cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
A' Cheò na h-Abhalon
Fosgladh gnìomhadh
Tha A' Cheò na h-Abhalon ann am coimeas cruaidh ris na h-aithrisean eile nan sgeulan Artarach, gun nochd Morgaine gu co-sheasamh cho badhbh no ban-draoidh olc, cèin, faoin; gun breithneachadh fìor air fhaighinn (no air iarraidh) air a gràin. Sa' chùis seo, tha Morgaine air dealbhadh cho bean neartmhor, dòrainneach a tha tiodhlacan agus dleasnasan àraide aig ùine chiothnachaidh uabhasach an t-sluagh-iùil agus a' chreideimh fad a gairme a dhìonadh a dualchas dùthchasach, prìomh-mhàthaireil an aghaidh nam cothrom neo-chomasach. Tha A' Cheò na h-Abhalon a' seasamh cho dealachadh airson ciall boireann-dhligheach de fionnsgeulan air socrachadh air fir leis an labhairt air na fiosrachaidhean nam mnathan aig àm de atharrachadh mòr, a' ghabhail a-staigh am mùthadh an neart nam gnè. Tha dealbh air thoirt air na blàran, tòrachdan, agus an strì an riaghladh Artair cho bunabhas-taicidh ris na beathannan nam mnathan. Tha air aithris an sgeulachd ann an ceithir earrann mòra, Leabhar a h-aon: Bana-mhaighsir na Draoidheachd, Leabhar a dhà: An Àrd-Bainrìgh, Leabhar a trì: An Rìgh an Daimh, agus Leabhar a ceithir: An Ciomach 'san Darach.
Stràc gheur
Cleachdaidhean eile
Tha aibidilean eile ga cleachdadh airson cudthrom (me Cuimris agus Ruisis), àirde (me Frangais), no os cionn connragan (me Pòlais).
A' Cheò na h-Abhalon
Fosgladh gnìomhadh
Bha an ùr-sgeulachd 'na buaidh air a foillseachadh ann an 1983 agus tha i mòr-chòrdte air a mhaireann dhan dh'àm làthaireil. Bradley later expanded the book into the Avalon series.
Stràc gheur
Cleachdaidhean eile
Roinn-seòrsa:Cànanachas
A' Cheò na h-Abhalon
Cudthrom litreachais
Roinn-seòrsa:Ùirsgeulan Roinn-seòrsa:Litreachas Artarach Roinn-seòrsa:Fionnsgeul eòlaidheach boireann-dhligheach
Bridgeport, Connecticut
'S e  Bridgeport am baile as motha a tha ann an Connecticut. Tha e suidhichte san àird a deas na stàite. Anns a’ bhliadhna 2006 bha 137,912 duine a’ fuireach an seo.
Eachdraidh
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1821.
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Connecticut
610 RC
610 RC
Bàsaichean
-10
Artair
Bunachas
Ged as e ainm cumanta a th' ann an Artair, chan eilear buileach cinnteach cò às a thàinig e. Tha cuid ag ràdh gu bheil freumh Ceilteach aige a tha ceangailte le Rìgh Artair a nochdas gu tric ann am miotas-eòlas meadhan aoiseach. Is dòcha gun tàinig e bho na faclan Breatannach Arto-rīg-ios a chaidh a chur don Laideann mar "Artōrius", ainm far a bheil am freumh arto-rīg- (rìgh mhathan) a' nochdadh ann an seann Gaeilge a-rithist mar ainm pearsanta Art-ri.
Cruthan eile
Nochdaidh e mar Artur cuideachd. Gu tric thèid Art a chleachdadh mar ainm meanbhach airson Artair.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ainmean Gàidhealach
Rob Donn MacAoidh
Beatha
Rugadh Rob Donn ann an Allt na Caillich ann an Dùthaich MhicAoidh. Nuair a bha e fhathast na ghille òg chaidh e dh'fhuireach ann an taigh Iain MhicEachainn, fear-taca na sgìre. Bha Rob na chìobair do dh'Iain MacEachainn agus cuideachd thug e a dhà no thrì bliadhnaichean anns an arm.
Bàrdachd
thumb|Carragh-chuimhne ann am Baile na Cille Bha liut air leth aig Rob Donn air a bhith a' dèanamh bàrdachd agus gu sònraichte air a bhith a' fanaid air daoine a b' aithne dha - ge b'e cho àrd no ìseal 's a bha an seasamh sa choimhearsnachd - agus tachartasan a ghabh àite ann an Dùthaich MhicAoidh. Dh'fhàg e còrr is dà cheud dàn as a dhèidh, air an sgrìobhadh sìos le daoine a bh' air èisteachd riutha o bheul a' bhàird fhèin. Cha robh comas leughaidh no sgrìobhaidh aig Rob Donn.
A-measg nan dàn as ainmeile aige tha marbhrann sgaiteach a rinn e do chloinn Fhir Taigh Ruspainn, marbhrann àlainn do dh'Iain MacEachainn agus dà òran a' nochdadh bàidh don Phrionnsa Teàrlach, ged nach b'ann air taobh a' Phrionnsa a bha Dùthaich MhicAoidh. Sgrìobh e cuideachd 'Cead Fhir Bhìoguis don Fhrìth', a tha a' nochdadh na tlachd a bha e a' gabhail ann a bhith a' sealg, agus òran-gaoil ainmeil a tha fhathast ga sheinn an-diugh, air a bheil 'Iseabail NicAoidh'. Bha deagh chuid de na dàin aige air leth èibhinn agus tha dà fhear aca seo fhathast ga sheinn gu tric cuideachd, 'Briogais Mhic Ruaraidh' agus 'Thèid Mi Cuide Riut'.
Cha robh sgoil aig Rob ach bha e eòlach air obair a' bhàird Shasannaich ainmeil Alexander Pope, tro chòmhraidhean le ministear na sgìre, an t-Urramach MacDhòmhnaill, agus chithear a' bhuaidh a bh' aig stoidhle agus smuaintean Phope air torr den bhàrdachd aig Rob Donn ach gu sònraichte air na marbhrainn.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bàird Ghàidhlig MacAoidh, Rob Donn
Crìosdaidh
right|thumb|200px|Crìosdaidhean ainmeil 'S e creidmheach no ban-chreidmheach an t-Soisgeul Iosa Chrìosd Crìosdaidh  (no Crìostaidh, iol. Crìosdaidhean). Trì uairean còmhdhalaich sinn am facal 'Crìosdaidh' anns an Tiomnadh Nuadh: anns an Gnìomharan 11 agus 26, mar an ceudna anns an 1 Peadar 4.
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:Bìoball Roinn-seòrsa:Tiomnadh Nuadh Roinn-seòrsa:Crìosdaidheachd
Oilthigh na Gàidhealtachd agus nan Eilean
thumb|Oifis Oilthigh na Gàidhealtachd agus nan Eilean Tha Oilthigh na Gàidhealtachd agus nan Eilean (OGE) na chaidreachas de 13 colaistean agus ionadan rannsachaidh, a' tabhainn foghlaim gu ìre oilthigh air feadh na Gàidhealtachd agus nan Eileanan. Fhuair iad inbhe oilthigh 2 an Gearran 2011. Roimhe sin b' e Institiùd OGE nam Mìle Bliadhna a bh' annta.
'S e seo am facal-suaicheantais aige: Foghlam aig ìre Oilthigh air a' Ghaidhealtachd is anns na h-Eileanan.
A' Ghàidhlig aig OGE
Tha OGE a' tabhainn chùrsaichean suas ri ìre ceum MA le urram tro Sgeama na Gàidhlig.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Oilthighean Gaidhealtachd Roinn-seòrsa:Gàidhlig
Muralto
‘S e baile beag ann an ceann a deas na h-Eilbheis a th’ ann am Muralto (Lombard: Müralt). Tha an t-ainm a’ ciallachadh ballan àrda, bho dhà fhacal anns an Eadailtis: Muro (balla) agus Alto (àrd). Chaidh am baile a chlàradh airson a’ chiad turas ann an 1235 agus chaidh an caisteal a mhilleadh mu 1380. Tha e suidhichte air iomall Locarno, aig 207m os cionn ìre na mara ri bruaich Loch Maggiore (Eadailtis: Lago Maggiore), anns an roinn (Eadailtis: Cantone) Ticino. Tha dìreach 2,769 duine a’ fuireach anns a’ bhaile. ‘S e Eadailtis an cànan a tha aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann am Muralto.
Canàl an Aonaidh
right|300px
Tha Canàl an Aonaidh ann an Alba. Tha e a' dol eadar Dùn Èideann agus an Eaglais Bhreac. Tha e ceangailte ri Glaschu tro Canàl Foirthe agus Cluaidh.
Muralto
Eachdraidh
Bhuineadh am baile gu Poblachd Rhodàinia bho 1802 gu ruige 1810. Chaochail Paul Klee an seo ann an 1940, Richard Martin Willstatter ann an 1942, Richard Klatz ann an 1968 agus Erich Fromm ann an 1980.
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Eilbheis
Canàl an Aonaidh
De tha air a' chanal
Tha binnean-mèinne agus amar-uisge ri fhaicinn air an rathad cuideachd.
Roinn-seòrsa:Canàlan na h-Alba
Cill Bhearchain
thumb|Fèis Lillias day 'S e baile ann an Siorrachd Rinn Friù a tha ann an Cill Bhearchain (Beurla: Kilbarchan). Tha e suidhichte faisg air Baile Eòin. 'S e seo na co-chomharran aige: 55° 50′ 10.32 Tuath agus 4° 33′ 13.32″ Iar.
Ann an 2001 bha 3,622 duine a' fuireach an seo.
'S e aon de na bhailtean anns an sgìre seo, far an robh mòran bhreabadairean ag obair, aig aon àm bha timcheall air 800 beart-chlò an seo. Tha aon de na taighean seo a chaidh a thogail ann an 1723 dìonta le Urras Nàiseanta na h-Alba.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Rinn Friù
Oilthigh Teicnigeach na Danmhairg
'S e oilthigh rannsachaidh na stàite ann am Copenhagen anns An Danmhairg a th' ann an Oilthigh Teicnigeach na Danmhairg (Danmhairgis: Danmarks Tekniske Universitet). Chaidh a stèidheachadh ann an 1829.
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:Oilthighean Roinn-seòrsa:An Danmhairg
546 RC
546 RC
Bàsaichean
-04
Laidin
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Cànain Ròmansach
2002
MMII
thumb|right|200px|Sròn a' Chlachair ann an [[Loch Ceiteirein]]
Bàsan
Roinn-seòrsa:21mh linn
Loch an Droma Bhàin
Tha an loch seo cho mòr ri 1.4 ha (3.5 acair). 'S e 0.6 km (0.4 mìle) an cuairt-thomhas aige agus tha e mu 283 m a dh'fhad san àite as dìriche. Chan eil eilean anns an loch seo. Tha bàrr uisge an locha mu 128 m (420 troigh) os cionn na mara agus tha e mu 2.8 km (1.7 mìle) air falbh bhon mhuir.
Chan eil duine sam bith a' fuireach faisg air Loch an Droma Bhàin.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba
G
’S e G an t-seachdamh litir den aibidil Laidinneach. Anns an t-seann aibideil Ghàidhlig stèidhichte air lusan, 's e “gort” an t-ainm a th' air.
La Guajira
Is dòcha gu bheil thu a' lorg:
G
Roinn-seòrsa:Litrichean na Gàidhlig Roinn-seòrsa:Litrichean
Drochaid Bhalgaidh
thumb|Drochaid Bhalgaidh, [[cafaidh agus oifis a' phuist]] 'S e baile beag ann an Siorrachd Pheairt is Cheann Rois a tha ann an Drochaid Bhalgaidh (Beurla: Bridge of Balgie).
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
An Seanalair Iain Cope
Rugadh: 1690
Bàs: 1760
Roinn-seòrsa:Na Seumasaich
Odharan Mòr
Is e odharan mòr a theirear ri Heracleum mantegazzianum a tha na lus san teaghlach Apiaceae. Bidh e a' fàs mar as trice cho àrd ri 2 - 5.5 meatair (6 troigh 7 òirleach - 18 troigh 1 òirleach). Air a choltas, tha suaip aig an odharan mhòr ris an odharan (Heracleum sphondylium), ri Heracleum sosnowskyi no ri Angelica archangelica. Buinidh an t-odharan mòr don cheàrn Chabhcasach agus do mheadhan na h-Àisia, ach chaidh a thoirt a-steach do Bhreatann mar lus òrnaideach san 19mh linn.
Tha snodhach an odharain mhòir a' losgadh craiceann dhaoine agus ag adhbharachadh builgeanan, eàrran buan, agus doille - ma thig e an lùib nan sùilean.
Tùsan
Ainmean Gàidhlig Lusan, Joan W. Clark and Ian MacDonald, 1999
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Luibhean
Chittagong
'S e an dàrna baile as motha ann am Bangladais a th' ann an Chittagong (Bangla: চট্টগ্রাম). Tha e suidhichte air oirthir an ear na dùthcha air bruach den Karnaphuli River agus mar sin tha am port-mara as motha ann am Bangladais aige.
Penbryn
Tha am baile Penbryn ann an Ceredigion, a' Chuimrigh. Tha e 72.3 mi (116.4 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 191.3 mi (307.9 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 1246 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 619 (49.7%); rugadh 52% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Chittagong
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Àisia a Deas Roinn-seòrsa:Bailtean
Penbryn
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ceredigion Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Thomas Bjørn
'S e cluicheadair goilf a th' ann an Thomas Bjørn (18 an Gearran 1971).
Rugadh e ann an Silkeborg, An Danmhairg
Tha e a' cluiche gu proifeiseanta o 1993.
Farpaisean Sgioba
Ryder Cup (Roinn Eòrpa): 1997 (buannaichean), 2002 (buannaichean), 2014 (buannaichean)
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Daoine beò Roinn-seòrsa:Cluicheadairean goilf às an Danmhairg Roinn-seòrsa:Luchd-spòrs às an Danmhairg
Sgùrr MhicCoinnich
'S i beinn anns a' Chuiltheann anns an Eilean Sgitheanach a tha ann an Sgùrr MhicCoinnich. Tha i 948m (3110 troigh) de dh'àirde. Rinneadh an t-ath-sgrùdadh mu dheireadh a thaobh àird na beinne 28 an Damhair 2001. Air mullach na beinne chithear càrn a bhios a' sealltainn a' phuing as àirde. 'S e Beinn Rothaich a th' ann. Tha Sgùrr MhicCoinnich air ainmeachadh às dèidh John MacKenzie, sreapadair is fear-stiùiridh às an Eilean Sgitheanach, a bha a’ sreap còmhla ri Norman Collie. Is iongantach gu bheil ainm a shloinneadh air a’ bheinn sin agus ainmean nan ciad ainmean nan sreapadairean eile a thug ainm do Sgùrr Alasdair agus Sgùrr Thearlaich.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach
Leòdhas
Tha Leòdhas no Eilean Leòdhais na phàirt de Innse Gall. 'S e Leòdhas an t-eilean as motha anns na h-Eileanan Siar: 1,770 cilemeatair ceàrnach. 'S e Steòrnabhagh an aon bhaile air an eilean le barrachd na 5,000 daoine a' fuireach ann. Tha Leòdhas na phàirt dhen eilean ceudna mar na Hearadh.
An t-Ainm
Tha cuid dhen bheachd gu bheil an t-ainm, Leòdhas, a' tighinn às an t-Seann Lochlannais, agus gu bheil e a’ ciallachadh Ljoðahús ("taigh-ciùil"). Tha far-ainm aig Leòdhas, "Eilean an Fhraoich" a tha ri chleachdadh ann an co-theacsa cultarachd agus ann am bàrdachd ach tha sin a' buntainn ri Leòdhas agus Na Hearadh.
Cruinn-eòlas
Tha Am Bac, Nis, Na Lochan, An Rubha, Ùig, A' Phàirc, Càrlabhagh, agus Steòrnabhagh ’nan sgìrean ann an Leòdhais. Tha ceithir parraistean ann: Barabhas, Na Lochan, Steòrnabhagh, agus Ùig. thumb|left|Sealladh locha agus mòintich meadhain Leòdhais
Na h-eileanan beaga
Seo feadhainn de na h-eileanan beaga a tha faisg air Leòdhas:
Eachdraidh Eilean Leòdhais
Tha e coltach gun robh mac-an-duine a' fuireach ann an Leòdhas o chionn 8,000 bliadhna, oir chaidh rudan a lorg ann an riasg a tha a' ciallachadh gun deach coillteach a losgadh, gus am bi cluaintean ann airson fèidh. Tha fianais àrc-eòlach as sine a' tighinn bho 3,000 ro Chrìosta (5 000 bliadhna air ais). Aig an àm seo, thòisich daoine a bhith a' stèidheachadh thuathanasan maireannach. Chaidh taighean a thog na daoine seo a lorg air feadh nan Eilean Siar, gu sònraichte aig Dail Mhòr, Càrlabhaigh. Chaidh na Tursachan Chalanais, agus àiteachan eile mar seo, a thogail aig an àm seo cuideachd.
Mu 500 RC, thòisich Linn an Iarainn anns an eilean. Dh'fhàs na togalaichean na bu mhotha, agus thòisich daoine a' togail bhruighean, mar eisimpleir Dùn Chàrlabhaigh. Nuair a thàinig na Scotti (mar a chanadh ri na Gàidheal aig an àm seo), thog iad Gàidhlig dha Leòdhas. Anns an 6mh linn agus rè na linntean às dèidh sin, bha Crìostaidheachd air a sgaoileadh tro na h-eileanan.
thumb|Fir-thàileisg Leòdhais Anns an 9mh Linn, thòisich na Lochlannaich a’ tuineachadh ann an Leòdhas. Phòs iad muinntir an àite agus dh’iompachadh iad gu Crìostaidheachd. Aig an àm seo, bha Leòdhas ’na phàirt de Rìoghachd Eilein Mhanainn agus nan Eilean, agus gu h-oifigeil, ’na phàirt de Rìoghachd Nirribhidh. 'S ann aig an àm sin a chruthaicheadh Fir-thàileisg Leòdhais a chaidh a lorg ann an Ùig ann an 1831. Tha buaidh nan Lochlannach gu sònraichte follaiseach anns na h-ainmean-àite: mar eisimpleir "Pabail" no "Nis". Anns an 13mh Linn, fhuair Rìoghachd na h-Alba Leòdhas agus na h-Eileanan Siar air fad, oir chaidh Cùmhnant Pheairt aontachadh ann an 1266 agus phàidh rìgh na h-Alba, Alasdair III, èirig do rìgh Nirribhidh, gus am biodh na h-Eileanan Siar agus Eilean Mhanainn fo smachd na h-Alba. Ghlèidh Nirribhidh Arcaibh agus Sealtainn, ge-tà. Anns an 14mh Linn, bha Tighearnas nan Eilean glè chumhachdach. Bha na tighearnan stèidhichte ann an Ìle, ach bha iad a' riaghladh thairis air Innse Gall.
An toiseach, bha Leòdhas fo smachd Clann MhicLeòid, ach às dèidh bhliadhnaichean làn strì agus chogaidhean eadar na cinnidhean (fiù 's anns na cinnidhean fhèin), dh'arfantaich an rìgh Seumas VI fearann Clann MhicLeòid ann an 1597, agus thug e am fearainn do thuinichean Gallda, gus am biodh iad a' toirt buaidh Ghallda air na h-eileanan. Cha robh na tuinichean Gallda soirbheachail ge-tà, agus cheannaich Clann MhicChoinnich à Ceann an t-Sàile am fearann ann an 1609.
Às dèidh Bliadhna Theàrlaich (1745), bha an riaghaltas a' feuchainn ris a’ Ghàidhlig a lagachadh, agus bha fèilidhean mì-laghail. Dh'imrich mòran a-null thairis, gu h-àraid a dh'Astràilia agus a dh'Aimearaga a Tuath. Ann an 1844, cheannaich Seumas MacMhathain (Sir James Matheson) Leòdhas. Eadar 1847-57, thog MacMhathain Caisteal Leòdhais ann an Steòrnabhagh. Air tàilleibh gort agus atharrachaidhean ann an cleachdadh-fearainn, dh'imrich barrachd dhaoine a-null thairis. Ach cha do dh'fhàs cùisean na b’ fheàrr don feadhainn a dh'fhuirich, oir bha na morairean ag iarraidh an fearainn a' cleachdadh airson chaoraich agus mar bheinn-sheilg.
Ag àm a' Chiad Chogaidh, bha mìltean de Leòdhasaich an sàs anns a' chòmhraig. Nuair a bha an cogadh seachad, bha na saighdearan a thàinig beò a' dol air ais dha Leòdhas air HMY An Iolaire. Tràth sa mhadainn Là na Bliadhna Ùire 1919, bha faisg air 300 daoine air bòrd, eadar sheòladairean agus shaighdearan. Faisg air cladach Steòrnabhaigh, chaidh an Iolaire às an rathad agus chaidh a mhilleadh air Biastan Thuilm. Chaidh barrachd is 200 daoine bhàthadh. Aig àm an dàrna cogaidh, bha iomadh Leòdhasach an sàs anns an Chabhlach Rìoghail agus anns a’ Chabhlach Marsantachd.
Ann an 1917, cheannaich Morair Leverhulme Leòdhas, oir bha dùil aige baile gnìomhachail a dhèanamh de Steòrnabhagh, le factaraidh. An toiseach, bha daoine gu math measail air na planaichean aige, ach nuair a bha Leverhulme an aghaidh ath-tuineachaidh, thòisich strì an fhearainn a-rithist, gu h-àraidh aig tuathanasan ann an Col, Griais agus Tunga. Tha carraighean-cuimhne anns na bailtean a tha a' cuimhneachadh Strì an Fhearainn a bha, aig deireadh an latha, soirbheachail. Dh'fhàg Morair Leverhulme Leòdhas agus thòisich e pròiseact ùr anns na Hearadh.
Làraichean Eachdraidheil
right|thumb|Na Tursachan Chalanais
Caisteal Leòdhais
Chaidh Caisteal Leòdhais thogail sa bhliadhna 1847 air taobh tuath caladh Steòrnabhaigh ann an Leòdhas. Tha Colaiste a’ Chaisteil a-nis air fearann aʼ Chaisteil.
Clach an Truiseil
'S e tursa as àirde ann an Alba a th' ann an Clach an Truiseil, faisg air Baile an Truiseil.
Dùn Chàrlabhaigh
Tha Dùn Chàrlabhaigh, brugh ro-eachdraidheil, air a dhèanamh suas, le ionad turasachd.
Dùn Èistean
'S e eilean a th' ann an Dùn Èistean, faisg air am baile Cnoc Àrd ann an sgìre Nis. B' àbhaist do theaghlach cumhachdach a bhith a' fuireach ann, Clann MhicGilleMhoire. Tha dà làrach ann agus linne fhuadain.
Tursachan Chalanais
'S e aon de na làraichean eachdraidheil as ainmeile a th' anns na Tursachan Chalanais.
Bun-sgoiltean
Tha na sgoiltean ann an Leòdhas uile stèidhichte fon ùghdarras Comhairle nan Eilean Siar. Tha 22 bun-sgoiltean air feadh na h-Eileanan Siar agus tha Foghlam tro Mheadhan na Gàidhlig ri fhaighinn ann an 15 dhiubh. 'S e seo na bun-sgoiltean ann an Leòdhas fhèin.
Foghlam àrd-ìre
Tha Colaiste a' Chaisteil stèidhichte ann am Steòrnabhagh. 'S e tè de na com-pàirtichean ann an Oilthigh na Gàidhealtachd agus nan Eilean. Tha iad a' tabhainn chùrsaichean suas ri ìre ceum BA tro Sgeama na Gàidhlig. Tha Colaiste a’ Chaisteal air fearann a tha taobh ri Caisteal Leòdhais.
Cultar
thumb|An Tosgan, Steòrnabhagh Tha iomadh iomairt is buidheann Gàidhlig stèidhichte ann an Leòdhas. Ann am Steòrnabhagh, tha cuid de na buidhnean Gàidhlig - Comunn na Gàidhlig, Stòrlann Nàiseanta na Gàidhlig, an t-Aonad Ioma-Mheadhan, agus Acair - suidhte ann an aon togalach, An Tosgan. Tha cuid de na tachartasan culturail a' gabhail àite anns An Lanntair, ionad-ealain.
Creideamh
Tha na h-eaglaisean Pròstanaich gu math làidir ann an Leòdhas, gu sònraichte an Eaglais Shaor agus Eaglais na h-Alba.
Còmhdhail
Tha feum ann airson deagh ceanglaichean siùbhal eadar an tìr-mòr agus an t-eilean agus mar sin tha bàta aiseag agus port-adhair aca aig a bheil chlàr-ama glè mhath. Tha am bàta-aiseag (MV Loch Seaforth) a' ruith gach latha bho Steòrnabhagh gu Ulapul agus tha e a' toirt dà uair a thìde is leth. Tha an t-seirbheis a' cuir dà thursan ann airson a' falbh agus a' tilleadh gach latha. Fhuair an t-eilean bàta-aiseag ùra ann an 2014 leis an ainm MV Loch Seaforth. Cuideachd tha port-adhair ann a tha stèidhichte dà mhìle a-mach à Steòrnabhagh ri taobh a' bhaile Mealabost. Tha itealaichean a' dol gu Obar Dheathain, Glaschu, Dùn Eideann, Beinn na Faoghla agus Inbhir Nis gach latha còmhla ri Flybe, Loganair agus Eastern Airways. Air an eilean fhèin tha ceanglaichean siùbhal poblach ann mar busaichean eadar gach sgìre agus Steòrnabhagh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Na h-Eileanan Siar *
Canàl Foirthe agus Cluaidh
right|300px
Tha Canàl Foirthe agus Cluaidh ann an Alba. Tha e a' dol eadar Linne Foirthe agus Linne Chluaidh tron Gleann Meadhonach.
Elias Canetti
B' e Elias Canetti (Bulgàiris: Елиас Канети) sgrìobhadair à Bulgàiria. Rugadh e ann an Rustschuk, ann an ceann a tuatha na dùthcha, ann an 1905 agus chaochail e ann an Zürich ann an 1994. Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Litreachas ann an 1981. thumb
1926
MCMXXVI
Leabhar Dhèir
thumb|200px|Air folio 29v tha dealbh den t-soisgeulaiche Lucas.
Elias Canetti
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Bulgàirianach Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Litreachas Roinn-seòrsa:Iùdhaich Roinn-seòrsa:Daoine à Bulgàiria
Leabhar Dhèir
’S e leabhar shoisgeul sa Laidinn bhon 10mh Linn a tha ann an Leabhar Dhèir (Leabharlann Oilthigh Chambridge, MS. Ii.6.32) ach chaidh a chur ris anns an 12mh Linn ann an Laideann, Seann-Ghaeilge agus Gàidhlig na h-Albann. Tha e ainmeil air sgàth ’s gur e seo an sgrìobhadh as sine a tha againn ann an Gàidhlig bho Albainn.
Chan eil e cinnteach cà an deach an leabhar a sgrìobhadh an toiseach, ach tha e reusanta creidsinn gun robh an làmh-sgrìobhainn aig Dèir ann an Siorrachd Obar Dheathain nuair a chaidh na sgrìobhaidhean-iomaill a chur ris. Is dòcha gur e an làmh-sgrìobhainn as sine a mhaireas againn bho Albainn (ach faic Leabhar Cheanannais). Tha e airidh gun deach a sgrìobhadh ann an sgìre a thathar a-nis a’ cunntadh a bhith taobh a-muigh na Gàidhealtachd. Tha an làmh-sgrìobhainn den ghnè Irish pocket Gospel Books, a chaidh an dèanamh airson cleachdadh prìobhaideach seach sheirbheisean eaglaise. Ged is iad làmh-sgrìobhainnean Èireannach a tha sna na làmh-sgrìobhainnean gu léir as fhaisge air, tha a’ mhòrchuid de sgoilearan den bheachd gun deach a dhèanamh ann an Albainn. Tha 86 duilleagan san leabhar, agus meudachd 54 mm × 107 mm. Tha e sgrìobhte air meamran le inc dhonn, agus tha ceangladh agus cuibhreachadh ùr-nòsach air.
Tha Leabhar Dhèir air a bhith ann an seilbh Leabharlann Oilthigh Chambridge bho 1715, nuair a chaidh leabharlann John Moore, Eaglais Ely a thoirt gu Oilthigh Chambridge leis an Rìgh Deòrsa I.. Bidh an leabhar air ais ann an Alba ann an taisbeanadh ann an Obar Dheathain ann an 2022.
An teacsa
Anns an teacsa sa Laidinn tha Soisgeul Eòin uile gu léir, codaichean de shoisgeulan Mhata, Mharcais agus Lùcais, cuid den òrdugh airson tadhal air euslainteach, agus de Chreud nan Abstol. Tha e a’ crìochnachadh le abairt phearsanta bhon sgrìobhaiche san t-Seann-Ghaeilge. Tha teacsa nan Soisgeulan stéidhte air an Vulgate ach tha rudan àraidh ann a bhuineas gu sònraichte ri na Irish Gospel books. Tha iad uile sgrìobhte sa stoidhle Irish minuscule, le aon sgrìobhaiche a-mhàin a réir coltais. Ged a tha an teacsa agus an stoidhle sgrìobhaidh ag deimhneachadh gu bheil e den ghnè Irish Pocket Gospel, tha beachd aig sgoilearan gur ann an Albainn a chaidh a sgrìobhadh.
thumb|left|200px|Air folio 5r tha [[Soisgeul Mhata 1:18 gu 1:21. Seall am measgadh-litreach Chi Rho a tha san oisein shuas air an taobh chlì.  ’S e sgrìobhadh sa Ghàidhlig a tha san iomall.]]
Tha seachd teacsaichean ann an Gàidhlig na h-Albann anns na àiteachan a bha bàn timcheall air na prìomh theacsaichean. Anns na sgrìobhaidhean-iomaill seo tha cunntas air stéidheachadh a’ mhainistir le Calum Cille agus Drostan, agus clàraidhean de chóig pìosan fearainn a chaidh a thìodhlacadh dhan mhainistir agus saorsa bho chìsean àraidh. Tha cuideachd lethbhreac de Chairt sa Laideann a thug Rìgh Daibhidh I don mhainistir, ga dhìon bho “omni laicorum officio et exactione indebita” (gach dleastanas a bhios air an tuath agus gach cìs eucoireach). Chaidh na teacsaichean Gàidhlig a sgrìobhadh ri uiread agus cóig sgrìobhadairean eadar-dhealaichte. Is iadsan na sgrìobhaidh Gàidhlig as sinne a mhaireas againn bho Albainn. Leis a sin, tha iad cudromach air sàillibh na tha iad sealltainn dhuinn a thaobh leasachadh tràth a’ chànain ann an Albainn.
Có às ’s a thàinig e?
Tha ainm an leabhair a’ tighinn bhon mhainistir ann an Dèir air a bheil luaidh san teacsa agus anns a’ Chairt Laideann aig Rìgh Daibhidh I. Gu mì-fhortanach, cha do dh’fhàg a’ choimhearsnachd seo rian eile againn gun robh i ann, ged a chaidh mainistir Cistercianach a stéidheachadh faisg air an àite sa bhliadhna 1219, aig an robh seilbh air cuid de na talamhan air a bheil tràchd san teacsa Gàidhlig. Thàinig e gu Leabharlann Oilthigh Chambridge sa bhliadhna 1715 nuair a cheannaich an Rìgh Deòrsa I an cruinneachadh a bha aig John Moore, Easbaig Ely, agus gun do thiodhlaic e dhan Oilthigh e. Roimhe sin, tha e coltach gun robh seilbh air aig Thomas Gale, prìomh mhaighstir Sgoil Naomh Pòl ann an Lunnainn. Chan eil fios ciamar a thàinig an leabhar gu bhith ann an Sasainn, ach tha amharas aig cuid gun deach a chreach sna Cogaidhean Saoirse na h-Albann eadar deireadh an 13mh Linn agus toiseach an 14mh Linn.
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:Leabhraichean Roinn-seòrsa:Gàidhlig
Canàl Foirthe agus Cluaidh
Tha e ceangailte ri Dùn Eideann tro Canàl an Aonaidh.
De tha air a' chanàl
Tha am Balla Antonine agus Comar nan Allt faisg air cuideachd.
Roinn-seòrsa:Canàlan na h-Alba
Colaiste a' Chaisteil
right|250px|thumb|Colaiste a' Chaisteil
'S e colaiste ann an Steòrnabhagh, Eilean Leòdhais a tha ann an Colaiste a' Chaisteil. 'S e tè de na com-pàirtichean ann an Oilthigh na Gàidhealtachd agus nan Eilean. Tha iad a' tabhainn chùrsaichean suas ri ìre ceum BA tro Sgeama na Gàidhlig.
610an RC
Is dòcha gu bheil thu a' coimhead airson an 7mh Linn RC.
1778
Bàsan
Roinn-seòrsa:1770an
610an RC
-09
Colaiste a' Chaisteil
Tha Colaiste a’ Chaisteal air fearann a tha taobh ri Caisteal Leòdhais.
Ceangal a-muigh
Roinn-seòrsa:Colaistean Roinn-seòrsa:Gàidhlig
Gleann Fhionnainn
'S e gleann ann an Loch Abar a tha ann an Gleann Fhionghain no Gleann Fhionnainn (Beurla: Glenfinnan). Tha e ainmeil a chionn 's gur h-ann an seo a thog am Prionnsa Teàrlach Stiùbhart a bhratach an àrd ann an 1745, agus ar-a-mach deireannach nan Seumasach air tòiseachadh agus an drochaid-rèile Ghlinn Fhionnainn a' toirt an rathad iarrainn a-null a Mhalaig. A rèir beul-aithris, sheinn Alasdair mac Mhaighstir Alasdair òran aige "Teàrlach mac Sheumais," ged a bhitheadh mì-chòrdail ris an teacsa. Tha seirbheis smùide a' ruith eadar an Gearasdan agus Malaig gach samhradh.
Tha an t-ainm cuideachd a' ciallachadh baile beag aig ceann Loch Seile. Chaidh tùr dreachmhor a thogail an 1815, mar chuimhneachan air fir nam fineachan Gàidhlig a thuit san ar-a-mach. thumb|Gleann Fhionghain: Carragh-chuimhne fir nam fineachan Gàidhlig a thuit san ar-a-mach 1745-46
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Eachdraidh na h-Alba Roinn-seòrsa:Na Seumasaich Fionnainn Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Llan-gwm
Tha am baile Llan-gwm ann an Sir Fynwy, a' Chuimrigh. Tha e 21.0 mi (33.8 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 116.7 mi (187.8 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 432 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 23 (5.3%); rugadh 61% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Corsaca
thumb|Bratach na roinne right|thumb|Suidheachadh Corsaca
'S e Corsaca (Fraingis: Corse; Beurla, Coirsicis is Eadailtis: Corsica) neo Coirsioca eilean agus région na Frainge. Tha e suidhichte anns a' Mhuir Mheadhan-thìreach, deas air an Fhraing. Tha Sairdinia mu dheas.
Tha Corsaca cho mòr ri 8,680 cilemeatair ceàrnagach agus mar sin 's e Corsaca an 84mh eilean as motha air feadh an t-Saoghail.
Anns a' bhliadhna 2013 bha timcheall air 322,120 duine a’ fuireach air an eilean fhèin, tha Ajaccio am baile as motha a tha ann, agus am prìomh-bhaile.
Nuoro
‘S e baile meadhanach air an eilean Eadailteach Sardainia ann an cridhe na Mara Mheadhanach a th’ ann Nuoro (IPA: ‘nu.oɾɔ, Sàrdais: Nugoro). Tha e suidhichte aig 554m os cionn ìre na mara, aig bun a’ Bheinn Ortobene, anns an sgìre (Eadailtis: Provincia) Nuoro fhèin, aig astar dhe 317km bhon An Ròimh, prìomh-bhaile na dùthcha, 180km bho Chagliari agus 419km bho Napoli. Tha 36,449 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Eadailt
Àird nan Saor
thumb|Seann ghàrradh-ola
'S e baile ann an Alba a tha ann an Àird nan Saor (Beurla: Ardersier). Tha e na laighe air Linne Mhoireibh, faisg air Inbhir Nis agus Cùil Lodair.
Tha seann ghàrradh ola 4km mu thuath air aʼ bhaile. Dh'fhosgail an làrach tràth sna 1970an, mar Ghàradh Togail MhicDhiarmaid, airson clàir a thogail airson raointean ola agus gas aʼ Chuain a Tuath. Bha 4500 duine a' faighinn cosnaidh ann suas chun nan 1980an, agus chaidh cuid de na clàran-ola as motha a thʼ anns a' Chuan a Tuath a thogail ann. Chaidh a dhùnadh ann an 2001.
Tha Gearastan Deòrsa, daingneach cho mòr 's a tha am Breatainn, air rubha 3km an iar-thuath air a' bhaile.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd Roinn-seòrsa:Siorrachd Inbhir Narann
2004
'S e bliadhna-leum a bha ann an 2004 (MMIV).
Bàsan
Roinn-seòrsa:21mh linn
Stèisean Phuirt Leathain
'S e Stèisean Phuirt Leathain (Beurla:Portlethen railway station) an stèisean-rèile ann am Port Leathain. Tha e suidhichte air an loidhne eadar Obar Dheathain agus Glaschu is Dùn Èideann. <br style="clear: both;" /> {| class="toccolours" border="1" cellpadding="4" style="margin: 0 auto; border-collapse: collapse; text-align: center;" ! Stèisean roimhe ! colspan="3" | National Rail ! an ath stèisean Loidhne Obar Dheathain gu Glaschu Loidhne Dùn Èideann gu Obar Dheathain <br style="clear: both;" />
Roinn-seòrsa:trafaig Roinn-seòrsa:Giùlan Roinn-seòrsa:Stèiseanan
Funchal
Is e prìomh-bhaile de Madeira, eilean Phortugach a tha ann an Funchal. Is e cathair a tha ann. Chaidh  coisrigeadh air a h-Arois an "Sè", ann an 1508 agus don bhrìgh sin tha Funchal a' comharraich 500 bliadhna an 2008.
Air barrachd Aros easbuigeachd, agus taigh-choinneamh an riaghaltais roinneil, tha colaisde de Oilthigh Caitligeach na Portugail, agus colaisde ealain anns a' chathair.
Iomraidhean
left|thumb|200px|Funchal
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:A' Phortagail
Santander
'S e baile mòr agus port gu math cudromach ann an Cantàbria (An Spàinn) a th' ann an Santander (IPA: santanˈder). Tha e suidhichte ann an ceann a tuath na dùthcha, aig 15m os cionn ìre na mara, anns an sgìre Shantander fhèin. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1248. 'S e dìreach Spàinntis a tha ga bruidhinn an seo. 'S e am port, turasachd,na bataichean-aiseig agus gnothaichean ceangailte ris a' mhuir a tha a' cumail eaconomaidh a' bhaile a' dol. Tha 177,123 duine a' fuireach ann. Chan eil eucoir na trioblaid mhòr an seo.
Freumahn an Ainm
'S ann à sanct (naomh) agus Ander (Anndra) ann an seann Spàinntis a tha ainm a' bhaile. Bheireadh sin Cill Anndra neo Baile Anndra dhuinn sa Ghàidhlig an latha an diugh. Tha cuid eile dhen bheachd gur ann à Portus Sanctorum Emeterii et Celedonii (Sancti Emetherii > Sancti Emderii > Sanct Endere > San Andero > Santendere > Santanderio > Santander).
Eachdraidh
Thathar air stuth Ròmanach a lorg san àite far an robh port, air an robh Portus Victoriae Iuliobrigensium. Nochd ainm a' bhaile ann an sgrìobhainn airson a' chiad turais ann an 1068. Ann an 1158 fhuair Santander a chuid chòirichean a thaobh mhalairt a thug piseach air an eaconomaidh. Rinn teintean sgrios air a' bhaile ann an 1296 agus 1311 Thàinig an rèile - agus turasachd - ann an 1858. Chaidh 590 duine a mharbhadh ann an spreadhadh air a' bhata Cabo Machichaco ann an 1893. Cha robhar a' gabhail ri riaghailtean a thaobh stuthan chunnartach a làimhseachadh agus spreadh tunnaichean dineamait anns a' port. Thuit am baile gu na Reubaltaich Faisisteach ann an Cogadh Sìobhalta na Spàinne ann an 1937. Chaidh 90,000 saighdear a mharbhadh ann an sabaid anns a' bhaile fhèin agus san sgìre mu timcheall. Chaidh Oilthigh Cantàbria a stèidheachadh an seo ann an 1972.
Cruinn-eòlas
A rèir figearan an Riaghlatais, 's e an t-Iuchar a' mhìos as teotha agus 's e am Faoilleach a' mhìos as fhuaire ann an Santander. Tuit 1129mm de dh'uisge air a' bhaile fad na bliadhna - dìreach 44mm nas lugha na Steòrnabhagh (1173mm) - leis gur e àite fliuch a th' ann, an taca ri àiteachan eile san Spàinnː center|600px
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:An Spàinn Roinn-seòrsa:Bailtean na Spàinne Roinn-seòrsa:Bailtean
Caisteal Leòdhais
thumb|Caisteal Leòdhais
Chaidh Caisteal Leòdhais thogail sa bhliadhna 1847 air taobh tuath caladh Steòrnabhaigh ann an Leòdhas.
Tha Colaiste a’ Chaisteil a-nis air fearann aʼ Chaisteil.
’S e an Garradh Cruaidh an t-ainm air a’ phàirc agus coilltean timcheall air a’ Chaisteil. Tha Féis Cheilteach Innse Gall a’ gabhail àite an seo gach bliadhna.
Arailt
'S e ainm Gàidhlig a th' ann an Arailt. 'S e ainm baistidh fireann a th' ann. Nochdaidh e ann am Beurla mar Harold agus ann an Gearmailtis is na cànain Lochlannach mar Harald.
Bunachas
Thàinig an t-ainm bhon t-seann Gearmanach, tha e a' gabhail a-steach na h-eileamaidean "Harja" (armailt) agus "Walda" (riaghladair, ceann-feachd). Nochd e airson a' chiad turais aig Tacitus ann an dux Batavorum, Tac. ann. II,11,1 is 3 ann an 16 AD mar Chariovalda. Ghluais e don seann Bheurla mar Hereweald ("here" (armailt) + weald (riaghladair, ceann-feachd)) agus do na cànain Lochlannach mar Haraldr.
Cruthan eile
Nochdaidh an t-ainm seo mar Haral cuideachd.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ainmean Gàidhealach
Drochaid Èireann
thumb|Sealladh air Drochaid Èireann 'S e baile-beag ann an Siorrachd Pheairt is Cheann Rois a tha ann an Drochaid Èireann (Beurla: Bridge of Earn). 'S e seo na co-chomharran aige: 56° 20′ 0″ Tuath agus 3° 24′ 0″ Iar.
Ann an 2001 bha 2,272 duine a' fuireach an seo.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
540an RC
Is dòcha gu bheil thu a' coimhead airson an 6mh Linn RC.
-06
Ho Chi Minh (baile)
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bhiet-Nam
Ned Maddrell
A-rèir coltais, b' e Edward "Ned" Maddrell (1877?–27 an Dùbhlachd, 1974) am fear mu dheireadh aig an robh Gàidhlig Mhanainn traidiseanta. Seo pìos còmhraidh leis a chaidh air clàradh ann an 1948:
Ceangailtean a-muigh
Roinn-seòrsa:Daoine à Eilean Mhanainn Roinn-seòrsa:Gaelg
Loch Buidhe
Tha iomadh loch ann an Alba leis an t-ainm Loch Buidhe. Is dòcha gu bheil sibh a' lorg:
Eilean Ruisteil
thumb|Tràigh ann an Eilean Ruisteil 'S e aon de na h-Eileanan Samhraidh a tha ann an Eilean Ruisteil (Beurla: Isle Ristol). Tha Eilean Mullagrach san àird an iar dheth. 'S e seo am fear de na h-eileanan Samhraidh a tha as faisge air mòr-thìr na h-Alba. 'S e seo na co-chomharran aige: 58° 2′ 39.06″ Tuath agus 5° 26′ 14.12″ Iar. Tha e suidhichte mu 19 cilemeatair san àird a thuath Ullapul ann an Taobh Siar Rois. 'S urrainnear a dhol ann le bàta à Old Dornie.
Isaac Bashevis Singer
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Iùdhach Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Aimeireaganach Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Pòlach Roinn-seòrsa:Daoine às a' Phòlainn Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Litreachas Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Eilean Ruisteil
Anns a' bhliadhna 1871 bha 27 daoine a' fuireach anns an eilean, ach ann an 1882 cha robh duine sam bhith ann. An-diugh 's e Scottish Wildlife Trust Reserve a th' ann.
Thàinig an t-ainm Eilean Ruisteil bhon Seann Lochlannais agus tha e a’ ciallachadh: Eilean le gleann eich.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:na h-Eileanan Samhraidh
Sgeama na Gàidhlig
'S e seo Sgeama de chùrsaichean tro mheadhan na Gàidhlig aig Oilthigh na Gàidhealtachd agus nan Eilean, a' dol suas gu ìre ceum BA le urram, thairis air ceithir bliadhnaichean. Thòisich an Sgeuma sa bhliadhna 1998. Tha dà cholaiste pàirteach ann. Tha Sabhal Mòr Ostaig a' tabhainn nan ceithir bliadhnaichean gu léir, agus tha Colaiste a' Chaisteil a' tabhainn a' chiad trì bliadhna. Bha Colaiste Inbhir Nis an sàs anns an Sguma an toiseach, a' tabhainn na ciad bliadhna a-mhàin, agus sguir iad sa bhliadhna 2006. Bho thoiseach na Sgeuma gu ruige na bliadhna 2012-13, tha 958 de dh'oileanaich air cùrsa a dhèanamh tron Sgeuma.
Ceangal a-muigh
Roinn-seòrsa:Gàidhlig Roinn-seòrsa:Foghlam
2005
MMV
Bàsan
Roinn-seòrsa:21mh linn
Pforzheim
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Ghearmailt Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Kettleholm
‘S e baile beag dùthchasail faisg air Loch Mhabain, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th’ ann an Kettleholm. Tha e suidhichte aig 60m os cionn ìre na mara, air an àirde an ear-dheas Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Dhùn Phrìs ro 1975), eadar Locarbaidh agus Daltan, ri taobh na h-aibhne Water of Milk. Tha e 243km air falbh bho Obar Dheathain, 106km bho Ghlaschu, 17km bho Dhùn Phrìs agus 98km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. 'S e Beurla agus Beurla Ghallda th' ann an dà chànan aig a’ mhòr-chuid dhuibh ann an Kettleholm. Tha Eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas agus coilltearachd. A bharrachd air sin, tha talla a' bhaile eachdraidheil ann. Taobh fhoghlaim, tha bun sgoil ann, ach feumar a dhan àrd-sgoil ann an Locarbaidh.
Freumhan an Ainm
A rèir eòlaichean fhreumh-fhaclachd, tha a h-uile coltas ann gur ann à Lochlannais heim a tha ainm a' bhaile. 'S ann gu math pailt 's a tha ainmean-àite Lochlannach ann an iar-dheas na h-Alba, gu h-àraidh nas fhaisge air a' Mhuir agus tha iad uile-làthaireach san sgìre eadar Inbhir Anainn agus Greatna.
Eachdraidh
Tha daingneach ro-eachdraidheil ann, air bàrr Nutholm Hill agus nochd am baile ann an 19mh Linn mar bhaile oighreachd dhan lùchairt Castlemilk, a thogadh eadar 1864 - 1870. Bhuineadh an oighreachd do Robert Jardine, bha an sàs sa chompanaidh Jardine Matheson & Co, thall ann an t-Sìona. Chaidh eaglais ùr a thogail an seo ann an 1877 agus fhuair i organ ann an 1905. Chleachdadh an sean eaglais mar sgoil. Chaidh an tè sin a thogail ann an 1754. A-rèir carragh-chuimhne san eaglais, fhuair 24 duine às a' pharraist bàs sa Chogadh Mòr agus còignear eile san Dàrna Cogadh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Alba Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh Roinn-seòrsa:Siorrachd Dhùn Phrìs
Tirymynach
Tha am baile Tirymynach ann an Ceredigion, a' Chuimrigh. Tha e 76.4 mi (122.9 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 179.0 mi (288.0 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 1837 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 1006 (54.8%); rugadh 67% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ceredigion Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
1779
thumb|130px|William Lamb MDCCLXXIX
Bàsan
Roinn-seòrsa:1770an
Lochan Dubh nam Breac
thumb|Sealladh air Lochan Dubh nam Breac
'S e buidhean de lochan ann an Alba a tha ann an Lochan Dubh nam Breac. Tha iad suidhichte anns an Eilean Sgitheanach.
Tha an loch as motha cho mòr ri 0.9 ha (2.2 acair). 'S e 0.5 km (0.3 mìle) an cuairt-thomhas aige agus tha e mu 188 m a dh'fhad san àite as dìriche.
Tha fear eile ann ris an canar cuideachd Loch Dubh nan Breac. cho mòr ri 0.3 ha (0.7 acair). 'S e 0.2 km (0.1 mìle) an cuairt-thomhas aige agus tha e mu 79 m a dh'fhad san àite as dìriche.
Tha bàrr uisge nan lochan mu 103 m (338 troigh) os cionn na mara agus tha iad mu 1.9 km (1.2 mìle) air falbh bhon mhuir. Chan eil eilean anns na lochan seo.
Chan eil duine sam bith a' fuireach faisg air Lochan Dubh nam Breac.
H
B’ e H an t-ochdamh litir den aibidil Laidinneach Tha seann-ainm aige sa Ghàidhlig – “Uath”, ach cha b'e "H" fior-litir anns a' Ghaidhlig.
Roinn-seòrsa:Litrichean na Gàidhlig Roinn-seòrsa:Litrichean
Fado
Is e Fado ceòl tradaiseanta na Portagaile.
right|thumb|Luchd-ciùil Fado thumb|left|Débora Rodrigues a' gabhail òran Fado ann an [[Lisbon]]
Roinn-seòrsa:A' Phortagail Roinn-seòrsa:Modhan-ciùil
Eilean Mullagrach
thumb|Eilean Mullagrach, sealladh bho [[Altandhu]] ’S e aon de na h-Eileanan Samhraidh a tha ann an Eilean Mullagrach. Tha e suidhichte air àird an iar na h-Alba. Tha Eilean Ruisteil air àird an ear agus an t-eilean Glas-leac Mòr air àird a tuath dheth.
Chan eil duine sam bith a' fuireach ann. Cleachdar an t-eilean airson caoraich.
1927
MCMXXVIII
Bàsan
Roinn-seòrsa:1920an
Loch Meadal
thumb|Sealladh air Loch Meadal
'S e loch ann an Alba a tha ann an Loch Meadal, litreachadh eile: Loch Maodail neo Loch Meodal. Tha e suidhichte ann an Gleann Meadal ann an Slèite, an t-Eilean Sgitheanach. Tha an rathad chun an an Òird a' dol seachad air. Tha Cnoc a' Chaise Mòire (171 m) san àird a deas agus an Cruachan (248 m) san àird a tuath dheth. San ear tha Lochan Doiragat ann.
Tha Loch Meadal cho mòr ri 10.4 acair. 'S e 0.8 km (0.5 mìle) an cuairt-thomhas aige agus tha e mu 298 m a dh'fhad san àite as dìriche. Tha dà eilean beag anns an loch seo. Tha bàrr uisge an locha mu 117 m (384 troigh) os cionn na mara agus tha e mu 2.5 km (1.6 mìle) air falbh bhon mhuir. Thèid an loch a lìonadh bhon iar le Allt Mhàrtuinn agus bhon thuath le Allt Loch a' Chorra. Sruthaidh an t-uisge a-mach à Loch Meadal gu deas tro Allt Leth-shithein.
