cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Andy Moireach
'S e cluicheadair teanas Albannach a tha ann an Anndra "Andy" Moireach (Beurla: Andy Murray). Rugadh e air 15mh latha den Chèitean, 1987 ann an Glaschu ach fhàs e mòr ann an Dùn Bhlàthain. An-dràsta tha e air a' chiad àite air liosta cluicheadairean teanas ann am Breatainn.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Luchd-spòrs Roinn-seòrsa:Glaschu Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Seumas MacThòmais
B' e bàrd agus maighstir-sgoile a bh' ann an Seumas MacThòmais (1888-1971). B' esan athair Ruaraidh MhicThòmais.
Beatha
Rugadh Seumas MacThòmais ann an Tunga, Leòdhas, ann an 1888. Ann an 1916, phòs e Christina Nic a' Ghobhainn (Tìneag Aonghais Alasdair) à Ceòs. B' esan a' chiad duine a choisinn Crùn a' Bhàird aig a' Mhòd Nàiseanta ann an 1923 ann an Inbhir Nis. Bha e a' teagaisg Gàidhlig ann an Sgoil MacNeacail, Steòrnabhagh, is as dèidh sin, bha e na mhaighstir-sgoile ann am Pabail (1922-1953). Rinn e obair chudromach a thaobh teagaisg na Gàidhlig ann an àrd-sgoiltean.
Bàrdachd
Nochd bàrdachd MhicThòmais ann an Gairm, An Rosarnach agus ann an irisean eile.
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:Bàird Ghàidhlig Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Giùirne
thumb|right|250px|Giùirne ann an Swabian Alb 'S e giùirne, foinne no cnap cairgneach air mullach, no air taobh monaidh.
934
Bàsan
Roinn-seòrsa:930an
Giùirne
Roinn-seòrsa:Tìr-eòlas
Emilia-Romagna
'S e roinn na h-Eadailt a tha ann an Emilia-Romagna. Tha e na laighe ann an Eadailt a Tuath. 'S e Bologna a tha na phrìomh-bhaile agus tha Ferrara, Modena, Ravenna agus Parma cuideachd cudromach. Bhuin i gu Stàitean na h-Eaglaise o chionn fhada.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Roinnean na h-Eadailt
935
Bàsan
Roinn-seòrsa:930an
Ray Bradbury
B' e ùghdar Ameireaganach a bha ann an Ray Bradbury (22 an Lùnasdal 1920–5 an t-Ògmhios 2012).
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Aimeireaganach Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Llanllwni
Tha am baile Llanllwni ann an Sir Gaerfyrddin, a' Chuimrigh. Tha e 58.2 mi (93.7 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 178.1 mi (286.6 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 623 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 367 (58.9%); rugadh 67% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sir Gaerfyrddin Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Bòrnais
’S e baile ann an Uibhist a Deas a tha ann am Bòrnais (no Bòirnis) (Beurla: Bornish). Tha an A865 a’ dol troimhe air a shlighe eadar Loch nam Madadh agus Loch Baghasdail.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Uibhist a Deas
16 an Dàmhair
'S e 16 an Dàmhair an 289mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (290mh ann am bliadhna-leum). Tha 76 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
90an
Is dòcha gu bheil thu a' lorg na 1990an
16 an Dàmhair
Tachartasan
thumb|Deborah Kerr ann An Affair to Remember (1957)
90an
Bha na 90an, sa 2na Linn, eadar 1 am Faoilleach 90 is 31 an Dùbhlachd 99.
Bliadhnaichean
Roinn-seòrsa:1 Linn *
Eachdraiche
thumb|right|250px|[[Strabo, eachdraiche às A' Ghrèig'']]
Sigmaringen
‘S e baile meadhanach faisg air Hechingen ann an ceann a deas na Gearmailte a th’ ann an Sigmaringen. Tha e suidhichte eadar 578m agus 794m os cionn ìre na mara, ri taobh na h-aibhne Dainiub, faisg air na Beanntan Schwäbischer Alb, anns an stàit Baden-Württemberg. Tha am baile 77km air falbh bho Stuttgart, 68km bho Ulm, 175km bho Mhünchen agus 576km bho Bherlin. Tha 15,517 duine a' fuireach ann.
Eachdraiche
'S e cuideigin a tha a' clàradh, a' sgrìobhadh, ag rannsachadh air neo a' dèanamh anailis air eachdraidh 's a th' ann an eachdraiche.
Sigmaringen
Eachdraidh
Chaidh Sigmaringen a chlàradh airson a’ chiad turais ann an 1077 mar Sigmar, ann an sgrìobhainnean an Rìgh Rudolf von Schwaben. Chaidh taigh-pearsain a thogail ann an Laiz, dìreach ri taobh Sigmaringen, ann an 1231 agus thogadh fear eile anns a' bhaile fhèin ann an 1480 cuideachd. Cha do ghabh sluagh na sgìre leis an Ath-leasachadh. Cheannaich Ulrich III. von Württemberg e ann an 1325, ghabh an Iarlachd-crìch Brandenburg thairis air ann an 1415 agus, mu dheireadh thall, thug an teaghlach uasal Hohenzollern seilbh air a' bhaile ann an 1535. Thug Arm na Suaine ionnsaigh air Hechingen ann an 1632 ach dh' fhàilnich iad. B' e prìomh-bhaile Hohenzollern-Sigmaringen a bh' ann bho 1576 gu ruige deireadh na stàite ann an 1849.
Eachdraiche
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Dreuchdan Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Sigmaringen
Eachdraidh
Chaidh eadar 150 gu 180 duine a mharbhadh leis na Nasaich ann an Sigmaringen ri linn An Dàrna Cogaidh, o chionn's gu robh iad uile a' fulang mì-rianan ginteil. Faisg air deireadh an Darna Cogaidh chaidh Pétain, ceannard stàit-phupaid nan Nàsach anns an Fhraing,  a thoirt gu Sigmaringen anns a’ Ghearmailt an aghaidh a thoil. Nuair a dh’ fhàg e Vichy, as t-samhradh 1944 chuir e roimh gun leigeadh e dheth an dreuchd, ach cha leigeadh e sin a dhèanamh idir. Lean Riaghaltas Vichy air, a dh’aindeoin mì-thoileachas ceannard na stàite. A bharrachd air Pétain fhèin, ràinig luchd-poileataigs agus sgrìobhadairean a chuireadh taic dha na Gearmailtich ri linn for-ghlacadh na Frainge, mar Pierre Laval agus Céline.
Maes Howe
Chaidh Maes Howe a thogail mus do thogadh pioramaidean mòra na h-Èipheit. Tha e na fhìor dheagh eisimpleir de dh’uaigh seòmarach no carragh tiodhlacaidh. Tha e faisg air Stromness ann an Arcaibh. Chaidh iomradh a thoirt air mar ‘eisimpleir cho math ’s a tha ann dhen ailtireachd iongantach a bha aig an t-sluagh ro-eachdraidheil ann an Alba’.
Thogadh Maes Howe mu 2800 RC agus bha e aig cridhe Arcaibh ann an Linn Ùr na Cloiche. Chan eil e fada bho Skara Brae agus Cearcall Bhrodgar.
Chaidh na seòmraichean agus an trannsa a tha a' dol a-steach a Mhaes Howe a thogail le leacan cloiche mòra, mòra. Chaidh an cnapadh agus an cur nan àite gu cùramach. Tha an trannsa fhada air a suidheachadh na leithid de dhòigh agus gu bheil a' ghrian a' deàrrsadh troimhpe gu dìreach aig àm grian-stad a' gheamhraidh agus a' lasadh a' phrìomh sheòmair.
