cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Thomas Guthrie
Thug e a steach na cloinn a bu bhochd a bha ri lorg anns na sràidean agus na slums, agus fhuair iad fasgadh, aodach, biadh, foghlam. Bhiodh iad cuideachd a faighean trèanadh ann an sgilean gnìomhachas airson na balaich, agus na clann-nighinn gus am biodh iad nan "thrifty wives for working men"
B'e buaidh a bh' aig a seo, gun deach cloinn bhochd a sguabadh 'o na sraidean agus a steach dha na sgoiltean agus ann an greiseag bheag, chaidh an t-àireamh de chloinn ann am prìosain Dhùn Èideann sìos 75%.
B' e an 'temperance movement' iomairt eile anns an robh Guthrie an sas gu mor. Aig an t-àm, bhiodh fiù an cuid mhòr de chlèirich ag òl gu tric agus bha mothachail dhan an cron a bha deoch làidir a dèanamh air coimhearsnachdan agus teaghlaich bochd.
Bhiodh e fhèin ag òl gun robh e 38 bliadhna a dh'aois, ach aon latha, agus e a cuairteachadh Èirinn le ministear eile, stad iad airson 'hot toddie' fhaighinn. Dh'fhaighnich iad dhan draibhear aca – duine simplidh Èirinneach gun foghlam – an robh e fhèin ag iarraidh deoch. 'S e fhreagair e nach do ghabh e deoch làidir a riamh agus nach gabhadh.
Chuir seo iongnadh air Guthrie, agus bho'n latha sin bha e T-Total, agus a' strì airson taic thoirt do dhaoine agus coimhearsnachdan a bha fulaing fo bhuaidh alcohol.
Stèidhich e am Free Church Temperance Society agus an Scottish Association for the Suppression of Drunkenness.
Chan e 'prohibitionist' a bh' ann idir, 's e bha an dòchas bacadh a chuir air na trioblaidean a bha ceangailte ri daoine 'g òl cus agus taic thoirt do theaghlaich a bha fulaing seach gun robh greim aig an deoch air cuid de na pàrantan.
'S ann tro na h-oidhirpean aige a cheadaich am Pàrlamaid am 'Forbes-MacKenzie Act' ann an 1853, a chuir stad air alcohol bhith ga reic air Latha an Sabaid agus robh 10am agus an deidh 10pm air latha sam bith – agus na h-amannan seo againn fhathast an latha an-diugh.
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
1023
MXXIII
Bàsan
Roinn-seòrsa:1020an
9 an Dùbhlachd
'S e 9 an Dùbhlachd an 343mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (344mh ann am bliadhna-leum). Tha 22 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Ceallach
Cruthan eile
Nochdaidh e mar Ceallagh no Ceallag cuideachd.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ainmean Gàidhealach
Comann Camanachd Caolas Bhòid
Duaisean
Bhuannaich iad Cupa na Camanachd ann an 1904, 1905, 1906, 1920, 1922, 1924, 1927, 1928, 1935, 1956, 1962, 1965, 1966, 1968, 1969, 1974, 1976, 1980, 1983, 1994 agus 2012.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Camanachd Roinn-seòrsa:Sgiobaidhean iomain
Johannes Gerhardus Strijdom
B' e Johannes Gerhardus Strijdom (IPA: joɦɐnɛs χɛrɦɐrdœs strɛidom, faisg air Willowmore, 14 an t-Iuchar 1893 - iKapa, 24 an Lùnasdal 1958) neach-poileataigs Afraganach geal ri linn Apartheid ann an Afraga a Deas. Bha Strijdom na phrìomhair fad ceithir bliadhna dìreach an dèidh Daniel François Malan. 'S e Afrikaans an cànan a fhuair Strijdom bho ghlùn. Bha far-ainm aige: die Leeu van die Noorde (leòmhann an ceann a Tuath).
Iomraidhean
Strijdom, Johannes Gerhardus Strijdom, Johannes Gerhardus
Connrag
'S e aon seòrsa de dh'fhogharan a tha ann an connragan. Thathar gan cruthachadh le bacadh sèideadh a-mach an adhair le teanga, fiaclan agus mar sin sìos. Oir tha nas motha de na connragan ann na tha litrichean ann, bha aibidil eadar-nàiseanta fogharach air a dhèanamh air an son, agus tha cànanan fhèin a' cleachdadh dà no trì (no nas motha) litrichean airson aon chonnrag a sgrìobhadh.
Gàidhlig
Tha trì connragan deug sa Ghàidhlig:
agus "h". Tha na fuaimean aca ag atharrachadh a-rèir càit' a bheil iad anns an fhacal, a bheil iad air leantainn le "h", agus a bheil fuaimreagan caola no leathann romhpa agus/no as an dèidh.
Aistean co-cheangailte
Roinn-seòrsa:Cànanachas
Còiseam
thumb|Còiseam Mòr, Impire Romannach 'S e ainm Gàidhlig a th' ann an Còiseam. 'S e ainm baistidh fireann a th' ann. Mar is trice thèid Còiseam eadar-theangachadh gu Beurla mar Constantine ged nach eil ceangal ann a thaobh freumh-fhaclachd. Nochdaidh e ann an iomadh cànan, mar Cystennin ann an Cuimris no Constantino ann an Eadailtis. .
Bunachas
thumb|Còiseam mac Choinnich - Causantín mac Cináeda, Rìgh na h-Alba Tha dà fhreumh aig an ainm seo. Air an dàrna làimh 's e ainm Eòrpach a th' ann a thàinig bho thùs bhon ainm Laidinneach "Constantinus", meanbh-ainm bhon dà chuid Constans agus Constantius. Tha iad a' ciallachadh "cunbhalach, seasmhach". Nochd e ann an Laideann mar Cōnstantīnus agus ann an Greugais mar Κωνσταντῖνος (Kōnstantînos). Dh'fhàs an t-ainm cumanta leis na h-Impirean Romannach, m.e.: Constantine I.
Air an làimh eile chuireadh an t-ainm Constantine mar chruth na Beurla ri trì rìghrean Albannach, is dòcha gun robh ceangal ann a thaobh fuaimneachadh tron ainm Conn.
Cair Chaladain agus Cowdenbeath (sgìre Phàrlamaid Westminster)
'S e sgìre Phàrlamaid Westminster a tha ann an Cair Chaladain agus Cowdenbeath (Beurla: Kirkcaldy and Cowdenbeath). Dh'ainmicheadh i air Cair Chaladain agus Cowdenbeath, bailtean ann am Fìobha.
Chaidh a cruthachadh ann an 2005 bhon sgìre Cair Chaladain agus pàirtean de Dhùn Phàrlain an Ear. Bha Gordon Brown na BhP airson Dùn Phàrlain an Ear ro 2005.
Tha An t-Eilean Loisgte, Bàgh Dhealgadaidh, Cailtidh, Loch Geallaidh, Lann Fhìonain agus Dìseart cuideachd anns an sgìre seo. Tha i ann an crìch ri Dùn Phàrlain agus Fìobh an Iar, Gleann Rathais agus Ochail agus Siorrachd Pheairt a Deas.
Connspaid
Ann an 2019, chaidh an tagraiche SNP, Neale Hanvey, a chur à rèim rè ùine is am pàrtaidh a' rannsachadh rudan a sgrìobh e air Facebook is iad a' cleachdadh tròpaichean gràin an aghaidh Iùdhach. Bha e na shuidh mar bhall pàrlamaid neo-eisimeileach ach an dèidh dha a thilleadh gu SNP chaidh e agus Coinneach MacAsgaill sa' Phàrtaidh Alba anns a' Mhàirt 2021.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba Roinn-seòrsa:Fìobha Roinn-seòrsa:Sgìrean Phàrlamaid Westminster
Stèisean Ghobhal Luimnigh
thumb|Trèana ann an Gobhal Luimnich Is e gobhal Iarnroid, ann an Contae Tiobraid Arainn, mu fhichead mìle gu deas bho Chathair Luimnigh a tha ann an Gabhal Luimnigh. Tha an gobhal - còmhla le stèisean mòr agus baile beag - suidhichte far a bheil an Iarnrod eadar Baile Átha Cliath agus Corcaigh a' dèanamh crasgadh còmhnard leis an Iarnrod eadar Port Láirge agus Luimneach.
Eagar
Tha eagar an stèisean, nach deach atharrachadh gu mòr bho na 1850an caran neònach, le aon àrd-làr fada airson trèanaichean a tha nan siubhal suas gu Baile Átha Cliatha agus sìos gu Corcaigh. Thig trèanaichean air an sgrìob eadar Port Láirge agus Luimnigh a-steach air taobh eile an àrd-làr seo. Air barrachd, is fheudar do na trèanaichean bho Phort Láirge a chur ais mus am faigh iad a-steach air an stèisean, agus feumaidh trèanaichean gu Port Láirge a chur air ais a fhàgail an stèisean.
Chaidh togalach an stèisein a thogail ann an 1848 còmhla ri taighean airson luchd-obrach rèile.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Èirinn Roinn-seòrsa:Stèiseanan Roinn-seòrsa:Giùlan
Ward of Redland
'S e beinn ann an Arcaibh, Alba a th' ann an Ward of Redland.
Suidheachadh
Tha e suidhichte eadar Finstone is Hackland ann am Mòr-thìr, Arcaibh. 'S e HuMP a th' ann. 'S e Milldoe - Mid Tooin a mhàthair-mhullaich, beinn a tha na laighe tuath air Ward of Redland. Tha Ward of Redland 209m (686 troigh) de dh'àirde. Air mullach na beinne chithear stac a bhios mu da mheatair air falbh bhon phuing as àirde.
Air sgàth 's gu bheil àirde nam beann ag atharrachadh tro ùine, tha buidhnean eadar-dhealaichte gam measach bho àm gu àm. Rinneadh an t-ath-sgrùdadh mu dheireadh air Ward of Redland san 15 an Lùnastal 2012 agus chaidh na tomhasan a chruinneachadh air an liosta a tha ri fhaighinn air an làrach-lìn "Database of British and Irish hills".
Freumh an ainm
Tha an t-ainm "Ward of Redland" a' tighinn bhon fhacal Lochlannais "varði" a tha a' ciallachadh tùr-rabhaidh. Nochdaidh e an-diugh mar "-ward" neo "-wart" ann an ainmean-àite Arcaibh. Gu eachdraidheil bha e cumanta airson a' bheinn as àirde anns an eilean air sgàth 's gum b' e sin an t-àite a b' fheàrr gus teine-rabhaidh a lasadh.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Beanntan ann an Arcaibh Roinn-seòrsa:HuMP
Am Faochagach
'S e beinn ann an Strathvaich air a' Ghàidhealtachd a th' anns An Fhaochagach. Tha e 927m de dh'àirde agus 's e Beinn Rothaich a th' ann. Tha e suidhichte san tuath air Loch a' Ghlais-Chàrnaich.
Mar as trice bithear a' dèanamh air a' bheinn seo bho cheann iar-thuath Loch a' Ghlais-Chàrnaich. Tha trì mullaich aige, agus 's e am fear as fhaide tuath am fear as àirde.
Bhon mhullach gheibhear seallaidhean air beanntan Frìth Fanaich agus Beinn Uais.
Inbhir Mhuice
thumb|Caisteal Inbhir Mhuice
Tha Inbhir Mhuice (Beurla: Innerwick) ann an Lodainn an Ear. Tha e faisg air Dùn Barra. 'S e seo na co-chomharran aige: 55° 57′ 26.18″ Tuath agus  2° 27′ 1.56″  Iar.
Bha stèisean-rèile ann air phrìomh-loidhne na h-oirthire an ear o 1849 gus an do dùineadh e 18 an t-Ògmhios 1951.
Prionnsa Teàrlach Stiùbhart
Breith agus Òigridh
Air an latha mu dheireadh dhen bhliadhna 1720, rugadh leanaibh mic do theaghlach rìoghail nan Stiùbhartach anns an Ròimh. B' e esan Teàrlach Èideard Stiùbhart, mac Rìgh Sheumais VIII is III agus oighre dligheach Crùn Bhreatainn. Rinn mòran dhaoine gàirdeachas mu naidheachd a bhreith oir bha seo a' toirt dòchas ùr do na Seumasaich gum faigheadh Tigh Rìoghail nan Stiùbhartach an crùn, a chaill iad an 1688 agus a bha a-nise le Taigh Rìoghail Hanòbhair, air ais dhaibh fhèin.
Chaidh am Prionnsa a thogail na fhògarrach fada bho Bhreatainn. Bha fhios aige bho bha e glè òg mu chòir a theaghlaich air Crùn Bhreatainn - dùthaich far nach fhaodadh e a dhol. Chuir e roimhe gum faigheadh e air ais e nuair a bhiodh an t-àm ceart.
Toiseach tòiseachaidh
thumb|Cuimhneachan a thogadh do na fineachan Seumasach
Air an naoidheamh latha deug dhen Lùnastal, chaidh bratach rìoghail nan Stiùbhartach a thogail ri crann ann an Gleann Fhionghain. Ghluais na Seumasaich chun an ear gun dàil agus ràinig iad Coire Ghearraig ach cha robh sgeul air na Hanobharianaich. Ràinig iad Peairt agus an sin chaidh am Prionnsa a ghairm na Rìgh an àite athair, Rìgh Seumas VIII. Ràinig iad Dùn Èideann agus bha am baile sin aca gun strì sam bith, agus bha mòran sa bhaile deònach fàilte a chur air Teàrlach. Mu dheireadh, choinnich na Seumasaich ri na Hanobharianaich. Air 21mh Sultain aig Blàr Sliabh a' Chlamhain, goirid às dèidh briseadh-latha madainn foghair, chaidh an t-arm dearg, leis an t-seanalair Iain Cope aig an ceann, a ruagadh.
A-staigh do Shasainn
Bha Alba a-nis fo bhratach a' Phrionnsa agus cho luath agus a bha a h-uile càil an òrdugh, thionndaidh e aghaidh air Sasainn. Chaidh iad a-null air a' chrìoch agus ràinig iad Cathair Luail. An dèidh sin chùm iad orra gu Derby, agus cha do dh'èirich na Sasannaich nan aghaidh mar a bha dùil. Cha bu mhotha a thàinig an cuideachadh a chaidh a ghealltainn dhaibh às an Fhraing. Bha arm Theàrlaich a-nis mu astar 130 mìle bho Lunnainn agus chuir seo eagal air Rìgh Deòrsa agus muinntir a' bhaile sin. thumb|Ìomhaigh dhen a' Phrionnsa Teàrlach a chaidh a chur an àrd an Derby
An ratreut gu Alba
Ach bha Diùc Uilleam air ceithir feachdan dhen arm dhearg a chur ann an ceithir bailtean sònraichte airson na Seumasaich a chuartachadh. Thuig am Morair Seòras Moireach dè a bha fa-near dhaibh. Ghairm e comhairle-chogaidh agus chomhairlich e dhan Phrionnsa tilleadh gu tuath sa bhad. B' fheudar dhan Phrionnsa sin a dhèanamh.
Chaidh an t-arm Seumasach thairis air an Abhainn Esk agus a-staigh a dh'Alba a-rithist air 20mh Dùbhlachd. Air 17mh Faoilteach 1746, chaidh Blàr na h-Eaglaise Brice a chur agus thug arm a' Phrionnsa buaidh eile air feachdan an riaghaltais, an turas seo fo chomannd an t-Seanalair Hawley.
Cùil Lodair
Ach bha mòr-fheachd an riaghaltais, fo chomannd Diùc Chumberland, fhathast a' sìor-leantainn nan Seumasach gu tuath gus mu dheireadh choinnich an dà arm aig Blàr Chùil Lodair, an t-siathamh latha deug dhen a' Ghiblean 1746. B' ann sa bhlàr fhuilteach sin a thugadh adhbhar nan Stiùbhartach gu crìch.
A' Bheatha às dèidh dha Alba fhàgail
Bha dùil aige tilleadh agus bha dòchas aig mòran de na Gàidheil gun tilleadh e ach chaidh na bliadhnaichean seachad agus cha do thill. Mu dheireadh chan fhaodadh Teàrlach fuireach anns an Fhraing fiù 's. Chaill e a h-uile dòchas a bh' aige, dh'fhàs e greannach is dubhach; dh'atharraich a nàdar; cha robh mòran chàirdean aige air fhàgail; dh'fhàs e aost' agus nuair a bhàsaich e thàinig crìoch air an teaghlach rìoghail dom buineadh e. Chaill e a mhisneachd agus is beag an t-iongnadh.
Tuilleadh leughaidh Gàidhlig
MacCoinnich, Iain, Eachdraidh a' Phrionnsa, no Bliadhna Theàrlaich, Thornton agus Collie (Dùn Èideann, 1845 - agus iomadach tionndadh às a dhèidh)
Stockholms län
'S e Roinn (Suainis: län) na Suaine a th' ann an Stockholms län (Suomais: Tukholman lääni). Tha i na laighe ri eadar Loch Mälaren agus Am Muir Baltach, ann am meadhan na dùthcha, air an taobh shear Uppsala län agus Södermanlands län. 'S e Stockholm a tha na phrìomh-bhaile. Chaidh an roinn a chruthachadh ann an 1714. Sìnidh Stockholms län fad 6519km² agus tha 2,231,439 duine a' fuireach ann. Le sin, 's e an 16mh roinn as motha na Suaine a thaobh talmhainn agus an tè as motha a thaobh àireimh-sluaigh. 'S e Suainis tha ga bruidhinn an seo. Tha 26 sgìrean-riaghlaidh sa roinn seo, Danderyd, Solna agus Stockholm nam measg.
Freumhan an ainm
Ged nach eil freumh-fhaclachd an ainm seo cho soilleir tha e coltach gur ann à stäk (Gàidhlig: bàgh no cabair) agus holmr (eilean beag) ann an Lochlannais a tha an t-ainm.
Eachdraidh
Eadar 1534 agus 1714 bha an sgìre seo na pàirt Uppland. B' e Knut Ture Stensson friherre Bielke a' chiad riaghladair nan roinne. Chaidh crìochan na roinne atharrachadh ann an 1968. Riochdaicheadh Olof Palme - a bha na phrìomhair dà thuras mus an do mharbh fear-brathaidh ann an 1986 - na sgìre sa Riksdag (Pàrlamaid na Suaine) eadar 1969 agus 1970.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:An t-Suain
Càrn nan Gobhar
Tha dà bheinn ann leis an ainm Càrn nan Gobhar:
Kyoto
'S e baile mòr agus port ann an ceann a deas na Seapaine a th’ ann an Kyōto no Kyoto (Seapanais: 京都市,, IPA: kʲoːto). 'S ann às an Sìonais Jingdu/京都, neo Prìomh-bhaile, a tha an t-ainm. Tha e suidhichte aig 86m os cionn ìre na mara, anns an Sgìre (Seapanais: 地方/Chihō, eadar Loch Biwa agus an Abhainn Kamo, Kansai, anns an Roinn (Seapanais: 県/ken) Kyōto, air an Eilean Honshu. Tha e 372km air falbh bho Thokyo, prìomh-bhaile na dùthcha, 43km bho Osaka agus 64km bho Kobe. Tha 1,473,746 daoine a’ fuireach ann an Kyōto, an 8mh baile as motha na dùthcha. Bha am baile na phrìomh-bhaile na dùthcha gu ruige 1869. Chaidh oilthigh Kyōto a stèidheachadh san aon bhliadhna.
Piet Mondriaan
B' e peantair ainmeil às Na Tìrean Ìsle a bha ann am Piet Mondrian (ainm slàn: Pieter Cornelis Mondriaan, IPA: piːt ˈmɔndriaːn, Amersfoort, 7 am Màrt 1872–Eabhraig Nuadh, 1 an Gearran 1944). Cha do phòs e a-riamh agus cha robh clann aige. Thug Theo van Doesburg, ceannard agus fear-stèidhichidh De Stijl buaidh mhòr air Mondriaan, ged an do sgar iad a-mach à chèile mu dheireadh thall o chionn 's gun do thoisich van Doesburg ri loidhnichean trastanach a chleachdadh sna dealbhan aige.
Kyoto
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An t-Seapan
Piet Mondriaan
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ealain Roinn-seòrsa:Daoine às na Tìrean Ìsle
Balthasar van der Ast
B' e Balthasar van der Ast (Middelburg, 1593 - Delft, 7 am Màrt 1657) peantair ainmeil às Na Tìrean Ìsle. Phòs e ri Margrieta Jans van Buijeren air 26 an Gearran 1633. Rugadh e anns Na Tìrean Ìsle ri linn Poblachd nan Seachd Roinnean, nuair a bha an dùthaich uabhasach beairteach.
Iomraidhean
van der Ast, Balthasar van der Ast, Balthasar
10 an Dùbhlachd
'S e 10 an Dùbhlachd an 344mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (345mh ann am bliadhna-leum). Tha 21 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
thumb|Staidhir shnìomhach ann an taigh-solais le [[Charles Rennie Mackintosh]]
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Ciaran
thumb|Eaglais Naomh Chiarain ann an [[Ìle|Eilean Ìle ]] 'S e ainm Gàidhlig a th' ann an Ciaran. 'S e ainm baistidh fireann a th' ann. Chaidh cruth na Beurla a chur ris mar Kiaran.
Bunachas
Thàinig an t-ainm seo bhon sheann Ghaeilge far an robh e air a chleachdadh mar far-ainm. 'S e ainm meanbhach den fhacal "ciar" a th' ann, a tha a' ciallachadh 'dubh'. Chaidh e gu bith le dà naomh Èireannach, Ciarán mac an tSaeir is Ciarán mac Luaigne anns an 5mh is 6mh linn.
Cruthan eile
Nochd e mar Ciar ann am faclair Dwelly.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ainmean Gàidhealach
1024
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1024 (MXXIV).
Bàsan
Roinn-seòrsa:1020an
Elías (Huila)
'S e baile meadhanach faisg air Rivera ann an Huila, Coloimbia,   a th' ann an  Elías neo La Mesa de Elías. Tha e suidhichte 163km air falbh bho Neiva, prìomh-bhaile na roinne, anns na na h-Andes. Tha àirde meadhanach dhe 1,425m os cionn ìre na mara. 'S e baile le gnàth-shìde theth a th' ann le teodhachd mu 27˚ thar cheann, fad na bliadhna. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1830.
Freumhan an Ainm
'S e ainm fa leth Spàinntis a th'ann Elías à ainm.
Eachdraidh
Chaidh an sgrìobhadair José Eustasio Rivera dhan sgoil San Luis Gonzaga ann an Elías.
1025
MXXV
Bàsan
Roinn-seòrsa:1020an
Costa Hill
'S e beinn ann an Arcaibh, Alba a th' ann an Costa Hill.
Suidheachadh
Tha e suidhichte aig ceann a tuath Mòr-thìr, Arcaibh eadar an rathad A 966 agus a' mhuir. Tha Costa Hill 151m (495 troigh) de dh'àirde. Air mullach na beinne chithear meall mu dheich meatair san ear an leac thriantanachd a bhios a' sealltainn a' phuing as àirde. 'S e HuMP a th' ann agus 's e Milldoe - Mid Tooin a mhàthair-mhullaich.
Air sgàth 's gu bheil àirde nam beann ag atharrachadh tro ùine, tha buidhnean eadar-dhealaichte gam measach bho àm gu àm. Rinneadh an t-ath-sgrùdadh mu dheireadh air Costa Hill san 27 an t-Samhain 2011 agus chaidh na tomhasan a chruinneachadh air an liosta a tha ri fhaighinn air an làrach-lìn "Database of British and Irish hills".
Elías (Huila)
Fèisean
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Elías. Chithear fèilltean  caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid chaitligeach a th’ann fhathast,  fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s tha beairteas cultarail na dùthcha.
Costa Hill
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Beanntan ann an Arcaibh Roinn-seòrsa:HuMP
Elías (Huila)
Ceanglaichean A-mach
An t-sìde ann an Elías (Neiva)
Roinn-seòrsa:Coloimbia
Càrn nan Gobhar (Srath Farair)
'S e beinn ann an Gleann Srath Farair a’ Ghàidhealtachd a th’ ann an Càrn nan Gobhar. Tha e 992 m de dh’àirde agus ’s e Beinn Rothaich a th' ann. Tha e suidhichte air taobh an ear Loch Monar. Feumar a bhith faiceallach, oir tha beinn eile leis an ainm Càrn nan Gobhar agus an aon àirde anns an ath ghleann, Gleann Canaich.
Bhon mhullach gheibhear seallaidhean air beanntan Mhonar, Loch Monar, Srath Conain, beanntan Achadh na Sìne agus Frìth Fanaich.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Breda
‘S e baile mòr agus sgìreachd (Duitsis: gemeente) faisg air Tilburg agus Strijen ann an ceann a deas nan Tìrean Ìsle a th' ann am Breda (IPA: bre.ˈdaː, Fraingis: Bréda, West-Brabants: Bredao). Tha e suidhichte 9m os cionn ìre na mara, aig inbhir na h-aibnichean Aa agus Mark, anns an roinn Brabant a Tuath (Duitsis: Noord-Brabant), 88km air falbh bho Amsterdam (prìomh-bhaile na dùthcha), 43km bho Rotterdam, 63km bho Den Haag, 52km bho Eindhoven agus 61km bho Utrecht. Chaidh Breda a chlàradh airson a' chiad turas san 11mh Linn agus fhuair e a chuid chòirichean (Duitsis: Stadsrechten) ann an 1252. Tha 178,280 duine a' fuireach ann. A bharrachd air sin, ‘s e an naoidheamh baile as motha na dùthcha a th’ ann am Breda. Tha Breda ainmeil ann an saoghal an ealain leis gun do rinn Diego Velazquez sàr dhealbh ann an 1634 mu strìochd a’ bhaile ri linn a’ chogaidh eadar An Spàinn agus Na Tìrean Ìsle. Bha Teaghlach Rìoghail na h-Alba, Na Stiùbhartaich, nan tàmh ann am Breda fad an 17mh linn agus fiù 's chuir Teàrlach II ainm do chòrdadh an seo ann an 1660 mus do thill e dhachaigh. Tha ann t-ainm Breda a’ ciallachadh Aa leathann, bho brede (leathann) agus Aa, ainm na h-aibhne.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean nan Tìrean Ìsle
1026
MXXVI
Königsberg
B' e baile eachdraidheil Gearmailteach a bha ann an Königsberg (Laideann: Regimontium Prussorum). B' e Königsberg i. Pr. an t-ainm oifigeil a bha air gus a' bhliadhna 1936, an uair sin Königsberg (Pr) agus eadar 1945 is 1946 Кёнигсберг (Ruiseis) no Karaliaučius (Liotuànais) no Królewiec (Pòlais). An dèidh 1946 dh'atharraich an t-ainm gu Kaliningrad (Gearmailtis) no Калининград (Ruisis). Tha am baile suidhichte faisg air a' Mhuir Bhaltach.
1026
Bàsan
Roinn-seòrsa:1020an
Königsberg
Eachdraidh
Thogadh Hannah Arendt (1906 - 1975), Neach-teòiridh poileataigeach, feallsanaiche agus sgrìobhadair Gearmailteach-Aimearaganach an seo. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1255 agus eadar 1457 is 1945 bha e na phrìomh-bhaile dhen Phruis an Ear. B' e teis-mheadhan chultarail is ghnìomhachaidh na sgìre a bha ann an Königsberg. Ann an 1925 bha 279,930 daoine a' fuireach an seo.
Tha Königsberg cliùiteach o chionn 's gun do dh'fhuirich Immanuel Kant, feallsanaiche Gearmailteach, ann fad a bheatha.
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Bailtean
Port-adhair Eadar-nàiseanta Ghlaschu
Tha Port-adhair Eadar-nàiseanta Ghlaschu suidhichte mu 11 cilemeatair dhan àird an iar air meadhan baile Ghlaschu.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Puirt-adhair na h-Alba
Cosgrach
'S e ainm Gàidhlig a th' ann an Cosgrach. 'S e ainm baistidh fireann a th' ann. Chan eil cruth na Beurla air an ainm seo.
Bunachas
Nochd an t-ainm seo aig rìghrean Eìreannach, m.e.: Cosgrach mac Flannbhrath.
Cruthan eile
'S e Coscrach cruth eile den ainm seo.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ainmean Gàidhealach
Curadan
'S e ainm Gàidhlig a th' ann an Curadan. 'S e ainm baistidh fireann a th' ann. Chan eil cruth na Beurla air an ainm seo.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ainmean Gàidhealach
Fairwater
Tha am baile Fairwater ann an Torfaen, a' Chuimrigh. Tha e 12.6 mi (20.2 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 125.7 mi (202.3 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 11196 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 1139 (10.2%); rugadh 86% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Torfaen Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
11 an Dùbhlachd
Breithean
thumb|150px|[[Kaleidoscop]]
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Östergötlands län
'S e Roinn (Suainis: län) na Suaine a th' ann an Östergötlands län (Suomais: Itä-Götanmaan lääni). Tha i na laighe ri eadar Loch Vättern agus Am Muir Baltach, ann am meadhan na dùthcha, gu deas air Örebro län agus Södermanlands län. 'S e Linköping a tha na phrìomh-bhaile. Chaidh an roinn a chruthachadh ann an 1634. Sìnidh Östergötlands län fad 10,562km² agus tha 445,661 duine a' fuireach ann. Le sin, 's e an 11mh roinn as motha na Suaine a thaobh talmhainn agus an ceathramh tè as motha a thaobh àireimh-sluaigh. 'S e Suainis tha ga bruidhinn an seo. Chan eil ach 15 sgìrean-riaghlaidh sa roinn seo, Linköping agus Norrköping nam measg.
Freumhan an ainm
Ged nach eil freumh-fhaclachd an ainm seo cho soilleir tha e coltach gur ann à austra (Gàidhlig: sear) agus götland (Tìr nan Gotach) ann an Lochlannais a tha an t-ainm.
Eachdraidh
B' e Knut Jöransson Posse af Hedensund a' chiad riaghladair nan roinne.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:An t-Suain
1027
MXXVII
Cogadh na Mìle Làithean
thumb|100px|Fastadh nan tuathanach ann am [[Bogotá, 1900]]
1027
Bàsan
Roinn-seòrsa:1020an
Cogadh na Mìle Làithean
thumb|100px| Saighdearan cloinne ann an Cogadh na Mìle Làithean
thumb|100px|María Anselma Restrepo, guerrillero Libearalach, neo ceatharnach-cogaidh, à [[Santa Rosa de Osos]]
thumb|100px|Ramón "El Negro" Marín, Seanalair Libearalach
thumb|100px|Dol fodha am bàta Lautaro ann am Panama, 1902
thumb|100px|A’ cur ainm dhan Chòrdadh dhe Wisconsin, 1902
Cogadh na Mìle làithean (1899 - 1902): Cogadh sìobhalta ann an Coloimbia a thug fìor dhroch bhuaidh air an dùthaich aig toiseach an 20mh linn.
'S e pàirt fa-leth cudromach dhan nobhail "Cien años de Soledad " (Ceud Bliadhna dhe Uaigneas) le Gabriel García Márquez a th' ann an Cogadh na Mìle làithean. Tha an Còrnailear Aureliano Buendía, prìomh charactar an leabhair, an sàs anns a' chogadh sin. Chaill Coloimbia Roinn A' Chaolais (Spàinntis: Departamento del Istmo), ris an canar Panama an latha an-diugh, agus An Canal na luib.
‘S e cogadh sìobhalta a rinn droch sgrios air Coloimbia agus Panama (roinn am broinn Choloimbia aig an àm), eadar 1899 agus 1902 a bh’ann Cogadh na Mìle Làithean. Mar thoradh a’ chogaidh sin, rinn an Riaghaltas Tòraidheach a’ chùis air a chuid nàmhaidean Libearalach ach chaill an dùthaich Panama ann an 1903. Shabaid buill a’ Phàirtidh Libearalach an aghaidh an Riaghaltais a bha fo bhuaidh buidheann a’ Phàirtidh Thòraidh air an robh A’ Bhuidheann Nàiseanta, agus iad fo stiùireadh an ceann-suidhe Manuel Antonio Sanclemente fad ùine ghoirid. Dh’ èirich na Libearalaich an aghaidh atharrachaidhean làidir obann bhon Bun-Reachd dhe 1863 (a chaidh a sgrìobhadh ann an reachdas nuair a bha Rafael Núñez os cionn an Riaghaltais, is a chuir siostam feadarail air bhog), gu siostam meadhanach na àite (Bhun-Reachd dhe 1886). A bharrachd air sin, dh’ fhulang na Libearalaich ionnsaighean ainneartach bho na Tòraidhean, is le sin dh’fheuch iad ri smachd a chur air an Riaghaltas.
Thoisich an cogaidh an dèidh dhan cheann-suidhe Sanclemente an dreuchd a leigeil air adhbharan slàinte is fhuair an leas ceann-suidhe Marroquín an dreuchd na àite. Nuair a ghabh Marroquin, a bha na bu fhaisge air na Tòraidhean traidiseanta na a’ Bhuidheann Nàiseanta, an dreuchd os làimhe nochd còmhstri airson an cumhachd. Las sin teine a’ chogaidh nuair a rinn buidheann dhe Libearalaich, le droch eagrachadh, ionnsaigh air Bucaramanga, rud a dh’ adhbharaich freagairt làidir bho Riaghaltas na dùthcha. Bha suidheachadh nan Tòraidh buileach na bu fheàrr na dha na Libearalaich, is b’ urrainn dhaibh structar na stàite, conaltraidhean ùra agus Arm proifeasanta le deagh eagrachaidh is tòrr airgid a chleachdadh gu math. Bha e glè dhoirbh dha na Libearalach feachdan proifeasanta a chuir air dòigh ach anns na roinnean dhe Santander agus Panama, far am b’ urrainn dhaibh an iomairt aca a chumail a ‘ dol.
Freumhan a’ Chogaidh
Nochd corra draghan eadar na Tòraidhean agus na Libearalaich ann an Coloimbia rè na 19mh linne. Dh’adhbharaich na draghan sin cogaidhean air feadh na dùthcha, leis gu robh siostam nam pàrtaidh a’ fàs na bu treasa. Gheuraich am Bun-Reachd dhe Rionegro, ris na riaghaltasan feadarail a chruthaich e, eadar-dhealachaidhean seadh eadar an dà phàrtaidh, seadh eadar na roinnean. Mar eisimpleir: bha feachdan armachd na bu mhotha aig na stàitean na a bha aig Riaghaltas na dùthcha fhèin gu tric. Chaidh Bun-Reachd dhe 1886 a sgrìobhadh nuair a bha còmhstri sòisealta agus cogaidhean sìobhalta a’ sgiùrsadh na dùthcha airson stàit meadhanach làidir chruthachadh, gu math eadar-dhealaichte bhon a’ Bhun-reachd roimh làimhe. Chaidh am Bun-Reachd dhe 1863 a chur às anns a’ bhliadhna sin (a bha làn ana-cuimse an t-siostaim fheadarail rè amannan nan Raidigeach) is le sin nochd a’ chiad fhios gum biodh cogadh ann. A bharrachd air sin, chaill prìsean eadar-nàiseanta a' chofaidh, air an robh eaconomaidh na dùthcha gu math crochte. Le sin, dh'fhàs suidheachadh na dùthcha na bu mhiosa agus chaill Coloimbia a cho-chuideam poiliteagach.
Blàran dhe Peralonso agus Palonegro
Beag air bheag, dh’ fhàsadh an cogadh na bu smachdaile agus na bu buirb, leis na sìobhaltaich gan sgaradh eadar an dà bhuidheann ann an dòigh uabhasach eudmhorach, agus gach pàrtaidh a’ dèanamh a dhìcheall airson buaidhean fhaighinn, nach robh ach meallach. Gun teagamh, ‘s e na blàran aig Peralonso agus Palonegro ann an Santander a shealltainn dhan dùthaich an droch sgrios is milleadh a nì na cogaidhean. A’ chiad turas, fhuair na Libearalaich am buaidh mu dheireadh le Rafael Uribe Uribe. Chuir na Tòraidhean sguir air an cuid nàmhaidean aig Palonegro air an 25 latha dhen Chèitean 1900 gan bleitheadh beag air bheag. An uair sin chuairtich iad Cúcuta.
An dèidh Palonegro, cha dh'fhaodadh do Arm nan Libearalach an gnothach a dheànamh an aghaidh na Tòraidhean. Le sin, nochd iomadh guerrillas air feadh na dùthcha. Dheànadh iad ionnsaighean gun chead bho ceannardan nam Pàrtaidh, is bha iad cho eudmhorach. Thachair an aon rud ann an Coloimbia anns an darna leth dhen 20mh linn.
Mu dheireadh thall
An dèidh Phalonegro, ‘s e dìreach sabaid gun chiall is gun bhrìgh dha na pàrtaidhean a’ bh’anns a’ chogadh. Chumadh na Libearalaich a’ dol ged nach d’fhuair iad ach beagan taic bho na dùthchannan eile, is nochd sgaradh doirbh eadar na Sìochantairean agus na Cathaich am broinn a’ Phàirtidh fhèin. Thuig na Tòraidhean Nàiseantaich anns a’ bhad gum biodh e na bu fheàrr dhaibh sguir a chur air an gnothach, is teis-meadhan a’ chogaidh a-nis ann am Panama agus air oirthir a’ Chairibian.
Le sin, b’ fheudar dha Coloimbia cogadh eadar-nàiseanta a sheachnadh: dh’fheuch ceann-suidhe na Bheiniseala, Cipriano Castro, ri cogadh a thòiseachadh an aghaidh Choloimbia, is esan a’ toirt taic do Uribe Uribe airson ga chur os cionn an Riaghaltais. Chaidh aig feachdan Mharroquín air taic na Bheiniseala dha na Libearalach a ghearradh air am 29mh latha dhen Iuchar1901, leis gun do chuir an Seanalair Tòraidh Juan Tovar ruaig air na Libearalaich. B’ fheudar dha Uribe Uribe ga thoirt thairis, ach air chumha.
Còrdaidhean dhe Neerlandia agus Wisconsin
Chaidh ainmean a chur gu còrdaidhean na Sìthe air an oighreachd Neerlandia air an 24mh latha dhen Dàmhair 1902, ged an do mhair an còmhstri gu ruige an t-Samhain ann am Panama. gu ruige deireadh a’ bhliadhna 1901 eadar dà shoitheach, an Almirante Padilla (Libearalach) agus Lautaro (às an t-Sìle ach fo smachd nan Tòraidh). Chaill na Tòraidh am blàr mara sin ri taobh oirthir a’ bhaile Panama air an 20mh latha dhen Fhaoilleach 1902. Le bàs Carlos Albán, a bha air bhòrd am Lautaro, cha robh riochdaire anns a’ Chaolais co-dhiù, is chaidh Arístides Arjona a dh’ainmeachadh na àite.
An uair sin thàinig bagairtean seasmhach bho Chabhlach na Stàitean Aonaichte, a chuir an Riaghaltais aig Theodore Roosevelt dhan sgìre gus gnothaichean teachdail na dùthcha sin air obraichean a’ Chanàil a dhìon. Le sin. b’ fheudar dha na Libearalaich fon Sheanalair Benjamín Herrera, an cuid armachd a leigeil sìos.
Chaidh còrdadh na Sìthe maireannach a rèiteachadh air bhòrd an soitheach Aimearaganach Wisconsin air an 21mh latha dhen Shamhain 1902. Bha an Seanalair Lucas Caballero Barrera, (na Cheannard Oifigearan Arm Aonaichte a’ Chauca agus Panama), còmhla ris a’ Chòrnaileir Eusebio A. Morales, (Ionmhasair oifis cogadh a’ Chauca agus Panama), is iad a’ riochdachadh an t-Seanalair Benjamín Herrera, an làthair airson a’ Phàirtidh Libearalach; airson a’ Phàirtidh Thòraidh bha an Seanalair Víctor Manuel Salazar, Riaghladair Roinn a’ Phanama, agus an Seanalair Alfredo Vázquez Cobo, Ceannardan Oifigearan an t-Airm Tòraidheach air Oirthir a’ Chairibian, a’ Chuain Sèimh agus Panama, is iad a’ riochdachadh an Riaghaltais. Chuir iad uile ainmean dhan Chòrdadh is chuir iad crìoch air a’ chogadh.
Toradh a’ Chogaidh
An dèidh a’ chogaidh, bha Coloimbia millte gu tur anns gach uile dòigh: Dh’ fhàs staing an eaconamaidh an dèidh a’ chogaidh na bu mhiosa le sgaradh Phanama, air an 3mh latha dhen Shamhain 1903. Bha e uabhasach trom dhan dùthaich co-chuideam na Sìthe a chumail a’ dol rè mu 45 bliadhna, rud a rinn iad gu ruige am Bogotazo ann an 1948, Bha am frionas eadar an dà phàrtaidh às an ciall gu tur tro linntean an t-Ainneirt gu ruige 1958. An uair sin, chuir bhuidheann dà-phàirtidh ris an canar A’ Bhuidheann Nàiseanta smachd air suidheachadh na dùthcha ach thoisich na trioblaidean a tha air Coloimbia a sgiùrsadh fad an darna leth dhen 20mh linn agus toiseach an 21mh linn an a dhèidh. Thug na Panamaich gu ìre seann mhiannan na neo-eisimeileachd a bha aca, o chionns gun do dhiùlt an Còmhdhail ann an Coloimbia an còrdadh Herrán – Hay. Chuir iad neo-eisimeileachd na dùthcha aca an cèill air an 3mh latha dhen Shultain 1903, le taic armachd bho na Stàitean Aonaichte co-dhiù. Corra latha an dèidh sin, thug Riaghaltas agus Còmhdhail a’ Phanama smachd bith-bhuan air Sgìre a’ Chanail dha na Stàitean Aonaichte, tron chòrdadh Hay - Bunau – Varilla.
Air an darna taobh, rinn na Stàitean Aonaichte gnàthach air a cuid cheanglaichean eadar-riaghaltasan le Colombia, tron chòrdadh Thomson – Urrutia, ris an cuir iad ainm ann an Giblean 1914 nuair a bha Carlos E. Restrepo Restrepo os cionn an Riaghaltais. Ann an còrdadh sin, ghabh Coloimbia ri neo-eisimeileachd Phanama agus crìochan na dùthcha ùr sin. Air an taobh eile, gheall na Stàitean Aonaichte gum pàigheadh iad airgead dìolaidh dhe $25 muillean gu Coloimbia airson Panama a chall.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Aimearaga a Deas Roinn-seòrsa:Coloimbia Roinn-seòrsa:Cogadh Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Comann Camanachd an Eilein
Pairc
Tha iad a' cluich ann am Pàirc nan Laoch ann am Port Rìgh, An t-Eilean Sgitheanach.
Dathan
Leintean geala, briogais goirid gorm, Stocainnean geala.
Duaisean
Bhuannaich an t-Eilean Cupa na Camanachd ann an 1990 agus Cupa a' Bhaile Mhòir ann an 2008.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Camanachd Roinn-seòrsa:Sgiobaidhean iomain Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach
A' Ghualainn
'S e baile air an oirthir Lodainn an Ear eadar Dirleton agus Obar Lìobhaite a tha anns a' Ghualainn (Beurla: Gullane). Ann an 2016 bha 2568 daoine a' fuireach an seo agus 2810 ann an 2020.
Goilf
Ann an 2015, chluicheadh Farpais Fosgailte Goilf na h-Alba aig Club Goilf sa' Ghualainn.
Samacá
'S e baile ann am Boyacá, Coloimbia,   a th' ann an  Samacá. Tha e suidhichte dìreach 30km air falbh bho Tunja, prìomh-bhaile na roinne, 2,765m os cionn ìre na mara. 'S e baile le gnàth-shìde fhuar a th' ann le teodhachd mu 15˚ thar cheann fad na bliadhna. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1556.
Ucràinis
250px|thumb|right|Roinnean far a bheil Ucràinis ga bruidhinn
Samacá
Freumhan an Ainm
'S e ainm Tùsanach a th'ann an Samacá. ‘S ann à trì facail Muisca a th’ ann: sa  (uasal) an t-ainm Ma agus ca (Lùchairt neo Caisteal). Bheireadh sin Caisteal a’ Mhoireir Mha dhuinn sa Ghàidhlig.
Sluagh a' bhaile
Ged a tha  4,862 nan tàmh anns a' bhaile, tha  19,248 a' fuireach air fad, a’ gabhail a-steach nan sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile. Tha fearrann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin. Air adhbharan trioblaidean poiliteagach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail. Taobh chinnidh, ' s e daoine geala a th'ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann an Samacá (is mòran dhuibh mestizos). ‘S e Tùsanaich a th’ann an 0.2% nan daoine an seo  ' S urrainn dhan 88.5% dhe na daoine ann an Samacá leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, tha fòn aig an taigh aig 13.9% dhe na dachannan.
Ucràinis
'S e cànan Innd-Eòrpach, Slàbhach a tha ann an Ucràinis (украї́нська мо́ва, ukrayins'ka mova). Tha i na cànan oifigeil anns an Ucràin. Tha i glè choltach ris an Ruisis agus ris a’ Phòlais, cànanan Slàbhach eile. O chionn 's gun robh an dùthaich sna h-impireachdan Pòlach is Ruiseach, bha buaidh làidir oirre bhuapa. Cleachdaidh i an aibidil Cirileach.
Aistidhean co-cheangailte
Roinn-seòrsa:Cànain Slàbhach Roinn-seòrsa:An Ucràin
Samacá
Fèisean
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Samacá. Chithear fèilltean  caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid chaitligeach a th’ann fhathast,  fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s tha beairteas cultarail na dùthcha.
Eachdraidh
B’ e Ganza a bha na cheann-fheadhna an seo ro àm nan Spàinnteach. Phòs a nighean aig Aquiminzaque, an Rìgh  (neo zaque) ann an Hunza.
Ceanglaichean A-mach
An t-sìde ann an Samacá
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Coloimbia
Alison Krauss
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil Roinn-seòrsa:Tuath-Cheòl Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Hindi
Is e cànan Innd-Eòrpach agus prìomh chànan oifigeil na h-Innseachan a tha ann an Hindi (Devanāgarī: हिन्दी neo हिंदी).
Roinn-seòrsa:Cànain Innd-iorànach
Greugais
thumb|right|300px|Na ciad seachd rosgrann den "[[Iliad", sgrìobhte le Homer]]
Is e cànan Innd-Eòrpach a tha ann an Greugais (ελληνικά).
Luchd-labhairt
Roinn-seòrsa:Cànain Hellenic Roinn-seòrsa:A' Ghrèig
Šeteniai
‘S e clachan uabhasach beag ann am meadhan Liotuàinia a th’ ann Šeteniai (Pòlais: Szetejnie). Tha e suidhichte ri taobh na na h-Aibhne Nevėžis, faisg air Kedainiai, anns an sgìre Kaunas, 56km air falbh bho Kaunas, 179km bho Klaipėda agus 133km bho Vilnius prìomh-bhaile na dùthcha. Tha dìreach 35 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Liotuàinia Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Henllys
Tha am baile Henllys ann an Torfaen, a' Chuimrigh. Tha e 12.0 mi (19.4 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 126.2 mi (203.1 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 2601 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 304 (11.7%); rugadh 83% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
12 an Dùbhlachd
'S e 12 an Dùbhlachd an 346mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (347mh ann am bliadhna-leum). Tha 19 làithean air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Henllys
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Torfaen Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
12 an Dùbhlachd
Tachartasan
thumb|[[Frank Sinatra]]
Henllys
Iomraidhean
Henllys
12 an Dùbhlachd
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
1028
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1028 (MXXVIII).
Bàsan
Roinn-seòrsa:1020an
Poblachd Ghranada Ùire
'S e Poblachd Ghranada Ùire an t-ainm a bha air Coloimbia eadar 1831 agus 1858, an dèidh gun do bhris a-mach às a chèile Coloimbia Mhòr, a'chiad stàit Coloimbianach. Chaill an dùthaich dà roinne cudromach: Eacuador agus A' Bheiniseala, a dh'adhbhraich ùpraid poiliteagach. Rè 27 bliadhnachan fhuair a' Phoblachd. 11 cinn-shuidhe: Domingo Caycedo Santamaría, Francisco de Paula Santander, José Ignacio de Márquez Barreto, Pedro Alcántara Herrán, Tomás Cipriano de Mosquera, José Hilario López, José María Obando, José María Melo, José de Obaldía, Manuel María Mallarino, agus Mariano Ospina Rodríguez.
Eachdraidh
‘S e Stàit Ghranada Ùire an t-ainm eadar-amail a bha air a’ Phoblachd Ghranada Ùire nuair a chaidh e a sgaradh bhon Choloimbia Mhòr ann an 1830. Chaidh an dùthaich ùr a chur air dòigh gu laghail mar phoblachd air an 29mh latha dhen Ghearran 1832, nuair a ghabh an Co-chruinneachadh nàiseanta leis a’ bhun-reachd ùr. A bharrachd air sin, fhuair na roinnean a leanas an cuid chumhachdan: Antioquia, Barbacoas, Bogotá, Cartagena, Magdalena, Neiva, Pamplona, Panamá, Pasto, Popayán, Socorro, Tunja, Vélez agus Veraguas. Chuireadh às do tràilleachd an seo ann an 1851.
Dh’atharraich Poblachd Ghranada Ùire an t-ainm aige gu Co-chaidreachas Ghranada ann an 1858, nuair a ghabhadh ri Bun-reachd. Bha an stàit ùr mòran na b’ fheadarail. Chaidh an t-ainm Stàitean Aonaichte Choloimbia a ghabhail ris ann an 1863. Chaidh Coloimbia mar a dh ’aithnicheas sinn e an latha an-diugh chur air dòigh mu dheireadh thall ann an 1886.
Cruinn-eòlais agus Roinnean na Dùthcha
A-rèir Bun-reachd na Dùthcha bha crìochan na Poblachd co-ionnan mar a bha iad ann an 1810, seadh chaidh Leas-Rìoghachd Ghranada Ùire a sgaradh ann an dà chuid bhon A' Bheiniseala agus Guatamala, agus cuideachd bho Bhraisil, fhathast fo bhuaidh na Portagaile. A bharrachd air sin, chaidh crìochan le Eacuador a chur air bhonn tron aontadh, is ghabh an Còmhdhail ris air an 30mh latha dhen Chèitean 1833. ‘S e dìreach na roinnean a bha an sàs anns a’ Cho-chruinneachadh Ghranada ann an 1832 a bh’ann roinnean na dùthcha fon Phoblachd Ghranada Ùr co-dhiù, ga dhearbhadh leis a’ Bun-Reachd a dhearbhaich na Poblachd cuideachd, is iad mar a leanas:
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Coloimbia Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:Poileataigs Roinn-seòrsa:Aimearaga a Deas
1029
MXXIX
Bàsan
Roinn-seòrsa:1020an
Druim Uachdar
thumb|300px|Bealach Druim Uachdair
Is e Druim Uachdar no Druim Uachdair am bealach thar Druim Albainn, eadar Athall agus Bàideanach an dà chuid seann sgìrean Gaidhealach. Mhair Gàidhlig Athaill ri na 1960'n agus tha fhathast Gaidheal tùsanach beò anns a' Bhàideanach. Tha am prìomh-rathad A9, Prìomh Rathad Iarainn na Gàidhealtachd, agus prìomh loidhne dhealain Beauly-Denny sìnte troimhe. Tha àirde an rathad iarainn aig mullach Druim Uachdair 453m (1485 troigh) os cionn barr na mara, agus seo am prìomh-rathad iarainn as àirde anns na h-eileanan Ceilteach. Tha mullach an A9 beagan meatair nas àirde na an rathad-iarainn.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba
Cuithbeart
thumb|Tha Saint Cuthbert a' tachairt ri Ælfflæd of Whitby ann an Coquet Island, ann am: "Bede's Life of Cuthbert", 12na linn 'S e ainm Gàidhlig a th' ann an Cuithbeart 'S e ainm baistidh fireann a th' ann. Nochdaidh e anns a' Bheurla mar Cuthbert.
Bunachas
'S iad na h-eileamaidean "cuæ" (ainmeil) agus "beorht" (soilleir) ann an seann Bheurla am bun a tha aig an ainm seo.
Cruthan eile
Nochdaidh an t-ainm seo cuideachd mar Cuithbeirt, Cùithbeirt , Cùithbhreith no Cuithbrig
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ainmean Gàidhealach
Pieter Stoop
S' e peantair ainmeil às Na Tìrean Ìsle a th'ann am Pieter Stoop (ainm slàn: Petrus Jacobus Maria Stoop, Breda, 18 am Faoilleach 1946). Fhuair e a chuid fhoghlaim ann an Tilburg eadar 1962 is 1966, is ann am Maastricht eadar 1966 is 1972 far an do bhuannaich e duais a' bhaile airson ealain lèirsinneach agus e a' fuireach is ag obair an-dràsta ann an Eindhoven.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ealain Roinn-seòrsa:Daoine às na Tìrean Ìsle
Baile Adainn
'S e baile ann an Lodainn an Ear a tha ann am Baile Adainn (Beurla: Haddington).
Tha e suidhichte faisg air an rathaid A1 eadar Dùn Barra agus Tranent. Thogadh an Eaglais Naomh Mhoire, no Lamp of Lothian, san 14mh agus 15mh linn. 'S e eaglais mhòr à clach-ghainmhich a th' innte. Sgriosadh an còisir agus na cruistean ann an sèist ri Baile Adainn ann an 1548 mar phàirt den Suirghe Gharbh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Lodainn an Ear Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Neapàlais
’S e cànan den teaghlach Innd-Eòrpach a tha ann an Nepali.
Roinn-seòrsa:Cànain Innd-iorànach
Sgùrr na Ruaidhe
'S e beinn air taobh tuath Gleann Srath Farair air a’ Ghàidhealtachd a th’ ann an Sgùrr na Ruaidhe. Tha e 993 m de dh’àirde agus ’s e Beinn Rothaich a th' ann. Tha e suidhichte air taobh an ear Loch Monar.
Mar as trice bithear a' dèanamh air a' bheinn seo bho Loch a' Mhuilidh ann an Gleann Srath Farair. Dh'fhaodadh a cheangal le Càrn nan Gobhar, Sgùrr a' Choire Ghlais agus Sgùrr Fuar-Thuill.
Bhon mhullach gheibhear seallaidhean air beanntan Mhonar, Loch Monar, Strath Conain, beanntan Achadh na Sìne agus Frìth Fanaich.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
A Night at the Opera
'S e A Night at the Opera an ochdamh clàr le Queen. Bha e air fhoillseachadh ann am Breatainn air 21 an t-Samhain, 1975.
Roinn-seòrsa:Clàran Ciùil
1066
right|300px|Cath Hastings, buaidh Normannach an [[Sasainn]]
MLXVI
Bàsan
Roinn-seòrsa:1060an
13 an Dùbhlachd
'S e 13 an Dùbhlachd an 347mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (348mh ann am bliadhna-leum). Tha 18 làithean air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Breithean
thumb|[[Johann von Lamont]]
Bàsan
thumb|[[Victor Grignard]]
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Hemitragus jayakari
'S e seòrsa mamal às Rubha Arabach a tha ann an Hemitragus jayakari (Beurla: Arabian tahr).
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Mamalan
11
Is dòcha gu bheil thu a' lorg 1911
Bàsan
Roinn-seòrsa:10an
Llanfihangel Pont-y-moel
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Torfaen Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Dùn Èideann an Iar-Dheas (sgìre Phàrlamaid Westminster)
'S e sgìre Phàrlamaid Westminster a tha ann an Dùn Èideann an Iar-Dheas (Beurla: Edinburgh South West).
Chaidh a cruthachadh ann an 2005 bhon sgìre Dùn Èideann Pentlands agus pàirtean de Dhùn Èideann Meadhain. Bha Lynda Clark na BP airson Dhùn Èideann Pentlands ro 2005 agus Malcolm Rifkind ro 1997.
Tha i a' tòiseachadh air a' cheann an iar Sràid a' Phrionnsa agus tha Margadh an Fheòir, Baile Àirneach, Slateford, Craiglockhart agus Hailes an Iar anns an sgìre seo. Tha i cuideachd ann an crìch ri Dùn Èideann an Iar agus Dùn Èideann a Deas.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Dùn Èideann Roinn-seòrsa:Sgìrean Phàrlamaid Westminster
Enyas Hill
'S e beinn ann an Arcaibh, Alba a th' ann an Enyas Hill.
Suidheachadh
Tha e suidhichte air taobh an ear Mòr-thìr, Arcaibh faisg air a' bhaile Hackland. Tha Enyas Hill 141m (463 troigh) de dh'àirde. Tha a' phuing as àirde mu dha mheatair air falbh bhon leac thriantanachd. 'S e HuMP a th' ann. 'S e Milldoe - Mid Tooin a mhàthair-mhullaich a tha na laighe san iar.
Air sgàth 's gu bheil àirde nam beann ag atharrachadh tro ùine, tha buidhnean eadar-dhealaichte gam measach bho àm gu àm. Rinneadh an t-ath-sgrùdadh mu dheireadh air Enyas Hill san 27 an t-Samhain 2011 agus chaidh na tomhasan a chruinneachadh air an liosta a tha ri fhaighinn air an làrach-lìn "Database of British and Irish hills".
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Beanntan ann an Arcaibh Roinn-seòrsa:HuMP
1039
MXXXIX