cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Impireachd nan Otomanach
Eachdraidh
Thàinig na Tuircich à Aisia anns an 11mh Linn agus beag air bheag dh'fhàs iad na bu treas anns an Aisia Bheag gus an robh stàit aca fhèin. Fhuair iad Ioslam bho Peirsia. Chaidh Impireachd nan Otomanach a stèidheachadh ann an Söğüt, faisg air Bursa ann an 1299 le Osman I. B' e gu robh na Otomanaich ag iarraidh a bhith os cionn an t-saoghail Muslamach, an àite nan Arabach. Leis gu robh na Arabaich agus An t-Impireachd Bheasantian a' fàs na bu laige, dh'fhàs cumhachd nan Otomanach fhèin. Fad linntean, shabaideadh iad ann aghaidh nàiseanan agus treubhan eile airson làmh an uachdar sna sgìre. Ann an 1453 ghlac iad Constantinople, a' cur crìoch air Impireachd Bheasantian agus theab iad Vienna a ghlacadh ann an 1523. nuair a bha iad ag àrd an cumhachd, shìneadh an Impireachd bho Mharoco air an àirde an iar gu ruige Asarbaideàn air an àirde an ear agus bhon Ungair ann an ceann a tuath gu ruige An Èipheit ann an ceann a deas.
National Diet Library
Chaidh stèidheachadh ann an 1948 o leabharlann ìmpireil agus leabharlainn na Pàrlamaid. Dh'fhosgail an togalach làithreach ann an 1961. Tha e cuideachd na leabharlann tasgaidh airson Iapan. Tha siostam smachd an ùghdarrais aig Uicipeid a' cleachdadh aithnichearan às an leabharlann seo.
Les Misérables
'S e nobhail eachdraidheil agus sòisealta Fraingis, air a sgrìobhadh le Victor Hugo ann an stoidhl romansach, 's th' ann an Les Misérables (Gàidhlig: Daoine fo Thruagh). Chaidh fhoillseachadh airson a' chiad turais ann an 1862. Suidhichte ann an Digne-les-Bains, Montfermeil, Montreuil-su-Mer, Paris, Toulon agus Waterloo fad 17 bliadhna eadar 1815 agus 1832, eadar Blàr Waterloo agus Ar-mach an ògmhios 1832, 's ann mun teaghlach, cogadh, bochdainn, mì-cheartas, ar-a-mach, eucoir agus clas sòisealta 's a tha an leabhar. Tha cuid ag ràdh gur i an nobhail as fhèarr air a sgrìobhadh san 19mh Linn 's a th'innte, agus i cuideachd a-measg an fheadhainn as fhaide, le 2,783 duilleagan. Thug na sgrìobh Honoré de Balzac buaidh uabhasach fhèin làidir air Victor Hugo agus thathar dhen bheachd gu bheil ceanglaichean ann eadar Les Misérables agus Le Père Goriot.
Impireachd nan Otomanach
Beyean agus Sultain
B' e sultain (turcais: padişah) às an aon teaghlach - air an robh Osmanlı Hanedanı - agus iad uile gu lèir sìol Osmain a bha os cionn na h-Impireachd bhon toiseach tòisichidh gu ruige crìoch nan Otomanach ann an 1922. Chanadh bey (Gàidhlig: tighearna) ris an fheadhainn an bu tràithe, air sàilebh gu robhar fhathast ag aithneachadh cumhachd nan Seildiuc (Farsi: سلجوق). Cha do thòisicheadh an tiotal sultan (Arabais: سلطان‎‎) a chleachdadh ach ann an 1363 fo Mhurad I, nuair a thug e seilbh air Erdine.
National Diet Library
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Leabharlainn Roinn-seòrsa:Smachd ùghdarrais
Jenny Marra
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Làbarach na h-Alba Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Istituto Centrale per il Catalogo Unico
thumb|Leabharlann nàiseanta na h-Eadailt, an Ròimh, anns a bheil an ICCU. 'S e institiud a tha cumadh an catalog coitcheann leabharlainn na h-Eadailt a tha anns an Istituto Centrale per il Catalogo Unico (ICCU).
Chaidh an catalog fhèin a chruthachadh ann an 1951 is an institiud san Ròimh ann an 1975. Tha siostam smachd an ùghdarrais aig Uicipeid a' cleachdadh aithnichearan às an ICCU.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:An Eadailt Roinn-seòrsa:Leabharlainn Roinn-seòrsa:Smachd ùghdarrais
Impireachd nan Otomanach
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Impireachdan Roinn-seòrsa:Seann-Dùthchannan Roinn-seòrsa:An Tuirc Roinn-seòrsa:Impireachd nan Otomanach
Pàrtaidh Comannach Chùba
'S e partaidh poileatagach à Cùba 's a th' ann am Pàrtaidh Comannach Chùba (Spàinntis: Partido Comunista de Cuba). Chaidh a stèidheachadh ann an 1965, le Fidel Alejandro Castro Ruz, an àite M-26-7, a bhuannaich ar-a-mach an aghaidh Fulgencio Batista Zaldívar ann an 1959. Thug beachdan an Aonaidh Shobhiat buaidh mhòr air a' phàrtaidh aig toiseach tòiseachaidh. 'S e Raúl Modesto Castro Ruz, bràthair beag Fhidel, a tha os a chionn an latha an-diugh.
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Cùba Roinn-seòrsa:Poileataigs
Les Misérables
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Leabhraichean Roinn-seòrsa:An Fhraing Roinn-seòrsa:Nobhailean
Stac an Àrmainn
right|300px|thumb|Stac an Àrmainn
Roinn-seòrsa:Hiort
Oilthigh Bharcelona
Tha Oilthigh Bharcelona (Spàinntis: Universidad de Barcelona, Catalanais: Universitat de Barcelona, Laideann: Universitas Barcinonensis) suidhichte ann am Barcelona, an Spàinn. Thàinig e gu bhith na oilthigh an 1450. Bha Odón de Buen y del Cos na ollamh an seo fad bliadhnaichean.
iomraid hean
Roinn-seòrsa:Oilthighean Roinn-seòrsa:An Spàinn Roinn-seòrsa:Catalòinia Roinn-seòrsa:Foghlam
Cuan-eòlas
'S e raon saidheansail a tha a' dèanamh fòcas air a' mhuir, na cuantan agus a gach uile rud ceangailte riutha 's a th' ann an Cuan-eòlas. Tha e a' gabhail a-steach structar, susbaint agus daineamaigs nan cuantan, a thuilleadh air pròiseasan fiosaigeach (mar na tuinn, làn-mara is muir-tràigh), pròiseasan geòlasach (mar ghrùideachadh no fàs grunnd-mara) agus fiù's pròiseasan bith-eòlach. Tha cuan-eòlas air a roinneadh ann an iomadh geug, mar cuan-eòlas fiosaigeach, cuan-eòlas ceimigeach, cuan-eòlas geòlasach, air neo cuan-eòlas bith-eòlach.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Saidheans Roinn-seòrsa:Muir Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas
Soaigh
Tha Soaigh (Beurla: Soay) na eilean ann an Hiort, a tha ainmeil airson caora.
right|270px|thumb|Caora Soaigh
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:Hiort
Union List of Artist Names
'S e stòr-dàta ainmean nan luchd-ealain a tha anns an Union List of Artist Names.
Sgoil Eadar-nàiseanta Lenin
B' e àite foghlaim airson Comannaich bho air feadh an t-saoghail a bh' ann an Sgoil Eadar-nàiseanta Lenin (Ruisis: Международная ленинская школа). Chaidh a stèidheachadh ann am Mosgo ann an 1926 agus lean i air gu ruige 1938. B' ann air treànadh ann am poileataigs, ainneart agus ar-a-maich a thoirt do dhaoine air a dhèanadh an sgoil sin fòcas agus fad bhliadhnaichean chitheadh a cuid sheann oileanaich aig àrd ìre ann an saoghal poileataigs, ar-a-maich agus cogadh. Fhuair mu 3,500 oileanaich bho corr is 59 dùthaich - air an taghadh le pàrtaidhean Comannach nan dùthchannan aca - foghlam san sgoil. B' e an Sgoil Kushnarenkovo a lean oirre le obair Sgoil Eadar-nàiseanta Lenin bho 1941 gu ruige 1943.
Union List of Artist Names
Chaidh a chruthachadh leis an Urras J. Paul Getty ann an 1984. Tha e a' clàradh:
Sgoil Eadar-nàiseanta Lenin
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Foghlam Roinn-seòrsa:Aonadh Sobhiat Roinn-seòrsa:An Ruis Roinn-seòrsa:Co-mhaoineas
A' Mhearag
’S e beinn ann an Galla-Ghàidheal a tha sa Mhearag. Tha i 843m (2766 troigh) a dh’ àirde.
Union List of Artist Names
Tha e cuideachd ri fhaighinn mar Dàta Fosgailte Ceangailte is ga chleachdadh le siostam smachd an ùghdarrais aig Uicipeid.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Smachd ùghdarrais
A' Mhearag
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba
Emmanuel Mané-Katz
B' e peantair eas-prèiseanasach agus neach-teagaisg Ucràineach/Fraingeach/Iosraeleach a dhèanadh fòcas air beatha nan Iùdhach san Shtetl a bh' ann an Emmanuel Mané-Katz (Fìor ainm: Mane Leyzerovich Kats, Ucràinis: Кац Мань Лейзерович, Eabhra: מאנה כץ, Kremenchuk, 5 an t-Ògmhios 1894 - Tel Aviv, 8 an t-Sultain 1962). Bhuinneadh e do theaghlach traidiseanta Iùdhach Litvak: bha athair na chamach ann an sionagog agus bhathar an dùil gum biodh Mané-Katz na rabbi. Fhuair e a chuid foghlaim aig sgoiltean-ealaine ann an Vilnius, Myrhorod, Kyiv, Sankt Peterburg agus Paris. Bha e cuideachd na neach-teagaisg ealain ann an Kharkiv. Thug e pàirt ann an thaisbeanaidhean ann an Sankt Peterburg, Kharkiv, Rostov na Donu agus Tbilisi. Thill e dhan Fhraing an dèidh A' Cogaidh Mhòire far an robh e an sàs ann an cearcall luchd-ealaine Iùdhaich, còmhla ri Amedeo Modigliani agus Chaim Soutine, fo sgàile École de Paris. Chuir e seachad a bheatha a' fuireach agus ag obair ann am Paris, ach dheidheadh e gu Iosrael gach uile bliadhna agus 's ann ann an Haifa far a bheil an taigh-tasgaidh Mané-Katz.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às an Ucràin Roinn-seòrsa:An Ucràin Roinn-seòrsa:Luchd-ealain Roinn-seòrsa:Iùdhaich Roinn-seòrsa:An Fhraing Roinn-seòrsa:Iosrael Roinn-seòrsa:Daoine à Iosrael
Odón de Buen y del Cos
B' e eòlaiche-nàdair, cuan-eòlaiche, lus-eòlaiche agus fear-poileataigs às An Spàinn a bh'ann an Odón de Buen y del Cos (Zuera, 18 an t-Samhain 1863 - Meagsago, 3 an Cèitean 1945).
Zuera
'S e baile beag anns an Spàinn a tha ann an Zuera (IPA: θweɾa, Catalanais: Suera). Tha e suidhichte aig 279m os cionn ìre na mara ri taobh na h-aibhne Gállegos, air an àirde an ear-dheas na dùthcha, dìreach air iomall Zaragoza san roinn Aragón. Dh'ath-cheannsaich na Spàinntich am baile ann an 1180. Bu làidir a bhuaidh a thug Cogadh Sìobhalta na Spàinne (1936 - 1939) air Zuera: bha am baile ann an meadhan a' chogaidh fad na h-ùine agus chaill mòran am beatha.
Freumhan an ainm
Tha e coltach gur ann à Zubi (drochaid) ann am Basgais a tha an t-ainm, leis gu bheil Dùthaich nam Basgach faisg air làimh agus an sgìre air fad fo buaidh nam Basgach an dèidh nan Ròmanach. A dh'aindeoin sin, tha cuid eile dhen bheachd gur ann às an Arabais zuhayra (àlainn) a tha an t-ainm. Chanadh Gallicum ris nuair a bha na Ròmanaich làidir san Spàinn.
Odón de Buen y del Cos
Beatha agus Obair
Bha e air taobh na Poblachd agus air sàilleabh sin b' fheudar dha an dùthaich aige fhàgail ann dèidh Cogadh Sìobhalta na Spàinne. Chaochail e na fhògarrach thall ann am Meagsago, far a bheil a chuid oghaichean fhathast ann. Bha a mhac, Sadí de Buen Lozano (1893 - 1936), na eòlaiche-parasaite a rannsaich mailèiria. Chaidh a chur gu bàs tron chogadh leis na Faisistich.
Zuera
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:An Spàinn Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean na Spàinne
Loch an t-Sruthail
’S e loch ann an Gall-Ghàidhealaibh an ceann a deas na h-Albann a tha ann an Loch an t-Sruthail.
Odón de Buen y del Cos
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Luchd-saidheans Roinn-seòrsa:Saidheans Roinn-seòrsa:Meagsago Roinn-seòrsa:Daoine às an Spàinn
Loch an t-Sruthail
Faic cuideachd
Sruthail, Loch an t- Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh
Ragadair
Is e ragadair acainn a th' air a dhealbhadh gus fulangaiche no euslainteach a ghiùlan (iomchar) o àite gu àite eile. Tha ragadair traidiseanta air a dhèanamh mu shia troighean air fad agus dà throigh air leud, air an sparradh ri lunnan air gach taobh. Nuair a tha an ragadair fosgailte, cumar an dà lunn air leth le dà chrann-tarsaing meatailte.
Roinn-seòrsa:Ciad cobhair
Montreuil, Pas-de-Calais
'S e baile beag faisg air Boulogne-sur-Mer, ann an ceann a tuatha na Frainge a th' ann am Montreuil (IPA: mɔ̃tʁœj, Duitsis: Monsterole). Tha e suidhichte anns an sgìre (Fraingis: Département) Pas-de-Calais agus an roinn (Fraingis: Région) Hauts-de-France. Tha 2,144 duine a' fuireach ann. Chaidh am baile a chlàradh airson a' chiad turais ann an 898 mar Mosterio uel ingue, ainm ann an Laideann a tha a' ciallachadh Mainistir na h-Aibhne Vic. Tha cuid a dhaoine fhathast a' cleachadh an t-seann ainm Montreuil-sur-Mer, ged a tha e 10km air falbh on mhuir.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na Frainge Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Fhraing
Blàr Ghleann an t-Sruthail
B’e blàr beag a bha ann am Blàr Ghleann an t-Sruthail a chaidh a chur ann an Gleann an t-Sruthail sa Ghiblean 1307 eadar na h-Albannaich fon Bhrusach agus na Sasanaich fo Aymer de Valence, an 2mh Iarla Phembroke.
Stac Biorach
Tha Stac Biorach na sgeir/stac ann an Hiort.
Roinn-seòrsa:Hiort
Arthur Henderson
Rugadh e ann an Glaschu 13 an t-Sultain 1863 is thòisich e ag obair nuair a bhàsaich athair agus cha robh e ach 9 bliadhna a dh'aois. Chaidh a thaghadh mar chomhairliche anns a' Chaisteil Nuadh ann an 1892. Dh'imrich e agus a theaghlach do Dharlington agus chaidh a thaghadh mar chiad mhèar Làbarach a' bhaile, agus mar bhall Pàrlamaid airson Barnard Castle ann an 1903.
Bha e cuideachd na chiad mhinistear Làbarach anns a' Chaibineit, fo Herbert Asquith agus David Lloyd George, mar cheann-suidhe Bòrd Fhoghlaim, Àrd-phàigh-mhaighstir agus mar Mhinistear gun cùram-roinne. Thill e don Chaibineit fo Ramsay MacDonald ann an 1924 mar Rùnaire na Dùthcha agus a-rithist ann an 1929 mar Rùnaire nan Dùthchannan Cèin. Rinn e iomairt aig Lìg nan Nàiseanan airson dì-armachadh agus mar sin bhuannaich e an Duais Nobel airson Sìthe. Chaochail e 20 an Dàmhair 1935.
Seataichean
Bhuannaich e còig taghaidhean is chaill e còig taghaidhean. Riochdaich e:
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba Roinn-seòrsa:Duais Nobel airson Sìthe
Nikos Zachariadis
B' e prìomh rùnaire Pàrtaidh Comannach na Grèige a bh' ann an Nikos Zachariadis (Greugais: Νίκος Ζαχαριάδης, Adrianolpolis 27 an Giblean 1903 - Surgut 1 an Lùnastal 1973). Bha athair, Panagiotis Zachariadis, na eòlaiche ann an taigh-gnìomhachais Tombaca. Ghluais Nikos òg à Constantinople ann an 1919, far an d' fhuair cothroman obrach agus far an do thoisich ann an saoghal poileataigs. B' fheudar dha An Tuirc an latha an-diugh fhàgail agus chaidh e dhan A' Ghrèig fhèin is e na fhògarrach bochd. Ann an 1922/1923 shiubhal e dhan Aonadh Sobhiat far an d' fhuair e ballrachd na Komsomol.
Bha Zachariadis os cionn a' Phàirtidh aige bho 1931 gu ruige 1956 agus bha e a-measg nan daoine na bu chudromaiche ann an Cogadh Sìobhalta na Grèige, a chaill na Comannaich air sàilleabh cionn thaic bho Stalin. A' chiad rud a rinn e, b' e am Pàrtaidh ùrachadh, leasachadh agus aonachadh. Ged a bha e sa phrìosan, agus a dh'aindeoin coimhearachd bho taobh a-staigh nan Comannach. Chuidich e ann an sabaid an aghaidh feachdan Hitler sa Ghrèig. Chaidh a chur gu Dachau fad trì bliadhna. Chaidh e dhan Aonadh Sobhiat na fhògarrach ann an 1949 far a chaochail e. Fhuair e a chuid foghlaim san Sgoil Eadar-nàiseanta Lenin (Ruisis: Международная ленинская школа).
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:An Tuirc Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghrèig Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:Poileataigs
Pàrtaidh Comannach na Grèige
Tha Pàrtaidh Comannach na Grèige (Greugais: Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδας air neo KKE) na phàrtaidh poileataigeach Marxach-Lenineach anns A' Ghrèig. Chaidh am pàrtaidh a stèidheachadh ann am Piraeus, faisg air An Àithne ann an 1918 le Nikos Dimitratos, D. Ligdopoulos, M. Sideris, A. Arvanitis and S. Kokkinos. Bho 1931 gu ruige 1956 b' e Nikos Zachariadis a bha os a chionn.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:A' Ghrèig Roinn-seòrsa:Co-mhaoineas Roinn-seòrsa:Poileataigs
Plosgadh
An coitcheannas bidh 72 buille sa mhionaid aig an fhuil ann an cuisle duine, 100 an cuisle naoidhein, ach luathaichear am plosgadh le deochanna làidir, leis a' mhòr-chuid de dh'fhiabhrasan, ri linn adhbhair-bhrosnachaidh air bith: ni claoidheachd agus sileadh fala, plosgadh fann; dochannan àraidh anns a' cheann, plosgadh bras-bhuilleach.
Tùsan
Roinn-seòrsa:Ciad cobhair
Pàrtaidh Ortadogsach
B' e partaidh poileatagach a bh' ann am Pàrtaidh Ortadogsach (Spàinntis: Partido Ortodoxo, ainm slàn: Partido del Pueblo Cubano – Ortodoxo). Chaidh am Pàrtaidh Ortadogsach a stèidheachadh ann an 1947, le Eduardo René Chibás Ribas, nuair a bhris am Partido Revolucionario Cubano (Auténticos) a-mach à chèile. B' e pàrtaidh a bha gu tur an aghaidh coirbteachd a bh' ann, a ghabhadh a-steach daoine bho ghach taobh an speactraim phoileataigeach, Comannaich agus Caitligich nam measg. B'e trioblaid mhòr dhan phàrtaidh a bha sin. Chaill am pàrtaidh na taghaidhean nàiseanta ann an 1948 ach bha iad an impis sin a bhuannachadh ann an 1952 nuair thug Fulgencio Batista Zaldívar seilbh air an Riaghaltas. Chaidh am pàrtaidh a dhùnadh ann an 1959. Bha Fidel agus Raúl Castro nam buill a' phàrtaidh, mus robh M-26-7 air neo am Pàrtaidh Comannach Chùba ann.
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Cùba Roinn-seòrsa:Poileataigs
Stac Leibhinis
right|300px|thumb|Stac Leibhinis
Tha Stac Leibhinis (Beurla: Levenish neo Stac Levenish) na eilean ann an Hiort.
Roinn-seòrsa:Hiort
Dhogs
Tha Dhogs 'na fhilm dealbhachd le Andrés Goteira a nochd ann an 2017.
Ragnar Granit
B' e beò-eòlaiche agus ùghdair saidheansail à Suòmaidh a bh' ann an Ragnar Arthur Granit (Riihimäki 30 an Dàmhair 1900–Stockholm 12 am Màrt  1991 ). Bhuineadh e dhan choimhearsnachd Shuaineach ann an Suòmaidh agus b's Suainis an cànan a bha aige on ghlùn. Thug e ceum bho Dhàimh Leigheis aig Oilthigh Helsinki ann an 1927 ach b' fheudar dha Suòmaidh fhàgail aig àm a' Chogaidh agus chaidh dhan t-Suain. Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Leigheas ann an 1967 airson na h-obrach a rinn e air pròiseasan ceimigeach agus beò-eòlach na sùla, còmhla ri George Wald agus Haldan Keffer Hartline.
Stac Lì
thumb|right|300px|Stac Lì
Tha Stac Lì (Beurla: Stac Lee, neo "Stac Ly") na sgeir/stac ann an Hiort.
Roinn-seòrsa:Hiort
KulturNav
'S e siostam "bathar-bog mar sheirbheis" a tha dèiligeadh ri clàran-ainm is briathrachasan airson dualchais ann an Lochlann a tha ann an KulturNav.
Mhaoinich Comhairle nan Ealain Nirribhidh leasachadh an siostaim.
Tha siostam smachd an ùghdarrais aig Uicipeid a' cleachdadh aithnichearan à institiuidean a tha gabhail pàirt ann an KulturNav, mar eisimpleir Taigh-tasgaidh Nàiseanta na Suaine, Taigh-tasgaidh Rèile Nirribhidh agus Comann Dualchas Fotografachd na h-Eastoine.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Smachd ùghdarrais
Boraraigh
Boraraigh (Beurla: Boreray):
Roinn-seòrsa:Eileanan na h-Alba
Borriol
'S e baile beag anns an Spàinn a tha ann am Borriol. Tha e suidhichte aig 208m os cionn ìre na mara ri taobh na h-aibhnichean La Botalaria, La Teula, San Martí agus Codina, air an àirde an ear na dùthcha, dìreach air iomall Castelló de la Plana san roinn Castelló. Dh'ath-cheannsaich na Bhaileinsianich an t-àite ann an 1233 agus chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1250. B' e Muslamaich a bh' anns a' mhòr-chuid an seo gu ruige 1609, nuair a chuireadh na Moriscos a-mach às an dùthaich.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:An Spàinn Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean na Spàinne
Gòrdan Dòmhnallach
'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann an Gordan MacDonald BPA.
Rugadh e ann an 1960. Bha e na oileanach aig Còlaiste Teicneòlas Ghlaschu far an do dh'ionnsaich e cunntasachd. Dh'obair e mar chunntasair mus do thaghadh e mar BhPA airson Dùn Èideann Pentlands ann an 2011. Tha e na bhall Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba Roinn-seòrsa:Dùn Èideann Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Biblioteca Nacional de España
'S e leabharlann nàiseanta na Spàinne a tha anns am Biblioteca Nacional de España.
Chruthaich Rìgh Felipe V na Spàinne e ann an 1712, mar Leabharlann Rìoghail. Dh'amalaich e leabharlainn nan uaislean a theich ann an Cogadh Co-arbas na Spàinnte. Chaidh e na leabharlann nàiseanta ann an 1836 nuair a ghabh riaghaltas na Spàinne e thairis. Dh'fhosgail an àite-tasgaidh ann an Alcalá de Henares ann an 1993. Tha e na leabharlann tasgaidh.
Tha siostam smachd an ùghdarrais a' cleachdadh aithnichearan à leabharlann nàiseanta.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Leabharlainn Roinn-seòrsa:Smachd ùghdarrais
Riihimäki
'S e baile meadhanach faisg air Hyvinkää ann an ceann a deas Shuòmaidh th' ann an Riihimäki (IPA: riːhɪmækɪ). Tha e suidhichte san sgìre Kanta-Häme (Suainis: Tavastland) 69km air falbh bho Helsinki, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha 29.318 duine a' fuireach ann. Chaidh Riihimäki a stèidheachadh ann an 1862. Tha am baile aon-chànanach (gu h-oifigeil) ann an Suomais, leis gu bheil Suomais ga bruidhinn le 98.1% nan daoine.
Freumhan an ainm
Ged nach eil freumh-fhaclachd an ainm seo cho soilleir tha e coltach gur ann à Riihi (sabhal tiormachaidh) agus mäki (cnoc) ann an Suomais a tha an t-ainm. Bheireadh sin Cnoc an t-Sabhail Thiomamachaidh dhuinn sa Ghàidhlig an latha an-diugh.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Suòmaidh
Karen Uhlenbeck
'S e matamataigear às na Stàitean Aonaichte a tha ann an Karen Uhlenbeck. Tha i ainmeil air sgàth a h-obrach air co-aontaran diofarail leth-phàirteach agus 's e a chiad bhean a bhuannaich an Duais Abel. Rugadh i ann an Cleveland, Ohio 24 Lùnastal 1942 is bha i na h-oileanach aig Oilthigh Mhichigan. Sgrìobh i a theusais aig Oilthigh Brandeis. Chaidh i na h-ollamh aig Oilthigh Illinois ann an 1976, is dh'imrich i dhan Oilthigh Chicago ann an 1983 agus dhan Oilthigh Thexas ann an Austin ann an 1988.
Oilthigh Eabhrach Ierusalam
'S e oilthigh Iosraeleach a tha ann an Oilthigh Eabhrach Ierusalam. Roinn-seòrsa:Iosrael Roinn-seòrsa:Oilthighean
Çanakkale
'S e baile mòr, port agus sgìreachd (Turcais: belediye) air an àirde an iar-thuath Poblachd na Tuirce a th' ann an Çanakkale (IPA: tʃanakkale, Seann ainm: قلعة سلطانيه‎, Greugais: Δαρδανέλλια). Tha Çanakkale suidhichte air caolas nan Dàrdainealan (Turcais: Çanakkale Boğazı), faisg air Tròidh, eadar Edirne agus İzmir, san roinn (Turcais: ili) Çanakkale, aig 12m os cionn ìre na mara. Tha 111,137 duine a' fuireach ann. 'S e an 99mh baile as motha na dùthcha a th' ann cuideachd.
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Tuirc Roinn-seòrsa:Àisia Roinn-seòrsa:Bailtean anns an Tuirc
Sodhaigh (soilleireachadh)
Sodhaigh, Sòdhaigh neo Soaigh:
Roinn-seòrsa:Eileanan na h-Alba
Colin Beattie
'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann an Colin Beattie BPA.
Rugadh e ann an 1951 is bha e na sgoilear ann am Farfar. Dh'obrach e mar bhancair agus bha e na chomhairliche aig Comhairle Lodainn Mheadhanaich mus do thaghadh e mar BhPA airson Lodainn Mheadhanach a Tuath agus Baile nam Feusgan ann an 2011. Tha e na bhall Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba Roinn-seòrsa:Daoine à Alba Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba
Ben Macpherson
'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann am Ben Macpherson BPA.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba Roinn-seòrsa:Dùn Èideann
Güney Dal
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Turcach Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gearmailteach Roinn-seòrsa:Daoine às an Tuirc Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Ash Regan
'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann an Ash Regan BPA.
Rugadh i ann an 1974. Bha i na h-oileanach aig Oilthigh Kheele agus an t-Oilthigh Fosgailte far an do dh'ionnsaich i dàimh eadar-nàiseanta. Dh'obair i mar neach-iomairt airson Women for Independence an dèidh do thaghadh i mar BhPA airson Dùn Èideann an Ear ann an 2016. Tha i na ball Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba.
Sheas i mar tagraiche airson ceannardas an SNP ann an 2023. Chaidh a chur às an dèidh don chiad runnd, anns an do d' fhuair i 5,599 bhòtaichean, no 11.7%.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba Roinn-seòrsa:Dùn Èideann
Manne Siegbahn
B' e eòlaiche-fiosaig às An t-Suain a bh' ann an Karl Manne Georg Siegbahn (Örebro 3 an Gearran 1886–Stockholm 26 an t-Sultain 1978). Bhuannaich e an Duais Nobel ann am Fiosaigs ann an 1924 airson na h-obrach a rinn e air speactrasgòpachd nan gathan-X. Phòs e aig Karin Högbom ann an 1914 agus bhuannaich a mhac, Kai Siegbahn, cuideachd an Duais Nobel ann am Fiosaigs ann an 1981.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Suain Roinn-seòrsa:Saidheans Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann am Fiosaigs
Taigh Chearsabhagh
thumb|Taigh Chearsabhagh, Loch nam Madadh 'S e ionad-ealan agus taigh-tasgaidh a tha ann an Taigh Chearsabhagh.
Tha e suidhichte air a' chosta ann an Loch nam Madadh. Chaidh a thogail ann an 1741 mar thaigh-òsta agus tha oifis a' phuist ann on 19mh linn. Chaidh Urras Taigh Chearsabhagh stèidhichte ann an 1993 is dh'fhosgail an taigh mar thaigh-tasgaidh ann an 1995.
Tharraing an taisbeanadh Lines (57° 59′ N, 7° 16’W) leis na Fionnlainnich Pekka Niittyvirta agus Timo Aho faire eadar-nàiseanta air Taigh Chearsabhagh ann an 2019. Tha loidhnichean solais taobh a-muigh an taighe a' sealladh far am bi am muir làn san àm ri teachd.
Toulon
'S e baile mòr agus port faisg air Marseille, ann an ceann a deas na Frainge a th' ann an Toulon (IPA: tulɔ̃, Ogsatanais: Tolon). Tha e suidhichte anns an sgìre (Fraingis: Département) Var agus an roinn (Fraingis: Région) Provence-Alpes-Côte d'Azur. Tha 173,760 duine a' fuireach ann. Chaidh am baile a chlàradh mar Telo Martius anns an 3mh Linn agus 's ann coltach gu bheil daoine air a bhith nan tàmh an seo o Linn Ùr na Cloiche.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na Frainge Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Fhraing
Richard Taylor
B' e fiosaigiche à Canada a bha ann an Richard Taylor.
Bhuannaich e an Duais Nobel ann am Fiosaigs ann an 1990 còmhla ri Jerome Friedman agus Henry Kendall air sgàth 's gun do dhearbhaich iad gun robh sructar am broinn a' phròtoin is a neodroin.
Rugadh e 2 an t-Samhain 1929 ann am Medicine Hat, Alberta. Nuair a bha e òg, chaill e pàirtean dhen corragan ann an tubaist ceimigeach is rogh e saidheans ann àite leigheas mar cheum. Dh'ionnsaich e e aig Oilthigh Alberta is sgrìobh e a thràchdas aig Oilthigh Stanford. Dh'obair e trì bliadhna air greasadairean-mhìrean aig Orsay ann am Paris mus do thill e a Stanford is an Stanford Linear Accelerator far an do rannsaich e agus a sgioba sgapadh nan eileagtron o niùclasan atamach.
Chaochail e 22 an Giblean 2018.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine à Canada Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann am Fiosaigs
Fulton MacGregor
'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann am Fulton MacGregor BPA.
Dh'obair e mar obraiche sòisealta an dèidh do thaghadh e mar BhPA airson Coatbridge agus Chryston ann an 2016. Tha e na bhall Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba
Gustaf Dalén
B' e fiosaigiche às an t-Suain a bh' ann an Nils Gustaf Dalén (Falköping 30 an t-Samhain 1869 - Lidingö 9 an Dùbhlachd 1937). Bhuannaich e an Duais Nobel ann am Fiosaigs ann an 1912 airson na h-obrach a rinn e air bhailbhean grèine, an aon bhliadhna a chaidh a dhalladh ann an tubaist. Phòs e Elma Persson ann an 1901 agus rug i triùir duine-cloinne dha.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Suain Roinn-seòrsa:Saidheans Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann am Fiosaigs
John C. Reilly
thumbnail|250px|John C. Reilly 'S e cleasaiche, fèistear agus seinneadair à Illinois sna Stàitean Aonaichte a tha ann an John C. Reilly (Chicago, 24 an Cèitean 1965). Rinn e a 'chiad fhiolm aige ann am film cogaidh Brian De Palma, Casualties of War (1989).
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Lagh na h-Alba
Is e  Lagh na h-Alba an siostam laghail a bhuineas do dh'Alba a-mhàin. Tha e na shiostam laghail co-mheasgaichte le eileamaidean bhon lagh shìobhalta agus bhon lagh chumanta, agus tha e a' freumhachadh ann an àireamh de thùsan eachdraidheil. Tha e air fear de na trì siostaman laghail anns an Rìoghachd Aonaichte aig a bheil grunn eileamaidean an coitcheann a chèile. Gidheadh, tha a thùsan, institiùdan is nomen juris sònraichte aige fhèin.
Eachdraidh
Ron 12mh linn, b' e lagh tràth na h-Alba coi-mheasgachadh de na nòsan laghail eadar-dhealaichte aig na grunn fhìneachan a bha a' tàmh san dùthaich. Na Gàidheil anns a' mhòr-chuid den tìr, na Breatannaich agus Angla-Shasannaich ann an cuid de cheàrnaidhean deas air Linne Fhoirthe, agus na Lochlannaich a' còmhnaidh sna h-eileanan agus tuath air Abhainn Òiceall. Bho leudachadh Rìoghachd na h-Alba agus toirt a-steach an rian fhiùdalaich san 12mh linn, stèidhichear freumhan nuadha an lagha Albannaich, agus mean air mhean, chaidh buaidh a thoirt air le nòsan eile, gu h-àraidh nòsan Angla-Normanach is roinn-eòrpach. Ged a bha buaidh neo-dhìreach air lagh na h-Alba aig an lagh Ròmanach, cha robh ann dheth ach fiar-bhuaidh gus timcheall air an 15mh linn. Bhon uair sin, is tric a bhite a' cleachdadh an lagha Ròmanaich gus deasbad sa chùirt, ann an cruth atharraichte, nuair nach biodh riaghailt dhùthchasach Albannach ann gus connspaid a rèiteachadh; air an dòigh sin 's ann a chaidh an lagh Ròmanach a leth-ghabhail a-steach do lagh na h-Alba.
Reachdas
Tha lagh na h-Alba ag aithneachadh ceithir tùsan lagha: reachdas, eisimpleir laghail, sgrìobhainnean sgoilearach sònraichte, agus gnàth-chleachdadh. Dh'fhaodadh reachdas a bheir buaidh air Alba a bhith air aontachadh le Pàrlamaid na h-Alba, Pàrlamaid na Rìoghachd Aonaichte,Pàrlamaid na h-Eòrpa, agus Comhairle an Aonaidh Eòrpaich. Tha cuid den reachdas a chaidh aontachadh leis an t-seann Phàrlamaid Albannach ro 1707 dligheach fhathast.
Bho Achd an Aonaidh le Sasann 1707, tha reachdadaireachd aig Alba ann an compàirt ri Sasainn agus a' Chuimrigh. Ghlèidh Alba siostam laghail a tha, aig ìre bhunaiteach, eadar-dhealaichte bhon lagh an Sasann, ach leig an t-Aonadh buaidh Shasannach air lagh na h-Alba. Sna beagan bhliadhnaichean a dh'fhalbh, tha buaidh ga thoirt air lagh na h-Alba le lagh na h-Eòrpa fo Chòrdaidhean an Aonaidh Eòrpaich, na feumalachdan aig a' Chunnradh Eòrpach air Còraichean a' Chinne-Daonna (ris an do ghabh buill Chomhairle na h-Eòrpa) agus ath-stèidheachadh Pàrlamaid na h-Alba a bhios ag aontachadh reachdas anns gach raon nach eil glèidhte fo chùram Westminster, mar a th' air a mhìneachadh ann an Achd na h-Alba 1998.
Alba mar uachdranas laghail fa leth
Is e stàit leth-fheadarail a th' anns an Rìoghachd Aonaichte, far am faighear trì uachdranasan laghail: (a) Sasann agus a' Chuimrigh (b) Alba agus (c) Èirinn a Tuath. Tha eadar-dhealachaidhean cudromach ann eadar Lagh na h-Alba, lagh Shasainn agus lagh Èirinn a Tuath ann an raointean leithid lagh an earrais, lagh eucoireach, lagh an urrais, lagh an oighreachaidh, lagh fianais agus lagh an teaghlaich, ged a gheibhear coltasan nas motha far a bheil compàirt nàiseanta ann, leithid an lagha choimhearsalta, còraichean luchd-caitheimh, cìsean, lagh cosnaidh agus riaghailtean slàinte is sàbhailteachd.
Am measg nan caochlaidhean eadar na h-uachdranasan laghail, tha aois na comasachd laghail (16 bliadhna a dh'aois an Alba, 18 bliadhna a dh'aois an Sasann agus sa Chuimrigh), 15 buill den luchd-breith aig deuchainnean eucoireach an Alba (seach 12 bhall den luchd-breith an Sasann agus sa Chuimrigh) a bhios daonnan a' co-dhùnadh le mòr-chuid shìmplidh, a' chion chòir aig an neach fo chasaid ann an deuchainn eucoireach a bhith a' taghadh britheamh, "an treas breith" ris an canar "gun dearbhadh" aig britheamhan is luchd-breith mar roghainn ann an deuchainnean eucoireach, agus lagh na h-Alba a bhith às aonais ceartas mar mheur eadar-dhealaichte a-riamh.
Chan ionnan am briathrachas a th' air a chleachdadh sna h-uachdranasan laghail nas motha. Mar eisimpleir, chan fhaighear Cùirtean Maighstirean-lagha no Cùirt a' Chrùin, ach gheibhear Cùirtean Maoir Cheartais, Cùirtean an t-Siorraim agus Colaiste a' Cheartais. Bidh Seirbheis Procadair a' Chrùin a' lìbhrigeadh seirbheis casaid neo-eisimeileachd a' phobaill do dh'Alba mar a nì Seirbheis Casaid a' Chrùin an Sasann 's sa Chuimrigh, agus Seirbheis Casaid a' Phobaill an Èirinn a Tuath.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Alba Roinn-seòrsa:Lagh
An t-Urr Clarence M. MacNeacail
Rugadh an t-Urr Clarence MacFhionghain MacNeacail air an 13mh latha den Lùnastal, 1904 ann an Dominion, Alba Nuadh, Canada gu athair, Alasdair Gileasbuig MacNeacail (1868-1943) agus màthair, Mairi Harriet Fearghastan (1873-1966).
Tha e aithnichte airson a bhith na Moderàtor den Eaglais Aonaichte Chanada bho 1950-1952
Phòs e Ethel Mairi NicGille Fhaolain agus bha dithis mhac aca, Greum MacNeacail (1936-) agus Daibhidh MacNeacail (1941-2008)
Roinn-seòrsa:Daoine à Canada
Poll Lochaidh
'S e baile beag air an Eilean Dubh a th' ann am Poll Lochaidh no Poll Lòchaidh (Beurla: Munlochy). Tha e suidhichte aig ceann Ob Poll Lòchaidh air taobh an ear-dheas an leth-eilein deas air an A832 eadar Tore agus Abhach. thumb|left|Craobhan le aodaich faisg air Tobar Churadain Tha àitichean eachdraidheil timcheall air a' bhaile. Tha tobar chlùdaidh (clootie well) faisg air a' bhaile air an A832. Tha e ainmichte a rèir Naomh Curetán (Laideann: Curitanus, Kiritinus no Boniface), easbaig a bha beò timcheall air a' bhliadhna 700. Cuiridh daoine aodaich air na craobhan timcheall air Tobar Churadain gus an latha an-diugh. Chithear togalaichean eachdraidheil eile anns a' bhaile fhèin agus timcheall air a' bhaile, leithid Old Allangrange House no tobhtaichean Allangrange Chapel.
Timcheall air a' bhaile tha coilltean agus fearann-tuathanais torrach ann.
A' Ghàidhlig
Ann an 1881 bha 1866 duine a' fuireach an seo agus bha Gàidhlig aig 171 dhiubh.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd Roinn-seòrsa:Siorrachd Rois Roinn-seòrsa:An t-Eilean Dubh
Stephen Hawking
B' e fiosaigiche à Sasainn a bha ann an Stephen Hawking. Rugadh e ann an Oxford 8 am Faoilleach 1942 - 14 am Màrt 2018 was thogadh e ann an St Albans. Dh'ionnsaich e fiosaigs aig Colaiste an Oilthigh, Oilthigh Oxford. Ged a ghabh e tinneas motor neurone sna 1960an, is ro-innis na lighichean nach mairidh e corr is dà bliadhna, sgrìobh e an tràchdas aige fo Dennis Sciama aig Oilthigh Chambridge, far an do mhair e mar neach-teagaisg, rannsaiche is àrd-ollamh, le chathair-chuibhle, nursaichean is sinteisear labhairt.
Tha e as ainmeile airson na h-obrach aige air tuill dhubha, ach sgrìobh e cuideachd leabhar saidheans fèillmhor, A Brief History of Time sna 80an is rinneadh am film The Theory of Everything ann an 2014 mu a dheidhinn.
Chaochail e 14 am Màrt 2018.
Urraman
Bhuannaich e an Duais Albert Einstein (1978), an Duais Wolf (1988) is am Bonn Copley ann an 2006.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine à Sasainn Roinn-seòrsa:Luchd-saidheans
Aonghas Dòmhnallach
'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann an Aonghas Dòmhnallach BPA.
Rugadh e 11 an Dàmhair 1963 is bha e na sgoilear ann an Inbhir Ghrainnse far an do shuidh e mar chomhairliche nas fhaide. Dh'obair e mar neach-gnìomhachais mus do thaghadh e mar BhPA airson An Eaglais Bhreac an Ear ann an 2011. Tha e na bhall Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:An Eaglais Bhreac Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Griais
thumb|Carragh-chuimhne ann an Griais do Strì an Fhearainn
Eadar 1919 agus 1921, às déidh a’ Chogaidh Mhóir bha Griais agus na bailtean faisg air, Col agus Tunga, an sàs ann an Strì an Fhearainn.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Na h-Eileanan Siar Roinn-seòrsa:Eilean Leòdhais
Ailig Neil
'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann an Ailig Neil BPA (Beurla: Alex Neil).
Rugadh e ann an 1951. Bha e na oileanach aig Oilthigh Dhùn Dè far an do dh'ionnsaich e eaconomachd. Dh'obair e mar stiùiriche mus do thaghadh e mar bhall-liosta airson Meadhan na h-Alba ann an 1999. Thaghadh e mar BhPA airson An t-Àrd Ruigh agus Shotts ann an 2011. Chaidh e na bhall caibineit ann an 2011 agus bha e na Rùnaire a' Chaibineit airson Ceartais Shòisealta, Coimhearsnachdan agus Còraichean nam Peinnseanair gu ruige an Taghadh Albannach 2016. Tha e na bhall Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba.
Sho
thumb|Trì eisimpleirean seann sho is aon sho nuadh. 'S e litir Greugach airson na cainnte Bactris a tha ann an ϸ no sho.
An dèidh do dh'Alasdair Mòr Bactria a bhuinnigeadh, chaidh an Aibidil Ghreugach a chleachdadh an sin, is chleachd iad an litir ϸ airson na fuaime coltach ri 's' eadar fuaimreagan caola sa' Ghàidhlig.
Tha caractaran U+03f7 is U+03f8 a' riochdachadh sho ann an Unicode.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Aibidil Ghreugach
Sheina Marshall
B' e ainmh-eòlaiche na mara à Bòd a bha ann an Sheina Marshall.
Rannsaich i crò dubh (Calanus finmarchicus) eadar 1923 agus 1962. Nuair a dh'imrich an deuchainn-lann gu Dùn Staidhinis anns na 60an, dh'fhuirich i ann am Port a' Mhuilinn. Chaochail i ann an 1977.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Aleksandr Sokiryansky
B' e bàrd, fìdhlear, neach-teagaisg agus ceòl-sgrìobhaiche à Moldàibhia/An t-Aonadh Sobhiatach a rugadh san Ucràin a bh' ann an Aleksandr Sokiryansky (Ucràinis: Сокирянський, Олександр Федорович, Romàinis: Alexandru Sochireanschi, Cherkasy, 9 am Faoilleach 1937 – Kiryat Bialik, 22 an Cèitean 2019). B' ann do theaghlach bùirdeasach Iùdhach a bhuinneadh e: bha athair na innleadair agus bha a mhàthair na cunntasair. Chaidh iad tro gach cruadal ri linn An Dàrna Cogaidh leis gun do chaochail athair ann an Sèist Leningrad agus dh' eug a phiuthar ann an Taraz agus iad nam fògarraich on uile-losgadh. Fhuair e a cuid foghlaim san Sgoil-ealain ann am Poltava, far an do dh' ionnsaich e an fhidheall. Bha e na fhìdhlear san Taigh-cluiche T. G. Shevchenko fad còrra bhliadhna. An uair sin, chaidh e dhan Institiud Ealain Gavriil Musicescu an Chişinău far an robh e fo stiùir M. R. Kopytman, eadar 1964 agus 1969 agus. an dèidh cheum a ghabhail ann, chuir seachad bliadhnichean a' teagasg ciùil ann an Sgoil-ciùil Ștefan Neaga an Chişinău. Fhuair e ballrachd Uniunea Compozitorilor si Muzicologilor din Moldova (Gàidhlig: Aonadh Ceòl-sgrìobhaichean agus Eòlaichean-ciùil Mholdobha) ann an 1972. A bharrachd air ceòl, sgrìobh e bàrdachd, an dà chuid ann an Romàinis agus Iùdais. Chaidh e a dh' Iosrael ann an 1991, nuair a thuit An t-Aonadh Sobhiatach a-mach à chèile, agus chaochail e an sin ann an 2019.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil Roinn-seòrsa:Israel Roinn-seòrsa:An Ucràin Roinn-seòrsa:Daoine às an Ucràin Roinn-seòrsa:Moldàibhia Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil às an Ucràin Roinn-seòrsa:Daoine à Moldàibhia‎ v
Kimi Räikkönen
'S e dràibhear Foirmle a h-Aon às an Fhionnlainn a th' ann an Kimi Räikkönen.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Foirmle a h-Aon Roinn-seòrsa:Luchd-spòrs
Nunap Isua
'S e Nunap Isua neo Uummannarsuaq (Danmhairgis: Kap Farvel) an t-àite as fhaide deas na Graonlainne.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:A' Ghraonlainn
Gaeltacht
Tha sia Gaeltachtan ann, le àireamh-shluaigh de 100,716 a-rèir a' chunntas-sluaigh ann an 2011.
John Sulston
B' e beò-eòlaiche à Sasainn a bha ann an Sir John Sulston.
Tha e ainmeil air sgàth a Dhuais Nobel ann an 2002, còmhla ri Sydney Brenner is Robert Horvitz. Bhuannaich e e airson na h-obrach aige air leasachadh nam ball-bodhaig is bàs ceallan ro-shuidhichte, no apoptosis, sa' chuairt-dhurrag Caenorhabditis elegans.
Rugadh e ann am Fulmer 27 am Màrt 1942 is dh'ionnsaich e saidheansan nàdarra is sgrìobh e a theusas fo Colin Reese aig Oilthigh Chambridge. Rinn e postdoc aig Institiud Salk ann an Calafòrnia is thill e a Chambridge ann an 1969 far an do dh'obair e aig an LMB, far an do mhapaich a sgioba gineom a' chuairt-dhurraig, gu ruige 1992 nuair an deach e na stiùiriche an Ionad Sanger ann an Hinxton faisg air Cambridge gus dàta ginteil a ghiullachd.
Bha e an measg ùghdaran nam Prionnsabalan Bermuda, gum bu chòir sreathan-leanmhainn ginteil a bhith san àrainn phoblach san spot. Chaochail e 6 am Màrt 2018.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine à Sasainn Roinn-seòrsa:Luchd-saidheans
Dave Clarence
Dave Clarence ( Dave Clarence  August 2002, 31 ) - Lùth-chleasaiche Micronesian, cluicheadair ball-basgaid proifeasanta, cluicheadair sgioba nàiseanta Stàitean Feadarail Micronesia, a ghabh pàirt ann an Cupa Ball-basgaid Micronesia 2022.
Tachartasan mar phàirt den sgioba nàiseanta
Cluicheadair ball-basgaid de sgioba nàiseanta Stàitean Feadarail Micronesia, a ghabh pàirt ann an Cupa Micronesia 2022, far an do ghabh an sgioba an ceathramh àite, a ’call ann an geam bonn umha gu Sgioba Eileanan Mariana a Tuath. Thàinig e gu bhith mar an cluicheadair as lugha (a thaobh àirde) san sgioba aige. Mar phàirt den sgioba nàiseanta, chluich e na 4 geamannan uile aig an fharpais.
Staitistig coileanaidhean na sgioba nàiseanta
Tha an dàta air a thoirt seachad mar 13 an t-Iuchar, 2022.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Spòrs bhuidheann
Antonio Giovinazzi
'S e dràibhear Foirmle a h-Aon às an Eadailt a th' ann an Antonio Giovinazzi.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às an Eadailt Roinn-seòrsa:Foirmle a h-Aon Roinn-seòrsa:Luchd-spòrs
Sìochantas
'S e sreath chreideamhan agus cleachdaidhean a thathar a' cur air dòigh gus an sìth a chumail eadar dùthchannan agus nàiseanan a th' ann an sìochantas. Canar sìochantair ris gach neach a tha a' gabhail ri sìochantas. 'S ann làidir ann aghaidh Chogaidhean agus còmhstri ainneartach dhen a h-uile seòrsa 's a tha sìochantas ge b' e 's a tha e: poileataigeach, creideamhach, air neo ideòlasach. An àite fòirneart bidh sìochantairean a' cleachdadh: neo-fhòirneart èasgaidh, dioplomasachd, eas-ùmhlachd chatharra, am boycott, diùltadh cogaiseach, iomairtean sgaoilidh bheachdan agus foghlam airson na sìthe. Tha an fheallsanachd a tha air cùl gnothaich ann an sìochantas ceangailte ri bun-bheachdan mar ahimsa (अहिंसा) ann am Bùdachas agus Satyagraha (सत्याग्रह) ann an Hionduthachd.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Creideamh Roinn-seòrsa:Feallsanachd Roinn-seòrsa:Poileataigs
La Chartreuse de Parme
'S e nobhail eachdraidheil agus sòisealta Fraingis, air a sgrìobhadh le Stendhal ann an stoidhl fìorail tràth, 's th' ann an La Chartreuse de Parme (Gàidhlig: An Taigh Cartusianach Parma). Chaidh fhoillseachadh airson a' chiad turais ann an 1839. Suidhichte ann am Waterloo, Lombardia, Milano agus àitichean eile san Eadailt an dèidh Waterloo, 's ann mun teaghlach, poileataigs agus clas sòisealta 's a tha an leabhar. Thug na sgrìobh Stendhal buaidh uabhasach fhèin làidir air sgrìobhadairean eile mar Honoré de Balzac, André Gide agus Lev Tolstoj agus thathar dhen bheachd gu bheil ceanglaichean ann eadar Vojna i mir (1869) agus La Chartreuse de Parme, gu seachd-àraidh na seallaidhean catha.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Leabhraichean Roinn-seòrsa:An Fhraing Roinn-seòrsa:Nobhailean
Diadhaireachd an t-saoraidh
'S e breithneachadh mu dhiadhaireachd an latha an-diugh a thoisich ann an Aimearaga-Laideannach an dèidh Dara Comhairle na Bhatacain agus Co-labhairt de Mhedellín (Coloimbia, 1968) a th' ann an Diadhaireachd an t-saoraidh. B' e na sagartan Gustavo Gutiérrez Merino (Pearù), a sgrìobh Historia, Política y Salvación de una Teología de Liberación (1973), agus Leonardo Boff (Braisil) an dithis a bha a bu mhò an sàs innte aig an toiseach tòisichidh. Canar gur e an slighe a thug cuid a dhaoine am broinn na h-Eaglaise do dh'aintighearnas is fo-leasachadh nan daoine aca a th' ann an Diadhaireachd an t-saoraidh. Thug Diadhaireachd an t-saoraidh buaidh mhòr air Fidel Alejandro Castro agus bha esan agus Boff nan deagh caraidean.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:Aimearaga a Deas Roinn-seòrsa:Poileataigs Roinn-seòrsa:Creideamh Roinn-seòrsa:Crìosdaidheachd
Sadí de Buen Lozano
B' e lighiche, parasait-eòlaiche agus fear-saidheans às An Spàinn a bh'ann an  Sadí de Buen Lozano (Barcelona, 18 an t-Iuchar 1893 - Córdoba, 3 an t-Sultain 1936).
Beatha agus Obair
Rugadh agus thogadh e ann am Barcelona, far an robh athair, Odón de Buen y del Cos, na ollamh aig Oilthigh Bharcelona. Phòs e aig Berta López de Heredia agus rug i ceathrar duine-cloinne dha.
Bha e air taobh na Poblachd agus na bhall an UGT - aonadh-ciùird cudromach - agus air sàilleabh sin chaidh a chur gu bàs leis na Faisistich aig toiseach tòisichidh Cogadh Sìobhalta na Spàinne. Bha e ann an Córdoba nuair a sheas an t-Arm an aghaidh an Riaghaltais. B' fheudar dhan teaghlach aige an dùthaich fhàgail agus chaidh iad gu Meagsago nam fògarraich.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Luchd-saidheans Roinn-seòrsa:Saidheans Roinn-seòrsa:Daoine à Catalonia Roinn-seòrsa:Mailèiria
Madadh-cuain
’S e muc-mhara fhiaclach a tha sa mhadadh-cuain (Orcinus orca) (Beurla orca no killer whale). Theirear cuideachd madadh a’ chuain agus muc-mhara chruinn-bhileach ris. Tha cuid aca ag ithe éisg a-mhàin; tha cuid a’ sealg mhamalan-mara eile leithid ròin.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Mamalan
Cùirtean na h-Alba
thumb|Àrd-Chùirt a' Cheartais is Cùirt an t-Seisein ann an Dùn Èideann
Tha uallach air cùirtean earraideach, eucoireach is catharra na h-Alba airson rianachadh a' cheartais. Tha iad air an stèidheachadh agus air an riaghladh le Lagh na h-Alba. Tha rianachadh cùirtean agus mòdan-ceartais na dùthcha fo uallach Seirbheis Cùirtean 's Mòdan-ceartais na h-Alba, a tha 'na roinn neo-mhinistreil aig Riaghaltas na h-Alba is chaidh a chruthachadh leis an Achd Bhritheamhan agus Chùirtean ann an 2008.
Is e Cùirt an t-Seisein a' chùirt chatharra as àirde agus Àrd-chùirt a' Cheartais a' chùirt eucoireach as àirde. Tha siostam speisealta Èisteachd na Cloinne a' dèiligeadh ris a' mhòr-chuid de chasaidean eucoir sa bheil daoine fo 16 bliadhna a dh'aois an sàs.
Is e Cùirt a' Mhorair Lìomhainn a' chùirt earraideach agus bidh Cùirt an Fhearainn a' làimhseachadh cùisean tuathanachais agus croitearachd.
B' àbhaist Cùirt na Stàit-chiste agus Cùirt a' Chabhlaich a bhith ann, ach chan eil a-nis.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Alba Roinn-seòrsa:Lagh
Collège de France
Seann oileanaich
Roinn-seòrsa:Oilthighean Roinn-seòrsa:An Fhraing
Ceimig
Ceimig
'S e stuth ceimigeach ("ceimig") foirm stutha anns a bheil co-chur seasmhach agus buadhan sònraichte. Chan urrainn dha ceimigean a bhith roinnte nan co-phàirtean le dòighean dealachaidh fiosaigeach, i.e. "gun bhriseadh co-nasgaidh".
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Saidheans Roinn-seòrsa:Ceimigeachd
Kai Siegbahn
B' e eòlaiche-fiosaig às An t-Suain a bh' ann an Kai Manne Börje Siegbahn (Lund 20 an Giblean 1918 - Ängelholm 20 an t-Iuchar  2007). Bhuannaich e an Duais Nobel ann am Fiosaigs ann an 1981 còmhla ri Nicolaas Bloembergen agus Arthur Leonard Schawlow airson na h-obrach a rinn e air speactramsgòpachd eileagtronaigeach. Phòs e aig Anna Brita Rhedin ann an 1944 agus rug i triùir mhic dha, dithis nan eòlaichean-fiosaig. A bharrachd air sin, b' e eòlaiche-fiosaig a bh' ann athair, Manne Siegbahn, a bhuannaich an Duais Nobel ann am Fiosaigs ann an 1924. B' e eòlaichean-fiosaig a rinn an cuid obrach air an aon raon saidheans aig an aon oilthigh agus aige an robh an aon dreuchd a bh' annta.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Suain Roinn-seòrsa:Saidheans Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann am Fiosaigs
An Garradh Thlachdan Talmhaidh
Pheantadh an trì-chòmhla, An Garradh Thlachdan Talmhaidh (Beurla: The Garden of Earthly Delights), ann an dathan-ola mu 1500 leis an àrd-mhaighstir Duitseach Hieronymus Bosch, no El Bosco, mar a chanadh ris anns an Spàinn far a faicear obair as ainmeile anns an taigh-tasgaidh El Prado ann am Madrid. Chìthear ìomhaighean deabastach agus fantastach. Tha pailead nan dath cuingichte ri dubhar glas agus ùine, a bha cumanta anns na Tìrean Ìosal aig an àm. Gideadh, nuair a dh'fhosglas an trì-chòmhla chìthear caochladh dhathan. Tha am pannal air an làimh chlì a' riochdachadh Garradh Edein far am faicear Adhamh agus Eubha air an cuairteachadh le beathaichean. Tha na pannalan eile a' riochdachadh a' chruinne-cé agus an ifrinn a rèir a chèile.
Roinn-seòrsa:Ealain
Wiltshire
'S e siorrachd tradaiseanta air an àirde an iar-dheas Shasainn a th' ann am Wiltshire (IPA: wɪltʃər). Tha e air a chuairteachadh le Dorset, Somerset, Hampshire, Gloucestershire, Oxfordshire agus Berkshire.
Chaidh an siorrachd a chlàradh airson a' chiad turais anns an 9mh Linn mar Wiltunscir. Chaidh ainmicheadh air Wilton, faisg air Salisbury, a tha a' ciallachadh 'Baile air Abhainn Wylye'.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Sasainn
Besançon
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na Frainge Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Fhraing