Tha Maes Howe cuideachd ainmeil airson graffiti. San 12mh linn, gheàrr ruagaire Lochlannach rannan ann am ballachan cloiche a' charraigh. (Bha na h-uaighean 4000 bliadhna a dh’aois ann an 1200 AD.) Tha aon ghràbhaladh ag ràdh ‘Bha Helgi an seo’. Tha fear eile ag innse gun do bhris taistealaich, a bha air an slighe eadar Nirribhidh agus Ierusalem, a-steach dhan uaigh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:Arcaibh
936
'S e bliadhna-leum a bha ann an 936 (CMXXXVI).
Bàsan
Roinn-seòrsa:930an
Helsingborg
‘S e baile uabhasach mòr agus port cudromach air an àirde an iar-dheas na Suaine a tha ann an Helsingborg (IPA: /hɛlsiŋˈbɔrj/, Liotuànais: Helsingborgas, Laideann: Helsingoburgum). Tha e suidhichte ri taobh a' chaolais Öresund agus an Kattegat, a sgarras an t-Suain bho Danmhairg, aig 13m os cionn ìre na mara, anns an roinn (Suainis: län) Skåne, 484km air falbh bho Stockholm (prìomh-bhaile na dùthcha), 49km bho Lund, 513km bho Uppsala, 191km bho Göteborg agus 1,189km bho Bhoden. Chaidh Helsingborg a stèidheachadh air 21 an Cèitean 1085 leis an rìgh Knut IV. Tha 97,122 duine a' fuireach ann. 'S e an naoidheamh baile as motha na Suaine a tha ann cuideachd. Tha an Danmhairg cho faisg air a' bhaile gum chithear Helsingør air an taobh thall a' Chaolais.
Freumhan an Ainm
Ged nach eil freumh-fhaclachd an ainm seo cho soilleir tha e coltach gur ann à hals (Gàidhlig: amhach) agus borg (dùn) a tha an t-ainm. Bheireadh sin Dùn an Amhaich dhuinn sa Ghàidhlig an latha an-diugh agus Halseburgh sa Bheurla Ghallta. 'S e co-dhàimh leis A' Bheurla Ghallda burgh a th' ann am borg. Tha sin a' gabhail ri cruth na tìre.
Eachdraidh
Chaochail an neach-ealaine Ivar Kamke an seo ann an 1936.
1694
Bàsan
Roinn-seòrsa:1690an
Helsingborg
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean anns an t-Suain Roinn-seòrsa:An t-Suain
Aberteifi
'S e baile ann an taobh Siar Ceredigion, a' Chuimrigh, an Rìoghachd Aonaichte a tha ann an Aberteifi (Beurla:Cardigan). Ann an 2001 bha 4.203 duine a' fuireach an seo.
Ann an Aberteifi tha an cuid as motha de na daoine a' bruidhinn Cuimris. A-rèir staitistearachd ann an 2001, b' urrainn do 70% an cànan a bhruidhinn is a thuigsinn, agus tha 48% comasach Cuimris a sgrìobhadh.
Llandysul
thumb|350px|Llandysul 'S e baile ann an siorrachd Ceredigion, a' Chuimrigh, an Rìoghachd Aonaichte a tha ann an Llandysul. Ann an 2001 bha 977 duine a' fuireach an seo.
Porthmadog
Tha am baile Porthmadog ann an Gwynedd, a' Chuimrigh. Tha e mu 2 mìle (3.2 km) san iar-thuath air Portmeirion, baile a tha dealbhaichte ann an stoidhle Eadailteach. Tha e 108.0 mi (173.8 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 195.9 mi (315.3 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 4051 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 2827 (69.8%); rugadh 71% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Dolair
'S dòcha gu bheil thu a' lorg "dolar" ($)
'S e baile ann am Meadhan na h-Alba a th' ann an Dolair. 'S ann ann an Siorrachd Chlach Mhanainn a tha e.
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Siorrachd Chlach Mhanann
Llandysul
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Porthmadog
Tha Slighe Costa na Cuimrigh a' dol tron bhaile.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Gwynedd Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Toscana
'S e roinn na h-Eadailt a tha ann an Toscana neo Tuscanaidh (Beurla: Tuscany).
Aberporth
thumb|Traigh ann an Aberporth 'S e baile beag anns an t-Siarrachd Ceredigion, a' Chuimrigh, an Rìoghachd Aonaichte a tha ann an Aberporth. 'S e seo na co-chomharran aige: 52° 08′ Tuath agus 4° 33′ Iar.
Roinn-seòrsa:A' Chuimrigh
Aberteifi
Tha Slighe Costa na Cuimrigh a' dol tron bhaile.
Mu 17 km air falbh bho Aberteifi tha Pentre Ifan ann, a' chrom-leac as motha bho Linn Ùr na Cloiche anns a' Chuimrigh agus a' chiad tè a chaidh a chlàradh mar Scheduled Ancient Monument an seo.
Toscana
Tha e na laighe ann an Eadailt a Tuath. 'S e Firenze a tha na phrìomh-bhaile.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Roinnean na h-Eadailt Roinn-seòrsa:An Eadailt
80an
Is dòcha gu bheil thu a' lorg na 1980an
Bha na 80an, sa 1 Linn, eadar 1 am Faoilleach 80 is 31 an Dùbhlachd 89.
Bliadhnaichean
Roinn-seòrsa:1 Linn *
Stèisean Dhrochaid Sguideil
'S e Stèisean Dhrochaid Sguideil (Beurla: Conon Bridge railway station) an stèisean-rèile ann an Drochaid Sguideil. Tha e suidhichte air "Loidhne a Tuath" eadar Inbhir Nis agus Caol Loch Aillse is Inbhir Ùige. Chaidh a ath-fhosgladh ann an 2013.
<br style="clear: both;" /> <br style="clear: both;" />
Roinn-seòrsa:trafaig Roinn-seòrsa:Giùlan Roinn-seòrsa:Stèiseanan
Pàpa Clemens XIV
B' e Pàpa Eadailteach a bha ann am Pàpa Clemens XIV (Laideann Clemens P.P. XIV, Santarcangelo di Romagna, 31 an Dàmhair 1705 - Cathair na Bhatacain, 22 an t-Sultain 1774. B' e Giovanni Vincenzo Antonio Ganganelli an t-ainm a bh' air bho thùs. Chaidh a thaghadh air an 19 an Cèitean 1769 mar phàpa an dèidh bàs Pàpa Clemens XIII. 'S e an 249mh fear a bh'ann. ‘S e mac lighiche a bh’ ann. Chuir e ainm do èigheachd a chur às dhan Chomann Ìosaid, lagh a mhair bho 1773 gu ruige 1813. Rugadh agus chaochail e ann an Stàitean na h-Eaglaise.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Creideamh Roinn-seòrsa:Daoine às an Eadailt
Bràigh (tìr-eòlas)
thumb|right|Bràigh Mount Damavand, [[Ioràn]] 'S e bràigh, no bàrr, a' chuid as àirde de dhùthaich.
Roinn-seòrsa:Tìr-eòlas
Valence (Drôme)
'S e baile mòr ann an ceann a deas na Frainge a th’ ann an Valence (IPA: va.lɑ̃s Ocseadanais: Valença, Laideann Valentia Iulia). Tha e suidhichte aig 127m os cionn ìre ma mara, anns an sgìre (Fraingis: Région) Rhône-Alpes anns an roinn (Fraingis: Département) Drôme, 479km air falbh bho Pharis, prìomh-bhaile na dùthcha, 431km bho Bhordeaux agus 186km bho Mharseille. Tha àireamh-shluaigh dhe 63405 anns a’ bhaile fhèin agus 181,929 san sgìre air fad. Chaochail Pàpa Pius VI an seo ann an 1799. Chan fhaodadh dearcan-ola a chinntinn nas àirde na Valence agus le sin tha beul-aithris na sgìre ag ràdh À Valence commence le Midi (Tòisichidh ceann a deas na Frainge ann an Valence).
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na Frainge Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Fhraing
Charlotte Brontë
B' e sgrìobhadair Sasannach a bha ann an Charlotte Brontë.
Leabhraichean
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Sasannach Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
Zaporizka Oblast
'S e tè dhe na 24 roinnean anns an An Ucràin a th'ann an Zaporizka Oblast (Ucràinis: Запорізька область, ainm neo-fhoirmeil: Zaporizhzhia). 'S e Zaporizhzhia fhèin 's a th' ann prìomh-bhaile na roinne. Tha i suidhichte air an àirde an ear-dheas na dùthcha, ri taobh na Mara Azov.
Alec Guinness
B' e cleasaiche à Sasainn a bha ann an Alec Guinness de Cuffe (Lunnainn, 2 an Giblean 1914 - Midhurst, 5 an Lùnasdal 2000). Tha e ainmeil a thaobh na filmichean The Bridge over the River Kwai agus Star Wars.
Gleann Ochaill
'S e baile ann an Alba meadhonach a tha ann an Gleann Ochaill (Beurla: Glenochil). Tha e ann an Siorrachd Chlach Mhanann.
Alec Guinness
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte Roinn-seòrsa:Cleasaichean nam film
Gleann Ochaill
Tha prìosan ann a chaidh a thogail air fearann a reic Bòrd a' Ghuail anns an 1960. 'S e 660 àireamh-shluaigh a' phrìosan agus tha e aon de na prìomh àiteachan ann an Alba a tha a' dèiligeadh ri drabastairean.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Siorrachd Chlach Mhanann
Niall Gòrdan
Tha Niall agus a bhean Sadie a' cluich anns a' Biorachan Beag Cèilidh Band.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bàird Ghàidhlig Gòrdan, Niall
17 an Dàmhair
'S e 17 an Dàmhair an 290mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (291mh ann am bliadhna-leum). Tha 75 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
thumb|Tuama [[Frédéric Chopin|Fhrédéric Chopin ann am Paris]]
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Coimisean na Croitearachd
Is ughdaras reachdail Albannach a tha ann an Coimisean na Croitearachd. Tha cumhachd aig agus dleasdanas air a' choimisean, fo Achd na Croitearachd de 2010, a rianachd laghan na croitearachd an Albainn.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Àiteachas Roinn-seòrsa:Alba Roinn-seòrsa:Croitearachd Roinn-seòrsa:Gàidhealtachd
1695
MDCXCV
Bàsan
Roinn-seòrsa:1690an
Jönköping
‘S e baile mòr agus sgìre-riaghlaidh ann an ceann a deas na Suaine a th’ ann an Jönköping (IPA: lɪnːˌɕøːpɪŋ). Tha e suidhichte leth shligheach eadar Linköping agus Göteborg, ri taobh Loch Vättern, anns an sgìre Jönköpings län, 190km air falbh bho Uppsala agus 177km bho Stockholm. Tha 133,310 duine a' fuireach ann, 89,396 sa bhaile fhèin.
Freumhan an Ainm
Tha e coltach gur ann à junabœkker (cnoc na h-ògmhios) agus am facal köping (margaidh) a tha an t-ainm. Bheireadh sin Fèil na h-Ògmhios dhuinn sa Ghàidhlig an latha an-diugh. 'S e co-dhàimh leis a' Bheurla chipping/shopping agus a' Ghearmailtis kaufen a th' ann.
Eachdraidh
Chaidh am baile a chlàradh airson a' chiad turais ann an 1278. Chaidh Oilthigh Jönköping a stèidheachadh an seo ann an 1977.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean anns an t-Suain Roinn-seòrsa:An t-Suain
Siùcar
thumb|250px|Criostallan siùcair fon phrosbaig
’S e siùcar an t-ainm coitcheann a th’ air stuth milis a gheibhear à cuilc an t-siùcair, no às a’ bhiatas shiùcarach. Faodar bathar a chruthachadh às a’ bhiatas shiùcarach agus à lusan eile, anns a bheil sucros na phrìomh thàth-chuid. Anns an aon teaghlach ri sucros, gheibhear glùcos, fructos (siùcar à measan) is siorap arbhair a tha air an cleachdadh le gnìomhachasan a’ bhìdh. Thathar a’ tarraing nan stuthan siùcarach sin à caochladh seòrsa lusan, mar as trice ann an cruth sioraip.
Eachdraidh
’S ann ann an eileanan àird a deas a’ Chuain Sèimh a tha tùs-àite cuilc an t-siùcair. Bho an sin, sgaoil an lus tro Àisia na h-àird an ear-dheas gus an do ràinig e na h-Innseachan. Mu 2000 RC, thòisich cultar an t-siùcair anns na h-Innseachan ann an àird an ear-thuath a’ mhòr-roinn, far an robhar a’ dèanamh siùcair às a’ chuilc. Dh’fhoghlaim muinntir nan Innseachan mar a dhèanadh iad gràinneachan tioram à sùgh an t-siùcair mu thimcheall na bliadhna 350 no ri linn Ìompaireachd Gupta.
Bho na h-Innseachan, shiubhail cuilc an t-siùcair agus an siùcar fhèin tro Phersia, agus chun na h-Èiphite far an robh na h-Arabaich ga ghnàthachadh. Ràinig e Sìona mun àm sin cuideachd ach mun do ràinig e Sìona, bha na Sìonaich a’ cleachdadh siùcar na dhrùis mhilis (siorap) oir, a rèir choltais, bha e na b’ fhasa a ghiùlan anns a’ chruth sin. B’ iad manaich Bhudhach a thug leotha innleachdan ùra an siùcar a chur na ghràinneachan criostail.
Le bhith a’ cleachdadh dòighean dèanaimh às na h-Innseachan, b’ iad marsantaich Arabach a’ chiad fheadhainn a chuir air bhonn planntachasan is fìneadairean siùcair.
Dh'adhbharaich droch-ghrèidheadh nan tràillean Rèabhlaid na Haiti agus aramachan eile nan tràillean.
Mhair duilgheadas gu leòr mu chumhaichean obrach. Tha film ann, The Price of Sugar, mu dheidhinn dubh-shaothrachaidh obraichean na Haiti anns a' Phoblachd Dhoiminiceach.
Mun 17mh linn, bha malairt an t-siùcair a’ sìor fhàs mòr, agus bhathar a’ cleachdadh innealan ùra airson a dhèanamh. B’ iad an Fhraing ri linn Napoleon Bonaparte agus a’ Ghearmailt gu sònraichte a thug leasachadh mòr air dèanamh agus giollachd an t-siùcair.
Roinn-seòrsa:Biadh
938
Bàsan
Roinn-seòrsa:930an
Marche
'S e roinn na h-Eadailt a tha ann am Marche. Tha e na laighe ann an Eadailt a Tuath. 'S e Ancona a tha na phrìomh-bhaile. Bhuin i gu Stàitean na h-Eaglaise o chionn fhada. Bha i na pàirt de Phoblachd na Ròimhe fad còrr is bliadhna cuideachd, eadar 1798 agus 1799.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Roinnean na h-Eadailt
Umbria
'S e roinn na h-Eadailt a tha ann an Umbria. Tha e na laighe ann an Eadailt a Tuath. 'S e Perugia a tha na phrìomh-bhaile. Bhuin i gu Stàitean na h-Eaglaise o chionn fhada. Bha i na pàirt de Phoblachd na Ròimhe fad còrr is bliadhna cuideachd, eadar 1798 agus 1799.
937
Bàsan
Roinn-seòrsa:930an
Coire
thumb|Coire na Baintighearna 'S e coire, fosgladh cruinn leth-làbanach ann an uchd monaidh.
Umbria
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Roinnean na h-Eadailt
Coire
Thàinig iad gu bith nuair a dh'fhalbh an eigh-shruth bho Linn na Deighe, leis gun do sguaib an dèigh creagan is clachan às a' bheinn fhad 's a bha e a' falbh thairis air na linntean. Ann an Alba tha na coireachan mar as trice air taobh tuath na beinne, oir bhiodh an deigh a' leaghadh na bu slaodaiche na air air taobh deas far a bheil solas na grèine gach latha ga bhlàthachadh. Gu tric tha trì ballachan agus bile aig coireachan, agus bidh lochan ann leis gu bheil a' bhonn nas ìsle na na ballachan timcheall air. Far a bheil an t-uisge a' sruthadh thairis air a' bhile, tha morain ga chruthachadh.
Roinn-seòrsa:Tìr-eòlas
Glaciar
Seanchas Arcach nan Lochlannach
'S e seanchas Lochlannach a th' ann an Seanchas Arcach nan Lochlannach (Lochlannais: Orkneyinga Saga). 'S e eachdraidh Iarlachan Lochlannach Arcaibh a th' innte. Tha fios againn gun deach a sgrìobhadh ann an Innis Tìle mu thimcheall na bliadhna 1210.
Kopparberg
'S e baile beag an am meadhan na Suaine a th’ ann an Kopparberg (IPA, kɔparbærj). Tha an t-ainm a’ ciallachadh Beinn Chopair bho dhà fhacal anns an Suainis Berg (Gàidhlig: Beinn) agus Koppar (Copar) leis a’ chompanidh Stora Kopparberg (Stora Enso an latha an-diugh). agus chaidh e a’ stèidheachadh ann an 1635. Tha suidhichte ri taobh na h-aibhne Arboga,aig 160m os cionn ìre na mara, anns an roinn Västmanland, 295km air falbh bho Ghöteborg, 774km bho bhoden agus 183km bho Stockholm, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha 3,189 duine a’ fuireach anns a’ bhaile Chaochail an Ceimigear Theodor Svedberg an seo ann an 1971. Tha an taigh-grùide Kopparberg anns a’ bhaile cuideachd.
Seanchas Arcach nan Lochlannach
Eachdraidh: Na Lochlannaich ann an Arcaibh
Mu timcheall na bliadhna 890 an dèidh Chrìosta, fhuair Rìgh Nirribhidh, Harold Harfagri (Bàn), smachd air Arcaibh, Sealtainn, agus na h-Eileanan Siar. Shuidhich e iarlan no ‘jarls’ airson na h-eileanan a riaghladh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Arcaibh Roinn-seòrsa:Alba Roinn-seòrsa:Innis Tìle Roinn-seòrsa:Litreachas
Kopparberg
Freumhan an Ainm
Ged nach eil freumh-fhaclachd an ainm seo cho soilleir tha e coltach gur ann à Koppar (Gàidhlig: copar) agus berg (beinn) ann an Lochlannais a tha an t-ainm. Bheireadh sin Beinn a' Chopair dhuinn sa Ghàidhlig an latha an-diugh.
Bailtean co-cheangailte
Tha Kopparberg agus Ljusnarsberg co-cheangailte leis na bailtean a leanas:
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean anns an t-Suain Roinn-seòrsa:An t-Suain
Llanpumsaint
Tha am baile Llanpumsaint ann an Sir Gaerfyrddin, a' Chuimrigh. Tha e 58.0 mi (93.4 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 181.4 mi (291.8 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 719 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 383 (53.3%); rugadh 64% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sir Gaerfyrddin Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Cladh
''Tha ciall eadar-dhealaichte air Cladh. Is dòcha gu bheil thu a' lorg:''
Castellnewydd Emlyn
thumb|250px|Castell Newydd Emlyn 'S e baile anns an t-Sir Gaerfyrddin, a' Chuimrigh, an Rìoghachd Aonaichte a tha ann an Castellnewydd Emlyn (Beurla: Newcastle Emlyn). Ann an 2001 bha 941 duine a' fuireach an seo.
Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
939
CMXXXIX
Bàsan
Roinn-seòrsa:930an
Beinn Fhionnlaidh
'S e rud mòr a bhith a' streap na beinne seo leis gu bheil i ann an suidheachadh cho iomallach. Bithear uaireannan ga ceangal le Càrn Eige agus Màm Sodhail, no Tom a' Chòinnich agus Toll Easa. Tha druim fada a' ceangal nam beann seo uile còmhla agus dh'fhaodadh coiseachd fad làithean. Dh'fhaodadh tòiseachadh bho Ghleann Afraig no bho thaobh Loch Mullardoch.
Bhon mhullach gheibhear seallaidhean air beanntan Loch Mullardoch, Gleann Canaich, Beanntan Cill Fhaolain agus Gleann Afraig.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Cladh (creideamh)
thumb|right|250px|Cladh thumb|Clach-uaighe airson Anna Sinclair, Barraigh 'S e cladh an t-àite far an tèid daoine a dh'adhlacadh. Mar is trice bidh an cladh faisg air eaglais. Tha gach uaigh gu tric comharraichte le clach-uaighe. 'S e th' ann an clachan-uaighe leacan beaga cuimhneachaidh aig ceann gach uaigh.
Àiteachan
Roinn-seòrsa:Creideamh
Pwllheli
Tha am baile Pwllheli ann an Gwynedd, a' Chuimrigh. Tha e 110.6 mi (178.0 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 205.1 mi (330.0 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 3927 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 3092 (78.7%); rugadh 80% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Tha Slighe Costa na Cuimrigh a' dol tron bhaile.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Gwynedd Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
70an
Is dòcha gu bheil thu a' lorg na 1970an
1696
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1696 (MDCXCVI).
70an
Bha na 70an, sa 1 Linn, eadar 1 am Faoilleach 70 is 31 an Dùbhlachd 79.
Bliadhnaichean
Roinn-seòrsa:1 Linn *
1696
Bàsan
Roinn-seòrsa:1690an
Meadhan Lodainn
right|230px|thumb|Meadhan Lodainn mar a tha e an diugh
'S e fear de Siorrachdan traidiseanta na h-Alba a tha ann am Meadhan Lodainn neo Lodainn Mheadhanach. B' àbhaist do Dhùn Èideann a bhith ga chunntadh a-staigh do Mheadhan Lodainn, ach a-nis tha e air leth.
