cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Goranchacha
An latha a bha seo, fhuair e fios gun do leig ceann-fheadhna ann an Ramiriquí càin air fear-leanmhainn aige. Chaidh e dìreach gus a’ bhaile sin, prìomh-bhaile nan zaque aig an àm, airson an connspaidiche a chur gu bàs. Ghabh e an Rìoghachd os làimhe, chuir e deachdaireachd air dòigh agus steidhich e a phrìomh-bhaile ann an Hunza (Tunja an latha an-diugh). Thog e Teampall na Grèine an siud is dh’òrdaich e caismeachd gus athair urramachadh.
Tha am beul-aithris a’ mìneachadh gu robh tòrr shearbhanta aige agus bha earball  bheathaich air fear dhuibh, Chacha. Bha Goranchacha cho earbsach air Chacha, ach aon latha thuirt esan gun tagradh mòran rudan fuathmhor is le sin dh’fhalbhadh e airson corra bhialdhna. Dh’fhàg e am baile, dhùin Goranchacha callaid a’ bhaile agus cha robh sgeul nas motha air Chacha a-chaoidh.
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Dualchas Roinn-seòrsa:Coloimbia Roinn-seòrsa:Miotas-eòlas
Àirigh nan Gobhar
'S e prìomh-bhaile ann an Colla a th' ann an Àirigh nan Gobhar (Beurla: Arinagour).
Tha aiseag Caledonian Mac a' Bhruthainn a' ceangal Àirigh nan Gobhar ri Tiriodh agus ris an Òban. .
Thogadh an eaglais pharraist ann an 1907.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Colla Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Facail agus ràdhan Gàidhlig 'sa Ghearmailtis
Faic cuideachd deasbad ann an Talla a' Bhaile.
U
Roinn-seòrsa:a' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Gàidhlig
786
Bàsan
Roinn-seòrsa:780an
Tacloban
Roinn-seòrsa:Àisia an Ear-Dheas
Leabharlannaiche
thumb|right|300px
'S e leabharlannaiche neach a tha ag obair ann an leabharlann neo tasg-lann, a' toirt fiosrachadh dha na daoine.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Dreuchdan Roinn-seòrsa:Litreachas Roinn-seòrsa:Leabhraichean
Sìonais
‘S e sreath dhe cànan a bhuineas uile gu lèir dhan teaghlach Sìono-tibeatanach a th’ ann an Sìonais. Ged a tha a’ mhòr-chuid dhe na daoine anns an t-Sìona dhen bheachd gur e dìreach aon chànan le mòran dualchainnt a th’ ann, tha na diofaran eatorra coltach ris na diofaran eadar Gàidhlig is Gaeilge, neo Portagailis is Spàinntis. A dh’aindeoin sin, chan eil an cànan sgrìobhte air atharrachadh idir cho luath an taca ris an teanga beò, is le sin tha i fhathast uabhasach co-ionnan air feadh na dùthcha. Feumar a ràdh gur e Sìonais Mandairinis oifigeil a thathar a’ sgrìobhadh, a’ leughadh is ag ionnsachadh. Chan e am foirm sin neo-phàirteil an coimeas ri buill eile an teaghlaich sin. A thuilleadh air sin, tha Cantonais agus Mǐn gan sgrìobhadh ann an dòigh eile, air sàilleabh gu bheil gràmar agus faclan eadar-dhealaichte aca.
Rangachadh
Mar as trice, bithidh an teaghlach Sìonais air a rangachadh sna roinntean a leanas:
Feumar a ràdh gu bheil mòran de na cànain seo air an roinneadh fhèin ann am mòran dualchainntean difirite, a tha gu tric do-thuigsinn a-rèir a chèile.
Tha cànan oifigeil na Poblachd Sìneach steidhichte air dualchainnt Mandairinis Beijing. Tha Cantonais oifigeil ann an Hong Kong.
Sgrìobhadh
Tha ceart-sgrìobhadh Sìonais a' cleachdadh charactaran, gach fear air a sgrìobhadh ann am bocsa mac-meanmnach den aon mheud, agus leis an aon bheàrn eadar gach caractar. Chan eil beàrn àraidh ann eadar "faclan".
Rachadh a sgrìobhadh gu tradiseanta ann an colbhan, leis an òrdugh bàrr gu bonn, deas gu clì. Tha an òrdugh sin air a ghleidheadh nise airson rudan culturach a-mhàin agus tha a' mhòr-chuid de Sìonais sgrìobhte coltach ris na cànain Eorpach: ann an sreathan, clì gu deas, bàrr gu bonn.
Sa mhòr-chuid, bithidh gach caractar air a labhairt fa leth, gun ana-bhuille no atharrachadh co-theacsail, ged a tha conadal no dhà ris an riaghailt sin.
Gu h-oifigeil ('s e sin, ann am foghlum, riaghaltas, agus a' chuid as motha de leabhraichean is paipearan naidheachd), bithidh gach ball an teaghlaich air a sgrìobhadh anns an aon chruth ach air a bhruidhinn a-rèir riaghtailtean cànanach a' chànan fhèin.
Seo mar a thathar a' sgrìobhadh agus ag ràdh Tha e an seo ann an trì cànain Sìonais:
Seo bun-bheachd neònach ri luchd-labhairt nan cànain Eorpach. Mar eisimpleir, beachdamaid nan robh Gàidhlig na h-Alba agus Gàidhlig na h-Eireann air an dealachadh gu dà chainnt difirte (mar a thachair) ach gun do chum iad orra a' cleachdadh an aon chruth sgrìobhte, agus le làmh-an-uachdair cànanach aig na h-Eireannaich (mar a th' aig Mandairinis):
Seach a bhith sgrìobhadh:
Conas atá tú?
Landes (département)
thumb|Suidheachadh Landes thumb|[[Gearradh-arm Landes]]
Sìonais
Sgrìobhadh
agus
Addax nasomaculatus
'S e seòrsa Antalop a tha ann an Addax nasomaculatus (Beurla: addax, white antelope, screwhorn antelope). Tha iad a' fuireach ann an Nìgeir.
1546
MDXLVI
Addax nasomaculatus
center|300px|thumb|Roinnean far a bheil Addax nasomaculatus cumanta
Sìonais
Sgrìobhadh
Ciamar a tha thu?
1547
MDXLVII
Sìonais
Sgrìobhadh
sgrìobhadh an dà chànan:
Cá ionnas a tá tú?
Landes (département)
'S e Mont-de-Marsan am prìomh-bhaile.
1546
Bàsan
Roinn-seòrsa:1540an
Alcelaphus
Tha iad a' fuireach ann Angóla, Beinin, Botsuana, Buirciona Faso, Camarun, Poblachd Meadhan Afraga, An t-Siad, Poblachd Dheamocrach na Congo, Eartra, An Itiop, A' Ghaimbia, Gàna, Gini, Gini-Bissau, An Costa Ìbhri, Ceinia, Màili, Naimibia, Nìgeir, Nìgeiria, Seanagal, Afraga a Deas, Sudàn, Tansainìa, Togo, and Uganda.
1547
Bàsan
Roinn-seòrsa:1540an
Alcelaphus
center|400px
= Gnè Alcelaphus =
Roinn-seòrsa:Antalop
Landes (département)
Roinn-seòrsa:Départements na Frainge
Addax nasomaculatus
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Antalop Roinn-seòrsa:Mamalan
Sìonais
Sgrìobhadh
o chionn' s gun tàinig conas < cá + ionnas.
Bhitheadh na h-Eireannaich a' labhairt "Conas atá tú?" mar a tha iad a-nis, ach bhitheadh na h-Albannaich ag ràdh rudeigin mar
Cia ionnas a tha thu?
faclan Eireannach le blas Albannach. Cha sgrìobhadh iad "Ciamar a tha thu" ach ann am foillseachain culturach agus conaltradh neo-fhoirmeil.
Sin suidheachadh nan cànain Sìonais.
Suaimean
Bithidh na cànain Sìneis a' cleachdadh suaimean gu fòineimeach, 's e sin a dhealachadh ciall fhaclan, an coimeas ri cànain Eorpach far a bheil suaimean a' seaghachadh faireachdainnean.
Mar eiseimpleir:
Tha ceithir suaimean diofraichte ann an Maindairinis ach tha sia (ann an Hong Kong) no seachd (gu tradiseanta) ann an Cantonais, cànan le stòras fuaimneachail as beartaiche.
Co-fhuaimearean
'S e feart sònraichte nan cànain Sìneis cho cumanta agus a tha co-fhuaimearan, 's e sin caractaran le ciall agus dòigh-sgrìobhaidh difirte ach dòigh-labhairt co-ionnan. Mar eisimpleir, chunnaic sin gu bheil 糖 tòhng a' ciallachadh siùcar ann an Cantonais. A bharrachd air sin, tha
Tha an suidheachadh seo nas aibhsiche ann an Maindairinis, a th' air mòran de na crìoch-fhaclan a bh' ann an Sìneis Meadhanach a chall.
Mar eisimipleir, ged a tha 心 xin (cridhe) agus 新 xin (ùr) nan co-fhuaimearan ann an Maindairinis, 's iad 心 sàm agus 新 sàn na co-ionnanan an Cantonais.
Uaireannan, ge tà, tha an suidheachadh an dòigh eile mun cuairt. Tha an aon dòigh-labhairt aig 黃 wòhng (buidhe) agus 王 wòhng (rìgh) ann an Cantonais, ach 's de 黃 huáng agus 王 wáng a th' ann an Mandairinis.
Gràmar agus Morf-eòlas
'Se òrdugh nam faclan ann an seantansan cùisear-gnìomhair-cuspair.
Tha na cànain Sìneis sgaoilte (analytic) an coimeas ri cànain a tha co-churach (synthetic). Tha sin a' ciallachadh gu bheil iad a' cleachadh co-chàradh – òrdugh fhaclan – seach morf-eòlas – gu h-àraid atharrachaidhean gu faclan.
Mar eisimpleir, chan eil tràth, guth, no modh aig gnìomhairean agus chan eil àireamh (aonar no iolra) aig ainmearan.
Cuideachd, chan eil altan ann. Air an laimh eile, tha gnethean de fhaclan ann gun co-ionnan anns na cànain Eorpach, mar seòrsaichearan agus mìrean neartmhòr.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Cànain Sìono-tibeatanach Roinn-seòrsa:Sìona
Craobh-Iubhair Fhartairchill
thumb|300px|Craobh-Iubhair Fhartairchill Is e iùbhar de ghnè Taxus baccata anns a' chladh ann am Fartairchill, Siorrachd Pheairt a tha anns a' Chraobh-Iubhair Fhartairchill. Tha i eadar 2,000 agus 5,000 bliadhna a dh'aois agus mar sin is e a' chraobh as aosda anns an Roinn-Eòrpa air a thathar eòlach, ged a tha siostam nam freumhan den ghiuthas Lochlannach Old Tjikko anns an t-Suain nas sine. Tha laodhan na craoibhe air falbh agus mar sin tha an iùbhar a' coimhead mar gum b' i grunn chraobhan na bu lugha, agus chan fhaodar a h-aois innseadh gu cinnteach bho na fàinneachan fàis.
Paracait
thumb|Paracait ([[Psittacula krameri)]] 'S e seòrsa eòin a tha ann am paracait. Tha iad coltach ri pearraid beag, neo buidsidh. Tha iad uaine gu tric.
Dealbhan
Roinn-seòrsa:Eòin Roinn-seòrsa:Peataichean
1780an
Bha na 1780an sa 18mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 1780 is 31 an Dùbhlachd 1789. 'S e na dàrna deich-bliadhna den linn.
Roinn-seòrsa:18mh linn *
Beinn Tangabhal
'S e beinn anns na h-Eileanan Siar, Alba a th' ann am Beinn Tangabhal (Beurla: Ben Tangaval).
Suidheachadh
Tha e suidhichte ann an deas an eilean Bharraigh mu 2,5km (1,5 mìle) iar air Bàgh a' Chaisteil. San ear tha an rathad A888 a' dol seachad air a' bheinn, ach chan eil slighe ann a leanas gu mullach na beinne. Deas air Beinn Tangabhal tha rathad beag ann a tha a' ceangail Bàgh a' Chaisteil le Bhatarsaigh.
Tha Beinn Tangabhal 332m (1089 troigh) de dh'àirde A rèir an "Database of British and Irish hills" rinneadh an t-ath-sgrùdadh mu dheireadh a thaobh àirde na beinne san 10 an t-Samhain 2012. Air mullach na beinne chithear leac thriantanachd a bhios a' sealltainn a' phuing as àirde. Tha an àirde rinneach de 308m a' sgaradh Beinn Tangabhal bho na beanntan eile. 'S e Marilyn is HuMP a th' ann. Gu ìre mhòir chaidh a' bheinn a chruthachadh à gneiss.
Freumh an ainm
Tha an t-ainm Tangabhal a' gabhail a-steach an gnàth-eileamaid Lochlannais "fjall" airson "beinn" aig deireadh an ainm. Nochdaidh fjall mar "bhal" neo "val" anns na h-ainmean Gàidhlig. A rèir Borgström thàinig ainm na beinne bhon ainm Lochlannach "Tangafiall" (Beurla: Headland Hill) far a bheil "tangi" a' ciallachadh rubha, ainm freagarrach airson suidheachadh na beinne. Tha e inntinneach gu bheil am facal "Beinn" aig toiseach an ainm "Beinn Tangabhal" agus am facal "bhal" a' nochdadh a-rithist mar phàirt den eileamaid shònrachaidh. Tha sin a' sealltainn mar a dh'atharraich ainm na beinne tro na linntean le muinntir Bharraigh nach robh a' tuigsinn Lochlannais tuilleadh.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Beanntan ann am Barraigh Roinn-seòrsa:Marilyn Roinn-seòrsa:HuMP
Travnik
‘S e baile meadhananch ann an cridhe Bhosna agus Heartsagobhana a th’ ann an Травник, neo Travnik. Tha e suidhichte aig 514m os cionn ìre na mara ri taobh na h-Aibhne Lašva, aig astar dhe 69km bho Sharajevo, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha na ùghdarrasan ionadail a' creidsinn gu bheil 59,093 duine a’ fuireach anns a’ bhaile, ach tha feadhainn eile dhen bheachd gu bheil na figearan sin ro àrd is gur e dìreach an 19mh baile na dùthcha a th' ann Travnik, a-rèir àireamh-shluaigh.
Eachdraidh
Bhuineadh am baile dhan Ostair-Ungaire bho 1867 gu ruige 1918.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Braisil
'S e dùthaich ann an Aimearaga a Deas a tha ann am Braisil,  neo Brasil 'S e a' chòigeamh dùthaich as motha a-rèir farsaingeachd agus a-rèir àireamh-shluaigh san t-Saoghal air fad. Tha crìochan aice san tuath leis a' Bheiniseala, le Sùranam, Guidheana agus Guiana Frangach, san iar-thuath le Coloimbia, san iar le Boilibhia agus Pearu, san iar-dheas leis an Argantain agus le Paraguaidh agus san deas le Uruguaidh. Tha an Cuan Siar san ear dhith.
Tha Braisil a’ gabhail a-steach mòran eileanan cuideachd, m. e.:
Eachdraidh
Bha an dùthaich gu mòr an sàs gnothach Tràilleachd thar a' Chuain Shiar eadar an 16mh Linn agus an 19mh Linn.
Ainm na dùthcha
Tha deasbad aig an luchd-rannsachaidh cò às a thàinig an t-ainm "Braisil". Tha cuid den bheachd gur e ainm Gàidhealach a th' ann. Tha ceangal làidir leis an ainm Í Breasail san Seann-Ghàidhlig Bha an t-ainm sgrìobhte air mapa an t-Saoghail anns an 15mh linn. Bha na h-Èireannaich a' cleachdadh an ainm airson "Tìr nan Òg" cuideachd.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Dùthchannan Roinn-seòrsa:Aimearaga a Deas Roinn-seòrsa:Braisil
Biadh meadhan-latha
Thathas a` cantainn biadh meadhan-latha no biadh-nòin ris an tràth-bìdh seo. Tha ainmean mar lòn, loindse, diathad air an cleachdadh cuideachd, a-rèir dè seorsa tràth a thathas a` gabhail. Faodaidh “diathad” a bhith a` ciallachadh “dìnnear” no “biadh an fheasgair”, air a bheil “biadh feasgair” cuideachd. Mar an ceudna, gheibhear “biadh na maidne” no “biadh madainn”.
Onllwyn
Tha am baile Onllwyn ann an Castell-nedd Port Talbot, a' Chuimrigh. Tha e 29.8 mi (48.0 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 153.3 mi (246.7 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 1161 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 222 (19.1%); rugadh 86% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Biadh meadhan-latha
B`e biadh meadhan-latha an tràth-bìdh a bu mhotha san latha air feadh Alba aig aon àm; agus mar sin dheth, bhathas a` cantainn diathad air ann an cuid a cheàrnaidhean, mar Siorrachd Rois an Iar. Tha biadh meadhan-latha fhathast na thràth-bìdh as motha aig mòran daoine, gu h-àraid daoine aosta, agus teaghlaichean tuathanaich air a' Ghàidhealtachd `s ann an ceàrnaidhean dùthchail eile na h-Alba.
Onllwyn
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Castell-nedd Port Talbot Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Biadh meadhan-latha
Anns an latha a tha ann, tha tuilleadh daoine a` gabhail biadh beag aotrom mar cheapairean, no sailead, no ge b`e dè a th`ann; gu h-àraid anns na bailtean mòra far nach eil an t-uabhas tìde aig daoine, teaghlaichean no luchd-obrach, tràth mòr a ghabhail. Chan eil rian nach bi còrr is còrr daoine ann an Alba a` gabhail biadh beag aotrom mar sin, na tha a` gabhail biadh mòr, air sgàth astar luath am beatha làitheil.
Dùn Bheagain
thumb|Suidheachadh Dùn Bheagain
Biadh meadhan-latha
Buinidh am facal “lòn” do linn nan Gàidheal bho shean, far nach robh ach aon tràth san latha. Thathas ga cleachdadh uaireannan airson biadh meadhan-latha, mar eisimpleir: air a' chlàr-bìdh ann an taigh-còcaire na colaiste Sabhal Mòr Ostaig san Eilean Sgitheanaich.
Tha am facal “loindse” a` tighinn bhon Bheurla, “lunch”.
Roinn-seòrsa:Biadh
இலவச மதிய உணவுத் திட்டம்
Dùn Bheagain
Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach
Beithe
'S e baile ann an Siorrachd Àir a tha ann am Beithe (Beurla: Beith). Chaidh an taigh-baile a thogadh ann an 1817. Bha bùthan beaga air a' bhun-ùrlair agus talla mòr air a' chiad ùrlair a chaidh a chleachdadh mar sheòmar-cùirte agus mar sheòmar-leughaidh. Bha dà stèisein-rèile ann air a' cho-loidhne Ghlaschu, Cnoc a' Bharra agus Cill Mheàrnaig ach dhùin e ann an 1964.
787
787
Beithe
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Siorrachd Àir
787
Bàsan
Roinn-seòrsa:780an
Dùn Deòrsa
thumb|Eaglais aig Dùn Deòrsa
Chaidh tòiseachadh air obair a thogail sa bhliadhna 1748, le 1000 saighdear ga togail 's ga dhìon na làraich bho nàimhdean; bha e deiseil sa bhliadhna 1769. Ged a tha e fhathast air a chleachdadh mar dhachaigh do shaighdearan, tha e cuideachd fosgailte do luchd-tadhail aig a bheil ùidh ann an eachdraidh is dòigh-beatha an airm.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Caistealan
Sgioba nàiseanta rugbaidh Astràilia
thumb|right|250px|A line-out during [[Ireland national rugby union team|Ireland against Australia in 2006.]]
Tha Sgioba nàiseanta rugbaidh Astràilia fear den sgiobaichean mora aig rugbaidh, Bha iad sa h-uile Cupa an t-Saoghail, agus tha iad a' cluich a-measg na Tri Naiseanan.
Se fear den sgiobaichean nas fhearr san t-saoghail a tha anns na Astrailianich. Bhuain iad am Cupa an t-Saoghail ann an 1991 & 1999.
Tha iad a' cluich sna leintean or is uaine. Cleachdar wallaby mar logo aca, agus sin far an d'thainig am farainm aca.
Roinn-seòrsa:Rugbaidh Roinn-seòrsa:Astràilia
Both Fhleisginn (Iomain)
Sgioba Iomain
Sgire-Cluiche : Sgire a Tuath
Airson barrachd mu Taigh Both Fhleisginn.
Roinn-seòrsa:Camanachd
235
Bàsan
Roinn-seòrsa:230an
Dail Ruigh, Dùn Èideann
Is docha tha sibh a' lorg Dail Ruigh eile
'S e sgìre ann an Dùn Èideann a tha ann an Dail Ruigh (Dail Righ neo 's docha Dail Fhraoich).
Roinn-seòrsa:Dùn Èideann
Loir-et-Cher
'S e département na Frainge a tha ann an Loir-et-Cher. Tha e na laighe ann an Centre.
'S e Blois am prìomh-bhaile.
Roinn-seòrsa:Départements na Frainge
Duais Nobel ann am Fiosaigs
2000–
Roinn-seòrsa:Duais Nobel *
Eabhraig Nuadh (baile)
'S e baile-mòr anns an stàit Eabhraig Nuadh, Na Stàitean Aonaichte a tha ann an Eabhraig Nuadh (Beurla: New York). B' e Nieuw Amsteldam an seann-ainm a bha air.
1548
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1548 (MDXLVIII).
Eabhraig Nuadh (baile)
Eachdraidh
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1624. B' ann ann an Eabhraig Nuadh far an robh Yossele Rosenblatt na hazzan nuair a dh' fhalbh e dha na Stàitean Aonaichte.
1548
Bàsan
Roinn-seòrsa:1540an
Eabhraig Nuadh (baile)
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Eabhraig Nuadh
788
Bàsan
Roinn-seòrsa:780an
Sean Bhaile Dhùn Èideann
Tha Sean Bhaile Dhùn Èideann (Beurla: Old Town; Beurla Ghallda: Auld Toun o Embra) a' ciallachadh na phàirtean tùsanach Dùn Èideann, mar eiseimpleir Caisteal Dhùn Èideann, Drochaid a Deas (agus Drochaid a Tuath), Taigh an Ròid 7a.
Delaware
right|300px 'S e tè de na Stàitean Aonaichte a tha ann an  Delaware. Tha i suidhichte san àirde an ear na dùthcha air cladach a’ Chuan Shiar. 'S e an dàrna stàit as lugha a tha anns na Stàitean Aonaichte. Tha 897,934 duine a' fuireach anns an stàite. Tha Dover na prìomh-bhaile ach 's e Wilmington am baile as motha a tha ann an Delaware. Thàinig an t-ainm bhon Bhàgh Dhelaware agus Abhainn Dhelaware, fhuair iad an t-ainm bhon duine uaisle Breatannach Thomas West, 3mh Baran De La Warr. Tha e air a bhith na stàit bho 7 an Dùbhlachd 1787.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Na Stàitean Aonaichte Roinn-seòrsa:Stàitean de na Stàitean Aonaichte Roinn-seòrsa:Delaware
Meall nan Caorach
'S e beinn ann an Alba a th' ann am Meall nan Caorach. Tha e suidhichte ann am Frìth Fanaich deas air Loch a' Ghlais-Chàrnaich air a' Ghàidhealtachd. Tha e na laighe eadar Meall na Speireig (air an iar-thuath) is Meall Mhic Iomhair (sa deas). Tha Meall nan Caorach 604m (1982 troigh) de dh'àirde. 'S e Hump a th' ann. 'S e Beinn Liath Mhòr a' Ghiubhais Lì a mhàthair-mhullaich, tha e suidhiche san iar-thuath na beinne.
Thèid beanntan na h-Alba a chur ri chèile ann an liostaichean sònraichte a rèir àirde agus àirde rinneach mullach na beinne. Canar Beinn Rothaich, Murdo, Marilyn, Donald, Graham neo Corbett riutha. Tha buidhnean eadar-dhealaichte gam measach agus an uair sin thèid na tomhasan a chruinneachadh ann an liostaichean a tha rim faighinn air an làrach-lìn "Database of British and Irish hills". Bho àm gu àm nì iad ath-sgrùdadh mu àird na beinne, agus rinneadh an t-ath-sgrùdadh mu dheireadh air Meall nan Caorach san 27. 11. 2011.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Frìth Fanaich
Innis nan Damh
'S e baile ann an Asaint a tha ann an Innis nan Damh. Tha e suidhichte air an rathad A837 eadar Ulapul agus Loch an Inbhir aig ceann Loch Asaint.
Eachdraidh
thumb|Uamhan nan Cnàmhan Faisg air Innis nan Damh tha Uamhan nan Cnàmhan ann (Bone Caves sa Bheurla). Chaidh cnàmhan mathain, sionnaich, madaidhean-allaidh is fiadh-Lochlannach a lorg. Lorgadh cnàmhan mathan-bàn cuideachd, na h-aon cnàmhan mathain-bhàn a chaidh a lorg ann an Alba gu ruige seo. Thathar den bheachd gu bheil iad mu 11.000 bliadhna a dh'aois no fiù 's nas sine na sin. Bho 2008 a-mach tha iad aig taigh Tasgaidh Nàiseanta na h-Alba airson barrachd rannsachaidh. Lorgadh cnàmhan daonna cuideachd a tha cho sean ri trì mìle bliadhna RC.
Tha tobhtaichean Caisteal na h-Àird Bhrice suidhichte faisg air a' bhaile air bruach Loch Asaint. Chaidh an caisteal a mhilleadh le stoirm làidir ann an 1795. Tha seann eaglais na paraiste Asaint an seo, a chaidh a thogail ann an 1743. Ach ann an 1814 bha an togalach ann an droch staing, gun suidheachanan ach le uisge a bha a‘ tighinn tron mhullach. Bha seilbheadair oighreachd  Chataibh ag iarraidh eaglais ùr a thogail ann an Loch an Inbhir,  agus mar sin dhiùlt  e a càradh  airson greis. Mu dheireadh thall rinn iad obair bhunaiteach, ach gun a bhith a' leigeil a-mach air an eaglais airson a bhith mòr gu leòr do dh'àireamh-shluaigh na h- Asainte. Chaidh an eaglais ath-nuadhachadh gu tur ann an 1900 leis an ailtire William Joass à Inbhir Pheofharain. Bhon uair sin bha an eaglais na pàirt cudromach ann am beatha na coimhearsnach, gus an deach i a dhùnadh anns na 1970an. Dh’fhosgail i a-rithist ann 2003 an dèidh ath-nuadhachaidh mar togalach airson na coimhearsnachd. Tha cruinneachadh den eachdraidh ionadail is tasglann sloinntearachd ann an-diugh. Faisg air an eaglais lorgadh pìosan de sheann chrois Cheilteach bhon àm eadar an 8mh is 11ad linn.
Bha taigh-seinnse ann bho 1736 a-mach, a chaidh ath-thogail timcheall air 1774, agus 's e sin an Inchnadamph Hotel an-diugh. A-measg dhaoine ainmeil eile bha Ben Peach agus John Horne a' fuireach an seo, nuair a rinn iad an obair cliùiteach air geòlas na Gàidhealtachd.
Anns a' chlàr chithear crìonadh àireamh-shluaigh. Gu h-àraidh eadar 1812-1819, aig Àm nam Fuadaichean b' fheudar do 143 duine am baile fhàgail. Bha aimhreitean ann ann an 1883 an aghaidh ministeir ùir à Srath Nabhair, air sgàth 's gun robh muinntir a' bhaile den bheachd gum biodh am ministear a' cur taic do phoileasaidh nam fuadaichean. Ach chaidh a' chuid a bu mhotha de na daoine ath-thuineachadh air a' chosta, gu ìre mhòr far a bheil Oighreachd Asaint a Tuath an-diugh.
Cruinn-eòlas
Tha mòran beanntan timcheall air Innis nan Damh, mar eisimpleir Cona Mheall a tha na Beinn Rothaich.
Tha an sgìre ainmeil air sgàth am Moine Thrust a tha suidhichte faisg air a' bhaile. Mar sin bha agus tha an sgìre timcheall air Innis nan Damh ainmeil a-measg nan clach-eòlaichean. Bha an obair aig John Horne agus Ben Peach a' rèiteachadh an deasbaid fhada mu na cumaidhean geòlasach air a' Ghàidhealtachd. Chaidh clach-chuimhneachain a thogail ann an Innis nan Damh air a bheil na faclan: "To Ben N Peach and John Horne who played the foremost part in unravelling the geological structure of the North West Highlands 1883-1897. An international tribute. Erected 1980."
Ann an 2009 chaidh Innis nan Damh a' sguabadh bhon liosta mar Tèarmann Nàdair Nàiseanta. Bha George Vestey, neach-seilbhe Innis nan Damh den bheachd nach robh dleastanasan a thaobh glèidhteachas nàdair a' dol leis na h-amasan aige, mar eisimpleir: fèidh gu leòr a chumail airson sealg.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Asaint
1790an
Bha na 1790an sa 18mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 1790 is 31 an Dùbhlachd 1799. 'S e na dàrna deich-bliadhna den linn.
Roinn-seòrsa:18mh linn *
Àrd-bhaile
thumb|right|300px|[[Shanghai]]
'S e a th' ann an àrd-bhaile no àrd-chathair ach cathair, no baile, a tha mòr dha-rìreabh, le tuilleadh air leth-mhillean luchd-còmhnaidh anns a' chathair-bhaile fhèin, agus le co-dhiù millean daoine a' fuireach mun cuairt air. Tha na bailtean mòra a thèid a ghabhail a-steach ann an sgaoileadh àrd-bhaile gam meas mar phàirt dheth, 's chan ann nan àrd-bhailtean iad fhèin, a chionn 's nach eil iad aig cridhe an sgaoilidh bhailteil sin.
Mar as trice, tha àrd-bhaile ann an teis-mheadhan gnothaichean eaconamach, agus aig cridhe cùisean phoilitigeach chultarach roinn no dhùthcha. Mar an ceudna, tha e na bhoillsgean, a thaobh ceanglaichean agus conaltradh roinneil no eadar-nàiseanta.
Bhathar a' meas rìgh-chathair mar àrd-bhaile a chionn 's gum b'e àite-còmhnaidh an rìgh a bhiodh ann.
Cathair chruinne/Baile mòr cruinne
Thathas a' toirt tuilleadh 's a chòir eòlas air a' bhriathar seo bho chionn ghoirid a-nis air sgàth fàs dlùth-chruinneas (globalisation) san t-saoghal a th' ann (m.e. a thaobh ionmhas cruinne, conaltradh is siubhal). 'S e a th' anns a' bhun-smuain seo, cathair aig a bheil buaidh gu soilleir dìreach air cùisean an t-saoghail tro mheadhan sòiseo-eacanomaigeach, cultarach, poilitigeach. Chan e cathair chruinne a th' ann an àrd-bhaile sam bith ge-tà, agus mas e 's gu bheil e na chathair chruinne, chan fhaod sin a bhith a-rèir ìre de mhathas ann am bun-structairean, leasachadh no beò-shlàinte muinntir a' bhaile. Ma dh' fhaoidte gur e Lunnainn a' chiad chathair chruinne agus àrd-bhaile ùr-nodha riamh a bh' anns an t-saoghal. Ach, 's e àrd-bhailtean mar An Ròimh, Constantinople, Damascus, Nanjing sa leithid a bhathar a' meas mar chathraichean chruinne ann an tomhas eachdraidh.
Artagailean ceangailte
Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas
Abeokuta
‘S e baile uabhasach mòr air an àirde an iar-dheas Nìgeiria a th’ ann an Abeokuta, facal a chiallas Tèarmann nan Creagan ann an Yoroba, ris gun stèidheachadh am baile ann an 1825 le daoine a bha a’ teiche na tràillealachd. Tha e suidhichte aig bun creag ghrànaid ris an canar Olumo, aig 67m os cionn ìre na mara ri taobh na h-Aibhne Ogun anns an stàit Ogun fhèin, 66km air falbh bho Ibadan, 508km bho Abuja (prìomh-bhaile na dùthcha agus 78km bho Lagos. ‘S e an 15mh baile as motha na Nìgeiria a-rèir àireamh-shluaigh le 801,282 duine a bhios a’ fuireach anns an àite. Tha oilthigh àiteachail agus colaiste teicnigeach anns a’ bhaile cuideachd.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Afraga Roinn-seòrsa:Nigeria
Hunzahúa
‘S e fear dhe na cinn-fheadhna Muisca ainmeil, neo (Zaque), a bh’ ann Hunzahúa. Nuair a bha esan os cionn na rìoghachd, b’ urrainn dhàsan an cumhachd a mheadhanachadh ann an  Hunza (Tunja an latha an-diugh). Fiù ’s leig e ainm dhan bhaile, leis cho cudromach ‘s a bha e. Dh’aontaich e creideamhan agus cànan nam Muisca. Bha am fearann bho Chicamocha gu Sutagaos fo bhuaidh Hunzahúa.
Nochdaidh e gu tric ann am miotas a’ bhaile. Tha am beul-aithris a' mìneachadh dhuinn gu robh gaol aige air a' phiuthair Noncetá, ach am peacadh-collaidh toirmisgte ann an lagh nam Muisca. Theich an dithis còmhla, a-rèir am miotas, agus tionndaidh iad gu clachan ann an uamh mar pheannas airson an eucoir a rinn iad.
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Dualchas Roinn-seòrsa:Daoine à Coloimbia
Yn Cheshaght Ghailckagh
Bha Yn Cheshaght Ghailckagh (neo "Çhesaght" ⁊c) na chur air bun ann an 1899. Tha an t-ainm a' ciallachadh "an comann Gàidhealach" ann an Gaelg. Tha e a' strì airson suidheachadh Gàidhlig Mhanainn a leasachadh.
236
Bàsan
Roinn-seòrsa:230an
Yn Cheshaght Ghailckagh
Ceangailtean a-muigh
Roinn-seòrsa:Eilean Mhanainn Roinn-seòrsa:Gaelg
Motörhead
|thumb|Motörhead (2005)
'S e còmhlan-ciùil gu math ainmeil à Poll a' Ghruthain a tha ann am Motörhead.
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:Ceòl
1549
thumbnail|150px|Pàpa Pòl III MDXLIX
Bàsan
Roinn-seòrsa:1540an
Srath Nabhair
thumb|Abhainn Nabhair faisg air Achargary 'S e srath na h-Aibhne Nabhair, abhainn ainmeil airson bradain air a ruith o Loch Nabhair dhan chladach a tuath na h-Alba, a th' ann Srath Nabhair (Beurla: Strathnaver). 'S feumalachd eile a th' aig a' theirm mar an t-ainm seann mòr-roinne, cuideachd aithnichte mar Dùthaich MhicAoidh, aon uair a bhuntainn aig Clann Aoidh 's a sgaoileadh thar Cataibh a iar-thuath.
Bha Padruig Dubh (Patrick Sellar) fo chasaid losgaidh mì-laghail agus dun-mharbhaidh ann an 1816 nuair a dh'fhuadaich e agus loisg e croit anns an robh Mairead NicAoidh, boireannach a bha a' fuireach ann an Strath Nabhair, a dh'eug ach cha do dhìteadh e.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas na h-Alba
Eilean Musdile
thumb|Eilean Musdile, [[Lios Mòr air a chulaibh]] 'S e eilean beag a tha ann an Eilean Musdile (Beurla: Mansedale). Tha e suidhichte mu ¼ mìle san àirde an iar deas Lios Mhòir aig ceann na Linne Sheileach. Tha e mu 4 heactair ceàrnagach.
Tha Taigh-solais Lios Mhòir suidhichte anns an Eilean Musdile. Chaidh an taigh-solais a thogail le Robert Stevenson anns a' bhliadhna 1833. Bha e a' cosg £4260 an taigh-solais a thogail. Tha an taigh-solais 26 meatair a dh'àird.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Lios Mòr Roinn-seòrsa:Eileanan a-staigh
Taigh Both Fhleisginn
Taigh a bha aig a' bhuidseachd Aleister Crowley. Chaidh a cheannach sna 70an le Jimmy Page bho Led Zeppelin a bha air a ghlacadh le feallsanachd Chrowley. Tha cliu aig an taigh mar an taigh tathaichte as motha ann am Breatainn. Tha e na laighe ann sgire Both Fhleisginn air taobh an ear Loch Nis
Spruis
Roinn-seòrsa:Craobhan
Baile Ùr Dhùn Èideann
Tha Baile Ùr Dhùn Èideann (Beurla: New Town; Beurla Ghallda: New Toun o Embra) a' ciallachadh na phàirtean Dhùn Èideann air taobh a tuath Sràid nam Prionnsan.
Taigh Both Fhleisginn
Chaidh an taigh a mhilleadh le teintean ann an 2015 agus 2019.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Alba
Drochaid
thumb|right|300px|Drochaid na [[linne Foirthe|Foirthe, fhosgailte an 1890, a bhreitheas an rathad-iarainn eadar Dùn Èideann agus Fìobha]]
Is e a tha ann an drochaid, structar a bheir rathad, frith-rathad, rathad-iarainn neo slighe eile thar beàrn. Mar is tric bithidh am beàrn seo eadar dà bhruaich aibhne, ach tha iad a' dol thairis na locha, gleanntan, rathaidean eile ⁊c.
Is iad na trì prìomh cruthan drochaide:
Drochaid saile
thumb|Fo-dhrochaid Rathaid le Sailean Cruadhtain A9 aig Dail Chluanaidh Tha an dealbh air an taobh deas a' sealltainn drochaid don chruth shailteachd fon rathad mòr A9 faisg air Dail Chuanaidh. Freagairidh drochaidean sailteach gu math ri làraich far a b' fheudar do bheàrn na drochaid a bhi meadhanach mòr an co-mheas leis an aird eadar an slighe thar na drochaid agus an amar fodha. Chithear gu bheil suil na drochaid ceàrnag, agus mar sin gu bheil làn aird na drochaid ri fhaotainn air feadh a' bheàirn eadar an dà laimrig.
Nuair a thèid eallach air drochaid sailtheachd, thèid cromadh air na sailibh. Nuair a bhitheas seo a' tachairt thèid forsaichean dlùthaidh air snàithlean uachdar nan sàil ach thèid forsaichean sìnidh air na snàithlean ìochdarach. Mar sin, is fheudar do stuth nan sàil a bhi comasach a dhiùlt an dà seòrsa fhorsa: tarrainn agus brùthadh.
Freagairidh stàilinn ri sailibh, oir tha e làidir fo shìneadh agus fo dlùthadh. Cha freagair clachaireachd neo, cruadhtan-bàn (coincreit-bàn). Tha sailean cruadhtain aig an drochaid anns an dealbh. Is cruadhtan ath-neartaichte a tha annta, a ciallachadh gu bheil slatan stàilinn anns a' chruadhtain a thoirt làidiread an aghaidh sìneadh ris. Chanar stuth co-mheasgaichte ri cruadhtan ath-neartaichte agus stuthan innlichidh eile cruthaichte a dà shusbaint eadar-dhealaichte.
Drochaidean boghta
thumb|right|Drochaid bogha
Tha an dealbh air an taobh clì a' sealltainn drochaid bogha, a ghiùlaineas an rathad mòr A87 thar Alt a' Ghlarsair air an Eilean Sgitheanach. Is cruth làidir de drochaid a tha ann am bogha, oir bithidh eallach air mun na drochaid, a putadh mun chuairt "fainne a' bhogha" agus mar sin a' dlùthadh na clachan fath leth ri chèile. Tha clachaireachd làidir an aghaidh dlùthadh, ach chan eil i ach lag mu choinneamh sìneadh. Mar sin cha freagair clachaireachd ri cruth drochaid saileachd.
Is e an duilgheadas le drochaidean bogha gu bheil feum aig cruth na drochaid air aird, agus bithidh an aird a tha dith a rèir am beàrn eadar an dà laimrig.
Drochaidean croichte
Is e cruth drochaid a tha stèidhichte air slabhraidh neo ball sìnte eadar an dà cheann drochaide a tha ann an drochaid croichte. Anns an nòs innlichte de drochaid croichte, tha dà phrìomh slabhraidh (drochaidean togta rè 1800-1850) neo dà phrìomh bhall (drochaidean dealbhta as dèidh 1870) air an crochadh eadar dà thùr, fear suidhichte aig gach ceann na drochaide. Tha uachdar na drochaid a ruithe air mun cliathach aotrom a tha croichte (le slatan/ròpan crochaidh) bhon dà phrìomh bhall. Freagraidh drochaidean den seòrsa seo ri ceuman eadar 30m agus 2000m, ged nach robh na slabhraidhean iarainn-obraichte a chaidh air cleachdadh anns na drochaidean croichte bu tràithe freagarrach ri fad torr nas motha na 150m.
Chaidh leasachadh air cruth nan drochaidean croichte aig toiseach an 19mh linn bho drochaidean croichte tùsanaich a chaidh air cleachdadh an Aimearaga a Deas agus 's an Himalaya fad linntean mus an tàinig daoine Eòrpaich do na tìrean siud. Anns a' chruth thùsanaich, cleachdar trì ballan, co-shìnte, ball fa-leth air a bhitheas na luchd cleachdaidh a' coisich, agus da ròpa-laimhe, mu meatair nas arda na agus mu 300mm ri gach taobh dhen bhall-coise. Ceanglar ròpan goirid ris an chanar stuthan, eadar am ball-coise agus an dà ropa-làimhe, gach meatair neo dha air fad na drochaide. Tha seo a cruthachadh sructar tensiachd (sìnte), a tha saor agus aotrom.
Drochaidean eile
Roinn-seòrsa:Drochaidean Roinn-seòrsa:Innleadaireachd Roinn-seòrsa:Obraichean poblach
Loire (département)
thumb|Suidheachadh Loire thumb|[[Gearradh-arm Loire]]
'S e département na Frainge a tha ann an Loire (Franco-Provençal: Lêre; Ogsatanais: Léger). Tha e na laighe ann an Rhône-Alpes.
C.B. Poll Mhonadh
'S e club ball-coise Albannach a th' ann an Club Ball-coise Poll Mhonadh.
Roinn-seòrsa:Ball-coise ann an Alba
Chocó (Roinn)
'S e roinn ann an Coloimbia a tha ann an Chocó. Tha Chocó dìreach ri taobh oithear a' Chuain Shèimh, ann an àirde an iar na dùthcha. 'S e Quibdó prìomh-bhaile na roinne. Tha Chocó loma-làn coimhearsnachdan dhe daoine Afro-Coloimbianach. Rinn ceannsaichean na Spàinne, Francisco Pizarro nam measg, fìor dhroch sgrios agus milleadh air sgìrean ann an ceann a tuath na roinne seo ann an 1509.
Làmh-lèigh
thumb|right|300px
Chocó (Roinn)
Ceanglaichean A-mach
Mapa oifigeil na roinne
Roinn-seòrsa:Coloimbia
Làmh-lèigh
'S e làmh-lèigh seòrsa lighiche a tha a' dèanamh fòcas air obair-lannsa air daoine. Canar lannsaireachd ris an raon seo dhen eòlas-leighis. Mar as àbhaist bidh làmhan-lèigh ag obair ann an ospadal, leis cho speisealaichte 's a tha an cuid obrach. A bharrachd air sin tha cuid dhuibh a tha ag obair ann am fiaclaireachd agus mar lighichean-sprèidh. 'S ann dhan a' bhùirdeasachd a bhuinneas a' mhòr-cuid de na làmhan-lèigh, leis cho foghlaimte 's a tha iad agus an uiread airgid am faigh iad mar thuarastal.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Dreuchdan Roinn-seòrsa:Slàinte
Henllan
Tha am baile Henllan ann an Sir Ddinbych, a' Chuimrigh. Tha e 119.4 mi (192.2 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 182.8 mi (294.1 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 832 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 353 (42.4%); rugadh 69% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
1550
MDL
Henllan
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sir Ddinbych Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Henllan
Blàr Sliabh a' Chlamhain
thumb|Cartùn co-aimsireil a' sealltainn an Seanalair Cope a' dol na dheann air muin eich gu geataichean [[Bearaig (baile)|Bearaig, le naidheachd a ruaige fhèin]] Chaidh am blàr seo a chur tràth sa mhadainn air an 21mh dhen t-Sultain 1745, faisg air Tranent an Lodainn an Ear, Alba. B' e seo a' chiad bhlàr an Ar-a-mach nan Seumasach, 1745-1746.
B' iad an luchd-cogaidh: na Seumasaich, leis a' Phrionnsa Teàrlach Eideard Stiùbhart aig an ceann is iad fo smachd a' Mhorair Sheòrais Mhoireach agus Diùc Pheairt; agus feachd Riaghaltas Bhreatainn an Alba, fo smachd an t-Seanalair Cope.
237
Bàsan
Roinn-seòrsa:230an
Blàr Sliabh a' Chlamhain
Bha Cope air adbhanns a dhèanamh chun na h-àirde an iar bho Dùn Barra; agus am feachd Seumasach ga fheitheamh an Dùn Èideann. Thàinig an dà arm mu choinneamh a chèile faisg air Seton House, a tha fhathast na sheasamh, ann an Sliabh a' Chlamhain.
Thug arm a' phrionnsa ionnsaigh garg air feachdan an riaghaltais goirid às dèidh briseadh-latha; bha iad a' dol le bruthach, agus bhris an dol-sìos aca loidhnichean an airm deirge ann am fìor chorra mhionaidean. Bha call mòr am measg saighdearan Rìgh Deòrsa, agus chaidh an ruagadh le na Seumasaich.
Tuilleadh leughaidh - Beurla
Roinn-seòrsa:Alba Roinn-seòrsa:Eachdraidh na h-Alba Roinn-seòrsa:Na Seumasaich
789
Bàsan
Roinn-seòrsa:780an
Solothurn
‘S e baile air an àirde an iar-thuath na h-Eilbheis a th’ ann an Solothurn (Eadailtis: Soletta, Fraingis: Soleure, Pòlais: Solura, Rumantsch: Soloturn). Chaidh ainm a’ bhaile a ghràbhaladh air chloiche mar vicus Salodurum ann an 219. Tha e suidhichte aig 435m os cionn ìre na mara ri taobh na h-aibhne Aare, anns an roinn (Gearmailtis: Kanton) Solothurn fhèin, 79km air falbh bho Zürich, 154km bho Ghenève agus dìreach 31Km bho Bhern, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha 16,163 duine a’ fuireach anns a’ bhaile, an 65mh baile na dùthcha a-rèir àireamh-sluaigh. ‘S e Gearmailtis an cànan a tha aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Solothurn.
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Eilbheis
791
791
Bàsan
Roinn-seòrsa:790an
Beith
Tha beith ’na craobh sa teaghlach Betulacaeae sa ghèineas Betula. Chan fhàs iad ro mhòr, ach tha iad nas motha na preasan. Tha iad càirdeil ri teaghlach Fagaceae anns a bheil daraich agus faidhbhile.
Ainmean
Cuirear an t-ainm "Beith" air an dàra litir den sean-aibidil Gàidhealach.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Craobhan
Setsubun
thumb|Setsubun Tha Setsubun節分, no Roinneadh Aimsireil, air a chumail air 3 agus 4 Gearran san t-Seapan. Thathar a' cumail làithean na fèille seo agus na deas-ghnàthan a tha na lùib airson comharrachadh an earraich nach tàinig a-rèir seann mhìosachan na gealaich. Gabhaidh setsubun a' samhlachadh ris an Earraich Gheamhraidh mar a roinneadh na Gàidheil bho shean e.
Mamemaki（豆まき）
'S e seo cleachdadh setsubun gus olc agus àmhghar fhògradh às an dachaigh. Thathas a' tilgeil pònairean ròiste feadh seòmraichean an taighe gus deamhanan a spìonadh às (mamemaki 豆まき); agus thathas a' crochadh ceann-seirdean loisgte　（柊さし）, air an dealgachadh air meangan cuilinn. Thathar a' creidsinn gun glèidhear deagh shlàinte fad na bliadhna sin ma dh' itheas àireamh de phònairean tilgte co-ionnan ris an aois fhèin.
Airgead (meatailt)
'S e eileamaid cheimigeach a tha ann an airgead le samhla Ag agus àireamh atamach 47.
'S e meatailt luachmhor gheal neo liath agus dheàrrsach a th' ann.
Taisgealadh
Bha airgead aithnichte ann an ro-eachdraidh.
Cruinn-eòlas agus cultar
Tha Argentina a’ ciallachadh “Tìr nan Airgead”.
Thubhairt na Incas gur e “Fallas na grèine” a tha ann an òr, agus “Deòir na gealaich” a tha ann an airgead.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Meatailt Roinn-seòrsa:Eileamaidean
Ceilteach
right|250px|thumb|Crois cheilteach Tha Ceilteach na fhear/bhoireannach aig a bheil ceangal làidir ri dualchas no cànan Ceilteach. Tha am briathar fhèin caran connspaideach, agus tha argamaidean gu leòr ann, mar a bheil "Ceiltich" an latha an-diugh nan Ceiltich idir. An robh Ceiltich riamh ann. Tha an argamaid as treasa gu bheil na dùthchannan aig a bheil cànan beò tùsach Ceilteach, nam fìor dhùthchannan Ceilteach. Airson tuilleadh fiosrachaidh, faic "Ceiltich ùra".
* Roinn-seòrsa:Cinealan Mhòr
238
Bàsan
Roinn-seòrsa:230an
Siostaman cho-chomharran
'S e dòigh rianail airson co-cheangail a dhèanamh eadar àlach òrdaichte àireamhan agus puing suidhichte ann an spàs a th' ann an siostam cho-chomharran. 'S e an eisimpleir as sìmplidh an siostam Cartesach. Anns an t-siostam seo tha aon phuing air a taghadh mar bhun-phuing anns an spàs agus tha trì cùrsaichean air an taghadh (ainmichte x, y agus z mar as cumanta) a tha ceart-cheàrnach fear bhon fhear eile. Faodar puing sam bith eile lorg anns an spàs le bhith a' dol an astair k (can) bhon bhun-phuing air a' chùrsa x, nuair sin an astair m air a' chùrsa y agus nuair sin an astair n air a' chùrsa z. Tha na trì àireamhan (k, m, n) nan co-chomharran na puinge, ach feumar an ainmeachadh anns an òrdugh (x, y, z). Anns an eisimpleir seo, 's e k co-chomharra x na puinge, m an co-chomharra y agus n an co-chomharra z.
Tha iomadach dòigh airson cho-chomharran a chur air puing. Faodar puing eile thaghadh mar bhun-phuing. Faodar cùrsaichean eile thaghadh mar shiùil-thomhais. Agus chan eil e èiseil gum bi na cùrsaichean taghte ceart-cheàrnach, no eadhan gur e loidhnichean dìreach a th' annta. Tha co-chomharran na puinge an urra ris an t-siostam a th' air a chleachdadh.
'S e as adhbhar do shiostaman cho-chomharran eadar-dhealaichte bhith ann gu bheil e nas fhasa, ann am bitheantas, ceist fhuasgladh anns an dara siostam na tha e ann an siostam eile. Is mathaid nach gabh i fuasgladh idir ann an siostam air choireigin. Agus gu tric thèid ceist a cur anns an dara siostam ach gabhaidh i fuasgladh nas fhasa ann an siostam eile. Mar sin tha e cudromach cuideachd gum bi eòlas againne ciamar a dh'atharraicheas sinn na co-chomharran bhon dara siostam gu siostam eile.
Ann am matamataig, chan ann ach àlach àireamhan a th' anns na co-chomharran. Ann am fiosaig gu h-àraidh, ach ann an iomadh raon eòlais eile, faodaidh na h-àireamhan seo a' riochdachadh uimhirean mar àite, luathas, no forsa. Faodar spàsan ioma-sheallach easchruthach a thogail, agus siostam cho-chomharran aca airson phuingean a lorg annta. Ann an reul-fhiosaig, mar eisimpleir, tha modh fàs còmhlan reultan air a rannsachadh ann an spàs 6sh far a bheil na sia siùil-thomhais nan àite reul (x, y, z) agus nan codaichean de luathas na reul leis na trì cùrsaichean (vx, vy, vz). Suidhichear gach reul a' chòmhlain anns an spàs seo aig co-chomharran (x, y, z, vx, vy, vz).
1700
MDCC
Siostaman cho-chomharran
Gnè cheart-cheàrnachail
Tha dà sheòrsa siostam cho-chomharran ann – ceart-cheàrnachail agus lùb-loidhneach. Chan ann ach aon shiostam den ghnè cheart-cheàrnachail agus sin an siostam Cartesach. Anns an t-siostam seo 's e loidhnichean dìreach a th' anns na h-axes (na cùrsaichean tomhais), agus tha na h-axes ceart-cheàrnach fear bhon fhear eile. 'S e sin ri ràdh gur e ceart-cheàrn an ceàrn eadar dà axis sam bith. Air plàna (ann an spàs dà-sheallach) dealbhar ceart-cheàrnach (an cumadh) eadar puing P agus a' bhun-phuing O ma tha an dà phuing seo co-cheangailte le loidhnichean an cùrsa nan axes.
1700
Bàsan
Roinn-seòrsa:1700an
Siostaman cho-chomharran
Gnè cheart-cheàrnachail
300px
Tha e lèirsinn gum bi breisleach an seo. Ged nach eil e èiseil gum bi ceart-cheàrn eadar siùil-thomhais siostam cho-chomharran tha e mòran nas feumail ma bhios, agus seo feart nan siostaman as cumanta. Tha iad uile ceart-cheàrnach ach chan ann ach fear dhiubh (an siostam Cartesach) ceart-cheàrnachail. Ri linn seo, ann am matamataig agus ann am fiosaig cleachdar am facal ortogònach (bhon Ghreugais ορθός: ceart agus γωνία: ceàrn) an àite a' bhuadhair ceart-cheàrnach, mar as cumanta.
Gnè lùb-loidhneach
'S ann lùb-loidhneach a tha na co-chomharran ma tha fear dhiubh, air a' char as lugha, air a thomhas air cùrsa loidhne lùbte. 'S e an eisimpleir as sìmplidh na co-chomharran pòlarach air plàna (na co-chomharran pòlarach cearclach). Anns an t-siostam seo lorgar gach puing air a' phlàna aig na co-chomharran (r, θ), far a bheil r na h-astar dìreach bhon bhun-phuing O agus θ na ceàrn bho axis pòlarach (m.e. axis-x an t-siostaim Chartesaich). Tha seòl-tomhais θ ortogònach ri seòl-tomhais r oir 's e beantan cearcaill le radius r a th' ann an seòl-tomhais θ agus tha ceart-cheàrn eadar radius a' chearcaill agus am beantan aige.
400px
'S e eisimpleir eile a th' anns na co-chomharran eileapsach. Seo siostam cho-chomharran air plàna far a bheil puing a lorg aig co-chomharran (u, v) far a bheil u na eileaps co-fhòcasach agus tha v air a thomhas mar cheàrn bho 0° gu 360° bhon mhòr-axis na h-eileaps. Ma tha v seasmhach, 's ann air hipearbòla, leis an aon fhòcas 's a tha aig an eileaps, a tha lorg loidhne u. Tha na hipearbòlan (loidhnichean lùbte le v cunbhalach) ortogònach ris na h-eileapsan (aig a bheil u cunbhalach). Anns an eisimpleir seo 's e loidhnichean lùbte a th' anns an dà sheòl-thomhais.
1560
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1560 (MDLX).
Siostaman cho-chomharran
Atharrachadh siostaman cho-chomharran
Gus co-chomharran iomlaideachadh eadar siostaman, tha feum air foirmle a dh'atharraicheas co-chomharran an dara siostaim do cho-chomharran an t-siostaim eile. Mar eisimpleir, seo na foirmlean bho cho-chomharran pòlarach (r, θ) gus na co-chomharran Cartesach (x, y):
1560
Bàsan
Roinn-seòrsa:1560an
Siostaman cho-chomharran
Atharrachadh siostaman cho-chomharran
Gus an iomlaideachadh air ais:
Ged a bhiodh θ'  an ceàrn anns a' chiad cheathramh (0° ≤ θ'  < 90°). Nam biodh a' phuing (x, y) ann an ceathramh eile:
Ann an cuid de shiostaman cho-chomharran, tha puing ann gun luach sònraichte aig fear de na cho-chomharran. 'S e eisimpleir a th' ann am bun-phuing nan co-chomharran pòlarach (r, θ). Tha r = 0 agus chan eil e gu diofar dè an luach a th' aig θ. Far a bheil seo a' chùis, thathar ag ràdh gur e singilteachd a th' anns a' cho-chomharra seo.
Spàsan toinnte, cairtean agus atlasan
Far a bheil spàs (easchruthach) air leth toinnte, is math a dh' fhaoidte nach eil e ion-dhèanta (no feumail) airson aon shiostam cho-chomharran a chur air feadh an spàis gu lèir. Ann an suidheachadh den t-seòrsa seo, cuirear iomadh siostaim le chèile airson an spàis a chòmhdachadh. Canar cairtean ris na siostaman cho-chomharran fa leth agus atlas ris a' chruinneachadh dhiubh. Thàinig am briathrachas seo bho chairtean-mara.
Faic cuideachd
Roinn-seòrsa:Matamataig
Maigheach
Se seòrsa mamal a tha ann am maigheach no geàrr.
Blytheswood
’S e carthanas Crìostaidh a tha ann an Blytheswood (no “Curam Blytheswood”). Tha prìomh oifig aca air a’ Ghàidhealtachd, ann am Baile Eòghainn, ach tha oifisean aca cuideachd air feadh Breatainne agus tha iad ag obair ann an dùthchannan thall thairis.
Chaidh Blythswood a stèidheachadh ann an 1966 is tha iad air fàs gu mòr bhon uairsin. Tha an cathrannas a' cumail cosnadh ri 64 duine air a' Ghàidhealtachd is còrr is 250 duine gan cuideachadh gu saor-thoileach. ’S iad a tha a’ ruith Banca Bidhe na Gàidhealtachd, agus bheir iad taic cuideachd do dhaoine a tha a’ fulaing ri trioblaidean dibhe. Tha cuideachd sgeama ath-chleachdaidh is ath-chuairteachaidh aca.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Carthannasan Albannach
C.B. Obar Bhrothaig
Roinn-seòrsa:Ball-coise Roinn-seòrsa:Sgiobannan ball-coise Roinn-seòrsa:Ball-coise Albannach Roinn-seòrsa:Sgiobannan ball-coise Albannach
Maigheach
thumb|Maigheach le Albrecht Dürer
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Creimiche Roinn-seòrsa:Mamalan
Ljubljana
Tha  Ljubljana (IPA: ljuˈbljʌna) na phrìomh-bhaile agus am baile as motha ann an Sloibhìnia. Anns a' Ghearmailtis canar Laibach ris agus 'san Eadailtis Lubiana.
Eachdraidh
Bhuineadh am baile dhan Ostair-Ungaire bho 1867 gu ruige 1918.
Iomraidhean
250px|left|thumb|Meadhan a' bhaile
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Prìomh-Bhailtean na Roinn Eorpa Roinn-seòrsa:Sloibhìnia
Baile Chuil
Tha pàirc air taobh tuath a' bhaile ris an canar Sundrum Castle Holiday Park. Tha Caisteal Shundrum a chaidh a thogail anns an 14mh linn an seo cuideachd.