cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Amersfoort
‘S e baile mòr agus sgìreachd (Duitsis: gemeente), faisg air Utrecht ann an cridhe nan Tìrean Ìsle a th' ann an Amersfoort (IPA: aːmərsfʊːrt, Frysk: Amersfoart). Tha e suidhichte ri taobh na h-aibhne Eem, a sruthas dhan Loch Eemmeer, 8m os cionn ìre na mara, anns an roinn (Duitsis: provincie) Utrecht, 42km air falbh bho Amsterdam (prìomh-bhaile na dùthcha), 68km bho Rotterdam, 74km bho Den Haag, 123km bho Bhreda agus 80km bho Eindhoven. Chaidh am baile a chlàradh airson a' chiad turas ann an 1028 agus fhuair e a chuid chòirichean (Duitsis: Stadsrechten) bho Hendrik van Vianden, Easbaig Utrecht, ann an 1259. ‘S ann à Amer (seann ainm na h-aibhne) agus voorde (àth san Duitsis) a th’ann an t-ainm. Tha 149,653 duine a' fuireach ann. A bharrachd air sin, ‘s e an dàrna bhaile as motha na roinne agus an 17mh fear as motha na dùthcha a th’ann an Amersfoort.
1039
Bàsan
Roinn-seòrsa:1030an
Amersfoort
Eachdraidh
Chaochail an t-Eòlaiche-fiosaig Frits Zernike an seo ann an 1966.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Na Tìrean Ìsle Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean nan Tìrean Ìsle
Aran-coirce
Alba
Tha aran-coirce no bonnach na bhiadh cumanta ann an Alba. 'S iomadh chomas a th' aca. Mar eisimpleir, bidh daoine ga ghabhail le brot an àite aran, no aig biadh na maidne le silidh. Is tric a bhios daoine gan gabhail le càise, agus tha iad rim faicinn air clàran taighean-bidhe cuideachd mar cho-phàirt diathaid.
Abaid Bhaoithin
thumb|An Eaglais aig Abaid Bhaoithin
'S e baile ann an Alba a Deas a tha ann Abaid Bhaoithin (Beurla: Abbey St. Bathans), a bha ann an Siorrachd Bhearaig. An-diugh tha e fo smachd Comhairle nan Crìochan. 'S e seo na co-chomharran aige: 55° 51′ 7.2″ Tuath agus 2° 23′ 9.6″ Iar.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Siorrachd Bhearaig Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle nan Crìochan
Sgùrr a' Choire Ghlais
'S e beinn air taobh tuath Gleann Srath Farair air a’ Ghàidhealtachd a th’ ann an Sgùrr a' Choire Ghlais. Tha e 1,083 m de dh’àirde agus ’s e Beinn Rothaich a th' ann. Tha e suidhichte air taobh an ear Loch Monar.
1038
MXXXVIII
Sgùrr a' Choire Ghlais
Mar as trice bithear a' dèanamh air a' bheinn seo bho Loch a' Mhuillidh ann an Gleann Srath Farair. Dh'fhaodadh a cheangal le Càrn nan Gobhar, Sgùrr Fuar-Thuill agus Sgùrr na Ruaidhe.
1038
Bàsan
Roinn-seòrsa:1030an
Sgùrr a' Choire Ghlais
Bhon mhullach gheibhear seallaidhean air beanntan Mhonar, Loch Monar, Strath Conain, beanntan Achadh na Sìne agus Frìth Fanaich.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
12
Is dòcha gu bheil thu a' lorg 1912
Bàsan
Roinn-seòrsa:10an
Pahlavi
'S e cànan Innd-Eòrpach a bh' ann am Pahlavi. Canar Pehlevia no Phearsach Mheadhanach rithe cuideachd. B' e Pārsīk "(cànan nam Pārs)" an t-ainm tùsanach a bha oirre.
Chan eil i beò san latha an-diugh, ach bha i air bhruidhinn anns an impireachd Phearsaich, gu h-àraidh aig àm impireachd Sassanid (224-654 CE). Air sgàth 's gun robh inbhe àrd aig a' chànan chaidh a cleachdadh anns na roinnean eile cuideachd. Thàinig Pahlavi bhon seann Phearsach agus san 9mh linn dh'atharraich i gu Pearsach a thathar a' bruidhinn an-diugh.
Roinn-seòrsa:Cànain Innd-iorànach
Liosta nam fàsaichean a rèir farsaingeachd
Seo liosta nam fàsaichean as motha air feadh an Saoghail a rèir farsaingeachd. Tha e a' gabhail a-steach a h-uile fàsach a tha nas motha na 50 000 cilemeatair (19 300 mìle ceàrnagnach).
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas Roinn-seòrsa:Fàsaichean Roinn-seòrsa:Liostaichean
13
Is dòcha gu bheil thu a' lorg 1913
15 an Dùbhlachd
'S e 15 an Dùbhlachd an 349mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (350mh ann am bliadhna-leum). Tha 16 làithean air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
thumb|[[Johannes Vermeer]]
Pyran ar Woethel
‘S e baile beag ann am meadhan na Còrn a th’ ann Pyran ar Woethel (Laideann: Sancti Pierani in Arwothel, Beurla: Perranarworthal). Tha an t-ainm a’ ciallachadh Oighreachd an Naoimh Pyran ann an Arwothel anns a’ Chònais agus tha e suidhichte ri taobh na na h-Aibhne Kenall, eadar Devoran agus Ponsanooth, faisg air Aberfal, 33km air falbh bho Phensans agus 7km bho Truro, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha dìreach 1,558 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile. Chaochail an sgrìobhadair William Golding (1911 – 1993) ann am Pyran ar Woethel. Chaidh am baile a chlàradh airson a’ chiad turas ann an 1388.
1037
MXXXVII
Pyran ar Woethel
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Sasainn Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
15 an Dùbhlachd
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
1037
Bàsan
Roinn-seòrsa:1030an
14 an Dùbhlachd
'S e 14 an Dùbhlachd an 348mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (349mh ann am bliadhna-leum). Tha 17 làithean air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
14
Bàsan
Roinn-seòrsa:10an
1036
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1036 (MXXXVI).
Bàsan
Roinn-seòrsa:1030an
Sgùrr Thearlaich
'S i beinn anns a' Chuiltheann anns an Eilean Sgitheanach a tha ann an Sgùrr Thearlaich. Tha i 787 m a dh'àirde. Rinneadh an t-ath-sgrùdadh mu dheireadh a thaobh àird na beinne san 8 an t-Ògmhios 2009. Chaidh Sgùrr Thearlaich ainmeachadh às dèidh an t-sreapadair ainmeil Charles Pilkington. ’S e ball dhen Scottish Mountaineering Club a bh’ ann agus stiùirich esan, ann an 1887, a’ chiad dìreadh dhen a’ bheinn air an robh North-East Peak gu ruige sin. Is iongantach gun robh ainm Beurla air a’ bheinn, oir tha ainmean Gàidhlig air na beanntan eile air fad agus chan eil e coltach gur e sin an t-ainm a bha air Sgùrr Thearlaich bho thùs. Tha Sgùrr Thearlaich air sgarradh bho Sgùrr Dubh leis an Tearlach-Dubh-Gap (TD-Gap mar a tha aig streapadairean Sasannach), beàrn anns an druim a tha ga dhèanamh doirbh an druim a leantainn gun ròpa.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach
1035
MXXXV
Bàsan
Roinn-seòrsa:1030an
16 an Dùbhlachd
'S e 16 an Dùbhlachd an 350mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (351mh ann am bliadhna-leum). Tha 15 làithean air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
thumb|[[Ceap nan Stoirm]]
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Morabhia
'S e dùthaich eachdraidheil anns an t-Seic a tha ann am Morabhia (Morava san t-Seacais agus san t-Slobhacais, Moravia sa Bheurla agus sa Laideann, Morawijo san t-Silesianais, Mähren sa Ghearmailtis, Morawy sa Phòlainnis). ’S e Brno a prìomh-bhaile Tha 22 348,87 km2 a dh'fharsaingeachd innte, agus ’s i earrann an earra-dheas dhen t-Seic. Tha crìochan aice leis an dà dhùthaich eachdraidheil eile a tha san t-Seic, Bohemia agus Silesia, agus cuideachd leis an t-Slòbhac, leis an Ostair, agus leis a’ Phòlainn.
Tha mu 3 millean duine a' fuireach san dùthaich. A’ mhòrchuid dhiubh ’s e Morabhianaich a th’ annta, ach tha cuid mhòr ann cuideachd de Sheicich, de Shlobhaigianaich agus de Romanaithich. Ro’n Dàrna Cogadh, bha cuid mhòr de Ghearmailteach ann cuideachd. Tha cuid de na Morabhianaich gam faicinn fhèin mar nàisean fa leth, ach tha a’ chuid eile gam faicinn fhèin mar sheòrsa de Sheicich. Tha iad a' bruidhinn le grunn dualchainntean de Sheacais.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:An t-Seic
Inbhir Lìteann
'S e baile ann an Alba a Deas a tha ann Inbhir Lìteann (Beurla: Innerleithen). Tha e anns na Crìochan.
Tha e air Abhainn Thuaidh, agus tha seann eaglais is tobar ann ceangailte ri Naomh Ronan.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Comhairle nan Crìochan Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Lutsk
'S e baile mòr faisg air Rivne agus Lviv anns An Ucràin a th' ann an Lutsk (Ucràinis: Лýцьк, Pòlais:  Łuck, Iùdais: לוצק, IPA: ˈlʲʋiu̯). Tha e suidhichte air an àirde an iar thuath na dùthcha faisg air na crìochan leis A' Phòlainn agus A' Bhealaruis, ri taobh na h-Aibhne Styr, san roinn Volynska Oblast. Tha 217,197 duine a' fuireach ann.
Freumh-fhaclachd
Thathar dhen beachd gur ann às an fhacal Slabhais Luka (Gàidhlig: camas) ach tha cuid a dhaoine a' smaoineachadh gun tàing e on ainm Luka, air neo fiù's on treubh Luchanii.
Eachdraidh
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1085. Chumadh Mòr-dhàil an seo ann an 1429, far an do rèitich Rìghrean na Roinn-Eòrpa Crùnadh Vytautas na Liotuàinia agus Caidreachas Crìostaidh an aghaidh Impireachd nan Otomanach. Às dèidh Ionnsaigh Gearmailteach-Sobhietach air a' Phòlainn ann an 1939, thàinig Lutsk gu bhith na phàirt den Aonadh Sobhietach, agus ann an 1944–1946 bha iomlaid sluaigh eadar a' Phòlainn agus an Ucràin Sobhietach. Ann an 1991, thàinig e gu bhith na phàirt de nàisean neo-eisimeileach na h-Ucràine.
Eòlas-sluaigh
A rèir a' Chunntais-shluaigh a rinneadh ann an 2021, 's e Ucràinis a tha a' mhòr-chuid nan daoine ann an Lutsk a' bruidhinn (92.87%), ged a tha mion-chuid ann le Ruisis (6.79%) cuideachd.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Ucràin Roinn-seòrsa:Bailtean anns An Ucràin
15
Is dòcha gu bheil thu a' lorg 1915
Bàsan
Roinn-seòrsa:10an
Cartonaireach
Is e a tha ann an cartonaireach fear neo té a nì a bheò-shlàinte le togail rudan as truaill a tha daoine nas beartach air tilgeil a-mach. Chan eil fios le cinnte co mheud cartonairich a tha ann uile gu lèir, ach tha measadh ann gu bheil suas ri 2% de luchd-obraich an t-saoghail a dhèanamh an beò-shlàinte anns an dòigh seo. Tha an t-ainm cartonaireach na fhacal-iasaid on Spàinntis cartonero.
Loch Toll an Lochain
'S e loch ann an Alba a tha ann an Loch Toll an Lochain. Tha e suidhichte ann am Frìth Fanaich. Tha e na laighe aig cois beinn A' Chailleach (997m) agus tha Sgùrr Breac ‎(999m) san ear-dheas.
Tha an loch seo cho mòr ri 8.3 ha (20.5 acair). 'S e 1.3 km (0.8 mìle) an cuairt-thomhas aige agus tha e mu 496 m a dh'fhad san àite as dìriche. Chan eil eilean anns an loch seo. Tha bàrr uisge an locha mu 661 m (2169 troigh) os cionn na mara agus tha e mu 13.3 km (8.2 mìle) air falbh bhon mhuir. Tha an t-uisge a' sruthadh a-mach à Loch Toll an Lochain gu tuath tro Allt na Goibhre.
Chan eil duine sam bith a' fuireach faisg air Loch Toll an Lochain agus mar sin chan rathaidean ann a leanas chun na locha seo.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba Roinn-seòrsa:Frìth Fanaich
Fairport, Eabhraig Nuadh
‘S e baile ann an ceann a tuath nan Stàitean Aonaichte a th’ ann an Fairport. Tha e suidhichte ann am Monroe County, Eabhraig Nuadh. Anns a’ bhliadhna 2010 bha 5,353 duine a’ fuireach an seo. Tha e suidhichte aig 144.5m os cionn ìre na mara.
Eachdraidh eile
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1867.
Aimsir
thumb|[[Bogha-frois air Loch Tarff]] Is e a tha ann an aimsir, aig gach ionad air barr na talmhainn, suim nan èifeachdan a tha staid leantainneach na h-àile ag adhbharachadh. Is iad na prìomh feartan den àile a tha cuir ris an aimsir: Tha feartan na h-aimsir a' gabhail a-steach agus a bharrachd air sin, dealanach is tàirneanach, clachan-meallain, flin, sneachd, an deòir agus an ceò.
Is e feart na h-àile a tha anns an teòthachd fhéin, ach tha feartan eile na h-aimsir a' crochadh air an càirdeas eadar an teòthachd, am brùthadh agus am meud uisge a tha crochaichte anns an àile mar a tha.
Bithidh caochlaidhean anns a' bhrùthadh ag aobhrachadh gaoithean.
Air barrachd, bithidh càirdeasan fa-leth eadar teòthachd, brùthadh agus a' bhuige aig aobharachadh:
Is e sgoil-aimsir an roinn saidheans a tha ri sgrùdadh na h-aimsir.
Ceanglaichean a-mach
BBCAimsir - faigh tuairmse sìde airson Alba bhon BBC le Twitter (anns aʼ Ghàidhlig)
Barrancabermeja
'S e baile mòr agus port na h-aibhne cudromach faisg air Girón ann an Santander, Coloimbia,   a th' ann am  Barrancabermeja. Tha e suidhichte 136km air falbh bho Bhucaramanga, prìomh-bhaile na roinne, 75m os cionn ìre na mara. 'S e baile le gnàth-shìde theth a th' ann le teodhachd mu 29˚ thar cheann fad na bliadhna. Cha deach am baile a stèidheachadh ach ann an 1922 ged a bha taigh neo dhà ann fiù' s ann an 1536. Tha e ainmeil air feadh na dùthcha air sàilleabh gu bheil gnothach na h-ola ann an Coloimbia stèidhichte an seo.
Freumhan an Ainm
'S e ainm fa leth Spàinntis a th'ann am Barrancabermeja. ‘S ann à dà fhacal ‘s a tha e: barranca (mòr-ghil) agus bermejo (ruadh). Bheireadh sin A’ Mhòr-ghil Ruadh dhuinn sa Ghàidhlig.
Sluagh a' bhaile
Ged a tha  170,810 nan tàmh anns a' bhaile, chan eil ach  19,248 a' fuireach a-muigh anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile. Tha fearrann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin. Air adhbharan trioblaidean poiliteagach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail. Taobh chinnidh, ' s e daoine geala a th'ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann an Barrancabermeja (is mòran dhuibh mestizos). ‘S e Tùsanaich a th’ann an 0.2% agus tha 16.3% dhe daoine le freumhan ann an Afraga. ' S urrainn dhan 91.8% dhe na daoine ann an Barrancabermeja leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, tha fòn aig an taigh aig 55.2% dhe na dachannan.
Bep Schrieke
B' e neach-poileataigs às Na Tìrean Ìsle a bha ann am Bep Schrieke (ainm slàn: Bertram Johannes Otto Schrieke, Zandvoort, 18 an t-Sultain 1890–Lunnainn,12 an t-Sultain, 1945). Dh'ionnsaich e eachdraidh agus eòlas na h-Innd-Innse (Duitsis: Indonesiëkunde) airson a bhith na oifigear thall thairis is fiù 's bha e na ollamh corp-eòlais cultarail san oilthigh ann am Batavia (Jakarta an latha an-diugh) agus ann an Amsterdam. 'S e duine gu math foghlaimte a bh'ann is sgrìobh e mòran mu dheidhinn chultair na h-Innd-Innse. A bharrachd air sin, bha e na mhinistear an fhoghlaim san Riaghaltas aig Hendrikus Colijn sna 30an agus an uair sin 's e ceannard Institiùd Rìoghail Tropaigeach nan Tìrean Ìsle bho 1938 gus a bhàsaich e na fhògarrach ann an Lunnainn ri linn An Dàrna Cogaidh ann an 1945.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às na Tìrean Ìsle Roinn-seòrsa:An Innd-Innse Roinn-seòrsa:Poileataigs Roinn-seòrsa:Foghlam
Barrancabermeja
Ceanglaichean A-mach
An t-sìde ann an Barrancabermeja
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Coloimbia
Muckle Billia Fiold
'S e beinn ann an Arcaibh, Alba a th' ann am Muckle Billia Fiold.
Suidheachadh
Tha Muckle Billia Fiold suidhichte aig ceann a tuath Mòr-thìr, Arcaibh. Tha e na laighe eadar Greeny Hill san iar agus Hammars Hill san ear. Tha Muckle Billia Fiold 196m (643 troigh) de dh'àirde agus 's e Milldoe - Mid Tooin a mhàthair-mhullaich. Air mullach na beinne chan eil dad sònraichte ann a bhios a' sealltainn a' phuing as àirde. Tha a' phuing as àirde suidhichte mu 15m deas air a' chloich dhìrich.
Air sgàth 's gu bheil àirde nam beann ag atharrachadh tro ùine, tha buidhnean eadar-dhealaichte gam measach bho àm gu àm. Rinneadh an t-ath-sgrùdadh mu dheireadh air Muckle Billia Fiold san 20 am Faoilleach 2012 agus chaidh na tomhasan a chruinneachadh air an liosta a tha ri fhaighinn air an làrach-lìn "Database of British and Irish hills".
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Beanntan ann an Arcaibh
Theo van Doesburg
B' e sgrìobhadair, ailtire agus peantair ainmeil às Na Tìrean Ìsle a bha ann an Theo van Doesburg (ainm tùsail: Christian Emil Marie Küpper, IPA: teɪɔ vɑn ˈdusbʏrx, Utrecht, 30 an Lùnasdal 1883–Tavau, 1 an Gearran 1931). Phòs e trì tursan: ri Agnita Feis ann an Amsterdam (1910–1917), ri Lena Milius ann an Tilburg (1917–1923), ri linn a' Chogaidh Mhòir, agus ri Nelly van Moorsel ann am Paris (1928). Thug e buaidh mhòr air Piet Mondriaan, ged an do sgar iad a-mach à chèile mu dheireadh thall o chionn ’s gun do thoisich van Doesburg ri loidhnichean trastanach a chleachdadh sna dealbhan aige. 'S e esan a stèidhich am buidheann-ealain air an robh De Stijl ('An Stoidhle').
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ealain Roinn-seòrsa:Daoine às na Tìrean Ìsle
Llantarnam
Tha am baile Llantarnam ann an Torfaen, a' Chuimrigh. Tha e 12.9 mi (20.7 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 123.7 mi (199.1 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 3972 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 331 (8.3%); rugadh 84% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Torfaen Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Harrison, Eabhraig Nuadh
‘S e baile ann an ceann a deas nan Stàitean Aonaichte a th’ ann an Harrison. Tha e suidhichte ann am Westchester County, Eabhraig Nuadh. Anns a’ bhliadhna 2010 bha 27,472 duine a’ fuireach an seo. Tha e suidhichte aig 21m os cionn ìre na mara.
Eachdraidh eile
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1696.
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Eabhraig Nuadh
Loch a' Mhadaidh
thumb|Sealladh air Loch a' Mhadaidh le [[Meall a' Chrasgaidh air a' chùlaibh.]]
'S e loch ann an Alba a tha ann an Loch a' Mhadaidh. Tha e suidhichte ann am Frìth Fanaich. Tha Meall a' Chrasgaidh ‎(934m) san ear agus tha Sgùrr Mòr‎ (1,110m) deas air an loch seo.
Tha an loch seo cho mòr ri 31.1 ha (76.8 acair). 'S e 3.3 km (2 mìle) an cuairt-thomhas aige agus tha e mu 814 m a dh'fhad san àite as dìriche. Chan eil eilean anns an loch seo. Tha bàrr uisge an locha mu 567 m (1860 troigh) os cionn na mara agus tha e mu 11.8 km (7.3 mìle) air falbh bhon mhuir. Tha an t-uisge a' sruthadh a-mach às an loch seo tro Allt a' Mhadaidh.
Chan eil duine sam bith a' fuireach faisg air Loch a' Mhadaidh agus mar sin chan rathaidean ann a leanas chun na locha seo.
Dealbhan
Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba Roinn-seòrsa:Frìth Fanaich
Deadard
'S e baile ann an Alba a Deas a tha ann an Deadard (Beurla: Jedburgh, Beurla Ghallta: Jeddart/Jethart). Tha e anns na Crìochan.
Ann an 2001 bha 4,090 duine a' fuireach an seo.
Tha club rugbaidh ainmeil aige.
Tha tobhtaichean de sheann abaid ann a chaidh a thogail timcheall air 1118 le Dabíd mac Maíl Choluim. Tha fear de dh'Eas-chumaidhean Hutton aig Inchbonny faisg air Deadard.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Comhairle nan Crìochan Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
1034
'S e bliadhna a bha ann an 1034 AC (MXXXIV).
Sen Kolomm Vyghan
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Sasainn Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Émile Zola
B' e Émile Zola (IPA emil zɔˈla) ùghdar, neach-aithris agus fear ainmeil às an Fhraing. Rugadh e ann am Paris air an darna latha dhen Ghiblean 1840, agus chaochail e an siud fhèin air 29mh latha dhen t-Sultain 1902. Bha e os cionn an stoidhle litreachas ris an canadh nàdarras, neo naturalisme anns an Fhrangais.
‘S e fear dhe na sgrìobhadairean nobhailean Frangach na bu chòrdte na cruinne a bh' ann Zola is thathar a’ cur a chuid obrach sa chlò, ga eadar-theangachadh is a’ bruidhinn mu dheidhinn cho tric fhathast. Nochdaidh na leabhraichean aige daonnan anns na fiolmaichean agus air an telebhisean. Tha a bheatha is a chuid obrach air an nochdadh ann an tòrr sgrùdaidhean eachdraidheil. Taobh litreachas, tha e ainmeil gu sònraichte air sàilleabh na Rougon-Macquart, sreath dhe fichead nobhailean aige a tharraingeadh dealbh co-chomann na Frainge aig àm an Darna Iompaireachd. Leanadh an sreath sin an teaghlach Rougon-Macquart, tro na ginealaichean is gach leabhar a’ dealbhadh ginealach agus linn fa leth.
Mu dheireadh a’ bheatha bha e an sàs anns a’ cheist Dreyfus nuair a sgrìobh e an t-artaigil ainmeil « J’Accuse…! » (Tha mi e fàgail air...!) anns a’ phàipear-naidheachd L'Aurore anns an Fhaoilleach 1898. Thug e sumanadh dhan Taigh-cùirte fo chasaidean dhe Chliù-mhilleadh agus b' fheudar dha a dhol gu Lunnainn is e na fhògarrach sa bhliadhna sin fhèin.
Leanabas agus òige ann am Provence (1840 - 1858)
Rugadh Émile Zola ann am Paris ann an 1840 ach ‘s ann às an Eadailt a bha athair. ‘S e an aon mac aig Francesco Zola agus Émilie Aubert a bh’ann. B’ e Francesco Zola Innleadair na h-obraichean poblach agus seann oifigear Eadailteach. Thug e tairgse airson siostam a chur air dòigh gus fìor uisge a thoirt a dh’Aix-en-Provence bhon a’ Bheinn Sainte-Victoire. Fhuair e an cùmhnant air an 19mh latha dhen Ghiblean 1843 agus chaidh an teaghlach a dh’fhuirich ann an Aix-en-Provence. chaidh ainm a chur dhan chùmhnant ann an 1844. Stèidhich esan Companaidh a’ Chanail Zola (Fraingis) Société du Canal Zola), leis a chuid chompanaich mhaoineachaidh. Chaidh na h-obraichean a thòiseachadh ann an 1847. Chaochail esan leis an niumòinia ann an 1847 an dèidh an Dàm Zola a thogail.
Dreyfus (1894 - 1899)
Bha Zola an sàs anns a’ chùis sin bho 1897, air sgàth gun cuireadh an iomairt an aghaidh an Iùdhach Dreyfus dragh air Zola, is chuir e roimhe pàirt a ghabhail anns a’ chùis is e a’ dìon na Iùdhaich. Nochd a’ chiad artaigil a sgrìobh mun chùis anns a’ phàipear-naidheachd Le Figaro DiDòmhnaich, an 14mh latha dhen Shamhain 1897. Chuir e crìoch air an artaigil leis an t-seanatans ainmeil fàidheil: « Tha am fìoras a’ dol air adhart is cha chuir càil stad air » Fraingis :« La vérité est en marche et rien ne l'arrêtera ». Chan e Alfred Dreyfus a bh' ann am brathadair, ach an ceannard Ferdinand Walsin Esterhazy. Nochd e ri beulaibh Chùirt fo lagh airm Paris air an 10mh latha dhen Fhaoilleach 1898, ach chaidh e a shaorachadh an làn a-màireach. Bha Zola cho fiadhach ann an dà chuid an aghaidh dhìtidh duine neo-chiontach agus saorachadh duine ciontach co-dhiù. Agus bha e uabhasach fiadhaich.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às an Fhraing Roinn-seòrsa:Poileataigs Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Frangach
17
Is dòcha gu bheil thu a' lorg 1917
Bàsan
Roinn-seòrsa:10an
Llanyrafon
Tha am baile Llanyrafon ann an Torfaen, a' Chuimrigh. Tha e 13.5 mi (21.8 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 123.9 mi (199.4 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 3156 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 321 (10.2%); rugadh 82% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Torfaen Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Sgùrr Thormaid
'S i beinn anns a' Chuiltheann anns an Eilean Sgitheanach a tha ann an Sgùrr Thormaid. Tha i 926 m a dh'àirde. Rinneadh an t-ath-sgrùdadh mu dheireadh a thaobh àird na beinne 28 an Dàmhair 2001. 'S i Beinn Rothaich a th' innte agus 's i Sgùrr na Banachdaich a mhàthair-mhullaich aice.
Chaidh Sgùrr Thormaid ainmeachadh às dèidh Norman Collie a bha na bhall anns an Scottish Mountaineering Club cuideachd agus a’ sreap anns a’ Chuiltheann còmhla ris na sreapadairean shuas. Tha leac aig taobh an iar-thuath Sgùrr MhicCoinnich leis an ainm Collie’s ledge.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach
Gòrdan (sgìre Phàrlamaid Westminster)
'S e sgìre Phàrlamaid Westminster a tha ann an Gòrdan (Beurla: Gordon).
Tha na bailtean Deis, Eilean Bhuchain, Hunndaidh, Inbhir Uaraidh agus Mealdruim, agus na sgìrean Gairbeach agus Srath Bhalgaidh anns an sgìre seo. Tha i ann an crìch ri Moireabh, Obar Dheathain a Tuath agus Siorrachd Obar Dheathain an Iar agus Ceann Chàrdainn.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba Roinn-seòrsa:Sgìrean Phàrlamaid Westminster Roinn-seòrsa:Siorrachd Obar Dheathain
Peekskill, Eabhraig Nuadh
Eachdraidh eile
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1816.
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Eabhraig Nuadh
Kame of Corrigall
'S e beinn ann an Arcaibh, Alba a th' ann an Kame of Corrigall.
Suidheachadh
Tha Kame of Corrigall suidhichte aig ceann a tuath Mòr-thìr, Arcaibh. Tha e na laighe eadar Greeny Hill san iar-thuath agus Ward of Redland san ear-dheas. Tha e 182m (597 troigh) de dh'àirde agus 's e Milldoe - Mid Tooin a mhàthair-mhullaich. Air mullach na beinne chan eil dad sònraichte ann a bhios a' sealltainn a' phuing as àirde.
Air sgàth 's gu bheil àirde nam beann ag atharrachadh tro ùine, tha buidhnean eadar-dhealaichte gam measach bho àm gu àm. Rinneadh an t-ath-sgrùdadh mu dheireadh air Kame of Corrigall san 20 am Faoilleach 2012 agus chaidh na tomhasan a chruinneachadh air an liosta a tha ri fhaighinn air an làrach-lìn "Database of British and Irish hills".
Gheibhear sealladh math air Hòigh bho mhullach na beinne.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Beanntan ann an Arcaibh
Fàsach Araibianach
thumb|right|250px|Suidheachadh Fàsach Araibianach 'S e aon de na fàsaichean as mhotha air feadh an t-Saoghail a tha ann am Fàsach Araibianach.
Tha e suidhichte ann an Saud-Aràibia, Iòrdan, Ioràc, Cubhait, Catar, na h-Iomaratan Arabach Aonaichte, Omàn agus Iemen.
'S e seo am farsaingeachd aige: 2 330 000 cilemeatair ceàrnagach.
Faic cuideachd
Roinn-seòrsa:Fàsaichean Roinn-seòrsa:An Ear Mheadhanach
Pāli
'S e cànan den gheug Innd-Iorànach den teaghlach Innd-Eòrpach a tha ann am Pāli. Bho chian bhathar ga bruidhinn anns na h-Innseachan. Ged nach eil luchd-labhairt màthaireil aice an-diugh, thathar ga cleachdadh ann an sgrìobhaidhean agus ann an ùrnaighean-choitcheann ann an Cambuidea, Bangladais, Dùthaich nan Tàidh, Làthos, Mianmar, Neapàl, Sri Lanca agus anns na h-Innseachan.
Tha na sgriobtairean as tràithe mu dheidhinn a' Bhudda sgrìobhte ann am Pāli, mar a chaidh a chruinneachadh ann an Tipitaka no ann am Pāḷi Canon. Tha an Theravada Buddhism ga cleachdadh anns na h-ùrnaighean aca.
thumb|left| Bàrr na duilleage: teacsa ann an a Sanskrit (praise of Vishnu), sgrìobhte ann an [[Devanāgarī. Bonn na duilleige: Teacsa ann am Pāli. (ann an C. Faulmann: Illustrierte Geschichte der Schrift (1880)]]
Roinn-seòrsa:Cànain Innd-iorànach
1032
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1032 (MXXXII).
Conan
'S e ainm Gàidhlig a th' ann an Conan. 'S e ainm baistidh fireann a th' ann. Chaidh e a-steach don Bheurla mar Conan.
Bunachas
Thàinig e bhon ainm Gàidhlig "Cónán", a tha a' ciallachadh  'madadh-allaidh beag' no 'cù-seilge  beag'. 'S e iar-leasachan den fhacal "Cù" a th' ann.
Chaidh e gu bith le Naomh san 7mh linn a bha is dòcha na easbaig air Eilean Mhannain.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ainmean Gàidhealach
Cealsach
Tha tobhtaichean de sheann abaid ann an Cealsach. Chaidh na Beinidictich à Tiron sa' Fhraing ann an 1119 do Shalcraig ach cha robh an àite freagarrach is stèidhich iad an abaid a Chealsach ann an 1128. Sgrios na feachdan Eanraig VIII an abaid san 16mh linn is cha do mhair ach a' phoirdse an iar.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Comhairle nan Crìochan Roinn-seòrsa:Alba Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
1033
MXXXIII
Bàsan
Roinn-seòrsa:1030an
Santa Fe, New Mexico
Tha Santa Fe (Tewa: Ogha Po'oge, Navajo Yootó) na phrìomh-bhaile ann am Meagsago Nuadh sna Stàitean Aonaichte. Bha 67,947 daoine a' fuireach anns a' bhaile ann an 2010. Tha e suidhichte aig 2,194m os cionn ìre na mara.
1031
MXXXI
Santa Fe, New Mexico
Eachdraidh eile
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1610.
1031
Bàsan
Roinn-seòrsa:1030an
Uzhhorod
'S e baile mòr eadar Košice agus Lviv anns An Ucràin a th' ann an Uzhhorod (Ucràinis: У́жгород,  Łuck, Iùdais: אונגװיר, Ungairis: Ungvár, IPA: ˈuʒɦorod). Tha e suidhichte air an àirde an iar thuath na dùthcha air na crìochan leis An t-Slòbhac, ri taobh na h-Aibhne Uzh, san roinn Zakarpatska Oblast. Tha 115,542 duine a' fuireach ann.
Eachdraidh
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1085. Às dèidh Ionnsaigh Gearmailteach-Sobhietach air a' Phòlainn ann an 1939, thàinig Uzhhorod gu bhith na phàirt den Aonadh Sobhietach, agus ann an 1944–1946 bha iomlaid sluaigh eadar a' Phòlainn agus an Ucràin Sobhietach. Ann an 1991, thàinig e gu bhith na phàirt de nàisean neo-eisimeileach na h-Ucràine.
Eòlas-sluaigh
A rèir a' Chunntais-shluaigh a rinneadh ann an 2021, 's e Ucràinis a tha a' mhòr-chuid nan daoine ann an Uzhhorod a' bruidhinn (77.55%), ged a tha mion-chuidean ann le Ruisis (12.4%), Ungairis (7.03%) agus Romàinis (1.29%).
Fàsach Phatagòinia
'S e aon de na fàsaichean as motha air feadh an t-Saoghail a tha ann am Fàsach Phatagòinia.
Uzhhorod
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Ucràin Roinn-seòrsa:Bailtean anns An Ucràin
Fàsach Phatagòinia
Tha e suidhichte anns an Argantain agus anns an t-Sile.
'S e seo am farsaingeachd aige: 673,000 cilemeatair ceàrnagach.
Faic cuideachd
Roinn-seòrsa:Fàsaichean
La Jolla, Calafòrnia
‘S e baile beairteach agus port air an àirde an iar Nan Stàitean Aonaichte a th’ ann an La Jolla. Thathar dhen bheachd gur ann às an Spàinntis La Joya (Gàidhlig: An Seud) neo am facal Tùsanach Mat Kulaaxuuy (Gàidhlig: Na Tollan) a th’ann ainm a’ bhaile. Chaidh am baile a chlàradh airson a’ chiad turas ann am 1850. Tha e suidhichte ri taobh a’ Chuain Sheimh, anns an stàit Calafòrnia, air iomall Shan Diego. Tha am baile 3,657km air falbh bho Washington, D.C. (Prìomh-bhaile na dùthcha), 161km bho Los Angeles, 2,786km bho Chicago agus 2,516km bho St. Louis. Tha 42,808 duine a' fuireach anns a’ bhaile. Chaidh Oilthigh UCSD a stèidheachadh an seo ann an 1960. Tha am baile ainmeil airson gràin-cinnidh an aghaidh nan Iùdhach. A bharrachd air sin, tha prìsean nan taighean as àirde ann an La Jolla na ann an àite eile sam bith anns Na Stàitean Aonaichte, leis cho beairteach ‘s a tha muinntir a’ bhaile. Chaochail an Ceimigear Harold Clayton Urey an seo ann an 1981.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Calafòrnia
Ganzhou
‘S e baile mòr ann an ceann a deas Shìona a th’ ann 赣州 neo Ganzhou. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 236. Tha e suidhichte aig 10m os cionn ìre na mara, 873km air falbh bho Shanghai agus 1571km  bho Bhejing, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha 226,089 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile, an 189mh baile as motha na dùthcha
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sìona Roinn-seòrsa:Bailtean
Gobi
thumb|right|250px|Suidheachadh Fàsach Gobi 'S e aon de na fàsaichean as motha air feadh an t-Saoghail a tha ann am Fàsach Gobi.
Tha e suidhichte ann am Mongòilia agus ann an Sìona.
New Inn
Tha am baile New Inn ann an Torfaen, a' Chuimrigh. Tha e 16.2 mi (26.1 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 124.2 mi (199.9 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 5831 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 500 (8.6%); rugadh 87% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Gobi
'S e seo am farsaingeachd aige: 1,300,000 cilemeatair ceàrnagach.
New Inn
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Torfaen Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
New Inn
Gobi
Faic cuideachd
Roinn-seòrsa:Fàsaichean Roinn-seòrsa:Sìona Roinn-seòrsa:Meadhan Àisia
Ezequiel Hurtado
Anns na Cogaidhean
Fhuair e a’ chiad bhlas a’ chogaidh ann an 1851, nuair a bha e an sàs ann an dìon bunaite laghail na dùthcha. Thoisich a bheatha armailt poiliteagach ceart gu leòr dà bhliadhna an dèidh sin, nuair a bha e an sàs anns na sabaidean an aghaidh an deachdaire José María Melo ri taobh a' Pàrtaidh Libearalach. Bho 1860, bheireadh e pàirt anns na còmhragan rèabhlaideach an aghaidh Riaghaltas an Tòraidh Mariano Ospina Pérez. A bharrachd air sin bha e am measg na feachd aig an t-Seanalair Tomás Cipriano de Mosquera is bhuannaich iad ann an 1861; Fhuair e an rang dhe Seanalair an Airm air a sgàth. An dèidh sin bha e an sàs ann am Mòr-dhàil a’ Chauca agus e iomadh thuras am broinn a’ Bhuidhne Riaghlaidh na Stàite co-dhiù. A bharrachd air sin, thug e pàirt anns a’ Cho-Chruinneachaidh dhe Rionegro, a chuir Bun-reachd 1863 air dòigh.
Anns a' Phoileataigs
An dèidh sin, ann an 1868, chaidh e a thaghadh mar Riochdaire dhan Mhòr-dhàil agus an uair sin mar Sheanadair. Chaidh e a dh’ainmeachadh ministear a’ chogaidh is a’ Chabhlaich leis a’ cheann-suidhe Julián Trujillo Largacha ann an 1878 agus an ceann bhliadhna chaidh e a thaghadh mar Cheann-suidhe (Riaghladair) Stàit Fèin-riaghlach A’ Chauca, airson teirm dhe ceithir bliadhnachan (1879 - 1883); Fhuair e an dreuchd sin tron "Rèabhlaid A’ Ghiblein" (1879), leis na seanalairean Eliseo Payán agus Juan de Dios Ulloa os a chionn, is iad nan riochdairean co-bhann dhe na daoine aig Mosquera agus daoine neo-eisimeileach a bha an aghaidh na mì-ghnàthachaidhean a rinn na daoine radaigeach.
Nuair a leig e an dreuchd sin ann an 1883, chaidh e a thaghadh leis a’ Mhòr-dhàil mar neach-ainmichte gu Ceannas na Dùthcha agus chaidh e a dh’ainmeachadh mar Bhritheamh Àrd-Chùirt a' Cheartais cuideachd. Le sin chleachdadh e còirichean a’ chinn-suidhe eadar an Giblean agus an Lùnasdal 1884, air sàilleabh na dàlach a bha aig Rafael Núñez airson an dreuchd fhaighinn. Nuair a chuir e a Bhuidheann Riaghlaidh air dòigh thug e na raoin-ùghdarrasan dhe Riaghaltas (ministrealachd na dùthcha agus a’ cheartais an latha an-diugh), Maoineachadh, Ionmhas, Leasachadh, Dùthchannan Cèin, Foghlam agus Cogadh gu Manuel M. Castro, Felipe Angulo, Mariano Tanco y José María Caro, José J. Vargas, Eustorgio Salgar, Napoleón Borrero agus José María Campo Serrano fa leth.
Fhuair e dreuchdan cudromach seadh anns a’ Chauca, seadh aig ìre nàiseanta, bha e na Bhritheamh aig Taigh-cùirte a’ Chauca agus aig Àrd-chùirt a' Cheartais, eadar dreuchdan eile cargos. A bharrachd air sin, bha e an sàs anns a’ ghnìomhachas na Cairte-Gheal (neo Quinine) anns an Stàit sin.
An dèidh a’ chinneas fhàgail thug e fuidse do Phròiseact an Ath-bheòthachaidh a bha aig Núñez, ann an Cogadh ann an 1885, agus chuir iad dhan phrìosan e, far an d’ fhuair e fìor dhroch làimhseachadh, an uair sin thilg iad a-mach an dùthaich e gu Costa Rica; fhuair e cead airson tilleadh ann an 1889, far an do bhàsaich e an ceann greis.
Tha an duslach aige na laighe ann an Teampall nan Urramach (El Panteón de los Próceres) anns a’ bhaile Popayán ann an (Cauca), coisrigte ann an 1940 leis a' Cheann-suidhe Guillermo León Valencia.
Gallaraidh
Roinn-seòrsa:Daoine à Coloimbia Roinn-seòrsa:Poileataigs Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Sgùrr Thuilm
thumb|Sgùrr Thuilm 'S i beinn anns a' Chuiltheann anns an Eilean Sgitheanach a tha ann an Sgùrr Thuilm. Tha i 963 m a dh'airde.
Tha Forbes a’ smaoineachadh gur e an Sgùrr aig Tulm a th’ ann an Sgùrr Thuilm agus gur e an aon duine a th’ ann leis an robh Caisteal Dùn Tuilm ann an Tròndairnis. Tha e a’ mìneachadh nach eil an t-ainm a’ tighinn bhon fhacal tolm a tha a’ ciallachadh cnoc.
Berkeley, Calafòrnia
‘S e baile mòr agus port air an àirde an iar Nan Stàitean Aonaichte a th’ ann am Berkeley (IPA: ˈbɜrkliː). ‘S ann à ainm an Easbaige George Berkeley, a bha an sàs anns an Eaglais Easbaigeach a tha an t-ainm, leis gun tuirt e gur robh “Slighe na h-ìompaire a’ dol chun an iar”. ‘S e Contra Costa (Gàidhlig: An aghaidh a’ Chòsta) an t-seann ainm Spàinntis a bha aige o shean. Chaidh am baile a chlàradh airson a’ chiad turas ann am 1850. Tha e suidhichte aig 400m os cionn ìre na mara, ri taobh a’ Bhàigh Shan Francisco, anns an stàit Calafòrnia, air iomall Shan Francisco. Tha am baile 3,903km air falbh bho Washington, D.C. (Prìomh-bhaile na dùthcha), 558km bho Los Angeles, 2,967km bho Chicago agus 2,788km bho St. Louis. Tha 106,697 duine a' fuireach anns a’ bhaile. Chaidh Oilthigh UCB a stèidheachadh an seo ann an 1868. Chaochail an Eaconamaiche John Harsanyi agus na Ceimigearan Melvin Calvin is William Francis Giauque an seo.
Cucunubá
'S e baile beag ann an Cundinamarca, Coloimbia, a th' ann an Cucunubá. Tha e suidhichte dìreach ann am meadhan na dùthcha aig 2,590m os cionn ìre na mara agus 88km air falbh bho Bhogotá. 'S e baile le gnàth-shìde caran fuar a th' ann an Cucunubá, agus tha teodhachd mu 14.6˚ thar cheann aige. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1600.
Berkeley, Calafòrnia
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Calafòrnia
Sgùrr Thuilm
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach
Cucunubá
Sluagh a' bhaile
Tha  dìreach 1,156 duine nan tàmh anns a' bhaile fhèin, ach tha a’ mhòr-chuid dhuibh, 8,056, a’ fuireach thall anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile. Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin. Air adhbharan trioblaidean poilitigeach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail. Le sin, ‘s e pàtran àireimh-shluaigh gu math àbhaisteach a th' ann an seo. Taobh chinnidh, 's e daoine geala/mestizos a th' ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann an Cucunubá, ach tha 0.2% dhe daoine le freumhan ann an Afraga agus 0.5% Tùsanaich. 'S urrainn dhan 92% dhe na daoine ann an Cucunubá leughadh agus sgrìobhadh. A thuilleadh air sin, chan eil fòn aig an taigh aig 5.5% dhe na dachannan.
Fèisean
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann am Cucunubá. Chithear fèilltean  caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid Chaitligeach a th' ann fhathast,  fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir 's tha beairteas cultarail na dùthcha.
Daoine Ainmeil
Jorge Eliecer Gaitán (1903 - 1948): Tagraiche do Cheannas na dùthcha a chaidh a mharbhadh.
1030
MXXX
Bàsan
Roinn-seòrsa:1030an
18
Is dòcha gu bheil thu a' lorg 1918
Bàsan
Roinn-seòrsa:10an
19
Is dòcha gu bheil thu a' lorg 1919
1042
MXLII
Bàsan
Roinn-seòrsa:1040an
19
Bàsan
Roinn-seòrsa:10an
Loch Sgeireach
thumb|Sealladh air Loch Sgeireach
'S e loch ann an Alba a tha ann an Loch Sgeireach. Tha e suidhichte ann am Frìth Fanaich san ear-thuath air Beinn Liath Mhòr Fanaich (‎954m) agus Beinn Liath Bheag (664m). Tha a' bheinn Creag Dhubh Fanaich (756m) sa deas.
Tha an loch seo cho mòr ri 11.3 ha (27.9 acres). 'S e 2.5 km (1.5 mile) an cuairt-thomhas aige agus tha e mu 765 m a dh'fhad san àite as dìriche. Chan eil eilean anns an loch seo. Tha bàrr uisge an locha mu 526 m (1726 troigh) os cionn na mara agus tha e mu 12.8 km (7.9 mile) air falbh bhon mhuir. Thèid Loch Sgeireach a lìonadh bhon ear-dheas le Allt a' Choire Ghuirm. tha an t-uisge a' sruthadh a-mach às an loch seo chun an ear tro Allt an Loch Sgeirich agus an uair sin gu tuath tro Abhainn an Torrain Duibh do Loch a' Ghlais-Chàrnaich.
Chan eil duine sam bith a' fuireach faisg air Loch Sgeireach agus mar sin chan rathaidean ann a leanas chun na locha seo.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba Roinn-seòrsa:Frìth Fanaich
1041
Bàsan
Roinn-seòrsa:1040an
Labhdair
'S e baile ann an Alba a Deas, ann an Siorrachd Bhearaig, a tha ann Labhdair (Beurla: Lauder). Tha e suidhichte aig cois an Lomair Mhòr.
Eachdraidh
Chaidh e na bhorgh san 1320an nuair an d'fhuair an Dùghlas Dubh e. Chaidh a' chomhairle bhorgh a sgaoileadh ann an 1975 agus tha fo-chomataidh Comhairle nan Crìochan a stiùireadh Maoin a' Mhaith Chumanta Labhdair. Thog Sir William Bruce an eaglais san 17mh linn. Tha cruth croise Ghreugach oirre. Chaidh turaid-faire a thogail san 1830an, luchd-aiseirighe a bhacadh.
Bha stèisean-rèile ann, ceann an rèile aotrom Lauder, eadar 1901 is 1932.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Siorrachd Bhearaig Roinn-seòrsa:Comhairle nan Crìochan Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Jan Palach
'S e oileanach aig Oilthigh Theàrlaich ann am Pràg (Seacais: Univerzita Karlova v Praze; Laideann: Universitas Carolina Pragensis; Gearmailtis: Karls-Universität zu Prag) a bh' ann an Jan Palach (IPA: jan ˈpalax, Pràg, 11 an Lùnastal 1948 - ibidem 19 am Faoilleach 1969). Dh'ìobair e esan fhèin mar fhianais an aghaidh ionnsaigh Shobhiatach a ghabh àite anns an Lùnastal 1968.
An Ionnsaigh Shobhiatach
Air an 21 an Lùnasdal 1968, bhris an t-armailt Sovietach a-steach air an t-Seic-Slòbhac, oir cha robh na h-ath-leasachaidhean a rinn an riaghaltas anns an Seic-Slòbhac a' còrdadh ris an riaghaltas Sovietach, bha an riaghaltas Sovietach ag iarraidh a' cumail a bhuaidh air an t-Seic-Slòbhac. Bha Palach ag ionnsachadh Feallsanachd aig an àm. fon riaghaltas aig Alexander Dubček, is le sin mhùchadh Earraich Phràg. Mar sheòrsa dhe fianais, loisg Palach esan fhèin anns a' Cheàrnaig Vaclav air an 16mh am Faoilleach 1969. Dh'fhàs tìodhlacadh Phalach a bhith an fhianais-dhùbhlain na bu mhò a bh' ann a-riamh an aghaidh nan Sobhiatach, agus an ceann mìos, air 25 an Gearran, mharbh oileanaich eile, Jan Zajíc, esan fhèin san aon dhòigh agus san aon àite. Sa Ghiblean, rinn Evzen Plocek an dearbh rud ann an Jihlava.
Jan Palach is Saoghal na Gàidhlig
"...nach b’ ann le teine-aighir mar chunnacas ann am Pràg, ’s nach b’ e an curaidh oileanaich a rachadh suas ’na smàl..."
Jan Palach anns a' chultar
Ann an 2013, rinn HBO sreath filmichean mu dhèidhinn na tachartasan a lean às dèidh bàis Phalach: Hořící keř (The Burning Bush). Bha Agnieszka Holland, stiùiriche nam film Pòlainneach ainmeil, na stiùiriche.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Seic-Slòbhac Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:Poileataigs
Gràdh Geal Mo Chridh'
'S e seann òran Albannach a tha ann an Gràdh Geal Mo Chridh.
Sgùrr Fuar-Thuill
'S e beinn ann an Gleann Srath Farair a’ Ghàidhealtachd a th’ ann an Sgùrr Fuar-Thuill. Tha e 1,049 m de dh’àirde agus ’s e Beinn Rothaich a th' ann. Tha e suidhichte air taobh an ear Loch Monar.
10
Is dòcha gu bheil thu a' lorg 1910
Gràdh Geal Mo Chridh'
Gràdh Geal Mo Chridh'
<i>Bheir mi o hu ho-o Bheir mi o-o hu o hi Bheir mi o-hu o-o ho 'S mi fo bhròn 's tu 'gam dhìth</i>
Pen Transh
Tha am baile Pen Transh ann an Torfaen, a' Chuimrigh. Tha e 16.2 mi (26.1 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 126.5 mi (203.6 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 5790 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 542 (9.4%); rugadh 90% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
10
X
Gràdh Geal Mo Chridh'
Gràdh Geal Mo Chridh'
Dhèanainn treabhadh dhèanainn buain Chumainn suas thu gun strì 'S bheirinn as a' ghreabhal chruaidh Dha mo luaidh teachd-an-tìr.
Sgùrr Fuar-Thuill
Bhon mhullach gheibhear seallaidhean air beanntan Mhonar, Loch Monar, Strath Conain, beanntan Achadh na Sìne agus Frìth Fanaich.
Pen Transh
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Torfaen Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Sgùrr Fuar-Thuill
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Gràdh Geal Mo Chridh'
Gràdh Geal Mo Chridh'
Sèist
10
Bàsan
Roinn-seòrsa:10an
10er
Gràdh Geal Mo Chridh'
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ceòl Roinn-seòrsa:Bàrdachd Roinn-seòrsa:Òrain Ghàidhlig
Liontan Ruairidh
'S e baile ann an Alba a Deas a tha ann an Liontan Ruairidh neo Linton an Iar (Beurla: West Linton).
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Comhairle nan Crìochan Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Cille Bhoisil
thumb|Cille Bhoisil
'S e baile ann an Alba a Deas a tha ann an Cille Bhoisil (Beurla: St Boswells). Ann an 2001 bha 1,086 duine a' fuireach an seo.
'S e seo na co-chomharran aige: 55° 34′ 15″ Tuath agus 2° 38′ 45″ Iar.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Comhairle nan Crìochan Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
1043
MXLIII
Mordvin
Cànan Fionno-Ugrach (Finno-Ugric) ann an Ruis, tha e stèidhichte faisg air Mosgo.
1043
Bàsan
Roinn-seòrsa:1040an
Mordvin
Aibidil: А/а, Б/б, В/в, Г/г, Д/д, Е/е, Ё/ё, Ж/ж, З/з, И/и, Й/й, К/к, Л/л, М/м, Н/н, О/о, П/п, Р/р, С/с, Т/т, У/у, Ф/ф, Х/х, Ц/ц, Ч/ч, Ш/ш, Щ/щ, Ъ/ъ, Ы/ы, Ь/ь, Э/э, Ю/ю, Я/я
Roinn-seòrsa:Cànain Ùraileach
Pont-hir
Tha am baile Pont-hir ann an Torfaen, a' Chuimrigh. Tha e 13.5 mi (21.8 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 122.5 mi (197.1 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 1461 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 149 (10.2%); rugadh 76% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Torfaen Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Coinneach
Bunachas
'S e ainm Gàidhlig tradaiseanta a th' ann an Coinneach a tha gu math cumanta air a' Ghàidhealtachd Is dòcha gu bheil e a’ ciallachadh "duine bàn, eireachdail". Nochd an t-ainm seo ann an Leabhar Dhèir anns an 12mh linn mar "Cainnech mac Meic Dobarcon", "Comgell mac Caennaig, taesec Clande Canan", agus "Gartnait mac Cannech".
Cruthan eile
Nochdaidh an t-ainm seo mar Cainneach no Cainnech cuideachd.
Thèid Coinneach a chleachdadh mar ainm sloinnidh cuideachd: Mac Coinnich no MacKenzie anns a' Bheurla
'S e Céineag am meanbh-ainm a th' ann, nochdaidh e ann am Beurla mar "Kenny". Chithear cruth eile den ainm Kenny ann an Ros an Iar mar Cadhan.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ainmean Gàidhealach
Fàsach Mhòr Bhictòria
thumb|right|300px|Suidheachadh Fàsach Mhòr Bhictòria 'S e aon de na fàsaichean as motha air an t-saoghail a tha ann am Fàsach Mhòr Bhictòria.
Tha e suidhichte ann an Astràilia.
'S e seo am farsaingeachd aige: 348 750 cilemeatair ceàrnagach (km2), no 4.5% den fharsaingeachd Astràilia.
Faic cuideachd
Roinn-seòrsa:Fàsaichean Roinn-seòrsa:Astràilia
Sylvia Kristel
B' e cleasaiche às na Tìrean Ìsle a bh' ann an Sylvia Maria Kristel (Utrecht, 28 an t-Sultain 1952 - Amsterdam, 18 an Dàmhair 2012). Bha i gu math ainmeil fad na 70an airson an fhiolm Emmanuelle. Chaochail i le aillse ann an 2012.
Iomraidhean
Kristel, Sylvia Kristel, Sylvia
Great Basin
thumb|right|250px|Suidheachadh Fàsach Great Basin agus na roinnean eile a tha ceangailte ris 'S e aon de na fàsaichean as motha air feadh an t-Saoghail a tha ann an Great Basin.
Tha e suidhichte anns na Stàitean Aonaichte.
Faic cuideachd
Roinn-seòrsa:Fàsaichean Roinn-seòrsa:Na Stàitean Aonaichte
Fionnlannais
'S e cànan Fionno-Ugrach a tha ann am  Fionnais, Fionnlannais neo Suòmais.
Rutger Hauer
'S e cleasaiche às Na Tìrean Ìsle a bh' ann an Rutger Oelsen Hauer (Breukelen, 23 am Faoilleach 1944–19 an t-Iuchar 2019). Chaidh e dhan sgoil ann an Amsterdam agus an uair sin gu colaiste dràma an siud cuideachd, air a bheil Kleinkunstacademie 'Acadamh an Ealain Bheag'. Dh'fhàs e ainmeil san dùthaich aige fhèin fad na 60an air sàilleabh sreath telebhisein air an robh Floris, a rinn e còmhla ri Paul Verhoeven agus b' ann anns an fhilm Blade Runner a stiùirich Ridley Scott a bha a ròl as ainmeile. Chaochail e ann an 2019.
Fionnlannais
Tha i na cànan oifigeil ann an Suòmaidh. Tha i dìonta mar mhion chànan oifigeil anns an Eastòinia, ann am pàirt den Nirribhidh is anns an t-Suain.
Rutger Hauer
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às na Tìrean Ìsle Roinn-seòrsa:Cleasaichean nam film
Fionnlannais
B' ann Mikael Agricola a dh'eadar-theangaich an Tiomnaidh Nuadh gu Fionnlannais ann an 1548.
Iomraidhean
200px|left|thumb|Sanas-rathaid
Roinn-seòrsa:Cànain Ùraileach Roinn-seòrsa:Suòmaidh
10an RC
Bha na 10an, sa 1 Linn RC eadar 1 am Faoilleach 19 is 31 an Dùbhlachd 10.
Bàsan
Roinn-seòrsa:1 Linn RC
Pìobaireachd
'S e an ceòl traidiseanta airson am Pìoba Mòr a tha anns a' phìobaireachd. An-diugh tha mòran daoine ga toinneamh oir tha iad a' smaoineachadh nach fhaodaidh sibh a' dèanamh caochlaidhean anns an ùrlar. Ach chan eil sin fhìor ma tha sibh a' chuir seall air na ceòl Clann 'IcCruimmein. Tha tuilleadh seòrsa ùrlair airson pìobaireachd, ach feumaidh sibh a' faicinn roimhe cluich no dèanamh pìos nuadh, gu bheil e ach ùrlar agus feumaidh sibh a' cleachdadh do comasan ciùil airson a' bhi ceart.
Eadar-fhighte
Tha an ùrlar 'Eadar-fhighte' ga cleachdadh de mun ceart 7% an ceòl sean. Tha am pàtran aige mar seo:
A B A
B A B
Tha sibh a' faodaidh faicinn carson a' tha an t-ainm aige 'Eadar-fhighte'. Tha an 'A' agus 'B' a' iomradh ris na abairtean ciùil.
Liriceach Eadar-fhighte
Tha an t-ùrlar 'liriceach eadar-fhighte' ga cleachdadh de mun ceart 6% an ceòl sean. Tha am pàtran aige mar seo:
A B A B
C A B A'
Tha an ' an-dè an A a' ciallachadh gum feumaidh a' bhi caochladh ann.
Adhartach
Tha an t-ùrlar 'Adhartach' ga cleachdadh de mun ceart 12% an ceòl sean. Tha am pàtran aige mar seo:
A1 A2