Chan eil duine sam bith a' fuireach air bruach Loch Meadal.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba Roinn-seòrsa:an t-Eilean Sgitheanach
Wangerooge
thumb|right|250px|Wangerooge
'S e aon de na Ostfriesische Inseln (Eileanan Frìosach an Ear) a tha ann an Wangerooge. Tha e suidhichte anns a' Chuan a Tuath taobh an ear air an eilean Spiekeroog. Tha Wangerooge mu seachd cilemeatair air falbh bho chladach Niedersachsen ann an taobh tuath na Gearmailt.
Tha an t-eilean cho mòr ri 7,94 km² agus mar sin 's e Wangerooge an dàrna eilean as lugha de na h-Eileanan Frìosach. Tha e na phàirt dhen phàirc-nàiseanta Lower Saxony Wadden Sea National Park.
Ann an 2008 bha 933 duine a’ fuireach ann.
Tha aiseagan a' ruith gu Wangerooge, chan eil e ceangailte le drochaid gu tìr-mòr. Ach ma bhios a' mhuir air falbh 's uarrainnear a' coiseachd bho thìr-mòr chun an eilein. Tha càraichean toirmisgte ann an Wangerooge.
Tha gnìomhachas tùrasachd gu math làidir an seo.
Cànan
Gus 1930 bhathar a' bruidhinn Wangerooger Friesisch (Frìosais Wangerooge), cànan Innd-Eòrpach a tha dluth cheangailte ri Gearmailtis agus Beurla. Còmhla ri Saterfriesisch b' e sin aon de na cànanan a tha a' buntainn don teaghlach cànain Frìosach an Ear a mhàir beò tro na linntean.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Eileanan
Universidade Federal do Recôncavo da Bahia
'S e Oilthigh Recôncavo da Bahia (Universidade Federal do Recôncavo da Bahia, UFRB), stèidhichte ann an 2006, an t-oilthigh as motha ann am Bahia (Braisil).
Canàl Cailleanach
right|thumb| An Canàl Cailleanach aig [[Cille Chuimein ]]
Hendrik Lorentz
B' e fiosaigiche às na Tìrean Ìsle a bha ann an Hendrik Lorentz.
Universidade Federal do Recôncavo da Bahia
Ceanglaichean a-mach
Recôncavo da Bahia Roinn-seòrsa:Braisil
1780
MDCCLXXX
Bàsan
Roinn-seòrsa:1780an
Hendrik Lorentz
Tha e ainmeil airson an sgaoileadh Lorentz, an cruth-atharrachadh Lorentz, am forsa Lorentz agus an co-aontar Lorentz–Lorenz ann am fiosaigs.
Beatha
Rugadh e ann an Arnhem anns na Tìrean Ìsle agus bha e na oileanach aig an Oilthigh Leiden far an do sgrìobh e a thràchdas, "A' theòiridh ath-thilgidh solais agus solas-bhriseadh" fo Pieter Rijke.
Ann an 1877 chaidh e na ollamh aig an Oilthigh Leiden far an do dh'obraich e air dealan-mhagnaiteachd agus a' theòiridh na dàimheachd gu 1912. Thog Albert Einstein a' theòiridh shònraichte na dàimheachd air an obair Lorentz agus chleachd e, mar eisimpleir, an cruth-atharrachadh aige.
Bha e pòsta aig Aletta Kaiser agus bha a nighean aca, Geertruida na Haas-Lorentz na fiosaigiche cuideachd.
Urraman
Bhuannaich e an Duais Nobel ann am Fiosaigs ann an 1902 còmhla ri Pieter Zeeman airson an obair air magnaiteachd. Dh'ainmicheadh cruinn-shlocan air a' Ghealaich air ann an 1970.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Luchd-saidheans Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann am Fiosaigs Roinn-seòrsa:Daoine às na Tìrean Ìsle
Canàl Cailleanach
Tha Canàl Cailleanach ann an Alba. Tha e a' dol eadar Linne Mhoireibh agus an Linne Dhubh (is an Linne Latharnach), tro Ghleann na h-Albann, a' cleachdach Abhainn Nis, Loch Nis, Loch Dochfour is Loch Lochaidh.
Dè tha air a' chanal
Tha caistealan, an t-Eilean Dubh, am Monadh Liath agus Beinn Nibheis rim faicinn air an rathad cuideachd.
Palastain
'S e earrann de thìr ann an Àisia a tha ann am Palastain neo Paileastain (Arabais: فلسطين). Tha i suidhichte eadar a' Mhuir Mheadhan-thìreach agus Iòrdan. Cleachdar an t-ainm airson na roinnean a tha fo smachd an Ùghdarrais Palastainich. Tha sin a’ gabhail a-steach Raon Ghàsa agus 40 % den Bruach-an-Iar. Uaireannan canar gur e Ierusalem-an-Ear pàirt den Phalastain cuideachd, ach tha am baile gu lèir fo smachd Iosrael fhathast. Chan eil Palastain aithnichte mar stàit leatha fhèin. Ach tha i aithnichte le 108 dùthaich eadar-nàiseanta eile, an cuid as motha às an t-saoghail arabach.
Eachdraidh
Bha Palastain na phàirt Impireachd nan Otomanach ro 1922.
Aistean cho-ceangailte
thumb|left|Na "crìochan" anns a' bhliadhna 2006
Roinn-seòrsa:Àisia Roinn-seòrsa:Àisia an Iar-dheas Roinn-seòrsa:An Ear Mheadhanach
Zanzibar
'S e innis-mhuir agus roinn pàirt fèin-riaghladh ann an Tansainia a tha ann an Zanzibar. Tha Zanzibar a' gabhail a-steach ceithir eileanan mòra: Latham, Mafia, Pemba, Ugunja agus 's ann anns a' Chuan Innseanach, bhàrr costa an ear Afraga, a tha i. 'S e Zanzibar fhèin, ann an eilean Ugunja, a th' ann prìomh-bhaile na roinne. Tha dà bhuidheann cainnidheach ann, na h-Hadimu le freumhan ann an Afraga agus na Shirazi, le freumhan ann an Iran. 'S e Swahili a tha ga bruidhinn ann an Zanizbar agus tha mòr-chuid Mhusmamach làidir ann (99%).
Eachdraidh
Ann an 1897 chruthaich na h-ùghdarrasan ùr Breatannach colonaidh ann an Zanzibar agus chaidh tràilleachd a thoirmeasg. Bha eaconomaidh an eilein air a stèidheachadh air tràilleachd nan Afraganach, ach chuir iad às dha co-dhiù.
Adhamhnan
'S e ainm Gàidhlig a th' ann an Adhamhnan. 'S e ainm baistidh fireann a th' ann. Nochdaidh e ann am Beurla mar Adamnan.
Bunachas
Is dòcha gur e cruth Èireannach eile airson Adhamh a th' ann an Adhamhnan.
Cruthan eile
Nochdaidh an t-ainm Adhamhnan/Adamnan cuideachd mar Eódhanan no Eódhanag.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ainmean Gàidhealach
Odysseas Elytis
B' e sgrìobhadair às a' Ghrèig a bha ann an Odysseas Elytis (Greugais: Οδυσσέας Ελύτης). Rugadh e ann an Heraklion ann an 1911 ach bha dlùth dàimh aige le Lesbos. Chaochail e ann am Baile na h-Àithne ann an 1996. Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Litreachas ann an 1979.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Greugach Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Litreachas Roinn-seòrsa:Duais Nobel Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghrèig
Llanbadog Fawr
Tha am baile Llanbadog Fawr ann an Sir Fynwy, a' Chuimrigh. Tha e 18.9 mi (30.3 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 119.8 mi (192.8 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 796 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 81 (10.2%); rugadh 71% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sir Fynwy Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh