cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ganllwyd
Tha am baile Ganllwyd ann an Gwynedd, a' Chuimrigh. Tha e 96.3 mi (155.0 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 182.8 mi (294.2 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 172 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 107 (62.2%); rugadh 64% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Gwynedd Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Eibhir
thumb|Roche Rock, [[a' Chòrn]] thumb|Stac an Àrmainn, [[Hiort]] thumb|Seòrsaichean de chloich-ghràin thumb|Taighean à clach-ghràin ann an [[Obar Dheathain]] Tha eibhir no clach-ghràin na seòrsa de na clachan teinnteach a tha gu math cumanta air feadh an t-saoghail. Tha i na pàirt mòr de rùsg na Talmhainn. Thàinig am facal clach-ghràin bhon fhacal Laideann "granum", (gràinne) is a' toirt iomradh air structar na cloiche.
Chaidh eibhir a chruthachadh nuair a bha magma teas leaghta a' sgaoileadh fo bhàrr na talmhainn far an deach e eadar clachan eile. Tro fhuarachadh den mhagma dh' atharraich an structar gu clach chruaidh. Mar is trice thachair am pròiseas seo anns an doimhne eadar 1.5 cilemeatair is 50 km am broinn rùsg na talmhainn. Ged a chaidh clachan gràine a chruthachadh fo bharr na talmhainn chaidh an toirt gu barr le gluasad ann an rùsg na talmhainn agus nochdaidh iad gu math tric mar bheanntan àrda, mar eisimpleir: am Monadh Ruadh.
San fharsaingeachd seo an co-dhèanamh ceimigeach a th' ann an cloich-ghràin:
Tha clach-ghràin a' nochdadh ann an iomadh dath, bho phinc gu liath. Tha sin a' crochadh air na gràinnean mèinnireach a th' innte agus a bha air an atharrachadh gu criostalan. Chithear iad ma thèid a' clach a ghearradh agus a lìomhrachadh.
Tha clach-ghràin gu math cruaidh, cha dèan uisge no truailleadh mòran cron don chloich, mar sin thèid i a chleachdadh ann an iomadh dòigh. Cleachdar i airson taighean a thogail no mar clach lìomhte anns a' chidsin no mar làr. Tha cuaraidhean ann airson clachan-gràine le dath agus/no structar sònraichte a mhargaideach.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Eòlas-talmhainn
694
Bàsan
Roinn-seòrsa:690an
Pàpa Leo XIII
B' e Pàpa Eadailteach agus riochdaire dioplòmasach a bha ann am Pàpa Leo XIII (Laideann: Leo PP. XIII, Carpineto Romano, 2 am Màrt 1810 - Cathair na Bhatacain 20 an t-Iuchar 1903). B' e Vincenzo Gioacchino Raffaele Luigi Pecci an t-ainm a bh' air bho thùs. Chaidh a thaghadh san 20 an Gearran 1878 mar phàpa an dèidh bàs Pàpa Pius IX. 'S e an 255mh fear a bh' ann agus am fear na b' aosta a bh' ann, leis gun do bhàsaich e nuair a bha e 93 bliadhna a dh'aois. Bha e na phàp fad 25 bliadhna, an treas Pàpachd na b' fhaide a bh'ann a-riamh, an dèidh Iain Pòl II agus Pius IX.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Creideamh Roinn-seòrsa:Daoine às an Eadailt
León (provincia)
'S e provincia na Spàinne a tha ann an León (IPA: leˈon, Leonais: Llión, IPA: ʎiˈoŋ). Tha e na laighe ann an Castilla y León, ann an ceann a tuath na dùthcha. 'S e León a tha na phrìomh-bhaile. Chaidh an roinn a chruthachadh ann an 1833 le Javier de Burgos, a bha na Rùnaire na Stàite agus Leasachaidh aig an àm. B' e an siostam-riaghalaidh iondail na Frainge a chleachd e mar mhodal. Chuireadh a-steach Coimhearsnachd fèin-riaghlaidh Chastilla y León i ann an 1978, nuair a sgrìobhadh Bun-reachd ùr. Sìnidh León fad 15,570km² agus tha 497,799 duine a' fuireach ann. Le sin, 's e an seachdamh roinn as motha na Spàinne a thaobh talmhainn agus an 32mh a thaobh àireimh-sluaigh. Tha crìochain aice le Astùrias, Cantàbria, Lugo, Ourense, Palencia, Valladolid agus Zamora. 'S e dìreach Spàinntis a tha ga bruidhinn an seo.
Freumhan an ainm
Tha e coltach gur ann à Legio ann an Laideann a tha an t-ainm - tha lucas a' ciallachadh Lèigiun. Bha gearastan an VI Lèigiun an seo o chion fhada. Fad nan linntean dh' atharraicheadh sin mar a leanas: Legio → Leionem → Leio → León/Llión. Mar a b’àbhaist san Spàinn, b’ e dìreach ainm a’ bhaile a bu motha sa sgìre a chuireadh air an roinn.
Càrn an Tuirc
Tha an t-ainm a' toirt iomradh air torc a bha ga shealg an sin.
Tha a' bheinn suidhichte dìreach 2.5 km san ear den rathad A93, mu 11km san deas de Bhràigh Mhàrr agus mu 4km san ear thuath de dh'ionad-sgìthidh Ghleann Sìth. 'S e an dòigh as luaithe a bhith a' tòiseachadh bhon rathad A93 agus a' dìreadh bho thaobh an iar na beinne. Dh'fhaodadh a ceangal le Càrn na Claise, Glas Maol agus Creag Leacach, agus fiù 's leis an dà bheinn rothaich san iar, Tolmount agus Tom Buidhe.
'S e àrd-chlàr mòr a th' anns an sgìre sin, agus chìthear luchd-sgìthidh a' mhonaidh air, a bharrachd air luchd-sgìthidh air an ionad-sgìthidh air na beanntan faisg air làimh. Gheibhear seallaidhean air àrd-chlàr a' Mhonaidh Ruaidh a Deas Loch na Gàir agus beanntan a' Mhonaidh Ruaidh a Tuath.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Am Monadh Ruadh
A' Ghrèig
Eachdraidh
Bha A' Ghrèig na phàirt Impireachd nan Otomanach ro 1822.
Tùsan
* Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Kharkivska Oblast
Eachdraidh
Bhuinneadh talamh na h-oblast air fad dhan roinn Slobozhanshchyna anns na 17mh Linn agus 18mh Linn, air crìochan a deas Iompaireachd na Ruise. Chaidh Kharkivska Oblast fhèin a chruthachadh ann an 1932. B' e an Oblast seo, a bharrachd air Kyivshchyna, a dh' fhuiling na bu mhotha agus na bu mhiosa na àite sam bith eile san dùthaich ri linn Gort na h-Ucràine (Ucràinis: Голодомо́р) eadar 1932 agus 1933 Chaochail 1,037,600 leis an acras. Bhòt 86.33% nan daoine an seo airson neo-eisimeileachd na h-Ucràine san reifreann nàiseanta ann an 1991.
Ceanglaichean A-mach
Mapaichean
Menen
‘S e baile mòr air an àirde an iar na Beilge a th’ ann am Menen (IPA: ˈmeːnən, Beurla/Fraingis: Menin). Tha e suidhichte aig 15m os cionn ìre na mara, ri taobh na h-aibhe Leie, anns an roinn Vlaanderen, 87km air falbh bhon Bhruiseal, 50km bho Ghent agus 102km bho Antwerppen. Tha am baile Halluin air an toabh thall na h-aibhne anns An Fhraing. Tha 32,450  duine a' fuireach anns a’ bhaile, leis gur e an 52 baile dùthcha. 'S e Duitsis an cànan a th' aig a' mhòr-chuid dhe na daoine ann an Menen (56%), le beag-chuid làidir aig a bheil Fraingis (44%). Tha càrn-cuimhne a’ Chogaidh Mhòir air a bheil an Geata Mhenin air iomall a’ bhaile.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:A' Bheilg
Borðeyri
‘S e baile beag agus port air an àirde an iar-thuath Innis Tìle a th' ann am Borðeyri. Tha e suidhichte faisg air Ísafjörður, dìreach aig ìre na mara, ri taobh an locha mara Hrútafjörður, san roinn Vestfirðir (Lochan Mara an Iar), 171km air falbh bho Reykjavík. Tha 25 duine a’ fuireach sa bhaile. Tha eaconomaidh a' bhaile stèidhichte air àiteachas agus turasachd, ach tha dì-dhaoineachadh na triobaid mhòr. Tha e a' buntainn dhan sgìre-phàrlamaid Norðvesturkjördæmi. Tha an clachan seo na ionad bhùthan beaga a dh'fhrithealas nan tuathanasan a tha mun cuairt air. 'S ann dhan sgìreachd Bæjarhreppur a bhuinneas e. Tha rathad nàiseanta 68 faisg air làimh. Tha croilleag agus bun-sgoil ann cuideachd.
Eachdraidh
Chaidh Borðeyri a chlàradh airson a' chiad turais anns an saga Vatnsdæla:
''Hann fór norður um sumarið í landaleitun og fór upp Norðurárdal og kom ofan í eyðifjörð einn. Og um daginn er þeir fóru með þeim firði þá hlupu úr fjalli að þeim tveir sauðir. Það voru hrútar. Þá mælti Ingimundur: „Það mun vel fallið að þessi fjörður heiti Hrútafjörður.“ Síðan komu þeir í fjörðinn og gerði þá þoku mikla. Þeir komu á eyri eina. Fundu þeir þar borð stórt nýrekið. Þá mælti Ingimundur: „Það mun ætlað að vér skulum hér örnefni gefa og mun það haldast og köllum eyrina Borðeyri.''
''Chaidh e gu tuath tron ​​t-samhradh is e a' lorg fearann ​​agus chaidh e suas gu Sgìre a Tuath agus thàinig e a-steach dhan fhàsach. Agus an dàna latha chaidh iad còmhla riutha, agus threòraich iad a-mach às a' bheinn iad chun an dà chaora. Bha reithe ann. An uairsin thuirt Ingimundur, “Bidh e math gur e Hrútafjörður a chanar ris an loch mara seo.” An uairsin thàinig iad chun an locha agus rinn iad ceò mòr. Thàinig iad air sgillinn leis fhèin. Lorg iad bòrd mòr ùr an sin. An uairsin thuirt Ingimundur: "Bidh seo a' ciallachadh gun toir sinn ainm an seo, agus fuirichidh ann agus canaidh sinn Borðeyri air. ''
Na bu thràithe anns na linntean bha Borðeyri mòran nas cudromaiche do mhalairt na tha e an latha an-diugh. Fiù's fhuair e a chuid chòirichean malairteach ann an 1846 agus lean sin gu ruige 2008. Fad bhliadhnaichean b' ann ann am Borðeyri 's a bha an aon taigh cloiche dà ùrlair na dùthcha.
Freumh-fhaclachd
Tha an t-ainm a' ciallachadh Rubha a' Bhùird sa chànan aca, bho Borð (Bòrd) agus Eyri (Rubha).
Patrick Swayze
B' e cleasaiche, dannsair, seinneadair agus coireògrafaiche à Texas sna Stàitean Aonaichte a bha ann am Patrick Swayze (Houston,18 an Lùnastal 1952–Los Angeles, 14 an t-Sultain 2009). Rugadh e ann an Houston, Texas agus chaochail e le aillse ann an Los Angeles.
Filmichean
Bha e anns na filmichean a leanas:
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte Roinn-seòrsa:Cleasaichean nam film
22 an t-Sultain
'S e 22 an t-Sultain an 265mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (266mh ann am bliadhna-leum). Tha 100 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Blackwater Reservoir
Chaidh an dam a thogail aig eadar 1905 agus 1909 linn mar sgeama cumhachd-uisge a chleachd am British Aluminium Company (cuideachd Alcan) gus alman a leaghadh ann an Ceann Loch Lìobhann. Aig an àm sin b' e an dam a bu mhotha na Roinn Eòrpa a bh' ann. Chaidh a chruthachadh le Patrick agus Charles Maik agus tha e a' casg uisge bhon Uisge Dhubh is bho Lochan a' Chlaidheimh. Tha 6km de dh'fheadain-uisge cruadhtain agus 13km de pìoban-uisge stàillinn a' ceangal an loch leis an fhactaraidh. Chaidh an dam a thogail le neart-làimhe agus innealan làimhe agus air sgàth na h-obrach cruaidhe agus suidheachadh cunnartach chaill mòran luchd-obrach am beatha. Tha cladh aca fhèin ri taobh an dama. Dhùin an leaghadair-almain ann an 1998, ach tha dealan ga chruthachadh fhathast bhon chumhachd-uisge airson na sgìre agus an leaghadair-almain anns a' Ghearasdan.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Uisge Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd Roinn-seòrsa:Teicneòlas
19mh linn RC
19mh linn RC
Bàsaichean
Roinn-seòrsa:19mh linn RC
Castelló (roinn)
'S e provincia na Spàinne a tha ann an Castelló (IPA: kasteˈʎo, Spàinntis: Castellón). Tha e na laighe ann an Co-chomann València, air an àirde an ear na dùthcha. 'S e Castelló de la Plana a tha na phrìomh-bhaile. Chaidh an roinn a chruthachadh ann an 1833 le Javier de Burgos, a bha na Rùnaire na Stàite agus Leasachaidh aig an àm. B' e an siostam-riaghalaidh iondail na Frainge a chleachd e mar mhodal. Chuireadh a-steach na Coimhearsnachd fèin-riaghlaidh València i ann an 1978, nuair a sgrìobhadh Bun-reachd ùr. Sìnidh Castelló fad 6,632km² agus tha 604,344 duine a' fuireach ann. Le sin, 's e an 38mh roinn as motha na Spàinne a thaobh talmhainn agus an 27mh tè a thaobh àireimh-sluaigh. Tha crìochain aice le Tarragona, Teruel, agus València. 'S e Spàinntis, Catalanais a tha gam bruidhinn an seo.
Freumhan an ainm
Tha a h-uile coltas ann gur ann à Castalias o no Castalium, ann an Ibearais - am baile a nochd ann an Strabo - a th' ann an t-ainm. Tha Castelló a' ciallachadh Casiteal beag ann an Catalanais. An dèidh nan Arabach bhìthte a' cleachdadh foirmean air an sgrìobhadh ann an dòigh gu math tuaireamach mar Castelló de Borriana, Kastilgón,Castilgone ripa de mare no fiù's Castilion.
Pàpa Pius IX
B' e Pàpa Eadailteach agus riochdaire dioplòmasach a bha ann am Pàpa Pius IX (Laideann Pius P.P. IX, Senigallia, 13 an Cèitean 1792–Cathair na Bhatacain, 7 an Gearran 1878). B' e Giovanni Maria Mastai-Ferretti an t-ainm a bh' air bho thùs. Chaidh a thaghadh air an 16 an t-Ògmhios 1846 mar phàpa an dèidh bàs Pàpa Leo XIII. 'S e an 255mh fear a bh'ann. Bha e na phàp fad 31 bliadhna, a' Phàpachd na b' fhaide a bh'ann a-riamh.
Sgrìobh e Quanta cura, anns an do dh'argamaid e an aghaidh libearalachas is an aghaidh saorsa nam meadhanan. Cuideachd chaidh do-mhearachdas a' Phàpa na theagasg oifigeil na h-Eaglaise nuair a bha e na Phàpa.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Creideamh Roinn-seòrsa:Daoine às an Eadailt
1653
Bàsan
Roinn-seòrsa:1650an
Las Palmas de Gran Canaria
Tha Las Palmas de Gran Canaria na phrìomh-bhaile (còmhla ri Santa Cruz de Tenerife) de roinn fèin-riaghladh Spàinteach nan Eileanan Canàrach. Tha e suidhichte air an eilean Gran Canaria, ann an Las Palmas. 'S e am baile as motha an eilein cuideachd.
Eachdraidh
Thuit am baile dha na reubaltaich Faisisteach beagan an dèidh an ar-a-maich an aghaidh an Riaghaltais aig toiseach toisichidh Cogadh Sìobhalta na Spàinne ann an 1936, ged a bha an corr dhen roinne dealas dhan Phoblachd.
Cruinn-eòlas
A rèir figearan an Riaghlatais, 's e an t-Sultain a' mhìos as teotha agus 's e am Faoilleach a' mhìos as fhuaire ann an Las Palmas de Gran Canaria. Cha tuit ach 369mm de dh'uisge air a' bhaile fad na bliadhna - 804mm nas lugha na Steòrnabhagh (1173mm) - leis gur e àite tioram a th' annː center|600px
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Na h-Eileanan Canàrach Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Spàinn Roinn-seòrsa:Bailtean na Spàinne
695
Bàsan
Roinn-seòrsa:690an
Beathan
'S e ainm Gàidhlig a th' ann am Beathan. 'S e ainm baistidh fireann a th' ann.
Bunachas
'S e ainm Gàidhlig tradaiseanta a th' ann, thàinig e bhon fhacal Gàidhlig "beatha".
Baile Chlarc
thumb|Taigh Greenbank Gardens 'S e baile ann an Siorrachd Rinn Friù an Ear a tha ann am Baile Chlarc (Beurla: Clarkston). Tha e suidhichte air àirde an earra-tuath Baile Ùr na Maoirne. 'S e seo na co-chomharran aige: 55° 46′ 51.5″ Tuath agus 4° 17′ 15.32″ Iar.
Beathan
Cruthan eile
Mar as trice cha chuirear an t-ainm seo don Bheurla, ach uaireannan nochdaidh e ann am Beurla mar Bean no cuirear eadar-theangachadh gu Beurla air mar Benjamin, ged nach eil iad ceangailte a thaobh freumh-fhaclachd.
Baile Chlarc
Ann an 2001 bha 19,136 duine a' fuireach an seo.
Beathan
Cruthan eile
'S e Beathag an t-ainm boireannach airson Beathan.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ainmean Gàidhealach
Baile Chlarc
Bha an sgrìobhadair Alistair MacLean a' fuireach an seo gus an do ghluais e chun an Eilbheis.
Tha an taigh ainmeil, "Greenbank Garden" faisg air Baile Chlarc. Chaidh a thogail anns an 18mh linn agus tha e fo chùram Urras Nàiseanta na h-Alba. Tha e fosgailte do luchd-tadhail.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Rinn Friù an Ear
Eilean Taighe
thumb|Cabhsair eadar Ratharsair is Eilean Taighe
'S e eilean beag faisg air Ratharsair a th' ann an Eilean Taighe. 'S e eilean tràghaidh a th' ann. Ma bhios a' mhuir air falbh tha an t-eilean ceangailte do cheann a tuath Ratharsair le slighe creagach a leanas thairis air Caol Eilean Tigh. Bhon an seo tha cas-cheum ann a leanas chun an rathaid aig Àrnais, rathad a chaidh a thogail le Calum MacLeòid.
Tha Eilean Taighe cho mòr ri 54 heactair (130 acair). 'S e Meall Mòr (111 m) a' bheinn as àirde air an eilean agus tha an costa aige làn chreagan. Canar Rubha nan Sgarbh ris an rubha aig ceann a tuath an eilein agus Rubha na Cloich' Uaine ris an fhear a tha san ear-thuath dheth.
B' àbhaist daoine a bhith a' fuireach ann ach chan eil an-diugh. Tha tobhtaichean nan togalaichean fhathast rim faicinn aig ceann a deas an eilein.
Tha Rònaigh mu 1 km (1/2 mi) san àirde an ear-thuath Eilean Taighe. Eadar an dà eilean tha Caolas Rònaigh ann le Eilean an Fhraoich anns a' mheadhan. Tha Garbh Eilean agus Eilean Seamraig suidhichte anns a' chaolas cuideachd ach tha iad nas fhaisge air Rònaigh.
Ceanglaichean a-mach
thumb|left|Sealladh air Eilean Taighe bho Ratharsair
Roinn-seòrsa:Ratharsair Roinn-seòrsa:Eileanan na h-Alba
Live 8
thumb|right|350px|Bailtean far an robh na consairtean a chumail Sreath de chuirmean-ciuil mòra a chaidh an cur air doigh gus aire a thoirt air trioblaidean an teasamh saoghail. Chaidh e air adhart an comann le Cuir Bochdainn Air Culaibh.
Chaidh consairtean a chumail air an aon latha ann an Lunnainn, Philadelphia, Toronto, Tokyo, Berlin, Paris, An Ròimh agus Mosgo.
Chaidh an consairt mu dheireadh a chluich aig Achadh Mhoireach ann an Dùn Eideann trì laithean as an deidh.
Roinn-seòrsa:ceòl
Còig Peathraichean Chinn Tàile
thumb|right|250px|Ceithir de Chòig Peathraichean Chinn Tàile bho Drochaid Seile
-hou
thumb|Cairt a' sealltainn Bailiwick of [[Guernsey]]
Còig Peathraichean Chinn Tàile
'S e aonach beinne ann an Cinn Tàile a th' ann an Còig Peathraichean Chinn Tàile, Beurla: Five Sisters of Kintail. Cha robh an t-ainm sin anns a' Ghàidhlig bho thùs, ach sa Bheurla 's e cruth an droma mar a chìthear e bho Ratagan thairis air Loch Dubhthaich a thug an t-ainm dhan aonach, le còig beanntan ag èirigh gu soilleir bhuaithe. A rèir beul-aithris 's e còig bana-phrionnsaichean a bh' ann a dh'atharraich gu creag fhad 's a bha iad a' feitheamh air còig prionnsaichean Lochlannach a phòsadh iad, ach nach tàinig a-riamh.
-hou
'S e iar-leasach a tha gu math cumanta anns na h-Eileanan a' Chaolais agus ann an ainmean Normanach a tha ann an -hou. 'S e seo an dòigh-innse anns a' chànan Normanach mun fhacal Seann-Lochlannais: holmr, a tha a' ciallachadh “eilean beag”. Tha e ri fhaicinn anns an dòigh-sgrìobhaidh Beurla ann an àitichean diofraichte mar "holm". Tha e ann fhathast anns na cànain Lochlainnach an-diugh, m.e.: Stockholm.
