cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Carbad
Is iomadh ciall a tha aig carbad
Memphis, Tennessee
'S e Memphis am baile as motha a tha ann an Tennessee. Anns a’ bhliadhna 2011 bha 672,567 duine a’ fuireach an seo. Tha e suidhichte aig 103m os cionn ìre na mara. Tha West Memphis, Arkansas faisg air.
Eachdraidh eile
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1819.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Tennessee
Sandhead
‘S e baile beag dùthchasail faisg air Port Neasaig, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th' ann an Sandhead. Tha e suidhichte shìos air an tràigh aig ìre na mara eadar Eaglais Steafain agus Àrd Bhaile, ann am meadhan nan Rannaibh, air an àirde an iar Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Bhaile na h-Ùige ro 1975). Tha e 316km air falbh bho Obar Dheathain, 126km bho Ghlaschu, 92km bho Dhùn Phrìs agus 170km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. 'S e Beurla agus Beurla Ghallta a th' aig a’ mhòr-chuid dhiubh ann an Sandhead. Tha Eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas, turasachd. Taobh fhoghlaim, tha bun-sgoil ann ach feumar a dhol dhan àrd-sgoil anns An t-Sròin Reamhair.
Freumhan an Ainm
A rèir eòlaichean fhreumh-fhaclachd, tha e coltach gur ann à sand (gainmheach ) agus head (ceann) sa Bheurla neo Lochlannais a tha an t-ainm. 'S ainneamh a chithear ainmean-àite sa Bheurla san sgìre seo, ged a tha fheadhainn sa Lochlannais gu math pailt. Tha cruth na tìre a' toirt cuideam dhan teòiridh. A thuilleadh air sin, tha àite eile faisg air Sandhead air a bheil Gennoch, neo gainmheach sa Gàidhlig.
Poileataigs
'S ann gu Comhairle Choimhearsnachd na h-Eaglaise Steafain a bhuineas Sandhead, a ghabhas a-steach Eaglais Steafain agus Àrd Bhaile. Tha 1,060 duine a' fuireach san sgìre air fad. Tha 12 comhairlichean coimhearsnachd a' riochdachadh na sgìre agus thathar a' cumail coinneamhan na Comhairle gach mìos ann an Talla na h-Eaglaise, ann an Sandhead. Tha e a' buntainn dhan uàrd-taghaidh 03 (Meadhan Ghall-Ghàidhealaibh) airson Comhairle na Roinne.
Gnàth-shìde
'S ann ann an sgìre mòran nas blàithe (Cuibheasachd bhliadhnail: 8.7 °C) agus mòran nas fhliche (Cuibheasachd bhliadhnail: 1065mm) an coimeas ris an còrr dhen dùthaich 's a tha Sandhead. Tha sileadh trom ann, fiù 's fad na mìosan nas tioraim, leis nach eil e idir fad air falbh bhon mhuir air an àirde an iar na h-Alba. 'S ann gu math stoirmeil 's a tha e agus bidh gailleannan ann fad na bliadhna. 'S e àite Cfb ann an sgèile Köppen-Geiger a th' ann an Sandhead. Chan eil an t-sneachd idir pailt an seo. Tha diofar mhòr eadar am mìos as fhliche agus am mìos as tioraim: 56mm eadar an Cèitean (dìreach 62mm) agus an t-Samhain (119mm). Fad na bliadhna, bidh an teothachd ann am fiaradh mheadhanach: 11.5 °C.
Còmhdhail
Chan eil seirbheis rèile ann. A dh'aindeoin sin, tha seirbheis bhus a' frithealadh a' bhaile:
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Siorrachd Bhaile na h-Ùige
Tòrr nan Clàr
Is dòcha gu bheil sibh a' lorg an loch Loch Carrann. thumb|Tòrr nan Clàr
Anns an 19mh linn bha ainm eile air, an toiseach chanadh Janetown ris agus dh'atharraich sin an uair sin gu Jeantown.
Tha pàipear-naidheachd ionadail "An Carrannach" ann a nochdas gach mios.
Tha am baile tarraingeach don luchd-turais, tha Bealach na Bà, rathad cliùiteach a leanas chun na Comraiche, faisg air làimh. A thaobh spòrs tha Comann Camanachd Loch Carrainn ann agus tha club seòlaidh ann a tha fosgailte do mhuinntir an àite is luchd-turais. Tha ceumannan coise ann don luchd coiseachd cuideachd.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Béal Átha Bhearaigh
‘S e baile ann am Chontae Mhaigh Eo sa Chúige Chonnacht ann an Èirinn a th’ann an Baile an Ròba.
Roinn-seòrsa:Contae Mhaigh Eo Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Èireann Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann
Cill Osbrain
‘S e baile beag dùthchasail faisg air Penpont, ri chùlaibh a' chnuic Queensberry, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th’ ann an Cill Osbrain (Beurla: Closeburn). Tha e suidhichte aig 111m os cionn ìre na mara, ann an cridhe Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Dhùn Phris ro 1975), eadar an Bàrr na Dris agus Auldgirth, ri taobh na h-aibhne Nid. Tha e 244km air falbh bho Obar Dheathain, 95km bho Ghlaschu, 19km bho Inbhir Anainn agus 98km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. 'S e Beurla agus Beurla Ghallda th' ann an dà chànan aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Cill Osbrain. Tha Eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas agus coilltearachd. A bharrachd air sin, tha bùth agus taigh-òsta ann. Taobh fhoghlaim, tha a' bun-sgoil ann ach feumar a dhol dhan àrd-sgoil ann am Bàrr na Dris.
Eachdraidh
Chaidh am baile a chlàradh airson a' chiad turais ann an 1185 mar Killosbern Chaidh Na Seumasaich seachad air Cill Osbrain air an t-seann rathad shuas gu tuath ann an 1746, an dèidh dhaibh Sasainn fhàgail. A-rèir carragh-chuimhne san sgìre, fhuair ceithir duine thar fhichead à Cill Osbrain sa Chogadh Mòr agus aon duine deug eile san Dàrna Cogadh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Alba Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh Roinn-seòrsa:Siorrachd Dhùn Phrìs Roinn-seòrsa:Na Seumasaich
Carbad-adhair
thumb|Pleana
Tha carbad-adhair neo soitheach-adhair na inneal a thèid air iteig.
Bha a' chiad iteal le cumhachd ann an Alba ann an 1909 nuair a chaidh na bràithrean Harold agus Frank Barnwell à Sruighlea aig àirde de 4 m airson 80 m. Seo sia bliadhnaichean ann dèidh do bhràithrean Wright ann an Ameireaga.
Tha plèanaichean le motaran dealanach air a bhith ag iteal eadar eileanan ann an Arcaibh, mar eisimpleir Westray agus Papa Westray ach tha beachd air àrd-oifigear Loganair a tha a' solar na seirbheisean adhair ann an Arcaibh, gum bi haidridean nas prataigiche airson Arcaibh air sgàth 's gum feumaidh comas a dol a dh'Obar Dheathain a bhith aig a h-uile plèan.
