cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dubhoileán
‘S e eilean faisg air an Muirthead, Chontae Mhaigh Eo sa Chúige Chonnacht ann an Èirinn a th' ann an Dubhoileán (dubh-eilean).
Roinn-seòrsa:Contae Mhaigh Eo Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Èireann Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann Roinn-seòrsa:Èirinn
414
Bàsan
Roinn-seòrsa:410an
Béal an Átha
‘S e baile ann am Chontae Mhaigh Eo sa Chúige Chonnacht ann an Èirinn a th' ann an Béal an Átha (Beurla: Ballina).
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Contae Mhaigh Eo Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Èireann Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann
Tomás Cipriano de Mosquera
B’ e Tomás Cipriano de Mosquera y Arboleda ( Popayán, 26mh an t-Sultain 1798 - Popayán, 7mh an Dàmhair 1878)  saighdear, neach-poileataigs, leasachair agus rìochdaire dioplòmasach à Coloimbia, a bha na Cheann-suidhe Poblachd Ghranada Ùr eadar 1845 agus 1849 agus na Stàitean Aonaichte Choloimbia eadar 1861 agus 1864 agus bho 1866 gu ruige 1867. Thathar a’ tagradh gur e fear dhe na figearan na bu chudromaiche ann an eachdraidh Choloimbia rè na 19mh Linne.
Cùrsa Beatha fo Armaibh agus anns a’ Poileataigs
Rugadh e ann am Popayán 26mh an t-Sultain 1798. ‘S e mac an uachdaran-fearainn beartach José María Mosquera y Figueroa, agus María Manuela Arboleda y Arrechea a bh’ann, agus le sin bha e na bhall fear dhe na teaghlaich na bu chliùitiche na dùthcha rè na 19mh linne. Fhuair na triùir bhràithrean aige (Joaquín, Manuel José agus Manuel María) an cuid chliù cuideachd. Nan òige, ann an 1814, thoisich e ann an iomairt an saorsa, fon Sheanailear Simón Bolívar. Fhad ‘s a bha e na leas còrnaileir, ann an 1824 shabaid e an aghaidh na Guerrilla  aig an Tùsanach rìoghaire Agustín Agualongo, ann am Barbacoas, Nariño, far an d’ fhuair e peilear a chaidh dìreach bho thaobh gu taobh tron bheul, is leig sin athailt anns an aghaidh: an a dhèidh bhiodh e doirbh dhàsan bruidhinn is air sgàth sin fhuair e am far-ainm "Mascachochas". Chaidh e a dh’ àrdachadh gu còrnaileir airson a chuid obrach ghaisgeil agus thoisich a bhith os cionn an Riaghaltais ann an caochladh cheàrna ann an ceann an iar-dheas na dùthcha: (Buenaventura, Guayaquil, Cauca) ach aig an aon àm lean e air mar shaighdear ainmeil, is chaidh e a dh’ainmeachadh na Sheanailear ann an 1829.
Ged nach do choileanadh e cùrsa ionnsachaidh sam bith aig an oilthigh Cauca, ‘s e duine gu math foghlamaiche ann an Laideann, Beurla, Fraingis agus Eadailtis a bh’ann, agus fiù’s thoisich e eadar-theangachadh dhe Tasso nan òige. A bharrachd air sin, theagaisg e matamataig aig an oilthigh cuideachd.
Bha e na sheòltaire ann am Pearu (1829 - 1830), ann an caochladh dhùthaich na Roinne Eòrpa agus anns na Stàitean Aonaichte (1830 - 1833). Nuair a thill e bha e na bhall a’ mhòr-dhail (1834 - 1837) agus an Riaghaltas nan Tòraidh aig José Ignacio de Márquez Barreto: chaidh Mosquera a dh’ainmeachadh rùnaire a’ Chogaidh agus le sin stiùir is bhuannaich e Cogadh nan Àrdanach ann an 1840. An uair sin bha e an sàs anns an dioplòmasaidh mar thosgair ann am Pearu, an t-Sile agus Boilibhia eadar 1842 agus 1845.
A’ Chiad Cheannas (1845 – 1849)
Thug a’ Bhuidheann Ministreachd taic dha Mosquera airson an taghaidhean dhe 1845 (na Tòraidhean anns na bliadhnachan ri teachd), is bha esan ga thaghadh. Seo na rudan a lorg a’ chiad Riaghaltas aige:
Fhuair na poileasaidhean aige fìor dhubh chàineadh bho na daoine a thug taic dhàsan airson an ceannas fhaighinn, agus bha e a-nis na bu fhaisge air a’ Phàrtaidh Libearalach. Nuair a chrìochnaich an teirm aige chaidh e gu Eabhraig Nuadh airson gnìomhachas an teaghlaich a dhèanamh agus steidhich e companaidh malairt eadar-nàiseanta.
An dèidh corra bhliadhna anns na Stàitean Aonaichte, thill Mosquera ri sabaid an aghaidh ar-a-mach na luchd-Cheàirde agus an deachdaire José María Melo a chuir às a’ chathair ann an 1854. An uair sin, ri taobh nan Libearalach gu lèir, thug e pàirt anns a’ mhòr-dhail mar riochdaire agus seanadair agus bha e na thagraiche airson a’ chinneas ann an 1857, fhuair e an treas àite ri chùlaibh an Tòraidh Mariano Ospina Rodríguez agus fear Libearalach raideagach (a chuir am feadaraileas na dùthcha an cèill, a-nis fon ainm Co-chaidreachas Ghranada). Chaidh e a thaghadh ceann-suidhe stàit a’ Chauca, is leis an dreuchd sin thionndaidh e gu bhith os cionn na luchd-dùbhlain an aghaidh a’ chinn-suidhe Ospina, nach onarachadh fèin-riaghladh na stàitean.
Cogadh Sìobhalta dhe 1860 - 1862
Ann an 1860 chuir e naomh-thrèigsinn a’ Chauca an cèill agus rinn e glaodhach a’ chogaidh an aghaidh a’ cho-chaidreachais. An ceann greiseag fhuair e taic bho na stàitean Santander agus Tolima, a dh’ainmich iad Riaghladair e, agus an ceann bliadhna is beagan, b’ urrainn dhàsan na Tòraidhean a chur a-mach às an riaghaltas, agus an uair sin bha e fhèin na cheann-suidhe eadar-amail na dùthcha. Ghairm e Co-chruinneachadh Bun-Reachdail, a thug àite ann an Rionegro ann an 1863. Chuir e an comhstrìtheach Tòraidh aige às a’ chathair agus thug e an riaghaltas fo làimhe. Ghairm an Seanalair Leonardo Canal González gur e esan a bha os cionn an Riaghaltais, ach theich e thall thairis.
Darna agus treas Cheannas (1861-1864)
Anns an darna teirm aige anns a’ chinneas (1861 – 1863), dh’fhoillsich e sreath dhe àithntean airson neart na Eaglaise Chaitligeach a chur fo smachd, gu h-àraidh arfuntachadh an earrais  làmh mharbh (mortmain), le sin chaidh oighreachdan na h-eaglaise ga toirt air falbh, gus a bhith gan reic an uair sin ann an rop poblach; a bharrachd air sin chuir e an Comann Iosaid a-mach às an dùthaich.
Linne Shlèiteach
thumb|An Linne Shlèiteach thumb|An Linne Shlèiteach bhon Tòrr Mòr Is e a tha ann an Linne Shlèiteach an linne eadar Slèite, rubha an Eilein Sgitheanaich dhan iar-thuath agus an Cnòideart dhan ear-dheas.
