cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
George Washington
A’ Chiad cheann-suidhe nan Stàitean Aonaichte
Fo a stiùir mar cheann-suidhe ann an 1794, cho-rèitich na Stàitean Aontaichte agus a’ Bhreatainn Cunnradh Jay, cunnradh cudromach a sheachnaich cogadh eile eadar an dà dhùthaich agus thòisich àm sìthe agus malairt eadarra a mhair còrr is deich bliadhna.
Ann an 1794, chaidh Washington a-mach os cionn an airm as ùr ann am Pennsylvania airson aimhreit a chuir sìos. B’ e seo Ar-a-mach an Uisge-beatha (Whiskey Rebellion). Bha daoine a rinn uisge-beatha a’ gearain mu chìsean ùra an Riaghaltais Fheadarail air uisge-beatha. B’ e seo fear den dà thuras a bha ceann-suidhe os cionn feachdan armaichte ann an eachdraidh nan Stàitean Aonaichte. (B’ e Seumas Madison am fear eile aig àm a’ chogaidh 1812 nuair a theich esan ’s na feachdan aige ro fheachdan Breatannach nuair a thog iad creach air a’ phrìomh bhaile Washington, D.C.
Fhuair Washington bàs air 14 an Dùbhlachd 1799.
Roinn-seòrsa:Cinn-shuidhe nan Stàitean Aonaichte Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Kingstown
Is docha gu bheil thu lorg Kingston
'S e prìomh-bhaile Naomh Bhionsant agus Eileanan Greanadach a tha ann an Kingstown. Tha am baile suidhichte air an eilean Naomh Bhionsant. Tha am port-mara as motha den eilean aige, tha mòran luchd turais a’ tighinn troimhe. 'S e teas meadhan mailearteach airson àiteachas na dùthcha a th' ann, gu h-àraid banana agus coconuts.
250px|left|thumb|Kingston
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean anns a' Chairibìan Roinn-seòrsa:Lesser Antilles Roinn-seòrsa:Bailtean
Guadeloupe
'S e eilean agus pàirt dhen Fhraing anns an Roinn Charaibeach a tha ann an Guadeloupe. Tha e suidhichte anns na h-Eileanan Aintilia Beaga. Tha iad a' cleachdadh an Euro. 'S e seo na co-chomharran aige: 16° 15’ Tuath is 61° 35’ Iar.
Eachdraidh
Chuireadh às do thràilleachd an seo agus ann an cuid a cholonaidhean eile na Frainge air 27 an Giblean 1848. Coltach ri Martinique, 's e co-roinn tìreach (Fraingis: collectivité territoriale unique) le cumhachdan de roinn agus départment a tha ann an Guadeloupe.
Ceanglaichean a-mach
200px|left|thumb|Guadeloupe thumb|300px|left|Sealladh bho Ghuadeloupe
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Départements na Frainge
Sùmaid
right|250px|thumb|Sùmaid 'S e sùmaid, no bàrc, tonn no stuaidh lunnach mhòr.
Roinn-seòrsa:Uisge
Волны на поверхности жидкости
Ieremiah
thumb|"Ieremiah" le [[Michelangelo.]] 'S e leabhar den t-Seann Tiomnaidh a tha ann an Ieremiah (ספר יִרְמְיָהוּ, Yirmiyahu ann an Eabhra).
Roinn-seòrsa:Seann Tiomnadh Roinn-seòrsa:Iùdhachd Roinn-seòrsa:Creideamh
Glamais
thumb|Glamais 'S e baile-beag ann an Aonghas a th' ann an Glamais a tha ainmeil airson a' chaisteal aige. 'S e seo na co-chomharran aige: 56° 36′ 0″ Tuath agus 23° 0′ 0″ Iar.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Oilthigh Lund
'S e oilthigh rannsachaidh na stàite ann an Lund a th' ann an Oilthigh Lund. Chaidh a stèidheachadh ann an 1666 an dèidh do Lund a dol na phàirt dhen Suain, ged a bha sgoil fiù' s ann an 1438, nuair a bha Lund anns an Danmhairg.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Oilthighean Roinn-seòrsa:An t-Suain
Siorrachd Obar Dheathain
right|thumb|250px|Crìochan aig Siorrachd Obar Dheathain mar a tha iad sa latha an diugh thumb|left|Obar Dheathain 'S e fear den Siorrachdan traidiseanta na h-Alba a tha ann an Siorrachd Obar Dheathain.
Ceangailtean a-muigh
Roinn-seòrsa:Alba Roinn-seòrsa:Siorrachdan na h-Alba
Llannor
Tha am baile Llannor ann an Gwynedd, a' Chuimrigh. Tha e 112.3 mi (180.8 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 206.9 mi (333.0 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 2078 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 1614 (77.7%); rugadh 78% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Seòl-mara
thumb|right|250px|Port Fundy, ma bhios a' mhuir làn is air fallamh
'S e an èirigh agus an tuiteam na mara a tha ag adhbharachadh aig tarraing na gealaich agus na grèine a tha anns an t-seòl-mara.
Tha dà chonntraigh ann, nuair a thathas a' mhuir-tràigh as ìsle, agus dà reothairt, nuair a thathas an làn àrd as motha, gach mìos.
thumb|Conntraigh (neap tide) agus reothart (spring tide) agus a' ghealach
Facail
'S e an toiseach èirigh an làin gu reothart a tha anns am "buinne-beò".
Llannor
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Gwynedd Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Seòl-mara
Ceanglaichean a-mach
Ro-innse fad seachdain airson puirt ann am Breatain, bho:
Roinn-seòrsa:Muir
Santiago de Compostela
Tha Santiago de Compostela (IPA: Gailìsis: [sanˈtjaɣo ðe komposˈtɛla], Spàinntis: [sanˈtjaɣo ðe komposˈtela]) na phrìomh-bhaile den comunidad autónoma de Galicia.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na Spàinne Roinn-seòrsa:An Spàinn Roinn-seòrsa:Bailtean
Bremerhaven
'S e baile mòr agus port cudromach ann an ceann a tuath na Gearmailte air iomall Bhremen a th’ ann am Bremerhaven (IPA: bʁeːmɐˈhaːfən, Plattdüütsch: Bremerhoben). Tha e suidhichte aig dìreach 3m os cionn ìre na mara, am broinn a’ bhaile neo-eisimeileachd Bremen, 286km air falbh bho Düsseldorf, 94km bho Hamburg agus 342km bho Bherlin, prìomh-bhaile na dùthcha.
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1827 mar phort ùr do Bhremen fhèin. Tha 113,011 duine a’ fuireach anns a’ bhaile, an 69mh baile as motha san dùthaich.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Ghearmailt
Robert Koch
Tha Heinrich Hermann Robert Koch (Clausthal, 11 an Dùbhlachd 1843 - Baden-Baden 27 an Cèitean 1910) iomraiteach ann an rannsachadh air bitheagan ghabhaltach, gu h-àraid a thaobh lorg na caitheimh. Ann an 1905 fhuair e an Duais Nobel ann an Leigheas.
Rugadh Robert Koch ann an Clausthal faisg air Hànobhar ann an Sagsainn Ìosail anns a' Ghearmailt air 11mh dhen Dùbhlachd 1843, agus chaidh àrach ann an teaghlach mòr de 13 chloinne. Bha athair Robert ag obair ann am mèinn-ghuail; gidheadh fhuair air Robert a dhol gu Oilthigh Göttingen, agus aig 23 bliadhna a dh'aois bha e na dhotair. An uair sin bha e ag obair ann an àitichean diofraichte air feadh na Gearmailt.
A dh'aindeoin sin, bha faireachdainn aige air cho beag feum is a bha ann gu sabaid an aghaidh nan galaran mòra. Mar eisimpleir: Aig an àm sin bhiodh gach seachdamh daoine anns a’ Ghearmailt a' caochladh leis a' chaitheimh. Mar sin thòisich e air sgrùdadh mionaideach a dhèanamh air na bha ag adhbharachadh a' ghalair seo. thumb|Às an leabhar Koch: Dòigh-beatha Bacillus anthracis Ach rinn e rudeigin ùr: Dh’ fhàs e bitheagan ann am meadhan-fàis beathachaidh agus dhathaich e le Anilin iad. Mar sin dheth, bha e an comas dha bitheag na sgreaba (Bacillus anthracis/Splenic fever 'sa Bheurla) a chur air leth. Thathas a' cleachdadh nan aiseidean agar agus an t-soitheach Phetri a dh' innlich e fhèin gus an latha an-diugh. Ann an 1876 sgrìobh e lorg agus dòigh-beatha Bacillus anthracis.
B’ e sin an t-adhbhar gun d’ fhuair e obair ùr aig Bòrd na Slàinte ann am Berlin. An seo bha ùine gu leòr aige rannsachadh a dhèanamh agus ann an 1882 fhuair e a-mach mu dheidhinn na bitheag èitigich, (fàth na caitheimh, Mycobacterium tuberculosis). Bha e an comas dha shealltainn gum b' iad na bitheagan a bha rim faicinn anns an fhuil fàth a' ghalair, (nach b' iad dìreach na rudan a thigeadh an cois). Stèidhich e ceithir riaghailtean ris an canar Tagraidhean Koch. Ann an 1885 bha e na cheannard aig Oifis Impireil na Slàinte ann an Oilthigh Bherlin.
Bhiodh e a’ siubhal uaireannan air feadh an t-saoghail, don Eadailt, don Èipheit, do na h-Innseachan, Java agus Gini-Nuadh, agus air feadh Afraga an Ear. Fhuair e a-mach mu dheidhinn a' ghalair-àraidh, (Vibrio cholerae, Cholera 'sa Bheurla), mailèiria agus galaran eile. Ann an 1905, fhuair e Duais Nobel eòlas-leighis. Chaochail e air 27 Cèitean 1910 ann am Baden-Baden, Baden-Württemberg.
Urraman
Gus an latha a th' ann an-diugh 's e Ionad Robert-Koch an t-ainm a tha air a’ bhòrd-slàinte as chudthromaiche anns a’ Ghearmailt.
Stèidhicheadh Duais agus Bonn Robert Koch gus urram a thoirt air meanbh-bhith-eòlasaichean a th' air rud gu tùr ùr a lorg, no a th' air cur ri slàinte na cruinne ann an dòigh àraid. B' e a' chiad neo-Ghearmailteach a choisinn a' bhuinn an t-àrd-ollamh Bill Hutchison aig Oilthigh Srath Chluaidh ann an Glaschu.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Slàinte Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt
An Socach (Gleann Afraig)
'S e beinn ann an Afraig an Iar air a’ Ghàidhealtachd a th’ anns an t-Socach. Tha e 921 m de dh’àirde agus ’s e Beinn Rothaich a th' ann. Tha e suidhichte os cionn Allt Beithe ann an Gleann Afraig ann an sgìre glè iomallach. Tha an t-ainm a' ciallachadh sròn muice. Feumar a bhith cùramach, oir tha beinn eile leis an ainm An Socach os cionn Loch Mullardoch ann am Frìth Beinn Fhionnlaidh an Ear.
Bhon mhullach gheibhear seallaidhean air beanntan Gleann Afraig, Oighreachd Mhonar, Cinn Tàile agus Loch Mullardoch.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
A' Mhaoirne, Ceann Chàrdainn
right|230px|thumb|A' Mhaoirne
'S e Siorrachd traidiseanta na h-Alba a tha anns a' Mhaoirne.
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:Siorrachdan na h-Alba
Stèisean Shruighlea
'S e Stèisean Shruighlea (Beurla: Stirling railway station) an stèisean-rèile ann an Sruighlea. Tha e suidhichte air an loidhne eadar Glaschu agus Obar Dheathain is Inbhir Nis.
Dh'fhosgail Rèile Mheadhanach na h-Alba stèisean 1 am Màrt 1848 agus dh'fhosgail Rèile Shruighlea agus Dhùn Phàrlain stèisean 1 an t-Iuchar 1852. 'S e co-aonachadh nan stèisean a tha anns an stèisean làithreach. Dh'ath-thogadh e ann an 1912 leis na Rèile Chailleannach.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Trafaig Roinn-seòrsa:Giùlan Roinn-seòrsa:Stèiseanan
1680
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1680 (MDCLXXX).
Bàsan
Roinn-seòrsa:1680an
Oilthigh Stockholm
'S e oilthigh rannsachaidh na stàite ann an Stockholm a th' ann an Oilthigh Stockholm. Chaidh a stèidheachadh ann an 1878, le Comhairle Bhaile Stockholm.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Oilthighean Roinn-seòrsa:An t-Suain
8 an Dàmhair
'S e 8 an Dàmhair an 281mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (282mh ann am bliadhna-leum). Tha 84 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Breithean
thumb|Ailean MacDhòmhnaill ([[Maighstir Ailean)]]
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Neon
'S e eileamaid cheimigeach a tha ann an neon le samhla Ne agus àireamh atamach 10.
Baile an Fhraoich, Aonghas
thumb|Baile an Fhraoich, meadhan a' bhaile 'S e baile-beag ann an Aonghas a th' ann am Baile an Fhraoich (Beurla/Gearmailtis: Friockheim). 'S e seo na co-chomharran aige: 56° 38′ 11.16″ Tuath agus  2° 40′ 6.17″ Iar.
Ann an 2001 bha 820 duine a' fuireach an seo.
Neon
Taisgealadh
Ann an 1898 lorg William Ramsay agus Morris Travers nuair a mheilich iad adhar gus an rach e na lionn agus an-sin theasaich iad e. Dheataich na gasan aon is aon. B' e an còigeamh ghas anns a sreath-leanmhainn a bha ann neon.
Baile an Fhraoich, Aonghas
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Siorrachd Aonghais
Neon
Cleachdadh
Tha solais neon agus leusairean helium−neon a' cleachdadh neon.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eileamaidean Roinn-seòrsa:Gasan uasal
Jack Lemmon
B' e cleasaiche à Massachusetts sna Stàitean Aonaichte a bha ann an John Uhler "Jack" Lemmon III (Newton, 8 an Gearran 1925–Los Angeles, 27 an t-Ògmhios 2001).
Rugadh is thogadh e ann an teaghlach beartach ann am Boston far an do bha e na oileanach aig Oilthigh Harvard agus dh'obair e anns a' chabhlachd mus do dh'imrich e do dh'Eabhraig Nuadh is chaidh e na chleasaiche.
Ghabh e prìomh-phàirtean ann an Some Like it Hot (1959) agus The Apartment (1960) a chaidh a stiùiricheadh le Billy Wilder. Bha e an sàs na h-actaireachd gu ruige 2000. Chaochail e ann an 2001.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte Roinn-seòrsa:Cleasaichean nam film
William Henry Perkin
B' e ceimigear à Sasainn a bha ann an William Henry Perkin.
Bha e ainmeil airson a' chiad dhath fuadain, mauveine.
Beatha
Nuair a bha e 15 bliadhna a dh'aois chaidh e don Colaiste Rìoghail na Cheimigeachd (nise na phàirt de Cholaiste Impireil Lunnainn) is dh'ionnsaich e ceimigeachd fo August Wilhelm von Hofmann. Rinn e an taisgealadh mauveine aige nuair nach robh e 18 bliadhna a dh'aois agus nuair an do dh'fheuch e ri cairt-gheal (quinine) a dhèanamh. Aig an t-àm seo bha gach gath nàdarra is daor.
Lean e dreuchd san gnìomhachas datha.
Bha e pòsta dà thuras, aig Jemima Harriet Lissett agus Alexandrine Caroline Mollwo. Fhuair e ceithir nigheannan agus trì mic, William Henry Perkin, Jr., Arthur George Perkin agus Frederick Mollwo Perkin. Bha gach mac na cheimigear.
Ann an 1907 sgoilt aipeandaig agus fhuair e am fiabhras-clèibhe agus chaochail e.
Urraman
Bha e na cheann-suidhe a' Chomainn Cheimigeach eadar 1883 agus 1885. Bhuannaich e am Bonn-Chuimhne Davy ann an 1889. Chaidh e na ridire ann an 1906. Dh'ainmicheadh Bonn-Chuimhne Perkin a' Chomainn Gnìomachais Ceimigeach air.
Llanrug
Tha am baile Llanrug ann an Gwynedd, a' Chuimrigh. Tha e 123.0 mi (198.0 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 205.7 mi (331.1 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 2794 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 2302 (82.4%); rugadh 84% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
William Henry Perkin
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ceimigearan à Breatainn Roinn-seòrsa:Cinn-suidhe a' Chomainn Cheimigich
Llanrug
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Gwynedd Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Menorca
250px|thumb|right|Menorca thumb|right|250px|Cladach ann am Menorca 'S e eilean Spàinnteach agus aon de na h-Eileanan Balèarach a tha ann am  Menorca (Catalanais is Spàinntis; Beurla: Minorca). Thàinig ainm an eilein bhon fhacal Laideann: Balearis Minor a dh'atharraich tro na linntean gu Minorica (eilean beag).
Tha Menorca suidhichte anns a’ Mhuir Mheadhanaich. Tha e cho farsaing ri 694,4 cilemeatair ceàrnagach. Anns a’ bhliadhna 2006 bha 88.434 de shluagh ann le dluths aig àireamh 127,4 duine gach km².
Tha Mahon na phrìomh-bhaile.
'S e El Toro, ainm eile Monte Toro, a’ bheinn as àirde ann am Menorca, tha i 358 meatair a dh’àrd.
Tha port-adhair eadar-nàiseanta san àird an iar an eilein, mu 3 cilemeatair air falbh bho Mhahon. Tha na h-aiseagan gu Barcelona, Palma de Mallorca agus Valencia suidhichte an seo cuideachd.
Sgìrean
thumb|right|250px|Sgìrean ann am Menorca Tha ochd sgìrean ann am Menorca. Seo iad:
Roinn-seòrsa:Na h-Eileanan Balèarach Roinn-seòrsa:Eileanan Roinn-seòrsa:An Spàinn
Hechingen
‘S e baile meadhanach faisg air Sigmaringen ann an ceann a deas na Gearmailte a th’ ann an Hechingen. Tha e suidhichte aig 328m os cionn ìre na mara, aig comar nan aibhnichean Reichenbach agus Feilbach leis an abhainn Starzel, faisg air na Beanntan Schwäbischer Alb, anns an stàit Baden-Württemberg. Tha am baile 50km air falbh bho Stuttgart, 77km bho Ulm, 195km bho Mhünchen agus 561km bho Bherlin. Tha 18,741 duine a' fuireach ann. Chaidh Hechingen a chlàradh airson a’ chiad turais ann an 786 le manaich à St. Gallen (An Eilbheis) mar Hahhingum agus thog an t-Iarla Hohenzollern caisteal shuas air a' bheinn os cinn a' bhaile ann an 1255. Chaidh a chuairteachadh le feachdan an Diùc Eberhard II à Württemberg ann an 1388 ach dh' fhàilnich an oidhirp. Rinn teine mòr lèir sgrios an seo ann an 1401 agus bha tòrr thrioblaid aig a' bhaile a thaobh airgid air sàilleabh sin fad iomadach bliadhna. B' e prìomh-bhaile Hohenzollern-Hechingen a bh' ann bho 1567 gu ruige deireadh na stàite ann an 1849. Cha do ghabh sluagh na sgìre leis an Ath-leasachadh. Thug Arm na Suaine ionnsaigh air Hechingen ann an 1632 ach dh' fhàilnich iad. Ghèill e gu saighdearan à Württemberg ann an 1634 agus rinn A' Phlàigh droch mhilleadh dhan sluagh ann an 1635. Thoisich Iùdhaich a' tighinn dhan bhaile san 18mh Linn an dèidh còrr is ceud bliadhna às an aonais. Ann an 1842 bha 809 dhuibh a' fuireach ann, neo ¼ nan daoine uile gu lèir, ged a chaidh na h-àireamhan seo sìos fad an 19mh Linn. Chaidh 32 Iùdhaich à Hechingen a thoirt gu campaichean na Mairbh ri linn An Dàrna Cogaidh.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Ghearmailt
Llangennech
Tha am baile Llangennech ann an Sir Gaerfyrddin, a' Chuimrigh. Tha e 41.7 mi (67.1 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 170.2 mi (273.9 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 4786 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 1912 (39.9%); rugadh 85% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Tuireadh
thumb|O vos omnes, naomh-fhonn o Tuireadh Ieremiah. 'S e leabhar anns an t-Seann Tiomnadh a tha ann an Tuireadh (Eabhra איכה ʾēḫā(h), Eikha) no Tuireadh Ieremiah.
Roinn-seòrsa:Seann Tiomnadh Roinn-seòrsa:Iùdhachd Roinn-seòrsa:Creideamh
A' Ghearmailt an Iar
B’ e dùthaich anns an Roinn-Eòrpa a bha anns a' Ghearmailt an Iar. B’ e a’ Ghearmailt an Iar an t-ainm a theirte gu cumanta ri Poblachd Fheadarail na Gearmailte (Gearmailtis: Bundesrepublik Deutschland, no BRD) anns an linn bhon a chaidh a stéidheachadh air 23 an Céitean 1949, ceithir bliadhna às déidh an Dàrna Cogadh, gu ruige Ath-aonachadh na Gearmailte air 3 an Dàmhair 1990, nuair a thàinig a’ Ghearmailt an Iar agus a’ Ghearmailt an Ear còmhla a-rithist ann an aon dùthaich, a’ Ghearmailt. Canaidh luchd-eachdraidh acadaimeagach an Bonner Republik ris an linn sin.
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Toledo (provincia)
'S e provincia na Spàinne a tha ann an Toledo (IPA: toˈleðo). Tha e na laighe ann an Castilla-La Mancha, ann am meadhan na dùthcha. 'S e Toledo a tha na phrìomh-bhaile. Chaidh an roinn a chruthachadh ann an 1833 le Javier de Burgos, a bha na Rùnaire na Stàite agus Leasachaidh aig an àm. B' e an siostam-riaghalaidh iondail na Frainge a chleachd e mar mhodal. Chuireadh a-steach Coimhearsnachd fèin-riaghlaidh Chastilla la Mancha i ann an 1978, nuair a sgrìobhadh Bun-reachd ùr. Sìnidh Toledo fad 15,370km² agus tha 707,242 duine a' fuireach ann. Le sin, 's e an 18mh roinn as motha na Spàinne a thaobh talmhainn agus an 22mh a thaobh àireimh-sluaigh. Tha crìochain aice le Ávila, Badajoz, Cáceres, Ciudad Real, Cuenca agus Madrid. 'S e dìreach Spàinntis a tha ga bruidhinn an seo.
Freumhan an ainm
B' e Livius a sgrìobh an t'ainm airson a' chiad turais mar Toletum. Bheiereadh sin Toletum → Tollitum, → Tollitu → Tollito, → Tolleto → Tolledo → Toledo. Tha e coltach gur ann à ̺tholius (Gàidhlig: cuach-mhullach) ann an Laideann, Chaidh sin arabachadh gu طليطلة (Tulaytulah) agus iùdhachadh gu טולדות (Toldoth). Mar a b’àbhaist san Spàinn, b’ e dìreach ainm a’ bhaile a bu motha sa sgìre a chuireadh air an roinn.
Marco Fidel Suárez
Rugadh Suárez ann am bochdainn ann an taigh suarach ann an Hatoviejo, faisg air Medellín. B' e mac dìolain mhnatha bhochd air an robh Rosalía Suárez agus José María Barrientos, uachdaran cumhachdail nach do dh' aithnich a mhac a-riamh. Le sin, bha dìreach sloinneadh a mhàthar aige an àite dhà a chithear mar as àbhaist anns na dùthchanan far a bheil Spàinntis ga bruidhinn. Dhùilteadh mòran dhaoine e air sgàth sin - Laureano Gómez Castro nam measg. Cha robh an t-uabhas airgead ann airson na sgoile agus b' fheudar dha seasamh aig an uinneig taobh a-muigh a' chlas airson an neach-teagaisg a chluinntinn. A dh'aindeoin sin, chaidh e dhan oilthigh agus bha e na bhall acadamaidh na dùthcha agus na bhàrd ainmeil.
Bha Suárez na shaighdear ann an Antioquia anns na 70an nuair a sgiùrsadh còmhsti sìobhalta an sgìre. Phòs e aig Isabel Orrantia y Borda ann an 1895 agus rug i dithis dhuine-cloinne dha. Chaochail a bhean ann an 1901. Dh'eug a mhàthair agus a mhac ann an 1918: bha a mhac na oileanach ann am Pittsburgh aig an àm.
B' e ball a’ Phàrtaidh Thòraidh Choloimbia a bh’ ann Suárez ged nach do thoisich e a bhith an lùib poileataigs aig àrd ìre mus robh e 41 bliadhna a dh'aois. Bha e na mhinistear an fhoghlaim fo Carlos E. Restrepo Restrepo (1911 - 1912) agus na Mhinistear nan Dùthchanan Cèin fo Miguel Abadía Méndez (1926 - 1927). Chaidh a thaghadh ceann-suidhe na dùthcha ann an 1918. Lean e polasaidhean a neartachadh an ceangail eadar Coloimbia agus Na Stàitean Aonaichte. B' e Estrella del Norte (Rionnag an Tuath) an t-ainm a bha air sin, air sàilleabh gu robh Suárez dhen bheachd gur e modal sònraichte a bh' anns na Stàitean a thaobh chultair agus phoileataigs. A bharrachd air sin, thoisich e siosatam nan Cìsean cosnaidh, cagar adhair agus post-adhair. Thug e sgioba dhan dùthaich a dh' ullaich na Feachdan Adhair. Leig Suárez an dreuchd dheth o chionns gum fàgadh airsan gu robh e ri cleachdaidhean coirbe.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine à Coloimbia Roinn-seòrsa:Antioquia Roinn-seòrsa:Poileataigs
Cuilags
'S e beinn ann an Alba a th' ann an Cuilags.
Suidheachadh
Tha e suidhichte aig ceann a tuath an eilean Hòigh ann an Arcaibh. Tha e 435m (1427 troigh) de dh'àirde. Air mullach na beinne chithear trì cùirn mòra. 'S e an treasamh càrn bhon ear a bhios a' sealltainn a' phuing as àirde. 'S e Marilyn a th' ann.
Air sgàth 's gu bheil àirde nam beann ag atharrachadh tro ùine, tha buidhnean eadar-dhealaichte gam measach bho àm gu àm. Rinneadh an t-ath-sgrùdadh mu dheireadh air Cuilags san 7 an t-Iuchar 2008 agus chaidh na tomhasan a chruinneachadh air an liosta a tha ri fhaighinn air an làrach-lìn "Database of British and Irish hills".
Tha an àirde rinneach (319m) a' sgaradh Cuilags glè mhath bho Ward Hill, tha na Glens of Kinnaird eadar an dà bheinn. Tha Cuilags na màthair-mhullaich den bheinn Sui Fea.
Fiadh-bheatha
Ged nach eil mòran craobhan dùthchasail rim faicinn ann an Hòigh, tha caorainn, calltainn (Corylus avellana), crithinn, beithean (Betula pubescens) is seilich (Salix atrocinera) a' fàs fhathast aig bonn nan leargaidhean Cuilags.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Beanntan ann an Arcaibh Roinn-seòrsa:Marilyn
Sgeir
thumb|right|250px|Taigh-solas anns [[An Sgeir Mhòr|An Sgeir Mhòir]] 'S e sgeir, no roc, creag anns a' mhuir a thig ris (no dlùth air), ri h-àm tràighe, ach a bhios fo-thuinn ri h-àm a' mhor-làin.
Faic cuideachd
Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas * Roinn-seòrsa:Tìr-eòlas
Uile-losgadh
deas|250px|thumb|Prìosanaich - [[Elie Wiesel nam measg - am Buchenwald.]]
Is e an t-Uile-losgadh (Eabhra: haSho'ah, השואה) an sgrios is murt den Iùdhaich Eòrpach a rinn na Nàsaich agus na luchd sin gun do phàirtich am beachd nan Nàsaich den linn an Dàrna Cogadh. Bha gràin mòr aig na Nàsaich air Iùdhaich sa' bheachd-smaoinealas agus sluagh-iùlach aca bho thùs, agus sgrìobh Adolf Hitler air a' chuspair sin san leabhar leis - Mo Chath Fhèin (Mein Kampf). Smaoinich iad gun do rinn na Iùdhaich brath air a' Ghearmailt san Chiad Cogadh. Air sgath sin, rinn na Nàsaich iomairt brùideil is luath, a' cur muileannan de Iùdhaich ri campaichean-braighdeanais, agus gan marbhadh, a' mhòrchuid le gas nimheil. Còmhla leis na h-Iùdhaich, dh'iarr na Nàsaich cuideachd a mharbhadh na Romani, Pòlainnich dhùthchasach agus Slàbhaich eile, prìosanaich cogaidh on t-Aonadh Sobhiat, Comannaich, Clachairean, fir cho-sheòrsach, Pàpanaich, ciorramaich, agus daoine eile gum foillsicheadh maoidheadh ris na Nàsaich 'nan tòrachd airson chumhachd.
A-rèir mòran daoine, se an eucoir as motha a bha a-riamh.
Na h-Ìobairtich
Crochaidh àireamh nan ìobairteach air a' chomharrachadh "an Uile-losgaidh" gu bheil air chleachdadh. Sgrìobh Donald Niewyk agus Francis Nicosia san Columbia Guide to the Holocaust gu bheil am facal air chleachdadh gu cumanta a chiallachadh am mòr-mhort, agus an oidhirp a sgrios às, nan Iùdhach Eòrpach, 's mar sin chuireadh sin an àireamh iomlan nan ìobairteach ri beagan fo sia millean — mun chuairt 78 sa' cheud nan 7.3 millean Iùdhach 'san Roinn-Eòrpa at the time.[189]
Gabhaidh comharrachaidhean nas fharsainge a-steach eadar 220,000 agus 1,500,000 Roma, agus na 200,000 ri 300,000 ciorramaich (gu corporra 's gu inntinneil mar son) a bha air mharbhadh, oir bha na roinnean seo cuideachd roghnaichte airson sgrios. Gabhaidh comharrachadh nas fharsainge fhathast a-steach na luchd-dealachaidh cràbhach 's sluagh-iùlach, dà ri trì millean prìosanaich-cogaidh Sobhiat, agus 5,000 ri 15,000 fir cho-sheòrsach, a' cur an àireimh iomlain ri naoi millean. Èirigh sin ri 11 millean marbhan ma tha na bàsan de 1.8 ri 2 millean Pòlainneach dùthchasach air ghabhail a-steach. Ghabhadh an comharrachadh as fharsainge a-steach na 6 millean luchd Soviat nach robh 'nan saighdearan, ag èirigh an àireimh-bàis iomlain ri 17 millean. Rinn R.J. Rummel meas air an àireamh-bàis iomlan na Gearmailte Nàsaich a bhith 21 millean.
Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:An Dàrna Cogadh Roinn-seòrsa:Na h-Iùdhaich Roinn-seòrsa:Romani Roinn-seòrsa:LCDT Roinn-seòrsa:Sgrios-cinnidh Roinn-seòrsa:Iùdhachd
Ibiza
thumb|right|250px|Ibiza (an t-eilean mòr) agus Formentera 250px|thumb|right|Beòthalachd-oidhche ann an Sant Antoni 'S e eilean Spàinnteach agus aon de na h-Eileanan Balèarach a tha ann an  Ibiza (IPA: [iˈβ̞iθa] Spàinntis; Catalanais Eivissa IPA: [əiˈvisə] neo [əiˈβisə]).
Tha Ibiza suidhichte anns a’ Mhuir Mheadhanaich mu 80 cilemeatair air falbh bho oithir na Spàinne. Tha e cho farsaing ri 571.04 cilemeatair ceàrnagach. Anns a’ bhliadhna 2006 bha 113,908 de shluagh ann le dluths aig àireamh 199.5 duine gach km².
Tha Ciutat d’Eivissa (Baile Eivissa) na phrìomh-bhaile agus am baile as motha. Tha Santa Eulària des Riu agus Sant Antoni de Portmany nam bailtean mòra eile.
'S e Atalaya a’ bheinn as àirde ann an Ibiza, tha i 476 meatair a dh’àrd.
Tha Ibiza aimeil airson pàirtidhean is beòthalachd-oidhche. Canar gur e am “Privilege” faisg air San Rafael, an “Night club” as motha air feadh an t-Saghail. Air an làimh eile tha cuid as motha an eilein dìonta leis an UNESCO mar dualchas na cruinne.
Sgìrean
thumb|right|250px|Sgìrean ann an Ibiza; dearg: Baile Ibiza Tha còig sgìrean ann an Ibiza. Seo iad (deiseal bhon àird a deas):
Roinn-seòrsa:Na h-Eileanan Balèarach Roinn-seòrsa:Eileanan Roinn-seòrsa:An Spàinn
Eseciel
thumb|Aisling Glinn nan Cnàimh Tioram le [[Gustave Doré.]] 'S e leabhar anns an t-Seann Tiomnadh a tha ann an Eseciel (Eabhra: יְחֶזְקֵאל; "Neartaichidh Dia").
Roinn-seòrsa:Seann Tiomnadh Roinn-seòrsa:Iùdhachd Roinn-seòrsa:Creideamh
Gavin Maxwell
B' e sgrìobhadair à dh'Alba a bha ann an Gavin Maxwell.
Rugadh e san Eilreig agus chaidh e do sgoiltean fad is farsaing sa' Bhreatainn. Bha e na oileanach aig Colaiste Hertford, Oilthigh Oxford, agus rèn cogaidh dh'obair e airson an Special Operations Executive. An dèidh don cogadh cheannaich e Sòdhaigh, faisg air an Eilean Sgitheanach, far an do stèidhich e factaraidh.
Ann an 1956 rinn e turas de dh'Iorac a deas còmhla ri Wilfred Thesiger. Thug e leis dòbhran fionnadh mìn (Lutrogale perspicillata) air ais à dh'Iorac agus sgrìobh e Ring of Bright Water (1960) mu dheidhinn. Dh'ainmich e an dòbhran Mijbil. Dh'imrich e do Ghleann Eilg far an do sgrìobh e Lords of the Atlas: Morocco, the rise and fall of the House of Glaoua (1966) an dèidh dha turas Mhorogo a dèanamh. Chaidh an taigh aige na smàl ann an 1968 agus dh'imrich e a-rithist do Eilean Bàn far an do stèidhich e tèarmann dòbhran. Chaochail e an-sin ann an 1969.
Bha e pòsta aig Lavinia Renton eadar 1962 agus 1964.
Dh'ainmicheadh an fo-ghnè (L. perspicillata maxwellii) air Maxwell.
Nori
250px|thumb|right|Nori 'S e nori (海苔・のり）Porphyra Tenera) facal Iapanais a th' air gnè de dh'fheamainn a gheibhear air feadh Àisia an Ear. 'S iomadh seòrsa a tha ann, agus thèid an t-uabhas dhiubh a ghabhail is a chleachdadh ann an caochladh dòighean, ach gu h-àraid ann am biadh. Tha e càirdeach ri slòcan Porphyra umbilicalis.
'S iad Iapan, Coirea agus Sìona na dùthchannan as motha a tha a' dèanamh feum dheth. Gheibhear e ann an caochladh diofar biadhan, agus ann an caochladh diofar cumadh is cruth.
Air an aon dòigh is a thathas a' dèanamh clàran pàipear traidiseanta ann an Iapan, thathas a' cruthachadh clàran nori cuideachd. Thèid a chleachdadh anns a' chruth thioram seo gus onigiri (bonnachan rìs) no sushi a phasgadh, air neo dìreach mar sin fhèin le rìs is picil.
Ann an Coirea, gheibhear lorg air a leithid annasan mar teòclaid le nori sa chruth thioram seo nam broinn.
1681
MDCLXXXI
Bàsan
Roinn-seòrsa:1680an
Siorrachd Dhùn Breatann
230px|thumb|right|Siorrachd Dhùn Breatann
Màm Sodhail
'S e beinn ann an Afraig an Iar air a’ Ghàidhealtachd a th’ ann am Màm Sodhail, cuideachd Màm Sabhail. Tha e 1,181 m de dh’àirde agus ’s e Beinn Rothaich a th' ann. Tha e suidhichte os cionn Gleann Afraig eadar Loch Afraig agus Loch Mullardoch ann an sgìre glè iomallach.
Siorrachd Dhùn Breatann
'S e fear de na Siorrachdan traidiseanta na h-Alba a tha ann an Siorrachd Dhùn Breatann (Beurla: Dunbartonshire) le Dùn Breatann mar prìomh-bhaile.
Màm Sodhail
'S e rud mòr a bhith a' streap na beinne seo leis gu bheil i ann an suidheachadh cho iomallach. Mar as trice bithear a' fuireach ann an Gleann Afraig no Gleann Canaich. Bidh cuid ga cheangal le Càrn Eige agus Beinn Fhionnlaidh air neo leis an t-Socach agus Sgùrr nan Ceathramhnan. Tha dromanan fada a' ceangal nam beann seo uile ri chèile agus dh'fhaodte coiseachd fad làithean.
Bhon mhullach gheibhear seallaidhean air beanntan Gleann Afraig, Oighreachd Mhonar, Cinn Tàile agus Loch Mullardoch.
Siorrachd Dhùn Breatann
Iomraidhean
Dùn Breatann, Siorrachd *
Stèisean Leth-Pheairt
'S e Stèisean Leth-Pheairt (Beurla: Larbert railway station) an stèisean-rèile ann an Leth-Pheairt. Tha e suidhichte air an loidhne eadar Glaschu is Dùn Bhlàthain no Alamhagh agus Dùn Èideann is Dùn Bhlàthain no Alamhagh. Dh'fhosgail an stèisean leis na Rèile Mheadhanach na h-Alba 1 am Màrt 1848.
Iomraidhean
<br style="clear: both;" /> <br style="clear: both;" />
Roinn-seòrsa:trafaig Roinn-seòrsa:Giùlan Roinn-seòrsa:Stèiseanan
Oitir
thumb|left thumb 'S e oitir, tanalach a bhios ris, ri tràigh.
Roinn-seòrsa:Muir
Backshore Turzás
Oilthigh Grenoble
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:Oilthighean Roinn-seòrsa:An Fhraing
Llanwnda
Tha am baile Llanwnda ann an Gwynedd, a' Chuimrigh. Tha e 121.3 mi (195.2 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 206.9 mi (333.0 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 1906 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 1556 (81.6%); rugadh 83% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Gwynedd Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Odesa
'S e baile mòr agus port cudromach faisg air Mykolaiv agus Chişinău anns An Ucràin a th' ann an Odesa (Ucràinis: Одеса, IPA: oˈdɛsɐ). Tha e suidhichte air an àirde an iar-dheas na dùthcha, ri taobh na Mara Duibhe, san roinn Odeska Oblast, faisg air na crìochan le Moldàibhia. Tha 1,015,826 duine a' fuireach ann.
Eòlas-sluaigh
A rèir a' Chunntais-shluaigh a rinneadh ann an 2021, 's e Ruisis a tha a' mhòr-chuid nan daoine ann an Odesa a' bruidhinn (64.75%), ged a tha mion-chuid ann le Ucràinis cuideachd (30.41%).
Formentera
thumb|right|250px|Ibiza agus Formentera (an t-eilean beag) 'S e eilean Spàinnteach agus an t-eilean as lugha de na h-Eileanan Balèarach a tha ann am Formentera. Tha e suidhichte mu shia cilemeatair air falbh bho Ibiza.
Tha Sant Francesc Xavier na phrìomh-bhaile.
Tha Sant Ferran de ses Roques, El Pilar de la Mola agus La Savina nam bailtean mòra eile.
Daniel
right|300px|thumb|"Freagairt Daniel", dealbh a rinn Briton Rivière, 1890 'S e leabhar san t-Seann Tiomnadh a tha ann an Daniel.
Formentera
Tha tuam-thursachain Ca na Costa ri taobh an rathaid a tha a' ruith eadar Post Savina agus San Fernando. Tha e bhon 16mh neo an 18mh linn RC.
Daniel
Roinn-seòrsa:Seann Tiomnadh Roinn-seòrsa:Iùdhachd Roinn-seòrsa:Creideamh
Formentera
Iomradh
Roinn-seòrsa:Na h-Eileanan Balèarach Roinn-seòrsa:Eileanan Roinn-seòrsa:An Spàinn
Inbhir Chìollair
thumb|Inbhir Chìollair 'S e baile-beag ann an Aonghas a th' ann an Inbhir Chìollair (Beurla: Inverkeilor). 'S e seo na co-chomharran aige: 56° 38′ 0″ Tuath agus 2° 32′ 0″  Iar.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Uilleam IV
B' e Rìgh anns an Rìoghachd Aonaichte a bha ann an Uilleam IV (21 an Lùnastal 1765–20 an t-Ògmhios 1837). Bha e na mhac Seòras III agus Bànrigh Charlotte.
Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte Roinn-seòrsa:Rìghrean na Rìoghachd Aonaichte
Bruach Tarbha
thumb|Bruach Tarbha 'S e baile-beag ann an Aonghas a th' ann am Bruach Tarbha (Beurla: Tarfside). 'S e seo na co-chomharran aige: 56° 54′ 0″ Tuath agus  2° 50′ 0″ Iar.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Siorrachd Aonghais
Vigdís Finnbogadóttir
Taghaidh dhan Cheannas
Chaidh a thaghadh dhan cheannas ceithir tursan. Seo na torridhean a fhuair i:
Prìomh-mhinistearan fo Fhinnbogadóttir
Bha Finnbogadóttir na ceann-suidhe fad sia bhliadhna deug agus bha ceathrar prìomh-mhinistear, a riochdachadh dà phàrtaidh foipe fad 's a bha i san dreuchd, mar a leanas:
Caol
thumb|right|250px|Caolas [[Giobraltair|Ghiobraltair, tha an Spàinn air do làimh clì agus Maroco air do làimh dheas]] 'S e caol stiall chaol mhara eadar dà fhearann; mar a tha Caolas Shiùna, Caolas Mhic Phàdraig faisg air Baile a' Chaolais, Kalmarsund neo Caolas Shasainn.
Tha am facal "Caol" a' nochdadh gu tric anns na h-ainmean-àite, ma bhios iad suidhichte faisg air caol:
Roinn-seòrsa:Muir
9 an Dàmhair
Tachartasan
thumb|180px|[[Iain Lennon|John Lennon 1980]]
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Sgoil Eaconomais Stockholm
'S e oilthigh prìobhaideach ann an Stockholm a th' ann an Sgoil Eaconomais Stockholm. Chaidh a stèidheachadh ann an 1909.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Oilthighean Roinn-seòrsa:An t-Suain
Karlbo
‘S e baile beag ann am meadhan na Suaine aig dìreach 6km bho Avesta a th’ ann Karlbo. Tha e suidhichte aig 56m os cionn ìre na mara, ri taobh na h-Aibhne Dalälven anns an roinn (Suanais: Län) Dalarna 362km air falbh bho Ghöteborg, 135km agus bho Stockholm, prìomh-bhaile na dùthcha.
Freumhan an Ainm
Ged nach eil freumh-fhaclachd an ainm seo cho soilleir tha e coltach gur ann à Karl (Gàidhlig: Tèarlach) agus bjo (croit) ann an Lochlannais a tha an t-ainm. Bheireadh sin Croit Thèarlaich dhuinn sa Ghàidhlig an latha an-diugh. 'S e co-dhàimh le bost a thathar a' faicinn daonnan ann an ainmean-àite air feadh nan eilean a th' ann am bjo.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean anns an t-Suain Roinn-seòrsa:An t-Suain
Oilthigh Ghöteborg
'S e oilthigh rannsachaidh na stàite ann an Göteborg a th' ann an Oilthigh Ghöteborg. Chaidh a stèidheachadh ann an 1891 mar Göteborgs högskola agus b' e an treas oilthigh na dùthcha a bh' ann, an dèidh Lund agus Uppsala. Chaidh ainm agus bun-structar atharrachadh ann an 1954.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Oilthighean Roinn-seòrsa:An t-Suain
Hosea
thumb|Cleoc ann an Shropshire. 'S e leabhar san t-Seann Tiomnadh a tha ann an Hosea (הוֹשֵׁעַ ).
Roinn-seòrsa:Seann Tiomnadh Roinn-seòrsa:Iùdhachd Roinn-seòrsa:Creideamh
Castel Gandolfo
‘S e baile meadhanach ann am meadhan na h-Eadailt a th’ ann an Castel Gandolfo neo dìreach Castello (, Laideann: Castrum Gandulphi). Tha e suidhichte aig 307m os cionn ìre na mara, ri taobh Loch Albano, anns an sgìre (Eadailtis: Provincia) Roma, anns an roinn Lazio, 22km air falbh bhon An Ròimh, prìomh-bhaile na dùthcha, 310km bho Mhilano, 413km bho Phadova agus 252km bho Fhirenze. Tha 9,037 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile. ‘S ann às an Teaghlach Gandolfo, daoine à Lombardia san taobh a tuath na dùthcha a th an t-ainm. Thoisich Pàpa Urban VIII ri Lùchairt-samhraidh fhaighinn ann an Castel Gandolfo anns an 17mh Linn. A bharrachd air sin, ‘s e sgìre am broinn Stàitean nam Pàp ro Aonadh na h-Eadailt a bh' ann. Tha dithis phàp air bàsachadh ann an Castel Gandolfo: Pàpa Pius XII agus Pàpa Pòl VI.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean anns an Eadailt Roinn-seòrsa:An Eadailt
Port
thumb|right|250px|Port ann an [[Obar Bhrothaig]] 'S e port no aiseag, àite far am bithear a' dol thairis air uisge ann am bàta.
Faic cuideachd
Roinn-seòrsa:Muir Roinn-seòrsa:Giùlan
Ioel
thumb|Am Fàidh Ioel, ann an [[ìbhri.]] 'S e leabhar ann an t-Seann Tiomnadh a tha ann an Ioel. 'S e fear de na dà fhàidh dheug a tha ann an Ioel an duine.
Roinn-seòrsa:Seann Tiomnadh Roinn-seòrsa:Iùdhachd Roinn-seòrsa:Creideamh
A' Ghearmailt an Ear
B' e dùthaich anns an Roinn-Eòrpa a bha anns a' Ghearmailt an Ear (Gu h-oifigeil: Poblachd Dheamocratach na Gearmailt, Gearmailtis: Deutsche Demokratische Republik, IPA: dɔʏtʃə demoˈkʀaːtɪʃə ʀepuˈbliːk) bho 1949 gu 1990.
Eachdraidh
Bhuineadh an DDR dhan Cho-aonta Warszawa eadar 1955 agus 1990.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt an Ear Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Justus von Liebig
B’ e ceimigear Gearmailteach a bh’ ann an Justus von Liebig. Rugadh e san 12na, an Cèitean 1803 ann an Darmstadt (Hessen). Chaochail e san 18mh, an Giblean, 1873 ann am München). Bha e na ollamh, agus canar gum b’ esan aon de na tidsearan Ceimigeachd as fheàrr a bh’ ann. Tha e ainmeil mar "father of the fertilizer industry", fhuair e a-mach mu nitrogen airson biadh lusan.
Roinn-seòrsa:Ceimigearan Gearmailteach Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt
Siorrachd Rinn Friù
right|230px|thumb|Siorrachd Rinn Friù
'S e fear de na shiorrachdan traidiseanta na h-Alba a tha ann an Siorrachd Rinn Friù.
Bha Rinn Friù an tuineachadh as cudromaiche anns a' siorrachd ach a-nis tha Pàislig nas motha.
Roinn-seòrsa:Siorrachdan na h-Alba *
Seumas II Alba
Coltach ri iomadach fear (agus tè) dhe na rìghrean Stiùbhartach, ghairmeadh rìgh dheth Seumas II na naoidhean (chaidh athair Seumas I a mhurt le uaislean), agus cha do dh'fhàg e ach naoidhean às a dhèidh.
Chaidh a mharbhadh, gun e ach 29 bliadhna a dh'aois, aig sèiste Caisteal Rosbruig (a bha an sealbh Shasainn aig an àm) ann an 1460, nuair a sprèidh fear dhe na gunnaichean-mòra, air an robh e cho measail, ri thaobh. Chaidh fhàisnicheadh nach tuiteadh an caisteal ach do mharbh. Chithear fhathast craobh-chuilinn a' fàs, a chaidh a chur airson an dearbh àite a chomharrachadh; tha a' chraobh seo a-nis air fearann Caisteal Floors ann an Cealsach.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Rìghrean na h-Alba Roinn-seòrsa:Eachdraidh na h-Alba Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Beul-àtha
thumb|right|250px|Àth còmhla ri drochaid-coise, air frith-rathad faisg air [[Weimar sa Ghearmailt]]
Is e àth neo beul-àtha àite far am faigh thu air coiseachd neo dràibheadh tarsainn air abhainn neo allt.
Faic cuideachd
Roinn-seòrsa:Uisge
Брод (Хасково облысы)
Llanycil
Tha am baile Llanycil ann an Gwynedd, a' Chuimrigh. Tha e 99.9 mi (160.7 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 176.2 mi (283.6 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 404 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 325 (80.4%); rugadh 77% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Gwynedd Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Tèalainn
'S e baile-beag ann an Aonghas a th' ann an Tèalainn (Beurla: Tealing).
Bha raon-adhair ann a chaidh a stèidheachadh ann an 1942 agus campa airson prìosanach a' chogaidh ann. Chaidh baile ùr, Inbhir Alltaidh, a thogail air an àite.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Seumas III Alba
B' e Rìgh na h-Alba a bha ann an Seumas III. Bhuannaich e Àrcaibh is Sealtainn ach chaill e Bearaig a Deas.
Chaidh Seumas III a chrùnadh na ghille beag ann an Abaid Kelso goirid às dèidh bàs athar, Seumas II, aig sèiste Chaisteal Rosbrog (3 an Lùnasdal 1460).
Na òige, chaidh a dhùthaich a riaghladh le tànaistearan mòra nach robh ach a-mach air an son fhèin; b' iad feadhainn de theaghlach mòr nam Bòideach a bu mhotha buaidh air an rìgh òg. Chuir iadsan am pòsadh air dòigh eadar Seumas agus Mairead dhen Danmhairg an 1469; ri linn a' phòsaidh seo, fhuair Alba sealbh air Sealtainn agus Àrcaibh a rèir tochradh Mhairead (bha na h-eileanan seo le Nirribhidh roimhe sin).
Cha robh Seumas III a-riamh measail aig muinntir na dùthcha; cha do chuir e suim ann an cumail na còrach, agus chuir e co-bhanntachd air dòigh eadar Alba is Sasainn – rud a bhiodh a' cur air a chuid uaislean, a mhiannaich cogadh leis an t-seann nàmhaid. Ghlac na feachdan Sasannach Bearaig a Deas ann an 1482.
Airson iongnadh, bha a mhac Seumas aois 15 agus ullamh gu riaghladh – rud a bha na annas airson nan Stiùbhartach, dham b' àbhaist a bhith a' fàgail naoidheanan às an dèidh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Rìghrean na h-Alba Roinn-seòrsa:Eachdraidh na h-Alba Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Stèisean Chrothaigh
'S e Stèisean Chrothaigh (Beurla: Croy railway station) an stèisean-rèile ann an Crothaigh. Tha e suidhichte air an loidhne eadar Glaschu agus Dùn Èideann.
1682
thumb|right|180px|Seumas Greumach, a' chiad Diùc a' Mhonaidh Roise MDCLXXXII
Morbhach
Roinn-seòrsa:Uisge
Stèisean Chrothaigh
Iomraidhean
<br style="clear: both;" /> <br style="clear: both;" />
Roinn-seòrsa:Trafaig Roinn-seòrsa:Giùlan Roinn-seòrsa:Stèiseanan
1682
Breithean
Seumas Greumach, a' chiad Dhiùc a' Mhonaidh Roise. Neach-poileataigs à Alba.
Bàsan
Roinn-seòrsa:1680an
Amos
thumb|Am fàidh Amos, le [[Gustave Doré.]] 'S e leabhar anns an t-Seann Tiomnadh a tha ann an Amos. 'S e fear de na Nevi'im. Is coltach gun do sgrìobh an ùghdar ann an 750 RC neo 749 RC.
Roinn-seòrsa:Seann Tiomnadh Roinn-seòrsa:Iùdhachd Roinn-seòrsa:Creideamh
Llangyndeyrn
Tha am baile Llangyndeyrn ann an Sir Gaerfyrddin, a' Chuimrigh. Tha e 50.8 mi (81.7 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 177.4 mi (285.4 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 3012 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 1771 (58.8%); rugadh 80% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sir Gaerfyrddin Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Coirea
'S e Coirea an seann ainm a tha air an dùthaich leth-eileanach ann an Àisia an Ear. An diugh tha i air a sgaradh eadar Coirea a Tuath agus Coirea a Deas.
250px|left|thumb|Doras Gyeongbokgung
Tên gọi Triều Tiên
Oilthigh Paris (Sorbonne)
B' e oilthigh rannsachaidh na stàite a bha suidhichte ann am Paris san Fhraing 's a bh' ann an Oilthigh Paris (Fraingis: Université de Paris) air neo Sorbonne mar a chanadh ris mar as àbhaist. Chaidh a stèidheachadh ann an 1150 le Humbert II à Viennois, ach chaidh a dhùnadh fad 13 bliadhna bho 1793 gu ruige 1806 air sgàth na h-aimhreite phoileatagach a dh'adhbhraich Ar-a-mach na Frainge ann an 1789. Mhair e gu ruige 1970.
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:Oilthighean Roinn-seòrsa:An Fhraing
Martin Lowry
B’ e ceimigear Sasannach a bh’ ann an Thomas Martin Lowry. Rugadh e san 26 an Dàmhair 1874 ann am Bradford. Chaochail e san 2 an t-Samhain 1936 ann an Cambridge. Anns a' bhliadhna 1920 chaidh e na chiad ollamh ann an ceimigeachd fhiosaigeach aig Oilthigh Chambridge.
Tha e ainmeil airson na h-obrach aige air cuairteachadh an solais agus air searbhagan agus bunan. Lorg e an aon teòiridh mar Johannes Brønsted gu neo-eisimeileach.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
Carpineto Romano
‘S e baile meadhanach ann am meadhan na h-Eadailt a th’ ann an Carpineto Romano (Laideann: Carpinetum Latium). Tha e suidhichte aig 579m os cionn ìre na mara, anns an sgìre (Eadailtis: Provincia) Roma, anns an roinn (Eadailtis: Regione) Lazio, eadar Latina agus Fronsione 60km air falbh bhon An Ròimh, prìomh-bhaile na dùthcha, 531km bho Mhilano, 235km bho Phadova agus 283km bho Fhirenze. Tha 4,652 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Eadailt
1683
MDCLXXXIII
Bàsan
Roinn-seòrsa:1680an
Knap of Trowieglen
'S e beinn ann an Alba a th' ann an Knap of Trowieglen.
Suidheachadh
Tha e suidhichte ann am meadhan an eilean Hòigh ann an Arcaibh. Tha Withi Gill deas air a' bheinn seo agus Ward Hill air a tuath. Tha Knap of Trowieglen 399m (1309 troigh) de dh'àirde. Air mullach na beinne chithear leac thriantanachd ann am fasgadh a bhios a' sealltainn a' phuing as àirde. 'S e Marilyn a th' ann.
Air sgàth 's gu bheil àirde nam beann ag atharrachadh tro ùine, tha buidhnean eadar-dhealaichte gam measach bho àm gu àm. Rinneadh an t-ath-sgrùdadh mu dheireadh air Knap of Trowieglen san 10 am Màrt 2007 agus chaidh na tomhasan a chruinneachadh air an liosta a tha ri fhaighinn air an làrach-lìn "Database of British and Irish hills".
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Beanntan ann an Arcaibh Roinn-seòrsa:Marilyn
Helsa
‘S e baile beag ann an cridhe na Gearmailte a th’ ann an Helsa. The suidhichte anns na Coilltean (Gearmailtis: Wald) Kaufunger, ri taobh na h-aibhne Losse, aig 362m os cionn ìre na mara, anns an stàit Hessen, anns an sgìre Kassel, 202km air falbh bho Düsseldorf, 256km bho Hamburg agus 290km bho Bherlin, prìomh-bhaile na dùthcha. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1071, is e fo bhuaidh na manachd Kaufungen, ach cha do deach an t-ainm a chlàradh airson a’ chiad turas ann an 1353. Tha dìreach 5,552 duine a’ fuireach anns a’ bhaile. Tha ma Pàirc Nàdarra Kaufunger faisg air a’ bhaile.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Ghearmailt
Sui Fea
'S e beinn ann an Alba a th' ann an Sui Fea.
Suidheachadh
Tha e suidhichte aig ceann a tuath an eilean Hòigh ann an Arcaibh. Tha e 378m (1240 troigh) de dh'àirde. Ged a tha leac thriantanachd air mullach na beinne 's e am meall feurach a tha mu 25m san iar-dheas air a' chàrn a bhios a' sealltainn a' phuing as àirde air Sui Fea. 'S e Tump a th' ann. 'S e Cuilags a mhàthair-mhullaich, tha e suidhiche san iar air Sui Fea. Tha am Burn of Segal eadar an dà bheinn.
Air sgàth 's gu bheil àirde nam beann ag atharrachadh tro ùine, tha buidhnean eadar-dhealaichte gam measach bho àm gu àm. Rinneadh an t-ath-sgrùdadh mu dheireadh air Sui Fea san 20 am Faoilleach 2012 agus chaidh na tomhasan a chruinneachadh air liosta a tha ri fhaighinn air an làrach-lìn "Database of British and Irish hills".
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Beanntan ann an Arcaibh
Iulius Caesar
B' e ceannard na Poblachd Ròmanach a bha ann an Gaius Iulius Caesar (IPA: ˈɡaː.i.ʊs ˈjuː.lɪ.ʊs ˈkaj.sar, An Ròimh, 13 an t-Iuchar 100 RC–An Ròimh, 15 am Màrt 44 RC).
Beatha
Lean Iulius Caesar dreuchd phoileataigeach oifigeil na Poblach Ròmanaiche: aig an toiseach mar Quaestor (69 neo 68 RC), an uair sin mar Aedilis curulis (65 RC) agus mar Praetor (62 RC).
Chuir Caius Iulius Caesar, Gnaeus Pompeius agus Marcus Licinius Crassus trì-fir-caidreachais "Triumviratum" ri chèile anns a' bhliadhna 60 RC. B' e Gnaeus Pompeius ceannard an Fheachd agus bha ionmhas ana-mhór aig Crassus. Phòs Pompeius Iulia, an aon nighean aig Caesar. Chaidh Caesar a thaghadh mar Chonsul na Poblachd Ròmanaiche ron ath bhliadhna 59 RC.
Chaidh e don Ghall mar cheannard-mhìleadh 58–50 RC agus chuir e a' Ghall gu léir fo smachd nan Ròmanach. Thig e do Bhreatainn cuideachd. Sgrìobh e aithris mu cheannsachadh na Gaille agus s' e Commentarii de Bello Gallico an tiotal a th' air.