Còig Peathraichean Chinn Tàile
Tha an druim a' sìneadh bho thaobh an ear gu taobh an iar air eadar Loch Cluanaidh agus Loch Dubhthaich, taobh tuath Ghleann Seile agus an rathad A87. San àrd an ear dheth tha Druim nam Bràithrean, a bheir an druim gu ceann aig Cluainidh.
-hou
Thàinig an “toponym” Normanach agus an dòigh bheagachadh hommet/houmet cuideachd bhon iar- leasach seo.
Còig Peathraichean Chinn Tàile
Ged a tha barrachd na còig mullaichean air an druim seo, 's iad na mullaich Sgùrr nan Spàinteach, Sgùrr na Ciste Duibhe, Sgùrr Fhuaran, Sgùrr nan Saighead agus Sgùrr na Mòraich a chruthaicheas na còig peathraichean. Tha trì beanntan Rothaich air an druim: Sgùrr na Ciste Duibhe, Sgùrr Fhuaran agus Sgùrr na Càrnach.
Coiseachd
Mar as trice thèid an t-aonach air fad a streap, a' tòiseachadh bhon raon-chàraichean aig Coimisean na Coilltearachd agus a' streap os cionn làrach Blàr Chinn Tàile. Faodar dol gu dìreach suas Sgùrr nan Spàinteach neo cumail air cliathaich na beinne agus a' ruigsinn an droma aig Sgùrr na Ciste Duibhe. Bithear an uair sin a' leantainn an droma dhan iar, agus a' cromadh bho Sgùrr na Mòraich gu dìreach air neo a' dol air ais gu Bealach agus sìos ri taobh Allt a' Chruinn air ais gu Loch Dubhthaich.
-hou
ann an Gàidhlig
Tha an iar-leasach ri fhaicinn ann an cuid de na-h-ainmean àitichean Gàidhlig cuideachd. Dh'atharraich am facal: "hólmr" gu "tolm" (giniteach: "tuilm" m.e.:Duntuilm anns an Eilean Sgitheanach.
Còig Peathraichean Chinn Tàile
Sealbh
'S ann le Urras Nàiseanta na h-Alba a tha aonach nan Còig Peathraichean, mar phàirt de oighreachd Chinn Tàile, An Eas Glomaich agus Afraig an Iar.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Go
thumb|Eisimpleir toiseach geama.
'S e geama bùird a tha ann an go. Tha an geama a' tighinn bho Shìona, ach thathar ga chluich as motha ann an Seapan an-diugh. Thathar ga chluich air bòrd le 19 loidhnichean còmhnard agus 19 loidhnichean ingearach. Tha dà dhuine ga chluich, fear le clachan dubh agus fear le clachan geal na tha iad a' cur air na trasnaidhean. 'S e am fear a' ceannsachadh pàirt nas motha dhen bhòrd aig deireadh a' gheama a' cosnadh.
Roinn-seòrsa:Geamaichean
Llandeilo
Tha am baile Llandeilo ann an Sir Gaerfyrddin, a' Chuimrigh. Tha e 44.7 mi (72.0 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 167.5 mi (269.5 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 1746 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 851 (48.7%); rugadh 74% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Osamu Shimomura
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Seapan
Caldwell
thumb|Taigh-mòr Caldwell House timcheall air 1910 'S e seann fhearann agus MANSA a tha ann an Caldwell. Tha e suidhichte anns an t-Siorrachd Rinn Friù an Ear faisg air Uplawmoor agus Lugton. 'S e seo na co-chomharran aige: 55° 45′ 18″ Tuath agus 4° 31′ 38″ Iar.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Rinn Friù an Ear Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas na h-Alba
Victor Hugo
'S e sgrìobhadair Frangach a bha ann an Victor-Marie Hugo. Sgrìobh e bàrdachd agus nobhailean anns an stoidhle romansach.
Rugadh e san 26mh, am Faoilteach 1802 ann am Besançon. Bha e a’ fuireach an cuid as motha den bheatha aige anns an Fhraing, ach na bliadhnaichean nuair a chuir Napoleon III Hugo air fògradh. Mar sin dheth bha Hugo ann an Jersey (eadar 1852 is 1855) agus ann an Guernsey, (eadar 1855 is 1870).
B’ e Notre-Dame de Paris (Beurla: The Hunchback of Notre Dame) a chiad nobhail a sgrìobh e. Chaidh an leabhar a fhoillseachadh ann an 1831 agus agus an uair sin air eadar-theangachadh ann an mòran cànain Eòrpach eile. Tha an leabhar cliùiteach gus an latha an-diugh.
Ri measg Ùr-sgeulachdan eile, ‘s e Les Misérables aon de na leabhraichean as ainmeile. Chuir Hugo 17 bliadhnaichean seachad airson an nobhail seo a sgrìobhadh, chaidh a fhoillseachadh ann an 1862.
Nuair a bha e ann an Guernsey sgrìobh e nobhailean eile, m.e.: Les Travailleurs de la Mer (Beurla: Toilers of the Sea), (1866) agus L'Homme Qui Rit (Beurla: The Man Who Laughs), (1869).
Chaochail e san 22mh, an Cèitean, 1885 ann am Paris.
thumb|right|220px|Dealbh a rinn Alfred Barbou, airson [[The Hunchback of Notre Dame|Notre Dame de Paris (1831)]]
thumb|left|150px|Dealbh "Cosette" a rinn Émile Bayard airson [[Les Misérables (1862)]]
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Frangach Roinn-seòrsa:Daoine às an Fhraing
Loch a' Ghlinne
thumb|Sealladh air Loch a' Ghlinne
'S e loch ann an Alba a tha ann an Loch a' Ghlinne. Tha e suidhichte ann an Slèite, an t-Eilean Sgitheanach.
Chan eil duine sam bith a' fuireach faisg air Loch a' Ghlinne agus mar sin chan eil rathaidean ann a leanas chun na locha seo. Tha ceum coiseachd a' leantainn tron ghleann, ri taobh na locha bho Rathad Tharsgabhaig dhan chosta. tha tobhtaichean faisg air an loch a tha a' sealltainn far an robh daoine a' fuireach gu ruige nam Fuadaichean.
Dealbhan
Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach
Steven Seagal
'S e cleasaiche agus neach-ciùil à Michigan sna Stàitean Aonaichte a tha ann an Steven Frederic Seagal (Lansing, 10 an Giblean 1952).
Ceanglaichean -mach
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte Roinn-seòrsa:Cleasaichean nam film
Harlech
Tha am baile Harlech ann an Gwynedd, a' Chuimrigh. Tha e 103.1 mi (166.0 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 192.7 mi (310.1 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 1417 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 726 (51.2%); rugadh 50% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Ceann a' Gheàrrloch
'S e baile beag air an Geàrr Loch a th' ann an Ceann a' Gheàrrloch (Beurla: Garelochhead). Tha HMNB Clyde, stèidh-cabhlachail niùclasach, suidhichte deas air a' bhaile.
00an RC
Bha na 00an, sa 1 Linn RC.
Ceann a' Gheàrrloch
Tha Ceann a' Gheàrrloch suidhichte air An Gearr Loch, 7 mìltean tuath de Baile Eilidh. Tha stèisean aige, an Stèisean Cheann a' Gheàrrloch.
00an RC
Bàsan
Roinn-seòrsa:1 Linn RC Roinn-seòrsa:00an RC
Ceann a' Gheàrrloch
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Siorrachd Dhùn Breatann
Harlech
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Gwynedd Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Santa Cruz de Tenerife
Tha Santa Cruz de Tenerife na phrìomh-bhaile (còmhla ri Las Palmas de Gran Canaria) de roinn fèin-riaghladh Spàinteach nan Eileanan Canàrach. Tha e suidhichte air an eilean Tenerife. 'S e am baile as motha an eilein cuideachd.
Eachdraidh
Thuit am baile dha na reubaltaich Faisisteach beagan an dèidh an ar-a-maich an aghaidh an Riaghaltais aig toiseach toisichidh Cogadh Sìobhalta na Spàinne ann an 1936, ged a bha an corr dhen roinne dealas dhan Phoblachd.
Sean Connery
'S e cleasaiche à Alba a tha ann an Thomas Sean Connery (Drochaid an Fhuarain, Dùn Èideann 25 an Lùnastal 1930).
Dh'fhrithealaich e anns a' Chabhlachd Rìoghail is dh'obraich e air làraichean togail agus mar mhodal mus dh'fhàs e ainmeil airson a ròlaichean anns na filmichean Bond. Chaochail e ann an 2020.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba Roinn-seòrsa:Cleasaichean nam film
696
Bàsan
Roinn-seòrsa:690an
Contaetha na h-Èireann
Contaetha neo siorrachdan Èireann
Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann Roinn-seòrsa:Èirinn
Paul Modrich
'S e ceimigear às na Stàitean Aonaichte a tha ann am Paul Modrich.
Tha e ainmeil airson an obair aige mu dheidhinn càiridh mì-chòrdaidhean ann an DNA.
Beatha
Rugadh e ann am Meagsago Nuadh agus bha e na oileanach ann am MIT. Sgrìobh e an tràchdas aige, "Structar, grinn-obair agus ròl bith-eòlasach ligase DNA E. coli", ann an 1973 ann an Oilthigh Stanford agus chaidh e na rannsaiche Institiud Meadaigeach Howard Hughes ann an 1994. Tha e cuideachd na ollamh aig Oilthigh Dhuke.
Urraman
Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 2015 còmhla ri Tomas Lindahl agus Aziz Sancar.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ceimigeachd Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd Roinn-seòrsa:Luchd-saidheans Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
1654
MDCLIV
Bàsan
Roinn-seòrsa:1650an
Bearnard
'S e ainm Gàidhlig a th' ann am Bearnard. 'S e ainm baistidh fireann a th' ann. Nochd e ann an Gearmailtis mar Bernhard(t), ann am Beurla mar Bernard no ann an Spàinntis mar Bernardo.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ainmean Gàidhealach
Moscovium
'S e eileamaid cheimigeach a tha ann am moscovium le samhla Mc agus àireamh atamach 115.
Baile Suingean
‘S e baile beag sa sgìre Lagan sa Chontae Dhún na nGall ann an ceann a tuath na h-Èireann a th’ ann am Baile Suingean. Tha e suidhichte ri taobh na h-Aibhne Feabhal 11km air falbh bho Dhoire, 105km bho Bheul-Feirste agus 197km bho Bhaile Átha Cliath, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha 479 duine a’ fuireach anns a’ bhaile. Bha am baile fo bhuaidh na bhanrìghinn Thír Chonail, An Inghean Dubh.
Moscovium
Eachdraidh
Ann an 2004 rinn Co-institiud airson Rannsachadh Niùclasach ann an Dubna, An Ruis agus an Deuchainn-lann Nàiseanta Oak Ridge (Tennessee, Na Stàitean Aonaichte) ceithir ataman de mhoscovium. Rinn Oak Ridge an t-amas dh'ameireagium agus rinn Dubna an deuchainn, far an do bhuail iad ataman de chalcium ri amas dh'ameireagium. Ann an 2015 dhearbhaich IUPAC an taisgealadh agus thug iad don co-sgioba an còir an t-eileamaid ainmeachadh.
Mhol IUPAC san Ògmhios 2016 e moscovium (Mc) ainmeachadh air an roinn Mosgò, far a bheil Dubna.
Cleachdadh
Tha moscovium glè thearc agus chan eil cleachdaidhean ann.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Meatailt Roinn-seòrsa:Eileamaidean
Càrn na Claise
'S e beinn faisg air Bràigh Mhàrr ann am Pàirc Nàiseanta a' Mhonaidh Ruaidh a tha ann an Càrn na Claise, Beurla: Cairn of Claise. Tha e 1064 meatair a dh'àirde agus 's e Beinn Rothaich a th' ann.
Chan eil ciall an ainm soilleir, ged a tha iomadh neach air feuchainn ri mìneachadh a thoirt seachad. .
'S e àrd-chlàr mòr a th' anns an sgìre sin, agus chìthear luchd-sgìthidh a' mhonaidh air, a bharrachd air luchd-sgìthidh air an ionad-sgìthidh air na beanntan faisg air làimh. Gheibhear seallaidhean air àrd-chlàr a' Mhonaidh Ruaidh a Deas Loch na Gàir agus beanntan a' Mhonaidh Ruaidh a Tuath.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Am Monadh Ruadh
Stèisean Chàrn Ùstaidh
'S e Stèisean Chàrn Ùstaidh (Beurla: Carnoustie railway station) an stèisean-rèile ann an Càrn Ùstaidh. Tha e suidhichte air an loidhne eadar Obar Dheathain agus Glaschu is Dùn Èideann. <br style="clear: both;" /> <br style="clear: both;" />
Roinn-seòrsa:trafaig Roinn-seòrsa:Giùlan Roinn-seòrsa:Stèiseanan
697
Bàsan
Roinn-seòrsa:690an
Utah
thumb|right|300px|Utah 'S e tè de na Stàitean Aonaichte a tha ann an  Utah . Tha i suidhichte san àirde an iar na dùthcha. Tha 2,763,885 duine a' fuireach anns an stàite. Tha Salt Lake City na prìomh-bhaile. Tha mu 58 % de na h-inbhich ag ràdh gu bheil iad ann an Eaglais Iosd Chriost de Naomhan an Latha an Diugh. Tha sin a' toirt buaidh làidir air doigh-beatha agus cultar na stàite. Tha e air a bhith na stàit bho 4 am Faoilleach 1896.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Stàitean de na Stàitean Aonaichte Roinn-seòrsa:Utah
Pàpa Griogair XVI
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Creideamh Roinn-seòrsa:Daoine às an Eadailt
23 an t-Sultain
'S e 23 an t-Sultain an 266mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (267mh ann am bliadhna-leum). Tha 99 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Bàsan
thumb|[[Pablo Neruda]]
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Aziz Sancar
'S e ceimigear às an Tuirc a tha ann an Aziz Sancar. Tha e ainmeil airson an obair aige mu bheirmearan a tha a' càradh DNA agus mu na gineachan a tha a' riaghlachadh cleoc na bodhaige.
Beatha
Bha e na oileanach aig Oilthigh Istanbul agus sgrìobh e an trachdas aige, "A study on photoreactivating enzyme (DNA photolyase) of Escherichia coli" fo Chlaud Rupert ann an Oilthigh Thexas aig Dallas.
Tha e na ollamh ann an Oilthigh Charolina a Tuath aig Chapel Hill.
Urraman
Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 2015 còmhla ri Tomas Lindahl agus Paul Modrich.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd Roinn-seòrsa:Luchd-saidheans Roinn-seòrsa:Daoine às an Tuirc
Stoth
Is e gas a dh'fhàsas o uisge nuair a bhios e air ghoil a tha ann an stoth.
Aig a' bhrùthadh àbhaisteach, iompaichidh uisge ri stoth aig teòthachd 100C (373 K).
Roinn-seòrsa:Eòlas-nàdair
J. M. Coetzee
'S e sgrìobhadair agus eòlaiche-cànain à Afraga a Deas a tha ann John Maxwell Coetzee (IPA: /kʊtˈsiː/). Rugadh e ann an Cape Town ann an 1940. Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Litreachas ann an 2003. Tha e a-nis a' fuireach ann an Astràilia.
Iomraidhean
Coetzee, John Maxwell Coetzee, John Maxwell Coetzee, John Maxwell Coetzee, John Maxwell Roinn-seòrsa:Cànanaichean
Chernihivska Oblast
'S e tè dhe na 24 roinnean anns an An Ucràin a th'ann an Chernihivska Oblast (Ucràinis: Черні́гівська о́бласть, ainm neo-fhoirmeil: Chernihivshchyna). 'S e Chernihiv fhèin's a th' ann prìomh-bhaile na roinne. Tha i suidhichte ann an ceann a tuath na dùthcha, faisg air na crìochan leis An Ruis agus A' Bhealaruis.
Eachdraidh
Bhuinneadh pàirt mhòr talamh na h-Oblast dhan Hetmanshchyna (stàit Chosagach, Ucràinis: Гетьманщина) bho 1649 gu ruige 1764. Chaidh an Oblast fhèin a chruthachadh ann an 1932 Rinn an Holodomor - Gort na h-Ucràine - droch sgrios air an sgìre seo agus chaochail 254,200 leis an acras. Bhòt 93.74% nan daoine an seo airson neo-eisimeileachd na h-Ucràine san reifreann nàiseanta ann an 1991.
Ceanglaichean A-mach
Mapaichean
901
CMI
Bàsan
Roinn-seòrsa:900an
Gene Hackman
'S e cleasaiche à Calafòrnia sna Stàitean Aonaichte a tha ann an Eugene Allen "Gene" Hackman (San Bernardino, 30 am Faoilleach 1930).
698
Bàsan
Roinn-seòrsa:690an
1655
MDCLV
900
'S e bliadhna-leum a bha ann an 900 (CM).
1655
Bàsan
Roinn-seòrsa:1650an
900
Bàsan
Roinn-seòrsa:900an
Llanaelhaearn
Tha am baile Llanaelhaearn ann an Gwynedd, a' Chuimrigh. Tha e 115.6 mi (186.1 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 207.3 mi (333.6 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 1069 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 816 (76.3%); rugadh 80% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Gwynedd Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
699
Bàsan
Roinn-seòrsa:690an
Gene Hackman
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte Hackman, Gene
Lleida (provincia)
'S e provincia na Spàinne a tha ann an Lleida (IPA: ʎɛjðə no ʎejðɛ, Spàinntis: Lérida). Tha e na laighe ann an Cataloinia, air an àirde an ear-thuath na dùthcha. 'S e Lleida a tha na phrìomh-bhaile. Chaidh an roinn a chruthachadh ann an 1833 le Javier de Burgos, a bha na Rùnaire na Stàite agus Leasachaidh aig an àm. B' e an siostam-riaghalaidh ionadail na Frainge a chleachd e mar mhodal. Chuireadh a-steach na Coimhearsnachd fèin-riaghlaidh Chatalòinia i ann an 1978, nuair a sgrìobhadh bun-reachd ùr. Sìnidh Lleida fad 12,172km² agus tha 442,308 duine a' fuireach ann. Le sin, 's e an 18mh roinn as motha na Spàinne a thaobh talmhainn agus an 33mh tè a thaobh àireamh-shluaigh. Tha crìochan aice le Barcelona, Huesca, Girona, Tarragona, Zaragoza, Andorra agus an Fhraing. 'S e Catalanais, Ogsatanais agus Spàinntis a tha gam bruidhinn an seo.
Freumhan an ainm
Tha luchd-rannsachaidh dhen bheachd gur ann às an ainm Iltiŕta ann an Ibearais a tha an t-ainm. Fad nan linntean dh'atharrachadh fuaimeanachadh an ainm mar a leanas: Ilerda ann an Laideann nuair a bha an sgìre fo bhuaidh nan Ròmanach, لاردة (Laaridah) ann an Arabais, Leyda anns na meadhan aoisean agus mu dheireadh thall Lleida tron atharrachadh fuaimneachail l → ʎ ann an Catalanais. 'S e palatalizatció (Gàidhlig palatalachadh) an t-ainm a tha air sin. Mar a b' àbhaist san Spàinn, b’ e dìreach ainm a’ bhaile a bu mhotha sa sgìre a chuireadh air an roinn.
Cruinn-eòlas
Tha iadhtag ann, a bhuineas do Lleida, air an àirde an iar-dheas na roinne a-muigh Barcelona. 'S e Pinós an t-ainm a tha air. 'S e adhbharan laghail agus poileataigeach a tha as coireach gu bheil e na àite fa leth air. Chan eil ach 305 a' fuireach ann.
Tokyo
'S e prìomh-bhaile Iapain a th' ann an Tokyo. Thathas a' toirt an ainm Tokyo gu h-eadar-nàiseanta air Àrd-bhaile Tokyo(東京都・Tōkyō-to). 'S e seo aon de 47 sgìrean Iapain agus 's i an aon sgìre a tha a' toirt seachad seirbheisean bhailteach àraid, coltach ri cathair.
'S e Sgìre Mhòr Tōkyō an sgìre àrd-bhailteach as motha air an t-saoghal le tuilleadh air 30 millean luchd-còmhnaidh ann, agus tha seo a' gabhail a-steach prìomh-bhaile Thokyo agus cuid de na sgìrean mun chuairt air.
Iomraidhean
thumb|left|280px|Tokyo bho Ionad Malairt-Shaoghail Thokyo
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Àisia Roinn-seòrsa:Àisia Roinn-seòrsa:Àisia-an-Ear Roinn-seòrsa:An t-Seapan Roinn-seòrsa:Bailtean
Uplawmoor
thumb|Talla a' bhaile Uplawmoor 'S e baile anns an t-Siorrachd Rinn Friù an Ear a tha ann an Uplawmoor. Tha e suidhichte air àirde an iar-dheas air Baile Nèill. 'S e seo na co-chomharran aige: 55° 45′ 55″ Tuath agus  4° 29′ 44″  Iar.
Ann an 2001 bha 595 duine a' fuireach an seo.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Rinn Friù an Ear
Ceann Loch Chille Chiarain
thumb|250px|Cladach aig Ceann Loch Chille Chiarain
'S e baile ann an Cinn Tìre a th' ann an Ceann Loch Chille Chiarain (Beurla: Campbeltown). Tha e suidhichte ann an Comhairle Earra-Ghaidheal agus Bhòid.
Tha am baile ainmeil airson Uisge-beatha agus bha e na àite cudromach airson long-thogail.
Tha port-adhair aige, Port-adhair Cheann Loch, a tha suidhichte mu 4 mìle air falbh bhon bhaile aig Machaire Shanais.
Roger Y. Tsien
'S e Ceimigear, Bith-eòlaiche agus Ollamh às Na Stàitean Aonaichte a th’ann Roger Yonchien Tsien (Sìonais: 錢永健, Eabhraig Nuadh  1 an Gearran 1952). Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 2008, còmhla ri Martin Chalfie agus Osamu Shimomura. Chaochail e ann an 2016.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
24 an t-Sultain
'S e 24 an t-Sultain an 267mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (268mh ann am bliadhna-leum). Tha 98 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Loch Horabhaig
thumb|Sealladh air Loch Horabhaig
24 an t-Sultain
Tachartasan
thumb|right|150px|[[Johan de Witt]]
Loch Horabhaig
'S e loch ann an Alba a tha ann an Loch Horabhaig, ainm eile: Loch Thorbhaig. Nochdaidh e cuideachd air cuid mhapaichean mar Loch Horaveg. Tha e suidhichte ann an Slèite aig ceann a deas an Eilean Sgitheanaich. Tha Loch Aruisg deas air. Tha e na laighe deas air a' bheinn Sgùrr an Easain Dhuibh.
24 an t-Sultain
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Loch Horabhaig
Tha an loch seo cho mòr ri 3.1 ha (7.7 acair). 'S e 0.9 km (0.6 mìle) an cuairt-thomhas aige agus tha e mu 364 m a dh'fhad san àite as dìriche. Chan eil eilean anns an loch seo. Tha bàrr uisge an locha mu 108 m (354 troigh) os cionn na mara agus tha e mu 1.6 km (1 mhìle) air falbh bhon mhuir. Tha an t-uisge a' sruthadh a-mach à Loch Horabhaig tro allt chun an iar-dheas gu Loch Aruisg.
Chan eil duine sam bith a' fuireach faisg air Loch Horabhaig agus mar sin chan rathaidean ann a leanas chun na locha seo.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach
902
CMII
Bàsan
Roinn-seòrsa:900an
Écréhous
Tha iad suidhichte anns a’ Chaolas Shasannach mu sia mìle san àird an ear-thuath Jersey agus mu ochd mìle san àird a thuath na Frainge. Tha iad nam pàirt den Bailiwick of Jersey.
Chan eil duine a' fuireach anns na h-eileanan an-seo. Tha bothan beag air cuid dhuibh airson luchd-iasgaich. Ach chan eil uisge airson òl ri fhaighinn anns na Écréhous.
Tha an t-ainm ceangailte leis a' chànan Seann-Lochlannais, tha an t-iar-leasachan  -hou (holm) a’ ciallachadh: "eilean". Tha a’ chiad phàirt den ainm às a’ chànain Lochlannais cuideachd, tha sker, a’ ciallachadh sgeir.
Anns a’ bhliadhna 1950 chaidh an Rìoghachd Aonaichte agus an Fhraing gu Cùirt Eadar-nàiseanta a' Cheartais airson faighinn a-mach cò aig a bheil na h-eileanan Minquiers agus Écréhous. San 17mh, an t-Samhain 1953 thuirt a' Chùirt Eadar-nàiseanta a' Cheartais gu bheil na h-eileanan nam pàirt den Jersey agus mar sin tha iad ceangailte leis an Rìoghachd Aonaichte. .
'S e seo na h-eileanan is creagan as cudthromaiche:
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Eileanan a' Chaolais
Brùthadh àbhaisteach
thumb|Glainne-shìde
'S e aonad tomhais le samhla atm a tha ann am brùthadh àbhaisteach. Tha e co-ionnann ri 101325 Pa, no 760 mmHg.
Dath a' chraicinn daonna
thumb|380px|Fios eachdraidheil air "slòigh dhùthchasach" cruinnichte le R. Biasutti roi [[1940. Tha dathan nas duirche a' riochdachadh dathan nas duirche an craicinn. Seallaibh rann.]] Tha raon aig an dath a' chraicinn daonna bho gu bhith dubh ri gu bhith gun dath (a' nochdadh glè bhàn-dhearg do bhrìgh na fala sa' chraiceann) ann an daoine air leth. Am bitheantas, bidh craiceann nas duirche aig daoine le sinnsearan às àiteachan grianach na aig daoine le sinnsearan às àiteachan le soillse nas lugha. Ged tha, tha duilich seo leis an fhìrinn gu bheil ann daoine le sinnsearan a thàinig às àiteachan grianach agus às àiteachan nas lugha na grianach; agus faodaidh dathan an craicinn thar an raoin na aig na daoine seo a bhith. Gu cumanta, bidh craiceann nas soilleire beagan na 'n craiceann fhir aig mnathan. Air ìre dualchasach, tha riochd-bhriathran airson freumh-cinnich air a thighinn gu crìch bunaichte air na h-atharrachaidhean anns na dathan an craicinn dhaonna.
Brùthadh àbhaisteach
Tha e na bhrùthadh cuibheasach an àile aig àirde na mara.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eòlas-nàdair
Dath a' chraicinn daonna
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Eòlas-craicinn Roinn-seòrsa:Fiamh daonna
Llandybïe
Tha am baile Llandybïe ann an Sir Gaerfyrddin, a' Chuimrigh. Tha e 42.7 mi (68.7 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 167.6 mi (269.7 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 10630 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 6104 (57.4%); rugadh 82% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sir Gaerfyrddin Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
An Teanga
'S e seo baile beag ann an Sléite san Eilean Sgitheanach.
Tha na tobhtaichean de sheann chaisteal ann, Caisteal a' Chnuic, no "An Caisteal Uaine" mar a chanas muinntir an àite. Tha Loch nan Dùbhrachan san ear-thuath a' bhaile agus Loch Mhic Charmhiceil san iar-thuath dheth.
ʼS e “anns an Teangaidh” a chanas muinntir an àite fhéin.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:an t-Eilean Sgitheanach Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Tenerife
thumb|right|250px|Tenerife thumb|right|250px|Pico del Teide, a' bheinn as àirde 'S e eilean Spàinnteach agus aon de na h-Eileanan Canàrach a tha ann an Tenerife. Tha e suidhichte anns a’ Chuan Siar. Tha Tenerife 80 cilemeatair a dh’ fhad agus 50 cilemeatair a leud. Le 2.034,38 cilemeatair ceàrnagach de mheud 's e Tenerife an t-eilean as motha de na h-Eileanan Canàrach. Anns a’ bhliadhna 2007 bha 865.070 de shluagh ann.
Tha Santa Cruz de Tenerife na phrìomh-bhaile.
'S e Pico del Teide (3.718 m) a' bheinn as àirde air an eilean agus air feadh na Spàinne.
Tha oilthigh ann an Tenerife le La Laguna University mar ainm. Chaidh a stèidheachadh ann an 1792.
Tha Tenerife a' gabhail a-steach 31 sgìrean:
Roinn-seòrsa:Na h-Eileanan Canàrach Roinn-seòrsa:Eileanan Roinn-seòrsa:An Spàinn
Pàpa Pius VIII
B' e Pàpa Eadailteach a bha ann am Pàpa Pius VIII (Laideann PIUS P.P. VIII, Cingoli, 20 an t-Samhain 1761 - Cathair na Bhatacain, 30 an t-Samhain 1830). B' e Francesco Saverio Castiglioni an t-ainm a bh' air bho thùs. Chaidh a thaghadh air an 31 am Màrt 1829 mar phàpa an dèidh bàs Pàpa Leo XII. 'S e an 253 fear a bh'ann. Rugadh agus chaochail e ann an Stàitean na h-Eaglaise.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Creideamh Roinn-seòrsa:Daoine às an Eadailt
Cluj (Siorrachd)
Bailtean as Motha
Tha ainm aig a h-uile baile ann an Ungairis agus ann an Gearmailtis (agus Hayeren!) aig mòran dhuibh o chionn 's gu robh coimhearsnachdan làidir ann ron a' Chogadh Mhòr agus àm Dej/Ceauşescu far an robh na cànain seo gam bruidhinn.
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Romàinia Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa Roinn-seòrsa:An Ungair
1656
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1656 (MDCLVI).
Bàsan
Roinn-seòrsa:1650an
Peantair
right|thumb|Fein-dhealbh le [[Rembrandt]]
'S e peantair neach a chleachas peanta airson dealbh a dhèanamh, neo a bhios a peantadh togalaich mar obair a dhreuchd.
Peantairean às An Urcàin
Roinn-seòrsa:Dreuchdan Roinn-seòrsa:Ealain
Srannair
'S e dèideag àrsaidh a nì fuaim a th' ann an srannair.
Loch Aruisg
'S e loch ann an Alba a tha ann an Loch Aruisg, Loch Aruisgh neo   Loch Ar-Uisg. Tha e suidhichte ann an Slèite, aig ceann a deas an Eilean Sgitheanaich.
Tha an loch seo cho mòr ri 3.5 ha (8.6 acair). 'S e 1 km (0.6 mìle) an cuairt-thomhas aige agus tha e mu 343 m a dh'fhad san àite as dìriche. Chan eil ach eilean anns an loch seo. Tha bàrr uisge an locha mu 72 m (236 troigh) os cionn na mara agus tha e mu 1.2 km (0.7 mìle) air falbh bhon mhuir. Thèid Loch Aruisg a lìonadh tro allt bho Loch Horaveg agus tha an t-uisge a' sruthadh a-mach às an loch seo chun an iar-dheas don mhuir.
Chan eil duine sam bith a' fuireach faisg air Loch Aruisg agus mar sin chan rathaidean ann a leanas chun na locha seo.
Arieh Warshel
'S e Ceimigear à Iosrael agus Na Stàitean Aonaichte a th' ann an Arieh Warshel (Eabhra: אריה ורשל, Kibbutz Sde Nahum, 20 an t-Samhain 1940). Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 2013 còmhla ri Michael Levitt agus Martin Karplus. A bharrachd air a bhith na fhear-saidheans, 's e saighdear a thug pàirt  ann an Cogadh nan Sia Latha (1967) agus Cogadh Yom Kippur (1973) a th'ann cuideachd is fiù's dh'fhàs e a bhith na oifigear san arm.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Daoine à Iosrael Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte Roinn-seòrsa:Iùdhaich
903
CMIII
Bàsan
Roinn-seòrsa:900an
Cupa MhicShimidh
'S e fear de na cupanan as ainmeil ann an iomain a tha Cupa MhicShimidh agus e a' dol bho 1904. B' ann an uairsin a thug MacShimidh seachad cupa son geama eadar na nàbaidhean A' Mhanachainn agus Comann Camanachd Lòbhait aig àm na bliadhna ùire.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Camanachd
Minquiers
thumb|right|250px|Suidheachadh Les Minquiers 'S e buidheann de dh’eileanan is chreagan anns na h-Eileanan a' Chaolais a th’ anns na Minquiers (Fraingis:Les Minquiers; ann an Jèrriais: Les Mîntchièrs; far-ainm Beurla  "the Minkies" ) Tha iad suidhichte anns a’ Chaolas Shasannach mu 9 mìle air falbh san àird a deas Jersey. Tha iad nam pàirt den Bailiwick of Jersey.
Desiderius Erasmus
B' e neach-teagaisg, sagart, agus feallsanaiche an ath-bheòthachadh a bha ann an Desiderius Erasmus Roterodamus, neo Geert Geerts. Rugadh e ann an Rotterdam sna 1460an agus bha e na sgoilear ann an Deventer. Chaidh e na shagart ann an 1492. Bha e càraid do Thomas More agus chaidh e air cèilidh ann an Sasainn ann an 1499 far an do choinnich e William Grocyn, Thomas Linacre agus John Colet. Dh'fhoillsich e Encomium Moriae ('Moladh Amaideachd', Beurla: In Praise of Folly) ann an 1511. Dh'fhoillsich e an Textus Receptus, dreach Tiomnadh Nuadh Greugais ann an 1516 agus dh'imrich e gu Leuven ann an 1517 is gu Basel ann an 1521. Nuair a dh'fhàs Basel Pròstanach ann an 1529 dh'imrich e gu Freiburg.
Minquiers
Chan eil duine a’ fuireach an-seo ach uaireanan tha iasgairean, seòladairean agus luchd-turais a’ tighinn chun an eilein as t-samhradh.
Anns a’ bhliadhna 1950 chaidh an Rìoghachd Aonaichte agus an Fhraing gu Cùirt Eadar-nàiseanta a' Cheartais airson faighinn a-mach cò aig a bheil na h-eileanan Minquiers agus Écréhous. San 17mh, an t-Samhain 1953 thuirt an Cùirt Eadar-nàiseanta a' Cheartais gu bheil nah-eileanan nam pàirt den Jersey agus mar sin ceangailte leis an Rìoghachd Aonaichte. .
Desiderius Erasmus
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Feallsanaich Duitsich Roinn-seòrsa:Daoine às na Tìrean Ìsle
Minquiers
Sgrìobh Victor Hugo gu math mionaideach mu Les Minquiers anns an nobhail aige:  Ninety-Three.
thumb|350px|La Maîtr' Île
'S e seo na h-eileanan is creagan as cudthromaiche:
2008
'S e bliadhna-leum a bha ann an 2008 (MMVIII).
Tachartasan
right|200px|thumb|Casaid ann an [[San Francisco airson Tibet saor]]
Bàsan
Roinn-seòrsa:21mh linn
Llanbedr
Tha am baile Llanbedr ann an Gwynedd, a' Chuimrigh. Tha e 100.5 mi (161.7 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 191.2 mi (307.7 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 615 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 338 (55.0%); rugadh 57% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Gwynedd Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Llanbedr
Stèisean Shràid a' Ghoilf
'S e Stèisean Shràid a' Ghoilf (Beurla: Golf Street railway station) an stèisean-rèile ann an Càrn Ùstaidh. Tha e suidhichte air an loidhne eadar Obar Dheathain agus Dùn Èideann. <br style="clear: both;" /> <br style="clear: both;" />
Roinn-seòrsa:trafaig Roinn-seòrsa:Giùlan Roinn-seòrsa:Stèiseanan
1657
MDCLVII
Bàsan
Roinn-seòrsa:1650an
Sgùrr nan Ceathramhnan
'S e rud mòr a bhith a' streap na beinne seo leis gu bheil i ann an suidheachadh cho iomallach. Mar as trice bithear a' fuireach ann an Gleann Afraig (anns an ostail no a' campachadh), agus ga dhìreadh bho Allt Beithe. Bidh cuid ga cheangal leis an t-Socach agus Mullach na Dheireagain.
Bhon mhullach gheibhear seallaidhean air Beinn Fhada, An Socach, Beinn Fhionnlaidh, Càrn Eige, Cill Fhaolain, Gleann Afraig agus beanntan Chinn Tàile.