cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Chorzów
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt Roinn-seòrsa:A' Phòlainn
Wole Soyinka
'S e sgrìobhadair Yoruba a tha sgrìobhadh anns a' Bheurla a tha ann an Akinwande Oluwole "Wole" Soyinka. Rugadh e ann an Abeokuta, Nigeria, ann an 1934 agus is e a' chiad Afraganach a bhuannaich an Duais Nobel ann an Litreachas ann an 1986. Tha Soyinka fhathast gu math poileataigeach; nuair a bha e na b' òige, chaidh e dhan phrìosan. Thàinig e a-mach as dèidh follaiseachd mòr eadar-nàiseanta. Bha e fortanach air sgàth 's gun do chuir an riaghaltas Nigerianach sgrìobhadair ainmeil eile, Ken Saro-Wiwa, gu bàs ged a bha iomairt eadar-nàiseanta ann. Tha e 'na theachdaire airson UNESCO a-nis.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Nigerianach Roinn-seòrsa:Daoine à Nìgeiria Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Litreachas
Universidad EAFIT
'S e Oilthigh prìobhaideach stèidhichte ann am Medellín a th' ann an Universidad EAFIT (Oilthigh EAFIT). Bha e stèidhichte ann an 1960.
Minneapolis, Minnesota
Eachdraidh
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1867.
An Clachan
Roinn-seòrsa:Ratharsair Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Dàrna Poblachd na Spàinne
'S e Dàrna Poblachd na Spàinne an t-ainm a bha air An Spàinn eadar 1931 agus 1939, an dèidh gun do chuireadh crìoch gu Deachdaireachd Phrimo de Rivera agus nuair theich an Rìgh Alfonso XIII thall thairis. Chuir Francisco Franco crìoch dhan Phoblachd ann an 1939, nuair bhuannaich e Cogadh Sìobhalta na Spàinne. B' e Madrid agus an uair si València a bh' ann phrìomh-bhaile na Poblachd. Rè 8 bliadhna fhuair an dùthaich trì cinn-shuidhe:
Eachdraidh
Bha suidheachadh sòisealta agus poileataigeach na Spàinne gu math cugallach an dèidh gun do chailleadh An Spàinn a cuid cholonaidhean thall thairis ann an Cogadh an aghaidh na Stàitean Aonaichte ann an 1901. Rachadh an dùthaich bho staing gu staing, Riaghaltas ùr gu Riaghaltas ùr fad na Bliadhnachan. Dh'fhàs an suidheachadh gu math doirbh agus chuireadh às dhan Dheachdaireachd agus dhan Mhonarcachd ann an 1931. Thoisich an dùthaich às ùire le poblachd ùr ann an meadhan Staing an Eaconomaidh air feadh an t-saoghail ri na 30an.
Bhuannaich El Frente Popular (Caidreachais a' Phobaill) na taghaidhean nàiseanta ann an 1936. 'S e measgachadh dhe nàiseantaich ionadail, Sòisealaich, Comannaich agus Anarcaich a bh' ann ann Riaghaltas ùr, is thoisich iad ris an dùthaich atharrachadh gu tùr. Cha do chòrd sin leis an fheadhainn a bha air a bhith cumhachdail san dùthaich bho thùs, gu h-àraidh an Eaglais Chaitligeach, An t-Arm agus na h-Uachdarain. Ann an 1936 sheas an t-Arm an aghaidh an riaghaltais laghail. Fhuair na reubaltaich taic bhon A’ Ghearmailt agus An Eadailt ach cha d’fhuair an Riaghaltas agus ach beagan dhe chuideachaidh bhon An Aonadh Sobhiat. Mhair Cogadh Sìobhalta na Spàinne fad trì bliadhna dhe fuil, caoineadh agus ainneart, gus an do ghabh Francisco Franco an dùthaich os làimhe. Chaochail an ceann-suidhe Manuel Azaña na fhògarrach san Fhraing agus chuireadh ceann-suidhe Chatalòinia, Lluís Companys i Jover gu bàs.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:An Spàinn Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:Poileataigs na Spàinne
Minneapolis, Minnesota
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean ann am Minnesota
Barail-fhuasgladh
Tha barail-fhuasgladh, cunntas-bheachd neo reifreann na taghadh poileataigeach air aon chuspair. Bha reifreannan air cuspairean mar an EEC anns na 1970an, Pàrlamaid na h-Alba ann an 1979 is 1997 agus cuaraidh sna na h-Eileanan Siar. Tha Independence First a’ strì airson neo-eisimeileachd na h-Alba tro barail-fhuasgladh.
Faic cuideachd
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Sumy (Sumska Oblast)
'S e baile mòr suidhichte eadar Chernihiv agus Kharkiv anns An Ucràin a th' ann an Sumy (Ucràinis: Суми, IPA: ˈsumɪ). Tha e suidhichte air an àirde an ear-thuath na dùthcha, ri taobh na h-Aibhne Psel, san roinn Sumska Oblast. Tha 259,660 duine a' fuireach ann. Chan eil na crìochan leis An Ruis ach 50km air falbh on bhaile.
Eachdraidh
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1652 air neo 1655 le Herasym Kondratyev agus bhuinneadh e dhan roinn Slobozhanshchyna anns na 17mh Linn agus 18mh Linn, air crìochan a deas Iompaireachd na Ruise. Ann an 1991, thàinig Sumy gu bhith na phàirt de nàisean neo-eisimeileach na h-Ucràine. Anns na ciad làithean dhen ionnsaigh na Ruise air an Ucràin ann an 2022, chunnaic am baile sabaid mhòr eadar luchd-ionnsaigh Ruiseanach agus luchd-dìon na h-Ucràine, agus am baile air a chuairteachadh le saighdearan Ruiseanach. Air 9 am Màrt 2022, dh’ fhàg 44,000 neach Sumy ann an 10,000 càr prìobhaideach agus 85 busaichean. Tràth sa Ghiblean 2022, thàinig am baile-mòr agus an sgìre mun cuairt fo smachd Arm na h-Ucràine a-rithist às deidh do fheachdan na Ruise am baile fhàgail.
Eòlas-sluaigh
A rèir a' Chunntais-shluaigh a rinneadh ann an 2021, 's e Ucràinis a tha a' mhòr-chuid nan daoine ann an Sumy a' bruidhinn (77.29%), ged a tha mion-chuid ann le Ruisis (20.35%).