Cheannaich Loganair ochd turboprops bho chompanaidh ATR ann an 2022 an àite na Saab 340an a bha ann an seirbheis airson a' companaidh airson 23 bliadhna.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Giùlan
Forsdal
250px|right|thumb|Forsdal
'S e baile beag ann am Manainn a tha ann am Forsdal (Beurla: Foxdale).
Roinn-seòrsa:Eilean Mhanainn
Cas-lai
Tha am baile Cas-lai ann an Sir Benfro, a' Chuimrigh. Tha e 85.4 mi (137.4 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 212.7 mi (342.2 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 451 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 167 (37.0%); rugadh 70% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sir Benfro Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Friedrich II na Pruise
thumb|A' Phruis B' e Friedrich II na Pruise (Berlin, 24 am Faoilleach 1712 - Potsdam 17 an Lùnasdal 1786) fear dhe na rìghrean na bu chudromaiche ann an eachdraidh na Prùise. Bha e os cionn riaghaltas na stàit seo bho 1740 gu 1786 is leig e dùthaich mhòr làidir chumhachdail mar dhìleab. Thug e os làimhe Silesia agus pàirt mhòr na Pòlainn. A bharrachd air sin, bha e ainmeil mar inntleachdail is bha e dèidheil air feallsanaiche agus sgrìobhadairean mar Voltaire.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Poileataigs Roinn-seòrsa:Eachdraidh
1339
Bàsan
Roinn-seòrsa:1330an
736
Bàsan
Roinn-seòrsa:730an
Comhairle Siorrachd Obar Dheathain
thumb|300px|Comhairle Siorrachd Obar Dheathain 'S e comhairle ionadail a tha ann an Comhairle Siorrachd Obar Dheathain a tha a' dèiligeadh le Siorrachd Obar Dheathain. Tha baile Obar Dheathain fhèin ann an Comhairle Baile Obar Dheathain.
16 an t-Ògmhios
'S e 16 an t-Ògmhios an 167mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (168mh ann am bliadhna-leum). Tha 198 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Comhairle Siorrachd Obar Dheathain
Chruthachadh e ann an 1995 o phàirtean de Roinn nam Monadh Liath. Ro 1975 bha Siorrachd Obar Dheathain, Siorrachd Bhanbh agus Siorrachd Cheann Cardainn san ionad seo.
16 an t-Ògmhios
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Comhairle Siorrachd Obar Dheathain
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Comhairlean na h-Alba
Den Haag
‘S e baile mòr agus port air an àirde an ear-dheas nan Tìrean Ìsle a th’ ann an Den Haag neo 's-Gravenhage (IPA: dɛnˈɦaːx/sxraːvə(n)ˌɦaːɣə Portagailis: Haia,Laideann/Pòlais/Romàinis: Haga, Spàinntis: La Haya, Fraingis: La Haye). Tha e suidhichte aig 4m os cionn ìre na mara, anns an roinn Zuid-Holland (An Òlaind a Deas). Tha am baile 21km air falbh bho Rotterdam, 53km bho Amsterdam (Prìomh-bhaile na dùthcha), 56km bho Utrecht agus 199km bho Ghroningen. Tha 504,260 duine a' fuireach anns a’ bhaile fhèin, leis gur e an treas baile as motha san dùthaich,  ach tha mu 1,088,508 anns an sgìre air fad. Chaidh am baile a chlàradh airson a' chiad turas ann an 1242 mar Die Haghe (A' Choille). Dh'atharrachadh an t-ainm gu Des Graven Hage (Coille an Iarla) san 15mh linn. Canar 'Den Haag' ach sgrìobhar ' 's-Gravenhage', gu h-oifigeil. Tha banrìghinn na dùthcha a' fuireach an seo. Chaidh Cornelius agus Johan de Witt a chur gu bàs an seo le gràisg fheargach fhiadhaich ann an 1672, ri linn Bliadhna na Dosgainne.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Na Tìrean Ìsle Roinn-seòrsa:Bailtean nan Tìrean Ìsle
Calvin Coolidge
B' e an 30mh ceann-suidhe nan Stàitean Aonaichte a bha ann an Calvin Coolidge.
Coolidge Coolidge
Draighean, Contae Aontroma
'S e baile ann an Contae Aontroma a tha ann an Draighean.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae Aontroma
1810
MDCCCX
Pontprennau
Tha am baile Pontprennau ann an Caerdydd, a' Chuimrigh. Tha e 4.2 mi (6.7 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 129.1 mi (207.8 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 6929 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 770 (11.1%); rugadh 75% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Caerdydd Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Herbert Hoover
B' e creag-eòlaiche agus an 31mh ceann-suidhe nan Stàitean Aonaichte a bha ann an Herbert Hoover.
Hoover Hoover
Ball-lìn
thumb|right|Cuirt bhall-lin
Tha Ball-lìn (“netball”) na chluich a tha coltach ri ball-basgaid airson mnathan. Se cluich a tha anns am bi daoine a’ feuchainn ri bàlla a thilgeil tro chearcall a bhios air a cheangal deich troighean os cionn an ùrlair.
Lin
Rubhanda
'S e dùthaich ann an Afraga a tha ann an Rubhanda no Ruanda  (IPA: ɾ(g)wɑndɑ), ainm oifigeal: Poblachd Ruanda. Tha crìochan aice le Uganda, Burundaidh, Poblachd Dheamocrach na Congo ’s Tansainìa. Le mu 9 millean duine 's e àireamh dlùths na dùthcha an àireamh as motha ann an Afraga. Ach tha far-ainm air an dùthaich: Land of a Thousand Hills, (Fraingis: Pays des Mille Collines, cànan Ruanda: Igihugu cy'Imisozi Igihumbi).
'S e Kigali am prìomh-bhaile Ruanda.
thumb|left|220px|Cairt: Ruanda
Tha 12 sgìrean ann an Ruanda:
thumb|right|Dannsair intore.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Dùthchannan Roinn-seòrsa:Afraga Roinn-seòrsa:Afraga an Ear
Monaco
Is e rìoghachd agus stàit-bhaile ann an iar dheas na Roinn-Eòrpa a tha ann am Monaco (Fraingis: Principauté de Monaco). Tha i suidhichte eadar am Muir Meadhanach agus an Fhraing, faisg air an Eadailt.
Tha an àireamh as motha san t-saoghal de dhaoine a' fuireach ann an gach km² aig Monaco.
Tha Monaco ainmeil airson na daoine beartach a tha a’ fuireach ann, seach 's nach fheum iad cìsean cosnaidh a phàigheadh. Tha roinn Monte Carlo cliùiteach airson na casinothan aice, agus cuideachd airson Grand Prix Mhonaco, rèis nan càraichean Foirmle a h-Aon.
Pontevedra
‘S e baile mòr agus port beag air an àirde an iar-thuath na Spàinne a th’ ann Pontevedra (IPA: ponte'βɛ.ðɾa). 'S ann às an ainm Laideann Pons veteris (Seann Drochaid) a th'ann ainm a' bhaile. Tha Pontevedra suidhichte ri beulaibh a’ Bhàigh Pontevedra, aig 27m os cionn ìre na mara, aig inbhir na h-aibhnichean Tomeza agus Lérez. Tha Pontevedra 465km air falbh bho Mhadrid, prìomh-bhaile na Spàinne, agus 51km bho Santiago de Compostela, prìomh-bhaile na Gàilise. Tha 83,260 daoine a’ fuireach ann am Pontevedra, an 4mh baile as motha ann an Galicia agus an 84mh baile na Spàinne. A bharrachd air sin, ‘s e prìomh-bhaile na Roinne Pontevedra a th’ann am Pontevedra cuideachd.
Freumhan an ainm
Tha e coltach gur ann à pontem veteram ann an Laideann a tha an t-ainm - a tha a' ciallachadh seann drochaid. A dh'aindeoin sin, tha cuid ag ràdh gur ann à pontem petram (Gàidhlig: drochaid cloiche) ainm an a tha e.
Eachdraidh
Chuireadh ainm a’ bhaile air an roinn nuair a chaidh a stèidheachadh ann an 1833. Thuit am baile dha na reubaltaich Faisisteach beagan an dèidh an ar-a-maich an aghaidh an Riaghaltais aig toiseach toisichidh Cogadh Sìobhalta na Spàinne ann an 1936.
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na Spàinne Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Spàinn Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Monaco
Ceanglaichean a-mach
thumb|left|250px|Monaco
Roinn-seòrsa:Dùthchannan Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Seumas MacLeòid
B' e sgrìobhadair Gàidhlig a bh' ann an Seumas MacLeòid (1880–1947, Beurla: James MacLeod).
Rhoda Ghrannd
'S e neach-poileataigs Albannach a tha ann an Rhoda Ghrannd, BPA.
Seumas MacLeòid
Beatha
Rugadh MacLeòid ann an 1880. Chaidh e dhan sgoil ann an Sgalpaigh agus an uair sin dh'obair e mar bhuachaille air Tarasaigh. Nuair a dh'fhàg e na Hearadh chaidh e a Ghlaschu far an do dh'obair e ann am bùth. As dèidh grèis, dh'fhosgail e bùth dha fhèin. Chaidh e dhan airm aig àm a' Chiad Chogaidh agus thill e a Sgalpaigh as dèidh làimh. Phòs e Iona Chaimbeul às an Òban agus bha mac aca. B' e mac a pheathar am bàrd Norman MacCaig. Bhuannaich e an dàrna àite anns an farpais airson Crùn na Bàrdachd aig a' Mhòd Nàiseanta Rìoghail anns an Òban ann an 1923.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gàidhlig MacLeòid, Seumas
Rhoda Ghrannd
Rugadh i ann an Steòrnabhagh, thogadh i ann an Taobh Siar Rois agus tha i a' fuireach ann an Inbhir Nis. Dh'obair i airson UNISON, an t-aonadh-ciùird, mus do thagadh i mar BhPA airson A' Ghàidhealtachd agus nan Eilean eadar 1999 is 2003 agus o 2007.
Comann Camanachd Bhaile Ùr an t-Slèibhe
'S e Comann Camanachd Bhaile Ùr an t-Slèibhe an sgioba as soirbhicheil ann an eachdraidh na camanachd. Tha e suidhichte ann am Baile Ùr an t-Slèibh.
Rhoda Ghrannd
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Làbarach na h-Alba
Comann Camanachd Bhaile Ùr an t-Slèibhe
Bidh iad a' cluich aig an Eilean. Stèidhicheadh an sgioba ann an 1890.
Duaisean
Bhuannaich iad Cupa na Camanachd anns a' Ghearastan ann an 2016.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Camanachd Roinn-seòrsa:Sgiobaidhean iomain
Moirfin
thumb|Moirfin 'S e droga a tha a' tighinn às na lusan Papaver Somniferum a th' ann am Moirfin.
Cleachdadairean Ainmeil
Roinn-seòrsa:Stuth Roinn-seòrsa:Drogaichean
Louis XV na Frainge
B' e Louis XV na Frainge (1710 gu 1774) an dàrna rìgh mu dheireadh na Frainge ro Ar-a-mach na Frainge. Bha e cho gràdhaichte leis na Frangaich aig an toiseach gun robh am far-ainm “bien aimé” airsan. Ach mu dheireadh thall chaill e a chuid dheagh chliù air sgàth cho coirbte 's a bha an Riaghaltas aige ach gu seachd àraidh o chionns gun do chaill e colonaidhean na Frainge anns A' Bheilg agus ann an Canada.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às an Fhraing Roinn-seòrsa:Poileataigs Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Copacabana
' S e baile-mòr anns A' Ghleann Aburrá a tha ann an Copacabana. Tha e faisg air Medellín ann an Antioquia, Coloimbia. Tha Copacabana na phàirt dhen Ceàrn Cathaireil a' Mhedellín. 'S e Copacabana an 72mh baile as motha na dùthcha. Chaidh am baile a steidheachadh ann an 1615.
Freumhan an Ainm
Thathar ag ràdh gur ann à Cawana, Ban-dia nan Aymara, a thàinig an t-ainm Copacabana, leis gu bheil e sgaoilte air feadh Aimearaga a Deas. Ach tha feadhainn eile a' cumail gur e facal Quechua a'th'ann, bho Coppa (Gorm) neo Copa (Solleir) agus Kahuana (Sealladh).
Sluagh a' bhaile
Tha 61,234 nan tàmh anns a' bhaile fa leth, ach chan eil ach 8,405 dhuibh a’ fuireach thall anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile. Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin. Air adhbharan trioblaidean poiliteagach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail.
Taobh chinnidh, ' s e daoine geala/mestizos a th'ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann an Copacabana, ach tha 0.3% dhe daoine le freumhan ann an Afraga. ' S urrainn dhan 92.4% dhe na daoine ann an Copacabana leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, tha fòn aig an taigh aig 94.6% dhe na dachannan.
Fèisean
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Copacabana. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid chaitligeach a th’ann fhathast,  fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s tha beairteas cultarail na dùthcha.
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Coloimbia Roinn-seòrsa:Antioquia Roinn-seòrsa:Bailtean
Valais (Canton)
'S e roinn (Fraingis: Canton, Gearmailtis: Kanton, Eadailtis: Cantone) anns An Eilbheis a th' ann Valais (Fraingis, IPA: valɛ), neo Wallis (Gearmailtis, IPA: ˈvalɪs), Eadailtis: Vallese. Tha e suidhichte ann an ceann a deas na dùthcha, ri taobh nan crìochan leis An Fhraing agus An Eadailt. 'S e Sion prìomh-bhaile na roinne. Tha Fraingis is Gearmailtis gam bruidhinn anns an roinn, ach 's e Fraingis a th' aig a' mhòr-chuid. Gabh an roinn sin ris An Eilbheis ann ann 1815. Tha ainm oifigeil na roinne a' ciallachadh Roinn Valais. 'S e an 9mh roinn as motha anns an Eilbheis a th' ann a thaobh àireamh-sluaigh. Tha a' bheinn Matterhorn suidhichte anns an roinn seo.
Eachdraidh
Bhuineadh Valais dhan Poblachd Rhodàinia bho 1802 gu ruige 1810.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Roinnean na h-Eilbheise
Stèisean na Crìon-Làraich
thumb|right|250px|Stèisean-rèile na Crìon-Làraich 'S e Stèisean na Crìon Làraich (Beurla: Crianlarich railway station) an stèisean-rèile anns a' Chrìon-Làraich. Tha e suidhichte air Rathad Iarainn nan Eilean eadar Taigh an Droma agus Àrd Laoigh.
