cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jacobus Henricus van't Hoff
Beatha tràth
Rugadh e ann an Rotterdam ri dotair. Bho aois òg bha ùidhe aige ann an saidheans agus cuideachd ann am bàrdachd agus bha an Tighearna Byron na ìomhaigh aige. An aghaidh miann athair chaidh e a sgrùdadh ceimigeachd aig Ionad Polytechnical Delft, Oilthigh Leiden, Oilthigh Bhonn anns a' Ghearmailt agus an uairsin Paris agus mu dheireadh fhuair e an ollamhachd aige aig Oilthigh Utrecht ann an 1874. Ann an 1878 phòs e Johanna Francina Mees agus bha dithis nighean aca, Johanna Francina (r. 1880) is Aleida (r. 1882), agus dithis mhac, Jacobus Henricus (r. 1883) agus Govert Jacob (r. 1889).
Buannaiche dhan a' chiad Duais Nobel ann an Ceimigeachd
Thoisich e a bhith na neach-labhairt ann an ceimigeachd agus nàdar-fheallsanachd aig Colaisde Lighiche-Bheataichean ann an Utrecht. Bha e na phroifeasair aig ceimigeachd, geòlas agus mèinn-eòlas ann an Amsterdam airson 18 bliadhna agus aig a' cheann thall ghabh e an àird an ceann-suidheachadh den roinn ceimigeachd. Ann an 1896 ghluais e chun na Gearmailt agus chrìochnaich e a dhreuchd a sin ann an 1911. Ann an 1901 bhuannaich e a' chiad Duais Nobel ann an Ceimigeachd airson na h-obrach aige le eadar-sgaoilidhean.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd Roinn-seòrsa:Ceimigearan às na Tìrean Ìsle
Llanfaethlu
Tha am baile Llanfaethlu ann an Ynys Môn, a' Chuimrigh. Tha e 141.4 mi (227.6 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 225.1 mi (362.3 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 526 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 347 (66.0%); rugadh 71% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
29mh Linn
Bidh an 29mh linn eadar 1 am Faoilleach 2801/2800 is 31 an Dùbhlachd 2900.
Roinn-seòrsa:Bliadhnaichean *
The Beatles
|thumb|200px|The Beatles (1964)
B' e còmhlan-ciùil gu math ainmeil à Poll a' Ghrùthain a bha anns The Beatles. Bha ceathrar ann, John Lennon (G. Èir. Ó Lionáin), Paul McCartney (G. Èir. Mac Cartaine), George Harrison is Ringo Starr. Tha a' chuid is motha de dhaoine le ùidh ann an ceòl roc agus pop dham faicinn mar an còmhlain-chiùil aig an robh am buaidh is motha air ceòl an là. Tha cuideachd a' chlàrachadh aca airson a' chòmhlain-chiùil a tha air reic is motha clàran 's an t-saoghal. Tha a' chompanaidh-clàir aca a' tuairmse an àireimh a tha iad air reic a bhith faisg air aon bhillean.
Clàran
Roinn-seòrsa:Na Beatles
8 am Màrt
'S e 8 am Màrt an 67mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (68mh ann am bliadhna-leum). Tha 298 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
thumb|right|180px|Uilleam III Shasainn is II Alba
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Libearalas
Tha Libearalas 'na cuairt shluagh-iùlach fàilteachadh iomadh bheachdan-smuainealas eachdraidheil 'gus an là an-diugh a bheil a' tagradh dìon nan saorsa air leth an t-adhbhar an riaghaltais. Tha i am bitheantas airson a' chòir an dealachaidh às na beachdan gnàthach no luchd-cheannsal seasmhach ann am cuspairean sluagh-iùlach no cràbhach. Tha luchd-fialaidh 'nan daoine a bheil gam faicinn fhèin ri airson saorsa às na dualchasan... agus às a' chlaon-bhàigh a bheil bitheanta.
Seallaibh cuideachd
Roinn-seòrsa:Libearalas Roinn-seòrsa:Ceartas comannach Roinn-seòrsa:Feallsanachd chomannach
Maighread nighean Lachlainn
B' e bana-bhàrd à Muile a bh' ann am Maighread nighean Lachlainn (c. 1660–?). Bha i beò ann an 18mh linn. Anns a bàrdachd, bha i a' toirt iomradh air ar-a-mach nan Seumasach.
Loch Odhar
'S e loch ann an Alba a tha ann an Loch Odhar. Tha e suidhichte ann am Frìth Fanaich san ear air Meall Gorm (949m). Tha Meallan na Saobhaidhe (685m) san iar-dheas. Tha Loch an Eilein san iar air Loch Odhar.
Maighread nighean Lachlainn
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:Bàird Ghàidhlig Roinn-seòrsa:Gàidheil Roinn-seòrsa:Bàird air a bheil ainm air nòs Gàidhealach Roinn-seòrsa:Na Seumasaich Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Loch Odhar
Tha an loch seo cho mòr ri 1.9 ha (4.7 acair). 'S e 0.7 km (0.4 mìle) an cuairt-thomhas aige agus tha e mu 249 m a dh'fhad san àite as dìriche. Chan eil eilean anns an loch seo. Tha bàrr uisge an locha mu 517 m (1696 troigh) os cionn na mara agus tha e mu 15.8 km (9.8 mìle) air falbh bhon mhuir. Thèid Loch Odhar a lìonadh tro allt bho Loch Gorm agus tha an t-uisge a' sruthadh a-mach gu tuath tro Allt an Loch' Odhair don Abhainn a' Ghiubhais Lì. Bhon uair sin tha an t-uisge a' ruith gu tuath tro Abhainn an Torrain Duibh do Loch a' Ghlais-Chàrnaich.
Chan eil duine sam bith a' fuireach faisg air Loch Odhar agus mar sin chan rathaidean ann a leanas chun an locha seo.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba Roinn-seòrsa:Frìth Fanaich
Blekinge län
'S e Roinn (Suainis: län) na Suaine a th' ann am Blekinge län (IPA: bleːˈkɪŋə, Suomais: Blekingen lääni). Tha i na laighe ri taobh na Mara Bhaltaich, ann am ceann a deas na dùthcha, gu deas air Kronobergs län agus Kalmar län. 'S e Karlskrona a tha na phrìomh-bhaile. Chaidh an roinn a chruthachadh ann an 1683. Sìnidh Blekinge län fad 2,941km² agus tha 156,253 duine a' fuireach ann. Le sin, 's e an 21mh roinn as motha na Suaine a thaobh talmhainn agus an 19mh tè as motha a thaobh àireimh-sluaigh. 'S e Suainis tha ga bruidhinn an seo. Chan eil ach 13 sgìrean-riaghlaidh sa roinn seo, Karlskrona nam measg.
Freumhan an ainm
Ged nach eil freumh-fhaclachd an ainm seo cho soilleir tha e coltach gur ann à blēka (Gàidhlig: fèath) ann an Suainis a tha an t-ainm.
Eachdraidh
B' e Erik friherre Siöblad a' chiad riaghladair nan roinne.
Lochan a' Bhealaich Bhig
thumb|Sealladh air Lochan a' Bhealaich Bhig
Gwernyfed
Tha am baile Gwernyfed ann am Powys, a' Chuimrigh. Tha e 37.8 mi (60.9 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 136.6 mi (219.8 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 1014 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 104 (10.3%); rugadh 51% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Lochan a' Bhealaich Bhig
'S e loch ann an Alba a tha ann an Lochan a' Bhealaich Bhig. Tha e suidhichte ann an Tròndairnis anns an Eilean Sgitheanach. Tha e na laighe air an làimh chlì den rathad A855, gu deas air an àite far a bheil an Stòrr. Tha Loch Leathan san ear dheth.
Beinn na Caillich
right|200px
Gwernyfed
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Powys Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Lochan a' Bhealaich Bhig
Tha an loch seo cho mòr ri 0.9 ha (2.2 acair). 'S e 0.4 km (0.2 mìle) an cuairt-thomhas aige agus tha e mu 137 m a dh'fhad san àite as dìriche. Chan eil eilean anns an loch seo. Tha bàrr uisge an locha mu 278 m (912 troigh) os cionn na mara agus tha e mu 2.4 km (1.5 mìle) air falbh bhon mhuir.
Beinn na Caillich
'S e beinn air an Eilean Sgitheanach a tha ann am Beinn na Caillich.
Lochan a' Bhealaich Bhig
Chan eil duine sam bith a' fuireach faisg air Lochan a' Bhealaich Bhig agus mar sin chan rathaidean ann a leanas chun an locha seo.
Beinn na Caillich
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach
Lochan a' Bhealaich Bhig
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach
Sruighlea
'S e baile a tha ann an Sruighlea (Beurla: Stirling). Tha e suidhichte ri taobh A' Mhonaidh Ochail ann an Alba mheadhanach. Anns na seann linntean bha Sruighlea na phrìomh-bhaile Rìoghachd na h-Alba.
Balla a' Bhaile
'S e Balla Sruighlea am mùr bhaile as fheàrr a tha a' mairsinn ann an Alba. Chaidh a thogail ann an 1547 mar dhìdean nuair a bha Rìgh Shasainn, Eanraig VIII, ag iarraidh pòsadh a sparradh eadar an leanaban Màiri, banrigh nan Albannach, agus Ìomhair, a mhac. Bha ionnsaighean daonnan gan toirt air Sruighlea, leis gum b' e àite-suidhe na Cùirte Rìoghail a bh' ann.
Daoine cudromach
Rugadh Cathie Craigie, neach-poileataigs Albannach san 14 an Giblean 1954 ann an Sruighlea.
A' Ghàidhlig
Chaidh am Mòd Nàiseanta a chumail ann an Sruighlea anns na bliadhnaichean 1909, 1961, 1971 agus 1987.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Primo Levi
B' e ceimigear, bàrd agus sgrìobhadair às an Eadailt a bh' ann am Primo Levi (IPA: ˈpriːmo ˈlɛːvi, Torino, 31 an t-Iuchar 1919 – Ibidem 11 an Giblean 1987). Ach tha e ainmeil, gu h-àraidh, mar ìobairt agus neach-tàrsainn Auschwitz. Sgrìobh e mòran mun uile-losgadh.
An Cogadh
Ann an 1943 dh'fheuch e agus a chuid charaidean a dhol dhan fheachdan a bha a' strì an aghaidh nan Nàsach. Bha iad air leth gorm le sin agus chaidh an chur an greim leis a' Mhailisidh air 13 an Dùbhlachd 1943. Lìbhrig iad Levi do dh'Arm na Gearmailt, oir dh'aidich e gur e Iùdhach a bh' ann los nach loisgeadh iad airsan anns a' bhad. Bha e na phrìosanach ann am Fossoli mus deach a chur às an tìr air 21 an Gearran 1944 agus an ceann mìos ràinig e Monowice (Monowitz), fear dhe na campaichean am broinn aitreabhan Auschwitz, suidhichte anns a' Phòlainn fo bhuaidh nan Nàsach. B' urrainn dha maireachdainn beò fad deich mìos gus a shaoraich an t-Arm Dearg an campa. Chaidh 650 Iùdhaich às an Eadailt còmhla ris ach cha robh ach dìreach 24 dhiubh beò aig deireadh a' chogaidh. Chuir e seachad naoi mìosan air an rathad mus d'fhuair e dhachaigh. Cha do dh'aithnich an dorsair e, leis cho bochd robach salach 's a bha e.
An dèidh a' Chogaidh
Phòs e Lucia Morpurgo ann an 1947. Fhuair iad dithis duine-chloinne còmhla: Lisa (1948) agus Enzo (1957). Thoisich e a' cantainn mu dheidhinn na thachair thall sa Phòlainn agus chuireadh e seachad oidhcheannan a' sgrìobhadh. Beag air bheag nochd a' chiad nobhail aige, Se questo è un uomo, a chaidh foilleachadh ann an 1947. Lean e air ag obair mar cheimigear agus sgrìobhadair fad a bheatha.
Bàs
Chaochail Primo Levi aig 10:20 madainn air 11 an Giblean 1987, nuair a thuit e bhon flat aige air an treas làr Via Re Umberto 75 dhan t-sràid. Tha cuid dhen bheachd gun do chuir e làmh na bheatha fhèin, air sàilleabh gu robh e gu math ìsle le trom-inntinn dìreach mus do bhàsaich e. A dh'aindeoin sin, cha do dh' fhàg e litir neo litir a dhearbhadh na thachair dha. A bharrachd air sin, mar cheimigear, bha fios aige ciamar a ghabhadh e ri a bheatha fhèin ann an dòigh na bu shìmplidh agus na bu dheirbhe na leum a-mach à balconaidh. Cuideachd, bha pròiseactan aige ri choileanadh. Ghairm an Rabbai Elio Toaff gun do chuir Levi brath thuige a' cantainn Tha mi seachd searbh sgìth le mo bheatha dìreach mus do thuit e.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Eadailteach‎ Roinn-seòrsa:Daoine às an Eadailt Roinn-seòrsa:Iùdhaich
Nuku'alofa
right|300px|thumb|Talla-margaidh ann an Nukuʻalofa 'S e prìomh-bhaile Thonga a tha ann an Nukuʻalofa Tha e suidhichte air a’ cladach air an Eilean Tongatapu aig 21° 8’ Deas agus 175° 12’ Iar.
Anns a' bhliadhna 1996 bha 22,400 duine a’ fuireach an seo. 'S e sin 35% de muinntir na dùthcha.
'S e teis-meadhan sòisealta a th' anns a’ bhaile fhèin. Tha an teaghlach riaghail a’ fuireach an seo cuideachd.
Tha am port-adhar as cudthromaiche air feadh Tonga, Fua'amotu International Airport, mu 35 cilemeatair air falbh bho Nuku'alofa.
4mh Linn
right|thumb|Constain I
Nuku'alofa
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Roinn a' Chuain Shèimh Roinn-seòrsa:Tonga Roinn-seòrsa:Bailtean
4mh Linn
Roinn-seòrsa:1 mìle-bliadhna *
Kronobergs län
'S e Roinn (Suainis: län) na Suaine a th' ann an Kronobergs län (Suomais: Kronobergin lääni). Tha i na laighe eadar Loch Helgasjön agus Loch Åsnen, ann an ceann a deas na dùthcha, gu deas air Jönköpings län. 'S e Växjö a tha na phrìomh-bhaile. Chaidh an roinn a chruthachadh ann an 1674. Sìnidh Kronobergs län fad 8,466km² agus tha 183,988 duine a' fuireach ann. Le sin, 's e an 14mh roinn as motha na Suaine a thaobh talmhainn agus an 18mh tè as motha a thaobh àireimh-sluaigh. 'S e Suainis tha ga bruidhinn an seo. Chan eil ach 8 sgìrean-riaghlaidh sa roinn seo,Växjö nam measg.
Freumhan an ainm
Ged nach eil freumh-fhaclachd an ainm seo cho soilleir tha e coltach gur ann à korona (Gàidhlig: crùn), agus berg (beinn) ann an Suainis a tha an t-ainm.
Eachdraidh
B' e Jakob Fleming a' chiad riaghladair nan roinne.
5mh Linn
thumb|[[Romulus Augustus. An Dàmhair 475 - An t-Sultain 476 AC]]
Bha am 5mh linn, eadar 1 am Faoilleach 401 is 31 an Dùbhlachd 500. Bha na 400s eadar 1 am Faoilleach 400 is 31 an Dùbhlachd 499.
Roinn-seòrsa:1 mìle-bliadhna *
MV Muirneag
thumb|MV Muirneag ann an [[Steòrnabhagh]]
'S e bàta-aiseag a tha ann am MV Muirneag a chaidh a togail ann an 1979  ann am Frederikshavn, an Danmhairg. . Tha i aig Caledonian Mac a' Bhriuthainn agus a' ruith eadar Steòrnabhagh agus Ullapul. Ghabh CalMac am bàta air mhàl ann an 2002 agus thòisich i air seirbheis do Leòdhas an uair sin. Chuir CalMac MV Clipper Ranger ann an àite MV Muirneag ann an 2013.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Caledonian Mac a' Bhriuthainn Roinn-seòrsa:Bàtaichean
2na Linn
thumb|350px|Balla Hadriain
Roinn-seòrsa:1 mìle-bliadhna *
Meatailt throm
Comharraidhean
Mar is trice tha drumaichean, giotàr beus, giotàr ruitheam, prìomh ghiotàr, agus seinneadair ann an còmhlan-meatailt. Tha innealan eile air chleachdadh uaireannan cuideachd.
Am Prìomh Ghiotàr
'S e am prìomh phàirt de ceòl meatailt throm a th' air giotàr dealain agus a leudachadh. Tha am prìomh ghiotàr a' cluich binnean, earrannan innealach, agus giotàr aon-neach. 'S e giotàr feart a th' ann. Mar as tric tha na binnean aige a' cleachdadh pongan singilte no double stops.
Roinn Ruitheam
Tha an giotàr ruitheam a' cuir taic ris a' phrìomh giotàr, a' cluich co-cheòl agus ag obair le drumaichean agus giotàr beus air a bhith nan roinn ruitheam. Tha am prìomh phàirt seo a' dol an aghaidh pàirt aig an seinneadair no “frontman”, agus tha e a' cruthachadh teannachadh agus farpais cheòlach.
9 am Màrt
'S e 9 am Màrt an 68mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (68mh ann am bliadhna-leum). Tha 297 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Meatailt throm
An Seinneadair
Gu h-àbhaisteach tha an guth binn agus gharg cuideachd. Mar eisimpleir tha binneas glan aig am fonn, ach ann an rannan tha guth garg air chleachdadh.
9 am Màrt
Tachartasan
thumb|180px|[[Uilleam MacBhatair]]
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Meatailt throm
Faclan
As dèidh ùine, thòisich diofar sheòrsa de cheòl meatailt - mar meatailt dubh, meatailt marbh, meatailt gothic agus meatailt cumhachd - agus mar sin a' nochdadh. Tha dà chiall aig meatailt: an ceòl seo gu lèir, neo na còmhlan is tràth, a bha a' cluich an stoidhle nas traidiseanta anns na 70ean. 'S e Black Sabbath, Van Halen agus Judas Priest eisimpleirean de na còmhlan seo.
Aig an deireadh de na 1990ean, thòisich seòrsa de meatailt air a tha an t-ainm nu metal a dh'fhàs mòr, ach tha daoine ann a tha ag argamaid nach e meatailt "ceart" a tha seo. Mur e neo nach e, a-nis chan eil an ceòl seo cho shoirbheachail idir.
thumb|right|Postair airson fèis meatailt
An Stoidhle
Is tric 's e giotàir a tha cluich am pàirt is motha ann an ceòl meatailt agus tha cluich aon-neach (solos) uabhasach cumanta ann. Is coltach ann an còmhlain meatailt tha dithis neach-giotair (uaireannan triùir), neach-beus agus cluicheadair-druma. Tric tha na buill aig còmhlan meatailt air an gabhail ri mar na daoine is fheàrr air cluich na h-innealan aca anns an t-saoghal. Cluicheadairean giotàir mar Zakk Wylde, Toni Iommi de Black Sabbath agus Eddie Van Halen de Van Halen. Cluicheadairean druma mar John Bonham aig Led Zepellin agus Dave Lombardo de Slayer. Neach-beus mar Steve Harris de Iron Maiden.
Tric tha òrain meatailt air a-rèir an nòs mar a bhith mu dheidhinn cuspairean olc agus mar seo tha feadhainn de chòmhlan a' faighinn tòrr càineadh bho buidheann creideamh.
Buaidh air Cultar
Tha meatailt air sgig-aithris anns am fiolm ainmeil This Is Spinal Tap.
Roinn-seòrsa:Modhan-ciùil
Apia
thumb|right|250px|Cairt Apia 'S e prìomh-bhaile Shamoa a tha ann an Apia. Tha e suidhichte air a' chadach ann an taobh tuath an eilean Upolu. 'S e seo an co-chomharran aige: 13°50’ Deas agus 171° 50’ Iar. Tha an Abhainn Vaisigano a' ruith tron bhaile. Tha Apia na laighne aig cois na beanntain Mount Vaea. 'S e an t-aonar baile a tha ann an Samoa. Anns a’ bhliadhna 2001 bha 38,800 duine a’ fuireach an seo. 'S e am port-mara as cudthromaiche den eilean a tha ann cuideachd. Tha na bàtaichean-aiseig gu Tokelau agus gu Samoa Aimearaganach a’ dol bhon an seo.
Bha an sgrìobhadair Robert Louis Stevenson a’ fuireach an seo airson na ceithir bliadhna mu dheireadh den bheatha aige. Chaidh a thiodhlacadh ann am Mt. Vaea. 'S e taigh-tasghaidh a tha anns an taigh aige (Vailima) an-duigh.
thumb|350px|left|Port-mara Apia
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Roinn a' Chuain Shèimh Roinn-seòrsa:Bailtean
An Obair
'S e baile beag ann an Contae na Mí, air an àirde an ear-thuath na h-Èireann a th' ann An Obair. Tha e suidhichte eadar Loch na Coille Báine agus Loch Breacáin, aig 66m os cionn ìre na mara, 136km air falbh bho Dhoire, 100m bho Bheul-Feirste agus 64km bho Bhaile Átha Cliath, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha 625 duine a' fuireach anns a' bhaile.
Eachdraidh
Fhuair am baile ainm anns na meadhan aoisean nuair thog na Nòrmannaich seòrsa dhe caisteal an seo: b' e obair mhòr a bh' ann sin. Bha am baile suidhichte ann an àite cudromach air an rathad eadar Droichead Átha agus iomadh sgìre dhùthchail taobh a-staigh na h-Èireann.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa Roinn-seòrsa:Èirinn
3mh Linn
thumb|300px|Impire Romanach, c. 395.
Bha am 3mh linn, eadar 1 am Faoilleach 201 is 21 an Dùbhlachd 300. Bha na 200s eadar 1 am Faoilleach 200 is 21 an Dùbhlachd 299.
Roinn-seòrsa:1 mìle-bliadhna *
Baghdad
'S e prìomh-bhaile Ioràic a tha ann am Baghdad (Arabais: بغداد, Baġdād). Anns a' bhliadhna 2008 bha 6,431,839 duine a' fuireach anns a' bhaile fhèin , ach tha an àireamh-shluaigh anns an àrd-bhaile Bhaghdad nas motha na 8 millean. Mar sin dheth ‘s e am baile as motha anns an dùthaich cuideachd. ‘S e an darna baile as motha anns an t-saoghail Araibianach an dèidh Cairo. Tha e suidhichte air bruach na h-aibhne Tigris.
Iomradh
250px|thumb|left|Baghdad air bruach na h-aibhne Tigris
250px|thumb|Baghdad aig beul na h-oidhche
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Àisia Roinn-seòrsa:Àisia an Iar-Dheas Roinn-seòrsa:Bailtean
Sterling Heights, Michigan
'S e Sterling Heights an ceathramh baile as motha a tha ann am Michigan sna Stàitean Aonaichte. Bha 130,410 daoine a' fuireach anns a' bhaile ann an 2012. Tha e suidhichte aig 187m os cionn ìre na mara.
Eachdraidh eile
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1968.
Sgùrr nan Conbhairean
’S e beinn ann an Srath Chluanaidh air a’ Ghàidhealtachd a th’ ann an Sgùrr nan Conbhairean. Tha i 1,109m de dh’àirde agus ’s e Beinn Rothaich a th' ann. Tha e suidhichte eadar Loch Cluanaidh agus Gleann Afraig eadar Càrn Ghluasaid agus Sàil Chaorainn. 'S e an sreath de bheanntan sin a' chiad fhear a chithear nuair a thigear a Chinn Tàile bho Ghleann Moireasdan. Tha an t-ainm a' toirt iomradh air neach a choimheadas às dèidh chon.
Bhon mhullach gheibhear seallaidhean air beanntan Chinn Tàile, Gleann Seile, Gleann Afraig agus Chnòideirt.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Fredonia
‘S e baile beag agus sgìre-riaghlaidh (Spàinntis municipio) faisg air Amagá ann an Antioquia, Coloimbia, a th’ ann an Fredonia (IPA:  fɾeˈðonja). Tha e suidhichte aig 1,800m os cionn ìre na mara agus 58km air falbh bho Mhedellín, prìomh-bhaile na roinne. Tha teodhachd mheadhanach dhe 19.5˚ aige. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1790.
Sluagh a' bhaile
Tha  8,608 duine nan tàmh anns a' bhaile fhèin, ach tha 22,692 uile gu lèir a' fuireach ann, a' gabhail a-steach na clachain thall anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile. Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin. Air adhbharan trioblaidean poilitigeach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid neo mòran nan daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns nam bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail. ‘S e pàtran-sluaigh gu math neo-àbhaisteach a tha seo. Taobh chinnidh, ' s e daoine geala/mestizos a th' ann a' mhòr-chuid nan daoine ann an Fredonia, ach tha 0.2% dhe daoine le freumhan ann an Afraga ann. 'S urrainn do 84.1% dhuibh leughadh agus sgrìobhadh. A thuilleadh air sin, chan eil fòn aig an taigh ach aig 46.5% nan dachaigh.
Fèisean
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Fredonia. Chithear fèilltean  Caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid Chaitligeach a th’ ann fhathast,  fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s tha beairteas cultarail na dùthcha.
Ceanglaichean A-mach
[http://weather.weatherbug.com/forecasts/now/fredonia-antioquia-co#! An t-sìde ann an Fredonia]
Roinn-seòrsa:Antioquia Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Coloimbia
Otto Wallach
B' e Otto Wallach (Königsberg 27 am Màrt 1847–Göttingen 2 an Gearran 1931) ceimigear Gearmailteach a bhuannaich an Duais Nobel ann an Ceimigeachd anns a' bhliadhna 1910 airson na h-obrach aige air ceimigeachd fhàs-bheartach. Sgrìobh e an tràchdas aige fo August Wilhelm von Hofmann agus Hans Hübner. An dèidh don cogadh eadar a' Phruis agus an Fhraing dh'obraich e airson a' chompanaidh Aktien-Gesellschaft für Anilin-Fabrikation, no AGFA, ach thill e gu Bonn ann an 1872, far a chaidh e na àrd-ollamh ann an 1879. Thill e gu Göttingen ann an 1889.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ceimigearan às a' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd Roinn-seòrsa:Iùdhachd
Carles Puigdemont i Casamajó
'S e neach-poileataigs à Catalonia a tha ann an Carles Puigdemont Casamajó (Girona 29 an Dùbhlachd, 1962). Chaidh a thaghadh mar Phrìomh-mhinistear na Catalòinia ann an 10 am Faoilleach, 2016. Lean e Artur Mas.
Rugadh e ann an Amer faisg air Girona ann an 1962. Dh'ionnsaich e Catalanais aig Oilthigh Ghirona agus dh'obair e mar neach-aithris, mar eisimpleir mar El Punt Avui, mus deach e na mhèar Girona ann an 2011. Chaidh e chun na Beilge an dèidh do Riaghaltas na Spàinne Artaigil 155 na bun-reachd a chur an sàs ann an 2017.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Daoine às an Spàinn Roinn-seòrsa:Poileataigs Roinn-seòrsa:Daoine à Catalonia
A' Chongo
'S e dùthaich ann an Afraga a tha anns a' Chongo ainm eile: an Congo neo Congo ainm oifigeil: Poblachd na Congo (Fraingis: République du Congo, Cànan Kongo: Repubilika ya Kongo, Lingala: Republiki ya Kongó). Gus a’ bhliadhna 1960 b’ e colonaidh Fhrangach a bha innte. Tha crìochan aice le Gabon, Camarun, Poblachd Meadhan Afraga, Poblachd Dheamocrach na Congo agus le Angòla. Tha an Gulf of Guinea san àird an iar dhith.'S e Brazzaville am prìomh-bhaile na Poblachd.
thumb|left|250px|Cairt: Poblachd na Congo
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Dùthchannan Roinn-seòrsa:Afraga Roinn-seòrsa:Meadhan Afraga
Llan-ddew
Tha am baile Llan-ddew ann am Powys, a' Chuimrigh. Tha e 34.7 mi (55.8 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 142.5 mi (229.4 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 229 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 40 (17.5%); rugadh 70% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Powys Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
A' Ghearmaich
thumb|Tursachan agus tùr-uisge.
'S e baile ann an Siorrachd Mhoireibh a tha ann an Geàrr Magh, A' Ghairmich, Gearramaid no a' Ghearmaich (Beurla: Garmouth). Tha e na laighe faisg air na h-aibhne Spè.
Eachdraidh
thumb|Cuimhneachan Teàrlaich II. Tha a' Ghearmaich ainmeil airson landadh Teàrlaich II ann an 1650. Thogadh companaidh coilltearachd laimhrig anns a' Ghearmaich ann an 1784 ach chan eil sgeul sam bith ann a-nis. Thogadh drochaid mhòr thar an Spè eadar 1883 agus 1886 airson Rèile Oirthir Mhoireibh. Dhùnadh an drochaid agus an stèisean-rèile ann an 1968.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Siorrachd Mhoireibh
12 am Màrt
Tachartasan
thumb|220px|Na h-Eileanan Mhoiriseas
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Foghlam
Is e gnìomh a tha ann an fhoghlam. An gnìomh a tha ann an ionnsachadh le amas a thogail comas-inntinn. Air feadh an t-Saoghal is ann air pàrantan a tha am prìomh dhleasdanas foghlam a thoirt do’n cuid cloinne. Ann an iomadh cultur, cuirear clann ri sgoiltean airson foghlam fhoirmeil ann an leughadh, sgrìobhadh agus àireamhachd.
Ann an tìrean bochda 's an treas domhain chan fhaigh h-uile pàiste cothrom air a' bhun-fhoghlam a tha ann leughadh, sgrìobhadh agus àireamhachd ach ann an tìrean beartaich cuirear dleasdanas laghail air pàrantaibh a chuir an clann aca dhan sgoile. Ann an Alba (mar eisimpleir de dùthaich a bhuineas don chiad domhain), is fheadar do clann eadar 5 agus 16 bliadhnaichean a dh'aois a bhi ann an fhoghlam làn-tìde. Is ann leis an stàit fhéin a tha an cuid as motha de sgoiltean an Alba, tha iad maoinichte a-mach à cìsean na dùthcha agus chanar "sgoiltean poblach" riutha.
Alba
Tha da rang de sgoil anns an t-siostam Albannach an-dràsta, bun-sgoiltean a bhitheas ag foghlam clann air fad na 7 bliadhnaichean eadar 5 agus 12 bliadhna dh'aois agus àrd-sgoiltean a bhitheas ri foghlam clann eadar 12 agus 18 bliadhna dh'aois, ged a tha e ceadaichte do dh’òigridh cùl a chur ri foghlam na sgoile aig aois 16. Leanaidh clann air feadh Alba clàr-oideachaidh coitcheann 5-14, bho chòig bliadhna dh'aois gu ceithir-deug, cuairt-fhoghlaim a leanas a-steach dhan àrd-sgoil. Aig toiseach na treas bliadhna àrd-sgoile feumaidh na sgoilearan 8 cuspairean fa-leth a roghainn, a bhitheas iad a' leantainn chun na h-Ìre Choitcheann. Feumaidh an roghainn pearsanta gabhail-steach Matamataig, Beurla, aon saidheans, aon chùrsa teicniuil agus cànan eile. Suidhidh na sgoilearan deuchainn airson barantas nàiseanta aig an Ìre Choitcheann aig deireadh na 4mh bliadhna (aois 16). As déidh deuchainn na h-Ìre Coitcheann, roghnaichear suas ri 5 cuspair airson cùrsa chun Àrd-ìre. Is e deuchainn matriculation airson inntrigeadh do chùrsaichean oilthigh a tha 's an Àrd-ìre. Suidhear an Àrd-ìre aig 17 bliadhna dh'aois agus b'e seo an aois aig am biodh oileanaich Albannach gu traidiseanta ag inntrigeadh oilthigh. Anns an latha an diugh, is àbhaist do sgoilearan a' fantainn 's an Àrd-sgoil bliadhna eile, a ghabhail tuilleadh chùrsaichean Àrd-ìre neo lìonadh a-mach an cuid fhoghlam le cuspairean nach do rinn iad aig ìre choitcheann 's a' chiad dol a-mach, neo a' leantainn cùrsa nas adhartaiche ris an chanar "Sàr-àrd-ìre". Tha teagamhan mu deidhinn luach an chùrsa seo mu dheireadh o chionn 's gu bheil a h-inbhe gu ìre mhòir co-ionnan leis a' chiad bliadhna de sgrùdadh oilthigh.
Faic cuideachd
Roinn-seòrsa:Foghlam
An Baile Meánach
'S e baile ann an Contae Aontroma, ann an Èirinn a Tuath a tha ann  An Baile Meánach Tha e suidhichte aig 73m os cionn ìre na mara, ri taobh na h-Aibhne Braid, eadar Latharna agus Baile Eachaidh, 68km air falbh bho Dhoire, 45km bho Béal Feirste agus 170km bho Bhaile Átha Cliath, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha 28,717 duine a’ fuireach an seo a' mhòr-chuid dhuibh Pròstastanaich. Fhuair e ainm o chionn 's gu bheil am baile leth shligeach eadar Loch nEathach agus an Abhainn Bhanna.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae Aontroma
Amman
Tha Amman suidhichte ann an taobh tuath na dùthcha. Chaidh am baile a thogail air seachd beanntan, ach an-duigh tha e a' sgaoileadh air 19 beanntan ris an canar jabal. Anns a' bhliadhna 2005 bha 2,125,400 duine a' fuireach anns a' bhaile fhèin.
‘S e teas meadhan malairteach Iòrdainn a tha ann an Amman. Tha am baile cudthromach cuideachd airson foghlam àrd-ìre, nam meadhanan agus an roinn turasachd. Tha port-adhair eadar-nàiseanta, an Queen Alia International Airport, faisg air a’ bhaile.
Chaidh am baile a stèidheachadh mu 8500 RC, lorg na rannsaichearan arc-eòlas piosan beaga den seann bhaile ann an Ain Ghazal.
Ceanglaichean a-mach
thumb|left|250px|Meadhan seann bhaile Amman
1 Linn
right|thumb|Augustus
Bha am 1ad linn, eadar 1 am Faoilleach 1 AC is 11 an Dùbhlachd 100 AC.
Thoisich Criosdaidheachd sa linn seo.
Daoine Cudthromach
Roinn-seòrsa:1 mìle-bliadhna *
Gàidhlig Chanada
thumb|right|300px|Gàidhlig ann an [[Canada c. 1850]] thumb|330px|right| right|thumb|300px|[[Easach Ban, faisg air Badaig, Alba Nuadh]] thumb|right|300px
John Lennon
B' e John Lennon (9 an Dàmhair 1940 - 8 an Dùbhlachd 1980) cluicheadair giotàir is seinneadair anns The Beatles.
Ann an 1980, chaidh a mharbhadh le gunna ann an Eabhraig Nuadh.
Gàidhlig Chanada
Luchd na Gàidhlig Chanada
Chaochail Jean NicÌomhair, an neach-labhairt a rugadh is a thogadh leis a' Ghàidhlig ann an Quebec ann an 2020.
John Lennon
Roinn-seòrsa:Na Beatles Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
Gàidhlig Chanada
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Gàidhlig Roinn-seòrsa:Canada Roinn-seòrsa:Alba Nuadh
Wilhelm Ostwald
Rugadh Wilhelm Ostwald ann an Riga, Laitbhia (2 an t-Sultain 1853 - 4 an Giblean 1932). Fhuair e Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 1909. Chaochail e ann an Leipzig 'san Ghearmailt.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Daoine às an Laitbhe Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt an Ear
Västmanlands län
'S e Roinn (Suainis: län) na Suaine a th' ann an Västmanlands län (Suomais: Västmanlandin lääni). Tha i na laighe eadar Loch Hjälmaren agus Loch Åmenningen, ann an cridhe na dùthcha, gu deas air Dalarnas län. 'S e Västerås a tha na phrìomh-bhaile. Chaidh an roinn a chruthachadh ann an 1634. Sìnidh Västmanlands län fad 5,146km² agus tha 264,276 duine a' fuireach ann. Le sin, 's e an 17mh roinn as motha na Suaine a thaobh talmhainn agus an 13mh tè as motha a thaobh àireimh-sluaigh. 'S e Suainis tha ga bruidhinn an seo. Chan eil ach 10 sgìrean-riaghlaidh sa roinn seo,Västerås nam measg.
Bith-chonnadh
thumb|Seileach airson bith-chonnaidh anns a' Ghearmailt
1185
MCLXXXV
Västmanlands län
Eachdraidh
B' e Ture Eriksson Sparre a' chiad riaghladair nan roinne.
Bith-chonnadh
'S e stuth fàs-bheartach air an cleachdadh mar chonnadh a tha ann am bith-chonnadh, mar eisimpleir seileach no cuilc an t-siùcair no Miscanthus.
1185
Bàsan
Roinn-seòrsa:1180an
Bith-chonnadh
Rannsaich sgioba o Scottish Marine Institute san t-Òb smeartan mar bhith-chonnadh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Connadh
1186
Bàsan
Roinn-seòrsa:1180an
Osaka
‘S e baile uabhasach agus mòr agus port ann an ceann a deas Sheapain a th’ ann 大阪市 neo Osaka IPA: o:.sa.ka.ɕi). Tha e suidhichte aig dìreach 3m os cionn ìre na mara, ri beulaibh a’ bhàigh Osaka, air an Eilean Honshu, ri taobh na h-Aibhne Yodo, faisg air Kobe agus Kyoto, anns an sgìre Kansai, 281km air falbh bho Hiroshima, 562km bho Nagasaki, 387km bho Yokahama agus 402km  bho Thokyo, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha 2,636,256 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile, an treas baile as motha na dùthcha.  Tha an t-ainm a’ ciallachadh Leac Mòr ann an Seapanais.
11 am Màrt
'S e 11 am Màrt an 70mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (71mh ann am bliadhna-leum). Tha 295 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Copan Moire
right|200px
Se seòrsa mhaorach a tha ann an copan Moire (bàirneach; patella vulgata) Cha chleachdar mar biadh gu tric, ach tha iad gu math cumanta. Tha an t-ainm bàirneach air, uaireannan, ach tha iad nas motha na fìor-bhàirneach.
Gurraig
'S e baile beag ann an Inbhir Chluaidh an Ear, ann an àird an iar-dheas Alba a tha ann an Guireag no Gurraig (Beurla: Gourock).
'S ann ann an Gurraig a tha prìomh-oifis Caledonian Mac a' Bhriuthainn. An sin tha aiseagan a' dol eadar Gurraig is Dùn Omhain le Argyll Ferries.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Siorrachd Rinn Friù
Russell Crowe
'S e neach-ciùil agus actair a tha ann an Russell Ira Crowe. Rugadh e 7 an Giblean 1964 ann an Wellington, Sealainn Nuadh.
Crowe, Russell Crowe, Russell
Làithean na seachdain
Tha seachd làithean na seachdain ann:
Sa Ghàidhlig, tha am facal aoine mar pairt de na h-ainmean air trì làithean - Diciadain (Di a' chiad Aoine), Diardaoin (Di eadar Aoine) is Dihaoine (Di na h-Aoine). Is ann à cleachdadh na h-eaglaise a tha sin a tighinn. Bha an eaglais an linn Cholm-Chille no, mar a chanar ris, an Eaglais Cheilteach a' cumail "aoine" air dà latha dhen t-seachdain. Tha am facal "aoine" a' ciallachadh "trasg" - latha gum bitheadh daoine (na manaich co-dhiù) a' seachnadh biadh mar comharra aithreachais. Mar a bhitheadh dùil, bha am prìomh aoine a' comharrachadh latha na ceusaidh agus bha a' chiad aoine dà latha roimhe. Tha buaidh na creideamh Chrìosdaidh air canan nan Gaidheal bu soilleir air a' chiad latha na seachdain "Didòmhnaich/Là na Sàbaid".
Tha ainmean pàganach air trì làithean eile - Diluain, Dimàirt agus Disathairne, a thàinig à ainmean Laideann. Anns a' Bheurla, tha na h-ainmean gu math pàganach, thig iad uile a freumhan pàganach - Sunday (Latha na Grèine), Monday (Latha na Gealaich, mar Diluain, "Lundi" sa Fhraingis), Tuesday (latha "Tiw", dia pàganach Gearmanach), Wednesday (latha "Woden", dia pàganach Gearmanach eile), Thursday (Latha Toir (Thor - tarann), dia pàganach Lochlannach), Friday (Latha Freyja, ban-dia phàganach Lochlannach), agus Saturday (Latha Saturn, dia pàganach Ròmanach, ann an "Disathairne" cuideachd)
Ernest Rutherford
B' e fiosaigiche niùclach bho Sealainn Nuadh a bha ann an Ernest Rutherford, 1ad Baron Rutherford de Nelson OM PC FRS (Brightwater 30 an Lùnastal 1871–Cambridge 19 an Dàmhair 1937). Bha fios aig daoine air mar 'an athair de nàdar-fheallsanach niùclach'.
Làithean na seachdain
Àireamhail
*
Ernest Rutherford
Bha e na oileanach aig Oilthigh Shealainn Nuadh agus Oilthigh Chambridge. Chaidh e na ollamh ann an Canada ann an 1898, aig Oilthigh Mhanchester ann an 1907 agus Oilthigh Chambridge a-rithist ann an 1919, far an do stiùirich e an deuchainn-lann Cavendish. Dh'obraich e còmhla ri Frederick Soddy air iosatòpaichean.
Urraman
Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 1908. Chaidh rutherfordium ainmicheadh air.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eòlaichean agus Innleachdairean Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
Kerala
200px|thumb|right|Mapa Kerala
Is e roinn an Ear Deas na h-Innseachan a tha ann an Kerala.
Tha na Keralaich don chreideamh Chrìosdachd. Chaidh an Abstol Tómas ri Kerala agus stèidhich e eaglais. Tha an Eaglais Keralach an làn chomain leis an Eaglais Caitligeach Siarach.
Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas Roinn-seòrsa:Àisia a Deas Roinn-seòrsa:Creideamh
Cumadh
200px|thumb|right|Tha na triantain ABE agus ACD cosmhail. Tha na triantain ABE agus FGH co-chòrdach. 200px|thumb|right|Chan eil faileas cumaidh co-ionnan ris. 200px|thumb|right|Leacadh cheart-cheàrnach. 400px|thumb|right|Ceangal ceàrnag, 4 ceart-cheàrnaich agus 12 leth-chearcaill mar aon chumadh. Ann an geoimeatras, 's e loidhne-muigh nithean dà-sheallach (2sh) a th' ann an cumadh. Tha dealachadh air a dhèanamh eadar cumadh agus cruth. 'S e riochd nì a tha trì-sheallach (3sh) a th' ann an cruth. 'S e cumaidhean a th' ann an cearcall, ceàrnag agus triantan, ach cruthan a th' ann an ciùb, pioramaid, priosam no siolandair. Faodar cumaidhean a tharraing bho chruth an iomadh dòigh, mar eisimpleir sealladh-plana no roinn-tharsainn no loidhne-muigh aodainn sam bith aig a' chruth a tha còmhnard.
Tha an t-aon chumadh aig dà nì ma tha imeachd, cuartachadh no sgèileadh (meudachadh no lughdachadh) ann a lìbhrigeas an dara fear gu mionaideach air an fhear eile. Faodaidh am factar-sgèile a bhith àicheil, oir 's e cuartachadh 180° a th' anns am factar-sgèile de -1. Canaidh sinn gu bheil dà chumadh:
Ach tha iad neo-ionnan ma tha an dara fear na fhaileas an fhir eile.
Cumaidhean sìmplidh
'S e cumadh sìmplidh a th' ann ma tha e dèante de dh' earrainnean sìmplidh geoimeatrach mar mhìrean loidhne no arcan cearcaill. Tha feartan geoimeatrach mar fharsaingeachd agus cuairt-thomhas furasta dh' annaladh aig a' mhòr-chuid dheth. 'S e na cumaidhean sìmplidh as aithnichte:
Leacadh chumaidhean sìmplidh
'S e am feart aig cuid de na cumaidhean sìmplidh gun gabhar an leacadh. 'S e sin ri ràdh gum faodar an cur taobh ri taobh airson uachdair a chòmhdachadh gun bheàirn sam bith eatarra. Mar eisimpleir gabhar ceart-cheàrnaich agus triantain a leacadh ach cha ghabhar cearcallan no sia-cheàrnaich.
Cumaidhean ceangailte
Faodar uimhir de chumaidhean sìmplidh an cur ri chèile airson cumaidh nas toinnte dhealbhadh. 'S e cumadh ceangailte mar ainm air agus tha e furasta feartan mar fharsaingeachd agus cuairt-thomhas a dh' annaladh ma tha an cumadh air a roinn air na h-earrainnean simplidh aige.
Roinn-seòrsa:Geoimeatras
Llanfair-yn-Neubwll
Tha am baile Llanfair-yn-Neubwll ann an Ynys Môn, a' Chuimrigh. Tha e 135.8 mi (218.6 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 222.1 mi (357.5 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 1746 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 678 (38.8%); rugadh 54% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ynys Môn Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Loch Leathan
thumb|Sealladh air Loch Leathan
'S e loch ann an Alba a tha ann an Loch Leathan. Chòmhla ri Loch Fada canar Storr Lochs riutha cuideachd sa Bheurla. Tha e suidhichte ann an Tròndairnis anns an Eilean Sgitheanach. Tha an rathad A855 a' dol seachad air bruach an locha. Tha e na laighe deas air an àite far a bheil an Stòrr. Tha Lochan a' Bhealaich Bhig san iar dheth.
Tha an loch seo cho mòr ri 119.9 ha (296.3 acair). 'S e 9.5 km (5.9 mìle) an cuairt-thomhas aige agus tha e mu 2.5 km a dh'fhad san àite as dìriche. Tha eilean anns an loch seo. Tha bàrr uisge an locha mu 136 m (446 troigh) os cionn na mara agus tha e mu 1.6 km (1 mìle) air falbh bhon mhuir. Tha dama aig ceann a tuath an locha.
Dealbhan
Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach
Duffy
'S e seinneadair às a' Chuimrigh a tha ann an Duffy. Rugadh i san 23mh latha den Ògmhios 1984 ann an Nefyn (Gwynedd).
Clàr
Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil Roinn-seòrsa:Daoine às a' Chuimrigh Roinn-seòrsa:Seinneadairean
Calicut
thumb|350px|Calicut anns a' bhliadhna 1572 Is e port mara de Cearala, na h-Innseachan, a tha ann an Calicut a tha na laighe aig 75° 47' Ear, 11° 15' Tuath.
Bha Calicut na cathair malairt air leth bheartach anns an 15mh linn. B' e Calicut am prìomh phort Innseach air an do rinn Bhasco da Gama air a' chiad bòidse do na h-Innseachan ann an 1498.
1187
Bàsan
Roinn-seòrsa:1180an
Calicut
Chuir na Portagailich ionnsaigh air a' bhaile an 1509, ach chaidh an iomain air ais dà thrup. Stèidhich na Frangaich Ionad malairt aig Calicut an 1698, a mhair sìos gu na 1930an. Fhuair na Breatannaich seilbh air a' bhaile an 1792 agus chum na Breatannaich greim air mun d'fhuair na h-Innseachan saorsa an 1948.
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:Na h-Innseachan
Guy de Maupassant
B’ e Guy de Maupassant, neo Henry-René-Albert-Guy de Maupassant, ùghdar Frangach. Rugadh e air 5mh latha dhen Lùnastal 1850 anns a’ Chaisteal Miromesnil ann an Tourville-sur-Arques (Normandie) agus chaochail e air an 6mh latha dhen Iuchar 1893 ann am Paris.
Bha e gu math dlùth air Gustave Flaubert agus Émile Zola, agus thug e buaidh mhòr air litreachas na Frainge leis na sia nobhailean aige, Une Vie 1883, Bel-Ami 1885, Pierre et Jean 1887-1888 nam measg, ach gu seachd àraidh leis a chuid sgeulachdan (còrr is 300) mar Boule de Suif1880, Les Contes de la bécasse 1883 neo Le Horla 1887. Tha a chuid obrach cho tarraingeach oir tha i làn fìorachas neartmhor, aogas mòr gaotharlanachd agus air sàilleabh an eu-dòchais a sgaoileas i gu tric, ach cuideachd o chionn 's gu bheil stoidhle fìor-mhath aige.
Cha robh Guy de Maupassant an sàs anns an litreachas ach fad deichead – bho 1880 gu ruige 1890 – oir dh’fhàs e, beag air bheag, neo-chiallach gus a bhàsaich e aig dìreach 42 bliadhna a dh’aois. Ainmeil nuair a bha e beò, tha Guy de Maupassant fhathast gu math cliùiteach gus an latha an-diugh, agus tha na sgrìobh e a bhith a dhol bho neart gu neart is a chuid obrach e a’ nochdadh daonnan anns na filmichean.
Teaghlach
'S e seann teaghlach beartach a bhuineadh do Lorraine o shin, ach air a stèidheachadh anns an Normandie bho mheadhan na 19mh linne a bh’ anns na Maupassant. Phòs athair Ghuy, Gustave de Maupassant, ri Laure le Poittevin ann an 1846, is ise nighean a bhuineadh do teaghlach gu math bùirdeasach. 'S e càirdean Gustave Flaubert a bh’ innte is a bràthair Albert: Thug Flaubert, mac dotair lannsa à Rouen agus sàr-ùghdar Frangach cuideachd, buaidh mhòr air beatha Ghuy de Maupassant. 'S e boireannach fa leth foghlaimte a bh’ ann an Laure le Poittevin agus bha i uabhasach dèidheil air an litreachas clasaigeach, gu seachd àraidh William Shakespeare. Rugadh Hervé, am bràthair beag aig Guy, ann an 1856. Theich Laure le Poittevin bhon a’ fhear-chèile ann an 1860 o chionn' s nach robh e cho tairiseach dhi, agus chaidh i gu Étretat leis an dithis mhac aice. Chaochail i an dèidh a chuid chloinne is a fear-chèile.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às an Fhraing Roinn-seòrsa:Poileataigs Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Frangach
Partan tuathal
right|thumb
Se seòrsa mhaorach a tha ann an partan tuathal. Cleachdaidh iad na sligeachan caithte aig maorach 7c.
Roinn-seòrsa:Maorach
Fiadh
Cinnidhean Capreolinae
Cervinae
Hydropotinae
Muntiacinae
Sònraichte gu teann, tha fiadh 'na shineach ath-chagnach air buntainn ris an teaghlach Cervidae. Tha àireamh-shluaigh nam beathaichean fìor-eugsamhail, bho teaghlaichean càirdeach 'san co-eagar Artiodactyla, gu tric ainmichte fèidh cuideachd.
A' cur earbs' air an ghnè, tha fèidh fhearannach ainmichte daimh no daimh-fèidh, agus tha fèidh bhoireannach ainmichte earbaichean, èildean, aighean no bà. Tha fèidh òga ainmichte laoigh-fèidh no mangan.
Aois an fhèidh
Trì aois coin, aois eich
Lios Mór (Èirinn)
'S e baile beag air an àirde an iar Chontae Phort Láirge, Cúige Mumhan, Èirinn a th'ann an Lios Mór. (Seann Ghàidhlig: Les Mór Mo Chutu). Tha e suidhichte ri taobh na h-Aibhne Mhóir, 47km air falbh bho Chorcaigh, 1km bho Ghaillimh agus 175km bho Bhaile Átha Cliath, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha 1,240 duine a’ fuireach anns a’bhaile fhèin agus mu thimcheall air an dùthaich. Chaidh am baile a stèidheachadh anns an 7mh Linn leis an Naomh Mo Chutu mac Fínaill.
Fiadh
Aois an fhèidh
Trì aois eich, aois duine
Lios Mór (Èirinn)
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Èireann Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann
Fiadh
Aois an fhèidh
Trì aois duine, aois fèidh
Trì aois fìrein, aois craoibh dharaich.
Ruigidh cuid den fhèidh aois mhòr, eadhon 120 - 140 bliadhna a dh' aois.
Tha làn dearbhadh aig sealgairean an fhèidh air Gàidhealtachd na h-Alba, gun robh cuid dhiubh ann am frith Ghlinne-garadh a bha 80 bliadhna agus còrr. Fhuaireadh damh ann an 1826 agus bha comharra-cluaise air a bhuineadh do fhorsair ainmeil, Eòghann mac Iain Òig a chaochail ceud gu leth bliadhna ron àm sin. Bha aon agh geal a bha ann am fàsach Loch Trèig fad chuimhne trì linntean dhaoine. Bha i cho furachail, seòlta 's nach d' fhuaireadh riamh urchair oirre.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Fiadh Roinn-seòrsa:Mamalan
Siùdaig Mhòr
Tha Siùdaig Mhòr (Beurla/Fraingis: Judique) ann an Siorrachd Inbhir Nis air Eilean Cheap Bhreatainn, Alba Nuadh.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Fàsach Accona
300px|thumb|right|Cruith na tìre anns an fhàsach Accona'S e fàsach anns an Roinn-Eòrpa a tha ann am Fàsach Accona (Eadailtis: Deserto di Accona, Beurla: Accona Desert)
Tha e suidhichte anns an Tuscany, an Eadailt faisg air Asciano.
Tha seann abaid às na meadhan aoisean ann ris an canar Monte Oliveto Maggiore.
Roinn-seòrsa:Fàsaichean Roinn-seòrsa:An Eadailt
Geoimeatras raoin
Is e geoimeatras air raon dà-sheallach a tha ann an geoimeatras raoin. Faodaidh e a bhith geoimeatras air raon còmhnard nach aomas, air a tha geoimeatras Eoclaideach, air neo air raon lùbte, mar eisimpleir eileaps, parabòla no haidhpearbòla.
Roinn-seòrsa:Matamataig
1188
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1188 (MCLXXXVIII).
Bàsan
Roinn-seòrsa:1180an
10 am Màrt
'S e 10 am Màrt an 69mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (70mh ann am bliadhna-leum). Tha 296 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
180px|thumb|Iain Stiubhart
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Eduard Buchner
B' e ceimigear às a' Ghearmailt a bha ann an Eduard Buchner, Ceimigear agus baictear-eòlaiche Gearmailteach (München 20 an Cèitean 1860-Focșani 12 an Lùnasdal 1917). Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 1907 airson na h-obrach aige air ataich.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ceimigearan Gearmailteach Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt
Maighdeag
Tha dà chiall aig maighdeag
Roinn-seòrsa:maorach
Poll a' Ghrùthain
Tha Poll a' Ghrùthain na mòr-bhaile ann an iar-thuath na Sasainn. Tha e suidhichte air bruach a tuath Abhainn Mhersey, agus 's e cathair agus port-mara a tha innte. 'S e 444,500 àireamh-sluaigh a' bhaile. Chuirear Learpholl air a' chathair anns an nua-Ghaeilge, agus Lerpwl sa Chuimris.
'S e eadar-theangachadh bhon ainm Beurla Liverpool a tha ann am Poll a' Ghrùthain, ach is ann bho Gaeilge aig linn nan Lochlannach "leifir poll" a thàinig an t-ainm sin bho thùs. Tha an t-ainm a' comharrachadh lon a chaidh don mhuir eadar bruaichean polltach. Ruith am "poll" suas gu ceann far a bheil James Street a' tòiseachadh san latha an diugh. Mhair am poll gu toiseach an 19mh linn, nuair a chaidh saibhearachadh air.
Eachdraidh
Theirear gun deach a’ chathair a stéidheachadh ann an 1207 nuair a bhail Rìgh Iain cairt oirre. Chuirte saighdearan gu h-Éirinn bhon chala ach bu bheag leasachadh a rinneadh air a’ chathair fhéin gu ceann iomadh linn. Cha robh ach mu 500 duine a’ fuireach ann am Poll a' Ghrùthain gu meadhan an 16mh Linn. Mu cheud gu leth bliadhna às dheidh sin, ge-tà, rinneadh parraist de Pholl a' Ghrùthain le Achd Pàrlamaid agus thòisich fàs na cathrach. Dh'fhàs a cuid malairt ri Éirinn agus ri na h-Innseachan an Iar agus rinneadh prothaid mhór bho thràilleas.
Bho 1750 air adhart, b’ e Poll a' Ghrùthain am port san Roinn-Eòrpa a bu mhotha an sàs ann am malairt nan tràillean. Dh'fhàs a’ chathair gu mòr air malairt trì-oisinneach: airm, prìosanaich agus bathar cotain a-null a dh’ Afraga, tràillean a thoirt tarsainn bho Afraga gu Aimeireaga a Tuath agus gu Meadhan-Aimeireaga, agus cotan, tombaca agus siucair a-nall bho phlanntaichean Aimeireaga. Mu thoiseach an 19mh Linn bha 40% de mhalairt an t-Saoghail a’ dol tro Pholl a’ Ghrùthain. Thòisich sluagh à Éirinn a’ tighinn a dh’fhuireach sa chathair nuair a bha gort ann an Éirinn sna 1840an, agus ann an cunntas-sluaigh 1851 b’ ann à Éirinn a bha a’ cheathreamh chuid den t-sluagh.
B' ann rè an 19mh linn a thogadh toglaichean móra a' bhaile. Lean fàs a' bhaile san 20mh linn agus e a' tarraing in-imrichean à tìrean na h-Eòrpa, Cuimrich, Albannaich agus Èireannaich gu h-àraidh. Bha a bharrachd air 850,000 duine sa chathair ann an 1930. Rinneadh lom-sgrios air Poll a' Ghrùthain rè am "Blitz", ionnsaigh bomaichean na Gearmailte.
Thàinig mall air malairt a' phuirt agus air gnìomhachasan tradaiseanta Poll a' Ghrùthain ré na 1970an. Bha stailcean agus aimhreitean sa chathair sna 1980an agus mhothaich muinntir Poll a' Ghrùthain nach robh cothrom na féinne á fháil aca bhon riaghaltas aig Mairead Thatcher. Tha an còmhlan-ciùil Motörhead à Poll a' Ghrùthain cuideachd.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean Sasannach Roinn-seòrsa:Sasainn