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Ucràin Roinn-seòrsa:Bailtean anns An Ucràin
Diùcachd Sagsainn-Meiningen
B’ e dùthaich bheag ann an cridhe na Gearmailt a mhair bho 1681 gu ruige 1918 a bh’ anns an Diùcachd Sagsainn-Meiningen (Gearmailtis: Herzogtum Sachsen-Meiningen, IPA: zaksən maɪnɪŋən). B’ e Meiningen a bh’ ann prìomh-bhaile na dùthcha. Chaidh an Diùcachd a chruthachadh ann an 1681 nuair a sgaradh oighreachdan an Diùc Ernst der Fromme (Gàidhlig: Ernst Cràbhach) eadar a chuid mhic, an dèidh a bhàis. B' ann làidir an aghaidh prìomh-ghineadas a bh' ann an seann diùc agus cha robh stèidh laghail ann a thaobh phrionnsabal còirichean a' phrìomh-ghineadais anns A' Ghearmailt. Fhuair treas mac an diùc, Bernhard, an sgìre mu timcheall Mheiningen, a bharrachd air pìosan beaga de fhearainn air feadh Shagsainn. Bha Sagsainn-Meiningen na ball Co-chaidreachas na Rèine bho 1806 gu ruige 1813, nuair a dh' atharraich Napoleon Bonaparte structair phoileataigeach na Gearmailt, a' cur às do dh' Ìmpireachd Naomh na Ròimhe. Chuir Sagsainn-Meiningen agus na diùcachdan eile ann an Sagsainn 2000 saighdearan uile gu lèir do Fheachdan a' Cho-chaidreachais. Chaidh piseach a thoirt gu oighreachdan Shagsainn-Meiningen ann an 1825 nuair a ghabhadh os làimh Diùcachd Sagsainn-Hildburghausen, Diùcachd Sagsainn-Coburg-Saalfeld agus am baile Saalfeld fhèin, an dèidh bàs an Diùc Friedrich IV à Sagsainn-Gotha-Altenburg. Thug Ar-a-mach na Gearmailt buaidh mhòr air Sagsainn-Meiningen agus leig an diùc Bernhard III dheth an crùn. Chaidh poblachd, a bhuineadh dhan Phoblachd Weimar fhèin, a stèidheachadh na h-àite.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Poileataigs
Alacant (provincia)
'S e provincia na Spàinne a th' ann an Alacant (IPA: alaˈkant, Spàinntis: Alicante). Tha e na laighe ann an València, air an àirde an ear-dheas na dùthcha. 'S e Alacant a tha na phrìomh-bhaile. Chaidh an roinn a chruthachadh ann an 1833 le Javier de Burgos, a bha na Rùnaire na Stàite agus Leasachaidh aig an àm. B' e an siostam-riaghalaidh iondail na Frainge a chleachd e mar mhodal. Chuireadh a-steach na Coimhearsnachd fèin-riaghlaidh València i ann an 1978, nuair a sgrìobhadh Bun-reachd ùr. Sìnidh Alacant fad 5,817km² agus tha 1,934,127 duine a' fuireach ann. Le sin, 's e an 41mh roinn as motha na Spàinne a thaobh talmhainn agus an ceathramh tè a thaobh àireimh-sluaigh. Tha crìochain aice le Albacete, Murcia agus València. 'S e Spàinntis, Catalanais a tha gam bruidhinn an seo.
Freumhan an ainm
Tha cuid a luchd-rannsachaidh dhen bheachd gur ann à Ἂκρα Λευκῆ, (Akra Leukḗ) no Λευκῆ Ἂκρα, (Leukḗ Akra) (Gàidhlig: Rubh Geal) ann an Greugais a tha an t-ainm air sàilleabh gu robh baile Cartagach san sgìre o chionn fhada. Dh'atharrach na Ròmanaich an t-ainm gu Lucentum agus as an dèidh chaidh atharrachadh gu ألَلَقَنْت (Al- Laqant) ann an Arabais. 'S ann dìreach as an fhoirm seo a thàinig an t-ainm a thathar a' cleachdadh an latha an-diugh ann an Catalanais. Mar a b’àbhaist san Spàinn, b’ e dìreach ainm a’ bhaile a bu motha sa sgìre a chuireadh air an roinn.
Almon
Is e seòrsa craobh cnòtha a tha ann an almon no àmon no craobh-almoin (ainm saidheansail: Prunus dulcis). Tha a' chnò, a' chnò-almoin no a' chnò Ghreugach, donn neo buidhe, agus air an cleachdadh ann am marzipan.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Luibhean
604
Bàsan
Roinn-seòrsa:600an
Forgrann Eithne
thumb| [[Bun-sgoil ann am Forgrann Eithne]] 'S e baile-beag ann an Siorrachd Pheairt is Cheann Rois a tha ann am Forgrann Eithne (Beurla: Forgandenny). 'S e seo na co-chomharran aige: 56° 20′ 0″ Tuath agus  3° 29′ 0″ Iar.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Institiùd Teicneòlais Illinois
'S e oilthigh rannsachaidh prìobhaideach suidhichte ann am Chicago anns Na Stàitean Aonaichte a th' ann an Institiùd Teicneòlais Illinois (Beurla: Illinois Institute of Technology). Chaidh a stèidheachadh ann an 1890.
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:Oilthighean anns na Stàitean Aonaichte Roinn-seòrsa:Foghlam
1630an
Bha na 1630an san 17mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 1630 is 31 an Dùbhlachd 1639. 'S e an dàrna deich-bliadhna den linn.
Roinn-seòrsa:17mh linn *
Bandar Seri Begawan
'S e prìomh-bhaile Brùnaigh a tha ann am Bandar Seri Begawan (Cànan Jawi: بندر سري بگاوان). Tha ainm a’ bhaile a’ ciallachadh: port-mara den riaghladair anns a’ chànan Mhalaidhsianach. Tha am baile suidhichte air bruach na h-Aibhne Brunei.
Is math as fhiach an lùchairt Istana Nurul Iman fhaicinn. Tha còrr is 1,800 seòmraichean ann. Tha an lùchairt cho mòr ri 200,000 meatair ceàrnagach agus mar sin dheth 's e seo an lùchairt as motha air an t-saoghail. Chaidh Mosg Omar-Ali-Saifuddin a thogail anns a' bhliadhna 1958. Faisg air a' mhosg tha Kampong Ayer, (Gàidhlig: baile-uisge). 'S e baile a th' ann a chaidh a thogail anns an uisge, coltach ri Venice.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Àisia Roinn-seòrsa:Àisia an Ear-Dheas Roinn-seòrsa:Bailtean
Manuel Azaña Díaz
B' e Manuel Azaña Díaz (Alcalá de Henares, 10 am Faoilleach 1880 - Montauban, (An Fhraing, 3 an t-Samhain 1940 ) fear-lagha, neach-poileataigs agus sgrìobhadair às an Spàinn. ‘S e Ceann-suidhe Dàrna Poblachd na Spàinne a bh' ann bho 1936 gu 1939. Bha e na fhear-poileataigs agus na òraidiche uabhasach cudromach, a-measg an fheadhainn na b' fheàrr na Spàinne san 20mh Linn co-dhiù, a bharrachd air a bhith gu math cliùiteach mar sgrìobhadair agus mar neach-aithris cuideachd. Choisinn e an Duais Nàiseanta an Litreachais (Spàinntis: Premio Nacional de Literatura) ann an 1926 airson an leabhair La Vida de Juan Valera (Gàidhlig: Beatha Juan Valera), ach ‘s e pìos dhràma La Velada en Benicarló (An Oidhche Bhàn am Benicarló), mu dheidhinn na Spàinne tro na 30an a th' ann an obair na b' ainmeile a sgrìobh e. ‘S e fear dhe na tobraichean eachdraidheil as fheàrr gus an linn sin a thuigsinn a th' ann an leabhar-latha aige.
Litreachas
Thoisich Azaña ri sgrìobhadh ann an 1897, nuair a stèidhich agus dheasaich e is a chuid charaidean iris air an robh Brisa del Henares (Oiteag an Henares). Bho 1901, sgrìobhadh e mu dheidhinn an Litreachais agus dràma san iris Gente Vieja (Daoine Aosmhor) ann am Madrid, fon ainm Salvador Rodrigo. Ann an 1903, b’ fheudar dha thilleadh gu Alcalá de Henares air adhbharan pearsanta, far an do sgrìobh e an nobhail La Vocación de Jerónimo Garcés (An Gairm aig Jerónimo Garcés) a thuilleadh air aithrisean san iris ionadail La Avispa (An Speach). Ann an 1911 sgrìobh e aithis neo dhà ann La Correspondencia Española (Co-sgrìobhachadh na Spàinne) an aghaidh Phío Baroja agus an ginealach dham bhuineadh e, leis nach robh iadsan idir airson a bhith an sàs ann an iomairt phoileatagach gus an Dùthaich a leasachadh. Ann an 1920 stèidhich e agus a charaid Rivas Cherif an iris litreachail La Pluma (Am Peann) agus ann an 1923 fhuair e cuireadh gus seann iris eile, air an robh España (An Spàinn), ath-bheòthachadh. Sgrìobh e La Vida de Juan Valera (Beatha Juan Valera) ann an 1926, a bhuannaich Duais Nàiseanta an Litreachais agus ann an 1927 dh’fhoillsich e El Jardín de los Frailes (Garradh nam Manach). Sgrìobh e pìos dhràma ann an 1929, air an robh La Corona (An Crùn). Deasbadadh e suidheachach na Spàinne tron obair aige. Ann an 1937 dheasaich e ''Cuaderno de La Pobleta. Memorias Políticas y de Guerra (Leabhar-latha Pobleta. Cuimhneachan poileataigeach a’ chogaidh) agus pìos Dhràma eile, La Velada en Benicarló'' (An Oidhche Bhàn am Benicarló), ri linn a’ Chogaidh Shìobhalta.
Poileataigs
Ged an do bhuineadh e do theaghlach nach b' e idir bochd, bha uidh mhòr aig Azaña ann an ceartas sòisealta bho chionn fhada air sgàth ’s gun d’fhuair e deagh oideachaidh bho bhràthair a mhàthar, Félix Díaz Gallo. Leughadh e mòran mu dheidhinn poileataigs na Frainge agus Shasainn na òganach cuideachd. Ann an 1900 fhuair e ballrachd Ateneo de Madrid, club deasbad le freumhan ann an saoghal beachd-smuainealas libearalach na Frainge, bho àm an t-Soillseachaidh, aig deireadh an 18mh Linn. Thoisich e ri òraidean poileataigeach a dhèanamh is e airson ceartas sòisealta a bhrosnachadh tro Shòisealachd san dùthaich aige fhèin.
Langaim
‘S e baile beag dùthchasail faisg air Newcastleton, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th’ ann an Langaim. Tha e suidhichte aig 95m os cionn ìre na mara, air an àirde an ear Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Dhùn Phrìs ro 1975), eadar Greatna agus Hamhaig, ri taobh na h-Aibhne Easg. Tha e 229km air falbh bho Obar Dheathain, 112km bho Ghlaschu, 40km bho Dhùn Phrìs agus 90km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. 'S e Beurla agus Beurla Ghallda th' ann an dà chànan aig a’ mhòr-chuid dhuibh ann an Langaim. Tha Eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas agus coilltearachd. A bharrachd air sin, tha an t-àite làn sheirbheisean dhen a h-uile sheòrsa. Taobh fhoghlaim, tha bun sgoil agus àrd sgoil ann. Ann an 2001 bha 2,311 duine a' fuireach an seo.
Manuel Azaña Díaz
Slàinte agus Bàs
Chaochail Azaña thall thairis na fhògarrach ann an campa ann an taobh a deas na Frainge, nuair a bha e dìreach 60 bliadhna a dh’aois. Chan fhaodadh dhàsan a dhol air bàta gu ruige Meagsago ron an Dàrna Cogaidh air sàilleabh cho tinn ‘s a bha e, agus le sin bha e fhathast san Fhraing nuair a thug na Nàsaich ionnsaigh air an dùthaich sin as t-samhradh 1940. Dh’iarr na Faisistich Spàinnteach ceart ga thoirt air ais gu ruige na Spàinne Azaña, nuair a chuir an Gestapo an greim e. Bhàsaich e le tinneas cridhe agus an cnatan mòr ann am Montauban, air an 4mh latha dhen Shamhain 1940.
16 an Lùnastal
'S e 16 an Lùnastal an 228mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (229mh ann am bliadhna-leum). Tha 137 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Langaim
Freumhan an Ainm
A rèir eòlaichean fhreumh-fhaclachd, tha a h-uile coltas ann gur ann à Lochlannais lang agus heim a tha ainm a' bhaile. Bheireadh sin Baile Fada dhuinn sa Ghàidhlig. 'S ann gu math pailt 's a tha ainmean-àite Lochlannach ann an iar-dheas na h-Alba, gu h-àraidh nas fhaisge air a' Mhuir agus tha iad uile-làthaireach san sgìre eadar Inbhir Anainn agus Greatna.
Eachdraidh
A-rèir carragh-chuimhne san eaglais, fhuair 58 duine à Langaim bàs sa Chogadh Mòr agus deichnear eile san Dàrna Cogadh.
16 an Lùnastal
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Langaim
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Alba Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh Roinn-seòrsa:Siorrachd Dhùn Phrìs
Porth Sgiwed
Tha am baile Porth Sgiwed ann an Sir Fynwy, a' Chuimrigh. Tha e 21.2 mi (34.0 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 111.4 mi (179.2 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 2083 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 220 (10.6%); rugadh 67% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sir Fynwy Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Liosta nan lochan ann an Ratharsair
Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba Roinn-seòrsa:Ratharsair
830an
Bha na 830an, sa 9mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 830 is 31 an Dùbhlachd 839.
Roinn-seòrsa:9mh Linn *
Cruachan Mìn
'S e beinn ann an Alba a th' ann an Cruachan Mìn. Tha e suidhichte ann am Muile deas air an rathad A849 agus iar air Creachan Mòr. Tha Cruachan Mìn 376m (1234 troigh) de dh'àirde. Air mullach na beinne chithear càrn a tha suidhichte air balla a bhios a' sealltainn a' phuing as àirde. 'S e Marilyn a th' ann.
Independence First
'S e buidheann poileatagach a tha ann an Independence First, a tha a’ strì airson neo-eiseimleachd na h-Alba tro bharail-fhuasgladh. Thòisich e ann an 2005. Tha meuran aige ann an Dùn Dèagh is Machair Aonghais, Glaschu, is Dùn Èideann.
Roinn-seòrsa:Poileataigs Roinn-seòrsa:Alba
Cruachan Mìn
Thèid beanntan na h-Alba a chur ri chèile ann an liostaichean sònraichte a rèir àirde agus àirde rinneach mullach na beinne. Tha buidhnean eadar-dhealaichte gam measach agus an uair sin thèid na tomhasan a chruinneachadh ann an liostaichean a tha rim faighinn air an làrach-lìn "Database of British and Irish hills". Bho àm gu àm nì iad ath-sgrùdadh mu àird na beinne, agus rinneadh an t-ath-sgrùdadh mu dheireadh air Cruachan Mìn san 28 an Dàmhair 2001.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Muile
Beurla
Is cànan Gearmailteach a tha ann am Beurla (English) mar a tha Duitsis, Gearmailtis agus cànanan Lochlainn msa. 'S i a' Bheurla tè dhe na cànanan as motha air an t-saoghal; a thaobh àireamh luchd-labhairt dùthchasach, tomhaisear gur i an treasamh cànan sa chruinne an dèidh Sìonais (1mh) agus Hindi (2na); ach canar le cuid eile gum bheil i aig a' chòigeamh àite an dèidh na Spàinntis. Measar gur i a' Bheurla an cànan as motha a tha ga labhairt agus ga ionnsachadh mar dàrna cànan air feadh an t-saoghal mhòr. 'S ise aon de shia cànanan oifigeil, agus dà chànan obrach, nan Dùthchannan Aonaichte, còmhla ri Fraingis.
Virginia Beach, Virginia
'S e Bhirginia Beach am baile as motha a tha ann an Bhirginia. Anns a’ bhliadhna 2012 bha 447,489 duine a’ fuireach an seo. Tha e suidhichte aig 6m os cionn ìre na mara.
Eachdraidh
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1906.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Virginia
Beurla
Beurla sa Ghàidhlig agus cànanan eile
Thachair gur e facal ceangailte ri ainm aon de na treubhan Gearmailteach – na h-Anglaich – a chuireadh air Sasainn agus air a' Bheurla Shasannach sa chànan fhèin; England, English. Mar an ceudna, anns a' chuid as motha de chànanan an t-saoghail ma-tà, tha am facal a thathas a' cur air Beurla, a' buntainn don fhacail a thathas a' cleachdadh mar ainm Shasainn (m.e. Angleterre, anglais; Inglaterra, ingles) ach ann an cànanan mar Shìonais no Iapanais, chan eilear a' cur dealachadh eadar Sasainn, Beurla Shasainn no Breatainn, a dh' aindeoin 's gum bheil faclan eile aca air Alba, a' Chuimrigh ag]us Èirinn a Tuath. Mar eisimpleir, ann an Iapanais, canar 英語 (eigo) ri Beurla Shasainn, agus 英国(eikoku) ri Breatainn, Sasainn no an Rìoghachd Aonaichte am bitheantas ach, 's e a th' ann am barail mòr-shluagh na dùthcha sin an da-rìreabh, ach Sasainn a-mhàin, oir chan eil eadar-dhealachadh ann eadar Breatainn (英国）, agus an R.A（イギリス no Sasainn（英国、イギリス、イングランド）nan eanchainnean, do bhrìgh 's gum bheil dlùth-cheangail sa chainnt mhàthaireil aca eadar an cànan fhèin (Beurla Shasannach) agus na h-ainmean Breatainn, an R.A agus Sasainn uile. Thathar a-nis a' cur dealachadh eadar イングランド ingurando (Sasainn),スコットランドsukottorando (Alba), ウエールズueeruzu (A' Chuimrigh), 北アイルランド kitaairurando (Èirinn a Tuath) agus イギリス igirisu (Sasainn, An Rìoghachd Aonaichte), gu h-àraid bhon a bha Sgioba Ball-coise Shasainn a' cluich ann an Cuach na Cruinne ann an Iapan an 2002. Gidheadh, 's e facal a bhuineas don fhacail Phortagailis – ingles – a th' ann an イギリス.
Eachdraidh
Thàinig a' Bheurla bho thùs gu bith bho na dual-chainntean Angla-Fhreaslainnis a bh' air an labhairt leis na treubhan Gearmailteach – Anglaich, Sagsanaich, Diutaich agus Freaslainnich – a bhruth a-steach do Bhreatainn a Deas aig toiseach a' chòigeamh linn agus a bhuineadh do sgìrean far am bheil Iar-thuath na Gearmailt agus Tìrean Ìsle a Tuath an-diugh.
An dèidh do Uilleam Diùc Normandaidh na Sasannaich a cheannsachadh, chuir e fhèin agus na h-uaislean aige dìmeas air a' Bheurla agus gach ni Sasannach. Cha robh cànan sam bith air a theagasg ann an sgoiltean no oilthighean ach Fraingis no Laideann rè mòran linntean an dèidh sin. Is mòr an t-atharrachadh a thàinig air a' Bheurla bho na làithean ud.
Cha robh a' Bheurla gu deireadh linn an treasamh Ìomhair, Rìgh Shasainn, idir coltach ris a' Bheurla a tha air a labhairt san latha an-diugh. Air an adhbhar sin, chan eil seann leabhraichean sgrìobhte rim faighinn anns a' Bheurla mar a gheibhtear ann an Gàidhlig, Laideann no seann chànanan eile.
An dèidh Buaidh nan Normanach, chaidh Seann Bheurla na Beurla Mheadhanach, a' gabhail a-steach an t-uabhas fhaclan-iasaid agus gnàthsan litreachaidh bho chainnt nan Normanach (Sasannach-Fhrangach). Thàinig Beurla an latha an-diugh gu bith bhon uairsin, agus san latha a th' ann, 's ann a tha i a' leantainn oirre faclan-iasaid cèin a thoirt a-steach bho chaochladh chànanan, a thuilleadh air a briathrachais fhèin a chruthachadh.
Dualchainntean
Thug an Impireachd Bhreatannach a' Bheurla còmhla riutha oir a bha i an cànan riaghlachais anns a' h-uile tuineachas. Tha dualchainntean eadar-dhealaichte na Beurla anns an Alba, a' Chuimrigh is an Èirinn, anns na Stàitean Aonaichte, anns na h-Innsean, ann an dùthchannan na h-Afraga agus dùthchannan eile.
Tha cuideachd crìtheolan a thàrmaich às a' Bheurla, mar eisimpleir Patois Diameugach, Crìtheol na Bheilìs, Gullah (ann an t-Saoghal Ùr), "Hinglish", "Singlish" is eile (ann an Àisia), agus Crìtheol nan Eileanan Hawai'i anns a' Chuan Sèimh. Tha crìtheolan eadar-dhealaichte ann an mòran eilean ann an Roinn Charaibeach.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Cànain Ghearmaineach Roinn-seòrsa:Cànain sa' Bhreatainn Mhòr
Còrn Sasannach
right|300px 'S e inneal-ciùil pràise a tha sa chòrn Sasannach ris an canar cor Anglais san Fhraingis no French Horn sa Bheurla.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Innealan-ciùil
Auskerry
thumb|[[Taigh-solais ann an Auskerry.]] 'S e eilean ann an Arcaibh a tha ann an Auskerry. Tha e suidhichte mu còig cilemeatair deas air Stronsaigh. Tha e cho mòr ri 85 ha (210 acair) agus gu ìre mhòr tha e rèidh is feurach. 'S e 18 m (59 troigh) an àite as àirde.
'S e ainm Lochlannais a th' ann an Auskerry, thàinig e bho Østr sker a bhios a' ciallachadh "sgeir an ear".
Tha taigh-solais aig ceann a deas an eilean, air an rubha Baa Taing. Chaidh a thogail eadar 1865 is 1867 agus tha e mu 34 m de dh'àird os cion na mara. Chaidh an taigh solais a chur air liosta togalaichean an roinn-seòrsa B ann an 1971. Anns na 1960an dh'atharraidh siostam an taigh-solais gu fhèin-obrachail agus bhon uair sin cha robh duine sam bith a' fuireach air an eilean. Chaidh an eilean a reic ann an 1973/74 do dhithis fear, a bhios a' fuireach ann còmhla ris an teaghlach aca. Ann an 2001 bha coignear a' fuireach ann an Auskerry agus ann an 2011 dìreach ceathrar.
Tha tursachan is tobhtaichean a' sealltainn, gun robh daoine a' fuireach ann an Auskerry o chionn fada. Tha tursa ann am meadhan an eilean agus fear eile san iar an eilein. Tha càrn chlachan loisgte ann am meadhan an eilein agus tha tobhtaichean eaglaise meadhan-aoisiche an seo cuideachd. Tha geodha fon taigh-solais air a bheil t-ainm Hunters Geo. Bha e ainmichte a measg nan sealgairean gus ròin glas a shealg. Thàinig na ròin ghlas an seo san fhoghar airson breith. Canar "Selkies" riutha anns na h-eileanan Arcaibh.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Arcaibh
Neasgaid-fala
Tha neasgaid-fala (Beurla: haemorrhoid) na neasgaid a’ fàs gu cumanta anns an tòn agus caolan. Is iomadh rud a nì neasgaidean-fala, mar droch-diathad, Coca Cola, agus cathraichean fuara. Cleachdaidh daoine uachdar leighiseach air neasgaidean-fala.
Roinn-seòrsa:Corp
An Torran
thumb|Seann sgoil agus am misean anns an Torran
'S e baile ann an ceann a tuath Ratharsair a th' anns an Torran.
Roinn-seòrsa:Ratharsair Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
606
Bàsan
Roinn-seòrsa:600an
Sandnes
‘S e baile agus port faisg air Stavanger air an àirde an iar-dheas Nirribhidh a th’ ann an Sandnes (Gàidhlig: Rubha na Gainmhich). Tha e suidhichte aig ìre na mara ri taobh loch-mara Gandsfjord, 11km bho Ålgård, 308km bho Oslo (prìomh-bhaile na dùthcha) agus 172km bho Bhergen. Tha 62,037 duine a’ fuireach sa bhaile, an t-ochdamh fear as motha na dùthcha ro 1996.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Nirribhidh
Coireall còsagail
Feartan
Feartan an coirill chòsagail:
Sa' Bheurla
Chan eil coireall còsagail aig a' chuid as motha nan dual-chainntean na Beurla, leis an obadh an dual-chainnt Albannach. Tha doirbh an fuaim sònraichte seo a chruthachadh airson daoine nach eil e aig sa' chànan am màthar.
Ann an cànanan eile
'S cumanta coirill chòsagaile anns na Cànanan Uralach, agus sa' mhòrchuid nan Cànanan Slàbhach is nan Cànanan Ròimheach mar Spàinnis (sgrìobhta cho rr, no r aig an tòiseachadh fhacail), Catalanais, Ocsiteanais, Romàinis, agus Eadailtis. Tha e air lorgadh anns na blasan na Gearmailtise agus na Fraingis. Ann an roinn nam cànanan (mar Seicis, Slòbhacais and Croatais), 's urrainn dhan choireall chòsagail lideachail:. Cuideachd, chuir J. R. R. Tolkien roimh gum bitheadh an coireall còsagail aig a Chànanan nan sìthiche cumte.
Eisimpleiream:
Seallaibh cuideachd
Roinn-seòrsa:Connragan còsagail Roinn-seòrsa:Coireall Roinn-seòrsa:Cànanachas
Joseph Brodsky
B' e Josif Aleksandrovič Brodskij (Ruiseis: Ио́сиф Алекса́ндрович Бро́дский, IPA: /ˈjɵsʲɪf ˈbrotskʲɪj/) sgrìobhadair às an Ruis. Rugadh e ann an Leningrad ann an 1940 agus chaochail e ann an Eabhraig Nuadh (baile) ann an 1996. Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Litreachas ann an 1987.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Ruiseanach Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Aimeireaganach Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Litreachas Roinn-seòrsa:Iùdhachd Roinn-seòrsa:Daoine às an Aonadh Sobhiatach Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Fiodh almhaig
B'e fiodh almhaig (Beurla: "sandalwood"; santalum album) fiodh tropaigeach air a bheil faileadh math. Cleachdar ann an àirneis, bocsaichean 7c.
Ainm ann an cnanan eile
Almhaig
České Budějovice
’S e České Budějovice (IPA: /ˈtʃɛskɛː ˈbuɟɛjovɪtsɛ/) (“Budweis” mar a theirear ris gu tric anns na cànanan eile) ceann-bhaile Bohemia a Deas anns an t-Seic. Is e am baile as motha dhen sgìre, agus an ochdamh baile as motha na dùthcha.
Cruinn-eòlas agus eachdraidh
300px|thumb|left|Meadhan a' bhaile bhon adhar.
Tha České Budějovice na laighe ann am meadhan Bohemia a Deas, ann an srath na h-aibhne Vltava. Tha an abhainn Malše a’ ruith a-steach don Vltava faisg air meadhan a’ bhaile, agus tha lochan gu leòr san dùthaich mun cuairt, mòran dhiubh air an dèanamh le daoine anns an 15mh agus 16mh linn. Tha am baile a’ laighe 381 meatair (1,250 troigh) os cionn àirde na mara, agus tha a’ chrìoch bheanntach Šumava faisg anns an àird a deas.
Chaidh am baile a stèidheachadh le Hirzo, ridire do rìgh Přemysl Otakar II de Bohemia, anns a’ bhliadhna 1265. Dh’fhàs e na bu mhotha anns an 16mh linn a chionn mèinnearachd airgid, malairt, agus tuathanachas èisg. Bho thùs, bha a’ mhòr-chuid de na daoine Seiceach, mar a tha an-diugh, ach rè na linntean bha seo ag atharrachadh. B’ iad na Gearmailtich an dàrna poball a bu chudromaiche. Dh'fhàs e a bhith na cheann-bhaile air Bohemia a Deas aig toiseach na 20mh linn. Ann an Lùnastal 2002 bha tuil mhòr ann.
Poball agus gnìomhachas
thumb|left|128px|Botal de leann taigh-grùide Budweiser Budvar. Tha mu 96,000 duine buan-chòmhnaidheach sa bhaile (27/3/2009, ). Ach tha mu 12,000 oileanach ag ionnsachadh anns a’ bhaile aig Oilthigh Bohemia a Deas (5/1/2009, ) agus tha a’ chuid as motha dhiubh siud a’ tighinn à bailtean eile. Tha mu 95% dhen phoball Seiceach. ’S iad am mion-sluagh as motha na Ròmanaich (no daoine dubh-shiùbhlaich). B’ iad na Gearmailtich a’ mhòrchuid gus dèireadh na 19mh linn, agus an dàrna cuid a bu mhotha an dèidh sin, ach bha aca ris an t-Seic fhàgail an dèidh deireadh an Dàrna Cogaidh. Am measg nan daoine ainmeil a rugadh sa bhaile tha Vladimír Remek, a' chiad speuradair, ach a-mhàin an fheadhainn às na Stàitean Aonaichte agus às an Aonadh Sobhiat, a chaidh anns an fhànas.
Tha am baile ainmeil airson grùdaireachd leanna. Tha dà thaigh-grùide sa bhaile an-diugh. Tha Budějovický Budvar (“Budweiser Budvar Brewery” sa Bheurla) a' dèanamh Budějovický Budvar (“Budweiser Budvar”, mar a chanar ris anns an Roinn-Eòrpa, no “Czechvar”, mar a chanar ris anns na Stàitean Aonaichte agus Canada far a bheil “Budweiser Budvar” na ainm air leann bhon taigh-ghrùide Ameireagach Anheuser-Busch). Agus tha Samson (gu h-oifigeach: Budějovický měšťanský pivovar - “Budweiser Bier Bürgerbräu” sa Bheurla) a’ dèanamh “Samson”.
Tha factaraidhean cudromach eile ann, m.e.: Koh-i-Noor Hardtmuth (a’ dèanamh uidheam-sgrìobhaidh), Motor Jikov agus Robert Bosch (innleadaireachd), GAMA (bathar plastaig airson leigheas agus leigheas bheathach) agus Gamex (bathar plastaig airson gnìomhachas-bìdh).
Tha an stèisean cumhachd niuclasach Temelín 24 km (15 mìle) air àird a tuath a’ bhaile.
Seallaidhean
thumb|176px|An Tùr Dubh. thumb|left|200px|An ceàrnag mòr. thumb|left|200px|Cùl Eaglais an Naoimh Moire. Tha mòran togalaichean Gotach, linn an ath-bheòthachaidh is baroc ann an České Budějovice. ’S iad an fheadhainn as cudromaiche: Eaglais an Naoimh Moire bhon bhliadhna 1265 agus an “Černá věž” ( an Tùr Dubh) bhon 16mh linn. Tha a’ chuid as motha dhiubh ann am meadhan eachdraidheil a’ bhaile a tha na laighe mu thimcheall ceàrnaig mòire le talla a’ bhaile agus le sràidean fo dhìon air gach taobh dhith. Tha meadhan a’ bhaile air a chuartachadh leis an dà abhainn agus le “Canàl a’ Mhuilinn”.
Anns a’ bhliadhna 1827 thòsich a’ chiad rathad-iarainn air a tharraing le eich air mòr-thìr na Roinn Eòrpa, ’s e a’ ruith eadar České Budějovice agus Linz san Ostair (bha an dà bhaile anns an Ìompaireachd Ostaireach aig an àm ud). Tha taigh-tasgaidh dha a-nis sa bhaile.
Faisg air a’ bhaile (10km) tha an caisteal agus am baile Hluboká nad Vltavou no tobhta de chaisteil aig Jan Žižka (gaisgeach nàiseanta Seiceach) ann an Trocnov. Agus beagan nas fhada air falbh (30km) tha am baile Český Krumlov a tha air an liosta de làraichean dualchais na Cruinne aig UNESCO.
Ceanglaichean eile
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean anns an t-Seic Roinn-seòrsa:An t-Seic
Burray
Is dòcha gu bheil sibh a' lorg Burra, Sealltainn
thumb|Churchill Barrier 3, eadar [[Glims Holm agus Burray]]
'S e eilean ann an Arcaibh a th' ann am Burray (Lochlannais/Nornais: Borgarey). Ann an 2011 bha 409 duine a' fuireach anns an eilean.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Arcaibh
Abuja
Is e prìomh-bhaile na Nìgeiria a tha ann an Abuja. Tha Abuja 508km air falbh bho Abeokuta, 442km bho Ibadan agus 541km bho Lagos. Tha Abuja air a bhith na phrìomh-bhaile na dùthcha bho 1991, an àite Lagos. Tha e suidhichte ann an cridhe na dùthcha, aig 339m os cionn ìre na mara.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Afraga Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean Roinn-seòrsa:Bailtean
Cair MoLuaig
'S e baile ann an Comhairle Siorrachd Lannraig a Deas a tha ann an Carr Luig, Cathair MoLuaig no Cair MoLuaig (Beurla: Carluke).
930an
Bha na 930an, sa 10mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 930 is 31 an Dùbhlachd 939.
Roinn-seòrsa:10mh Linn *
Cair MoLuaig
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Siorrachd Lannraig
Saimbia
'S e dùthaich ann an Afraga a tha ann an Saimbia,  neo Zambia ainm oifigeil: Poblachd Shaimbia.
Tha crìochan aice san ear le Malabhaidh, sa tuath le Poblachd Dheamocrach na Congo, san ear-thuath Tansainìa, san iar le Angòla agus sa deas le Mòsaimbic, Siombabue, Botsuana agus Naimibia.
Tha Lusaka na prìomh-bhaile aice. Tha am baile suidhichte ann an earra-dheas na dùthcha.
B’ e David Livingstone a’ chiad rannsaichear Eòrpach a ràinig air na Victoria Falls aig an Abhainn Zambezi anns a’ bhliadhna 1855. Chuir esan an t-ainm ris an eas airson urraim a chur air Bhan-rìgh Victoria. thumb|left|Cairt: Saimbia
thumb|[[Victoria Falls]]
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:Dùthchannan Roinn-seòrsa:Afraga Roinn-seòrsa:Afraga an Ear
Musée d'Orsay
right|thumb|300px 'S e taigh-tasgaidh ann am Paris a tha anns am Musée d'Orsay.
Chaidh a fhosgladh mar stèisean-rèile is taigh-òsta 14 an t-Iuchar 1900 is bha Victor Laloux na ailtire. Bha an stèisean-rèile na cheann-rèile airson na Frainge an iar dheas, ach an dèidh 1939 bha e ro bheag airson na trèanaichean nas fhaide.
Chaidh a chleachdadh mar ionad-fàilte airson prìosanach-cogaidh, mar sheat film, is dh'ainmich Charles de Gaulle gun do thill e mar cheann-suidhe san seòmar-dannsaidh. Dhùn an taigh-òsta ann an 1973. Roghnaich a' chaibineit taigh-tasgaidh a chruthachadh san seann stèisean-rèile ann an 1977 is dh'fhosgail François Mitterrand e ann an 1986.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Taighean-tasgaidh
Rochester, Minnesota
'S e Rochester an treasamh baile as motha a tha ann am Minnesota. Anns a’ bhliadhna 2010 bha 106,769 duine a’ fuireach an seo. Tha e suidhichte aig 401.4m os cionn ìre na mara,
Eachdraidh
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1854.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean ann am Minnesota
Colaiste Rìoghail Leigheis is Àiteachas
B' e oilthigh rannsachaidh na stàite ann am Frederiksberg san Danmhairg a dh' fhithealaicheadh an eaconomaidh dùthail 's a bh' ann an Colaiste Rìoghail Leigheis is Àiteachas (Danmhairgis: Kongelige Veterinær- og Landbohøjskole). Chaidh a stèidheachadh ann an 1856 agus mhair e gu ruige 2007 nuair a chaidh a dh'aonadh ri Oilthigh Copenhagen.
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:Oilthighean Roinn-seòrsa:An Danmhairg
Luch
'S e seòrsa creimiche a tha sa luch, mamal beag, a tha cumanta mar peata, agus bidh luch fiadhaich a' fuireach sna taighean aig daoine cuideachd.
Cecilia Payne-Gaposchkin
thumb|Cecilia Payne-Gaposchkin aig a h-obair Bha Cecilia Payne-Gaposchkin (10 dhen Chèitean 1900–7 dhen Dùbhlachd 1979) 'na reul-eòlaiche agus reul-fhiosaigiche Bhreatainneach is Aimeireaganach a mhìnich carson a tha haidridean agus helium cho pailt ann an rionnagan 'na tràchdas PhD ann an 1925.
Luch
Ceanglaichean a-mach
GRD: Radain agus luchainn
Cecilia Payne-Gaposchkin
A beatha òg
Rugadh Cecilia Helena Payne ann an Wendover, Sasainn. B' iad a pàrantan Emma Leonora Helena (née Pertz) agus Edward John Payne a bha na neach-lagha (barrister), fear-eachdraidh agus ceòladair. Bha triùir chloinne aca. Chaochail athair Cecilia nuair a bha i ceithir bliadhna a dh'aois agus b'fheudar dha màthair, Emma, an teaghlach àrachadh na h-aonar.
Luch
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Creimiche Roinn-seòrsa:Mamalan Roinn-seòrsa:Peataichean
Cecilia Payne-Gaposchkin
A beatha òg
B' ann à teaghlach Pruiseanach a bha a màthair. Bha dithis bhràthair a màthar glè aithnichte: am fear-eachdraidh Georg Heinrich Pertz agus an sgrìobhadair James John Garth Wilkinson.
Bhuannaich Cecilia Payne duais aig an Amharclann Colaiste Harvard reul-eòlas a dh'ionnsaich agus dh'imrich i do Ameireaga ann an 1923. Cha robh ach aon roghainn dreuchd do Payne aig an t-àm seo sa' Bhreatann Mhòr: tidsear a ghabhail ann.
Tràchdas
Chuir Shapley ìmpidh Air Payne tràchdas a sgrìobhadh, agus ann an 1925 chaidh i na chiad dhuine PhD ann an reul-eòlas a bhuannachadh à Colaiste Radcliffe (nise tha i na phàirt de dh' Oilthigh Harvard. B' e Stellar Atmospheres, A Contribution to the Observational Study of High Temperature in the Reversing Layers of Stars a bh' ann an tiotal an tràchdais. Chan reuladair Otto Struve ris a dotaireachd "gun teagamh sam bith an tràchdas as sàr-thoinisgeil a sgrìobhadh ann an reul-eòlas."
B' urrainn do Phayne an seòrsachadh reultach agus an teothachd a cheangal leis an teòiridh idheonachaidh fiosagaiche Innseanach Meghnad Saha a chleachdadh. Dhearbhaich i gun tàinig eadar-dhealachaidhean ann an loidhnichean speactraman sùghachd às an idheonachadh diofarach aig teothachdan diofarach agus nach thàinig e à co-dhèanamhan eilemaideach diofarach. Mhol i gu ceart gur e ionann na h-uimhir sileacoin, carboin agus nan eileamaidean pailt eile ann an speactram na Grèine agus air an Talamh, ach bha haidridean a mhillean uiread cho pailt anns a' Ghrian ris air an Talamh.
Dhearbhaich a thràchdas gur e an co-dhèanamh as motha nan reultan a bha ann an haidridean.
Nuair a sgrùdadh an tràchdas Payne, thug reuladair Henry Norris Russell comhairle oirre gun a cho-dhùnadh gu bheil an diofar co-dhèanamh na grèine on thalamh. Smaoineachadh aig an t-àm sin gur e ionann co-dhèanamh na Grèine agus an Talamh.
Ach ceithir bliadhna air deireadh leig e seachad am beachd seo nuair a dh'obraich e gu eadar-dhealaichte an aon toradh. An dèidh dha dearbhadh gun robh Payne ceart, chuireadh an taisgealadh gu tric às an leth Russell ach dh'aidich e a h-obair ann an t-alt aige.
Lao Zi
thumb|right|250px|Lao Zi 'S e feallsanaiche aosmhor ainmeil Sìonach a bha ann an Lao Zi (Sìonais: 老子, Pinyin: Lǎozǐ, a' ciallachadh "Seann Mhaighstir"; Beurla: Laozi, Lao-Tzu no Lao-Tze). Chan eil e cinnteach cuin a bha e beò: thathar ag ràdh gun robh sin ann an 6mh linn RC agus Lao Zi co-aimsireil ri Confucius, ach tha feadhainn a' smaointinn nach robh sin ach ann an 5mh no eadhon 4mh linn RC.
Cecilia Payne-Gaposchkin
Beatha phearsanta
Ann an 1931, ghabh Payne na saoranach Aimeireaganach. Air turas tro Eòrpa ann an 1933, thachair i ri Sergei I. Gaposchkin, reuladair às an Ruis. Chuidich i e le visa Ameireaganach fhaighinn agus phòs iad ri chèile ann an 1934 is shuidhich iad ann an Lexington, faisg air Harvard. Bha trì cloinn, Edward, Katherine agus Peter aca.
Lao Zi
Stèidhich e Sgoil Tao, tè de na feallsanachdan as cudromaiche ann an Sìona. Tha e coltach gun do sgrìobh e Tao Te Ching (no Daodejing, Dao De Jing), teagsa bunaiteach na feallsanachd, leis a' bhun-bheachd wu wei - "neo-ghnìomh".
Cecilia Payne-Gaposchkin
Eachdraidh-bheatha
An dèidh don tràchdas aige, rannsaich Payne reultan le boillsgeachd mhòr gus structar Bogha Chlann Uisnich a thuigsinn. Thomhais i a h-uile reul nas soilleire na 10mh meudachadh agus rannsaich i reultan caochlaideach agus rinn i corr is 1.25 millean tomhaisean cuide ri a luchd-cuideachaidh agus dà mhillein tomhaisean san Neòil Mhagellan. Bha Payne-Gaposchkin gnìomhail mar neach-saidheans fad a beatha 's i a' maireadh aig Oilthigh Harvard. An toiseach cha robh i ach na neach-cuideachaidh airson Shapley eadar 1927 agus 1938. D'fhuair i an tiotal "Reuladair" ann an 1938. Cha robh na cùrsaichean a theagaisg i aig Harvard air a' chlàr oifigeil mus 1945.
Lao Zi
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Feallsanaich Sìneach
Alpenhorn
thumb|right|250px|Luchd-ciùil leis an Alpenhorn 'S e inneal-ciùil pràise a tha ann an Alpenhorn. Tha e gu math cumanta anns an Eilbheis.
Cecilia Payne-Gaposchkin
Eachdraidh-bheatha
Nuair a chaidh Donald Menzel na stiùiriche na Amharclann Colaiste Harvard ann an 1954, dh'fheuch e a dreuchd a leasachadh agus chaidh i na ciad bhean a chaidh na àrd-ollamh am broinn Roinn nan Ealan agus nan Saidheans aig Oilthigh Harvard. Bha i cuideachd na ciad bhean a stiùir roinn aig Harvard.
Lean i mnathan eile a dh'obair aig Amharclann Colaiste Harvard, mar eisimpleir Williamina Fleming à Dùn Dèagh, Antonia Maury, Annie Jump Cannon agus Henrietta Leavitt, ach bha i na ciad bean le PhD.
Alpenhorn
Roinn-seòrsa:Innealan-ciùil
Cecilia Payne-Gaposchkin
Eachdraidh-bheatha
Sgrìobh i cuideachd fèin-eachdraidh.
Leabhar-clàr
Chaidh a fèin-eachdraidh a chlò-bhualadh gu dìomhair mar The Dyer's Hand ('Lamh an Dathadair').
Tha a leabhraichean eile a' toirt leis:
Sgrìobh i iomadh pàipearan sònraichte, leithid:
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Reul-eòlaichean Roinn-seòrsa:Saidheans Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
1640an
Bha na 1640an san 17mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 1640 is 31 an Dùbhlachd 1649. 'S e an dàrna deich-bliadhna den linn.
Roinn-seòrsa:17mh linn *
Blàr na h-Eaglaise Brice (1298)
thumb|Blàr na h-Eaglaise Brice B’ e a’ chiad Blàr na h-Eaglaise Brice (Beurla: Battle of Falkirk), air 22 an t-Iuchar 1298, fear de na blàran a bu chudromaiche anns a’ chiad Cogadh na Saoirse ann an Albainn. Rinn an fheachd Shasannach fon Chiad Eideard an gnothach air an fheachd Albannaich fo Uilleam Uallas.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eachdraidh na h-Alba
Leifur Eiríksson
B' e seòladair Lochlannach a bha ann an Leifur Eiríksson (Leif Ericson no Leif Erikson sa Bheurla, Leifr Eiríksson san t-Seann-Lochlannais, Leiv Eiriksson sa Nirribhis, mu 970, 's dòcha ann an Innis Tìle - mu 1020, 's dòcha anns an Ghraonlainn). 'S dòcha gum b' e a' chiad fhear Eòrpach a ràinig Ameireaga, far a bheil an-diugh An Talamh Ùr is Labrador. Thachair sin ann an 1002 no 1003. Rinn esan agus an sgioba aige tuineachadh beag, agus an dèidh dhaibh an Geamhraidh a chur seachad ann, thill iad gu Eòrpa. Anns na 1950mh agus 1960mh, chaidh fuigheall tuineachaidh Lochlannaich fhaighinn a-mach san Talamh Ùr a dh'fhaodadh a bhith co-cheangailte ris an turas-cuain.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Seòladairean agus Rannsachairean Roinn-seòrsa:Daoine à Innis Tìle Roinn-seòrsa:Innis Tìle
Neapraigear
thumb|Neapraigear
Tha nèapaigin neo neapraig ⁊c na phìos ceithir ceàrnach de dh'’aodach. Cleachdar airson an t-sròn a shèideadh. Nithear le clò neo pàipear.
Roinn-seòrsa:aodach
Oviedo
'S e baile mòr faisg air Gijón ann an Asturias (An Spàinn) a th' ann an Oviedo (IPA: oˈβjeðo, Asturianis: Uviéu, Laideann: Ovetum). Tha e suidhichte ann an ceann a tuath na dùthcha, aig 232m os cionn ìre na mara, anns an sgìre Asturias fhèin. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 761. 'S e Asturianis agus Spàinntis a tha gam bruidhinn an seo. 'S e am seirbheisean agus an Riaghaltas ionadail a tha a' cumail eaconomaidh a' bhaile a' dol. Tha 223,765 duine a' fuireach ann.
Freumhan an Ainm
'S ann gu math connspaideach 's a tha freumhan an ainm. Tha cuid ag ràdh gur ann à Urbs Vetus (seann bhaile) ann an Laideann a tha ainm a' bhaile. Tha feadhainn dhen bheachd gur e dìreach ovis (caora) agus etum (àite) a th' ann. Bheireadh sin Baile nan Caorach dhuinn sa Ghàidhlig an latha an diugh. Thuirt Ramón Menéndez Pidal gur ann à Basgais no fiù 's Ceiltis a bh' ann. Tha teòiridh eile ann a chanas gur ann à ainm an Dia Iove a th' ann.
Eachdraidh
Nochd ainm a' bhaile ann an sgrìobhainn airson a' chiad turais ann an 761. Thàinig an rèile - agus turasachd - ann an 1874. Thuit am baile gu na Reubaltaich Faisisteach aig toiseach tòiseachaidh Cogadh Sìobhalta na Spàinne ann an 1936. Chuairtich feachdan an Riaghaltais e fad trì mìosan. Chaidh còrr is dà mhìil saighdear a mharbhadh ann an sabaid. Chaidh Oilthigh Oviedo a stèidheachadh an seo ann an 1602. Thuit am baile dha na reubaltaich Faisisteach beagan an dèidh an ar-a-maich an aghaidh an Riaghaltais aig toiseach tòiseachaidh Cogadh Sìobhalta na Spàinne ann an 1936, ged a bha an corr dhen roinne dealas dhan Phoblachd.
Cruinn-eòlas
A rèir figearan an Riaghaltais, 's e an Lùnastal a' mhìos as teotha agus 's e am Faoilleach a' mhìos as fhuaire ann an Oviedo. Cha tuit ach 848mm de dh'uisge air a' bhaile fad na bliadhna - 335mm nas lugha na Steòrnabhagh (1173mm) - leis gur e àite caran fliuch a th' ann, an taca ri àiteachan eile san Spàinn co-dhiù. center|600px
Wolfgang Amadeus Mozart
thumb|Mozart na leanabh thumb|Mozart
Bha Wolfgang Amadeus Mozart (27 am Faoilleach 1756 – 5 an Dùbhlachd 1791) ’na cho-ghleusaiche sa linn chlasaigeach, às an Ostair. Sgrìobh e barrachd air 600 pìosan obrach agus tha fèill mhòr air an obair aige fhathast. Bha e pòsta agus mhair dithis mhac dha beò. Chaochail e nuair a bha e 35 bliadhna a dh'aois agus tha miotas air a bhàs an-diugh. Tha an ceòl aig Mozart gu math ainmeil agus buadhmhor.
Bliadhnaichean tràth
Rugadh Mozart ann an Getreidegasse 9, Salzburg, san Ostair a rèir ainm na dùthcha sa là an-diugh. B' e Leopold agus Anna Maria Perti Mozart a phàrantan. Bha piuthar na bu shine aige, Maria Anna (1751-1829), Nannerl a far-ainm. Bhaisteadh Mozart ann an Cathair-eaglais an Naoimh Rupert an là as dèidh a bhreith. B’ e Johannes Chrysostomus Wolfgangus Theophilus Mozart an t-ainm slàn a bh' air.
605
Bàsan
Roinn-seòrsa:600an
Wolfgang Amadeus Mozart
Bliadhnaichean tràth
Bha athair à Augsburg. B' e Kapellmeister (maighstir-ciùil) ann an orcastra-cùirt a bh' ann airson Àrd-easbaig Salzburg. B' e co-ghleusaiche agus tidsear a bh' annsan cuideachd.
Thòisich a phiuthar air a’ phiàno ionnsachadh nuair a bha i 7, agus bha Mozart 3 bliadhna a dh'aois aig an àm. Choimhead Mozart air na leasanan. Thuirt a phiuthar:
A' Bhaidhearn
Is e stàit Ghearmailteach a tha anns A' Bhaidhearn. Tha München na prìomh-bhaile.
Wolfgang Amadeus Mozart
Bliadhnaichean tràth
Tha na pìosan sin ann an Nannerl Notenbuch (leabhar-nòta aig Nannerl).
A' Bhaidhearn
Na bailtean mòra
thumb|220px|right|Bayern
Alcalá de Henares
'S e baile mòr ann an cridhe na Spàinne a th’ ann an Alcalá de Henares (IPA: alkaˈla ðe eˈnaɾes). Tha e suidhichte aig 575m os cionn ìre na mara, ri taobh na h-aibhne Henares. Tha Alcalá de Henares 466km air falbh bho Bharcelona, agus 423km bho Shevilla. Tha am baile air àirde an ear-thuath Mhadrid. Tha 203,645 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile, an 28mh baile as motha anns an Spàinn.
Wolfgang Amadeus Mozart
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil Roinn-seòrsa:Daoine às an Ostair
Alcalá de Henares
Eachdraidh
B' ann anns a' bhaile seo a chaidh Lazarillo de Tormes fhoillseachadh airson a' chiad turais ann an 1554. Dh'fhosgail an Leabharlann Nàiseanta na Spàinne àite-tasgaidh ann an Alcalá de Henares ann an 1993.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na Spàinne Roinn-seòrsa:An Spàinn Roinn-seòrsa:Bailtean
A' Bhaidhearn
An t-ainm Baidhearn
’S e Bayern a chanar ris an dùthaich sa Ghearmailtis (air uairean air a sgrìobhadh Baiern anns na linntean a chaidh seachad). Ann an Laideann nam Meadhan Aoisean b’ e Baioarii a bha air muinntir na dùthcha, bho Bojuvarii sa Laideann Dheireannach aig àm nan Ròmanach. Tha an t-ainm sin a’ ciallachadh ‘tuinichean Boii’: bho ainm na treubha agus bhon fhacal Phroto-Ghearmanach *warjaz /ˈwɑr.jɑz/, a’ ciallachadh ‘tuiniche’. Tha am facal *warjaz càirdeach ris an fhacal Cuimris gwerin, a’ ciallachadh ‘sluagh’ no ‘pobal’ agus tha sin càirdeach ris an fhacal foireann sa Ghàidhlig, fwirran sa Ghàidhlig Mhanainneach. B’ e Bægware an t-ainm a bha air muinntir Bhaidheirn san t-Seann-Bheurla, agus tha sin a’ sealltainn a’ chàirdeis ris a’ an fhacal gwerin sa Chuimris.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Shanghai
'S e Shanghai an darna baile as motha a tha ann an Sluagh-Phoblachd na Sìne.
Iomraidhean
250px|thumb|left
Capel Curig
Tha am baile Capel Curig ann an Conwy, a' Chuimrigh. Tha e 116.5 mi (187.4 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 194.2 mi (312.6 cilemeatair) bho Lunnainn. Tha Capel Curig suidhichte ann an Eryri, roinn tradaiseanta timcheall air a' bheinn Yr Wyddfa is  pàirc nàiseanta ann an ceann a tuath na Cuimrigh. 'S e sin a' chiad phàirc nàiseanta a chaidh a chur air bhonn anns a' Chuimrigh ann an 1951 agus tha i cho mòr ri 838 mìle ceàrnach (2,170 km2).