Tha dà loidhne aig Rathad Iarainn nan Eilean bho a' Chrìon-Làraich gu Alba a tuath: aon chun an Òbain agus tè eile gu Malaig agus chun an Ghearastain.
1340
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1340 (MCCCXL).
Bàsan
Roinn-seòrsa:1340an
Lille
'S e baile mòr gnìomhachail ann an ceann a tuath na Frainge a th’ ann an Lille (IPA: lil, Duitsis: Rijsel, Spàinntis: Lila, Eadailtis: Lilla). 'S ann às an fhacal l’île (Fraingis: an t-eilean) a tha ainm a’ bhaile is tha e suidhichte faisg air a' Bheilg, aig 25m os cionn ìre na mara, air bruich na h-aibhne Deûle anns a’ cheàrn (Fraingis: Région) Nord-Pas-de-Calais-Picardie, anns an sgìre (Fraingis: Département) Nord, 203km air falbh bho Pharis, prìomh-bhaile na dùthcha, 66km bho Ghent agus 93km bhon a' Bhruiseal. Tha àireamh-sluaigh dhe 225,784 aig a’ bhaile, an 8mh baile as motha san dùthaich.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na Frainge Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Fhraing
Bìoras
'S e an seòrsa as lugha de mheanbhag a tha ann am bìoras. Chan eil ach stuth ginteil, còta-dìona air a bheil capsid agus 's dòcha cèis anns a bheil spìcean ann agus feumaidh iad ceallan beò airson ath-ghintinn.
Chaidh bìorasan a lorg anns na 1890an. Bha Dmitri Ivanovski anns an Ruis agus Martinus Beijerinck a' rannsachadh galar maoiseach anns an tomàto. Lorg Ivanovski gur e urrainn don rud a bha ag adhbharachadh a' ghalair a dhol tro sìolachan nach do leig bacteria a-steach. Dhearbh Beijerinck nach do lean an lionn ri agar, mar bhacteria, agus gun do dh'fheum an lionn stuth beò airson ath-ghintinn. Dh'ainmich e an lionn contagium vivum fluidum no dìreach virus. Ann an 1929 dhearbh Francis Holmes gun robh mìrean anns an lionn seo ag adhbharachadh a' ghalair agus ann an 1935 rinn Wendell Stanley criostalan bhon mìrean is chaidh na criostalan seo a chleachdadh airson structar a' bhìoras obraich a-mach.
Tha rannsaichean eòlach air barrachd air 9000 seòrsachan de bhìoras. Tha iad a' seòrsachadh bìorasan ann an sia flaitheasan: Ged a tha sinnsear cumanta aig a h-uile fàs-bheart, tha bhìoras-eòlaichean a' smaointinn gun do nochd flaitheasan na bhìorasan seo gu neo-eisimeileach.
Galaran
Tha bìorasan ag adhbharachadh mòran ghalaran, mar eisimpleir an cnatan, a' ghriùthlach, Ebola, an cnatan mòr, polio, an galar breac, a' bhreac-òtraich, a' phlàigh-dhubh, a' phlàigh-uaine, chikungunya, Zika, AIDS agus COVID-19.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bith-eòlas
Peirceall
right|200px
Tha peirceall, carbad neo giall na roinn as ìsle na h-aghaidhe. Se aon den dà chnàmh a bhios a’ cumail na fiaclan.
Roinn-seòrsa:corp
Droichead Ceis
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae Aontroma
737
DCCXXXVII
Bàsan
Roinn-seòrsa:730an
Cairtealan Innise Tìle
thumb|right|300px|Mapa nan Cairtealean bho 1761 'S e seann dòigh anns an do chuartaich Innis Tìle airson aodhbharan rianachd 's a bh' ann na Cairtealan (Innis-Tìlis: Landsfjórðungur). Bha na cairtealan nan ceithir sgìrean rianachd anns an deach Innis Tìle a roinn ann an 965 airson pàrlamaid (cuòram) agus breithneachaidhean (cairtealan) a chur air dòigh. Às deidh 1271, chaidh luchd-lagha a chuir thairis air a h-uile ceathramh, mar as trice aon ann an ceann a tuath agus taobh an iar, agus fear eile gu deas agus air an àirde ear, ach chaidh aon neach-lagha a chuir thairis air gach ràith. Chaidh Ceathramh nan Dùthchannan Lochlannach a thoirt don Àrd-easbaig a chaidh a stèidheachadh ann an 1106, ach airson na Sgìreachd-easbaig Skálholt thairis 'ir na trì eile. Anns an 18mh linn, chaidh na cairtealan àrdachadh cuideachd gu sgìrean meidigeach le lighichean anns gach uile cairteal. Bha ceithir dhuibh ann:
Thàinig an t-siostam sin gu crìoch ann an 1874.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:Innis Tìle
Dàin do Eimhir
'S e co-chruinneachadh bàrdachd Ghàidhlig le Somhairle MacGill-Eain a th' ann an Dàin do Eimhir agus Dàin Eile. 'S e aon de na leabhraichean Gàidhlig as cudromaiche ann an 20mh lìn a th'ann.
Foillseachadh
Anns an t-Samhain 1943, nochd Dàin do Eimhir agus Dàin Eile ann an clò, is bha dealbhan ùr-fhasanta anns an leabhar le William Crosbie. B' e sin a' chiad chruinneachadh dhen bhàrdachd aig Somhairle MacGill-Eain na h-aonar. Tha mòran dhen bhàrdachd seo a' làimhseachadh strì eadar gaol is poileataigs, gu h-àraidh Cogadh Sìobhalta na Spàinne. Dh'fhàs iomadh dàn, mar "A Chiall 's a Ghràidh", "Coin is Madaidhean-allaidh", neo Dàn XXII ("An Roghainn") ainmeil 'na chòir fhèin. Anns an eagran ùr sgoilearach a rinn Crìsdean Whyte, tha 59 dàin ann an Dàin do Eimhir, còmhla ri "Dimitto".
Eadar-theangachadh gu Beurla is Beurla Ghallda
Dh'eadar-theangaich MacGill-Eain fhèin Dàin do Eimhir gu Beurla. Ann an 1999, dh'fhoillsich Acair eadar-theangachadh eile gu Beurla, le Iain Mac a' Ghobhainn, is ro-ràdh le Dòmhnall Eachann Meek. Ann an 2011, dh'fhoillsich Acair eadar-theanagachadh ùr gu Beurla Ghallda, le J Derrick McClure.
Na h-eagrain
Roinn-seòrsa:Bàrdachd
Dumhach
'S e baile ann an Contae Aontroma a tha ann an Dumhach (Beurla: Doagh).
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae Aontroma
Baile Sheàrlot
Gàidhlig ann am Baile Sheàrlot
Ann an 1894, bha buth aodaich aig Iain MacLeòid aig 207 Sràid a' Bhànrigh. Bha sanas aca anns an iris Mac-Talla leis an teachdaireachd "Cuimhnich nach deid thu seachad orra oir reicidh iad riut ann an Gailig".
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Canada
Groningen (Roinn)
'S e tè dhe na 12 roinnean nan Tìrean Ìsle a th'ann an Groningen (IPA:ˈɣroːnɪŋə(n), Laideann: Groninga). ' S e Groningen fhèin a th'ann prìomh-bhaile na roinne agus am baile as motha. Tha crìochan aig Groningen le 2 roinn eile: Fryslân air an àirde an iar agus Drenthe ann an ceann a deas. A bharrachd air sin, tha crìochan eadar-nàiseanta leis A' Ghearmailt air an àirde an ear na roinne.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Na Tìrean Ìsle
401
Bàsan
Roinn-seòrsa:400an
1811
thumb|150px|[[Francisco Javier Zaldúa]] MDCCCXI
Port Teadhaich
Tha am baile cho mòr ri 7226 heactair agus anns a' bhliadhna 2001 bha 768 duine a' fuireach an seo.
1811
Bàsan
Roinn-seòrsa:1810an
Port Teadhaich
Tha aiseagean a' ruith eadar Port Teadhaich is Inchmahome, eilean làn eachdraidh anns an loch.
Abhainn nam Manach
'S e abhainn ann Alba a tha ann an Abhainn nam Manach neo Abhainn na Manachainn (Beurla: River Beauly)
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Aibhnichean na h-Alba
Port Teadhaich
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle Shruighlea
Lògaidh, Siorrachd Obar Dheathain
'S e baile ann an ear-thuath na h-Alba ann an Siorrachd Obar Dheathain sa tha ann an Lògaidh (Beurla: Logie Coldstone).
Cas-mael
Tha am baile Cas-mael ann an Sir Benfro, a' Chuimrigh. Tha e 80.1 mi (128.9 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 206.3 mi (332.0 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 550 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 287 (52.2%); rugadh 72% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sir Benfro Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
An Sròm Mòr
thumb|Sealladh bho [[Port an t-Sròim|Phort an t-Sròim air Stromemore]]
Samarium
'S e eileamaid cheimigeach a tha ann an samarium le samhla Sm agus àireamh atamach 62.
An Sròm Mòr
'S e baile beag air a' Ghàidhealtachd a th' ann An Sròm Mòr. Tha e suidhichte air bruach an iar-thuath Loch Carrainn mu 3.5 mìle san iar-dheas air Tòrr nan Clàr. Gus na 1970an bha seirbhisean aiseig a' dol eadar a' bhaile seo agus Port an t-Sròim.
Samarium
'S e meatailt cruaidh agus lantanach a tha ann.
An Sròm Mòr
Tha tobhta caisteil ann, "Strome Castle" a chaidh a thogail ann an 1472. Bha e aig Clann Dhòmhnaill Ghlinne Garadh gus an chaidh a sgrios le Clann MhicChoinnich Chinn Tàile ann an 1602. An-diugh chan eil ach ballachan briste rim faicinn. Bho 1939 a-mach tha e fo chùram Urras Nàiseanta na h-Alba.
Samarium
Cleachdadh
Cleachdar samarium ann am magnatan maireannach còmhla ri còbalt.
Cleachdar samarium dà-aidheodaid ann an co-chur fàs-bheartach agus 's stuth-catailis a tha ann samarium trioflaid (Sm(CF3SO3)3)).
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eileamaidean Roinn-seòrsa:Lantanach Roinn-seòrsa:Meatailt
Guernsey
Is e eisimeileachd a' Chrùin aig an Rìoghachd Aonaichte anns an Roinn-Eòrpa a tha ann am Bàillidhneachd Gheàrnsaidh (Beurla: Bailiwick of Guernsey, Fraingis: Bailliage de Guernesey). Is e eilean a tha ann an Geàrnsaidh agus tha e na laighe mu 48 cilemeatair air falbh bhon Fhraing neo 121 cilemeatair bho Weymouth / Sasainn. Tha St Peter Port na prìomh-bhaile. Tha Geàrnsaidh cliùiteach airson seòrsa bhò sònraichte ris an canar Guernsey Cattle.
Eileanan gun daoine:
Còmhla ri Deàrsaidh canar Eileanan a' Chaolais riutha.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa Roinn-seòrsa:Na h-Eileanan Breatannach Roinn-seòrsa:Eileanan a' Chaolais Roinn-seòrsa:An Rìoghachd Aonaichte
Lee Child
'S e sgrìobhadair Sasannach a th' ann an Lee Child. Tha e ainmeil airson an t-sreath-leabhraichean stèidhichte air a' charactar uirsgeulach Jack Reacher, a b' àbhaist a bhith na phoileas-airm ach a tha a-nise a' siubhal nan Stàitean Aonaichte.
Tha Child a' fuireach ann an stàit Eabhraig Nuadh.
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Aimeireaganach Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
Florida (Valle)
‘S e baile meadhanach ann an Valle de Cauca, Coloimbia, a th’ ann Florida. Tha e suidhichte aig 1,038m os cionn ìre na mara aig astar dhe 42km bho Chali, prìomh-bhaile na roinne. Tha teodhachd meadhanach dhe 23˚ aige. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1882.
Sluagh a' bhaile
Tha 56,008 nan tàmh anns a' bhaile fa leth, chan eil ach 14,951 a’ fuireach thall anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile. Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin. Air adhbharan trioblaidean poilitigeach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail.
Taobh chinnidh, ' s e daoine geala/mestizos a th' ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann an Florida, ach tha 4.7% dhe Tùsanaich agus 31.2% dhe daoine le freumhan ann an Afraga. ' S urrainn dhan 90.3% dhe na daoine ann an Florida leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, chan eil fòn aig an taigh ach aig 31.2% dhe na dachannan.
Fèisean
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann am Florida. Chithear fèilltean Caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid Chaitligeach a th’ ann fhathast,  fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s tha beairteas cultarail na dùthcha.
Daoine Ainmeil
Chaochail Deogracias Fonseca an seo ann an 2008.
Ceanglaichean A-mach
An t-sìde ann an Florida Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Coloimbia
José Echegaray y Eizaguirre
B' e sgrìobhadair agus dràmaire às an Spàinn a bha ann an José Echegaray y Eizaguirre.
Rugadh e ann am Madrid ann an 1832 is chaochail e an siud fhèin ann an 1916. Bha e na oileanach aig an Sgoil Einnseanaireachd Rathaidean ann am Madrid agus an sin chaidh e na neach-teagaisg an siud. An dèidh don aramach ann an 1868 chaidh e san riaghaltas is bha e na mhinistear leasachadh eaconomaigeach ann an 1869 is 1872, agus na mhinistear ionmhais gus thill am monarcachd ann an 1874.
'S e "El gran Galeoto" an leabhair as ainmeile aige. Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Litreachas còmhla ri Frédéric Mistral anns a’ bhliadhna 1904.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Litreachas Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Spàinnteach Roinn-seòrsa:Daoine às an Spàinn
Knoxville, Tennessee
Eachdraidh eile
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1791.
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Tennessee
1341
MCCCXLI
Bàsan
Roinn-seòrsa:1340an
Dún Eadradh
'S e baile ann an Contae Aontroma a tha ann an Dún Eadradh.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae Aontroma
Contae Ros Comáin
Sgìrean Ionadail
Tha naoi baranachdan (Gaeilge: barúntacht) am broinn Ros Comáin: Átha Luain, Baile an Tobair Theas, Baile an Tobair Thuaidh, Béal Átha Mó, An Caisleán Riabhach, Dún Gar, Maigh Charnáin, Mainistir na Búille agus Ros Comáin fhèin. A bharrachd air sin, tha 60 parraistean (ann an còig sgìreachdan-easpaig: Ardach, Tuaim, Achadh Conaire, Cluain Fearta agus Ail Finn) agus 2,060 bailtean fearainn sa chontae.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann Roinn-seòrsa:Èirinn
Mionc
’S e mamal a tha sa Mhionc no minc, Neovison vison (Schreber). Tha e anns an teaghlach Mustelidae, anns a bheil cuideachd an dòbhran, an neas, agus am broc.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Neasan Roinn-seòrsa:Mamalan
17 an t-Ògmhios
'S e 17 an t-Ògmhios an 168mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (169mh ann am bliadhna-leum). Tha 197 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Franklin D. Roosevelt
B' e an 32mh ceann-suidhe nan Stàitean Aonaichte a bha ann am Franklin D. Roosevelt. B' e an dàrna "Roosevelt" a bha na cheann-suidhe, as dèidh Theodore.
17 an t-Ògmhios
Tachartasan
thumb|[[Maurits Cornelis Escher|M.C.Escher]]
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Corrachadh Mòr
thumb|Corrachadh Mhòr 'S e cnoc beag a tha ann an Corrachadh Mòr. Tha e suidhichte air leth-eilean Àird nam Murchan ann an Loch Abar. 'S e sin na co-chomharran aige: 56° 42′ 56.20328″ Tuath agus 6° 13′ 40.59731″ Iar. Tha e ainmeil air sgàths gur e an t-àite as fhaide iar air tìr-mòr Bhreatainn. A-rèir dè na Co-chomharran a chleachdar, tha Corrachadh Mòr mu 30.78 meatair neo 42.81 meatair air àirde an iar Rubha Àird nam Murchan far a bheil Taigh-solais Àird nam Murchan.
Franklin D. Roosevelt
Roosevelt, Franklin Roosevelt, Franklin
739
Bàsan
Roinn-seòrsa:730an
Neiva
‘Se prìomh-bhaile Huila, ann an Coloimbia, a th’ann an Neiva. Tha e suidhichte 291km air falbh bho Bhogotá. eadar dà shreath dhe beanntan na h-Andes, ris an canar Cordillera Central (Beanntan meadhanach) agus Cordillera Oriental (Beanntan an Ear), air fearann còmhnard rèidh ris a n taobh an ear na h-aibhne Magdalena, ann an gleann leis an aon ainm, far a sruthaidh na h-aibhnichean Las Ceibas agus Río del Oro. ‘S e fear dhe na bailtean nas motha na dùthcha a th’ann, leis gur e port a cheanglas na bailtean Florencia, Mocoa, Popayán agus Pasto ri chèile. Tha crìochan aige mu thuath leis na bailtean dhe Aipe agus Tello; mu dheas le Rivera, Palermo agus Santa María; ris an roinn Meta air an àirde an ear agus ri Tolima, air an àirde an iar. Tha àireamh-shluaigh dhe mu 316,033 anns a’ bhaile fhèin, neo tritheamh àireamh-shluaigh na roinne gu lèir, ach tha mu 93% na daoine Huila nan tàmh dìreach mu thimcheall a’ bhaile fhèin. 'S e Neiva an 20mh baile as motha na dùthcha.
Sniaul
200px|left|thumb|Rathad-iarann Sniaul air an sliabh
Neiva
Eachdraidh
Chaidh Neiva a stèidheachadh ann an 1539 le Juan de Cabrera, air àithne a thug e do Shebastián de Belalcázar, agus dh’ainmich e Villa de la Limpia Concepción del Valle de Neiva e (Spàinntis: Baile Gineamhainn Fìor-Ghlan a’ Ghlinne Neiva), anns an àite ris an canar Las Tapias neo Neivaviejo,  5 km mu dheas Campoalegre. Chaidh Popayán air a bhith a stèidheachadh beagan ro làimhe, nuair a bha esan fhèin air an t-slighe gu ruige an àite far a bheil Bogotá an latha an-diugh, is e a’ sireadh a’ bhaile miotasach Eldorado (Spàinntis: Baile an Òir). Cha robh Neiva ann ach fad aon bhliadhna, o chionn 's gu do deach am fear-steidheachaidh, Juan Cabrera, cobhair a thoirt dhan bhaile Timaná, leis gu robh na Tùsanaich a’ dèanamh sèisd air: le sin chaidh na daoine a sgapadh 's a sgaoileadh fad is farsaing.
Stèidhich an Ceann-feachd Juan Alonso am baile airson an dàrna turas 18mh an Lùnasdal 1550, ann an àite far a bheil Villavieja (Spàinntis: An t-Seann Bhaile) an latha an-diugh, fearann a bha aig na Tùsanaich Toyo aig an àm ud sin, is thug e San Juan de Neiva air. Chaidh am baile a mhilleadh le Tùsanaich an àite ann an 1569, (na Pijao agus na Otá) is shabaid iad an aghaidh na cinn-feachd aig Belalcázar airson tòrachd a thogail air mharbhaidh Timanco, mac a’ chinn-fheadhna ionadail, Guaitipán, air an robh an far-ainm La Gaitana.
Chaidh am baile a ghluasad 24mh an Cèitean 1612 chun an àite far a bheil Diego de Ospina y Medinilla an latha an-diugh, mar dhùrachd Chaitligeach gu Nuestra Señora de la Limpia Concepción del Valle de Neiva (Spàinntis: Naomh Màiri Gineamhainn Fìor-Ghlan a’ Ghlinne Neiva). Tha dathan a' bhrataich còmhnard rèidh is iad co-ionnan. Tha iad a’ samhlachadh trì stèidheachaidhean a’ bhaile. ‘S e samhla curantachd, urrantachd agus gaol an saorsa a th' ann an dearg. ’S e ùmhlachd na h-obrach agus neart cruthachail na daoine agus samhla an dòchais a th' ann an darna dath, an uaine. Mu dheireadh thall 's e samhla uaisleachd agus spioradalachd daoine a’ bhaile a th' ann an treas dath, am buidhe.
Bückeburg
‘S e baile meadhanach faisg air Rahden air an àirde an ear-thuath na Gearmailte a th’ ann am Bückeburg. Tha e suidhichte aig 167m os cionn ìre na mara, faisg air a' Mhittellandkanal am broinn na stàite Sagsainn Ìosail. Tha am baile 48km air falbh bho Hànobhar, 207km bho Köln, 250km bho Leipzig agus 297km bho Bherlin. Tha 18,930 duine a' fuireach ann.
Eachdraidh
Chaidh Bückeburg a chlàradh airson a’ chiad turais ann an 775. 'S ann à Buk (Gàidhlig: Mòinteach) a tha an t-ainm. B' e prìomh-bhaile na Diùcachd agus an dèidh 1807 na Prionnsalachd Schaumburg-Lippe a bh' ann bho 1647 gu ruige 1807.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Ghearmailt
Neiva
Eachdraidh
Aig deireadh an19mh Linn chaidh an sgrìobhadair José Eustasio Rivera dhan sgoil Santa Librada ann an Neiva, mus an do deach dhan àrd-sgoil thall ann am Bogotá.
Sluagh a' bhaile
Ged a tha 316,033 nan tàmh anns a' bhaile, chan eil ach 20,072 dhuibh a' fuireach anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile. Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin. Air adhbharan trioblaidean poileataigeach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail.
Taobh chinnidh, ' s e daoine geala/mestizos a th' ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann am Neiva, ach tha 0.3% dhe Tùsanaich agus 0.8% dhe daoine le freumhan ann an Afraga cuideachd. 'S urrainn dhan 92.6% dhe na daoine ann an Neiva leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, tha fòn aig an taigh aig 72.9% dhe na dachannan.
Eaconamaidh
‘S e àiteachas, malairt, agus mèinnean a tha aig cridhe an eaconamaidh. Tha iad a’ thoirt air falbh peatrail, gas, òr, airgead, cailc, màrmor agus copar. Taobh àiteachais, ‘ s e teòclaid, cofaidh, bananathan, rus, pònair agus sorghum an stuth-bhàirr nas cudromaiche. Tha togail bheathaichean uabhasach adhartach, gu h-àraidh taobh a’ mhairt. Tha gnìomhachas an àiteachais a’ dol bho neart gu neart, thathar a’ dèanamh manufacturas de producción artesanal, biadh agus deoch, y en la fabricacion de carrocerias y la metalmecanica. Tha am malairt gu math làidir, agus ‘s e Neiva am baile nas cudromaiche ann an iar-dheas na dùthcha, is e aiseal eaconamach na roinne Huila, Caquetá agus Putumayo.
Fèisean
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Neiva. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid Chaitligeach a th' ann fhathast, fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s a tha beairteas cultarail na dùthcha.
Ceanglaichean A-mach
An t-sìde ann an Neiva
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Coloimbia Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Coloimbia
Sniaul
Roinn-seòrsa:Beanntan Roinn-seòrsa:Eilean Mhanainn
Corrachadh Mòr
Mar is trice canar gur e Rubha Àird nam Murchan an t-àite as fhaide iar, ach a-rèir an Ordnance Survey ann an Alba chan eil sin fior.
'S e comharrachadh dòigh sgrìobhte eile airson an fhacail corrachadh. .
Ceangal a-mach
Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas na h-Alba Roinn-seòrsa:Beanntan
Craobh-phailm
Is e  Phoenix dactylifera  (crann-pailm no craobh-phailm) gnè de lus guganach ann an teaghlach nam palm Arecaceae, a thathar a' buain airson a mheas mhilis, so-ithe. Ged nach aithnichear an-diugh càit am buin an lus seo air sgàth 's cho fada a thathar ga buain, is dòcha gum buin e do cheàrn timcheall Ioràic.
Eachdraidh nan deitean
Tha dearc na craoibhe-pailm, an deit, air a bhith na bun-bhiadh den Ear Mheadhanach agus Srath Indus fad nam mìltean de bhliadhnaichean. Thathar am beachd gun do thàrmaich iad timcheall Ioràic, agus is ann bhon t-seann aimsir bho Mhesopotamia chun na h-Èipheit ro-eachdraidheil, dh'fhaoidte cho tràth ri 4000 ro Chrìosta, a thathar gam buain.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Craobhan
Uainfheoil
right|300px|thumb|Uainfheoil
'S e feòil à uain a tha ann an uainfheoil. Nì Alba is Sealainn Nuadh pàirt mhòr den margaid eadar-nàiseanta. Mar is trice, ithear i le sabhs meannt.
Roinn-seòrsa:Feòil
1342
MCCCXLII
Bàsan
Roinn-seòrsa:1340an
402
Bàsan
Roinn-seòrsa:400an
Carl Bildt
'S e neach-poileataigs na làimhe dheis agus riochdaire dioplòmasach às An t-Suain a th' ann an Nils Daniel Carl Bildt (Halmstad, 15 an t-Iuchar 1949). Bha e an lùib poileataigs aig àrd ìre fad a bheatha mar bhall nan moderaterna. Chaidh e gu Oilthigh Stockholm ach cha tug e ceum. Tha e a' buntainn do theaghlach uachdaran. Ann an 1991 b' e esan a' chiad phrìomhaire na làimhe dheis bho chion 61 bliadhna.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Suain Roinn-seòrsa:Poileataigs
Baile Uí Fhiacháin
Roinn-seòrsa:Contae Mhaigh Eo Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Èireann Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann
Dún Lathaí
'S e baile ann an Contae Aontroma a tha ann an Dún Lathaí.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae Aontroma
Jamala
'S e seinneadair Ucràineach a th' ann an Susana Jamaladinova (Ucràinis: Сусана Джамаладінова; Tatarais a' Chriom: Susana Camaladinova). Air an àrd-ùrlar tha i a' cleachdadh an t-ainm Jamala (Ukrainian: Джамала, Tatarais a' Chriom: Camala). Ann an 2016 bhuannaich i an Eurovision Song Contest 2016 ann an Stockholm leis an òran "1944".
An Eilean
Raon-cluiche Iomain aig Baile Ùr an t-Sleibh.
Roinn-seòrsa:Camanachd
Jamala
A beatha
Bha i daonnan deidheil air ceòl. Rinn i a' chiad chlàraidh nuair a bha i naoi bliadhna a dh'aois, is a' seinn òrain cloinne dualchasach ann an Tatarais a' Chriom. Chaidh i gu colaiste ceòl ann an Simferopol Music College agus rinn i ceum ann am Petro Tchaikovsky National Music Academy of Ukraine ann an Kyiv. Fhad 's a bha i na oileanach bha i gu làidir ri buidhnean cultarach Tatarais ann an Kyiv is a' gabhail òrain le a piuthar Venera aig cuirmean-ciùil. Tha na h-òrain aice a' gabhail a-steach eileamaidean jazz, soul, Blues a cheart cho math ri ceòl clasaigeach agus opra.
Harry S. Truman
B' e an 33mh ceann-suidhe nan Stàitean Aonaichte a bha ann an Harry S. Truman.
Jamala
An t-òran "1944"
thumb|left|Jamala ann an ruith-thairis co-fharpais Eurovision 2016. Tha tiotal an òrain "1944" ceangailte leis a' bhliadhna far an deach na Tataraich às a' Chriom fhuadach bhon dachaigh aca gu Meadhan Àisia le Josef Stalin. San fhuadachadh chaochail nighinn a sinn-seanmhar agus chaidh a corp a thilgeil a-mach as an trèana dìreach "mar sgudail". Tha a' sheist stèidhichte air na faclan a chuala Jamala bho a sinn-seanmhair mun tachartas seo agus tha i ann an Tatarais a' Chriom 'S e sin a' chiad turais gus an cànan seo a chluinntinn ann an co-fharpais Eurovison. Ann an teacsa an òrain tha Jamala a‘ toirt na cuimhne mu chall a beatha òigridh fad air falbh bhon dùthaich aice fhèin. Chaidh an t-òran a chruthachadh leis an seinneadair fhèin.
Goirid an dèidh taghadh an òrain seo airson a' cho-fharpais thuirt cuid den luchd-poilitigs às an Ruis gun cleachdar an t-òran seo ann an dòigh phoilitigeach an aghaidh na Ruise: "capitalising on the tragedy of the Tatars to impose on European viewers a false picture of alleged harassment of the Tatars in the Russian Crimea". Ged-tà, a rèir riaghailtean a' cho-fharpais chan eil teacsaichean le susbaint poilitigeach ceadaichte. Ann an 9 am Màrt chaidh a dhearbhadh nach e cainnt phoilitigeach a tha anns an teacsa seo, agus chan eil e a' briseadh riaghailt sam bith dhen cho-fharpais Eurovision.
Thuirt Jamala fhèin ann an agallamh: “''This song really is about my family, my grandmother. I had to write it. It is a memorial song and it is difficult for me to sing it.''”
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Seinneadairean Roinn-seòrsa:Daoine às an Ucràin Roinn-seòrsa:An Ucràin Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil às an Ucràin
Regina, Saskatchewan
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Canada
Fergie Dòmhnallach
'S e Neach-ciùil Gàidhealach à Mùideart a tha ann am Fergie Dòmhnallach. Tha e na chluicheadair bogsa-phutan agus tha e air a bhith na cheannard chòmhlan-ciùil chèilidh mhìorbhaileach o chionn còrr is 40 bliadhna. Tha Gàidhlig aige. Chuir e còmhlan ri chèile airson a' chiad uair ann an 1953. Nochd e air rèidio a' BhBC agus air telebhisean ann an 1964. Gu ruige seo, tha e air corr is 32 clàran a chlàradh. Tha e a' cluich gu cunbhalach air BBC Alba agus ' s e fhèin a bh' anns a chiad duine a chraolaich fìor cheòl cèilidh air a' BhBC. Tha e na ostair aig an Taigh-òsta Chlann Raghnaill ann am Mùideart, far a bheil ho-ro-gheallaidh is craic ri fhaighinn a h-uile deireadh-seachdain. Chaidh a sgeulachd-beatha Fergie fhoillseachadh ann an 2003 agus chaidh prògram a chraoladh mu a dheidhinn air Oidhche Challain an aon bhliadhna.
Eachdraidh a Bheatha
Rugadh e ann an Glaschu agus thogadh e ann am Mùideart. Chaidh Fergie dhan bun-sgoil Mhìogharraidh agus Àrd-sgoil a' Ghearasdain. Chaidh e an uair sin dhan airm. Nuair a dh'fhàg e an t-airm fhuair e teisteanas mar leasaiche-cuirp ann an Glaschu. Fhuair e MBE ann an 2021.
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil Albannach Roinn-seòrsa:Ceòladairean le Gàidhlig
1812
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1812 (MDCCCXII).
Bàsan
Roinn-seòrsa:1810an
Creimiche
right|300px
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Creimiche Roinn-seòrsa:Mamalan
Ionmhas
Tha ulaidh neo ionmhas rudeigin prìseil neo luachmhòr, mar seudan neo airgead. Tha iad fo thalamh, neo anns na taighean-tasgaidh gu tric.
Roinn-seòrsa:Àrc-eòlas
Pàrtaidh Glèidhteachail Choloimbia
'S e partaidh poileatagach à Coloimbia 's a th' ann am Pàrtaidh Glèidhteachail Choloimbia (Spàinntis: Partido Conservador Colombiano). Chaidh a stèidheachadh ann an 1849 le Mariano Ospina Rodríguez, ceann-suidhe na Poblachd bho 1857 gu 1861, agus José Eusebio Caro, athair Miguel Antonio Caro Tovar (ceann-suidhe na Poblachd bho 1892 gu 1898) agus athair-cèile Carlos Holguín Mallarino (ceann-suidhe na Poblachd bho 1888 gu1892).
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Coloimbia Roinn-seòrsa:Poileataigs
Comann Camanachd Chinn a' Ghiuthsaich
'S e Comann Camanachd Chinn a' Ghiuthsaich an sgioba iomain as soirbheachaile anns an linn as uir. Chaidh an comann a stèidheachadh ann an 1893. Tha iad air an lìg nàiseanta a ghlèidheadh gach bliadhna o chionn fichead bliadhna.
Duaisean
Bhuannaich iad Cupa na Camanachd ann an 1896, 1900, 1902, 1903, 1914, 1921, 1961, 1984, 1987, 1988, 1989, 1991, 1993, 1995, 1997, 1998, 1999, 2000, 2001, 2002, 2003, 2006 agus 2014.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Camanachd Roinn-seòrsa:Sgiobaidhean iomain
Loch Innis Mo Cholmaig
thumb|Loch Innis MoCholmaig le sealladh air Port Teadhaich 'S e loch ann an Alba a tha ann an Loch Innis Mo Cholmaig no Loch a' Phuirt (Beurla: Lake of Menteith, ron 20mh linn Loch of Menteith). Tha e suidhichte air àird an ear Obar Phuill. 'S e seo na co-chomharran aige: 56° 10′ 0″ Tuath agus 4° 17′ 0″ Iar.
'S e Port Teadhaich an t-aona tuineachadh air an loch.
Tha cuid eilean beaga anns an loch, m. e. Innis Mo Cholmaig, Dog Isle, is Inch Talla.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle Shruighlea
Rhiwbeina
Tha am baile Rhiwbeina ann an Caerdydd, a' Chuimrigh. Tha e 3.6 mi (5.9 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 132.6 mi (213.3 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 11070 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 1433 (12.9%); rugadh 80% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Mòine Muiseig
'S e baile ann an ear-thuath na h-Alba ann an Siorrachd Obar Dheathain sa tha ann an Mòine Muiseig (Beurla: Monymusk).
Dún Ó gCorra
'S e baile ann an Contae Aontroma a tha ann an Dún Ó gCorra (Beurla: Donegore).
Mòine Muiseig
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Siorrachd Obar Dheathain
Dún Ó gCorra
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae Aontroma
741
DCCXLI
Bàsan
Roinn-seòrsa:740an
1343
MCCCXLIII
Bàsan
Roinn-seòrsa:1340an
403
Bàsan
Roinn-seòrsa:400an
Mì-rian oireach na pearsantachd
Tha mì-rian oireach na pearsantachd, (air chantainn ri Mì-rian Caochlaideach na Pearsantachd no Seòrsa Iomallach leis na luchd a cleachdaidh an t-seòrsachaidh a' ghalar den ICD-10 a' Bhuidhinn Shaoghalta na t-Slàinte) 'na chor inntinneil comharraichte le buaireadh leantach na dreuchd na pearsantachd, comharraichte le atharrachaidhean is doimhne neo-àbhaisteach nan seòl. Faodaidh na siùil seo gluasad gu dàrnach ciall agus co-cheanglaichean eadar-phearsanta.
Naomh Jerome
B' e naomh Laidinn a bha anns an Naomh Jerome, no or Eusebius Hieronymus Sophronius (347 - 30 An t-Sultain 420).