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:Siorrachdan na h-Alba
940
Bàsan
Roinn-seòrsa:940an
Sgoth Niseach
thumb|Jubilee aon dhan a Sgothan Nisich
'S e seòrsa bàta iasgach à Nis a tha ann an Sgoth neo Sgoth Niseach.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Eilean Leòdhais Roinn-seòrsa:Bàtaichean
Na h-Eileanan Flannach
thumb|An taigh solais, Eilean Mór thumb|Na h-Eileanan Flannach
ʼS e grunnan beag de dhʼeileannan a tha sna Eileanan Flannach a tha ʼnan laighe mu 32km (20 mìle) an-ìar air Eilean Leòdhais.
Tha iad ainmeil airson an taigh-solais aca agus tachartasan neònach ann an 1990.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eileanan na h-Alba
Santarcangelo di Romagna
‘S e baile meadhanach ann an ceann a tuath na h-Eadailt a th’ ann an Santarcangelo di Romagna (Romangnol: Sant’Arcanzul, Laideann: Acervolanum). Tha e suidhichte aig 16m os cionn ìre na mara, faisg air Cesena, ri taobh na h-Aibhne Marecchia anns an sgìre (Eadailtis: Provincia) Rimini, anns an roinn (Eadailtis: Regione) Emilia-Romagna, 6km air falbh bhon  a’ Mhuir Mheadhanach, 241km air falbh bhon An Ròimh, prìomh-bhaile na dùthcha, 299km bho Mhilano, 156km bho Phadova agus101km bho Fhirenze. Tha 21,542 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile.
18 an Dàmhair
'S e 18 an Dàmhair an 291mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (292mh ann am bliadhna-leum). Tha 74 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Santarcangelo di Romagna
Eachdraidh
Bhuineadh Santarcangelo di Romagna do Stàitean na h-Eaglaise.
18 an Dàmhair
Tachartasan
thumb|Seann [[Oilthigh Heidelberg]]
Lazio
'S e roinn na h-Eadailt a tha ann an Lazio (Laideann: Latium). Tha e na laighe ann an Eadailt mheadhonach. 'S e An Ròimh a tha na phrìomh-bhaile. Bhuin i gu Stàitean na h-Eaglaise o chionn fhada. Bha i na pàirt de Phoblachd na Ròimhe fad còrr is bliadhna cuideachd, eadar 1798 agus 1799.
18 an Dàmhair
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Lazio
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Roinnean na h-Eadailt
Urchadan
thumb|Seann eaglais agus [[Cladh (creideamh)|cladh ann an Urchadan]] 'S e baile beag air a' Ghàidhealtachd a tha ann an Urchadan (Beurla: Urquhart). Tha e suidhichte san earra-thuath Duncanston. 'S e seo na co-chomharran aige: 57° 35′ 38.81″ Tuath agus  4° 22′ 38.61″ Iar.
Canar "Urchadan Mo Chrostain" ri sgìre Urchadain.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Rìbhinn shoinneanta
Th' an rìbhinn shoineannta 'na gnè de gnàth-charachtair ann an litreachas agus film agus dreuchd 'san taigh-chluiche, ann am bitheantas caileag no bean òg a tha gràdhach soineannta.
thumb|[[Marguerite Clark, glacadh an neo-chiontachd sùil-fharsaing rìbhinn shoineannta]]
Ann an opra 'gus cluich ceòlmhor, th' an rìbhinn shoineannta mar as trice air sheinn le aotrom guth àirde. Gu dlùth-chlòdhach, th' an neo-chiontachd 's an t-soineanntachd mang-sùileach dhuine-chloinne aice.
thumb|Tha na dreuchdan-film [[Judy Garland a' gabhail a-staigh mòran dreuchdan rìbhinn shoineannta]]
right|frame|[[Mary Pickford, rìbhinn shoineannta sìor-bhuan]]
Rìbhinnean soineannta
Rìbhinnean soineannta agus dreuchdan rìbhinn shoineannta a' gabhail a-staigh:
Seallaibh cuideachd
Beachd-smuaib film nam luchd-beanalachd
Roinn-seòrsa:Gnàthan-charachtair
Cùl a' Bheinn
‘S e baile beag dùthchasail ann an cridhe na Stiùbhartachd, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th' ann an Cùl a' Bheinn (Beurla/Beurla Ghallda: Colvend). Tha e suidhichte aig 95m os cionn ìre na mara, ann an Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Chille Chuithbeirt ro 1975), air an A710 eadar Rockcliffe agus Sandyhills, ri taobh Loch Geal agus an Uillt Beck Burn. Tha e 274km air falbh bho Obar Dheathain, 115km bho Ghlaschu, 18km bho Chille Chuithbeirt agus 126km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. 'S e Beurla a th' ann a’ chiad chànan aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Cùl a' Bheinn. Tha Eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air turasachd, àiteachas agus coilltearachd. A bharrachd air sin, tha eaglais agus talla anns a’ bhaile. Taobh fhoghlaim, tha bun-sgoil ann, a dh'fhrithealaicheas am baile seo, Kippford, Sandyhills, Rockliffe agus Caukerbush, ach feumar a dhol dhan àrd-sgoil ann an Dail Bheithe.
Pàpa Clemens XIII
B' e Pàpa Eadailteach a bha ann am Pàpa Clemens XIII (Laideann Clemens P.P. XIII, Venezia, 7 am Màrt 1693 - Cathair na Bhatacain, 2 an Gearran 1769. B' e Carlo della Torre di Rezzonico an t-ainm a bh' air bho thùs. Chaidh a thaghadh air an 6 an t-Iuchar 1758 mar phàpa an dèidh bàs Pàpa Beinidict XIV. 'S e an 248mh fear a bh'ann. Bhuineadh e do theaghlach beairteach air uaisleachadh o chionn ghoirid.
Cùl a' Bheinn
Freumhan an Ainm
A rèir eòlaichean fhreumh-fhaclachd, tha e coltach gur ann à cùl agus beinn neo fiù 's cauhan anns a' Ghàidhlig tha an t-ainm Nochd a' Ghàidhlig ann an ceann a deas na h-Alba anns an 7mh Linn agus bha an cànan fhathast làidir ann an Siorrachd Chille Chuithbeirt fhèin anns an 17mh Linn. A bharrachd air sin, tha cruth na tìre a' toirt cuideam dhan teòiridh seo.
Eachdraidh
Chaidh Cùl a' Bheinn a chlàradh airson a' chiad turas ann an 1550 mar Colven. Tha dùn à Linn an Iarainn ann faisg air a' bhaile, a thuilleadh air cladhach àrc-eòlais aig Newbridge. Bha cùiltearachd san 18mh Linn, gu seachd-àraidh branndaidh, teatha, tombaca agus salann à Eilean Mhanainn. 'S ann gu math trang 's a bha na gàidsearan is iad a' sireadh bathar air fhalach anns na h-uamhan feadh a' chosta. Chaidh eaglais a thogail an seo ann an 1771. A-rèir carragh-chuimhne san bhaile, fhuair 34 duine à Cùl a' Bheinn bàs sa Chogadh Mhòr agus aon duine dheug eile san Dàrna Chogadh.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Alba Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh
Pàpa Clemens XIII
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Creideamh Roinn-seòrsa:Daoine às an Eadailt
Gleann Eilg, Gàidhealtachd
thumb|Gleann Eilg - prìomh shràid thumb|Aiseag Gleann Eilg gu Caol Reithe
ʼS e baile agus sgìre chatharra a tha ann an Gleann Eilg, faisg air sgìre Loch Aillse ann an Roinn na Gàidhealtachd. Tha baile Gleann Eilg air còsta na Linne Sléitich, faisg air an àite as giorra dul tarsainn dhan Eilean Sgitheanach. Tha bàta-aiseig beag fhathast aʼ ruith gach samhradh eadar Gleann Eilg agus Caol Rheithe san Eilean Sgitheanach. Tha dà bhuirg ann, Dùn Teilbh agus Dùn Trodan.
Dh'fhuirich an sgrìobhadair Gavin Maxwell an seo sna 1960an.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Abruzzo
'S e roinn na h-Eadailt a tha ann an Abruzzo. Tha e na laighe ann an Eadailt a Deas. 'S e L'Aquila a tha na phrìomh-bhaile.
Bha 1,331,574 daoine a' fuireach ann an Abruzzo ann an 2015.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Roinnean na h-Eadailt
941
Bàsan
Roinn-seòrsa:940an
Emily Brontë
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Sasannach Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
942
Bàsan
Roinn-seòrsa:940an
1697
MDCXCVII
Bàsan
Roinn-seòrsa:1690an
Gini-Nuadh
thumb|right|250px|Suidheachadh Gini-Nuadh thumb|right|250px|Roinnean poileataigeach ann an Gini-Nuadh 'S e Gini-Nuadh an dàrna eilean as motha air feadh an t-Saogail. Tha e cho mòr ri 786.000 cilemeatair ceàrnagach. Tha e a’ gabhail a-steach an dùthaich Papua Gini-Nuadh agus an roinn Gini-Nuadh an Iar a tha na pàirt den dùthaich na h-Innd-Innse.
Tha e suidhichte ann an earra-dheas a' Chuain Shèimh.
Anne Brontë
'S i Anne Brontë na bana-sgrìobhadair Sasannach.
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Sasannach Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
William Shakespeare
B' e dràmaire, sgrìobhadair agus bàrd Sasannach na 16mh is 17mh linn a bha ann an William Shakespeare. Tha e ainmeil airson a dhealbhan-cluiche agus a shonaidean. Rugadh e ann an 1564 ann an Stratford-upon-Avon is phòs e Anne Hathaway nuair a bha e 18 bliadhna a dh'aois. Chan eil fhios againn na rinn e ro 1593 nuair an deach na taighean-cluiche ann an Lunnainn an dùnadh air sgàth na plàighe, is dh'fhoillsich e Venus and Adonis. Stèidhich e agus cleasaichean eile The Lord Chamberlain's Men ann an 1594.
Tha an dealbh seo aithnichte ann am Beurla mar an 'Chandos portrait': air ainmeachadh mar sin oir b' ann le James Brydges, 1d Diùc Chandos a bha e. Thathar a' creidsinn gun do rinn am peantair John Taylor (? - 1651) e uaireigin eadar 1600-1610. 'S e a' chiad dealbh a fhuair an National Portrait Gallery (Lunnainn) ann an 1856 nuair a thug Francis Egerton, 1d Iarla Ellesmere dhaibh e. 'S e seo an aon dealbh de Shakespeare a thathar a' creidsinn gun deach a dhèanamh le Shakespeare fhèin an làthair.
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Sasannach Roinn-seòrsa:Daoine à Sasainn
Càrn Eige
'S e rud mòr a bhith a' streap na beinne seo leis gu bheil i ann an suidheachadh cho iomallach. Bithear uaireannan ga ceangal le Màm Sodhail, agus Beinn Fhionnlaidh no le Tom a' Chòinnich, Toll Easa agus Toll Creagach. Tha Càrn Eige a' ceangal an dà dhruim seo ri chèile, aon a' ruith bhon iar dhan ear agus aon bhon tuath dhan deas. Dh'fhaodadh tòiseachadh bho Ghleann Afraig no bho thaobh Loch Mullardoch.
Bhon mhullach gheibhear seallaidhean air beanntan Loch Mullardoch, Gleann Canaich, Beanntan Cill Fhaolain agus Gleann Afraig.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Drochaid Sguideil
'S e baile beag air a' Ghàidhealtachd a tha ann an Drochaid Sguideil (Beurla: Conon Bridge). Tha e suidhichte air an Eilean Dubh aig ceann an iar Linne Chrombaidh air bruach Abhainn Chonainn. Tha Baile Màiri air taobh eile na h-aibhne agus tha Inbhir Pheofharain mu dhà mhìle (3 km) tuath air  a' bhaile. Ann an 2011 bha 1,661 duine a' fuireach ann an Drochaid Sguideil.
Molise
'S e roinn na h-Eadailt a tha ann am Molise. Tha e na laighe ann an Eadailt a Deas.
Drochaid Sguideil
Chaidh drochaid rathaid thairis air Abhainn Chonainn a thogail ann an 1809 a bha air a dhealbh le Thomas Telford eadar 1806 is 1809. Ged-tà, chaidh an drochaid seo a leigeil agus drochaid ùr a thogail ann an 1969. Chaidh drochaid-rèile a thogail thairis air an abhainn cuideachd a chaidh fhosgladh 11 an t-Ògmhios 1862. Tha e clàraichte air liosta nan togalaichean clàraichte, roinn-seòrsa B.
Molise
'S e Campobasso a tha na phrìomh-bhaile.
Drochaid Sguideil
Tha Stèisean Drochaid Sguideil ann an taobh a deas a' bhaile. Chaidh an stèisean a dhùnadh ann an 1960, ach chaidh e ath-fhosgladh a-rithist ann an 2013.
Molise
Roinn-seòrsa:Roinnean na h-Eadailt
Drochaid Sguideil
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:An t-Eilean Dubh
Aberystwyth
'S e baile anns an t-Sir Ceredigion, a' Chuimrigh, an Rìoghachd Aonaichte a tha ann an Aberystwyth. Ann an 2001 bha 15,935 duine a' fuireach an seo.
Cultar
'S e teas-mheadhan cultarach na Cuimrigh a tha ann an Aberystwyth. Chaidh Oilthigh Aberystwyth a stèidheachadh ann an 1872. An-diugh tha timcheall air 7.000 oileanach ann. A-measg nan oileanach ainmeil bha Frederick Soddy agus Teàrlach III.
Tha an Leabharlann Nàiseanta anns a' bhaile cuideachd a chaidh a stèidheachadh ann an 1907. Tha an leabharlann a' gabhail a-steach nas motha na 4 millean leabhar agus 30.000 làmh-sgrìobhainn, nam measg leabhraichean cliùiteach mar a' chiad leabhar Chuimris a bha a' nochdadh ann an 1546.
Tha Slighe Costa na Cuimrigh a' dol tron bhaile.
1698
MDCXCVIII
Bàsan
Roinn-seòrsa:1690an
Òigeachd
Mar as trice bidh òigeachd co-cheangailte ri deugairean, ach faodaidh na h-abairtean corporra, saidhgeòlach no cultarach tòiseachadh nas tràithe agus faodaidh iad crìochnachadh nas fhaide air adhart.
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:Òigeachd
Basilicata
'S e roinn na h-Eadailt a tha ann am Basilicata. Tha e na laighe ann an Eadailt a Deas.
'S e Potenza a tha na phrìomh-bhaile.
Roinn-seòrsa:Roinnean na h-Eadailt
60an
Is dòcha gu bheil thu a' lorg na 1960an
Bha na 60an, sa 1 Linn, eadar 1 am Faoilleach 60 is 31 an Dùbhlachd 69.
Bliadhnaichean
Roinn-seòrsa:1 Linn *
Eaglais Easbaigeach na h-Alba
ʼS e eaglais Chrìosdaidh a tha ann an Eaglais Easbaigeach na h-Alba, air a roinneadh ann an seachd sgìrean-easbaig. Bho deireadh na 17mh Linn, tha i air a bhith sgaraichte bho Eaglais (chléireach) na h-Alba.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Eaglaisean ann an Alba
Manitoba
250px|thumb|right|Manitoba 'S e aon de na mòr-roinnean Chanèidianach a tha ann am Manitoba. Tha i suidhichte ann am meadhan na dùthcha. Tha Winnipeg na prìomh-bhaile.
Roinn-seòrsa:Canada
Siorrachd Bhearaig
right|230px|thumb|Siorrachd Bhearaig ann an 1890
'S e fear de na Siorrachdan traidiseanta na h-Alba a tha ann an Siorrachd Bhearaig. Tha an t-ainm a' tighinn à Bearaig-a-Deas, ach 's e na Dùintean a tha na phrìomh-bhaile.
Bailtean
Seo cuid de na bailtean a tha anns an sgìre seo:
Talsarnau
Tha am baile Talsarnau ann an Gwynedd, a' Chuimrigh. Tha e 105.3 mi (169.4 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 192.5 mi (309.8 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 537 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 332 (61.8%); rugadh 62% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Siorrachd Bhearaig
Bailtean
* Roinn-seòrsa:Siorrachdan na h-Alba
Gini-Nuadh an Iar
Tha e cho mòr ri 420,540 cilemeatair ceàrnagach. Anns a' bhliadhna 2005 bha 2,646,489 duine a’ fuireach an seo.
Roinn-seòrsa:An Innd-Innse
Lann Bhrìghde
Tha am baile suidhichte 4,5 mìle (mu 7km) san àird an ear air Eilginn air an A96.
Tha togalaichean eachdraidheil eile ann an Lann Bhrìghde: Tùr Choxton, cladh agus taigh Pittensair.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:An Comhairle Mhoireach
Trawsfynydd
Tha am baile Trawsfynydd ann an Gwynedd, a' Chuimrigh. Tha e 103.2 mi (166.1 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 187.0 mi (300.9 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 944 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 725 (76.8%); rugadh 78% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Gwynedd Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Llansadwrn
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sir Gaerfyrddin Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Llansadwrn
19 an Dàmhair
'S e 19 an Dàmhair an 292mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (293mh ann am bliadhna-leum). Tha 73 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
thumb|[[Martin Luther|Màrtainn Lutair]]
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Caernarfon
'S e baile ann an Gwynedd, a' Chuimrigh, an Rìoghachd Aonaichte a tha ann an Caernarfon. Ann an 2001 bha 9,611 duine a' fuireach an seo.
Chaidh Caisteal Chaernarfon a thogail le Eideard I Sasainn. Tha Slighe Costa na Cuimrigh a' dol tron bhaile.
Ann an Caernarfon tha an cuid as motha de na daoine a' bruidhinn Cuimris. A-rèir staitistearachd ann an 2001, b' urrainn do 86% an cànan a bhruidhinn is a thuigsinn.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
1699
Bàsan
Roinn-seòrsa:1690an
Seula
Anns na meadhan-aoisean chleachdadh fàinne-seula agus cèir-sheulaidh.
B’ àbhaist do na daoine an t-ainm aca a sgrìobhadh fo litir. An uair sin chaidh an litir air a seulachadh airson barantas a shealltainn gu robh am fo-sgrìobhadh ceart.
Uaireannan chleachdadh seula cuideachd air cèis-litreach. Mar sin dheth cha b’ urrainn do daoine sam bith an litir fhosgladh gun ceud, nam bitheadh seula air.
Tha dealbhan de seulachan diofraichte anns an Wikipedia Commons:
30px
944
CMXLIV
Seula
Seula
944
Bàsan
Roinn-seòrsa:940an
Seula
Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas
Puglia
right|300px right|300px
'S e roinn na h-Eadailt a tha ann an Puglia (Beurla: Apulia). Tha e na laighe ann an Eadailt a Deas.
'S e Bari a tha na phrìomh-bhaile.
Roinn-seòrsa:Roinnean na h-Eadailt
943
B' e bliadhna cumanta sa' Mhìosachan Iulianach a bha ann an 943.
Bàsan
thumb|Còiseam II Roinn-seòrsa:940an
Västerås
‘S e baile mòr agus sgìre-riaghlaidh ann an ceann a deas na Suaine a th’ ann am Västerås (IPA: vɛstɛrˈoːs). Tha e suidhichte faisg air Eskilstuna aig inbhir na h-Aibhne Svartån le Loch Hjalmar, anns an sgìre Örebro län, 152km air falbh bho Uppsala agus 159km bho Ghöteborg. Tha 145,218 duine a' fuireach ann, 110,877 dhaibh sa bhaile fhèin.
Freumhan an Ainm
Tha e coltach gur ann à Väster (siar) agus arōs (àros) a tha an t-ainm. Bheireadh sin Àros an Iar dhuinn sa Ghàidhlig an latha an-diugh. 'S e co-dhàimh leis a' Bheurla Ghallta wester agus a' Ghearmailtis western a th' ann.
Eachdraidh
Chaidh am baile a chlàradh airson a' chiad turais ann an 1331 mar væstrearoos. Chaidh Oilthigh Mhälardalen a stèidheachadh ann an 1977 le campas ann am Västerås agus fear eile ann an Eskilstuna.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean anns an t-Suain Roinn-seòrsa:An t-Suain
Cill Osailt
'S e baile ann an Comhairle Shiorrachd Àir a Deas a tha ann an Cill Osailt (Beurla: Kirkoswald). Tha e faisg air Am Magh Baoghail
Tha sean abaid an seo.
50an
Is dòcha gu bheil thu a' lorg na 1950an
Cill Osailt
Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Àir a Deas
50an
Bha na 50an, sa 1 Linn, eadar 1 am Faoilleach 50 is 31 an Dùbhlachd 59.
Bliadhnaichean
Roinn-seòrsa:1 Linn *
Fìobha
thumb|right|300px|Sealladh Fìobha an Ear-thuath
Se roinn àrsaidh agus siorrachd traidiseanta na h-Alba a tha ann am Fìobha. Is e "Rìoghachd Fìobha" far-ainm a tha air, o chionn 's gu bheil (neo gu robh) gach ni a bhiodh aig rìoghachd neo-eisimeileach ri lorg taobh a-steachd a crìochan. Tha muir is beanntan aige còmhla le talamh àiteachas meinnearan agus gnìomhachasan ghiollachais.
A-nis tha Comhairle Fhìobha na chomairle ionadail airson Fìobha.
Cruth na Tìre
Tha oir na mara a sineadh bho Ros Saidhe air an Linne Foirthe, tro Cill Rìmhinn air an Ear gu Port na Creige agus Obar Neithich air bruaich deas na Tatha. Tha calan le cidhean-luing aig Cathair Challdainn agus an Eilean Loisgte, tha àireamh de bailtean iasgaidh, na measg Cathair Aile agus Ànsruthair air an oir deas
B'e Cùbar prìomh baile na Fìobha. Bha Malairt Arbhair an seo. Is e talla poblach a tha anns an togalach anns an latha an diugh.
945
Bàsan
Roinn-seòrsa:940an
Fìobha
Cruth na Tìre
Tha tur-cruinne, de linn na h-Eaglais Ceilteach agus 24m a dh'àirde anns an cladh aig Obar Neithich.
Gnìomhachasan
Tha àiteachas na roinn gnìomhachais cudthromach do eaconomaidh na Fìobha. Tha talamh beartach an meadhan na Fìobha, agus tha muileann coirce a chruthaicheas bleideagan-bhrochan (Scott's Porridge Oats) aig Cùbar. Tha an taigh-staile a thogas an t-uisge bheatha shile-singilte, "Stewarts Cream of the Barley" aig agus tha taigh-staile a thogas malt-singilte aig Achadh an Fhuarain. Bha muilnean pàipear aig Marg Innis agus Drochaid-Gèaird.
Tha gnìomhachasan giollachais air trèigsinn Fìobha gu ìre mhòr rè an trithead bliadhna a chaidh, ach bha obraichean salainn air an oir deas bho'n 18mh linn, nuair a chaidh a' chiad leasachadh air an Raon Guail Fìobhach. Bho meadhan an 19mh linn, nuair a fhosgail James Williamson a Lancaster, Muileann Linoleum ann an Cathair Challdainn gu na 1970an bha am baile am prìomh ionad-giollachais de chuibhrigidhean ùrlair anns an t-saoghail. Cha do mhair na muilnean lino tro an gluais bho stuth-beathachaidh nàdarra (b' e jute, ola-fhrois-lìn agus min-airc na bun-stuthan do linoleum) ri plastaigean stèidhichte air ola-mèinneireachd.
Dougie MacLean
'S e seinneadair agus cumadair-ciùil Albannach a tha ann an Dougie MacLean, OBE, (rug. 27 an t-Sultain 1954 ann an Dùn Bhlàthain, Alba).
Fìobha
Mèinnearan
Chaidh ath-leasachadh air an raon-ghuail Fìobhach as deidh an dara cogadh, stèidhicheadh mèinn-domhainn mhòr ùr aig Seafield, ri taobh Cathair Challdainn anns na 1960an. Chaidh a dhùnadh as deidh stalc nàiseanta na mèinnearan a mhair bliadhna re 1983-84. Tha mèinnearachd fhathast a' dol an iar-deas na roinn, ach cladhair an gual a mach a slochdan fosgailte, seachd mèinnean-domhainn.
Dougie MacLean
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba MacLean, Dougie
Fìobha
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Alba Roinn-seòrsa:Siorrachdan na h-Alba
Tom a' Chòinnich
'S e beinn air a’ Ghàidhealtachd a th’ ann an Tom a' Chòinnich, cuideachd Tom a' Chòinich agus Tom a' Choinich. Tha e suidhichte ann an àite glè iomallach eadar Loch Mullardoch agus Gleann Afraig. Tha e 1,112m de dh’àirde agus ’s e Beinn Rothaich a th' ann. Tha druim fada a' sìneadh bhon ear-thuath dhan iar-dheas bho Loch Mullardoch gu Càrn Eige, far a bheil e a' coinneachadh ris an druim a tha a' dol bhon tuath dhan deas. Dh'fhaodadh gu bheil an t-ainm a' tighinn bho chòinneach.
'S e seo na beanntan ann an Gleann Afraig a tha nas fhasa a ruigsinn. Mar as trice bithear ga dhèanamh bho Ghleann Afraig agus ga cheangal le Toll Easa agus Toll Creagach. Dh'fhaodadh cumail air gu Càrn Eige agus Màm Sodhail agus tilleadh a Ghleann Afraig bho sin.
Bhon mhullach gheibhear seallaidhean air beanntan Gleann Afraig, Loch Mullardoch, Gleann Canaich, Beanntan Cill Fhaolain agus Gleann Srath Farair.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Calabria
'S e roinn na h-Eadailt a tha ann an Calabria. Tha e na laighe ann an Eadailt a Deas.
'S e Catanzaro a tha na phrìomh-bhaile.
Roinn-seòrsa:Roinnean na h-Eadailt
Loch Aillse (sgìre)
Eilean Donnain, faisg air An Dòrnaidh ann an Loch Aillse.|thumb|300px
'S e sgìre anns a' Ghàidhealtachd a tha ann an Loch Aillse. Tha e suidhichte eadar Loch Aillse is Loch Carrann.
Tha Caol Loch Aillse na bhaile as cudromaiche sa' sgìre.
Ro 1975 bha Loch Aillse ann an Siorrachd Rois. Eadar 1975 is 1996 bha e na phàirt den sgìre An t-Eilean Sgitheanach agus Loch Aillse ann an Roinn na Gàidhealtachd agus an-dràsta tha e na phàirt den Chomairle na Gàidhealtachd.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd Roinn-seòrsa:Siorrachd Rois
Suainis
right|thumb|Roinnean far a bheil Suainis ga bruidhinn
'S e cànan Innd-Eòrpach a tha ann an Suainis. Tha Suainis air a bruidhinn anns an t-Suain mar chànan oifigeil, ann am pàirt de Suòmaidh agus air na h-eileanan Åland. Thàinig an cànan bhon t-Seann-Lochlannais. Thòisich Suainis mar dual-chainntean eadar-dhealaichte ann am meadhan na Suaine anns an 19mh linn. An-diugh tha barrachd air 10 millean duine ga bruidhinn.
Faic cuideachd
Roinn-seòrsa:Cànain Ghearmaineach Roinn-seòrsa:An t-Suain
Anndra A. Dunn
'S e sgrìobhadair Gàidhlig a th' ann an Anndra A. Dunn. Rugadh e ann an 1987 ann an Leòdhas.
Tudweiliog
Tha am baile Tudweiliog ann an Gwynedd, a' Chuimrigh. Tha e 115.6 mi (186.0 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 213.1 mi (343.0 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 928 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 686 (73.9%); rugadh 72% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Gwynedd Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Anndra A. Dunn
Ann an 2013, dh'fhoillsich Acair Earranta an ciad nobhail aige, Còisir nan Gunna.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gàidhlig Dunn, Anndra A.
946
Bàsan
Roinn-seòrsa:940an
Mòr-roinnean Chanada
thumb|right|300px Tha mòr-roinnean Chanada a' gabhail a-steach na deich mòr-roinnean agus na trì "territories" a tha ann an Canada. 'S e an cùmhachd a tha aig na mòr-roinnean an diofar as motha eadar mòr-roinn agus territory Chanèidianach. Fhuair iad an cùmhachd aca dìreach bho ban-rìgh tron Constitution Act, 1867. Tha na territories fo smachd riaghaltas Chanada fhèin.
Seo sin na mòr-roinnean:Alberta, Columbia Bhreatannach, Manitoba, Brunswick Nuadh, An Talamh Ùr is Labrador, Alba Nuadh, Ontario, Eilean a' Phrionnsa, Quebec, agus Saskatchewan. 'S e Northwest Territories, Nunavut agus Yukon na trì territories a tha ann an Canada.
Liosta nam Mòr-roinnean Chanada
Seo liosta de Mhòr-roinnean Chanada a tha a' sealltainn ainm na roinne, giorradan phuist agus giorradan eile, am prìomh-bhaile agus am baile as motha den mòr-roinn. Tha fiosrachadh eachdraidheil ag ràdh cùin a chaidh an roinn còmhla ri Canada. Cuideachd tha àireamhean ann mun fharsaingeachd gu lèir agus cia mheud duine a tha a' fuireach anns an roinn seo.
Liosta nan Territories
Seo liosta de na trì territories a tha ann an Canada: