cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Airmeinia
‘S e dùthaich a tha ann an  Airmeinia  neo Arminia ( Airmenianais: Հայաստան, Hayastan), ainm oifigeil: Poblachd Airmeinia . A-rèir an t-shònrachaidh a chleachdar, canar gu bheil i na pàirt den Roinn-Eòrpa neo na pàirt den Àisia. A thaobh cultar tha ceangal laidir aice leis an Roinn-Eòrpa. Tha i suidhichte eadar am Muir Dubh agus am Muir Caspach anns an Cabhcas a Deas. Tha crìochan aice san ear le Asarbaidean, sa tuath le Gruisia, san iar leis an Tuirc agus sa deas le Ioràn.
Ceangal a-mach
thumb|left|300px|[[Manachainn Khor Virap (às an 12na linn air Beinn Ararat]] 200px|thumb|right|Cruth na tìre ann an Lori
Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa Roinn-seòrsa:Dùthchannan ann an Àisia Roinn-seòrsa:Àisia an Iar-Dheas
Hampton, Alba Nuadh
Tha Hampton ann an Siorrachd Annapolis ann an Alba Nuadh.
Martin Ljung
B' e actair agus amadan às an t-Suain a bh' ann am Martin Vilhelm Ljung (Luleå, 15 an Lùnastal 1917 - Stockholm, 30 an t-Sultain 2010). Thoisich e ann an 1947 san fhiolm Tappa inte sugen. Bha e an lùib na dhèanadh Povel Ramel an dà chuid fiolmaichean agus dealbhan-cluiche. Tha e ainmeil taobh a-muigh na dùthcha aige airson an fhiolm Pippi Långstrump på de sju haven (1970). Phòs e aig Birgit Kahlin ann an 1946.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Suain Roinn-seòrsa:Cleasaichean nam film
Asterix An Ceilteach
thumb|right|200px|Albert Uderzo, a rinn na dealbhan, co-sgrìobhadair Asterix (2005) 'S e Asterix An Ceilteach a' chiad leabhar ann an sreath de leabhraichean le dealbhan èibhinn a sgrìobh an dithis Fhrangach, Uderzo agus Goscinny mu dheidhinn an laoich Cheiltich, Asterix. Chaidh an leabhar a dh'eadar-theangachadh gu Gàidhlig le Peadar Morgan ann an 1989.
Caractairean
Roinn-seòrsa:Litreachas
Baile Uí Scuillín
'S e baile ann an Contae Dhoire a tha ann am Baile Uí Scuillín.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae Dhoire
Juan de Dios Aranzazu
Beatha
Bha e an sàs anns a’ poileataigs bho 1823 agus bha e iomadh turas os cionn a' Mhòr-dhàil. Bha e na bhall a’ Cho-chruinneachadh ann an Ocaña ann an 1828. Thug e pàirt ann an coimisean còmhla ri José Antonio Páez a dh’fheuch, gun shoirbheachas, ris an sgaradh dhen Bheiniseal bho Coloimbia Mhòr a sheachnadh.
Thug e taic dhan ar-a-mach a rinn José María Córdova an aghaidh an deachdaireachdaig a’ Cheann-suidhe Simón Bolívar ann an 1829.
Riaghladair na h-Antioquia
Chaidh na bailtean Campamento, Cocorná, Ebéjico, Entrerríos, Girardota agus Liborina a steidheachadh fad ‘s a bha e na Riaghladair. ‘S e ro-ruitheach na rathaid chun na mara a bh’ ann.
Ceann-suidhe na Poblachd
Bha e na chathraiche Comhairle na Stàite rè an Riaghaltais aig Pedro Alcántara Herrán. Le sin, bha e na cheann-suidhe Cholombia eadar 1841 agus 1842, fhad ’s a bha Alcántara Herrán air dhìth is esan a’ stiùireadh na feachdan armachd aig àm Cogadh nan Àrdanach, agus leis nach b’ urrainn dhan leas ceann-suidhe, Domingo Caycedo Santamaría, an dreuchd fhaighinn air sgàth gu robh e tinn.
Cuimhneachadh
Chaidh am Baile Aranzazu, a stèidheachadh ann an 1853 ann an Caldas, mar chuimhneachadh an Fhir Poileataigs sin a rugadh ann an Antioquia, air sgàth 's gun tug esan fhèin am fearann far a bheil am baile an latha an-diugh mar thabhartas.
Ceanglaichean A-mach
Pàrtaidh Libearalach Choloimbia (Spàinntis)
Roinn-seòrsa:Coloimbia Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:Poileataigs Roinn-seòrsa:Daoine à Coloimbia
Basgais
right|190px|thumb|Roinnean anns an Fhraing is anns an Spàinn far a bheil Basgais ga bruidhinn. thumb|190px|Dual-chainntean Bhasgach
'S e Basgais (Basgais: Euskara IPA: [eus̺kaɾa]) cànan nam Basgach a tha a' fuireach ann an Dùthaich nam Basgach, ceàrnaidh eadar ear-thuath na Spàinne is iar-dheas na Frainge. Tha i aig 25.7% dhe na Basgaich anns na roinnean-dùthcha air fad (665,800 a-mach à 2,589,600). Tha 614,000 dhiubh a' fuireach air taobh na Spàinne de Dhùthaich nam Basgach is càch 51,800 air taobh na Frainge.
Lake La Rose
Tha Lake La Rose ann an Siorrachd Annapolis ann an Alba Nuadh.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Ainmear trusaidh
Tha “Ainmear trusaidh” (Beurla ‘’collective noun’’) air a chleachdadh airson buidheanan de ainmearan den aon seòrsa, cruinnichte ri chèile, m.e. cleachdamaid “cabhlach” airson mòran bataichean neo luing.
Eiseimpleirean sa Ghàidhlig
Roinn-seòrsa:Teirmean gràmair
Basgais
Chaidh bun-tomhas cànain air a bheil Batua a chruthachadh leis an Euskaltzaindia ("Acadamaidh na Basgaise") aig deireadh nan 60an. Chaidh a bhrosnachadh anns na sgoiltean, ann an rianachd is ann am meadhanan na Basgaise an toiseach agus thathar ga cleachdadh gu mòr an-diugh.
Ainmean a' chànain
'S e Euskara ainm oifigeach a' chànain (le grunn ainmean eile sna dual-chainntean eadar Euskuara, Eüskara, Uskara, Auskera, Üskaa is feadhainn eile mar sin). Tha dhà no trì teòraigean seasmhach ann an-diugh mu fhreumh an ainm.
Concord, Hampshire Nuadh
'S e Concord prìomh-bhaile Hampshire Nuadh. Anns a’ bhliadhna 2010 bha 42,695 duine a’ fuireach an seo. Tha e suidhichte aig 88m os cionn ìre na mara.
Eachdraidh
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1733.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Hampshire Nuadh
Basgais
Ainmean a' chànain
Tha na Basgaich fhèin a' cur euskaldunak (iolra) orra fhèin, o euskal (tionndadh ro-leasachail de Euskara) agus dun ("cuideigin aig a bheil rudeigin"); mar sin "cuideigin aig a' bheil Basgais".
'S e basque a bhitear a' cleachdadh san Fhraingis mar is trice ach tha barrachd ainmean ann san Spàinntis eadar el vasco, la lengua vasca no el euskera. Tha an dà chuid vasco is basque a' tighinn on ainm-sluaigh Laideann Vascones a tha e fhèin a' dol air ais dhan fhacal Ghreugais ουασκωνους (ouaskōnous), ainm-sluaigh a chleachd Strabo.
Tha ainm eile ann sa Spàinnis nach eilear a' cleachdadh gu tric tuilleadh, Vascuence, on Laideann vasconĭce, ach thog an t-ainm sinn droch bhlas thairis air na linntean 's cha toigh leis na Basgaich e idir. Tha e a' dol air ais dhan 14mh linn air a' char as lugha ge-tà, le lagh à Huesca ann an 1349 ag ràdh Item nuyl corridor nonsia usado que faga mercadería ninguna que compre nin venda entre ningunas personas, faulando en algaravia nin en abraych nin en basquenç: et qui lo fara pague por coto XXX sol - ag ràdh gu bheilear a' cur càin 30 sol air bruidhinn na h-Arabais, Eabhra no Vascuence (Basgais) air margaidean ann an Huesca.
Eachdraidh is seòrsachadh
Ged a tha Cànain Ròmanach Innd-eòrpach ceithir timcheall a' chànain, 's e cànan aonaranach a tha sa Bhasgais. 'S ise tè mu dheireadh de na cànain ro-Innd-eòrpach anns an Roinn Eòrpa a tha innte. Air sgàth sin, cha gabh eachdraidh nam faclan sgrùdadh tron dòigh choimeasach ach a-mhàin tro coimeas nan dual-chainntean.
Chan eil làn fhios mu thùs a' chànain ach gun robh sinnsear dhith an lathair san Roinn Eòrpa an Iar ro thighinn nan cànan Innd-Eòrpach. Tha sgrìobhainnean Laideann ann an Aquitania a' nochdadh grunn fhaclan a tha glè fhaisg air na foirmean a chaidh an ath-chruthachadh airson proto-Bhasgais, mar eisimpleir na h-ainmean Nescato is Cison (neskato is gizon - "caileag" agus "fireannach" ann an Basgais an latha an-diugh). 'S e Aquitanais a chanar ris a' chànan seo a ghnàth agus thathar sa bheachd gun robh i san sgìre ro cheannsachadh Iberia leis na Ròmanaich.
On nach robh ùidh mhòr aig na Ròmanaich ann an sgìrean beanntach Aquitania 's iad dèidheil air an talamh rèidh, chaidh aig a' chànan mairsinn beò fhad 's a bhàsaich na cànain eile mar Ibeiris is Tartesis. Gahbh a' Bhasgais ri iomadh facal-iasaid tro eadar-mhalairt leis na cànain mun cuairt oirre, a' tòiseachadh le Laideann, an uairsin Gasconais san ear-thuath, Fraingis, Spàinntis is an-diugh fiù Beurla.
Beachd-bharailean air ceanglaichean ri cànain eile
A chionn 's nach b' urrainn do sgoilearan an cànan a cheangal ris na cànain Innd-Eòrpach eile, thug iad sùil na b' fharsainge mun cuairt. Am measg iomadh faoin-bheachd, tha feadhainn ann a tha nas saidheansail ach a dh'aindeoin sin, cha deach teòraig shaidheansail sam bith a stèidheachadh a fhuair aonta farsain gu ruige seo agus tha a' mhòrchuid dhiubh ro-chonnspaideach fhathast agus thathar a' coimhead air a' chànan mar fhear aonaranach fhathast.
Tha grunn rudan ann a tha car coltach san Ìbeiris, cànan àrsaidh eile air leth-eilean Hiospàineach, agus Aquitanais. Ge-tà, chan urrainnear fhathast a ràdh le cinnt an e ceanglaichean ginteil a bha ann. Chan eilear cinnteach fhathast dè an teaghlach a bhuineas Ìbeiris fhèin dha.
Seo cuid dhe na ceanglaichean a bhathar gan cur nar sùilean nach eilear a' cur cus creidsinn ann tuilleadh:
Làithreachd a' chànain
thumb|180px|left|Ceudad nam fileantach (tha na sgìrean far nach eilear a' bruidhinn Basgais san roinn 0-4%).
thumb|right|Ceudad nam fileantach ann an Nafarroa ann an (2001). Chrìon àireamh nan sgìrean far a bheilear a' bruidhinn Basgais thairis air na linntean agus tha e nas lugha na meud na dùthcha ris an can na Basgaich Euskal Herria no "Dùthaich na Basgaise". Tha gu h-àraid ainmean-àite a' sealltainn dhuinn gun robh an roinn far an robhar ga bruidhinn fada na bu mhotha roimhe, gu h-àraid air taobh an ear nam Beanntan Pirineitheach. Mar eiseimpleir, tha ainm Gleann Aran, àite ann an Catalunia far a bheilear a' bruidhinn Gasgonais an-diugh, stèidhichte air facal Basgais haran "gleann".
Mòine
right|thumb|200px|Mòine
Basgais
Làithreachd a' chànain
Bha sgìre a' chànain a' fàs fad greis aig àm an Reconquista nuair a ghairm na tighearnan crìosdaidh air muinntir taobh tuath na Spàinne - na Basgaich is na h-Asturaich na raointean a thuineadh a bhuannaich iad o na Muslamaich. Ach ged a bha an cànan na chainnt làitheil cuid mhòr dhen t-sluaigh, 's e Spàinnis, Gasgonais, Frangais no Laideann a bhathar a' cleachdadh san rianachd is ann am foghlam.
Mòine
'S e Mòine craobhan agus stuth eile a tha air bhàsachadh agus cleachdar i mar chonnadh. Gearraidh daoine na Mòine ann am pàirtean de dh'Èirinn, Alba agus na h-Eileanan Fàro.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Connadh
Basgais
Làithreachd a' chànain
Chrìon a' Bhasgais gu grad ann an Araba is Nafarroa sna 1800an. Ge-tà, am cois èirigh nàiseantachais Bhasgaich is dàn a' chànan an teis meadhan na h-iomairt 's i na prìomh chomharra nàiseantachd ann an sùilean nan daoine, thill ann cànan am measg na feadhainn òga ann an sgìrean mar Araba, anns na h-Encartaciones is cuid de Nafarroa.
Inbhe oifigeach
Tha inbhe co-oifigeach aig a' chànan sa Choimhearsnachd Fhèin-riaghlaidh Bhasgach agus cuid dhe na sgìrean ann an Nafarroa. Chan eil inbhe oifigeach aig a' chànan anns an Fhraing fhathast agus chan urrainnear a chleachdadh anns na cùirtean a bharrachd. Gu h-annasach, tha cead aig Basgaich Spàinnteach an cànan a chleachdadh sna cùirtean san Fhraing a chionn 's gu bheil e na chànan oifigeach air taobh eile na crìche.
Àireamhan luchd-labhairt
thumb|250px|right|Mapa de chrìonadh is sgaoileadh a' chànain is a nàbaidhean eadar a' bhliadhna 1000 is 2000 Sheall an t-Suirbhidh Shòiseo-chànanach 2006 de gach ceàrn dhen dùthaich na leanas am measg an t-sluaigh os cionn aois 16:
Còmhla, bha 665,800 duine ann aig an robh Basgais ann an 2006 (aois 16 is na bu sine) a-mach à sluagh iomlan de 2,589,600 (1,850,500 sa Choimhearsnachd Fhèin-riaghlaidh, 230,200 ann an Iparralde agus 508,900 ann an Nafarroa). Sin 25.7% de labhraichean dà-chànanach, 15.4% de labhraichean fulangach is 58.9% de dhaoine gun Bhasgais. Sin piseach air àireamhan 1991 o 528,500 (a-mach à sluagh de 2,371,100 ann an 1991) gu 665,800 (ann an 2006)
Dual-chainntean
thumb|250px|right|Mapa nan dual-chainntean Basgach a rinn [[Louis-Lucien Bonaparte ann an 1869.]] Tha sgaradh mòr eadar dual-chainntean an latha an-diugh agus tha e doirbh do dhaoine aig a bheil diofar dual-chainntean tuigsinn a chèile uaireannan mur eil Batua aca. Tha sinn gu h-àraid fìor mu dhual-chainnt Zuberoa a tha gu math eadar-dhealaichte o chàch.
Tha eadar 6 is 9 dual-chainntean air an sgaradh mar is trice:
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Dùthaich nam Basgach Roinn-seòrsa:Basgais Roinn-seòrsa:An Fhraing Roinn-seòrsa:An Spàinn
Ainmear
'S e pàirt gràmair glè chudromach a tha ann an “Ainmear” (Beurla "noun"). 'S e facal a tha ainm do dhuine neo nì. 'S e ainmearan a tha ann an fhacail mar “biadh”, “cù”, “fearg”, neo “taigh”. Bidh ainmean mar “Raibeart”, neo Madrid nan ainmearan cuideachd. Mar is trice, tha ainmearan sa Ghàidhlig, Fraingis, Spàinntis ⁊c fireann neo boireann. Sa Bheurla agus Fionnais chan eil gnè sam bith aca, agus sa Ghearmailtis is Ruisis, tha ainmear "neodar" ann cuideachd.
Sanndraigh, Alba Nuadh
thumb|500px|Sanndraigh sa [[1900s as tratha]]
Ainmear
Chan urrainn do ainmear rosg-rann a dhèanamh na aonar, ged is urrainn do gnìomhair ga dhèanamh.
Seòrsaichean de ainmearan
Roinn-seòrsa:Teirmean gràmair
Sanndraigh, Alba Nuadh
Tha Sanndraigh (Beurla: Iona) ann an Siorrachd Bhioctoria, Alba Nuadh.
Canale d'Agordo
‘S e baile beag air an àirde an ear-thuath na h-Eadailt a th’ ann am Canale d'Agordo (Ro 1964: Forno d'Agordo, Veneto: Canal d'Agort). Tha e suidhichte ann an ìochdair Ghlinne air a bheil Valle del Biois, ri taobh inbhir na h-aibhnichean Biois agus Liera, aig 990m os cionn ìre na mara, eadar Beanntannan na Dolomiti agus na h-Alpi. Tha am baile am broinn na sgìre (Eadailtis: Provincia) Belluno, anns an roinn (Eadailtis: Regione) Veneto, 498km air falbh bhon An Ròimh, prìomh-bhaile na dùthcha, 233km bho Mhilano, 105km bho Phadova, 292km bho Fhirenze agus dìreach 33km bho Bhelluno. Tha 1,213 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile. Chaidh an t-àite seo a chlàradh airson a' chiad turas ann an 1185. San sgìre seo cha eil am facal canale a' ciallachadh canal, ach gleann.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Eadailt
Sanndraigh, Alba Nuadh
Tha Sgoil Mhic Fhraing a'Chaolais ann, sgoil a tha a’ teagasg bho bhun-sgoil gu ìre 12. Tha Gàidhlig air a bhith ga teagasg innte bho 1996. An-dràsta, tha cothrom aig a’ chloinn Gàidhlig a ionnsachadh mar dàrna cànan bho ìrean 4 gu 9.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Sidney Altman
'S e ceimigear à Quebec a th' ann an Sydney Altman (Montreal 7 an Cèitean 1939). Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 1989, còmhla ri Thomas R. Cech airson an obrach air RNA.
Rugadh is thogadh e ann am Montreal is bha e na oileanach aig MIT agus sgrìobh e a thràchdas ann am Boulder, Colorado. An dèidh sin dh'obraich e airson dà bhliadhna aig an LMB ann an Cambridge còmhla ri Sydney Brenner is Francis Crick far an do lorg e fianais gum b' urrainn do RNA obrachadh mar chatailist. Sin as coireach chaidh e na ollamh aig Oilthigh Yale.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Daoine à Canada
Fairge
Tha fairge neo haaf a' ciallachadh muir, neo cuan fosgailte. Mar is àbhaist, chan eil sin faisg air tìr.
Roinn-seòrsa:muir
Litchfield, Alba Nuadh
Tha Litchfield ann an Siorrachd Annapolis ann an Alba Nuadh.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Baile an Tobair
thumb|250px|Baile an Tobair ‘S e baile beag ann am Chontae Mhaigh Eo sa Chúige Chonnacht ann an Èirinn a th’ann an Baile an Tobair.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Contae Mhaigh Eo Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Èireann Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann
Pabail
thumb|Sealladh air Pabail 'S e baile beag ann an Rubha, Leòdhas, a th' ann am Pabail (Beurla: Bayble). Tha dà bhaile ann: Pabail Uarach agus Pabail Iarach. 'S e Bàgh Phabail an t-ainm a tha air a' bhàgh as fhaisge, far a bheil Eilean Phabail agus Eilean a' Chàise.
Daoine ainmeil à Pabail
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Eilean Leòdhais
Baile Uí Shírín
'S e baile ann an Contae Dhoire a tha ann am Baile Uí Shírín neo Baile Iarainn.
Eleanor Scott
'S e neach-poileataigs Albanach a tha ann an Eleanor Scott.
Rugadh i san 23mh, an t-Iuchar 1951 ann an Inbhir Nis. Mar BhPA riochdaich i A' Ghàidhealtachd is na h-Eileanan eadar 2003 is 2007. Tha i na ball de Phàrtaidh Uaine na h-Alba. Chaidh i na co-cheannard Pàrtaidh Uaine na h-Alba, còmhla ri Pàdraig Harvie ann an 2008.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Uaine na h-Alba Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
São Tomé
'S e prìomh-bhaile São Tomé agus Príncipe a tha ann an São Tomé. Anns a' bhliadhna 2005 bha 56,166 duine a' fuireach anns a' bhaile fhèin, mar sin 's e am baile as motha na dùthcha cuideachd. Tha São Tomé 302km  air falbh bho Libreville (Gabon), 661km bho Yaoundé (Camarun)  agus 443km bho Mhalabo (Gini Mheadhan-Chriosach).
Tha am baile suidhichte ann an Ana Chaves Bay anns an ear-thuath an eilein São Tomé, ann an ceann a tuath na dùthcha, aig 140m os cionn ìre na mara. Tha port-mara cudthromach aige. 'S e seo an Co-chomharran aige: 6° 40’ 53” Ear agus 0° 20’ 10” Tuath. Tha São Tomé na laighe eadar Trindade san ear-thuath agus Guadalupe san ear-dheas. Tha na bailtean seo ceangailte le rathad-iarainn. Chaidh am baile a stèidheachadh anns a’ bhliadhna 1485 leis A' Phortagail. Thàinig ainm a’ bhaile bhon fhacal Portagailis airson Naoimh Thomas. Chaidh an Àrd-eaglais São Tomé a thogail anns an 16mh linn.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Afraga Roinn-seòrsa:Meadhan Afraga
Elias James Corey
‘S e Ceimigear às Na Stàitean Aonaichte a th’ann Elias James Corey (Arabais: إلياس جيمس خوري, Methuen (Massachusetts) 12 an t-Iuchar 1928). Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 1990. Rugadh e anns Na Stàitean Aonaichte ach bhuineadh an teaghlach aige do Leabanon.
Luleå
‘S e baile meadhanach agus port faisg air Boden ann an ceann a tuath na Suaine a th’ ann an Luleå (IPA: ^leʉːɽ, Davvisámegiella: Luleju, julevsámegiella: Julevu, Suomais: Luulaja). Tha e suidhichte ann an tairbeart eadar Loch Luleälven agus Bottenviken, ri taobh na Mara Bhaltaich eadar Piteå agus Kemi (Suòmaidh), anns an sgìre Norrbottens län, 396km air falbh bho Helsingborg, 128km bho Uppsala agus 317km bho Ghöteborg. Tha 46,607 duine a' fuireach ann. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1621.
Elias James Corey
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Luleå
Freumhan an ainm
Tha e coltach gur ann à dà fhacal - eå (bruach/àite ri taobh abhainn) ann an Suainis agus lulij (daoine an t-srutha) ann an julevsámegiella - a tha an t-ainm. Bheireadh sin Bruach Daoine an t-Srutha dhuinn sa Ghàidhlig an latha an-diugh.
Eachdraidh
Ann an 1649 chaidh am baile a ghluasad bhon t-seann bhaile - far a bheil an eaglais shean (gammelkyrja) - dhan àite far a bheil e an latha an-diugh leis gu robh am Bàgh air fàs gu math eu-domhainn a chuir bacadh air luingearachd. B' atharrachadh iar-eigh-shrutha e a bha aig cnag na cùise. Thathar dhen bheachd gum bi sin na thrioblaid air feadh a' Chaolais san àm i teachd. Chaidh am baile na smàl ann an 1653, 1657 agus 1887. Chaidh Luleå ainmeachadh prìomh-bhaile na roinne an àite Piteå ann an 1865. Thug sin piseach air malairt. Thogadh àrd-eaglais ann an 1893. Dh' fhosgail an t-Arm agus feachdan an adhair bunaitean an seo aig àm an dàrna cogaidh.
Outram, Alba Nuadh
Tha Outram ann an Siorrachd Annapolis ann an Alba Nuadh.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
859
B' e bliadhna chumanta sam Mìosachan Iulianach a bha ann an 859 an dèidh Chrìosta.
Alexandra Dahlström
'S e actair agus riochdaire nam fiolm às an t-Suain a th' ann an Lena Marina Alexandra Dahlström (Gävle, 12 an Gearran 1984). Thoisich i ann an 1997 san fhiolm Sanning eller konsekvens. Tha i ainmeil taobh a-muigh na dùthcha aice airson an t-sreatha Goede Tijden, Slechte Tijden a rinn i thall anns na Tìrean Ìsle (2007). Tha i na DJ cuideachd.
859
Bha Dòmhnall I na h-Alba na Rìgh na h-Alba.
Alexandra Dahlström
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Suain Roinn-seòrsa:Cleasaichean nam film
1964
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1964 (MCMLXIV).
Bàsan
Roinn-seòrsa:1960an
Aldersville, Alba Nuadh
Tha Aldersville ann an Siorrachd Lunenburg, Alba Nuadh.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
860
Bàsan
Roinn-seòrsa:860an
Baile Uí Cheallaigh
'S e baile ann an Contae Dhoire a tha ann am Baile Uí Cheallaigh.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae Dhoire
Cocairix
An Draoidh anns an t-sreath de leabhraichean mu dheidhinn Asterix An Ceilteach. 'S e esan an aon duine anns a' bhaile bheag cheilteach leis a' chomas an deoch dhraoidheil a dhèanamh.
Roinn-seòrsa:Litreachas
Figuren aus Asterix List of Asterix characters
Alexandru Ioan Cuza
B' e oifigear an airm, rèabhlaideach, neach-poileataigs agus prionnsa à Romàinia a bh' ann an Alexandru Ioan Cuza (IPA: ˈalekˈsandru iˈo̯aŋ ˈkuza, Bârlad, 20 am Màrt 1820 - Heidelberg, 15 an Cèitean 1873). Bhuinneadh e do theaghlach Ortodogsach iar-fhlaitheach - bha athair na uachdaran-fearainn (Romàinis: boyar) roimhe. Fhuair e a chuid foghlaim aig Oilthigh Pharis agus phòs e aig Elena Rosetti à Iași ann an 1844. Chaidh ainmeachadh Domnitor (Gàidhlig: riaghladair) ann an aonadh pearsanta rìoghail an dà chuid air Moldobha agus Țara Românească ann an 1859. B' ann mar seo a chaidh Principatele Unite (Gàidhlig: Prionnsalachdan Aonaichte) agus an uair sin Romàinia a chruthachadh. Mar Riaghladair nam Prionnsalachdan Aonaichte, thug e taic dhan iomairt phoileataigeach agus dioplomasach a dh'iarradh air Impireachd nan Otomanach - an stàit àrd-uachdaran os cionn nam Prionnsalachdan fad linntean - gun aithnicheadh i aonadh Moldobha agus Țara Românească. Mu dheireadh thall, ann an 1862, b' urrainn do Chuza aonadh rianachail agus bun-reachdail nam Prionnsalachdan ann an aon stàit le a prìomh-bhaile agus a pàrlamaid ann am Bucharest ruigsinn. Chuir a dhealas airson ath-leasachadh poileataigeach agus sòisealta na Tòraidhich agus Libearalaich raidigeach na aghaidh, a' mhòr-chuid dhuibh uachdarain-fearainn agus luchd-gnothaich às a' chlas Chalpasach. Air 22 an Gearran 1866, thugadh airsan crùn a leigeil dhe agus b' fheudar dha an dùthaich fhàgail. Chaochail e thall thairis ann an Heidelberg ann an 1873.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:Daoine à Romàinia Roinn-seòrsa:Poileataigs Roinn-seòrsa:Romàinia
Cwm Clydach
Tha am baile Cwm Clydach ann an Rhondda Cynon Taf, a' Chuimrigh. Tha e 16.4 mi (26.4 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 144.2 mi (232.1 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 2695 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 238 (8.8%); rugadh 96% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Rhondda Cynon Taf Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Cwm Clydach
Àicheil
Tha buadhair “Àicheil” (Beurla negative) a’ cleachdadh far a bheil buadhair san fhoirm a dhiùltas, neo nach gabh dèanamh, m.e. tha “nach gabh” àicheil, ach chan eil “tha” àicheil. A bharrachd air sin, cleachdaidh a’ Ghàidhlig foirmean àicheil mar freagairtean - “A bheil thu nad chadal?” - “Chan eil!”.
Roinn-seòrsa:Teirmean gràmair
Cerium
Eachdraidh
Lorg Jöns Jacob Berzelius agus Wilhelm Hisinger anns an t-Suain agus Martin Heinrich Klaproth anns a' Ghearmailt cerium ann an 1803. Dh'ainmich Berzelius e air Ceres, am fo-phlanaid a lorgadh ann an 1801. Rinn Carl Gustav Mosander cerium fìor-ghlan ann an 1825 nuair a rinn e iom-obrachadh le cerium agus sodium.
Cleachdadh
Cleachdar ferrocerium, aloidh cerium, ann an lasadairean. Cleachdar e cuideachd ann an stàilinn agus iarann mòlltaichte.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eileamaidean Roinn-seòrsa:Lantanach Roinn-seòrsa:Meatailt
Oilthigh Reykjavík
'S e oilthigh prìobhaideach ann an Reykjavík a th' ann an Oilthigh Reykjavík (Innis-Tìlis: Háskólinn í Reykjavík air neo An t-Oilthigh ann an Reykjavík, facal air an fhacal). Chaidh a stèidheachadh ann an 1998, tro chòir-sgrìobhte agus b' ann fo sgàil Seòmar Malairt, Caidreachas Luchd-fastaidh agus Caidreachas Gnìomhachasan Innis Tìle a fhuaras sin. 'S e an t-oilthigh prìobhaideach as motha na dùthcha a th'ann. Aig Oilthigh Reykjavik, thathar a' cur cuideam air rannsachadh a tha aithnichte aig ìre eadar-nàiseanta. Gach bliadhna, bidh comataidh ceithir-neach de eòlaichean cèin a' dèanamh measadh mionaideach air gnìomhachd rannsachaidh gach neach-obrach acadaimigeach le dleastanas rannsachaidh aig an Oilthigh. Is e na prìomh shlatan-tomhais anns a' mheasadh bhliadhnail seo foillseachaidhean air fòraman ath-sgrùdaichte le co-aoisean, obair rannsachaidh eile leithid stiùireadh luchd-rannsachaidh, com-pàirteachadh ann an rannsachadh eadar-nàiseanta agus faighinn maoin rannsachaidh bho mhaoin farpaiseach. Tha co-dhùnadh a ’mheasaidh cuideachd air a chleachdadh mar bhunait airson a bhith a’ roinn tabhartas rannsachaidh na stàite eadar dàmhan an oilthigh. Tha Comhairle Rannsachaidh an RU a ’cumail sùil air agus tha uallach air airson a’ mheasaidh, ach tha am measadh na phàirt chudromach de smachd càileachd sgrùdadh aig an Oilthigh. Chuir Guðni Thorlacius Jóhannesson – ceann-suidhe Innise Tìle – bliadhnaichean ag obair an seo.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Oilthighean ann an Innis Tìle
Ainmear gnìomhaireach
Bidh “Ainmear gnìomhaireach (Beurla “verbal noun”) air a chleachdadh, gu h-àraid còmhla ri gnìomhair, gus sealltainn na tha cuideigin a’ dèanamh, a’ faireachdainn ⁊c.
Tha “sgrìobhadh” na ainmear gnìomhaireach ann an “tha mi a’ sgrìobhadh”, “tha mi ag iarraidh litir a sgrìobhadh”, agus “feumaidh mi litir a sgrìobhadh”.
Ceap Nòr
thumb|Ceap Nòr ann an [[2010]]
Ainmear gnìomhaireach
Roinn-seòrsa:Teirmean gràmair
Ceap Nòr
Tha Ceap Nòr (Beurla: Cape North) ann an Siorrachd Bhioctoria, Alba Nuadh.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Aspotogan, Alba Nuadh
Tha Aspotogan ann an Siorrachd Lunenburg, Alba Nuadh. Se Ashmutogun neo Ukpudeskakun sa chànan Micmac.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Iòrdan (dùthaich)
'S e dùthaich ann an Àisia an iar a tha ann an Iòrdan,     (Arabais: الأردنّ, (Al-Urdunn), neo gu h-oifigeil: Rìoghachd Hashemach na Iòrdain (Arabais: المملكة الأردنية الهاشمية (Al-Mamlakah al-Urdunniyyah al-Hāšimiyyah)). Tha crìochan aice le Iosrael, Saud-Aràibia, Siria agus Iorac.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Dùthchannan ann an Àisia Roinn-seòrsa:Iòrdan Roinn-seòrsa:Àisia-an-Iar-Dheas
Richard R. Ernst
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Daoine às an Eilbheis
13 an Cèitean
'S e 13 an Cèitean an 133mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (134mh ann am bliadhna-leum). Tha 232 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
thumb|[[Carl Linnaeus]]
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Santa Marta (baile)
'S e baile ann an Magdalena, Coloimbia,  a th'ann  Santa Marta. Tha e suidhichte dìreach air oirthir A' Chairibìan le tràighean òr-bhuidhe air a bheulaibh agus beanntan na Sierra Nevada de Santa Marta air a chùlaibh, 904km air falbh bho Bhogotá. Tha àirde meadhanach dhe 6m os cionn ìre na mara leis gur e port a th’ann, ach tha am beinn leis an canar Pico Colón suidhichte aig 5,775 os cionn ìre na mara. 'S e baile le gnàth-shìde gu math teth a th' ann le teodhachd mu 34˚ thar cheann, rè na bliadhna, ach tha gnàthan-shìde eile shuas air a’ mhòintich. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1525. 'S e Santa Marta an 11mh baile as motha na dùthcha.
Baile Conga
‘S e ceàrnaidh ann am Chontae Mhaigh Eo sa Chúige Chonnacht ann an Èirinn a th’ann an Baile Conga.
Santa Marta (baile)
Freumhan an Ainm
Mar a b'àbhaist ann an Aimearaga, chruthachadh na Spàinntich ainmean-àite le freumhan anns na creideamhan aca neo mar chuimhne air àiteachan agus daoine ainmeil thall anns an Spàinn: m.e. Sante Fe de Bogotá, San Bonifacio de Ibagué agus Santiago de Cali. Mar sin, fhuair am baile an t-ainm aige oir chaidh e a steidheachadh air an latha aig Naomh Martha, neo Marta ann an Spàinntis. Tha santo/a a' ciallachadh naomh.
Baile Conga
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Contae Mhaigh Eo Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Èireann Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann
Santa Marta (baile)
Sluagh a' bhaile
Ged a tha 415,272 nan tàmh anns a' bhaile, chan eil ach  30,148 dhuibh a' fuireach anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile. Tha fearrann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin. Air adhbharan trioblaidean poiliteagach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail.
Taobh chinnidh, ' s e daoine geala a th'ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann an Santa Marta (is mòran dhuibh mestizos). ‘S e Tùsanaich a th’ann an 1% agus tha 7.6% dhe daoine le freumhan ann an Afraga. ' S urrainn dhan 91.6% dhe na daoine ann an Santa Marta leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, tha fòn aig an taigh aig 46.2% dhe na dachannan.
Fèisean
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Santa Marta. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid chaitligeach a th’ann fhathast,  fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s a tha beairteas cultarail na dùthcha.
Daoine Ainmeil
José María Campo Serrano (1832 - 1915): Ceann-suidhe na dùthcha eadar 1886 agus 1887.
Chaochail Simón Bolívar, saoradair Aimeraga a Deas an seo ann an 1830.
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Coloimbia
An Sruthan Domhain
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Dlighe Ohm
Dlighe dhealain, stèidhichte anns a chiad dol a-mach le Georg Ohm (1787-1854) ollamh de feallsanachd-nàdurra aig München.
Tha Dlighe Ohm ag aithris: Ann an cuairt-dhealain, nuair a bhitheas bruthachd-dhealain (Bholtachd) ag iomain sruth-dhealain tro bacadair, bithidh an sruth-dhealain a rèir am bruthachd-dhealain roinnte le luach a’ bhacadair.
Mar is tric sgrìobhar an co-ionnachd anns an cruth:
Tha an cruth seo feumail ri lorg am Bholtachd a tha dith a dh’iomain sruth-dhealain sonraichte tro bacadair de luach ro-stèidhichte.
Tha Dlighe Ohm bunaiteach ri sgoil-dhealain agus ri innleadaireachd-dhealanachd.
Mata Corvinus
B' e Rìgh na h-Ungaire agus A' Chròthais a bh' ann am Mata Corvinus (Ungairis: Hunyadi Mátyás, Croatais: Matijaš Korvin, Romàinis: Matei Corvin, Cluj-Napoca, 23 an Gearran 1443 - Vienna, 6 an Giblean 1490). Chaochail e ann am Vienna ann an 1443.
Dlighe Ohm
Roinn-seòrsa:Sgoil-dhealain Roinn-seòrsa:Eòlas-nàdair
Mata Corvinus
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:Daoine à Romàinia Roinn-seòrsa:Daoine às An Ungair Roinn-seòrsa:Poileataigs Roinn-seòrsa:Romàinia Roinn-seòrsa:An Ungair Roinn-seòrsa:Croàisia
Amanda Ooms
'S e actair agus sgrìobhadair às an t-Suain a th' ann an Amanda Ooms (Kalmar, 5 an t-Sultain 1964). Thoisich i ag obair ann an 1986 san fhiolm Bröderna Mozart. Tha i ainmeil taobh a-muigh na dùthcha aice airson an fhiolm The Expendables 2 a rinn i thall anns na Stàitean Aonaichte (2012).
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Suain Roinn-seòrsa:Cleasaichean nam film
An deoch dhraoidheil
Thuit Cromleax a-steach dhan phrais de seo nuair a bha e na phàiste. Tha am buaidh fhathast air gus latha an-diugh, uill mu 50 r.c. co-dhiù. Airson na Gall eile ann am baile beag Asterix, bidh am buaidh a' fàilneachadh an deidh greis 's aca ri botail no searrag dheth a thoirt leatha. Cho fad 's gu bheil an deoch aig muinntir a' bhaile, cha tig iad fo smachd nan Ròmanach. Cha tèid iomradh air seo a leughadh anns an Casus Belli le Iulius Caesar.
Roinn-seòrsa:Litreachas
São Tomé agus Príncipe
'S e dùthaich eileanach ann an Afraga a tha ann an São Tomé agus Principe.
Tha e suidhichte aig an Gulf of Guinea mu 250 cilemeatair air falbh bho Gabon anns an tìr mhòr Afraga. Tha dà eilean mòr ann: Tha iad mu 140 cilemeatair air falbh bhon an cèile.
Ràinig luchd rannsachadh an t-eilean aig latha Naomh Thòmas agus mar sin dheth chuir iad ainm Thòmais air an eilean.
'S e São Tomé agus Príncipe an dàrna dùthaich as lugha a tha ann an Afraga a taobh àireamh-shluaigh. Agus 's e an dùthaich as lugha air feadh an t-Saoghail far a bheil Portugalais ga bruidhinn.
Iomradh
left|thumbnail|250px|Clach far a bheil an [[crios-meadhain|crios meadhan an t-Saoghail ann an Ilhéu das Rolas ann an São Tomé agus Príncipe]]
thumbnail|right|Cairt São Tomé agus Príncipe
Roinn-seòrsa:Dùthchannan Roinn-seòrsa:Afraga Roinn-seòrsa:Meadhan Afraga
Llan-gan
Tha am baile Llan-gan ann am Bro Morgannwg, a' Chuimrigh. Tha e 14.0 mi (22.6 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 145.1 mi (233.5 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 688 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 93 (13.5%); rugadh 79% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bro Morgannwg Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Llan-gan
Brùnaigh
'S e dùthaich ann an Àisia a tha ann an Brùnaigh  neo Brunai, (Cànan Malay: Negara Brunei Darussalam, Cànan Jawi: برني دارالسلام ), ainm oifigeil sa Bheurla: State of Brunei, Abode of Peace).
Tha i suidhichte san àird a tuath air an eilean Borneo ann an Àisia an Ear-Dheas. Tha crìochan aice le Malaidhsia.
'S e Bandar Seri Begawan prìomh-bhaile Bhrùnaigh.
Ceanglaichean a-mach
thumb|left|250px|[[Mosg Sultan Omar Ali Saifuddin ann am Bandar Seri Begawan]] thumb|250px|right|Brùnaigh
Roinn-seòrsa:Dùthchannan Roinn-seòrsa:Àisia Roinn-seòrsa:Dùthchannan ann an Àisia Roinn-seòrsa:Àisia an Ear-Dheas
861
Bàsan
Roinn-seòrsa:860an
Lochan gun Ghrunnd
thumb|Sealladh air Lochan gun Ghrunnd
Inbhir Pheofharain, Alba Nuadh
Tha Inbhir Pheofharain (Beurla: Dingwall) ann an Siorrachd Bhioctoria, Alba Nuadh.
Lochan gun Ghrunnd
'S e loch ann an Alba a tha ann an Lochan gun Ghrunnd. Tha e suidhichte ann an Ratharsair san àird a tuath an eilein. Tha cas-cheum a leanas bho Àrnais gu Eilean Taighe a' dol seachad air an loch seo. Chan eil duine sam bith a' fuireach faisg air Lochan gun Ghrunnd.
Inbhir Pheofharain, Alba Nuadh
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Lochan gun Ghrunnd
Tha Lochan gun Ghrunnd cho mòr ri 1.7 acair. 'S e 0.3 km (0.2 mìle) an cuairt-thomhas aige agus tha e mu 124 m a dh'fhad san àite as dìriche. Chan eil eilean anns an loch seo. Tha bàrr uisge an locha mu 67 m (220 troigh) os cionn na mara agus tha e mu 0.2 km (0.1 mìle) air falbh bhon mhuir.
Béal Átha na Ríoghna
'S e baile ann an Contae Dhoire a tha ann am Béal Átha na Ríoghna.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae Dhoire
Patrick Harvie
'S e neach-poileataigs Albannach a tha ann am Patrick Harvie, BPA.
Rudolph A. Marcus
’S e Ceimigear às Na Stàitean Aonaichte a th’ ann Rudolph Arthur Marcus (Montreal, 21 an t-Iuchar 1923). Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 1992.
Patrick Harvie
Rugadh e san 4 am Màrt 1973 ann an Alexandria. Chaidh e do Dumbarton Academy agus bha e na oileanach ann an Oilthigh Phrìomh-bhailteach Manchester. Dh'obraich e airson PHACE Scotland mus deach e na bhall Pàrlamaid na h-Alba.
Rudolph A. Marcus
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Daoine à Canada Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Patrick Harvie
Mar BhPA tha e a' riochdachadh Glaschu. Tha e na bhall agus na cho-cheannard Pàrtaidh Uaine na h-Alba còmhla ri Lorna Slater is iad nam ministearan ann an Riaghaltas na h-Alba an dèidh do chùmhnant le Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba ann an 2021. Chaidh a thaghadh ann an 2008 còmhla ri Eleanor Scott.
Riochdaich e am Pàrtaidh Uaine còmhla ri Maggie Chapman air a' choimisein Mhic a' Ghobhainn.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Uaine na h-Alba Roinn-seòrsa:Glaschu Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Camsan
'S e baile ann an Contae Dhoire a tha ann an Camsan neo Camasaigh.
Cùirt an Fhearainn
Chaidh an Siorram Ruaraidh Iain MacLeòid a stèidheachadh mar Chathraiche ùr Chùirt an Fhearainn, leis an tiotal ùr, am Morair Minginis, air an 17mh Dàmhair 2014.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba Roinn-seòrsa:Croitearachd
Ceimigeachd anailiseach
right|thumb|Ionnsramaid do speactromachd tomaid.
Auburndale, Alba Nuadh
Tha Auburndale ann an Siorrachd Lunenburg, Alba Nuadh.
Ceimigeachd anailiseach
Tha ceimigeachd anailiseach na shaidheans dhealachaidh, dhearbh-aithneachaidh agus tomhais cho-phàirtean cheimigeach ann an stuthan. 'S e meur ceimigeachd a tha ann.
Auburndale, Alba Nuadh
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Ceimigeachd anailiseach
Tha ceimigearan anailiseach ag obair, mar eisimpleir, aig a' Bhuidheann Dìon Àrainneachd na h-Alba. Tha iad a' dearbhachadh gu bheil uisge no deochan no biadh fìor-ghlan. Tha i cudromach cuideachd ann am barantachd càileachd agus saidheans foireansach.
Tha dòighean-obrach anailiseach a' gabhail a-steach speactromachd.
Ann an Rìoghachd Aonaichte ann an 1874 chaidh an Comann airson Luchd-Sgrùdaidh Poblach a chur air bhonn.
Roinn-seòrsa:Ceimigeachd
Manchester, Hampshire Nuadh
'S e Manchester am baile as motha a tha ann an Hampshire Nuadh. Anns a’ bhliadhna 2012 bha 110,209 duine a’ fuireach an seo. Tha e suidhichte aig 64m os cionn ìre na mara.
Eachdraidh
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1751.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Hampshire Nuadh
Àithneach
Tha “Àithneach” (Beurla ‘’imperative’’ (‘’mood’’)) a’ ciallachadh buadhair den riochd de ghnìomhair a bheir seachad òrdugh. Tha “greas” na riochd àithneach ann an “greasaibh oirbh!” Roinn-seòrsa:Teirmean gràmair
Grammatical mood
Wilmot, Alba Nuadh
Tha Wilmot ann an Siorrachd Annapolis ann an Alba Nuadh.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
862
DCCCLXII
Bàsan
Roinn-seòrsa:860an
Baile Chathail
thumb|250px|Baile Chathail ‘S e baile ann am Chontae Mhaigh Eo sa Chúige Chonnacht ann an Èirinn a th’ann an Baile Chathail.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Contae Mhaigh Eo Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Èireann Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann
Meallan na Saobhaidhe
'S e beinn ann an Alba a th' ann am Meallan na Saobhaidhe. Tha e suidhichte ann am Frìth Fanaich air a' Ghàidhealtachd. Tha e na laighe eadar Loch Gorm, Loch an Eilein agus Loch Odhar. Tha Meallan Buidhe (633m) air an ear.
Back Centre, Alba Nuadh
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Meallan na Saobhaidhe
Thèid beanntan na h-Alba a chur ri chèile ann an liostaichean sònraichte a rèir àirde is àirde rinneach mullach na beinne. Canar Marilyn, Beinn Rothaich, Murdo, Donald, Graham neo Corbett riutha. Tha buidhnean eadar-dhealaichte gam measach agus an uair sin thèid na tomhasan a chruinneachadh ann an liostaichean a tha rim faighinn air an làrach-lìn "Database of British and Irish hills". Bho àm gu àm nì iad ath-sgrùdadh mu àirde na beinne, agus rinneadh an t-ath-sgrùdadh mu dheireadh air Meallan na Saobhaidhe san 3 an Lùnasdal 2013.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Frìth Fanaich
Gearradh-arm
thumb|Gearradh-arm Cheann nan Sìth-mhaor Is e Gearradh-arm samhladh oifigeil na dùthcha, a' bhaile, an duine no na buidhne.
'S e dealbh a tha ann an gearradh-arm is tha earraidean a' cleachdadh blazon, cànan foirmeil, airson gearraidhean-arm a mhìneachadh. Tha cuid de dh'fhaclan Fraingis ann, mar eisimpleir or ('òr'), argent ('airgead'), gules ('dearg') agus vert ('uaine').
Alba
Ann an Alba tha Cùirt Cheann nan Sìth-mhaor a' riaghlaich gearraidhean-arm. 'S e pàirt de shiostam laghail na h-Alba a tha ann, agus mar sin tha Procadair a' Chrùin aig a' chùirt. Tha peantair oifigeil cuideachd.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas
Abhainn nam Frangach, Siorrachd Bhioctoria
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
2007
right|thumb|Ar-a-mach ann am [[Burma]]
Bàsan
Roinn-seòrsa:21mh linn
Drochaid Urchaidh
thumb|Drochaid Urchaidh, sealladh bho Bheinn Dòbhrain. Tha an taigh-òsta agus an drochaid rim faicinn 'S e baile beag ann an Earra-Ghàidheal a tha ann an Drochaid Urchaidh (Beurla: Bridge of Orchy). Tha am baile suidhichte air ceann Glinne Urchaidh air a' Mhòr-rathaid A82 ann an Earra-Ghàidheal. 'S e seo na co-chomharran aige: 56° 31′ 0″ Tuath agus 4° 46′ 18″ Iar. Faisg air a’ bhaile tha Beinn Dòbhrain.
Tha an Slighe na Gàidhealtachd an Iar, frith-rathad astair eadar Glaschu agus A' Ghearastan, a' dol tron bhaile.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Quinte West
'S e bhaile-mòr ann am Bay of Quinte a th' ann an Quinte West. Tha e suidhichte eadar Belleville agus Brighton. Ann an 2011 bha 43,086 duine a' fuireach an seo.
'S e faisg air suarach na pleuna as mòtha ann Canada a th' ann an CAS Trenton. Tha am baile as motha Trenton, agus 's e am baile-margaidh aig an pobal.
Eachdraidh
Tha Quinte West co-aontachadh na Trenton, Frankford, Barcovan Beach, Batowa, Bayside, Chatterton, German's Landing, Glenn Miller, Glenn Ross, Hallowy, Johnstown, Lovett, Madoc Junction, Maple View, Mount Zion, Oak Lake, River Valley, Roseland Acres, Spencers Landing, Stockdale, Tuftsville, Twelve O'Clock Point, Wallbridge is Wooler.
Chaidh Frankford a stèidheachadh faisg air 1820, nuair a thog Abel Scott muileann air bruach Trent River.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Canada
Cearcall
thumb|150px|Cearcall Is e cruth raonail a tha ann an cearcall. Tha cearcall coltach ri fainne, ach gun tiughad, théid a riochdachadh le loidhne a chromas gu cunbhalach mus an còinneach e le a phuing tòiseachaidh. Is feart chearcaill sam bith, gum bith gach puing air a chuairt-loidhne aig a h-aon astar bho puing stéidhichte. Chanar lar a' chearcaill ris a' phuing seo agus an reidius ris an astar eadar lar agus cuairt-loidhne. Tha e soilleir gu bheil an reidius co-ionnan ris an leth-phàirt de trast-thomhais a' chearcaill.
Tha cruth chearcall coltach ri cruth cearcall air bith eile, agus do bhrìgh sin, tha e soilleir gum bith an riochd eadar trast-thomhais chearcaill agus fad cuairt-loidhne a' chearcall na cunbhalach coitcheann.
Far a bheil an litir T a' riochdachadh fad an trast-thomhais agus an litir C a' riochdachadh fad a' chuairt-loidhne is fior gu bheil
C/T=Cunbhalach Coitcheann
Tha an Cunbhalach coitcheann seo comharraichte leis an litir Greugais π ( "pi")
Mar sin: π = C/T
Cha lorgar Dearbhadh Deireannach air luach π, ach tomhaisear e a bhith dlùth ri 22/7 neo 3.142.
Formula airson Cuairt Loidhne
O chionn 's gu bheil π = C/T
'''C = π×T '''
Ach, far a bheil r a riochdachadh reidius a' chearcaill, o chionn 's gu bheil T = 2 × r
Cuairt-Loidhne = 2 × π × reidius
Sgrìobhta gu àbhaisteach : C = 2.π.r
Gary Speed
B' e cluicheadair ball-coise às a' Chuimrigh a bha ann an Gary Andrew Speed (8 an t-Sultain 1969–27 an t-Samhain 2011) Bha Speed a' cluich air Leeds United, Everton, Newcastle United, Bolton Wanderers agus Sheffield United.
Cearcall
Formula airson Achar
Tha π a' nochdadh a-rithist anns an fhormula airson an Achar neo Farsuinnead de Chearcall. Tomhaisear achar an aonadan ceàrnach, stéidhichte air tomhais fad, tha gach aonad ceàrnach a' riochdadh achar de raon a bhitheadh aonad achar cho fad agus cho leatha ri tomhais an fhad a' cuibhrigeadh. Nan robh ceàrnach le taobh T aonadan 's an fhad sgrìobhta air raon, bhiodh Achar a' Chearnaich = T x T tomhaiste an aonadan cheàrnach.
Far a bheil an litir A a riochdachadh Achar Chearcaill, reiteachar tomhais an Achar leis an fhormula
Gary Speed
Bha e na mhanaidsear buidheann nàiseanta na Cuimrigh ach rinn e fèin-mhurt ann an 2011.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Cluicheadairean Ball-coise Roinn-seòrsa:Daoine às a' Chuimrigh
Cearcall
Formula airson Achar
Achar = π×reidius×reidius
neo, '''A = π×r2 '''
Roinn-seòrsa:Matamataig
Gravina in Puglia
‘S e baile meadhanach ann an ceann a deas na h-Eadailt a th’ ann an Gravina in Puglia (Puglis: Gravìne, Laideann: Silvium, Greugais: Σιλούϊον). Tha e suidhichte ri taobh na h-aibhne Gravina, aig 386m os cionn ìre na mara, eadar Altramura agus Irsina. Tha am baile am broinn na sgìre (Eadailtis: Provincia) Bari, anns an roinn (Eadailtis: Regione) Puglia, 350km air falbh bhon An Ròimh, prìomh-bhaile na dùthcha, 781km bho Mhilano, 630km bho Phadova, 537km bho Fhirenze agus dìreach 32km bho Spinazzola. Tha 44,317 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile. Chaidh Gravina in Puglia a stèidheachadh leis na Seann Ghreugaich ach s'ann às na Tormodaich a th'ann an t-àinm, bhon Ghearmailtis graben (clach) neo bhon Laideann graba. Tha prìomh oifisean Pàirce Nàiseanta Altamurgia anns a' bhaile Sgrìobh an Righ Freadaraig II mun bhaile: Bheir baile beairteach Gravina gràn agus fìon...garradh tlachdmhor. Bhuineadh am baile seo do Rìoghachd Napoli ro aonadh na h-Eadailt.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Eadailt
Cwm-bach
Tha am baile Cwm-bach ann an Rhondda Cynon Taf, a' Chuimrigh. Tha e 18.6 mi (29.9 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 141.6 mi (227.9 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 4229 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 448 (10.6%); rugadh 93% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Rhondda Cynon Taf Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Kary B. Mullis
əS e Ceimigear às Na Stàitean Aonaichte a th’ ann Kary Banks Mullis (Lenoir (Carolina a Tuath) 28 an Dùbhlachd 1944). Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 1993, còmhla ri Michael Smith.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Max von Sydow
'S e cleasaiche às an t-Suain a th' ann am Max von Sydow (rugadh: Carl Adolf von Sydow, Lund, 10 an Giblean 1929). Bha e na oileanach aig an sgoil Taigh-cluiche Rìoghail Dràmataig is b' e Bara en mor ('Ach aon mhàthair') a bha a chiad fiolm ann an 1948. Tha e ainmeil taobh a-muigh na dùthcha aige airson an fhilm Det sjunde inseglet ('An t-siathamh Seula') a rinn e fo Ingmar Bergman ann an 1957. Tha e fhathast ag obair.
Eanraig am Maraiche
Bha Infante Dom Henrique de Avis, Diùc de Viseu (Porto, 4 am Màrt 1394–Sagres, 13 an t-Samhain 1460) ʼna rannsaichear mara ainmeil as a' Phortagail. Theirear “O Navegador” ris sa Phortagailis, “Eanraig am Maraiche” sa Ghàidhlig.
Max von Sydow
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Suain Roinn-seòrsa:Cleasaichean nam film
Fernando González (ùghdair)
B' e ùghdair agus feallsanaiche à Coloimbia a bha ann am Fernando González (24 an Giblean, 1895 - 16 am Faoilleach, 1964). Rugadh e ann an Envigado, ri taobh Medellín. Thug Tomás Carrasquilla buaidh mhòr air.
Leabhraichean
Roinn-seòrsa:Antioquia Roinn-seòrsa:Feallsanaich Coloimbiach Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Coloimbiach Roinn-seòrsa:Daoine à Coloimbia
863
Bàsan
Roinn-seòrsa:860an
Achadh Ghobhair
thumb|250px|Achadh Ghobhair ‘S e baile beag, baile fearainn agus parraist eaglaiseil ann an Chontae Mhaigh Eo sa Chúige Chonnacht ann an Èirinn a th' ann an Achadh Ghobhair.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Contae Mhaigh Eo Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Èireann Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann
Carraig Ceasail
'S e baile ann an Contae Dhoire a tha ann am Carraig Ceasail.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae Dhoire
1965
MCMLXV
Bàsan
Roinn-seòrsa:1960an
Waldeck, Alba Nuadh
Tha Waldeck ann an Siorrachd Annapolis ann an Alba Nuadh.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh