cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cunntasachd
Laskentatoimi
Ruairidh MacIlleathain
Tha Ruairidh MacIlleathain (Beurla: Roddy Maclean) ’na chraoladair agus sgrìobhadair Gàidhlig aig a bheil ùidh ann an luchd-ionnsachaidh na Gàidhlig, dualchas nàdair agus an àrainneachd. Bha e ’na dheasaiche don ràitheachan Cothrom aig Clì Gàidhlig agus bidh prògraman goirid leis Litir do Luchd-ionnsachaidh agus An Litir Bheag air Radio nan Gàidheal gach seachdain.
Tha e cuideachd air cùrsaichean goirid a theagaisg aig Sabhal Mòr Ostaig.
Iomraidhean
MacIlleathain, Ruairidh Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gàidhlig
Aberffraw
Tha am baile Aberffraw ann an Ynys Môn, a' Chuimrigh. Tha e 130.1 mi (209.4 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 216.8 mi (348.9 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 606 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 409 (67.5%); rugadh 72% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Tha am frith-rathad astair Slighe Cladach Ynys Môn (Cuimris: Llwybr Arfordirol Ynys Môn; Beurla: Anglesey Coastal Path) a' dol tro Aberffraw. Tha an cas-cheum mu 124 mìle (200 km) de dh'fhaid agus a' leantainn iomall-fairge Ynys Môn. Tha e na phàirt de Shlighe Costa na Cuimrigh, cas-cheum mu 870 mìle (1,400 km) de dh'fhaid.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ynys Môn Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Ceasan
'S e ainm Gàidhlig a th' ann an Ceasan. 'S e ainm baistidh fireann a th' ann. Nochdaidh e anns a' Bheurla mar Kessan no Kessock.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ainmean Gàidhealach
1254
MCCLIV
Bàsan
Roinn-seòrsa:1250an
Almaty
‘S e am baile as motha ann an Casachstan a tha ann an Almaty. (cànan kazakh: Алматы). Eadar 1921 agus 1991 bha e na phrìomh-bhaile aig àm Kazakh Soviet Socialist Republic agus an uair sin ann am Poblachd Kazakhstan (1991 gu 1998). Eadhon ged an do ghluais an cùmhachd poileataigeach gu Astana ann an 1998, ‘s e Almaty cridhe malairteach na dùthcha fhathast. Gus na 1980 bha gu bhith 50% de mhuinntir a’ bhaile nan Ruiseach. Ach dh’fhàg iad aig àm neo-eisimeileachd Chasachstain.
Tha Almaty na laighe anns an earra-dheas na Casachstain, faisg air crìochan Cirgiostàn agus 300 cilemeatair bhon chrìochan Sìneach. Tha am baile suidhichte aig cois na ruith bheanntan Tian Shan – Transili-Alatau. Tha an t-ainm Almaty a’ ciallachadh: "beairteach le ubhlan".
Anns na sgìrean timcheall air Almaty tha ubhlan riasgail (Malus sieversii) a’ fàs. Tha luchd rannsachadh ag smaoineachadh gur e sin an t-ubhal as sine air feadh an t-Saoghail agus gu bheil na h-ubhlan anns an latha an-diugh a’ buntainn don àite sin. Thàinig an t-ainm bho Alma-Ata, ainm a bha na Ruiseach a’ cleachdadh airson Almaty: "алма" (ubhal) agus "ата" (seanair), ach canar gun do rinn iad mearachd leis an eadar-theangachadh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Meadhan Àisia
321
Bàsan
Roinn-seòrsa:320an
Comhairle nan Leabhraichean
Tha Comhairle nan Leabhraichean (Beurla: The Gaelic Books Council) a’ cur taic ri foillseachadh na Gàidhlig. Thòisich i ann an Roinn Ceiltis aig Oilthigh Ghlaschu. Tha e ann am Partaig ann an Glaschu, far a bheil bùth, oifis agus stòras aice.
Eachdraidh
Chaidh An Comunn Leabhraichean, an t-aimn a bha air aig an àm, a chur air chois ann an 1968. B' e a' chiad stiùiriche a bh' air an sgrìobhadair Iain Moireach.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Buidhnean Gàidhlig Roinn-seòrsa:Litreachas
828
Bàsan
Roinn-seòrsa:820an
Obar Chrombaidh
'S e baile ann an Alba a tha ann an Obar Chrombaidh (Beurla: Abercrombie). Tha e ann am Fìobha.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Fìobha
Obar Dheathain a Deas (sgìre Phàrlamaid Westminster)
'S e sgìre Phàrlamaid Westminster a tha ann an Obar Dheathain a Deas (Beurla: Aberdeen South).
Cruthaicheadh e ann an 1885 agus mhùth a chrìochan ann an 1918, 1950, 1955, 1983, 1997 is 2005.
Obar Chiardair
'S e baile ann an ear-thuath na h-Alba a tha ann an Obar Chiardair (Beurla: Aberchirder, Beurla Ghallda: Foggieloan, far-ainm: Foggie).
Obar Dheathain a Deas (sgìre Phàrlamaid Westminster)
Tha a' phàirt a deas de dh'Obar Dheathain agus phàirt an iar de Shràid Aonaidh anns an sgìre seo. Tha i ann an crìch ri Obar Dheathain a Tuath agus Siorrachd Obar Dheathain an Iar agus Ceann Chàrdainn.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sgìrean Phàrlamaid Westminster Roinn-seòrsa:Siorrachd Obar Dheathain
Obar Chiardair
Tha e ann an Comhairle Shiorrachd Obar Dheathain (Siorrachd Bhanbh ro 1975). Tha e mu 41 mìltean (67 km) san àird an iar-thuath air Obar Dheathain.
Giùlan
Tha e na laighe air an A97.
Dealbhan
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Siorrachd Bhanbh Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Obar Dheathain
Xi
right|thumb
'S e Xi (Ξ, ξ) an ceathramh litir deug den aibidil Ghreugach. Tha e co-ionnan ri X san aibidil againne. Tha am fuaim aig an litir “Χ” (chi) san aibidil Ghreugach mar “ch” sa Ghàidhlig.
Roinn-seòrsa:Aibidil Ghreugach
Na h-Eileanan Aleutianach
Tha na h-Eileanan Aleutianach suidhichte anns a' Chuan Seimh eadar 100 is 500 cileameatair air falbh bhon àirde an deas oirthir Alasca gu Siberia an ear. 'S e An Ruis agus Na Staitean Aonaichte na dùthchannan a tha faisg air.
Bealadair
'S e baile beag ann an ear-thuath na h-Alba a tha ann am Bealadair (Beurla: Ballater) neo Bealdair.
322
Bàsan
Roinn-seòrsa:320an
Bealadair
Tha e ann an Comhairle Shiorrachd Obar Dheathain (Siorrachd Obar Dheathain ro 1975). Tha e mu 40 mìltean (65 km) san àird an iar air Obar Dheathain. Tha e suidhichte air bruach Uisge Dè. Tha e ann am Pàirc Nàiseanta a' Mhonaidh Ruaidh.
Ann an 2001 bha 1,446 duine a' fuireach an seo.
Giùlan
Tha e na laighe air an A93.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Siorrachd Obar Dheathain Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Obar Dheathain Roinn-seòrsa:Am Monadh Ruadh
Loch Gabarus
Tha Loch Gabarus ann an Eilean Cheap Bhreatainn, Alba Nuadh.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh Roinn-seòrsa:Bailtean_ann_an_Eilean_Cheap_Bhreatainn
Llanwrthwl
Tha am baile Llanwrthwl ann am Powys, a' Chuimrigh. Tha e 55.8 mi (89.8 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 153.0 mi (246.3 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 190 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 35 (18.4%); rugadh 41% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Powys Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Kigali
'S e Kigali am prìomh-bhaile Ruanda. Anns a’ bhliadhna 2005 bha 851,024 duine a’ fuireach an-seo. Mar sin dheth ‘s e am baile as motha den dùthaich a th’ ann cuideachd. 'S e seo an Co-chomharran aige: 1° 56’ 38” Deas agus 30° 3’ 34” Ear.Tha Kigali 176km air falbh bho Bhujumbura (Burundi), 367km bho Khampala (Uganda), 1,658km bho Kinshasa (Poblachd Dheamocrach na Congo), agus 787km bho Dhodoma (Tansainìa). Tha e suidhichte ann an cridhe na dùthcha, aig 1,539m os cionn ìre na mara.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Afraga Roinn-seòrsa:Afraga-an-Ear Roinn-seòrsa:Bailtean
Charles Lapworth
B' e creag-eòlaiche Sasannach a bha ann an Charles Lapworth.
A Bheatha
Rugadh e san 2mh den t-Sultain 1842 ann am Faringdon ann am Berkshire (an-diugh Oxfordshire). Fhuair Lapworth foghlam ann an Culham Diocesan Training College faisg air Abingdon airson a bhith na neach-teagaisg. An uair sin ghluais e do na Crìochan far an do rinn e rannsachadh air fosailean nam beathaichean. Le mapadh mionaideach agus le modh-gabhail ùr-ghnàthach de sgrùdadh air fosailean sònraichte bha Lapworth a' sealltainn nach b' e dìreach aon sreath-leanmhainn tiugh de chreag Siluriananch ann ach gun deach sin a chruthachadh le mòran fhillidhean tana a bha air am pasgadh a-rithist is a-rithist. Tha e ainmeil air sgàth na h-obrach le fosailean gu h-àraidh le graptolites, a bha beò aig amannan sònraichte. Le sin bha e a' moladh gu bheil na creagan eadar na creagan Cambrach ann an ceann a tuath na Cuimrigh agus an fheadhainn Silurianach ann an ceann a deas na Cuimrigh a buntainn do dh'ùine gheòlasach ùr: an t-àm Òrdobhaiseach.
thumb|Fosailean sònraichte a bha beò aig amannan sònraichte a-mhàin
Ann an 1869 phòs e Janet Sanderson, nighean a' mhaighstir-sgoile anns a' Gheal Àth agus bhon uair sin bha e airson fuireach anns an sgìre seo. Bha e fhèin na mhaighstir-sgoile fad 11 bhliadhna ann an sgoil na h-Eaglais Easbaigich anns a' Gheal Àth. An uair sin chaidh e air ais don oilthigh gus clach-eòlas ionnsachadh agus thòisich e ag obair mar neach-cuideachaidh ann am Madras College ann an Cill Rìmhinn, Fìobha. Ann an 1881 b' e esan a’ chiad ollamh airson clach-eòlas ann am Mason's College, (an-diugh Oilthigh Bhirmingham) far an robh e a' teagasg gus an do leig e a dhreuchd dheth.
Chuir e seachad ùine faisg air Diùranais le mapadh na Gàidhealtachd. B' e esan a' chiad fear a chruthaich an teòiridh chonnspaideach gun robh na creagan na bu sine nan laige air mullach nan creagan na b' òige. Bha e a' beachdachadh gum b' e pasgadh iom-fhillte a b' adhbhar. Chaidh an teòiridh a dhearbhadh le Ben Peach agus John Horne leis an obair a rinn iad air iar-thuath na Gàidhealtachd.
829
Bàsan
Roinn-seòrsa:820an
Am Both Cheit
'S e baile ann an Alba meadhanach a tha ann am Both Cheit (Beurla: Bathgate). 'S ann an Lodainn an Iar a tha e. Tha an M8 a' dol seachad a' bhaile. Tha na bailtean Armadal, Blackburn, an t-Allt Bàn, Gleann Iucha agus Baile Dhunlèibhe faisg air a' bhaile.
Foghlam
An-dràsta, tha ceithir bun-sgoiltean anns a' bhaile fhèin: Windyknowe, Simpsons, St. Mary's agus Balbardie. Tha dà bhun-sgoiltean eile ann an Boghall ('s e iomall-bhaile Bhathgate a th' ann am Boghall): St. Columbus agus Boghall Primary. Chan eil ach aon àrd-sgoil anns a' Bhaile: Bathgate Academy, ach tha àrd-sgoil chaitligeach, St. Kentigern's Academy, ann am Blackburn. Mar as àbhaist, bidh sgoilearan a chaidh a St. Mary's a' faighinn bus a St. Kentigern's.
thumb|An Seann-Acadamaidh
Chaidh an Old Academy a thogail ann an 1831. Fhuair am baile an t-airgead bho John Newlands. Nuair a chaochail Newlands ann an Diameuga, dh'fhàg e mòran airgid don bhaile anns an tiomnadh aige airson sgoil saor a thogail. Aig an àm sin, cha robh sgoil saor anns a' bhaile. Gach bliadhna, bidh fèis mhòr anns a' bhaile far am bi muinntir Bhathgate a' cùimhneachdainn cò às a thàinig the Old Academy. 'S e Bathgate Procession agus John Newlands Festival an t-ainm a th' air an fhèis mhòir.
Bathgate Procession agus John Newland Festival
Tachraidh Bathgate Procession agus John Newland Festival a' chiad Disathairne san Òg-mhios.
Charles Lapworth
A Bheatha
Chaidh a thaghadh mar bhall den Chomann Rìoghail ann an 1888 agus fhuair e Royal Medal ann an 1891. Ann an 1899 fhuair e an Wollaston Medal, an duais a b' àirde den Geological Society of London air sgàth na h-obrach aige air a' Ghàidhealtachd agus ann am Monadh a Deas. 'S ann air Lapworth a tha an loch eigheadail "Lake Lapworth" air ainmeachadh.
1253
MCCLIII
Omicron
right|thumb
'S e Omicron (Ο, ο) an còigeamh litir deug den aibidil Ghreugach. Tha e co-ionnan ri O (goirid) san aibidil againne.
Roinn-seòrsa:Aibidil Ghreugach
1253
Bàsan
Roinn-seòrsa:1250an
Charles Lapworth
A Bheatha
Chaochail e san 13mh dhen Mhàrt 1920 ann am Birmingham. Tha taigh-tasgaidh Lapworth ann am Oilthigh Bhirmingham le tasglann de na rannsachaidhean a rinn e.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Eòlaichean agus Innleachdairean Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte Roinn-seòrsa:Eòlas-talmhainn
Am Both Cheit
Bathgate Procession agus John Newland Festival
Thòisich an tachartas seo mar phairèid latha an stèidheadair air 17mh den Ghiblean 1844. Air an latha siud, choisich sgoilearan na t-seann acadamaidh bhon acadamaidh fhèin chun Eaglais Àrd air an latha sin gach bliadhna. Bha an latha siud na latha-saor air sgàth 's gun do shaoil na urrasairean Newland gur e co-latha breith Newland a th' anns an latha siud.
Cuan Siar
right|300px right|300px
'S e an cuan eadar an Roinn Eòrpa, Afraga agus na h-Aimearagan a tha anns a' Chuan Siar no An Cuan Atlantaig (Beurla: Atlantic Ocean).
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Muir
Rathad an Loch Mhòir
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Canada Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh Roinn-seòrsa:Bailtean_ann_an_Eilean_Cheap_Bhreatainn
Leonid Hurwicz
B' e eaconamaiche Pòlainneach a bha ann an Leonid "Leo" Hurwicz (21 an Lùnasdal 1917, Moscobha, an Ruis –  24 an t-Ògmhios  2008, Minneapolis ann am  Minnesota, na Stàitean Aonaichte).
Am Both Cheit
Freumh an ainm
A rèir John Garth Wilkinson 's ann bhon Bhreatnais a tha an t-ainm "Bathgate"; tha e a' ciallachadh  'Baedd coed ' sa Chuimris (coille nan torc). Fad 's a tha an t-ainm a' nochdadh air mapa Roy Pedersen mar 'Both Cheit' sa Ghàidhlig tha Ainmean-Àite na h-Alba agus "Map-balla Alba" a' gabhail ris an ainm Beurla.
Leonid Hurwicz
Ceangal a-mach
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Eaconomachd Roinn-seòrsa:Daoine às a' Phòlainn Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Cuan Innseanach
right|300px
Se cuan a tha anns a' Chuan Innseanach, a tha air taobh-a-deas na h-Aisia, taobh-an-iar na h-Astràilia, agus taobh-an-ear na h-Afraga. Tha an Cuan-a-Deas rin deas, agus an Cuan Siar rin iar-dheas.
Roinn-seòrsa:Muir
Glenn Theodore Seaborg
B' e ceimigear às na Stàitean Aonaichte a bha ann an Glenn Theodore Seaborg (Suanais: Glenn Teodor Sjöberg, Ishpeming Michigan, 19 an Giblean 1912–Lafayette, Calafòrnia, 25 an Gearran 1999).
Bha e na oileanach aig UCLA agus Oilthigh Bherkeley, far an do sgrìobh e a theusais. Theagaisg e aig Berkeley, agus bha e an sàs anns a' Phròiseact Mhanhattan. Bha e na Sheannsalair Oilthigh Bherkeley eadar 1958 is 1961 agus chaidh e na cheannard Coimisean Lùtha Atamach ann an 1961 far a mhair e gu ruige 1971.
Urraman
Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 1951, còmhla ri Edwin Mattison McMillan. Seach an Duais Nobel, bhuannaich e am Bonn Nàiseanta an Saidheans ann an 1991 is chaidh seaborgium, eileamaid 106, ainmicheadh air.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd Roinn-seòrsa:Ceimigearan às na Stàitean Aonaichte Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte Roinn-seòrsa:Pròiseact Mhanhattan
Bermeo
'S e baile meadhanach ann an ceann a tuath na Spàinne a th’ ann Bermeo. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1236. Tha Bermeo suidhichte aig ìre na mara, is le sin tha iasgach gu math cudromach an seo. Tha Bermeo 350km air falbh bho Mhadrid, prìomh-bhaile na Spàinne, agus 33km bho Bhilbao, am baile as motha ann an Dùthaich nam Basgach Tha 17,144 daoine a’ fuireach ann an Bermeo, am baile as motha ann an sgìre Busturialdea. Tha Spàinntis agus Basgais gam bruidhinn ann am Bermeo.
Àireamh-sluaigh
Tha àireamh-sluaigh a’ bhaile dà thuras nas motha na bha e an ceann ciad bliadhna, ged an do thuit e beagan aig toiseach an 21mh linn.
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean na Spàinne Roinn-seòrsa:An Spàinn Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa Roinn-seòrsa:Dùthaich nam Basgach
Loch an Sgùirr Mhòir
thumb|Sealladh air Loch an Sgùirr Mhòir
'S e loch ann an Alba a tha ann an Loch an Sgùirr Mhòir. Tha e suidhichte ann am Minginis anns an Eilean Sgitheanach. Tha e na laighe aig cois Beinn nan Dubh-lochan (253 m).
Chan eil duine sam bith a' fuireach faisg air Loch an Sgùirr Mhòir agus mar sin chan eil rathaidean ann a leanas chun an locha seo.
Abergele
Tha am baile Abergele ann an Conwy, a' Chuimrigh. Tha e 125.8 mi (202.4 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 190.4 mi (306.4 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 10279 daoine a' fuireach ann agus bha Cuimris aig 2014 (19.6%); rugadh 48% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Loch an Sgùirr Mhòir
Dealbhan
Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba
Abergele
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Conwy Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Gotlands län
'S e Roinn (Suainis: län) na Suaine a th' ann an Gotlands län (IPA: ɡɔtland, Suomais: Gotlannin lääni). Tha i suidhichte san innis-mhuir Slite, anns a' Mhuir Bhaltach, ann am ceann a deas na dùthcha, leth-shligheach eadar an t-Suain fhèin agus Laitbhia. 'S e Visby a tha na phrìomh-bhaile agus tha an sgìre a' gabhail a-steach Gotland fhèin, Fårö, Gotska Sandön, Lilla Karlsö agus Stora Karlsö. Chaidh an roinn a chruthachadh ann an 1678. Sìnidh Gotlands län fad 3,183.7km² agus tha 57,391 duine a' fuireach ann. Le sin, 's e an 20mh roinn as motha na Suaine a thaobh talmhainn agus an 21mh tè as motha a thaobh àireimh-sluaigh. 'S e Suainis agus Gutniska a tha gam bruidhinn an seo. Chan eil ach sgìre-riaghlaidh sa roinn seo, le sin nach eil ach glè bheag de dhaoine a' fuireach ann.
Freumhan an ainm
Ged nach eil freumh-fhaclachd an ainm seo cho soilleir tha e coltach gur ann à Gotar (Gàidhlig: Gotaich) ann an Lochlannais a tha an t-ainm. Bheireadh sin Tìr nan Gotach duinn sa Ghàidhlig an latha an-diugh.
Eachdraidh
B' e Ake Hänsson Ulfsparre a' chiad riaghladair nan roinne.
Rothair
right|thumb|Rothair
Cumhachd na Gaoithe
''Tha sgioblachadh dith air an aiste seo, a tha stèidhichte air pàipear sgrìobhta an 2001. Tha sgioblachadh air leth dith air cló-sgriobhadh nan co-ionnanaich''
Rothair
Se carbad beag a tha ann an rothair (Beurla: “bicycle”; Beurlachas: baidhsagal neo “baidhseagal” 7c), air a tha gu h-àraid dà chuibhle, neo uaireanan trì (traidhsagal). Tha e air iomain le na casan air na troigheanan. Chaidh an rothair a chruthachadh fad an 19mh Linn. B' e Kirkpatrick MacMillan a rinn a' chiad rothair, ann an 1839.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Trafaig
Cumhachd na Gaoithe
Tharruinnear cumhachd- sruth neirt - as an gluasad adhair ris an canar "a' ghaoithe" le nos innil don ainm muileann gaoithe.
Mineachadh Sònraichte air Briatharachas Innleadaireachd
Mus an measaich sinn co mheud cumhachd a tha so-buannaichte as na gaoithe, feumaidh sinn a' toirt minicheadh teicneolachd ri facal neo dha. Anns an aiste seo:
Obair
Dèanar obair ‘nuair a bhios forsa (F) a’ gluasad rudeigin air adhart. Tha meud an obair (W) a rèir meud an fhorsa (F) agus a rèir fad a’ ghluasaid (s).
Lùths cineatagach
Tha lùths cineatagach aig corp a tha na gluasad.
Tha uimhir luths cineteachd aig corp a reir meall ( meud stugh ) agus luaths a’ chuirp. Anns an co-ionnanas a leanas tha “m” na sheasamh airson meall, “L” airson luths , “v” ( bho’n seann ghreicis “bhelos” a’ ciallachadh luath) airson luaths, Mar sin, Chan eil e doirbh a fhaicinn gu bheil an dearbh seòrsa lùths aig lionn, mar eisimpleir uisge, a tha na sruthadh tro pìob.
Fidrig uisge, agus an t-uisge na sruthadh tro pìob aig luaths (a’ dèanamh astar) de v meterean gach diog (m/s). Ré diog, siubhalaidh gach mir uisge v meterean. Far a bheil thar-farsuinneachd na pìoba co ionnan ri “A” tha tomad an uisge a tha a’ sruthadh tro fainne-pìoba “a” gach diog a réir an co-ionnanas
thumb|300px|Tomad Uisge a’ Sruthadh Tro Pìob
Their dlùthas ( riochdaichte le ρ ) ris am feart de stuth a tha co-ionnan ri cuideam de aonad tomad
Mar sin bithidh
a’ sruthadh tro ‘n fainne aig “a” gach diog. O chionn ‘s gu bheil an tomad seo a’ siubhal aig luaths V
Mar a ceudna, tha neart de ‘n tomad na sruthadh seachad air “a” gach diog,
Zbabělci
Chaidh Zbabělci ("Na Cladhairean") a sgrìobhadh le sgrìobhadair Sheiceach Josef Škvorecký ann an 1948–1948, ach cha do nochd e an clò gus 1958. Tha an leabhar air aithris leis a' phrìomh charactar, deugaire ficseanail Danny Smiřický, agus tha e ga leantainn rè deireadh ceart an Dàrna Cogaidh ann am baile ficseanail ann an teis-mheadhan na Roinn-Eòrpa. Tha aon chaibidil ann airson gach latha an ama sin (4 – 11 an Cèitean 1945).
Cumhachd na Gaoithe
Lùths cineatagach
ach: 	m = ρ V A
Zbabělci
Roinn-seòrsa:Nobhailean Roinn-seòrsa:Cànain Slàbhach
Cumhachd na Gaoithe
Lùths cineatagach
mar sin: 	N = ρ A V3
Freagaraidh an Co-ionnanas seo ri muillean gaoithe, o chionn ‘s gu bheil Raon-Sguabta an Rothadair cosmhuil ri Raon “fàinne” a’ phìob.
Far a bheil T= Tarsuinnead de’n Rothadair agus π = 3.142 (neo 22/7, cunbhalach a tha co-ionnan ri cuairt-lin chearcail air a roinneadh le tharsuinnead ,
Tha an dealbhag os cionn a nochdadh na priomh tomhaisean de Dealanadair Gaoithe le mul co-àrdach, ‘s Chithear bhon dealbhag gu bheil àird tuir co-ionnan ri Tarsuinnead an Rothadair. Cruthaidh muilleann gaoithe de tarsuinnead 66m, suas ri 1.75 MW. Tha seo an cumhachd sònraichte dha, chruth e seo nuair a bhitheas a’ ghaoithe air èirigh gu 16m/diog. Aig luaths na gaoithe seo ( mu 33mile/uair), bithidh an rothadairean a tionndadh aig 21.3 car/mionaid. Tha AMEC Wind a’ moladh muillean de’n mheud seo airson a choille neirt aig an Aodann Bhàn.
Ball Sampaill: Dearbhadh de Neart na Gaoithe a sruthadh tro Muillean Gaoithe
Leig le
T =	Tarsuinn Rothadair	=	67m v=	Luaths gaoithe		=	16m/s r=	dlùths aille		=	1.25 kg/m³
Raon Sguabta = pT2= 3526 m2		4
Ach, mar a dhearbhadh os cionn
Neart sruthadh tro fàinne phìob (neo tro rothadair muilne gaoithe ) = r x Raon x v
Sir Cyril Norman Hinshelwood
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
Crònan
'S e ainm Gàidhlig a th' ann an Crònan. 'S e ainm baistidh fireann a th' ann. Nochdaidh e ann am Beurla mar Cronan.
Cumhachd na Gaoithe
Lùths cineatagach
=	1.25 kg/m³ x 3526 m² x (16 m/s)³
Crònan
Bunachas
Thàinig an t-ainm Crònan bhon ainm "Crónán" ann an Gaeilge. Chaidh e a chleachdadh mar ainm a bharrachd. 'S e meanbhan den fhacal Gaeilge "crón" a th' ann, agus tha sin a' ciallachadh "ciar"
Cumhachd na Gaoithe
Lùths cineatagach
=	18 000 000 kg m² s⁻³ ( = kg x m/s/s x m/s= obair/s= Cumhachd (Wattan))
Crònan
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ainmean Gàidhealach
Cumhachd na Gaoithe
Lùths cineatagach
=	18 MW
Tha seo torr nas motha na an cumhachd sònraichte do gach muilleann (1.75 MW) Ach,
Mar sin: Faodaidh do gach muilleann a’ leasachadh
18 x 0.49 MW aig a’ phrìomh feàrsaid = 8.8 MW
O chionn 's nach eil dùil air gach muileann a libhrigeadh ach 1.75 MW
Tha riochd eifigeas de inneal sam bith = (Cumhachd a mach)/(Cumhachd a steach)
Mar sin chan eil eifeagas an uidheam iompachaidh (beart iomain, dealanadair, uidheam iompachaidh) eadar feàrsaid an rothadair agus an ceangail ris a’ bhranndair nàiseanta, ach
1.75 MW/ 8.8 MW = 0.2 neo 20%
Tha seo iosail an co-mheas le acuinn dealandaireachd a ruith air stoth. Mar eisimpleir, bha an ionad cumhachd aig Fiddlers Ferry an Sasainn aig iompachadh neart gual ri neart dealain le eifigeas eadar 33% agus 35 % ‘nuair a thadhal mi air ann an 1978.
Rian a-mhàin
Sònraichear loidhne dìreach sam bith le fad an loidhne agus rian an loidhne.
Tomhaisear loidhne dìreach le fad an loidhne eadar a dha cheann.
DEALBHAG: Loidhne bho a-b. Tomhaisear an loidhne le Fad a Mhain
Ball-coise
thumb|300px|Ball-coise thumb|Ann am ball-coise, is e adhbhar bunaiteach an luchd-leantainn an sgioba aca a bhrosnachadh tron ​​gheama
Cumhachd na Gaoithe
Rian a-mhàin
Chan eil leud neo domhainnead dha, mar sin chan eil ach aon rian ga thomhais. Theirear FAD ris.
Ball-coise
Tha an aiste seo a' bruidhinn mu dheidhinn socair (soccer), airson seòrsaichean eile - faic Còdaichean ball-coise
Is e spòrs buidheann poblach a th' ann am ball-coise. Gach latha, tha milleanan de dhaoine a' cluiche agus a' coimhead a' gheama. Is e buidheann riaghladh eadar-nàiseanta a' gheama FIFA (bho’n Fhraingis “Fédération Internationale de Football Association”) agus tha iad suidhichte ann an Zürich, An Eilbheis.
Cumhachd na Gaoithe
Dà Rian
Tha dà rian sònraichte ri cumadh.
Ball-coise
Riaghailtean a' Gheama
Tha dà bhuidheann le aon chluicheadair deug ann am buidheann a' cluich ris a chèile agus `s e amas a' gheama am balla a chur ann an lìon a' chuspairiche aig an sgioba eile. Buannaichidh am buidheann a nì sin nas trice. Chan urrainn ach do na neachan-bàire làmh a chur air a' bhall.
Faidhle:Football pitch small.png
Cumhachd na Gaoithe
Dà Rian
Theirear LEUD (L) ris an darna rian. Tha FARSUINNEAD feart do gach rud dà rianta.
Ball-coise
Riaghailtean a' Gheama
Tha ball-coise (neo football anns a' Bheurla) glè thric a' ciallachadh diofar geamannan ann an Astràilia, Na Stàitean Aonaichte agus Poblachd na h-Èireann.
Aistean co-cheangailte
coise Roinn-seòrsa:Còdaichean ball-coise *
Cumhachd na Gaoithe
Dà Rian
(Tha) FARSUINNEAD = FAD x LEUD
DEALBHAG: Cumadh, Raon= F x L
Tha e soilleir nach dèan sìneadh neo gearradh air ais air an leud “L”, difir sam bith ri fad a’ bhùird. Mar sin tha leud neo eisimeileach de fad. Tha farsuinnead co-dhiubh an riochd ri leud agus an riochd ri fad. Mar sin tha farsuinnead eisimeileach ri leud agus ri meud.
Is e an meatair ceàrnag (m2) a tha na h-aonad tomhais do farsuinnead
Trì Rianan
Theirear TOMAD ri meud bocsa.
DEALBHAG: Tomhais Trì Riantachd air Bocsa neo Amar.
(Tha) TOMAD = FAD x LEUD x DOMHAINNEAD.
Eric Maskin
S' e eaconamaiche às na Stàitean Aonaichte a tha ann an Eric Stark Maskin. Rugadh e ann an Eabhraig Nuadh 12 an Dàmhair 1950.
Cumhachd na Gaoithe
Trì Rianan
Tha TOMAD na fheart do gach rud trì rianta. Mar a cheudna, tha fad, leud agus domhainnead gu leir neo-eisimileach, ach tha Tomad an riochd ri gach te dhiabh fa-leth, fad’s a tha na feadhainn eile gleidhichte cunbhalach. Is e an meatar dabhaich ( m3 = m.m.m) a tha na h-aonad tomhais air tomad.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Innleadaireachd Roinn-seòrsa:Eòlas-nàdair
Eric Maskin
Ceangal a-mach
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Eaconomachd Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
830
Bàsan
Roinn-seòrsa:830an
13 an Giblean
'S e 13 an Giblean an 103mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (104mh ann am bliadhna-leum). Tha 262 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
thumbnail|150px|[[Seamus Heaney]]
Bàsan
thumbnail|left|150px|[[Günter Grass]]
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
323
Bàsan
Roinn-seòrsa:320an
831
831
1252
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1252 (MCCLII).
Bàsan
Roinn-seòrsa:1250an
Padova
'S e baile uabhasach mòr air an àirde an ear-thuath na h-Eadailt a th’ ann am Padova (IPA: ˈpa: dova, Beurla/Gearmailtis/Spàinntis: Padua, Fraingis: Padoue, bhon Laideann Patavium). Tha e suidhichte aig 11m os cionn ìre na mara, anns an sgìre (Eadailtis: provincia Padova fhèin, anns an roinn (Eadailtis: regione Veneto, ri taobh na h-aibhne Bacchiglione. Tha Padova 544km air falbh bho Napoli, 190km bho Fhirenze, 256km bho Ghenova agus 394km bhon An Ròimh, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha 214,198 daoine a' fuireach ann an Napoli, an 14mh baile as motha na dùthcha.
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Eadailt
Birstein
‘S e baile beag faisg air Frankfurt agus Würzburg ann an cridhe na Gearmailte a th’ ann am Birstein. Tha e suidhichte aig 286m os cionn ìre na mara, ri taobh na h-aibhne Reichenbach, gu deas na Beanntan Vogelsberger, anns an stàit Hessen. Tha am baile 139km air falbh bho Erfurt, 178km bho Köln, 71km bho Darmstadt agus 327km bho Bherlin. Tha 6,199 duine a' fuireach ann.
Eachdraidh
B' e prìomh-bhaile na Prionnsalachd Isenburg a bh' ann bho 1806 gu ruige 1814.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Ghearmailt
1942
MCMXLII
Tachartasan
17 am Màrt - Chaidh na h-Iùdhaich à Lublin (A' Phòlainn) a chur gu campa bàis Bełżec.
Bàsan
Roinn-seòrsa:1940an
An Caolas Mòr, Alba Nuadh
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh Roinn-seòrsa:Bailtean_ann_an_Eilean_Cheap_Bhreatainn
Àrainneachd Eachdraidheil Alba
thumb|Oifis Àrainneachd Eachdraidheil Alba ann an Dùn Èideann Is e buidheann riaghaltais fo smachd Riaghaltas na h-Alba a th’ ann an Àrainneachd Eachdraidheil Alba (Beurla: Historic Environment Scotland). Is e a dhreuchd àrainneachd eachdraidheil na rìoghachd a ghlèidheadh agus fiosrachadh mu a dheidhinn a sgaoileadh. Tha còrr is 300 làraichean aige air feadh Alba.
Eachdraidh na buidhne
B’ e Alba Aosmhor (Beurla: Historic Scotland) ainm na buidhne aig an robh cùram nan làraichean eachdraidheil ann an Albainn bho 1991 gu 2015. Ach air 1 an Dàmhair 2015 chaidh Alba Aosmhor agus Coimisean Rìoghail nan Làraichean Àrsaidh is Eachdraidheil an Alba (Beurla: Royal Commission on the Ancient and Historical Monuments of Scotland, RCAHMS) a chur còmhla fo sgèith an ainm ‘Àrainneachd Eachdraidheil Alba’, a’ leantainn bile thuige sin ann am Pàrlamaid na h-Alba san Ògmhios 2014.
Na h-Eileanan an Iar
Tha sia làraichean aig Àrainneachd Eachdraidheil Alba anns na h-Eileanan an Iar. Is iad:
Foillseachaidhean Gàidhlig
Linn na Cloiche Ròmanaich Clachan Croisean Caistealan Daoine is tachartasan, 1500-1750 Nuadh-shìbhealtas Measgaichte
Ceanglaichean a-mach
*
An Teachdaire Ùr Gaidhealach
B' e iris mìosail Gàidhlig a bh' anns an Teachdaire Ùr Gàidhealach a nochd ann an Glaschu, Alba.
Chaidh fhoillseachadh an toiseach anns an t-Samhain 1835, no mar a nochd e air an iris, 'Ceud Mhios a' Gheamhraidh'. Cha do nochd ach 9 àireamhan.
B' e am fear deasachaidh Lachlan MacIlleEathain. Chaidh gach àireamh a reic airson 6 sgilean.
Faic cuideachd
Roinn-seòrsa:Irisean Gàidhlig
832
Bàsan
Roinn-seòrsa:830an
324
Bàsan
Roinn-seòrsa:320an
Uig
Saoil an robh thu a' lorg na leanas?
Darmstadt
‘S e baile mòr faisg air Frankfurt agus Mainz ann an ceann a deas na Gearmailte a th’ ann an Darmstadt. Tha e suidhichte aig 144m os cionn ìre na mara, anns an stàit Hessen. Tha am baile 181km air falbh bho Nürnberg, 200km bho Dhüsseldorf, 309km bho Leipzig agus 443km bho Bherlin. Tha 149,743 duine a' fuireach ann. Tha Darmstadt uabhasach ainmeil airson Saidheans.
Eachdraidh
Chaidh Darmstadt a chlàradh airson a' chiad turais anns an 11mh Linn mar Darumstadt. Thathar dhen bheachd gur ann à Dar Mund (Rubha Bogach) ann an seann Ghearmailtis a tha an t-ainm. Ann an 1330 thug an t-Ìmpire Ludwig à Bayern, a bha os cionn Ìmpireachd Naomh na Ròimhe, còirichean dhan bhaile, a bhuineadh dhan teaghlach uasal Katzenelnbogen. Thogadh caisteal aig an àm sin cuideachd. Chaochail an t-Iarla Katzenelnbogen gun chlann ann an 1479 agus chaidh a chuid oighreachdan ann an Darmstadt a thoirt gu Hessen. B' e prìomh-bhaile na stàite Dhiùcachd Hesse a bh' ann bho 1567 gu ruige 1806 agus an uair sin Àrd-Dhiùcachd Hesse bho 1806 gu ruige 1918. Dh' fhàs Darmstadt gu math luath fad an 19mh Linn air sàilleabh gu robh taighean-gnìomhachais a thogail agus bha còrr is 100,000 duine a' fuireach ann aig deireadh na linne. Chaidh an t-oilthigh teicnigeach TU Darmstadt a stèidheachadh ann an 1877. A bharrachd air saidheans agus malairt bha ealain cuideachd làidir ron a' Chiad Chogaidh agus bha am baile ainmeil air feadh na Gearmailt mar teis-mheadhan Jugendstil, a bha coltach ri Art Nouveau a bha againn ann an Alba. Thoisich a' chiad dùnadh bùthan nan Iùdhach anns a' Ghearmailt ann an Darmstadt ann an 1933, ri linn Adolf Hitler. Chaidh na 3,000 Iùdhaich a bha a' fuireach anns a' bhaile a thoirt gu campaichean na mairbh ann an 1942 agus chaidh ias uile a mharbhadh anns an Uile-losgadh. Bhuineadh Wilhelm Leuschner agus Theodor Haubach do Dharmstadt: Shabaid iad an aghaidh nan Nàsach, a chuir iad gu bàs ro dheireadh an Darna Chogaidh. Thoisich an RAF Darmstadt a bhomadh ann an 1942 agus, mu dheireadh thall air 11 an t-Sultain 1944, chaidh a' chiad bhomadaireachd Firestorm a dhèanamh an seo: chaochail mu 75% nan daoine a bha anns a' bhaile an oidhche ud sin.
Saidheans
Ann an 1912 leasaich an ceimigear Anton Köllisch an droga MDMA, neo ecstasy, nuair a bha e ag obair airson na companaidh Merck.
Tha an Comann airson Rannsachadh nan Aidheon Trom ann an Darmstadt. Chaidh iomadach eileamaid cheimigeach ga lorg an-sin, mar eisimpleir hassium agus darmstadtium.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Ghearmailt
Raitear
thumb|Cladh St Mary's Chapel ann an Raitear 'S e baile ann an Alba a tuath a tha ann an Raitear. Tha e ann an Siorrachd Obar Dheathain. 'S e seo na co-chomharran aige: 57° 36′ 38.87″ Tuath agus 1° 51′ 6.72″  Iar.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Linus Pauling
B' e ceimigear agus fiosaigiche às Aimearaganach a bh’ ann an Linus Carl Pauling. Tha e ainmeil airson a theòiridh an tàthaidh ceimigeach, a dh'fhoillsich e mar The Nature of the Chemical Bond ann an 1947 agus structar nan grunnan-feòla. Rugadh e ann an 1901 is bha e na oileanach aig Oregon Agricultural College is Caltech far an do sgrìobh e a theusas. Thill e a Chaltech as dèidh obrach còmhla ri Arnold Sommerfeld ann am Munich, is Erwin Schrödinger agus Peter Debye ann an Zürich. B' e esan a stiùirich Martin Karplus tron dotaireachd aige. Chaochail e ann an 1994.
Urraman
Fhuair e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 1954 airson obrach mu dheidhinn ceanglaichean ceimigeach. Ann an 1962, fhuair e an Duais Nobel a-rithist (Sìth) airson obrach an aghaidh dhearbhaidhean air armachd dhadmannach. Cha robh a-riamh ann ach dithis, Marie Curie agus Linus Pauling a fhuair dà dhiofar Dhuais Nobel.
Dh'ainmicheadh dreag, 4674 Pauling, air.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd Roinn-seòrsa:Duais Nobel airson Sìthe Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Rho
'S e Rho (Ρ, ρ) an seachdamh litir deug den aibidil Ghreugach. Tha e co-ionnan ri R san aibidil againne.
Bailead
thumb|right|250px|Cerveri de Girona, Bailead - Si voletz que•m laix d'amar (PC 434a,65), Cançoner Gil (Leabharlann Chatalunya, MS 146), bhon [[14mh linn. ]] Tha bailead na òran neo dàn a tha simplidh, agus gu h-àraid a dh’innseas sgeulachd.
Roinn-seòrsa:Ceòl Roinn-seòrsa:Litreachas Roinn-seòrsa:Bàrdachd Roinn-seòrsa:Modhan-ciùil
An Leathad, Alba Nuadh
Tha An Leathad (Beurla: Hillside) ann an Eilean Cheap Bhreatainn, Alba Nuadh.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh Roinn-seòrsa:Bailtean_ann_an_Eilean_Cheap_Bhreatainn
833
Bàsan
Roinn-seòrsa:830an
325
Bàsan
Roinn-seòrsa:320an
Na h-Olympics
thumb|Na còig cearcallan - fear airson gach [[mòr-roinn]]
'S e tachartas mòr ioma-spòrs a tha anns na Geamannan Oilimpeach. Bidh iad a' tachairt a h-uile ceithir bliadhna.
Tha trì sheòrsaichean ann: Geamannan Oilimpeach an t-Samhraidh, Geamannan Oilimpeach a' Gheamhraidh agus na Geamannan Parailimpeach.
Roinn-seòrsa:Spòrs *
Flint, Michigan
Eachdraidh
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1818.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean ann am Michigan
Sigma
right|thumb
'S e Sigma (Σ, σ, ς) an ochdamh litir deug den aibidil Ghreugach. Tha e co-ionnan ri S san aibidil againne.
Roinn-seòrsa:Aibidil Ghreugach
Bainne
right|thumb|Bainne à [[bò]] 'S e lionn geal a tha ann am bainne a tha a’ tighinn bho shinean aig mamalan, airson na leanabhan. Cleachdar bainne airson na rudan seo a dhèanamh -
1251
MCCLI
Bainne
Roinn-seòrsa:Bainne
Teicneòlas
thumb|[[Speuradair]]
Is e a tha ann an teicneòlas an àlach de sgilean agus fiosrachadh a tha sònraichte ri cruthachadh goireasan de gach seòrsa.
Aithnichear anns an latha an diugh trì inbhe de teicneòlas: Teicneòlasan Ìosail, Teicneòlasan Meadhanach agus Ard Teicneòlasan.
Mar sin tha teicneòlas (ged nach eil e ach aig ìre ìosal) an dèanamh bogha agus saighead le ceann cloiche. Feumaidh muinntir a' chiad dhomhainn a bhi faiceallach co-dhiù nuair a bhios iad a' measadh teicneòlasan simplidh - oir ged nach eil na teicneòlasan fa-leth seo stèidhichte air saidheans mar a bhiodh sinn ga tuigsinn, tha eòlas agus sàr-sgilean aig tùsanach air bith a tha comasach a dhèanamh faobhar-ghearraidh a spealg cloiche.
Thoisich sàr-eòlaich a dh'aithnich seo rè na beagan bliadhnaichean a chaidh, bu sònraichte an Canada, far a bheil 's an latha an diugh colaiste neo dha a' tairgse cùrsaichean an "teicneòlasan tùsanaich" air toiseach a dh'aithneach.
Tuigear, bho na facail as àirde, gu bheil roinn de teicneòlas sònraichte ri gach roinn gnìomhachais. Nas àirde a bhios inbhe de teicneòlais, nas eagnaidh a bhios na rudan dèanta leis na teicneòlaich.
Tha obraichean (neo innealan) mar "rathad-iarainn" nam deagh eisimpleir den dòigh a tha teicneòlas fa-leth sònraichte ri gach seòrsa muileann, agus tha diofar seòrsaichean rathad-iarrainn a' crochadh air teicneòlasan aig ireaibh eadar-dhealaichte. Anns an 17mh Linn, cha deach cleachdadh air gadaibh iarrainn ach air maidibh fiodha.
Glèidhear na carbadan air na gadaibh leis na slisean agus sin a h-aon prionnsabal a tha cleachdta 'san lath an diugh ged is a tha "An teicneòlas air gluasad ar adhart gus an aite cuibhlean fiodh a ruithe aig 2mph air gadaibh fiodh, chì sinn trèanaichean sar-luatha le cuibhlean stàilinn a ruith aig 300 mìle san ur air gadaibh stàilinn.
Pi
'S e Pi (Π, π) an siathamh litir deug den aibidil Ghreugach. Tha e co-ionnan ri P san aibidil Romhanaich.
Teicneòlas
*
Pi
Matamataig
Cleachdar π ann an matamataig a chomharraich an riochd eadar cearcall-thomhas agus trast-thomhas a' chearcaill. Is e àireamh neo-raiseanail a tha ann an π, ach tha luach π faisg air 22/7 neo 3.142. Tha sin ri ràdh: π × trast-thomhas = cearcall-thomhas. Cuideachd tha π × radius a' chearcaill ceàrnagaichte co-ionnann ri farsaingeachd a' chearcaill.
Roinn-seòrsa:Aibidil Ghreugach
Baile a' Chaolais
thumb|Baile a' Chaolais 'S e baile ann an sgìre na h-Apainn air a’ Ghàidhealtachd a tha ann am Baile a' Chaolais (Beurla: Ballachulish). Tha am baile suidhichte air ceann Loch Lìobhainn faisg air a' mhòr-rathaid A82. Tha e faisg air caolas ris an canar Caolas MhicPhàdraig. 'S e seo na co-chomharran aige: 56° 40′ 31.18″ Tuath agus 5° 8′ 4.12″ Iar.
Anns a' bhliadhna 2001 bha 615 duine a' fuireach an seo.
Bho thùs bha trì bailtean ann: Baile a’ Chaolais,  Baile a’ Chaolais a Tuath a tha suidhichte air ceann tuath Loch Lìobhainn agus Baile a’ Chaolais a Deas a tha mu 3 mìltean  air àird an iar Baile a’ Chaolais. Tha Gleann a' Chaolais, clachan beag, faisg air Baile a' Chaolais.
Cha robh sràid ann gu ceann Loch Lìobhainn gus an deach rathad a thogail ann an 1927. Roimhe sin bha aiseag ann a bha gu math cudromach airson dòigh-bheatha. Thòisich an aiseag a' ruith ann an 1733 agus stad i ann an 1975 nuair a bha Drochaid Bhaile a' Chaolais deiseil.
Tha an drochaid suidhichte eadar Baile a' Chaolais fhèin agus Baile a' Chaolais a Deas aig Caolas MhicPhàdraig. Tha e a' leantainn gu Baile a' Chaolais a Tuath air an taobh eile Loch Lìobhainn.
Bha Baile a' Chaolais ainmeil airson nan creagan-sglèata ann. Bha iad a' rèic na sglèatan air feadh na dùthcha agus ann an Èirinn cuideachd. An-diugh 's e turasachd an gnìomhachas as cudromaiche anns a' bhaile.
Tha clach-chuimhneachan Seumas a' Ghlinne  (James Stewart) ann faisg air Drochaid Bhaile a' Chaolais. Chaidh Seumas a chrochadh an seo anns an 8 an t-Sultain 1752, ged a thuirt e nach do rinn e am muirt. Gus na làithean an-diugh chan eilear cinnteach cò rinn Murt na h-Apann. Chleachd Robert Louis Stevenson an tachartas ud anns an nobhail ainmeil Kidnapped aige.
Tha sgioba iomain aige, faic: Baile a' Chaolais (Iomain).
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
WikiLeaks
thumb|120px|Ìomhaigh Wikileaks 'S e WikiLeaks buidheann mheadhanan neo-phrothaid eadar-nàiseanta a bhitheas a' clò-bhualadh sgrìobhainnean a thig bho thùsannan neo-ainmeach is bho shnighean, agus a bhitheadh air mhodh eile dìomhair no air an cron-sgrùdadh.
Ged a chaidh Wikileaks a stèidheachadh, a-rèir na buidhne fhèin, le luchd-dèanadais chòireachean-dhaonna Sìneach, 's e an Astràiliach Julian Assange am fear-labhairt agus an riochdaire as ainmeile.
Fhuair Wikileaks ainm is cliù eadar-nàiseanta as dèidh dhith clo-bhualadh (28 Samhainn 2010)  mòran contraltraidh dìomhair Ameireaganach bho thosgaireachdean air feadh an t-saoghail. Am measg eile, dh' fhoillsich seo gun robh an riaghaltas Breatannach a' strì airson fuasglaidh Al Megrahi, am Bomair Logarbaidh, ged a bha iad a' dubh-chàineadh an riaghaltais Albannaich aig an àm airson an fhuasglaidh iochdmhoir.
Cuideachd, dh' fhoillsich Wikileaks liosta de làraich a bha cudromach do thèarainteachd Ameireaganach, a' gabhail a-steach companaidh Albannach a bhitheas a' dèanamh co-phàirtean do longan-fo-mhuir niùclasach Ameireaganach.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eadar-lìon
A' Ghearmailt
Eachdraidh
Bha an dùthaich gu mòr an sàs gnothach Tràilleachd thar a' Chuain Shiar eadar an 16mh Linn agus an 19mh Linn. B' ann fo stiùir Adolf Hitler agus am Pàrtaidh Nàsach bho 1933 gu ruige 1945 's a bha A' Ghearmailt. Rinn Nàsachd fìor dhroch sgrios air an t-saoghal.
Roinnean
Tha 16 sgìrean mòra ann ris an canar Bundesländer. Tha cumhachd phoileataigeach aca fèin.
Bailtean mòra
Seo liosta nam bailtean as motha anns a' Gearmailt:
Tuilleadh leughaidh
Roinn-seòrsa:Dùthchannan Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa *
Y Fali
Tha am baile Y Fali ann an Ynys Môn, a' Chuimrigh. Tha e 137.8 mi (221.7 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 223.8 mi (360.1 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 2292 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 1253 (54.7%); rugadh 66% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ynys Môn Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Baile nan Èireannach, Eilean Cheap Bhreatainn
Tha Baile nan Èireannach (Beurla: Irishvale) ann an Eilean Cheap Bhreatainn, Alba Nuadh.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh Roinn-seòrsa:Bailtean_ann_an_Eilean_Cheap_Bhreatainn
Uilleam MacBhatair
Bha Uilleam MacBhatair (Baile Mhuilinn Anndra, 1865 - 9 am Màrt 1948) no an t-Ollamh William John Watson M.A. LL.D. na shàr-sgoilear agus a' chiad duine a chuir sgrùdadh ainmean àite Albannach air stèidh acadaimeagach. Bha e na thidsear ann a sgoiltean ann an Glaschu, Inbhir Nis agus Dùn Èideann. B' e an uair sin Cathraiche na Ceiltis aig Oilthigh Dùn Èideann a bh' ann bho 1914 gu 1938. B' e a mhac Seumas MacGilleMhìcheil MacBhatair a bha an ath Chathraiche na Ceiltis.
Gardenstown
'S e baile-iasgaich beag ann an ear-thuath na h-Alba a tha ann an Gardenstown (Beurla Ghallda: Gamrie; Beurla: Gardenstown). Chan eil ainm Gàidhlig air an àite seo.
Uilleam MacBhatair
Dh'fhoillsich e leabhraichean air rosg, bàrdachd agus ainmean-àite.
Gardenstown
Tha e ann an Comhairle Shiorrachd Obar Dheathain (Siorrachd Bhanbh ro 1975). Tha e mu 44 mìltean (71 km) san àird a tuath air Obar Dheathain. Tha e suidhichte air cladach Bàgh Gamrie.
Eachdraidh
'S e sin an t-àite far an do thachair 'Battle of the Bloody Pits' (1004) an aghaidh a' Dhanmhairg.
Giùlan
Tha e na laighe air an B9123.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Siorrachd Bhanbh Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Obar Dheathain
Uilleam MacBhatair
A Bheatha
B' e Ollamh nan Cànan Ceilteach aig Oilthigh Dhùn Eideann a bh' ann.
Rosg Gàidhlig (1915)
Ann an 1915, dh'fhoillsich Watson, le taic An Comunn Gaidhealach, cruinneachadh de dh'earrainean rosg bho Leabhar Abaid Dhéir gu toiseach an fhicheadamh linn.
'S iad na teacsaichean anns an leabhar:
Beachdan air sgrìobhadh na Gàidhlig
Cha do chòrd giorrachaidhean anns a' chànain sgrìobhte ri Watson mura robh iad stèidhichte o chionn ùine mhòr: 'Contracted forms of words - the bane of modern written Gaelic - have been freely extended (...) At present there is a tendency to make the written language reproduce all possible contractions of common speech, and the result is unsightly and often obscure. The sound priniciple is to write each word in full, except in the case of recognised contractions of old standing.'
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gàidhlig Watson, William J. Watson, William J.
Pàpa Alasdair VII
B' e Pàpa Eadailteach agus riochdaire dioplòmasach a bh' ann am Pàpa Alasdair VII (Laideann Alexander  P.P. VII, Siena, 13 an Gearran 1599–Cathair na Bhatacain, 22 an Cèitean 1667). B' e Fabio Chigi an t-ainm a bh' air bho thùs. Chaidh a thaghadh air an 7 an Giblean 1655 mar phàpa an dèidh bàs Pàpa Pius IV. 'S e an 237mh fear a bh' ann. Bhuineadh e do theaghalach dhe bancairean agus 's e mac-bràthar Pàpa Pòl V a bh' ann athair, Fabio.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Creideamh Roinn-seòrsa:Daoine às an Eadailt
Siorrachd Cholchester
right|thumb|200px
Tha Siorrachd Cholchester ann an Alba Nuadh. Se Stewiacke agus Truro na prìomh-bhailtean.
Bailtean
thumb|right|Taigh-solais nan Còig Eilean, Siorrachd Cholchester
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Siorrachdan na h-Alba Nuadh Roinn-seòrsa:Alba Nuadh
Mogadishu
'S e prìomh-bhaile Shomàilia a tha ann am Mogadishu (IPA: mogaˈdɪʃu, Arabais: مقديشو, Cànan Shomàilia: Muqdisho) Tha e suidhichte anns a’ ceàrn Benadir aig a’ Chuan Innseanach. Mar sin dheth tha port-mara cudthromach aige bho linntean. Tha Mogadhishu 1,069km air falbh bho Addis Ababa (An Aetiòp), 1,635km bho Asmara (Eartra), 1,557km bho Dhiuba (Sudan-a-Deas), 2,059km bho Khartoum (Sudan), 1,021km bho Nairobi (Ceinia) agus 1,087km bho Dhijbouti. Tha e suidhichte air an àirde an ear na dùthcha, aig 39m os cionn ìre na mara. Anns a’ bhliadhna 2006 bha mu 1.700.000 duine a’ fuireach anns a’ bhaile fhèin. 'S e seo an co-chomharran aige: 2° 4' Tuath agus 45° 22' Ear.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Afraga Roinn-seòrsa:Afraga-an-Ear Roinn-seòrsa:Bailtean
Ae
‘S e baile beag dùthchasail faisg air Dùn Phris, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th’ ann an Ae. Tha e suidhichte aig 136m os cionn ìre na mara, ann an cridhe na roinne Dùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Dhùn Phrìs ro 1975), eadar Bàrr na Dris agus Am Magh Fada, ri taobh an Uisge Ae. Tha e 14km air falbh bho Dhùn Phrìs agus 110km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha dìreach 200 duine a’ fuireach anns a’ bhaile agus 's e Beurla a th' ann a’ chiad chànain aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Ae. Tha eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air coilltearachd agus turasachd, gu seachd araidh baidhseagal nam beann.
Freumhan an ainm
A rèir eòlaichean fhreumh-fhaclachd, 's e Ae an dàrna ainm-àite as giorra ann an Alba air fad an dèidh Ì, a bhathar a' sgrìobhadh Æ ro 1787. Thathar dhen bheachd gur ann às an t-seann Lochlannais aa (Gàidhlig: uisge) a tha an t-ainm. 'S ann gu math pailt 's a tha ainmean-àite Lochlannach ann an iar-dheis na h-Alba, gu h-àraidh nas fhaisge air a' Mhuir.