cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Volynska Oblast
Eachdraidh
Bhuinneadh talamh na h-Oblast agus àitean eile mu timcheall air - ris an canadh Prykarpattia - dhan Rus Kyiveach agus an uair sin dha na stàiean a thàinig às a dhèidh, Co-fhlaitheas na Pòlainn - Liotuàinia agus Rìoghachd na Pòlainn. Às deidh sgaradh na Pòlainn ann an 1772, thuit i fo sgàile na monarcachd Habsburg agus Ostair-Ungaire. Chaidh Volynska Oblast a chruthachadh ann an 1939. Bhòt 96.32% nan daoine an seo airson neo-eisimeileachd na h-Ucràine san reifreann nàiseanta ann an 1991.
Ceanglaichean A-mach
Mapaichean
Flerovium
'S e eileamaid cheimigeach a tha ann am flerovium le samhla Fl agus àireamh atamach 114.
'S e meatailt glè rèidio-bheò agus fuadain a tha ann. Tha rannsachaidhean air a' chumhachd-thàlaidh eadar ataman de fhlerovium agus uachdar de dh'òr a thomhas agus leig iad ris gu bheil flerovium coltach ri mhearcair. Mhol na ùghdaran gur e "meatailtean bheòthail", seòrsa ùr de eileamaidean, a tha ann an copernicium agus flerovium.
Rinneadh caractarachd ri 6 ioso-topaichean de fhlerovium. Tha 289Fl, le leth-bheatha 2.6 diogan, as seasmhaiche.
Eachdraidh
Ann an 1998 rinn an sgioba Yuri Oganessian aig an Co-instititud airson Rannsachadh Niùclasach ann an Dubna atam de fhlerovium. Bhuail iad niùclasan plutonium-244 le niùclasan calcium-48 agus rinn iad 289Fl. Dh'ainmich iad e air an Deuchainn-lann Flerov airson Iom-obraichean Niùclasach, a dh'ainmicheadh air Georgi Fliorov, fiosagaiche às an Ruis.
Cleachdadh
Tha flerovium glè thearc agus chan eil cleachdaidhean ann.
Burgos (provincia)
'S e provincia na Spàinne a tha ann am Burgos (IPA: burɣos). Tha e na laighe ann an Castilla y León, ann an ceann a tuath na dùthcha. 'S e Burgos a tha na phrìomh-bhaile. Chaidh an roinn a chruthachadh ann an 1833 le Javier de Burgos, a bha na Rùnaire na Stàite agus Leasachaidh aig an àm. B' e an siostam-riaghalaidh ionadail na Frainge a chleachd e mar mhodal. Chuireadh a-steach Coimhearsnachd fèin-riaghlaidh Chastilla y León i ann an 1978, nuair a sgrìobhadh Bun-reachd ùr. Sìnidh Burgos fad 14,022km² agus tha 375,657 duine a' fuireach ann. Le sin, 's e an 12mh roinn as motha na Spàinne a thaobh talmhainn agus an 36mh a thaobh àireimh-sluaigh. Tha crìochan aice le Álava, Cantàbria, Guadalajara, La Rioja, Palencia, Segovia agus Valladolid. 'S e dìreach Spàinntis a tha ga bruidhinn an seo.
Freumhan an ainm
Tha a h-uile coltas ann gur ann à burgus ann Laideann - às a' Ghreugais Πύργος  (pyrgos) airson tùr - a tha ainm na sgìre. A bharrachd air sin, tha an eileamaid gu math cumanta ann an Castilla. B' e Caput Castellae (Gàidhligː Ceann a' Chaisteil) a chanadh ris nuair a bha an sgìre fo bhuaidh nan Ròmanach. A dh'aindeoin sin, tha cuid a' ràdh nach eil sin idir ceart agus gur ann à baurg ann an Gotais a tha e, eadar na Ròmanaich agus na h-Arabaich. Mar a b’ àbhaist san Spàinn, b’ e dìreach ainm a’ bhaile a bu motha sa sgìre a chuireadh air an roinn.
Cruinn-eòlas
Tha còig iadhtagan ann a bhuineas do Bhurgos ann an ceann a tuath na roinneː La Rebolleda (ann am Palencia), Sajuela, El Ternero is Miranda de Ebro (ann an La Rioja) agus Treviño (ann an Araba). 'S e adhbharan laghail agus poileataigeach a tha as coireach gu bheil iad nan àiteachan fa leth. Tha comhairle Treviño airson a bhith na pàirt Araba.
Cruit
right|200px|thumb|Crwth Cuimreach
Se inneal ciùil a tha ann an Cruit air a dhèanamh le fiodh agus cruaidh. Se an t-ainm eile air an inneal ciùil seo clàrsach.
Chan eil cinnt sam bith ann mu dhéidhinn ciall an fhacail "cruit" bho thùs. Faodar a ràdha le cinnt gu robh am facal riamh air a chleachdadh airson an ionnsramaid ris an can sinn a' chlàrsach Ghàidhealach. Chan eil fhios againn le cinnt dé seòrsachan de chlàrsaichean a bha againn ann an Alba, Éirinn agus Eilean Mhanainn anns na linntean mus robh clàrsach Ghàidhealach ann mar a tha againn an diugh i.
Anns a' Chuimrigh, tha an aon fhacal (canaidh iadsan crwth) ga chleachdadh airson ionnsramaid eile a tha na sheòrsa de liora s chan e clàrsach. Dh'fhaodadh gu bheil an inneal Cuimreach seo coltach ri seann inneal Ghàidhealach eile, an tiompan, a chaidh a bith gun sgeul.
Roinn-seòrsa:Innealan-ciùil Roinn-seòrsa:A' Chuimrigh
1612
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1612 (MDCXII).
Bàsan
Roinn-seòrsa:1610an
El Santuario
'S e baile meadhanach faisg air San Luis ann an àirde an iar Medellín, anns an Roinn Antioquia, ann an Coloimbia a th' ann El Santuario. Chaidh am baile a steidheachadh ann an 1765.
Sluagh a' bhaile
Ged a tha 26,287 nan tàmh anns a' bhaile, chan eil ach 6,454 dhuibh a' fuireach anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile. Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin. Air adhbharan trioblaidean poilitigeach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail. 'S e am baile leis an dlùths taobh àireimh-sluaigh as motha anns an dùthaich.
Taobh chinnidh, 's e daoine geala a th' ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann am Bello (is mòran dhuibh mestizos), tha 0.1% dhe Tùsanaich agus 7.7% dhe daoine le freumhan ann an Afraga. ' S urrainn dhan 92,9% dhe na daoine ann an El Santuario leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, tha fòn aig an taigh aig 91,4,7% dhe na dachannan.
Fèisean
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Ebéjico. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid Chaitligeach a th’ ann fhathast,  fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s tha beairteas cultarail na dùthcha.
Ceanglaichean A-mach
An t-sìde ann an El Santuario
Mapa na Sgìre
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Antioquia Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Coloimbia
Cenarth
Tha am baile Cenarth ann an Sir Gaerfyrddin, a' Chuimrigh. Tha e 69.6 mi (112.1 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 191.6 mi (308.3 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 1004 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 434 (43.2%); rugadh 52% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sir Gaerfyrddin Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Fothair Tabhaicht
'S e baile-beag ann an Siorrachd Pheairt is Cheann Rois a tha ann am Fothair Tabhaicht (Beurla: Forteviot).
Ann an 1991 bha 160 duine a' fuireach an seo.
A rèir beul-aithris agus Eachdraidh nan Cruithnich bha lùchairt rìoghail Chruithneach is Albannach far an do bhàsaich Coinneach I na h-Alba.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
613
Bàsan
Roinn-seòrsa:610an
Wilhelm Conrad Röntgen
B' e fiosaigiche Gearmailteach a bha ann am Wilhelm Conrad Röntgen.
Tha e ainmeil airson an taisgealadh gathan-X aige.
Eachdraidh-beatha
Rugadh e ann an Lennep, faisg air Düsseldorf. Bha e na oileanach aig an ETH ann an Zürich agus chaidh e na òraidiche aig an Oilthigh Strasbourg ann an 1874. An dèidh do dhreuchdan ann an Hohenheim, Giessen agus Strasbourg a-rithist, chaidh e na ollamh aig an Oilthigh Würzburg ann an 1888, far an do lorg e gathan-X. Ann an 1890 chaidh e na ollamh aig an Oilthigh Mhünchen.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann am Fiosaigs Roinn-seòrsa:Luchd-saidheans Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt
Anne Frank
'S e nighean òg Iùdhach a bh' ann an Anne Frank (12 An t-Ògmhios 1929 - tràth sa Mhàrt 1945). Tha i ainmeil airson an leabhar-latha a sgrìobh i nuair a bha i, còmhla ri a theaghlach, air falach bho na Nàsaich ann an Amsterdam - dìreach mar a rinn Éva Heyman thall san Ungair aig an aon àm. Bhàsaich i ann an campa-cogaidh, Bergen-Belsen, ann an 1945. Às dèidh a' chogaidh, chaidh an leabhar-là fhoillseachadh, agus 's e aon de na h-ìobairtich Iùdhach den uile-losgadh as ainmeil a th' ann an Anne Frank a-nis.
Sgeul-Beatha
Rugadh Anne Frank (Annelies Marie Frank) anns a' Ghearmailt, ach ghluais an teaghlach do na Tìrean Ìsle nuair a bha i fhathast na pàiste nuair a thàinig na Nàsaich gu cumhachd ann am Frankfurt. 'S e Edith agus Otto na h-ainmean a bha air pàrantan Anne, agus bha piuthar aice, Margot. Ann an 1942, chaidh iad am falach anns an taigh aca, anns a' phàirt dhìomhair: Het achterhuis (an taigh air cùlaibh). Air an 4mh dhen Lùnastal 1944, fhuair na Nàsaich fiosrachadh mu dheidhinn nan teaghlaichean a bha air am falach anns an taigh, chaidh iad a bhratadh. Bha an teaghlach Frank air an cur gu campa-cogaidh Auschwitz, às dèidh sin, chaidh Margot agus Anne a chur gu campa-cogaidh eile, Bergen-Belsen, far an do chaochail iad.
Traian Băsescu
'S e ceann-suidhe Romàinia a bha ann an Traian Băsescu .
Rugadh e air an 4mh latha den t-Sàmhain 1951 ann am Murfatlar (Constanța), baile beag faisg air a' Mhuir Dhubh. Bhuinneadh e dhan Phàrtaidh Chomunnach Romàinia. gu ruige 1989. Bha e air a thaghadh anns a’ bhliadhna 2004 ach bha e air a chur às a dhreuchd air an 20mh latha den Giblean 2007.
Roinn-seòrsa:Luchd-poileataigs Eòrpach Roinn-seòrsa:Romàinia Roinn-seòrsa:Daoine à Romàinia
Danderyd
'S e baile meadhanach air iomall Stockholm, air an àirde an ear na Suaine a th' ann an Danderyd. Tha e suidhichte air Leth-eilean eadar Loch Edsviken agus Loch Störa Värten, aig 22m os cionn ìre na mara, anns an roinn (Suanais: Län) Stockholm, 398km air falbh bho Ghöteborg, 53km bho Uppsala agus 738km bho Bhoden. Chaidh Danderyd a chlàradh airson a' chiad turas ann an 1291 mar Danarö, a tha a' ciallachadh Innis nan Danmhairgeach sa Ghàidhlig (danskarnas' rör). Tha 31,171 duine a' fuireach ann, is iad an fheadhainn as beairtiche na dùthcha, a phàigheas na cìsean ionadail as àirde na Suaine air fad. Tha oifisean a' Chomhairle ann an Djursholm, faisg air Danderyd fhèin.
Freumhan an Ainm
Tha a h-uile coltas ann gur ann à Danarör (Dainmhairgich) agus rjóðr (ruadh) ann an seann Lochlannais a tha an t-ainm.
Eachdraidh
Chaidh an sgìre-riaghlaidh a stèidheachadh ann an 1862. Chaochail an neach-ealaine Hilma af Klint an seo ann an 1944, an t-eòlaiche-comainn, riochdaire dioplòmasach agus tè-poileataigs Alva Myrdal ann an 1986 agus an duine aice an t-Eaconamaiche Gunnar Myrdal, a bhuannaich an Duais Nobel ann an 1974, an seo ann an 1987.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean anns an t-Suain Roinn-seòrsa:An t-Suain
Cherbourg-Octeville
‘S e baile agus port cudromach air àirde an iar-thuath na Frainge air oirthir a’ Chuain Shiar a th’ ann an Cherbourg-Octeville (IPA: ʃεʁbuʁɔktəvil). Tha e suidhichte ann an ceann a tuath an Doirling Cotentin, aig dìreach 5m os cionn ìre na mara, aig beul na h-aibhne (Fraingis: Rivière) Divette, anns an roinn (Fraingis: Département) Manche. Tha am baile 299km air falbh bho Pharis (prìomh-bhaile na dùthcha), 540km bho Bhordeaux, 885km bho Mharseille agus 351km bho Lille. Tha 39,774 duine a' fuireach anns a’ bhaile. Chaidh am baile (Coriallo) a chlàradh airson a’ chiad turas ann an 365. Nochd an t-ainm Lochlannach Carusburg ann an 1026.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na Frainge Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Fhraing
960an
Bha na 960an, sa 10mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 960 is 31 an Dùbhlachd 969.
Roinn-seòrsa:10mh Linn *
Corra-ghràin mhòr Aimeireaga
'S e eun grunnachaidh a th' anns a' chorra-ghràin mhòr Aimeireaganach (Botaurus lentiginosus) a bhuineas do theaghlach a' chorra-ghritheach Ardeidae.
Coltas is giùlan
'S e seo aon de na h-eunlaith as eireachdail a tha ri fhaicinn. Tha e ro-gharg nuair a bhios e leòinte, agus 's ann air sùilean a bheir e ionnsaigh mu thig nì beò sam bith faisg air, agus e air a leòn.
Àrainn
Tha an t-eun seo ri fhaicinn mu chuid de chladaichean Aimeireaga.
Modh-seilge
Nuair a bhios an corra-ghràin mòr ag iasgach ann an doimhneachd uisge, cuiridh e solas a-mach às a bhroilleach cho làidir ri leus mòr. Le seo, thèid aige air pailteas a ghlacadh ann an tiota.
Dealbhan
Roinn-seòrsa:Eòin
Bombay Bicycle Club
Is e còmhlan ciùil à Lunnainn, Sasainn, a tha ann an Bombay Bicycle Club
Tha iad air an dèanamh an àrd le Jack Steadman, Jamie MacColl, Suren de Saram agus Ed Nash.
28 an Lùnastal
'S e 28 an Lùnastal an 240mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (241mh ann am bliadhna-leum). Tha 125 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
thumb|[[Johann Wolfgang von Goethe]]
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
1613
Tachartasan
Chaidh Contae Dhoire (Èirinn) a chruthachadh.
Bàsan
Roinn-seòrsa:1610an
614
Fèillean
Roinn-seòrsa:610an
Llanfair Talhaearn
Tha am baile Llanfair Talhaearn ann an Conwy, a' Chuimrigh. Tha e 121.4 mi (195.3 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 188.4 mi (303.2 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 1044 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 465 (44.5%); rugadh 64% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Conwy Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Aonghas Caimbeul (Am Bocsair)
B' e Aonghas Caimbeul (1908 - 1949 ), neo mar a b' fheàrr a b' aithnichear e, Am Bocsair, bàrd à Nis. Chaidh a bhàrdachd fhoillseachadh fo stiùireadh a bhràthair, Am Puilean (a bha na bhàrd cuideachd) ann an 1978. Tha na mic aige, Alasdair Caimbeul agus Tormod Caimbeul, a' sgrìobhadh an dà chuid bàrdachd is rosg ann an Gàidhlig.
A bheatha
Rugadh Aonghas Caimbeul, mac Alasdair Mhurchaidh Òig à Suaineabost, ann an Nis air 3 Sultain 1908. Thàinig far-ainm 'Am Bocsair' air ann an Sgoil Chrois seach gun dèanadh e sabaid cruaidh le a dhà dhòrn. Bha mac eile anns an teaghlach le aon ainm, Aonghas, agus 's e 'Am Puilean' am far-ainm a bh' air. B' e gnàthachadh gu math cumanta a bh' ann aig an àm seo. B' e miseanaraidh anns an Eaglais Shaor a bha na athair, Alasdair Mhurchaidh Òig.
Bha e a' cumail bùth ann an Nis agus airson greiseig, bha e ag obair ann an Glaschu, ann an Ospadal Hawkhead. Ann an 1937 phòs e Màiri Mhoireach, tè a bhuineadh do Dhail bho Dheas, cuideachd ann an sgìre Nis. Bha trìur mhac agus aon nighean aca. Tha Tormod a' Bhocsair agus Alasdair a' Bhocsair nan sgrìobhadairean ainmeil.
Leabhar-chlàr
''Bàrdachd a' Bhocsair. ''Dùn Èideann: MacDonald Publishers, 1978.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bàird Ghàidhlig Caimbeul, Aonghas
Gruag bhàn
right|thumb|200px|Natural Blond Woman 2019 'S e dath na gruaige a tha bàn (àitheanta cuideachd cho fionn). Tha gruag bhàn/gruag fhionn air lorgadh ann an roinn sinich sònraichte, comharraichte le inbhean ìseal an datha dorcha eu-mealainin agus inbhean nas àirde an datha bàn phæomelainin, am bitheantas le gruag ruadh. Bhon ghruag as duirche ris a' ghruag as bàine, sgaoilidh na dathan air leth na gruaige bàine timcheall 2% an t-sluaigh an t-saoghail.
thumb|right|Pàiste glè bhàn. thumb|left|Òganach bàn. thumb|left|Balach bhàn. Earbaidh an buil an datha resultant air cuir air leth, ach bidh dath-eigin de buidhe, a' dol bho glè bhàn air chruthachadh le sgaoileadh gann an datha, ris na dathan bàn-ruadh "sùbh-làir" de bàn no dathan òr-dhonn, an dath mu dheireadh le barrachd eu-mealainin. Tha a' ghruag as caoile aig daoine bàna, fad tha a' ghruag as sturraile aig daoine ruadha. Tha gruag bhàn air lorgadh ann an daoine daonna agus seòrsaichean sònraichte de còin agus cait, am measg nan seòrsaichean sineach.
Boinn
'S urrainn do gruag bhàn tachairt gu nàdarra ann an uile daoine daonna, ach aig ìrean ìsle dhen t-seòrsa nach i glè shoilleir 'san roinn nas motha nan sluagh. Ann an roinnean Eòrpach, tachraidh gruag bhàn cho tric gur tric i comannaichte cho stil àraid na Roinn-Eòrpa, ach 's i àraid a-mhàin ann an a bhith cho cumanta.
Tha ceist le seasmhachd bho chian air a bhith "Carson a thàinig na h-Eòrpaich mu Thuath gu crìch a chruthachadh gruag bhàn (agus caochladh leathann na dath nan sùilean) cho nuadh gu co-shamhladh 's gu luath 'san ùine an tighinn gu crìch na daonnachd?" Nan robh na h-atharrachaidhean air a thachairt leis na seòlaidhean an tighinn gu crìch, bhiodh iad timcheall 850,000 bliadhna air a ghabhail. Ach, imeachd bhon Afraga, ràinig daoine daonna ùra an Roinn-Eòrpa a-mhàin bliadhna 35,000-40,000 bliadhna o chionn.
Tha gruag dhorcha, craiceann dorcha, agus sùilean dorcha nan ola-grèine an nàdair. Rinn freagarrach ri an àrainneachd a' mhuinntir gun do dh'fhàs anns na h-àiteachan nas teotha, nas grianaiche na cruinne le dorchachadh an dath an taobh a-muigh. Tha bàn-dhearg na deàrnan agus an taobh a-staigh nam beul nan Afraganaich dhubha do bhrìgh beanaidh an t-soillse ris na h-àiteachan sin gu h-ainneamh. Fulaingidh gruag bhàn, sùilean gorma, agus craiceann geal dochann na grèine gun an dìon seo. Tha craiceann geal aig apaichean agus beathaichean fodha am bian do bhrìgh caisgidh am bian an t-soillse dhochainneach, mar sin cha bhi aig a' chraiceann ri dèanamh. Fàsaidh fiamhan bàna, a' gabhail a-staigh gruag bhàn, anns na h-àiteachan far a chan eil mòran shoillse ann, mar air an Roinn-Eòrpa a Tuath agus air Lochlainn, far a tha an speur neulach fad a' chuid as motha an ama. An-siud, chan eil dìon às a' ghrian a dhìth air. Tha seòrsaichean geala nan èisg na h-uaimhe agus nam biastagan na h-uaimhe ann an saoghal gur dorcha gu h-iomlan, agus mar sin, chan eil an dìon an datha dhuirche a dhìth orra. Tha slògh Arctach, mar na h-easgamo, ciar 'nam comharradh fad nam mìlean bliadhna do bhrìgh an lùbadh na grèine air an deigh, cruthachadh deàrrsadh gun dorchaich an craiceann nan easgamo, agus deàrrsadh air an uisge gun cruthaich gu tric doille 'sna h-iasgairean.
Dh'fhoillich Peter Frost, neach-corpeòlais na Canada, fodh sgiath-dìon na Oilthigh Anndra, rannsachadh sa' Mhàirt 2006 bhon iris Evolution and Human Behavior gu bheil ag ràdh gun tàinig gruag bhàn gu bith glè luath aig an deireadh na Linne na h-Eighe leis an dòigh na taghaidh gnèithich. A-rèir ris an rannsachadh, dh'fhàs gruag bhàn agus sùilean gorma mnathan na Roinn-Eòrpa mu Thuath aig an deireadh na Linne na h-Eighe gan dèanamh comharraichte am measg am còmhstrithich aig àm de còmhstri garg ri fireannaich ainneimhe. Tha an rannsachadh a' tagairt gun do bhunaich gruag bhàn san àite na Roinn-Eòrpa do bhrìgh de gainne am bìth 10,000-11,000 bliadhna o chionn. Cha mhòr gun do thàinig bho treudan iom-shiubhlach nam mammotan, fèidh mòra an t-sneachda, damhan mòra molach, agus eich am beathachadh a-mhàin san Roinn-Eòrpa mu Thuath agus dh'iarr gam lorgadh sgrìoban na seilge fada, spàirneile gun do mharbh mòran fhireannaich, treòrachadh ri ruith àrd nam mnathan maireann ri fir. Bha nas tarraingiche mnathan bàna ri am cèilean agus mar sin bh' ann brùthadh mean-fhàsach gun do h-àrdaich an àireamh nan daoine bàna.
A-rèir ris na sgrìobhaidhean an leabhair The History and Geography of Human Genes (An Eachdraidh agus an Eòlas-Cruinne nam Ginntinneachd-Dhaonna) (1994), dh'fhàs gruag bhàn buadhaichte air an Roinn-Eòrpa mu dheidhinn 3000 BC, 'san raon a tha àitheanta ri Liotuainia an-dràsda, am measg nan tìrichean Tùs-Ind-Eòrpach air ruighinn gu nuadh (tha Liotuainia fhathast 'na dùthaich leis an àireamh as àirde sa' cheud nan daoine bàna); tha e air smaoineachadh gun do sgaoil an stil gu luath tro taghadh gnèitheach a-steach do Lochlann nuair a bha an raon sin suidhichte oir smaoinich fir gun robh tarraingeach mnathan bàna.
Sgaoileadh am measg daonnachd
Tha coltach gruag bhàn ris na daoine na Roinn-Eòrpa mu Thuath, gu sònraichte le Lochlann; tha gruag glè bhàn air uairibh air chantainn ri "bàn na Lochlainn". Ach tha doilleirichte na meudan fìora is an ìre na gruaige bhàn nàdarra air a bhith leis an àireamh nan daoine gum gealaich am gruag. Tha an àireamh as àirde sa' cheud nam fireannach agus boireannach gum cleachd stuth-duileolachd a atharrachadh an dath nàdarra am gruag ri 'Bàn na Lochlainn' aig an t-Suain, an dùthaich as motha is as sluaghaiche nan dùthchannan na Lochlainn. Tha air lorgadh troimh na Roinn-Eòrpa gruag bhàn (ged ann an roinnean nas lugha) agus 's i fiù is làthaireil san Ear Mheadhanach agus Aisia mu Thuath, ged 's i fìor-ainneamh an-siud, ach am measg nam Paistun na h-Afghanistan agus Pakistan. 'S urrainn do gruag buidhe-dhonn a bhith aig Astràilianaich Dhùthchasach, gu sònraichte air na h-àiteachan Ear-mheadhanach a' mhòr-thìr. Mar as trice, tha comannaichte gu ginteil le dath nas finne nan sùilean (gorm, uaine, agus bàn-dhonn) agus dath fionn (air uairibh breac-bhallach) an craicinn gruag bhàn anns na h-Eòrpaich. Mar thoradh air in-imrich Eòrpach, tha gruag bhàn cuideachd air a sgaoileadh gu farsaing ann am pàirtean eile den t-saoghal leithid na Stàitean Aonaichte, Astràilia, Canada, a bharrachd air ann an Aimearaga a Deas, mar eisimpleir.
'S e cuideachd gnàthach air gruag a fhàs dorcha tro leanabachd. Tha leanaban Caucasach mar as trice air a bhreith leis an sop as lugha na gruaige bàine, agus an uair sin fad an leanabachd thèid iad a dh'fhàs gruag an datha gu bheil iad ro-rùnaichte gu ginteil a dh'fhàs. Gealaichidh soillse làidir gruag de dath sam bith cuideachd, ri ìrean caochladh.
Ath-bhualadh dùthchasach agus dualchasach
thumb|right|250px|Tha glè bhàn air uairibh air chantainn ri bàn na [[Lochlann|Lochlainn]] Smaoinich daoine dorcha gu h-eachdraidh gun robh ùidheil gruag bhàn, agus dh'iarr iad gu tric ga h-atharrais. B' e àbhaisteach do na mnathan dorcha (agus leis na strìopaichean as àirde na h-inbhe) na Ròimhe a cheannach gruaig-brèige dèanta as a' ghruag bhàin, ruaidh, agus dhorcha nam cinnidhean Gearmailteach is Ceilteach agus Grèigich a choinnich an saoidheachd bho àm gu àm. Ann an Dualchas an Iar, tha cumanta an gealachadh na gruaige, gu sònraichte am measg nam mnathan.
Ge-tà, feumaidh e air thoirt fa-near a bhith gum iarraidh gruag nas duirche air uairibh na daoine bàna. Lorgaidh dualchasan air leth mun na cruinne gu tric aon seòrsa na gruaige a bhith as tarraingiche.
thumb|left|Tha bàn an cleasaiche [[Josh Lucas (an-seo air bòrd na Naval Air Station North Island an t-Iuchar 17, 2005)]]
Tha a' ciallachadh roinn an rannsachaidh gun dùisg gruag bhàn, a bhith coltach de$pàisdean òga, faireachdainnean na spèise agus an dìona ann an luchd eile nach eu-coltach mar pàrant. Faodaidh an ceangail seo an ceann-fàth an dlùth-chlòdh cumanta an Iar de luchd bàna (is gu sònraichte, mnathan bàna) cho neo-thuigseach a bhith (mar an caractar ùr-sgeulach Chrissy Snow, bean bhàn ghòrach dlùth-chlòdhach). Bha Marilyn Monroe (a rugadh bàn ged chiar a ghruag) agus Jean Harlow (a bha bàn-ghlas gu nàdarra) dà ìomhaigh miann ainmeile nan Stàidean Aonaichte na linne 20mh a chuidich a dhèanamh an dealbh seo coiteanta, aithnichte ris "an Toirm-shlige Bhàn" agus "the An Toirm-shlige Bhàn Tùsail", fa leth. Riochdaich araon dhiubh gu tric na mnathan bàna gòrach "prìomh-shamhlach" 'nam filmean, fhathast b' àitheanta iad gu dìomhair cho mnathan tuigseach. Tha Jean Harlow gu tric air chreidsinn cho a' chiad duine gun rinn e iomchaidh ann an dualchas an Iar air mnathan cumanta a ghealachadh gu breugach am gruag gun a bhith air beachdachadh cho strìopaichean.
San linn moch 20mh, bha air uairibh gruag bhàn comannaichte le Sìol Maighstir Airianach, air chur air adhart le Luchd-Lochlannachd mar Madison Grant agus Alfred Rosenberg, ged bha (agus tha fhathast) nas cumanta am measg nan Airianaich gruag dhonn no dhubh na gruag bhàn.
thumb|250|Dà fireannaich nan sinnsearachdan Lochlannach agus Baltach.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Fiamh daonna
Rubha Àird Eòdhnain
'S e baile beag ann an Comhairle Shruighlea  a tha ann an Rubha Àird Eòdhnain no Rubha Àird Eònain (Beurla: Rowardennan). Tha am baile suidhichte air bruach an iar Loch Laomainn.
Tha Slighe na Gàidhealtachd an Iar, frith-rathad astair eadar Glaschu agus a' Ghearasdan, a' dol seachad air a' bhaile, agus 's e àite cudromach a th' ann do luchd-coiseachd gus an oidhche a chosg an sin. Mar sin tha ostail òigridh agus àite-champaidh ann.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle Shruighlea
Scottish Central Railway
B'e The Scottish Central Railway Company a thog an rathad iaruinn eadar Tobar Na Mathair agus Obar Dheathain le rathad a' Pheairt agus an t-Sraith Mhòir. Chaidh a fhosgail anns a' bhliadhna 1848.
Roinn-seòrsa:Giùlan na h-Alba
Juan José Nieto Gil
B’ e Juan José Nieto Gil, a rugadh ann an clachan beag ris an canar Cibarco (Atlántico), eadar Baranoa agus Tubará, air an 24 an t-Ògmhios 1805 agus a chaochail ann an Cartagena de Indias (Bolívar) air an 16 an t-Iuchar 1866), neach-poileataigs, ùghdar, saighdear agus stàitire à Coloimbia. Bha e na cheann-suidhe Poblachd Ghranada Ùire eadar 25mh am Faoilleach agus 18mh an t-Iuchar 1861.
'S e daoine bochd a bh' ann a phàrantan agus le sin cha d'fhuair e foghlam ann an sgoil co-dhiù. A dh'aindeoin sin, dh'ionnsaich e ri leughadh na aonar agus dh'fhàs e a bhith cho foghlaimte a ghabhas.
Bha e an sàs ann an Cogadh nan Àrdanach ann an 1840, a' chiad cogadh a thachair ann an Coloimbia an dèidh a chuid neo-eisimeileachd fhaighinn. Bha e ri taobh Carmona anns a' chogadh sin. Chaidh e a chur an grèim leis a chuid nàmhaidean ann am baile air an robh Tescua. Dh' fhàg e Coloimbia agus chuir e seachad còig bliadhna ann an Iaimeuca.
Sgrìobh e dà nobhail nuair a bha e thall ann an Iaimeuca, air adhbharan poileataigeach: Rosina, Ingermina o la hija de Calamar (1844) agus Los Moriscos (1845). A bharrachd air sin, sgrìobh e faclair marsanta Spàinntis - Beurla.
Thill e dhan dùthaich ann an 1847 agus stèidhich e pàipear-naidheachd  ann an Cartagena de Indias, air an robh La Democracia. Fhuair e a dreuchd mar Riaghladair ann an Cartagena ann an 1851, is chuir e an t-easbaig Pedro Antonio Torres à san dùthaich. Air an 17mh an Giblean 1854 thug e taic dhan ar-a-mach a rinn José María Melo. Mar Riaghladair ghabh e ris an dàrna Bun-Reachd poileaganach a fhuair an stàit Bolívar.
Overland Park, Kansas
Eachdraidh eile
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1960.
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Kansas
Juan José Nieto Gil
Ghairm e neo-eisimeileachd na stàite Bolívar bhon a’ Cho-chaidreachais Ghranada air an 3mh an t-Iuchar 1860 ann an caidreabhas leis an t-Seanalair Tomás Cipriano de Mosquera, leis gu robh an dùthaich airson meadhanachadh fon cheann-suidhe Mariano Ospina Rodríguez. An dèidh ceannas na dùthcha a ghabhail os làimhe fhad’s a bha an Seanalair Mosquera às an làthair, ghabh e sealbh air Riaghaltas na Stàite Bolívar iomadh turas gus an do chuir na feachdan reubaltaich le Antonio González Carazo os an cionn às an dreuchd e.
Bha an seannachaidh Orlando Fals Borda dhen bheachd gun do deach e fhàgail a-mach eachdraidh oifigeil na dùthcha e o chionns gur e mulato a bh' ann, is fiù 's gun robh na dealbhan dhàsan gealaichte gus na freumhan aige fhalach. Thuirt an seannachaidh sin gur e "gnothach na b' ionadaile na nàiseanta (taobh na h-uachdarain ann an Cartagena)" a bh'ann am pròiseas anns an do dhìochuimhneachadh am fear a bha an aon cheann-suidhe dubh neo mulato a fhuair Coloimbia a-riamh.
Ceanglaichean a-mach
Pàrtaidh Libearalach Choloimbia
Càrn Bàn
'S e beinn ann an Alba a th' ann an Càrn Bàn. Tha e suidhichte air taobh an ear Eilean Mhuile. Tha e 248m (814 troigh) de dh'àirde. Air mullach na beinne tha raon triantanachd ann a bhios a' sealltainn a' phuing as àirde. 'S e Marilyn a th' ann.
Thèid beanntan na h-Alba a chur ri chèile ann an liostaichean sònraichte a rèir àirde agus àirde rinneach mullach na beinne. Tha buidhnean eadar-dhealaichte gam measach agus an uair sin thèid na tomhasan a chruinneachadh ann an liostaichean a tha rim faighinn air an làrach-lìn "Database of British and Irish hills". Bho àm gu àm nì iad ath-sgrùdadh mu àird na beinne, agus rinneadh an t-ath-sgrùdadh mu dheireadh air Càrn Bàn san 28 an Dàmhair 2001.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Muile
An Rìbhinn (planaid)
right|thumb|Tha [[àile tiugh is stoirmeil aig a' phlanaid]]
Ràinig na Sovietich Bhèineas sa chiad aite, leis na proban "Venera". chunnaic iad àile geur is garbh, agus talamh teth. Cha do mhair na proban ach mionaidean. Gu mi-fhortanach, cha bidh daoine a' fuireach ann a dh'aithghearr, agus gun teagamh, chan eil beatha sam bith air an talamh aige.
Bha ceangail làidir eadar Bheineas agus Quetzacoatl, agus chleachd na Comunnaich i, mar seorsa seun, m.e. b' e The Morning Star, pàipear-naidheachd Comunnach.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Planaidean
860an
Bha na 860an, sa 8mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 860 is 31 an Dùbhlachd 869.
Roinn-seòrsa:9mh Linn *
Croladh
thumb|Crolaidh air Craighlaw Loch, faisg air [[Cill Chomhghain.]]
Is e croladh spòrs a thathar a' cluich air deigh. Tha The Royal Caledonian Curling Club a' riaghladh croladh ann an Alba. Gu traidiseanta tha a' chlach-ghràin airson na cloiche-cròlaidh a' buntainn do Chreag Ealasaid.
Eachdraidh
Chaidh croladh a chur air bhonn ann an Alba. Gheibhear a' chiad chunntas mun ghèam ann an Abaid Phàislig anns a' bhliadhna 1541.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Spòrs
Dmitry Medvedev
'S e neach-poileataigs às an Ruis a tha ann an  Dmitry Anatolyevich Medvedev  (Ruisis : Дми́трий Анато́льевич Медве́дев). Rugadh e air an 14mh dhen t-Sultain, 1965, ann an Kupchino, ceàrn luchd-obrach ann an Leningrad. Bha e air a thaghadh mar phrìomh-mhinistear na Ruise anns a’ bhliadhna 2008 is leig e a dhreuchd suas ann an 2019.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às an Ruis Roinn-seòrsa:Luchd-poileataigs Eòrpach Roinn-seòrsa:Luchd-poileataigs Ruiseanach
615
Bàsan
Roinn-seòrsa:610an
1614
MDCXIV
Bàsan
Roinn-seòrsa:1610an
Surfside, Florida
‘S e baile beag faisg air Miami ann an ceann a deas nan Stàitean Aonaichte a th’ ann an Surfside. Tha e suidhichte ri taobh a’ Chuain Siar 1,476km air falbh bho Washington, prìomh-bhaile na dùthcha, 650km bho Thallahassee, prìomh-bhaile na stàite agus 3,774km bho Los Angeles, ait an taobh thall na dùthcha. Tha am baile ann an ceann a deas Florida. Tha 4,676 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile. Rugadh 53% thall thairis agus ‘s e daoine le freumhan ann an Aimearaga Laideannach a tha 39.6%,daoine à Àisia agus daoine le freumhan ann an Afraga a th' ann 2.9% dhuibh. Tug 40.9% dhe na daoine ceum aig an oilthigh. Chaochail an sgrìobhadair Isaac Bashevis Singer: (1902 – 1991) ann an Surfside.
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean ann am Florida
La Blanca
'S e baile beag faisg air Medellín ann an Roinn Antioquia ann an Coloimbia a th'ann La Blanca.
Roinn-seòrsa:Coloimbia Roinn-seòrsa:Antioquia
An t-Ollamh Dòmhnall Meek
'S e sgoilear Gàidhlig a tha san Ollamh Dòmhnall Eachann Meek. Rugadh e ann an Tiriodh ann an 1949.
Eadar 1973 is 1976 bha e ag obair air faclair eachdraidheil na Gàidhlig ann an Roinn na Ceiltis aig Oilthigh Ghlaschu agus an dèidh sin bha e na òraidiche aig Oilthigh Dhùn Èideann. Rinn e cuideachd rannsachadh air bàrdachd Leabhar Deathan Lios Mòir.
A bheatha
Tha e pòsta ris an Dr Rachel Meek.
Beatha-obrach
Bha e na dheasaiche aig an iris Gath.
Tha e na cheann-suidhe agus na dheasaiche stiùireachail aig Comann Litreachas Gàidhlig na h-Alba.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gàidhlig Meek, Dòmhnall
616
Bàsan
Roinn-seòrsa:610an
Craobhlann
thumb|400px|[[Westonbirt Arboretum ann an Sasainn]]
Àite far a bheil craobhan a' cur le daoine.
Roinn-seòrsa:Craobhan Roinn-seòrsa:Gàirnealachd
Allentown, Pennsylvania
'S e baile ann am Pennsylvania, sna Stàitean Aonaichte, a th' ann an Allentown. Anns a’ bhliadhna 2010 bha 118,974 duine a’ fuireach an seo. Tha e suidhichte aig 103m os cionn ìre na mara.
Eachdraidh
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1762.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean ann am Pennsylvania
270an
Bha na 270an, sa 3mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 270 is 31 an Dùbhlachd 279.
Bliadhnaichean
Roinn-seòrsa:3mh Linn *
VietJet Air
thumb|right|250px|Plèana VietJet Air 'S e companaidh an aile siubhail a tha ann an VietJet Air. Sovico Holding a' companaidh air bhonn ann an 2007. Tha iad suidhichte ann an Ho Chi Minh baile, Bangkok le togalaichean eile ann an Ho Chi Minh (baile), Hanoi, Da Nang, Vinh, Hai Phong, Hue, Phu Quoc, Nha Trang, Quy Nhon is Dong Hoi.
Peucag uaine
'S e eun a th' ann an peucag uaine (Laideann: Pavo muticus, Beurla: Green peafowl) a bhuineas do theaghlach na Phasianidae.
Tha iad cumanta ann an ear-dheas Àisia.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eòin
Kansas City, Kansas
Is e baile mòr air taobh an iar Na Stàitean Aonaichte ann an Kansas a tha ann an Kansas City. Anns a’ bhliadhna 2011 bha 146,453 duine a’ fuireach an seo.
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Kansas
Oklahoma
'S e tè de na Stàitean Aonaichte a tha ann an  Oklahoma. Tha i suidhichte san àirde a deas na dùthcha. Thàinig ainm na stàite às a' chànan Choctaw bho na faclan "okla" agus "humma", a tha a' ciallachadh "daoine dearg". Tha 3,751,351 duine a' fuireach anns an stàite. .Tha Oklahoma City na prìomh-bhaile agus na baile as motha. Tha e air a bhith na stàit bho 16 an t-Samhain 1907.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Na Stàitean Aonaichte
Cil-y-cwm
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sir Gaerfyrddin Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
29 an Lùnastal
'S e 29 an Lùnastal an 241mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (242mh ann am bliadhna-leum). Tha 124 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
thumb|[[Ingrid Bergman]]
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Ùr-sgeul
thumb|200px|iomhaigh Ùr-Sgeul
'S e iomairt-foillseachaidh neo-eisimeileach a bh' ann an Ùr-Sgeul, le cuideam air rosg Gàidhlig ùr.
Eachdraidh
Chaidh Ùr-Sgeul a chur air bhonn ann an 2003 gus rosg Gàidhlig ùr a bhrosnachadh. 'S e Comhairle nan Leabhraichean a chur air chois an iomairt, le taic-airgid £50k tro Chomhairle nan Ealain (an Writers Factory). Ann an ùine ghoirid, dh'fhoillsich an iomairt leabhraichean Gàidhlig ùra bho dhiofar sgrìobhadairean agus thug e taic do ath-nuadhachadh an nobhail ann an Gàidhlig san 21mh Linn.
Bhuannaich a' chiad leabhar a nochd anns an sreath, Ath-Aithne le Màrtainn Mac an t-Saoir, duais an Saltire Society airson 'First Book of the Year', ann an 2003. A-measg nan leabhraichean eile a chaidh fhoillseachadh, tha an nobhail mhòr, An Oidhche Mus Do Sheòl Sinn le Aonghas Pàdraig Caimbeul. Chaidh seo air an liosta ghoirid airson prìomh dhuais-litreachais an Saltire Society an 2004.
Dh'fhoillsich Ùr-Sgeul a' chiad leabhar ficsean Gearmailtis-Gàidhlig (Der Schadel von Damien Hirst), deasaichte le Mìcheal Klevenhaus, aig cur air bhog ann am Bonn, sa Ghearmailt, aig FilmAlba ann an 2009.
Bhuannaich Fionnlagh MacLeòid a' chiad duais litreachais Dhòmhnaill Meek, aig tachartas aig Fèis Leabhraichean Eadar Nàiseanta Dhùn Èideann ann an 2010, airson leabhar Ùr-Sgeul Gormshuil an Righ, a' chiad nobhail aige do dh'inbhich.
Ann an 2011, chaidh Saorsa - cruinneachadh ùr de sgeulachdan goirid le 13 sgrìobhadairean - fhoillseachadh.
Rinn am pàipear-naidheachd The Irish Times sgrùdadh beag air Ùr-Sgeul agus ficsean Gàidhlig ann an 2014.
Dòighean eadar-dhealaichte
Bha Ùr-Sgeul a' feuchainn ri dòighean ùra eadar-dhealaichte a chleachdadh gus litreachas Gàidhlig a thoirt gu aire an t-sluaigh. Ann an 2008, dh'fhoillsich Ùr-sgeul clàr le ceòl ròc agus rosg a' tighinn còmhla, nuair a rinn iad CD le òran bhon chòmhlan-ciùil Na Gathan, fon ainm  Ruigidh Sinn Mars. Bha tri sgeulachdan bho triùir sgrìobhadairean eadar-dhealaichte: Iain MacIlleathain, Màiri Anna NicDhòmhnaill agus Seonaidh Adams, air an CD seo. Bha na sgeulachdan air an CD air an toirt bho leabhraichean a chaidh fhoillseachadh le Ùr-Sgeul ann an 2008, le deasachadh sònraichte dhen leabhraichean ann an 2009 (aon leabhar le còmhdach-cruaidh), fon ainm An Claigeann aig Damien Hirst agus Sgeulachdan Eile. 'S iad na sgriobhadairean eile a tha a' nochdadh sa leabhar: Alasdair Caimbeul (Alasdair a' Bhocsair),      Màiri E. NicLeòid,      Pàdraig MacAoidh,      Mìcheal Klevenhaus, Mona Claudia Striewe,   Alison Lang,  Dòmhnall Iain MacÌomhair,      Cairistìona Stone,      Steafan MacRisnidh,  Màrtainn Mac an t-Saoir,      Iain Cuimeanach,      Màiri NicAmhlaidh Dùn Èideann,      Ishi NicIlleathain,      Maoilios Caimbeul,      Des Scholes,      Charles Tripp,      Màiri Flòraidh Nic a' Phiocair agus      Catrìona Lexy Chaimbeul.
A rèir an neach-naidheachd Alasdair H. Caimbeul ann an 2020, "chuir Ùr-Sgeul sgrìobhadh Gàidhlig fa chomhair an t-sluaigh ann an Alba tro innleachdan margaidheachd a bha lèirsinneach agus cruthachail."
Leudachadh
Ann an 2008, chaidh Ùr-Sgeul gu Bòrd na Gàidhlig le iarrtas airson neach-deasachaidh, gus dèiligeadh ris an leasachadh a bha air tighinn ann an rosg. Cha deach le Ùr-Sgeul agus ann an 2012, chan eil neach-deasachaidh làn-ùine fhathast ann.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Cultar Roinn-seòrsa:Gàidhlig Roinn-seòrsa:Litreachas
Umachan
Eachdraidh a' bhaile
Tha Umachan a' nochdadh ann an clàraidhean-màil bho 1827. A rèir choltais, b' e sin a' chiad iomradh air a' bhaile a-riamh. Thàinig dà theaghlach à Hallaig às dèidh nam fuadaichean. Ann an 1883, ghabh Iain MacGilleÌosa pàrt ann ann rannsachadh a rinn Coimisean Napier air suidheachadh nan croitearan às leth muinntir Umachan. Bha daoine fhathast a' fuireach ann anns a' chiad leth de 20mh linn.
Daoine ainmeil
Anns na 1850an, bha Aonghas Mac GilleÌosa, clachaire, a' fuireach ann. B' esan sinn-sinn-seanair Joe Strummer, seanadair ainmeil a bha 'n sàs anns a' chòmhlan-ciùil The Clash.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ratharsair Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Bailtean fàs
Hòigh
thumb|Bodach Hòigh
'S e Hòigh (Beurla: Hoy; Lochlannais: Há-øy, "eilean àrd" ) an dàrna eilean as motha ann an Arcaibh. Ann an 2011 bha 419 daoine a' fuireach an seo.
Cruth na tìre
Tha Ward Hill suidhichte aig ceann a tuath an eilein eadar Moaness agus Rackwick. Le 481m (1578 troigh) de dh'àirde 's e Ward Hill a' bheinn as àirde ann an Arcaibh.
Fiadh-bheatha
Ged nach eil mòran craobhan dùthchasail rim faicinn ann an Hòigh, tha caorainn, calltainn (Corylus avellana), crithinn, beithean (Betula pubescens) is seilich (Salix atrocinera) a' fàs fhathast air na leargaidhean Ward Hill agus Cuilags.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Arcaibh
Livermorium
'S e eileamaid cheimigeach a tha ann an livermorium le samhla Lv agus àireamh atamach 116.
'S e meatailt glè rèidio-bheò agus fuadain a tha ann. Rinneadh caractarachd ri 4 iosatòpaichean de livermorium. Tha 293Lv, le leth-bheatha 53 ms, as seasmhaiche. Tha na h-iosatòpaichean de livermorium ro ghearr-shaoghalach airson ceimigeachd a dhèanamh rithe.
Eachdraidh
Ann an 2004 rinn an sgioba Yuri Oganessian aig an Co-instititud airson Rannsachadh Niùclasach ann an Dubna ataman de livermorium. Bhuail iad niùclasan curium-245 le niùclasan calcium-48 agus rinn iad 290Lv agus 291Lv. Dh'ainmicheadh e air an Deuchainn-lann Nàiseanta Lawrence Livermore ann an Calafòrnia.
Llanfihangel Glyn Myfyr
Tha am baile Llanfihangel Glyn Myfyr ann an Conwy, a' Chuimrigh. Tha e 108.0 mi (173.8 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 177.4 mi (285.4 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 184 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 128 (69.6%); rugadh 74% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Livermorium
Cleachdadh
Tha livermorium glè thearc agus chan eil cleachdaidhean ann.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Meatailt Roinn-seòrsa:Eileamaidean
Llanfihangel Glyn Myfyr
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Conwy Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Càrn Cùl ri Èirinn
thumb|An cnoc as àirde ann an Eilean Ì 'S e càrn a tha air mullach cnuic ann an Eilean Ì a th' ann an Càrn Cùl ri Èirinn. Chaidh a thogail an dèidh do Cholum Cille Eilean Ì a ruigsinn bho Èirinn. Nuair a ràinig Colum Cille agus a chompanaich an t-eilean anns a' bhliadhna A.D. 563, dhìrich e an cnoc a b' àirde a bha anns an eilean, 's chunnaic e gun robh e à sealladh Èirinn. Bha de ghràdh aig a dhùthaich, 's nach biodh e toilichte a bhith ga faicinn gun a bhith innte. Rùnaich e a chòmhnaidh a dhèanamh ann an Eilean Ì oir chunnaic e gun robh e so-ruigsinn do na h-eileanan mun cuairt, agus gun robh e na eilean a bha math airson bàrr agus ionaltradh, agus mar sin ro fhreagarrach airson àite tàimh fhoghlamaich agus theachdairean.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ì Chaluim Chille
1615
MDCXV
Bàsan
Roinn-seòrsa:1610an
Spàgan
'S e caractar ann an sreath de leabhraichean chloinne o Phròiseact Foghlam Dà-chànanach nan Eilean Siar a bh' ann an Spàgan. Bha na leabhraichean air an eadar-theangachadh bho sgeama-leughaidh Beurla a rinn Ellen Blance air an robh 'Monster'. 'S e Quentin Blake a rinn na dealbhan.
Roinn-seòrsa:Nobhailean cloinne
Cáceres (provincia)
Freumhan an ainm
Tha luchd-rannsachaidh dhen bheachd gur ann à castrum/castris (Gàidhlig: campa) ann an Laideann a tha an t-ainm, o chionn's gu robh camp an airm ann fo na Ròmanaich. 'S e facal a tha co'dhàimheil le caer sa Chuimris agus cathair sa Ghàidhlig. Tha cuid eile a' cumail gur ann à Caesaria (Gàidhlig: Áite a' Cheusair). Thathar dhen bheachd gu robh bailtean air an robh Colonia Norbensis Caesarina agus Castra Caecilia san sgìre. A dh'aindeoin sin, tha teòiridh eile ann a chanas gur e dìreach facal air Choireigin ann an Laideann air arabachadh gu Cazires. Mar a b’àbhaist san Spàinn, b’ e dìreach ainm a’ bhaile a bu motha sa sgìre a chuireadh air an roinn.
370an
Bha na 370an, sa 4mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 370 is 31 an Dùbhlachd 379.
Bliadhnaichean
Roinn-seòrsa:4mh Linn *
617
Bàsan
Roinn-seòrsa:610an
Acair Earranta
right|Logo aig Acair
'S e buidheann foillseachaidh a tha ann an Acair Earranta. Foillsichidh Acair leabhraichean ann an Gàidhlig, Beurla agus leabhraichean dà-chànanach.
Tha e stèidhichte ann an Steòrnabhagh, Leòdhas.
Hallaig (baile)
thumb|Sealladh air Hallaig 'S e baile fuadaichte ann an Ratharsair a th' ann an Hallaig. Tha e glè ainmeil, oir sgrìobh Somhairle MacGill-Eain an dàn leis an ainm "Hallaig".
Acair Earranta
Dh'fhoillsich Acair iomadh leabhar cloinne agus bidh sgoiltean Gàidhlig air feadh na h-Alba gan cleachdadh. Bidh Acair cuideachd a' foillseachadh leabhraichean do dh'inbhich air iomadach cuspair: bàrdachd, aistean, òrain, dealbh-chluichean, dannsa, creideamh, eachdraidh neo cultar is dòigh-beatha na Gàidhealtachd. Cuideachd, tha Acair a' foillseachadh leabhraichean Beurla air cuspairean co-cheangailte ris a' Ghàidhlig agus ris a’ Ghàidhealtachd.
Eachdraidh
Thòisich e mar phàirt de Phròiseact Dà-chànanch nan Eileanan Siar ann an 1976. 'S e Call na h-Iolaire le Tormod Calum Dòmhnallach a' chiad leabhar a dh'fhoillsich Acair ann an 1979.
Hallaig (baile)
Roinn-seòrsa:Ratharsair Roinn-seòrsa:Bailtean fàs Roinn-seòrsa:Na Fuadaichean
Acair Earranta
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Buidhnean Gàidhlig
Gall-Ghàidhealaibh Nuadh
'S e baile ann an Dùn Phris is Gall-Ghàidhealaibh a tha ann an Gall-Ghàidhealaibh Nuadh (Beurla: New Galloway). Tha Clachan Eòin gu tuath air a' bhaile agus tha Baile MhicIllFhaolain ear air. Bha daoine a' fuireach an seo anns an 13mh linn, nuair a chaidh Kenmure Castle, a bha faisg air an àite, a thogail. Chuir an Viscount of Kenmure am baile air bhonn anns na 1600an. Bhon 1630 a-mach tha e na bhaile-margaidh. Ach bha Cille Chùithbeirt a tha mu 19 mìltean air falbh, a' tarraing a' chuid as motha dhen luchd-malairt. Mar sin dh'fhàs Gall-Ghàidhealaibh Nuadh gu math slaodach, an-diugh 's e sin am borgh rìoghail as lugha ann an Alba. Tha 340 duine a' fuireach an seo.
Eachdraidh
Bha e na Bhorgh Rìoghail le dleastanasan riaghlaidh eadar 1855 agus 1930, nuair a chuireadh às dhan t-siostam.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Alba Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh
Tulaigh Óg
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Èireann Roinn-seòrsa:Èirinn a Tuath
Ivan Gašparovič
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Luchd-poileataigs Eòrpach Roinn-seòrsa:An t-Slòbhac
Hunda
thumb|Hunda
'S e eilean ann an Arcaibh a tha ann an Hunda (Lochlannais/Nornais: Hunðey). Ann an 2011 cha robh duine sam bith a' fuireach anns an eilean.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Arcaibh
Fartairchill
Faisg air a' bhaile tha Càrn nam Marbh a tha làn taise bhon phlàigh dhuibh. Tha plàc ann a tha ag ràdh "Here lie Victims of the Great Plague of the 14th Century, Taken here on a Sledge, drawn by a White Horse, led by an old Woman" sa Bheurla.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Inbhir Chèitinn
Is e baile ann am Fìobha a tha ann an Inbhir Chèitinn (Beurla: Inverkeithing). Tha e na shuidhichte aig Linne Foirthe eadar Ros Fhìobh, Bàgh Dealgadaidh agus Port na Banrighinn a Tuath. Fhuair e inbhe buirgh bho Dhaibhidh I anns an 12na linn. Aig àm a' chunntais-shluaigh ann an 2001 bha 0.33% de dhaoine ann a' bruidhinn Gàidhlig.
José María Rojas Garrido
B' e José María Rojas Garrido, a rugadh ann an Agrado (Huila) air an 7mh an t-Ògmhios 1824 agus a chaochail ann am Bogotá (Cundinamarca air an 18mh an t-Iuchar 1883), seanadair, riochdaire dioplòmasach agus stàitire à Coloimbia. ‘S e esan a’ chiad neach-ainmichte a fhuair Ceannas na dùthcha os làimhe ann an 1866 nuair a bha an ceann-suidhe ùr-thaghte, Tomás Cipriano de Mosquera, air dhìth. Bha e gu math ainmeil air feadh na dùthcha airson a chuid obrach anns na pàireanan-naidheachd Libearalach, agus thathar ag ràdh gur e fear dhe na òraideachean na b’ fheàrr a fhuair an dùthaich a-riamh. ‘S e ball a’ Phàirtidh Libearalach a bh’ann.
Inbhir Chèitinn
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Fìobha
José María Rojas Garrido
Beatha anns a’ Poileataigs
Bha eòlas farsaing aig José María Rojas Garrido aig gach ìre ann an saoghal a’ poileataigs, is esan ann sàs ann am poileataigs ionadail, roinnean agus nàiseanta, ann am pàrlamaid, anns an Riaghaltas aghus fiù ’s am broinn siostam an lagha.
Toiseach tòisichidh
Ghabh Rojas Garrido an Dotaireachd aige ann an eòlas-lagha ann an Colegio de San Bartolomé ann an 1847. An uair sin, ann an 1851, chaidh e a dh’ainmeachadh na riaghladair air an roinn Neiva leis a’ cheann-suidhe (agus deagh charaid aige) José Hilario López. Chaidh e a thaghadh chun na Seòmar nan Riochdairean ann an 1856, is e a’ riochdachadh an Stàit Uachdarain na h-Antioquia. An ceann greiseag fhuair e dreuchd mar Chargé d'affaires anns A' Bheiniseala nuair a bha José María Obando na cheann-suidhe. Bha Rojas Garrido uabhasach dlùth air an t-Seanalair Mosquera, ‘s e deagh charaidean a bh’annta, agus chaidh Rojas Garrido a dh’ainmeachadh na Mhinistear na Dùthchannan Cèin ceithir tursan nuair a bha Mosquera os cionn an Riaghaltais. Bha e na Riaghladair na roinne Bhogotá ann an 1861 agus na Riochdaire ann an Còmhdhail na h-Antioquia ann an 1862. A bharrachd air sin, fhuair e an dreuchd mar Rùnaire na Dùthchannan Cèin air ais eadar 1862 gu ruige 1863, a turas sin le smachd air Ministrealachd a’ Chogaidh agus a’ Chabhalach. Thill e gus a’ Bheiniseala ann an 1864 mar Thosgair sònraichte agus Ministear Làn-Chumhachach, agus chaidh e a thaghadh chun an Àrd-Chùirte leis a’ Chòmhdhail nuair a thill e dhan dùthaich aigese fhèin.