Diiriye Guure
B' e Rìgh na Darawiish bho 1895 gu 1920 a bha ann an Garad Diiriye Guure (1860 - 1920).
Tomás Cipriano de Mosquera
Darna agus treas Cheannas (1861-1864)
Chaidh na sgaraidhean eadar na radaigich (le Manuel Murillo Toro os an cionn) agus an fheadhainn aig Mosquera uabhasach follaiseach aig a’ Cho-chruinneachadh ann an Rionegro, (a bha loma-làn dhe Libearalaich). Ach chaidh bun-reachd gu math feadarail libearalach a rèiteachadh co-dhiù, a bheireadh barrantas dha còirichean nan saoranach agus a thaitinn gach uile ball a’ co-chruinneachaidh. A bharrachd air sin, chaidh Mosquera a thaghadh airson a’ chiad dhà bhliadhna riaghaltas na Stàitean Aonaichte Choloimbia a choileanadh, gu ruige 1 an Giblean 1864.
Linne Shlèiteach
Tha an Linne Shlèiteach mu 8 cilemeatair de leud aig a beul deasach agus mu 20 cilemeatair de dh'fhad.
Diiriye Guure
Rugadh e ann an Taleh, na mhac Garad Guure. Shabaid a fheachdan an aghaidh Breatainn sa' Bhlàir Jidbali ann an 1903.
Tomás Cipriano de Mosquera
Darna agus treas Cheannas (1861-1864)
Anns an treas teirm aige, b’ fheudar dhàsan a chur an aghaidh cogadh còmhla ris an Eacuador: bha esan fhèin os cionn na feachdan Coloimbianach, agus fhuair e buaidh dheireannach aig Blàr Cuaspud ann an Dùbhlachd 1863. Nuair a leig e an ceannas chaidh e gu Paris mar thosgair.
Diiriye Guure
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Rìghrean
Linne Shlèiteach
Tha dà bhàta-aiseig a' dol tarsaing na linne:
Tomás Cipriano de Mosquera
Ceithreamh Ceannas (1866 - 1867), leigeil seachad agus bàs
Thill Mosquera buadhmhor dhan dùthaich ann an 1866 is chaidh e a thaghadh mar cheann-suidhe airson an ceithreamh turas aige, a dh’aindeoin dùbhlain nan Libearalach raideagach. Ach bha am Pàp a’ dol san eadraiginn gu dlùth air sàilleabh an fhrionais a bh’ann taobh làimhseachaidh dàimhean leis an eaglaise, agus leis gu robh an ceann-suidhe ga ghiùlain mar dheachdaire (dhùin e am mòr-dhail ann an Giblean 1867) rud a spreag na luchd-dùbhlain ga chur às a’ chathair 23mh an Cèitean 1867, agus an latha ud sin chaidh e a chur an greim le buidheann dhe shaighdearan fon chòrnaileir Daniel Delgado París agus le sin b’ urrainn dhan Sheanailear Santos Acosta Castillo, a bha os cionn na feachdan armachd aig an àm, an riaghaltas a thoir fo làimh.
Linne Shlèiteach
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach Roinn-seòrsa:Linntean na h-Alba]
Tomás Cipriano de Mosquera
Ceithreamh Ceannas (1866 - 1867), leigeil seachad agus bàs
Bha e na fhògarrach thall thairis fad trì bliadhna ann an Lima. Nuair a thill e ann an 1871 sheas e chun a’ chinneas gun shoirbheachas, ach chaidh e a thaghadh ceann-suidhe a’ Chauca gu ruige 1873. Ann an 1876 fhuair e àite anns an t-Seanaidh. Bhàsaich e aig 80 bliadhna a dh’aois air an oighreachd aige ann an Coconuco, faisg air Popayán. Tha an duslach aige na laighe ann an Teampall nan Curaidh (Panteón de los Próceres)) ann am Popayán, còmhla ris a’ mhòr-chuid dhe na daoine ainmeil a rugadh anns a’ bhaile.
Teaghlach agus beatha pearsanta
A’ leantainn na cleachdaidhean àbhaisteach a riaghladh giùlan nam morair aig na linntean sin, phòs Mosquera a cho-ogha Mariana Arboleda y Arroyo ann an 1822. Cha robh am pòsadh sin uabhasach sona agus tha fios againn gum faigheadh Mosquera coinneachaidhean gu tric le mòran mhnathan rè a bheatha. Fhuair e cloinne le mòran dhuibh agus thug e an sloinneadh aige chun a’ mhòr-chuid. Fhuair e dithis chloinne leis a’ chiad bhean aige, Mariana: Aníbal agus Amalia (Phòs Amalia Pedro Alcántara Herrán, a bhios na cheann-suidhe).
Lóiste Nua
'S e sgire ann Beul Feirste ann an Contae Aontroma a tha ann an Lóiste Nua.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae Aontroma Roinn-seòrsa:Beul Feirste
Tomás Cipriano de Mosquera
Teaghlach agus beatha pearsanta
An ceann greiseag na bhantrach-duine, phòs e María Ignacia Arboleda Arboleda, nighean pheathar a’ chiad bhean aige. A-rèir eachdraichean an àm, bha Mosquera mothachail gu robh e uabhasach aosda agus nuair a ghairm a ghràidh chun a’ chaileig òg thuirt esan dhi: " Am bu thoil leat a bhith banntrach an t-Seanaileir Mosquera?". Cha d’ fhuair iad ach aon mhac, José Bolívar Carlos Dorico Mosquera y Arboleda, a rugadh ann an 1878, beagan an dèidh bàs an t-Seanaileir.
Ceanglaichean A-mach
Pàrtaidh Libearalach Choloimbia (Spàinntis)
Pàrtaidh Tòraidh Choloimbia (Spàinntis)
Fòd Dubh
‘S e taigh-solais faisg air an Muirthead, Chontae Mhaigh Eo sa Chúige Chonnacht ann an Èirinn a th’ann an Fòd Dubh.
Roinn-seòrsa:Contae Mhaigh Eo Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann Roinn-seòrsa:Èirinn
Bill Clinton
B' e an 42mh ceann-suidhe nan Stàitean Aonaichte agus riochdaire dioplòmasach a bha ann an William Jefferson Clinton (rugadh William Jefferson Blythe III; 19 an Lùnasdal, 1946). Ged a bha e math air eaconamaidh, bha connspaid gu leòr aige - dh'aidich e gun do smoc e cainb (ach "cha do leig e anail a-staigh"), agus an sgainneal còmhla ri Monica Lewinski.
Clinton Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Trelái
Tha am baile Trelái ann an Caerdydd, a' Chuimrigh. Tha e 3.1 mi (4.9 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 134.2 mi (215.9 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 13708 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 1203 (8.8%); rugadh 93% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Caerdydd Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Ely
1354
MCCCLIV
Bàsan
Roinn-seòrsa:1350an
Neuchâtel (Canton)
'S e roinn (Fraingis: Canton, Gearmailtis: Kanton, Eadailtis: Cantone) anns An Eilbheis a th' ann Neuchâtel (IPA: nøʃɑtɛl, Gearmailtis: Neuenburg). Tha e suidhichte air an àirde an iar na dùthcha. 'S e Neuchâtel fhèin a th' ann prìomh-bhaile na roinne, faisg air na crìochan leis An Fhraing. 'S e dìreach Fraingis a tha ga bruidhinn air feadh na roinne, fiù's aig ìre oifigeil. Gabh an roinn sin ris An Eilbheis ann ann 1815. Tha an t-ainm oifigeil na roinne a' ciallachadh Roinn Neuchâtel. 'S e an 16mh roinn as motha na h-Eilbheise, a thaobh àireamh-sluaigh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Roinnean na h-Eilbheise
Cosheston
Tha am baile Cosheston ann an Sir Benfro, a' Chuimrigh. Tha e 75.0 mi (120.7 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 204.7 mi (329.4 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 804 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 86 (10.7%); rugadh 62% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sir Benfro Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Pàrtaidh Làbarach na h-Alba
‘S e Pàrtaidh Làbarach na h-Alba an t-ainm a tha air a’ Phàrtaidh Làbarach ann an Alba. Tha làmh an uachdair air a bhith aig a’ phàrtaidh seo ann an Alba fad mòran bhliadhna agus tha na Làbaraich Albannach air a bhith an sàs ag obair airson buaidh nam Làbarach air feadh na Rìoghachd bho na 60an, an dà chuid aig ìre na Breatainne agus aig ìre na Roinn Eòrpa (bho 1979), a bharrachd air Pàrlamaid na h-Alba cuideachd (bho 1999. Aig an àm sin tha dà sheat (dhe seachd) aca anns A' Bhruiseal, 46 (dhe 129) ann an Dùn Èideann agus 39 (dhe 59) ann an Lunnainn.
Chaidh am Pàrtaidh Làbarach fhèin a stèidheachadh ann an 1909, agus tha e air a bhith gu math soirbheachail anns na taghaidhean ann an Alba bho a thòisich e. Bha am pàrtaidhean sàs ann an iomairtean airson fèin-riaghlaidh mar bhall Co-chruinneachadh Nàiseanta na h-Alba còmhla ri Pàrtaidh Libearal Deamocratach na h-Alba, Pàrtaidh Uaine na h-Alba, aonaidhean-ciùird agus eaglaisean, is rinn e iomairtean airson referendum na h-Alba ann an 1997.
Riaghaltas
Sheas am pàrtaidh aig a’ chiad taghaidhean do Phàrlamaid na h-Alba ann an 1999 le Dòmhnall Mac an Deòir os a chionn. Chuir na Làbaraich ruaig air na Nàiseantaich agus Ailig Salmond le 56 seataichean (bho 129) ach cha d’ fhuair iad mòr-chuid iomlan is le sin b’ fheudar dhuibh co-bhann leis a’ Phàrtaidh Libearal Deamocratach a chruthachadh. Mar sin, chaidh Mac an Deòir ainmeachadh Prìomh-mhinistear air an 13mh latha dhen Chèitean 1999, aig an Lùchairt Taigh an Ròid, is chaidh Seula Mòr na h-Alba a thoirt dha.
Leig Mac an Deòir an dreuchd aige dheth fad trì mìosan ann an Cèitean 2000 air adhbharan a dhroch shlàinte. Dh'fhulang e sgaoileadh-fala na eanchainn ann an Dàmhair is bhàsaich e mu dheireadh thall. B' fheudar do dh'Eanraig Mac Gill-Iosa, am fear-ionaid aig Mac an Deòir, an dreuchd a leigeil seachad cuideachd air an 8mh latha dhen t-Samhain 2001 air sàilleibh masladh ionmhasail mì-laghail a’ Phàrtaidh, is fhuair Seac MacConaill an dreachd an a dhèidh.
Pàrtaidh dùbhlanach
Fhuair MacDhòmhnaill dubh chàineadh ri linne taghaidhean na h-Alba ann an 2007 ris nach do rinn e mòran anns a’ phàrtaidh aige, an coimeas ri Salmond, ceannard na Nàiseantaich. Leig e an dreuchd nuair a chaill na Làbaraich na taghaidhean. Chaidh Wendy Alexander ainmeachadh mar cheannard a’ phàrtaidh ann am Pàrlamaid na h-Alba air an 17mh latha dhen t-Sultain 2007. Ach aig deireadh na Samhna bha ise an sàs ann am masladh taobh tìodhlacan poileataigeach a’ Phàrtaidh bho Paul Green, duine beart a bha a’ fuireach ann an Jersey (Tha e mì-laghail tìodhlacan poileataigeach fhaighinn bho dhuine sam bith nach eil air a chlàradh air clàr luchd-bhòtaidh na Breatainne). A dh’aindeoin sin, chaidh i fhaighinn neo-chiontach ann an Gearran 2008.
B’ fheudar do dh’ Alexander a dreuchd aice a leigeil dheth air an 28mh latha dhen Ògmhios 2008, oir thuirt e gu robh i deiseil agus deònach airson referendum taobh neo-eisimeileachd na h-Alba. Chaidh Iain Gray, seann mhinistear gnothach na h-Alba agus BPA airson Lodainn an Ear, ainmeachadh ceannard a’ Phàrtaidh air a’ chiad latha dhen Lùnasdal. Chaidh fo-thaghadh Westminster a chumail ann an Gleann Rathais, Fìobha air an 13 latha dhen Lùnasdal oir chaochail ball-pàrlamaid Làbarach, Iain MacDhùghaill. Rinn Lindsay Roy, tagraiche nam Làbarach, a chùis an aghaidh Peadar Grannd airson na Nàiseantaich.
Chaidh Johann Lamont, BPA airson Glaschu Pollaig, na ceannard a' Phàrtaidh ann an 2011 ach thug i suas an dèidh don reifreann. Bha Jim Murphy, BP airson Siorrach Rinn Friù an Ear, na cheannard a' Phàrtaidh gu 2015 nuair a chaidh Kezia Dugdale, BPA airson an Roinn Lodainn, na ceannard. Lean Richard Leonard i mar cheannard ann an 2017.
Ceanglaichean a-muigh
*
Tròidh
thumbnail|Ballaichean Tròidh Is e Tròidh (Τροία / Troía san t-seann Ghrèigis),  — a bhuineas don ainm Tros (athair stèidheadair a' bhaile seo) — ris an abrar Ilios (Ἴλιος / Ílios san t-seann Ghrèigis) no Ilion (Ἴλιον / Ílion san t-seann Ghrèigis), — a bhuineas do ainm a stèidheadair: Ilos — cathair-stàit aosmhor is seann-sgeulach de Bhaile Troad an ceann an iar-thuath Anatoilia, san Tuirc. Air a h-ainmeachadh son a' chiad uair le Hoimear, tha prìomh àite aice ann an grunn faoin-sgeulan na Grèige, agus gu h-àraidh ann an cogadh na Tròidhe a tha co-cheangailte ris a' Chuairt thròidhich.
Beinn a' Tuath
'S e beinn anns na h-Eileanan Siar, Alba a th' ann am Beinn a' Tuath.
Suidheachadh
Tha i suidhichte ann an taobh an ear Uibhist a Deas. Tha i na laighe tuath air Beinn Ghot. San ear-thuath tha Rubha Heallacro ann agus san iar-dheas chithear Gleann Mile-feala.Tha Beinn a' Tuath 128m (420 troigh) de dh'àirde. A rèir an "Database of British and Irish hills" rinneadh an t-ath-sgrùdadh mu dheireadh air àirde na beinne air 20 am Faoilleach 2012. Tha an àirde rinneach de 67m a' sgaradh Beinn a' Tuath bho na beanntan eile agus 's e Hecla a mhàthair-mhullaich. Chan eil dad sònraichte air a mullach a tha a' comharrachadh a' phuing as àirde.
Tha Beinn a' Tuath na laighe ann an àite iomallach, mar sin chan eil slighe ann a leanas gu mullach na beinne. Ach tha slighe ann a leanas timcheall air a' bheinn bhon seann laimhrig-mhòr le stòr-thaigh ann am Mol a Tuath gus bathair a thoirt don taigh-solais air taobh an ear-dheas na beinne. Chaidh an taigh-solais a thogail le D. is T. Stevenson ann an 1857. Faisg air an taigh-solais tha Uamh Dubh nan Sgogaich suidhichte aig cois Beinn a' Tuath.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Beanntan ann an Uibhist a Deas
Tròidh
Tha inbhe Làrach Dualchas na Cruinne aig Tròidh. Tha Tròidh suidhichte faisg air Çanakkale.
Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:An Tuirc Roinn-seòrsa:A' Ghrèig
Proifeasan
Is e a tha ann an proifeasan dreuchd sonraichte ri daoine le ceum oilthigh ann an cuspair (neo às alach de cuspairean) sonraichte ris.
Eisimplirean Albannach
1.Luchd-Theagaisg Bun-Sgoil: Is e Fleasgach an Fhoghluim, (Bachelor of Education, B.Ed) an bun-oideachas do luchd theagaisg an Alba. As deidh criochnachadh na cursa sin, is fheudar dhaibh a cho-lionadh bliadhna theagaisg nan "probaitionair" mus am faigh iad clàradh proifeasanta le Comhairle Coitcheann Teagaisg na h-Alba a tha na buidheann claraidh airson luchd teagaisg an sgoiltean poblachd na h-Alba. Chan fhaod neach sam bith a theagaisg ann an bun-sgoil neo Ard-Sgoil poblach Albannach mur eil e/i claraichte leis a' bhuidheann seo.
2. Dotair: Is e M.B.Ch.B. an bun-oideachais do Lighiche ann an Alba, neo gu dearbh anns an Sasuinn. Tha M.B.Ch.B. a comharrachadh da cheum fa-leth aig ire coitcheann. Tha MB a' comharrachadh Ceum Fleisgeach ann an Leighis-Chuingidh agus tha Ch.B a' comharrachadh Ceum Fhleasgaich ann an Lannsaireachd.Cha gabh Sgoiltean leighis ceuman le urram idir, air sgaths gu bheil e cudthromach gum bithidh comas gach dotair cho faisg air co-ionnan 's a ghabhas. As deigh ceumanachadh cuiridh dotairean beagan bliadhnachan a-steachd nan neach-tighe, a frithealadh taighean-eirighdinn mus an teid iad air adhart 'san phroifeasan
Roinn-seòrsa:Obair
Inbhir Snàthaid
thumb|Taigh-òsta ann an Inbhir Snàthaid thumb|upright|Uamh Rob Ruadh 'S e baile ann an Comhairle Shruighlea a tha ann an Inbhir Snàthaid (Beurla: Inversnaid).
Tha am baile suidhichte air bruach an ear Loch Laomainn air ceann tuath an locha. 'S e seo na co-chomharran aige: 56° 15′ 0″ Tuath agus 4° 41′ 0″ Iar.
Tha aiseagan a’ ruith eadar Inbhir Snàthaid agus Inbhir Dhughlais, am baile mu choinneamh an locha.
Tha taigh-òsta ann a chaidh a thogail ann an 1790 mar thaigh-geata airson an Diùc Montrose.
Faisg air a' bhaile tha uamh far an robh Rob Ruadh a' falachadh. An-diugh canar Rob Roy's Cave ris. Chan eil e furasta ri lorg ach tha soidhne ris na creagan a tha a' sealltainn far a bheil e.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle Shruighlea
Norðurland vestra
'S e roinn ann an Innis Tìle a th' ann an Norðurland vestra (Gàidhlig: Tìr an Iar-thuath). Tha e suidhichte gu math tuath air Reykjavík, eadar Norðurland eystra agus Vesturland. 'S e Sauðárkrókur a th' anns a' bhaile as motha na roinne, far a bheil a cuid rianachd phoblaich suidhichte.
Eachdraidh
Eadar 965 agus 1874 bhuinneadh Norðurland vestra gu landsfjórðungur (Gàidhlig: Cairteal) air an robh Norðlendingafjórðungur/Eyfirðingafjórðungur còmhla ri pìosan beaga Vesturland. Chaidh Sgìreachd-easbaig Hólar a stèidheachadh an seo an an 1103. 'S ann aig ìre nam bailtean s' a thathar a' toirt seachad na rianachd phoblaich an latha an-diugh, ged a thathar a' cleachdadh nan roinnean airson anailise stadastaigeil. B' e roinn-phàrlamaid a th' ann an Norðurland vestra gu ruige 2003 cuideachd, nuair a chaidh na sia roinnean-phàrlamaid a th' ann a-nis a stèidheachadh.
Àireamh-sluaigh
Seo mar a tha àireamh-sluaigh na roinne air atharrachadh fad nam bliadhnaichean agus an taca ris an còrr dhen dùthaich. 'S e gu bheil dì-dhaoineachadh na trioblaid san roinn. Thuit an uiread dhaoine a tha san roinn an dèidh a' Chogaidh agus an uair sin aig toiseach na 21mh Linn.
Siorrachdan ann an Norðurland vestra
Tha trì seann shiorrachdan ann an Norðurland vestra: Austur-Húnavatnssýsla, Skagafjarðarsýsla agus Vestur-Húnavatnssýsla.
Ceanglaichean A-muigh
Roinn-seòrsa:Innis Tìle
Poilisacaraid
thumb|(1→4)-β-D-Glucan, poilisacaraid simplidh.
'S e slabhraidh fhad de dh'aonadan gualuisg a th' ann am poilisacaraid. Tha stalc na eisimpleir nas ainmeile.
'S e poilisacaraidean a tha ann an glycogen, far a bheil beathaichean a' stòradh lùiths, chitin, dheth a rinneadh meanbh-fhrìdean, cellulose, dheth a rinneadh lusan, agus pectin, a tha feumail airson silidh.
Roinn-seòrsa:Ceimigeachd
1355
MCCCLV
Bàsan
Roinn-seòrsa:1350an
415
Bàsan
Roinn-seòrsa:410an
Uisge Àir
Fo-aibhnichean
Roinn-seòrsa:Aibhnichean na h-Alba
Cher Lloyd
'S e seinneadair às an Rìoghachd Aonaichte a th' ann an Cher Lloyd.
Ceanglaichean oifigeil
Roinn-seòrsa:Seinneadairean Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
Lurga an Iubhair
'S e baile ann an Contae Aontroma a tha ann an Lurga an Iubhair.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae Aontroma
Oilthigh Heidelberg
Is e an t-oilthigh as sine anns a' Ghearmailt a tha ann an Oilthigh Ruprecht Karl Heidelberg (Ruprecht-Karls-Universität Heidelberg ‘sa Ghearmailtis, Ruprecht Karl University of Heidelberg sa Bheurla). Tha e ann an Heidelberg ann am Baden-Württemberg anns an Iar dheas na Gearmailt. thumb|250px|Talla mòr den seann Oilthigh Heidelberg
Chaidh a stèidheachadh le cead bho Pàpa Urban VI ann an 1386 anns an Ìmpireachd Naomh na Ròimhe agus bha e ag obair bhon uair sin gun stad. Airson mòran linntean bha iad a’ teagasg eòlas-lagha, eòlas-leighis, eòlas-diadhachd agus feallsanachd.
Tha leabharlann ainmeil ann cuideachd. Ann an 1388 thoisich a’ chiad cheannard an oilthigh air leabhraichean a chruinneachadh ann am bocsa. Ach anns an 16mh linn bha leabharlann mòr an ris an canar Bibliotheca Palatina le tòrr leabharaichean aosmhòr às na Meadhan-Aoisean. Ach chaill an t-oilthigh an cuid as motha de na leabhraichean anns an “Cogadh airson 30 bliadhna” don àrd-eaglais na Ròimhe. An dèidh Congress of Vienna ann an 1816 fhuair iad na leabhraichean Gearmailteach air ais. thumb|right|250px|Leabharlann Oilthigh Heidelberg An diugh tha nas motha na 3 millean leabhraichean ann.
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:Oilthighean Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
1820
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1820 (MDCCCXX).
Bàsan
Roinn-seòrsa:1820an
Loch Mitchell
thumb|Sealladh air Loch Mitchell
'S e loch ann an Alba a tha ann an Loch Mitchell. Tha e suidhichte san àirde a tuath an eilean Rùm. Tha a' bheinn Mullach Mòr (304 m) san àirde an ear-thuath agus tha Loch Iain san ear dheth.
Tha an loch seo cho mòr ri 1.1 ha (2.7 acair). 'S e 0.5 km (0.3 mìle) an cuairt-thomhas aige agus tha e mu 229 m a dh'fhad san àite as dìriche. Chan eil eilean anns an loch seo. Tha bàrr uisge an locha mu 205 m (673 troigh) os cionn na mara agus tha e mu 1.4 km (0.9 mìle) air falbh bhon mhuir.
Chan eil duine sam bith a' fuireach faisg air Loch Mitchell agus mar sin chan eil rathaidean ann a leanas chun an locha seo.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba Roinn-seòrsa:Rùm
Buain na mòna
thumb|right|250px|Buain na mòna
Roinn-seòrsa:Àiteachas
Machaire Morna
'S e baile ann an Contae Aontroma a tha ann am Machaire Morna.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae Aontroma
1356
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1356 (MCCCLVI).
Castelló de la Plana
‘S e baile mòr agus port air oirthir an ear na Spàinne a th’ ann Castelló de la Plana (IPA Catalanais: kaste'ʎo ðe la 'plana) neo Castellón de la Plana (IPA Spàinntis: kaste'ʎon de la 'plana). Chaidh e a stèidheachadh ann an 1251. Tha Castelló de la Plana suidhichte air a’ Mhuir Meadheanach, aig 27m os cionn ìre na mara, eadar na h-aibhnichean Seco agus Millars. Tha Castelló de la Plana 361km air falbh bho Mhadrid, prìomh-bhaile na Spàinne, agus 230km bho Bharcelona. Tha 180,005 daoine a’ fuireach ann an Castelló de la Plana, am 4mh baile as motha anns a' Cho-chomann València agus an 39mh baile na Spàinne. A bharrachd air sin, ‘s e prìomh-bhaile na Roinne Castelló a th’ann Castelló de la Plana cuideachd.
Eachdraidh
Chuireadh ainm a’ bhaile air an roinn nuair a chaidh a stèidheachadh ann an 1833.
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean na Spàinne Roinn-seòrsa:An Spàinn Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Alacant
'S e baile mòr agus port cudromach air oirthir an ear na Spàinne a th’ ann an Alacant (Catalanais, IPA: ala'kant), neo Alicante (Spàinntis: IPA: ali'kante). Chaidh a stèidheachadh mu 324 ro Chrìosd. Tha Alacant suidhichte air a’ Mhuir Meadheanach, aig dìreach 1m os cionn ìre na mara, eadar na h-aibhnichean Seco agus Rambuchar. Tha Alacant 362km air falbh bho Mhadrid, prìomh-bhaile na Spàinne, agus 394km bho Bharcelona. Tha 334,418 daoine a’ fuireach ann an Alacant, an darna baile as motha anns a' Cho-chomann València agus an 13mh baile anns an Spàinn. A bharrachd air sin, 's e prìomh-bhaile na Roinne Alacant a th’ ann an Alacant cuideachd.
Freumhan an ainm
Tha cuid a luchd-rannsachaidh dhen bheachd gur ann à Ἂκρα Λευκῆ, (Akra Leukḗ) no Λευκῆ Ἂκρα, (Leukḗ Akra) (Gàidhlig: Rubh Geal) ann an Greugais a tha an t-ainm air sàilleabh gu robh am baile fo bhuaidh nan Cartagach o chionn fhada. Dh'atharrach na Ròmanaich an t-ainm gu Lucentum agus as an dèidh chaidh atharrachadh gu ألَلَقَنْت (Al- Laqant) ann an Arabais. 'S ann dìreach as an fhoirm seo a thàinig an t-ainm a thathar a' cleachdadh an latha an-diugh ann an Catalanais.
Eachdraidh
Chuireadh ainm a’ bhaile air an roinn nuair a chaidh a stèidheachadh ann an 1833.
Cruinn-eòlas
A rèir figearan an Riaghlatais, 's e an Lùnastal a' mhìos as teotha agus 's e am Faoilleach a' mhìos as fhuaire ann an Alacant. Cha tuit ach 311mm de dh'uisge air a' bhaile fad na bliadhna - 862mm nas lugha na Steòrnabhagh(1173) - leis gur e àite uabhasach tioram a th' ann. center|600px
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na Spàinne Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Spàinn
Béal Átha Chomhraic
thumb|250px|Béal Átha Chomhraic ‘S e baile ann am Chontae Mhaigh Eo sa Chúige Chonnacht ann an Èirinn a th’ann an Béal Átha Chomhraic.
Roinn-seòrsa:Contae Mhaigh Eo Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Èireann Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann
Linne Latharna
Is e am ball mara eadar cladach ear-dheas Eilein Mhuile agus cladach Latharna a tha anns An Linne Latharna.
Roinn-seòrsa:Linntean na h-Alba
Vancouver
'S e am baile as motha den mhòr-roinn Cholumbia Bhreatannach a tha ann an  Vancouver  (no Bhancùbhair) (IPA: /vænˈkuːvɚ/ ). Tha e suidhichte san àirde an iar-dheas na mòr-roinne.
Thàinig ainm a' bhaile bhon neach rannsachaidh Breatainnach Captain George Vancouver.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Canada
416
Bàsan
Roinn-seòrsa:410an
7 am Faoilleach
'S e 7 am Faoilleach an seachdamh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich. Tha 358 latha (359 ann am bliadhna-leum) air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
thumbnail|180px|[[Galileo Galilei]]
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Gunnar Myrdal
B' e eaconamaiche às an t-Suain a bha ann an Karl Gunnar Myrdal (Skattungbyn, 6 an Dùbhlachd 1898 - Danderyd, 17 an Cèitean 1987). Thug e ceum bho Oilthigh Stockholm agus bha e na ollamh san Sgoil Eaconomais Stockholm cuideachd. Còmhla ri Friedrich Hayek bhuannaich e an Duais Nobel ann an Eaconomacachd ann an 1974. Phòs e aig Alva Reimer ann an 1924. Bha ise cuideachd na thè-poileataigs agus bhuannaich i an Duais Nobel airson Sìthe ann an 1982. Sgrìobh iadsan an leabhar Kris i befolkningsfrågan (Staing ann an Ceist an t-Sluaigh) ann an 1934 B' iad an aon chàraid phòsta a bhuannaich an Duais Nobel ann an raointean eadar-dhealaichte agus ann am bliadhnaichean fa leth.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Eaconomachd Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Suain
Aird Eòdhanaig
thumb|Aird Eòdhanaig 'S e baile beag ann an Comhairle Shruighlea a tha ann a Aird Eòdhanaig no Aird Eònaig (Beurla: Ardeonaig). Tha e suidhichte air bruach Loch Tatha. Tha e mu ochd mìltean air falbh air àird an ear Chill Fhinn. 'S e seo na co-chomharran aige: 56° 29′ 34″ Tuath agus 4° 10′ 7″ Iar.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle Shruighlea
Beverley Hills
‘S e baile meadhanach beairteach air an àirde an iar Nan Stàitean Aonaichte a th’ ann am Beverly Hills. Chaidh an t-àite seo a chlàradh airson a’ chiad turas ann am 1769 le Gaspar de Portolà de Rovira (Riaghladair Calafornia a Deas) ach cha do stèidheachadh am baile gus 1915. Dhiùlt Beverly Hills aontachadh le Los Angeles ann an 1923, ged a bheil Beverly Hills air a chuairteachadh le Los Angeles air gach uile taobh. Tha e suidhichte aig 84m os cionn ìre na mara, ri taobh  3,705km air falbh bho Washington, D.C. (Prìomh-bhaile na dùthcha),  548km bho San Francisco, 2,967km bho Chicago agus 2,565km bho St. Louis. Tha 34,290 duine a' fuireach anns a’ bhaile.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Calafòrnia
Surf-bòrd
thumb|right|220px
'S e bòrd fleòdraidh, fada is tana a tha ann am surf-bòrd. Cuidichidh e duine ri surfadh.
Roinn-seòrsa:Acfhainn Roinn-seòrsa:Spòrs
Surfboard
Maigh gCabraí
'S e baile ann an Contae Aontroma a tha ann am Maigh gCabraí (Beurla: Maghaberry).
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae Aontroma
Abhainn Dhùin
'S e abhainn ann Alba a tha ann an Abhainn Dhùin (Beurla: River Doon)
Loch an Fhir-bhallaich
thumb|Sealladh air Loch an Fhir-bhallaich
'S e loch ann an Alba a tha ann an Loch an Fhir-bhallaich. Tha e suidhichte ann am Minginis anns an Eilean Sgitheanach. Tha an tuineachadh Cùl na Beinne iar air, agus tha na beanntan Sgùrr Sgumain (947 m), Sgùrr Alasdair (992 m) agus Sgùrr MhicCoinnich (948) ear air.
Tha an loch seo cho mòr ri 3.7 ha (9.1 acair). 'S e 0.9 km (0.5 mìle) an cuairt-thomhas aige agus tha e mu 358 m a dh'fhad san àite as dìriche. Chan eil eilean anns an loch seo. Tha bàrr uisge an locha mu 288 m (945 troigh) os cionn na mara agus tha e mu 1.7 km (1.1 mìle) air falbh bhon mhuir.
Chan eil duine sam bith a' fuireach faisg air Loch an Fhir-bhallaich agus mar sin chan eil rathaidean ann a leanas chun an locha seo.
1357
MCCCLVII
Loch an Fhir-bhallaich
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba
1357
Bàsan
Roinn-seòrsa:1350an
Linne
Tha an t-ainm a' nochdadh an dà chuid air taobh siar agus taobh sear na h-Albainn. Tha e an-comhnaidh a' comharrachadh roinn mara a tha so-seolaichte agus le uisgeachan so-seolaichte aig gach ceann dheth.
Eithne
Canar Enya rithe mar is trice sa Bheurla. Rugadh i 17mh dhen Chèitean 1961 ann an Gaoth Dobhair 's thugadh Eithne Ní Bhraonáin oirre (Enya Brennan sa Bheurla mar is trice), 's e 'n aon-neach-ciùil reic as fheàrr Èireann a th' innte. Ri còmhlan-ciùil, 's e trì daoine a th' ann Eithne gu fìor: nì 's gnìomhaichidh Eithne fhèin an ceòl; Nicky Ó Riain, a cruthaichidh na clàran-ciùil; agus Roma Bean uí Riain, a sgrìobhaidh na liricean, gu tric ann an iomadach cànanan. 'S e dlùthachadh fogharach a th' ann Enya air mar a tha Eithne fuaimnichte 'na Gaeilge dhùchasach.
Linne
Tha An Abhainn Tatha, mar eisimpleir, so-seolaichte os cionn An Linne Tatha suas ri Peairt, cathair agus port, le cala freagarrach ri luingean beaga.
Eithne
Togail Ceòlmhor
Bha Eithne air bhreith sa' Ghaoth Dobhair, an t-siorrachd Dùn nan Gall, Èirinn an 1961 aig teaghlach ceòlmhor. Bha a sean-pàrantan ann am còmhlan-ciùil a shiubhail agus chluich o cheann gu ceann Èireann, bha a h-athair 'na cheann-feadhna a' chòmhlain-chiùil Sliabh Fothaidh mus fosgladh taigh-seinnse, agus chluich a màthair ann am còmhlan-ciùil dannsa agus theagaisg ceòl nas fhadalaiche aig an sgoil ioma-chuimseach Ghaoith Dobhair. Tha ceithir bràithrean is ceithir peathraichean aig Eithne, chruthaich iomadaidh dhiubh an còmhlan-ciùil An Clann As Dobhair 'san 1968 (dh'ath-ainmich iad an còmhlan-ciùil Clannad 'san deichead 1970).
Linne
Tha an t-ainm a' nochdadh aig grunnan àitean ri taobh siar na h-Alba cuideachd, mar eisimpleir An Linne Latharna agus an Linne Sgitheanach.
Ceanglaichean a-mach
* Roinn-seòrsa:Uisge Roinn-seòrsa:Tìr-eòlas
Eithne
Ceòl
Tha mòran nan òran Eithne air sheinn gu h-iomlan sa' Ghaeilge no Laideann, le eile 'cumail fhathast-ainmichte measgte leis a' Bheurla no Beurla leatha fhèin. Tha Roma Ryan liricean air sgrìobhadh sa' Chuimris, Gaeilge, Laideann, Spàinntis, agus eadhon cànanan cruthaichte le J. R. R. Tolkien.
Tha Eithne òrain air ghnìomhachadh co-cheangailte ris An Tighearna nam Fàinnean le J. R. R. Tolkien, gabhail a-staigh "Lothlórien" na bliadhna 1991 agus "May It Be" ("Guma bhios") 2001, (air sheinn sa' Bheurla 'gus Quenya) agus "Aníron" ('san Sindarin)—na dà òrain dheireannach a' nochdadh air a on the soundtrack of film "An Tighearna nam Fàinnean: An Comann na Fàinne" le Peadar Jackson. Bha "Guma bhios" ainmichte air Duais a' Mhùir-ollamh ris an Òran as Fheàrr aig na Deasan-ghnàth 2002, ach cha do bhuannaich e.
Tha Eithne iomadaidh gnìomhachaidhean beò air thoirt, air iomadaidh seallaidhean telebhisean, cùisean agus deasan-ghnàth, ach chan eil i cuirm-chiùil fhathast air dhèanamh. Tha i air ràdh, ged, a bu mhath leatha ga dèanamh lathaeigin, agus tha i ga smaoineachadh a bhitheadh dùbhlan mòr 's dòcha.
Eachdraidh nan clàr-ciùil
framed|right|Watermark(Sanas an t-Uisge), an clàr-ciùil an tùis-ghabhail Eithne.
Aon-òrain
'S e mì-thuigsinn chumanta a chlàraich Eithne 'n t-òran "Adiemus". 'Se ceàrr, seach b'e clàraichte le còmhlan-ciùil an t-ainme cheudna. 'S e 'n t-òran seo roinnte gu tric tro h-obrachan-lìn pàirteachadh nam còmhlahaidhean leis an fhios mearachdach seo. Gu coltach, tha clàran-ciùil le Loreena McKennitt, Sissel Kyrkjebø, Máire Ní Bhraonáin (a piuthar) air chur fèineachd le mearachd air bhith ri clàran-ciùil Eithne (gu h-àraidh na clàran-ciùil a chlàraich Sissel dham cheòl Eithneil dhan Titanic).
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Daoine à Èirinn Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil Roinn-seòrsa:Seinneadairean
Inis Gè
'S e eilean faisg air an Muirthead, Chontae Mhaigh Eo sa Chúige Chonnacht ann an Èirinn a th' ann an Inis Gè.
Roinn-seòrsa:Contae Mhaigh Eo Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann Roinn-seòrsa:Èirinn
417
Bàsan
Roinn-seòrsa:410an
Gualuisg
thumb|Moileciuil de lactos
Tha gualuisgean no carbohaidreatan no sacaraidean (bho Ghreugais σάκχαρον a' ciallachadh "siùcar") an fheadhainn as pailte de na ceithir buidhnean as motha de bhith-mhoileciuilean, a' gabhail a-steach pròtainean, lipidean agus searbhagan niùclasach.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Biadh Roinn-seòrsa:Ceimigeachd
Crymych
Tha am baile Crymych ann an Sir Benfro, a' Chuimrigh. Tha e 71.6 mi (115.2 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 195.9 mi (315.3 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 1677 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 991 (59.1%); rugadh 68% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sir Benfro Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Comhairle na Gàidhealtachd
thumb|right|300px|Comhairle na Gàidhealtachd Airson an roinn traidiseanta faic: Gàidhealteachd
'S e a’ chomhairle as motha de na 32 comhairlean na h-Alba a tha ann an Comhairle na Gàidhealtachd. Tha an cuid as motha dhith suidhichte air tìr mhòr na h-Alba far an robh na siorrachdan traidiseanta Gallaibh, Cromba, Inbhir Nis, Inbhir Narann, Siorrachd Rois Cataibh agus am pàirt san iar-thuath Earra-Ghàidheal. Tha a' chomhairle a' gabhail a-steach cuid de na h-Eileanan a-staigh cuideachd. Tha Comhairle Mhoireach, Comhairle Pheairt is Cheann Rois, Comhairle Shiorrachd Obar Dheathain agus Earra-Ghaidheal agus Bòd timcheall oirre.
Rianachd na Comhairle
'S e Inbhir Nis prìomh-bhaile ionadail na chomhairle. Tha 80 ball air a' chomhairle.
1358
MCCCLVIII
Comhairle na Gàidhealtachd
Sluagh Roinn na Comhairle
Tha Comhairle na Gàidhealtachd cho mòr ri 30.659 cileameatair cèarnagach agus bha 213.590 duine a’ fuireach an seo anns a’ bhliadhna 2005. Tha mu 12,000 luchd labhairt na Gàidhlig air fhagail anns an sgìre seo.
1358
Bàsan
Roinn-seòrsa:1350an
Comhairle na Gàidhealtachd
Buidseat
Buidseat bliadhnail (an duil 2007-2008) £518M. Luchd-obrach 10,800. Buidseat bliadhnail airson gach ceann sluaigh: £ 2409. Riochd Buidseat bliadhnail: Luchd-Obrach £48,000:1
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Comhairlean na h-Alba *
20 an t-Ògmhios
Tachartasan
thumb|[[Pentre Ifan]]
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Beinn Hòb
'S e beinn ann an Dùthaich MhicAoidh a tha ann am Beinn Hòb (Beurla: Ben Hope). Tha i faisg air Allt-na-h-Eirbhe agus deas air Tunga. 'S e seo na co-chomharran aice: 58° 24′ 48.78″ Tuath agus  4° 36′ 31.46″ Iar.
Tha i 927 meatair (3,041 troigh) a dh’àirde, agus 's e Beinn Hòb a' Bheinn Rothaich as fhaide tuath ann an Alba. Tha an t-ainm a' tighinn bhon seann Lochlannais hóp, agus 's ann bhon fhacal sin a thàinig am facal Gàidhlig òb.
Bhon mhullach gheibhear seallaidhean air Loch Eriboll, Caolas Thunga, Asaint agus Beinn Chlìbric.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Cataibh
Dòrnach, Siorrachd Dhùn Phris
‘S e baile beag dùthchasail faisg air Ruadhail, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th’ ann an Dòrnach (Beurla: Dornock). Tha e suidhichte aig 19m os cionn ìre na mara, air an àirde ear Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Dhùn Phris ro 1975), eadar Inbhir Anainn agus Eastriggs, ri taobh an Uillt Dhòrnaich, a shruthas dhan Linne Shalmhaigh an dèidh a' bhaile. Tha e 249km air falbh bho Obar Dheathain, 115km bho Ghlaschu, 24km bho Dhùn Phris agus 107km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. 'S e Beurla agus Beurla Ghallda th' ann an dà chànan aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Dòrnach. Tha eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas agus dreuchdan ann an Cathair Luail. A bharrachd air sin, tha taigh-spadaidh ann. Taobh fhoghlaim, chan eil sgoil ann agus feumar a dhol dhan bhun sgoil ann an Eastriggs agus dhan àrd sgoil ann an Inbhir Anainn.
Freumhan an Ainm
A rèir eòlaichean fhreumh-fhaclachd, tha a h-uile coltas ann gur ann à dobhar sa a' Ghàidhlig fhèin a tha ainm a' bhaile. Nochd a' Ghàidhlig ann an ceann a deas na h-Alba anns an 7mh Linn agus bha an cànan fhathast làidir ann an Siorrachd Dhùn Phrìs fhèin anns an 14mh Linn. A dh'aindeoin sin, tha cuid eile dhen bheachd gur ann à Cuimris Durn agus am meanabhan og a tha e, gu seachd-àraidh ar sàilleabh an fhuaim k a th' ann an t-ainm sa Bheurla. Bheireadh sin Àite nan Clachan Beaga dhuinn. 'S ann gu math pailt a tha ainmean-àite ann an Cuimris ann an ceann a deas na h-Alba.
Eachdraidh
Chithear clachan Lochlannach bhon 13mh Linn air a bheil druim nam muc sa chladh. Thogadh eaglais an seo an an 1793 agus leasachadh ann an 1884. Chuireadh glainne dhathte neo dhà a-steach ann an 1893, air an dèanamh le Ballantine is Gardiner. Tha clag air dhìth o chionn 's gun do ghoid na Sasannaich e: tha e ri fhaicinn ann an Tèarmann thall ann am Bowness-on-Solway. Tha an eaglais seo ag obair ann an co-bhann leis an t-sean eaglais ann an Inbhir Anainn.
Thachair cath eadar Arm na h-Alba agus feachd Shasannach an seo ri linn Cogadh Neo-eisimeileachd na h-Alba ann an 1333. Chuir na Gall ruaig air fir na h-Alba, mar a sgrìobh am bàrd Anndra Wyntoun:
That ikle tyme at Lowchmabne/An turas so an Loch Mhabain Off Annandyrdale the floure was tane/Chaidh am flùr a thoirt bho Srath Annan
With off the West Marche men/Daoine crìochan an iar
That had thame in till Ingland then/am bruid gu Sasainn
Takyn an till presone was/Chaidh e a thoirt don phrìosan
That was bot erlys for to tell/A bha ach tràth ri innse
Off infortwne that efftyr fell/Bu truagh na thachair dha
Chaidh Na Seumasaich seachad air Dòrnach air an t-seann rathad shuas gu tuath ann an 1746, an dèidh dhaibh Sasainn fhàgail. Thogadh loidhne-rèile eadar Glaschu agus Cathair Luail ann an 1848, le stèisean ann an Dòrnach. Bha an stèisean a dhùnadh fad 11 bliadhna bho 1854 gu ruige 1865. Chaidh ainm an stèisein atharrachadh gu Eastriggs ann an 1923, agus dhùnadh e a-rithis ann an 1965. Tha an loidhne-rèile fhathast ann. A-rèir carragh-chuimhne a' bhaile, fhuair 19 duine à Dòrnach bàs sa Chogadh Mòr agus 18 eile san Dàrna Cogadh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh Roinn-seòrsa:Siorrachd Dhùn Phrìs Roinn-seòrsa:Na Seumasaich
8 am Faoilleach
'S e 8 am Faoilleach an t-ochdamh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich. Tha 357 latha (358 ann am bliadhna-leum) air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
thumbnail|180px|[[Alfred Russel Wallace]]
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Eilean Bhuchain
'S e baile ann an ear-thuath na h-Alba a tha ann an Eilean Bhuchain neo Ealain  (Beurla: Ellon).
Ann an 2001 bha 8,754 duine a' fuireach an seo.
Giùlan
Tha e na laighe faisg air an A90.
Àitichean inntinneach
Tha tobhtaichean Ellon Castle rim faicinn ann anm meadhan a' bhaile. Chaidh an caisteal ath-thogail ann an 1780 leis an 4mh Iarla Obar Dheathain. Tha seann eaglais paraiste ann, eaglais "St Mary", a chaidh a stèidheachadh ann an 1310. Chaidh a h-ath-thogail ann an 1777.
Cuideachd tha seann drochaid ann ris an canar "Old Bridge of Ellon" a chaidh a thogail ann an 1793. Ged a tha e dùinte airson chàraichean a-nis thèid a chleachdadh le luchd-coiseachd gus an latha an-diugh. Tha e clàraichte air liosta nan togalaichean "Grade A" mar làrach ailtireach cudromach eachdraidheil aig Alba Aosmhor a-nis.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Siorrachd Obar Dheathain Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Obar Dheathain
Trowbridge
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Caerdydd Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Bith-mhoileciuil
thumb|200px|Dealbh 3D, a' sealltainn structar [[Myoglobin]] Tha bith-mhoileciuil na mhoileciuil a tha an làthair gu nàdarra ann am fàs-bheairtean. Tha bith-mhoileciuilean air an dèanamh gu ìre mhòr air gualan is haidridean, le naitridean, ogsaidean, fosfaras agus pronnasg nam broinn. Tha eileamaidean eile uaireannan nan lùib, ach chan eil iad a cheart cho cumanta.
Overijssel
'S e tè dhe na 12 roinnean nan Tìrean Ìsle a th'ann an Overijssel (IPA:oːvəˈrɛi̯səɫ, Laideann: Transisalania). ' S e Zwolle a th'ann prìomh-bhaile na roinne ach 's e Enschede a th'anns a' bhaile as motha. Tha crìochan aig Overijssel le 4 roinnean eile: Fryslân agus Drenthe ann an ceann a tuath, Flevoland air an àirde an iar agus Gelderland ann an ceann a deas. A bharrachd air sin, tha crìochan eadar-nàiseanta leis A' Ghearmailt air an àirde an ear na roinne.
Bith-mhoileciuil
Roinn-seòrsa:Ceimigeachd
Comhairle Choitcheann Teagaisg na h-Alba
Tha an GTCS (Gàidhlig: Comhairle Choitcheann Teagaisg na h-Alba, Beurla: General Teaching Council for Scotland) na buidheann clàraidh airson luchd-teagaisg na h-Alba. Tha inbhe chathrannais aige agus 's ann air tàillean a phàigheas luchd-teagaig a tha i a' cumail a dol.
An Latha An-diugh
Bidh Comhairle Choitcheann Teagaisg na h-Alba a' co-obrachadh le tòrr bhuidhnean eile mar Riaghaltas na h-Alba, an SQA agus an EIS.
Faic cuideachd
Roinn-seòrsa:Foghlam Roinn-seòrsa:Alba
1821
Bàsan
Roinn-seòrsa:1820an
Beinn a' Deas
'S e beinn anns na h-Eileanan Siar, Alba a th' ann am Beinn a' Deas.
Suidheachadh
Tha i suidhichte ann an taobh an ear Uibhist a Deas deas air Beinn Ghot. Aig ceann an ear-dheas Beinn a' Deas tha Nicolson's Leap ann, sgeir creagach glè fhaisg air a' chosta. Is toil le daoine le kayak a' dol eadarra. Iar air an àite seo tha Rubha Bhilidh ann far an deach 16 a mharbhadh nuair a chaidh am bàta-luatha "DE FRANCE" à Bergen, Nirribhidh, dh'ionnsaigh na tràgha san 17 an Gearran 1887. Nas faide chun an iar, faisg air Bàgh Ùisinis chithear tobhtaichean taigh-chruinn à linn a' chàlbhain.
Tha Beinn a' Deas 105m (344 troigh) de dh'àirde. A rèir an "Database of British and Irish hills" rinneadh an t-ath-sgrùdadh mu dheireadh air àirde na beinne air 20 am Faoilleach 2012. Tha an àirde rinneach de 54m a' sgaradh Beinn a' Deas bho na beanntan eile agus 's e Hecla a mhàthair-mhullaich. Chan eil dad sònraichte air a mullach a tha a' comharrachadh a' phuing as àirde. Tha Beinn a' Deas na laighe ann an àite iomallach, mar sin chan eil slighe ann a leanas gu mullach na beinne.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Beanntan ann an Uibhist a Deas
Loch Iain
thumb|Sealladh air Loch Iain
'S e loch ann an Alba a tha ann an Loch Iain. Tha e suidhichte san àirde a tuath an eilean Rùm. Tha e na laighe gu tuath air Ceann Locha agus tha Loch Mitchell san iar dheth.
Tha an loch seo cho mòr ri 0.5 ha (1.2 acair). 'S e 0.4 km (0.2 mìle) an cuairt-thomhas aige agus tha e mu 175 m a dh'fhad san àite as dìriche. Chan eil eilean anns an loch seo. Tha bàrr uisge an locha mu 178 m (584 troigh) os cionn na mara agus tha e mu 0.9 km (0.6 mìle) air falbh bhon mhuir. Tha an t-uisge a' sruthadh a-mach à Loch Iain chun an ear-dheas tro Allt a' Bhlair Bhain.
Chan eil duine sam bith a' fuireach faisg air Loch Iain agus mar sin chan eil rathaidean ann a leanas chun an locha seo.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba Roinn-seòrsa:Rùm
Curitiba
Ceangal a-mach
Roinn-seòrsa:Braisil
Maigh Saighead
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae Aontroma