cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Prionnsachd Asturias
'S e fear de na mòr-roinnean na Spàinne a tha ann Prionnnsachd Asturias (Spàinntis: Principado de Asturias, Asturianais: Principáu d'Asturies, Fala: Principao d'Asturias). Tha e suidhichte ann an ceann a tuath na dùthcha. 'S e Oviedo a th' ann prìomh-bhaile na roinne agus tha port-adhair ann siud cuideachd, mi-shlighe eadar Oviedo, Avilés agus Gijón. 'S e Asturias an 10mh cheàrn as motha a tha anns a' Spàinn. Tha e cho farsaing ri 10,604  cilemeatair ceàrnagach, 2.1% na dùthcha. Anns a' bhliadhna 2010 bha 1,084,109 duine de shluagh ann, le dlùths aig àireamh 102.24 duine gach km². Tha Spàinntis agus Fala (no Asturianais) gam bruidhinn ann an Asturias. Tha Asturias aon-roinneil. Tha i na Coimhearsnachd fèin-riaghlaidh fo smachd an Junta General de Asturias. Tha pàrlamaid le ceann-suidhe agus Buidheann Riaghlaidh aige. Chaidh an roinn a chruthachadh ann an 1833 le Javier de Burgos, a bha an Rùnaire na Stàite agus Leasachaidh aig an àm.
Rob Ruadh MacGriogair
Bha Raibeart na Sheumasach bhon bhroinn, agus thathar ag ràdh gun robh e an làthair aig Cath Raon Ruairidh, 1689; gu deimhinne bha e fhèin agus a dhaoine an sàs ann am Blàr Ghleann Sheile, 1719. Ach chaill e Blàr Sliabh an t-Siorraim, 1715 ged a mhiannaich e bhith ann.
Prionnsachd Asturias
Freumhan an ainm
‘S ann gu math connspaideach ‘s a tha freumhan an ainm air sàilleabh nach eil Freumh-fhaclachd na sgìre idir soilleir. Anns an Spàinn tha mòran dhen bheachd gur ann à Etura (Gàidhlig: abhainn) ann an t-seann cheiltis a th’ ann an t-aimn. Thathar a' cantainn gu bheil sin ann an co-dhàimh le ster ann an agus sruth anns a' Ghàidhlig. A bharrachd air sin, tha cruth na tìre san sgìre a' gabhail ris an teòiridh. Tha àite eile ann an Sasainn air a bheil Stour. 'S ann à Ceiltis a tha mòran nan àinmean-àite san sgìre.
Rob Ruadh MacGriogair
Bha e na chreachadair na Gàidhealtachd àitheanta ris an Robin Hood na h-Alba. Gu h-ainmeil na neach-malairt na cruidh, dh'fhàs e mèirleach-chruidh a reic dìon a nàbaidhean an aghaidh mèirlich eile. Nuair dh'fhàillig a' mhalairt-dìona, bha Raib Ruadh fo chasaid de mealltachd agus bha e air a chur an chèile cho neach-cùirn. An dèidh sin rinn Seumas Greumach, a' chiad Dhiùc a' Mhonaidh Roise, a phrìomh-neach-fiach, grèim air a tìrean, chog Raib Ruadh leis an diùc gus an 1722, nuair bha Raib Ruadh co-èignichte a ghèilleadh. Nas fhadalaiche air chur am prìosan, bha e air mhathadh mu dheireadh thall ann an 1727. Bhàsaich e aig an taigh aig Inbhir Lòch Làirig Beag, Both Chuidir, air Dùbhlachd 28mh 1734.
Bha an dùsgadh-inntinn dhan uirsgeul Raib Ruadh le Walter Scott an t-seann-sgeul air Raibeart Ruadh MacGriogair. Tha freagarrachaidhean a sgeul air ràdh air a bhith ann am filmichean, nas comharraichte Raib Ruadh, le Liam Neeson 'san dreuchd na h-ainme.
Th' An Taigh an Glinn-Gaoil air an tràigh Locha Ceiteirein a' cur là air ais dhan 18mh linn le fosglan air chur là air ri 1707, agus tha e togta air an làrach an bothain na cloiche na 17mh linne far a rugadh Raib Ruadh air smaoineachadh. O chionn an 1930an bh' an togalach Seòrsa B-clàraichte 'sna làmhan de ùghdarrasan-uisge leantainneach air a bhith, ach bha fèineachd air chur air cho barrachd ri riatanasan agus air chur suas ri reic-tairgse ann An t-Samhain 2004 a dh'aindeoin cur an aghaidh às a' Phàrtaidh Nàiseanta na h-Alba.
Iomraidhean
MacGriogair, Rob Ruadh Roinn-seòrsa:Eachdraidh na h-Alba Roinn-seòrsa:Gàidheil
Loch Coire nan Grunnd
Tha an loch seo cho mòr ri 8.4 ha (20.8 acair). 'S e 1.5 km (0.9 mìle) an cuairt-thomhas aige agus tha e mu 440 m a dh'fhad san àite as dìriche. Chan eil eilean anns an loch seo. Tha bàrr uisge an locha mu 346 m (1135 troigh) os cionn na mara agus tha e mu 1.3 km (0.8 mìle) air falbh bhon mhuir. Tha an t-uisge a' sruthadh a-mach à Loch Coire nan Grunnd gu tuath tro Allt na h-Uamha.
Chan eil duine sam bith a' fuireach faisg air Loch Coire nan Grunnd agus mar sin chan eil rathaidean ann a leanas chun an locha seo.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba Roinn-seòrsa:Rùm
Cluain Mór
'S e baile ann an Contae Ard Mhacha a tha ann an Cluain Mór.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae Ard Mhacha
Chester
thumb|right|250px|Chester, meadhan a' bhaile Is e a tha ann an Chester cathair agus prìomh-bhaile de Siorrachd Chester, Siorrachd Sasuinn air an crioch leis a' Chuimrigh. Chanar Caer ris anns a' Chuimris.
Eachdraidh
Is e baile eachdraidheil a tha ann, suidhichte air Abhainn na Di far an robh ceann seoladh na h-Abhainne sin ri linn nan Romhanaich. Thug na Romhanaich Deva air agus rinn iad Gearrasdan legion an siud. Tha balla Sasunnaich (i.e. Sacsonaich) a' cuairteachadh am baile, a h-aon baile air feadh Sasuinn dionta le balla Shasunnach.
Conaltradh
Thogadh canal tro Chester aig deireadh an 18mh linn, agus chaidh a h-altachadh ri branndair nan rathaidean-iarruinn ann an 1847, nuair a fhosgaileadh an slighe eadar Lunainn agus Caergybi leis an London and North Western Railway. Chaidh a h-altachadh ri lion nan Motorway ré na 1990'n.
Alasdair MacCoinnich
Iomradh
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba Roinn-seòrsa:Seòladairean agus Rannsachairean Roinn-seòrsa:Canada
Douglas Young
'S e eadar-theangaiche, bàrd, neach-poileataigs is àrd-ollamh Albannach a bh' ann an Douglas Young (5 an t-Ògmhios 1913, Port na Creige-23 an Dàmhair 1973). Chaidh e do dh'Oilthigh Chill Rìmhinn is do dh'Oilthigh Oxford.
Chester
Bailtean Co-cheangailte
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Sasainn
Douglas Young
Sgoilearachd
Bha Young na sgoilear clasaigeach, is bha e gu sònraichte eòlach air Greugais. Bha e na òraidiche ann an Greugais an Oilthigh Chill Rìmhinn. Ann an 1960s, bha e a' teagaisg cuspairean clasaigeach (cultar, cànain is eachdraidh nan Seann Ghreug is Seann Ròimh) anns na Stàitean Aonaichte.
Douglas Young is Somhairle MacGill-Eain
Bha Young air leth cudromach a thaobh Dàin do Eimhir, a' chiad leabhar le Somhairle MacGill-Eain na h-aonar. Sgrìobh MacGill-Eain iomadh litir gu Young, is bha Young a' deasachadh an leabhair nuair a bha MacGill-Eain a' sabaid anns an Dàrna Chogadh ann an Afraga a Tuath. Mar a sgrìobh Crìsdean Whyte, ghlèidh Young na dàin a bha MacGill-Eain fhèin ag iarraidh dìtheachadh.
Poileataigs
Bha Young 'n sàs ann am poileataigs. Ann an 1938, ghabh e ann am Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba. Roghnaich e a dhol dhan phrìosan ann an 1942, an àite a ghabhail pàirt anns an Arm aig àm an Dàrna Chogaidh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Albannach Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Osasco
23° 31' 58" S 46° 47' 31" O
'S e Osasco aon de na bailtean a tha ann am Braisil. The suidhichte air iomall Shão Paulo, ann an sgìre mhòr air a bheil Coille a' Chuain Shiar (Portagailis: Mata Atlântica), aig 750m os cionn ìre na mara,, eadar Carapicuíba agus Taboão, san roinn (Portagailis: região) Ear-dheas, san stàit (Portagailis: estado) São Paulo, 138km air falbh bho Taubaté, 29km bho Shanto André, 373km bho Rio de Janeiro, 328km bho Churitiba agus 870km bho Bhrasília, prìomh-bhaile na dùthcha.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Braisil
Iterbium
'S e eileamaid cheimigeach a tha ann an iterbium le samhla Yb agus àireamh atamach 70.
'S e meatailt bog agus lantanach a tha ann.
Eachdraidh
Dh'ainmich Urbain iad neoiterbium agus lutecium (lutetium an-diugh) agus von Welsbach iad aldebaranium is cassiopeium air an reul agus air an reul-bhad. Rogh an Coimisean Eadar-naiseanta air Tomadan Atamach na h-ainmean Urbain (seach iterbium an àite neoiterbium) agus thug iad prìomhachas dha.
Cleachdadh
Cleachdar iterbium-169 mar bun-gathan-gamma airson rèidiografaidh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eileamaidean Roinn-seòrsa:Lantanach Roinn-seòrsa:Meatailt
Richard Stone
B' e eaconamaiche Breatannach a bha ann an Sir John Richard Nicholas Stone. Rugadh e air 30 an Dàmhair 1913 ann an Lunnainn agus chaochail e air 6 an Dùbhlachd 1991 ann an Cambridge. Chaidh e dhan Oilthigh Chambridge, agus bhon bhliadhna 1978 bha e na ridire.
Bhuannaich e an Duais Nobel ann an 1984.
Ceangal a-mach
Stone, Richard Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
Dùn Dè an Iar (sgìre Phàrlamaid Westminster)
'S e sgìre Phàrlamaid Westminstera tha ann an Dùn Dè an Iar (Beurla: Dundee West).
Tha meadhan agus pàirtean an iar a' bhaile anns an sgìre seo. Tha i ann an crìch ri Dùn Dè an Ear, Aonghas agus Peairt agus Siorrachd Pheairt a Tuath.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Dùn Dè Roinn-seòrsa:Sgìrean Phàrlamaid Westminster
North Tonight
'S e telebhisean prògram nan naidheachdan Albannach bhon STV North a tha ann an North Tonight.
Uairean
A thèid a-mach air STV a h-uile là eadar 18.00 is 18.30 uairean Diluain gu Dihaoine.
Prògraman eile:
Ceangal a-mach
Naidheachd
Roinn-seòrsa:Prògraman nan naidheachdan Roinn-seòrsa:Craoladh
1389
MCCCLXXXIX
Bàsan
Roinn-seòrsa:1380an
1838
thumb|right|150px|John Muir
MDCCCXXXVIII
Bàsan
Roinn-seòrsa:1830an
Còcein
thumb|Còcein 'S e droga a tha ann a' tighinn às na lusan còca a th' ann an Còcein.
Roinn-seòrsa:Stuth Roinn-seòrsa:Drogaichean
14 am Faoilleach
'S e 14 am Faoilleach 14mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich. Tha 351 latha (352 ann am bliadhna-leum) air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Dùn Bheagain, Alba Nuadh
Tha Dùn Bheagain (Beurla: Dunvegan) ann an Siorrachd Inbhir Nis, Alba Nuadh.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Eilean Cheap Bhreatainn
Haarlem
‘S e baile mòr agus sgìreachd (Duitsis: gemeente) eadar Amsterdam agus Zandvoort, air an àirde an iar nan Tìrean Ìsle a th' ann an Haarlem (IPA: ˈɦaːr.lɛm, Frysk: Haarlim, Laideann: Harlemum). Tha e suidhichte 10m os cionn ìre na mara, ri taobh na h-Aibhne Spaarne, anns an roinn Òlaind a Tuath (Duitsis: Noord-Holland), 120km air falbh bho Eindhoven, 52km bho Rotterdam, 40km bho Den Haag, 97km bho Tilburg agus 46km bho Utrecht. Fhuair am baile a chuid chòirichean ach ann an 1429. Rinn teine lèir-sgrios air a bhaile, air a thogail ann am fiodha, ann an 1374 agus chuairtich feachdan na Spàinne am baile ann an 1572. Chaochail am peantair Pieter Janszoon Saenredam (1597 - 1665) an seo. Tha 153,225 duine a' fuireach ann. A bharrachd air sin, ‘s e prìomh-bhaile na roinne a th’ann an cuideachd.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Na Tìrean Ìsle Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean nan Tìrean Ìsle
Béacán
‘S e baile beag ann am Chontae Mhaigh Eo sa Chúige Chonnacht ann an Èirinn a th’ann an Béacán.
Roinn-seòrsa:Contae Mhaigh Eo Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Èireann Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann Roinn-seòrsa:Èirinn
Salm 23
thumb|right|250px|An deagh Chiobair Tha an treas salm air fhichead stèidhichte air an taing a thug an Rìgh Daibhidh do Dhia an dèidh dha greim fhaighinn, gu sìtheil, air an rìoghachd aige agus e beò ann an soirbheas agus dòigh.
Leis na facail “'S e an Tighearna Fhèin mo Chìobair” thathar ag aideachadh a' chreideis a th’ aig Daibhidh ann an Dia. Tha an càirdeas eadar Iosrael agus Dia air aithris mar gum b’ e aon neach a’ mothachadh a' cheangail a tha eadar e fhèin agus an Tighearna. Tha ìomhaigh de chìobair a tha dìleas a’ seasamh mar eisimpleir chumhachdach de chùram. Tha earbsa, gu nàdarrach, aig caoraich anns a’ chìobair - gun ullaich e na tha dhìth orra airson an latha a-màireach agus na lathaichean a tha ri tighinn.
Mar chìobair, bha eòlas fhèin aig Daibhidh air cho cudromach ‘sa tha cìobair do chaoraich agus bha e den bheachd gun robh an aon nàdar ri lorg anns a’ chàirdeas a bh’ eadar e fhèin agus an Tighearna.
Canaidh cuid gur e an treas salm air fhichead (23) an t-salm is grinn a th’ ann, gu tric a’ chiad fhear a thèid ionnsachadh, am fear is tric a tha ri cluinntinn agus am fear a mhaireas nar cuimhne. Chaidh a sgrìobhadh linntean ro àm Chrìosd ach b’ ann a’ coimhead air adhart a bha an sgrìobhadair.
Thuirt Iain Calvin mun t-salm, agus e a’ tarraing air na thuirt an Naomh Augustine roimhe, “Cha lorg sinn òran nas fheàrr, no nas freagarraiche, na na Sailm aig Daibhidh, a chaidh an labhairt tron Spiorad Naoimh… Nuair a bhios sinn gan seinn, faodaidh sinn a bhith cinnteach gur e Dia a tha a’ cur nam facail nar beòil, mar gum biodh E Fhèin a’ seinn tromhainn gus a Ghlòir a mholadh.”
Egobail
'San Eòlas ur-sgeulachd na h-Èireann, bha Egobail 'na dhaltan Mhanannan mac Lìr agus an t-athair Àine.
Egobail Egobail Egobail
Cnoc an Mhargaidh
'S e baile ann an Contae Ard Mhacha a tha ann an Cluain Mór.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae Ard Mhacha
Whifflet
'S e baile ann am meadhan na h-Alba faisg air Coatbridge a tha ann an Whifflet (Beurla: Whifflet). Tha e ann an Siorrachd Lannraig a Tuath.
Tha stèisean-rèile ann.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Lannraig a Tuath
James Tobin
Bhuannaich e an Duais Nobel ann an 1981.
Ceangal a-mach
Tobin, James Tobin, James
Sgoil Eòlais na h-Alba
Chaidh Sgoil Eòlais na h-Alba (Beurla: School of Scottish Studies, Albais: Scuil o Scots Studies) a chur air bonn sa bhliadhna 1951 mar aonad co-cheangailte ri Oilthigh Dhùn Éideann. Rinn i torr mór bhon uair sin airson beul-aithris agus ceòl tradiseanta na h-Albann a ghléidheadh, an dà chuid Gàidhlig agus Albais. Chaidh cuid mhór den obair chlàraidh a rinn Sgoil Eòlais na h-Alba a ghléidheadh ann an cruth didsiteach anns aʼ phròiseact Tobar an Dualchais.
Tha tasglann aig aʼ Sgoil de barrachd is 9000 clàraidhean de cheòl traidiseanta, òrain agus beul-aithris. Chaidh an tasglann a thòiseachadh le Calum Iain MacGillEathain, bràthair aʼ bhàrd Somhairle MacGill-Eain, agus leis aʼ bhàrd, sgrìobhaiche agus cruinniche beul-aithris Hamish Henderson. Rinn iad co-obrachadh leis aʼ chruinniche Aimeirigeanach Alan Lomax, a bhrosnaich obair na Sgoile.
Bha Dòmhnall Eairdsidh Dòmhnallach bho Uibhist a Tuath ag obair aig an Sgoil bho 1962 gus an do leig e dheth a dhreuchd ann an 1994, agus chruinnich e barrachd is 800 téipichean de sgeulachdan agus beul-athris. Ann an 1966 chuir e Tasglann nan Sgeul air bhonn. Bho 1984 gu 1995, dhʼobraich an sgrìobhaiche, seinneadair, agus cruinniche Mairead Bennett dhan Sgoil. Ann ann 2012 chaidh an t-urram Sàr Ghàidheal a bhualachadh air Mòrag NicLeòid a bha ʼna neach-rannsachaidh sa Sgoil fad dà-fhichead bliadhna.
Bha ceangal eadar an taigh-òsta Sandy Bells agus Sgoil Eòlais na h-Alba.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Foghlam Roinn-seòrsa:Gàidhlig
Ad
thumbnail|Bobhlairean/Bowler hats air reic
B’e ad ball-aodaich a chuir thu air do ceann.
Seòrsaichean ad
Roinn-seòrsa:Aodach
Anneke Beukman
'S e cleasaiche, seinneadair agus actair ghuth às na Tìrean Ìsle a th' ann an Anneke Beukman (Haarlem, 17 an t-Sultain 1968). Fhuair i a cuid fhoghlaim airson a dreuchd aig an Sgoil Dannsa Jazz Maria More (Duitsis: Maria More Akademie voor Jazzdans) ann an Amsterdam. Bha i na prìomh sheinneadair leis a' Bhuidhne Dhràma Jeans fad corra bhliadhna mus do thoisich san sreath thelebhisein SamSam. Mar as trice bidh i ri a guth a chur gu prògraman a bhithear ag eadar-theangachadh bho Bheurla gu Duitsis.
Geamaichean Choimpiutair
Laura's dierenziekenhui - Laura
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às na Tìrean Ìsle Roinn-seòrsa:Cleasaichean
Sgùrr an Lochain
’S e beinn ann an Cinn Tàile air a’ Ghàidhealtachd a th’ ann an Sgùrr an Lochain. Tha e 1,004m de dh’àirde agus ’s e Beinn Rothaich a th' ann. Tha e suidhichte eadar Loch Cluanaidh agus Loch Dubhthaich air taobh dheis Gleann Seile.
Bhon mhullach gheibhear seallaidhean air beanntan Chinn Tàile, Gleann Seile, Loch Cuaich agus Chnòideirt.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Taigh Nelissen
'S e togalach ann an stoidhl art nouveau, a tha suidhichte aig 5 Avenue du Mont Kemmel, anns an sgìre Forest faisg air A' Bhruiseal anns A' Bheilg 's a th’ anns an Taigh Nelissen (Fraingis: maison personnelle de l'architecte Arthur Nelissen air neo Villa Beau-Site. Suidhichte air beulaibh na Pàirce ann am Forest, 's e gu bheil coltas mòran nas braise aig an taigh seo na aig a chuid nabaidhean. 'S ann ainmeil 's a tha e air sgàth na h-uinneige cearcaille mòire a chithear air a' chiad ùrlar dhen aghaidh-thogalaich: tha a h-uile coltas ann gur e an aghaidh-thogalaich as cliùitiche sa bhaile 's a th' innte, ann an stoidhl a chomharrachas art nouveau geomatrach, còmhla ri uinneag eile air an Taighe Saint-Cyr le Gustave Strauven. Chaidh an taigh seo a thogail ann an 1905 le Arthur Nelissen, ailtire às Na Tìrean Ìsle a dh' obair anns A' Bhruiseal. B' e seo am taigh aigese fhèin, a shealladh gur e fìor dheagh ailtire co-aimsireil a bh' ann.
Bun-ùrlar
Tha bun-ùrlar an taighe mar ghealach a-measg nan reul an taca ri an còrr dhen aghaidh-taighe air air sgàth an stutha a chithear ann: 's ann ann an cloich liath air fad 's a th e, ged a tha an còrr dhen aghaidh-taigh air a dèanadh ann an bricean falaidichte. Tha frèama uabhasach fhèin spaideil, air a dèanadh ann an cloich liath, mu timcheall air an doras fiodha cuideachd. Chithear mòran phìosan cloiche mòra dhen a h-uile sèorsa os cionn nan colbhan.
Clachdaireachd
Air a sgaradh on bhun-ùrlar le cordon cloiche làidir so-chùmta, chithear coltas iol-dhathte àlainn air na h-ùrlaran, a tha mar thorradh measgachadh choiche liath agus bricean geala, uaine is dubha lìomhte.
Washington
Saoil an robh thu a' lorg na leanas?
Taigh Nelissen
Molladaireachd
Tha an aghaidh-taighe air a crùnadh le molladaireachd art nouveau, air a briseadh ann am meadhan le airse fhada ann an cloich liath, ann am pàtran ath-thriallach leis an uinneag cearcaill sa chiad ùrlar. Thig uchdan na moilladaireachd, gan lùdhdachadh mean air mhean air sgàth airsean sùrdagach uinneagan a’ chiad ùrlair, ri chèile ann an cumadh-ealaine mòr anns a’ mheadhan, air a sgeadachadh le bad fhlùraichean agus measan, suidhichte fo na h-airsean.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ailtireachd Roinn-seòrsa:A' Bheilg Roinn-seòrsa:A' Bhruiseal Roinn-seòrsa:Taighean
Château-d'Œx
‘S e baile beag ann an àirde an iar na h-Eilbheise a th’ ann an Château-d'Œx (IPA: ʃɑˌtoˈdɛ). Tha e suidhichte aig 962m os cionn ìre na mara faisg air Vevey, ri taobh Loch Hongrin anns an roinn (Fraingis: Canton) Vaud, 39km air falbh bho Lausanne agus 80km bho Ghenève. Tha 3,253 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile. ‘S e Fraingis an cànan a tha aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine an an Vevey. Tha an Abhainn Seene a' sruthadh tron bhaile. Cumaidh fèis nam balunaichean ann an Château-d'Œx gach bliadhna.
Eachdraidh
Bhuineadh am baile gu Poblachd Rhodàinia bho 1802 gu ruige 1810.
Daoine ainmeil
Chaochail an t-actair Sasannach David Niven an seo ann an 1983.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Eilbheis
Mariano Rajoy Brey
'S e neach-poileataigs Spàinnteach a tha ann am Mariano Rajoy Brey (Santiago de Compostela, 27 am Màrt, 1955). Chaidh a thaghadh mar Prìomh-mhinistear na Spàinne 21 an Dùbhlachd 2011 is chaill e gluasad cronachaidh 1 an t-Ògmhios 2018 is lean an Sòisealach Pedro Sánchez e.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às an Spàinn Roinn-seòrsa:Poileataigs Roinn-seòrsa:Daoine à Galicia
Cefn Fforest
Tha am baile Cefn Fforest ann an Caerffili, a' Chuimrigh. Tha e 13.3 mi (21.4 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 132.8 mi (213.8 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 3749 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 358 (9.5%); rugadh 95% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Caerffili Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
An Camas Boitnia
'S e muir ann an ceann a tuath na Roinn-Eòrpa a th' anns a' Chamas Bhoitnia (Suomais: Pohjanlahti, Suainis: Bottniska viken). Tha e suidhichte eadar an innis-mhuir Åland gu deas agus an abhainn Torne gu tuath. 'S e Suòmaidh agus an t-Suain a tha ri gach taobh a' Chamais. Gabhaidh an Camas Boitnia a-steach am Bàgh Bhoitnia, Kvarken agus Muir Bhoitnia. Chan e muir gu math saillte a th' ann nas motha, leis gu bheil uisgeachan na Baltaich a' sruthadh troimh. Tha i 587km a fhaide agus eadar 80km – 240km a leud.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas Roinn-seòrsa:Suòmaidh Roinn-seòrsa:An t-Suain Roinn-seòrsa:Muir
1390
MCCCXC
Bàsan
Roinn-seòrsa:1390an
Oilthigh Leipzig
Is e an dàrna oilthigh as sine anns a' Ghearmailt a tha ann an Oilthigh Leipzig  ( Universität Leipzig ‘ sa Ghearmailtis, University of Leipzig ‘sa Bheurla) Tha e ann an Leipzig ann an Sagsainn anns an earra-dheas na Gearmailt. Chaidh a stèidheachadh ann an 1409 agus bha e ag obair bhon uair sin gun stad. Mar a b’ abhaist aig an àm ud bha iad a' teagasg eòlas-lagha, eòlas-leighis, eòlas-diadhachd agus feallsanachd.
An diugh tha barrachd air 150 ionaid ann agus 190 cuspair eadar-dhealaichte airson na h-oileanaich.
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:Oilthighean Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Bean-shìdh
Tha bean-shìdh no bean shìth 'na creutair 'san beul-aithris na h-Éireann, am facal a bhith bunaichte bhon t-Seann-Ghàidhlig ben síde, Gaeilge bean sídhe no bean sí (bean agus sìdhe a bhith 'nan tuiseal ginideach). Tha na sìdh bunaichte bho diathan Ghàidhealach ro-Chrìosdaidheach.
Nuair bhàsaich buill nan comann mòr nan Gàidheal (Clann uí Gráda, Clann uí Néill, Clann uí Bríain, Clann uí Conchobhar, agus Clann Caomhánach), sheinneadh bean-shìdh caoineadh dualchasach an dèidh dham bhàs. Gu dualchasach, bha bean-shìdh mhòr aig roinn nan teaghlaichean mòra nan Gàidheil comannaichte riutha, a dhèanadh teachd an làthair a sheinn an caoineadh seo an dèidh bàs 'san teaghlach. Innsidh na sgeulan mar a faodaidh (nuair bhàsaich ball an teaghlaich fada air falbh) an teachd an làthair no, ann an roinn nan sgeulan, an fuaim na mnà-sìdhe a' chiad for am bàis a bhith.
Nuair bha na beul-aithrise eadar-theangaichte a-steach dhan Bheurla, bha sònrachadh eadar na mnathan-shìdh agus na sìthichean eile air chur an aithne nach eil a' nochdadh a mhaireann 'sna sgeulan tùsaile 'nan dealbhan (Gaeilge no Gàidhlig) tùsaile. Gu coltach, dh'fhàs an caoineadh an tìodhlacaidh ràn brònach le a th' am bàs air chur an cèill. 'Sna sgeulan seo, thàinig a' cluinntinn an caoineadh na mnà-shìdh a chur air manadh air bàs 'san teaghlach agus comharraichidh a' faicinn a' bhean-shìdh an bàs neach fhèin.
Tha lèineagan geala gu tric mu mnathan-sìdhe agus tha gruag fhada bhàn aca gu tric, mar a sguabaidh iad le cìr an airgid, mion-fhiosrachadh a chuir an sgoilear, Patricia Lysaght, às leth ri breisleach le ur-sgeulachdan dùthchaile nam maighdeann-mhara. Riochdaich sgeulan eile iad ann an lèineagan uaine no dubh le bratan-falaich liath.
Svandís Svavarsdóttir
'S e neach-poileataigs à Innis Tìle a th' ann an Svandís Svavarsdóttir. Rugadh i air 24 an Lùnasdal 1964 ann an Selfoss. Tha ise na ball Vinstrihreyfingin - grænt framboð, an dara fòrsa poileataigeach as motha san Alþingi, agus a tha san riaghaltas ann an co-bhann  còmhla ri Sjálfstæðisflokkurinn agus Framsóknarflokkurinn. Bha Svavarsdóttir na ministear na h-Àrainneachd fo Jóhanna Sigurðardóttir eadar 2009 agus 2013. The i a-nis na ministear Slàinte fo Katrín Jakobsdóttir. Fhuair i a cuid foghlaim aig Menntaskólinn við Hamrahlíð agus Oilthigh Innis Tìle (Innis-Tìlis: Háskóli Íslands). Bha a h-athair na bhall-pàrlamaid.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Luchd-poileataigs Eòrpach Roinn-seòrsa:Daoine à Innis Tìle Roinn-seòrsa:Innis Tìle Roinn-seòrsa:Daoine Roinn-seòrsa:Poileataigs
Coilleach Eanach
'S e baile ann an Contae Ard Mhacha a tha ann an Coilleach Eanach (Beurla: Cullyhanna).
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae Ard Mhacha
1839
thumbnail|150px|[[Stendhal]] MDCCCXXXIX
Bàsan
Roinn-seòrsa:1830an
Smeòrach
'S e eun beag a tha ann an smeòrach, (Laideann: Turdus philomelos, Beurla: Song Thrush, throstle neo mavis). Tha iad gu math cumanta anns an Roinn Eòrpa agus ann an Àisia. Tha guth brèagha aca, mar sin dheth tha an smeòrach a’ nochdadh gu math tric ann an òrain agus ann am bàrdachd cuide ris an uiseig.
Seventh Tree
Ceathramh reacòrd le Goldfrapp.
Smeòrach
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eòin
Seventh Tree
Orain
Roinn-seòrsa:Ceòl
1939
Bàsan
Roinn-seòrsa:1930an
Hwlffordd
Tha am baile Hwlffordd ann an Sir Benfro, a' Chuimrigh. Tha e 80.1 mi (128.9 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 208.6 mi (335.6 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 11514 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 1682 (14.6%); rugadh 72% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sir Benfro Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
6 an t-Iuchar
'S e 6 an t-Iuchar an 187mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (188mh ann am bliadhna-leum). Tha 178 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
150px|thumb|[[Frida Kahlo]]
Breithean
thumb|left|120px|[[Tenzin Gyatso]]
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Contae na Mí
Sgìrean Ionadail
Tha ochd baranachdan deug (Gaeilge: barúntacht) am broinn na Mí: Baile Fhobhair, Baile Shláine Íochtarach, Baile Shláine Uachtarach, Ceanannas Íochtarach, Ceanannas Uachtarach, Damhliag Íochtarach, Damhliag Uachtarach, Déise Íochtarach, Déise Uachtarach, Dún Búinne, Luíne, Machaire Gaileang, Maigh Fionnráithe Íochtarach, Maigh Fionnráithe Uachtarach, Ráth Tó, An Scrín, An Uaimh Íochtarach agus An Uaimh Uachtarach. A bharrachd air sin, tha 146 parraistean (ann an dà sgìreachd-easpaig: An Mhí agus Ard Mhacha) agus 1,634 bailtean fearainn sa chontae.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann Roinn-seòrsa:Èirinn
John F. Kennedy
B' e John Fitzgerald Kennedy (29 an Cèitean, 1917 - 22 an t-Samhain, 1963) an 35mh ceann-suidhe de na Stàitean Aonaichte. Sheas è bho 1961 gus an deach a mhuirt ann an 1963.
An dèidh don Cheannadach obair mar ceannard an USS PT-109, eathar-cuirtiche, ann an taobh a deas an Cuan Sèimh tron an Dara Cogadh t-Saoghal thionndaidh e a shùil gu dreuchd a ghabhail mar neach-poileataigs. Sheas è airson Massachusetts ann an Taigh nan Riochdairean bho 1947 gu 1953 mar Democrat. Rinn Ceannadach a chùis air Richard Nixon, a bha na Iar Cheann-suidhe aig an t-àm, anns an taghadh - aon dha na taghaidhean is teannta ann an eachdraidh an dùthaich - a chaidh air adhart an 1960. Gabh 'n dràsta 's e Iain Ceannadach an aon Caitligeach a chaidh a thaghadh mar Ceann-suidhe na Stàitean Aonaichte agus an aon ceann-suidhe a tha air am Duais Pulitzer a bhuannachadh. Fhad 's a bha an riaghaltas aige ann an cumhachd thachair Ionnsaigh Bàigh nam Muc, an Cunnart Urchair an Cùba, togail Balla Bherlin, toiseach an Linn-fhànais, an Gluasad Reachd Sobhalta Americanach agus toiseach Cogadh Bhietnam.
Chaidh Ceannadach a mhuirt air an 22 den t-Samhain, 1963, ann an Dallas, Texas. Chaidh an casaid a chuir air Lee Harvey Oswald ach chaidh deach a thoirt gu cùirt oir chaidh esan a mhuirt dà latha an deidh do bàs Ceannadach nuair a loisg Jack Ruby air le gunna. Cho-dhùin an Warren Commission gun robh Oswald ag obair na aonar nuair a chaidh Ceannadach a mharbhadh ach, thuirt an House Select Committee on Assassinations an 1979 gu dòcha gun robh co-cheannairc ann. Tha an cuspair connsachail fhathast le deasbad a dol mu iomadach beachd air mar a thachair am muirt agus cò a bu choireach. 'S e tachartas geur ann an eachdraidh Ameireaganach a th' anns am muirt mar is coireach ris am buaidh a bh' aige air an dùthcha agus iarbhail poilitigeach a lean. Tha tòrr den bheachd gur e Iain Ceannadach ìomhaigh de dhòchasan agus iarrtasan Ameireaganach agus tha beachd mhath aig a chuid mhòr den t-sluagh Ameireaganach air fhathast.
Roinn-seòrsa:Cinn-shuidhe nan Stàitean Aonaichte Roinn-seòrsa:1960an Roinn-seòrsa:An Cogadh Fuar Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Coillidh Chanannáin
'S e baile ann an Contae Ard Mhacha a tha ann an Coillidh Chanannáin.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae Ard Mhacha
Gart a' Chòis
'S e baile ann am meadhan na h-Alba a tha ann an Gart a' Chòis (Beurla: Gartcosh). Tha e ann an Siorrachd Lannraig a Tuath.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Lannraig a Tuath
Comhairle Siorrachd Lannraig a Deas
thumb|right|250px|Comhairle Siorrachd Lannraig a Deas 'S e comhairle ionadail ann an Alba a tha ann an Comhairle Siorrachd Lannraig a Deas a tha a' deiligeadh le Siorrachd Lannraig a Deas.
Foghlam Ghàidhlig
Tha foghlam tro mheadhan na Gàidhlig ann an Siorrachd Lannraig a Deas aig ìre bun-sgoil aig Bun-sgoil Mount Cameron ann an Cille Bhrìghde an Ear. Tha Àrd-sgoil Ghlinn Challdair, ann an Cille Bhrìghde an Ear cuideachd, a' tabhann Gàidhlig mar chuspair do luchd-ionnsachaidh agus fileantaich.
Gàidhlig 'sa choimhearsnachd
Tha buidheann de luchd-ionnsachaidh 'Gaelic in South Lanarkshire' ann.
Gleann Bog
right|300px
'S e baile ann am meadhan na h-Alba a tha ann an Gleann Bog (Beurla: Glenboig). Tha e ann an Siorrachd Lannraig a Tuath.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Lannraig a Tuath
Comhairle Siorrachd Lannraig a Deas
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Comhairlean na h-Alba
Fireannach
right|thumb|Samhladh an fhireannaich Tha Fireannach na ghnè fhàs-beairt.
Seallaibh cuideachd
Roinn-seòrsa:Gnè
Feamainn
right|thumb|Ceilp ann an [[Otago, Sealainn Nuadh]]
Cha lusan a tha annta, ach trì buidhnean eile, lìonanaich-ghorm, lìonanaich-dhonn agus lìonanaich-ruadh. Chleachdar feamainn mar bhiadh, mar stuth-mathachaidh agus san gnìomhachas ceimigeach. ’S iad feamainn-bhuidhe, feamainn-dubh agus ceilp as cudromaiche ann an gnìomhachas na feamad.
Ceanglaichean a-mach
*
Saor-làithean poblach ann an Alba
Is iad seo na saor-làithean banca a tha stèidhichte fad an Alba:
17 am Faoilleach
'S e 17 am Faoilleach an 17mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich. Tha 348 latha (349 ann am bliadhna-leum) air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Saor-làithean poblach ann an Alba
A thuilleadh air sin, tha iomadh saor-là ionadail ann, a tha stèidhichte leis an ùghdarras ionadail iomachaidh.
17 am Faoilleach
Tachartasan
thumbnail|[[Compton Mackenzie]]
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Béal Àtha na Muice
thumb|250px|Béal Àtha na Muice ‘S e baile ann am Chontae Mhaigh Eo sa Chúige Chonnacht ann an Èirinn a th’ann an Béal Àtha na Muice.
Roinn-seòrsa:Contae Mhaigh Eo Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Èireann Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann
Taigh Bhroughton
'S e taigh ann an Cille Chùithbeirt, Siorrachd Chille Chùithbeirt a tha ann an Taigh Bhroughton. Anns a' chiad dol a-mach chaidh dà thaigh a thogail aig 10 agus 12 Àrd-Shràid sa bhaile ann an 1743, ach cheannaich agus chuir Alasdair Moireach ri chèile iad ann an 1740. B' esan na phrobhaist agus na bhall-pàrlamaid aig an àm. Reic am Moireach an taigh ann an 1756. Dh'fhuirich agus dh'obraich am peantair Edward Atkinson Hornel ann an Taigh Bhroughton bho 1901 gu ruige 1933. 'S ann le Urras Nàiseanta na h-Alba 's a tha an taigh an latha an-diugh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Taighean Roinn-seòrsa:Siorrachd Chille Chùithbeirt Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh
451
CDLI
Bàsan
Roinn-seòrsa:450an
River Garry
River Garry:
Telurium
'S e eileamaid cheimigeach a tha ann an telurium le samhla Te agus àireamh atamach 52.
'S e meataloighd a tha ann, le feartan ceimigeach coltach ri na de selenium agus sulfar. Tha an cor ogsaidicheadh IV as cumanta. Tha an cruth criostalach telurium airgeadach agus brisg.
Tha 8 iosatòpaichean nàdarra de thelurium agus tha 128Te (leth-bheatha 2.2 × 1024 bliadhna) is 130Te (leth-bheatha 7.9 × 1020 bliadhna) as cumanta. Tha na 6 iosatòpaichean nàdarra eile seasmhach.
Nàidhlean
Se naidhlean stuth fear-chruthach, a tha coltach ri plastaig, a tha dèanta le ola. Cleachdar naidhlean airson aodach, cùrtannan 7c. Tha e co-dhèanta, agus glè aotrom.
Telurium
Eachdraidh
Ann an 1782 lorg Franz-Joseph Müller von Reichenstein telurium ann am mèinnear còmhla ri òr. Smaoinicheadh gur e antamonaidh a bha ann am mèinnear, ach dhearbhaich Müller gur e stuth ùr a bha ann. Ann an 1798 dh'ainmhich Martin Heinrich Klaproth an stuth ùr telurium air an Laideann tellus, no "Talamh".
Nàidhlean
Roinn-seòrsa:stuth
Telurium
Cleachdadh
Cleachdar telurium ann am meatailteachd. Tha e nas fhasa aloidhean de copar no stàilinn is telurium a chumadh na aloidhean gun telurium. Cleachdar cadmium teluraid cuideachd ann am panailean-grèine.
Lochan Dubh
Is iomadh loch ann an Alba air a bheil an t-ainm Lochan Dubh.
Nàidhlean
Roinn-seòrsa:aodach
Telurium
Bith-eòlas
Tha telurium puinnseanach. Tha an corp ag atharrachadh telurium ann an Te(CH3)2. 'S e an co-thàthadh seo as adhbhar do "anail thelurium", far a bheil fàileadh creamha air an anail.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eileamaidean Roinn-seòrsa:Meataloighdean
Lochan Dubh
Is dòcha gu bheil sibh a' lorg:
Uisge Dhè, Siorrachd Obair Dheathain
Is docha gu bheil sibh a' lorg Uisge Dhè, Gallobha
'S e abhainn Albannach a th' anns an Uisge Dhè (Beurla: River Dee). Tha i a' sruthadh bho màthair-uisge anns a' Mhonadh Ruadh, tro Siorrachd Obar Dheathain, don Mhuir a Tuath	aig Obar Dheathain. Se Oir Dhè ainm a th' air farsaingeachd na h-aibhne, gu h-àraid faisg aig Bràigh Mhàrr.
Coinneach MacAsgaill
'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann an Coinneach MacAsgaill BP (Beurla: Kenny MacAskill).
Uisge Dhè, Siorrachd Obair Dheathain
Fo-aibhnichean
Roinn-seòrsa:Aibhnichean na h-Alba Roinn-seòrsa:Obar Dheathain
Coinneach MacAsgaill
Rugadh e 28 an Giblean 1958 ann an Dùn Èideann.
Nàidhlean
Polyamide
Coinneach MacAsgaill
Eadar 1999 agus 2007 bha e na ball liosta airson Lodainn is chaidh e na BhPA airson Dùn Èideann an Ear is ball Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba ann an 2011. Thug e a sheat suas ann an 2016. Eadar 2007 is 2014 bha e na Mhinistear a' Cheartais.
Bhuannaich e Lodainn an Ear airson an SNP anns an taghadh coitcheann 2019 ach chaidh e sam Pàrtaidh Alba anns a' Mhàirt 2021.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Alba Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Coillidh Léith
'S e baile ann an Contae Ard Mhacha a tha ann an Coillidh Léith.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae Ard Mhacha
Lochan Dubh, Rùm
'S e loch ann an Alba a tha ann an Lochan Dubh. Tha e suidhichte ann an ear-dheas an eilean Rùm. Tha Loch Coire nan Grunnd na laighe san iar dheth.
Tha an loch seo cho mòr ri 0.4 ha (1 acair). 'S e 0.2 km (0.2 mìle) an cuairt-thomhas aige agus tha e mu 103 m a dh'fhad san àite as dìriche. Chan eil eilean anns an loch seo. Tha bàrr uisge an locha mu 194 m (636 troigh) os cionn na mara agus tha e mu 0.3 km (0.2 mìle) air falbh bhon mhuir.
Chan eil duine sam bith a' fuireach faisg air Lochan Dubh agus mar sin chan eil rathaidean ann a leanas chun an locha seo.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba Roinn-seòrsa:Rùm
Sgùrr an Doire Leathainn
’S e beinn ann an Cinn Tàile air a’ Ghàidhealtachd a th’ ann an Sgùrr an Doire Leathainn. Tha e 1,010m de dh’àirde agus ’s e Beinn Rothaich a th' ann. Tha e suidhichte eadar Loch Cluanaidh agus Loch Dubhthaich air taobh dheis Gleann Seile.
Gheibhear dhan mhullach bhon rathad A87. Bidh cuid ga cheangal le Creag nan Damh agus Sgùrr an Lochain air neo fiù 's leis na beanntan eile air an druim seo, ach bheir seo 9-11 uairean a thìde
Bhon mhullach gheibhear seallaidhean air beanntan Chinn Tàile, Gleann Seile, Loch Cuaich agus Chnòideirt.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Lochlannach
thumb|right|280px|Mapa far am faicear na seann tuineachaidhean Lochlannach 'S e fear-àiteachaidh Lochlainn a tha ann an Lochlannach an-diugh. A bharrachd air sin tha seadh eachdraidheil aig an fhacal: b' e Lochlannaich no Vikings a bha air laoich à Lochlainn anns na 8mh - 11mh linntean. Agus sna sean làithean, dh'fhaodadh am facal a' ciallachadh Nirribheach cuideachd.
Sgrìobhaidhean mu an dèidhinn sa Ghàidhlig
Roinn-seòrsa:Daoine Ghearmanach Roinn-seòrsa:Na Meadhan-aoisean Roinn-seòrsa:Lochlannaich
Cor-Fhuinnseoige
'S e baile ann an Contae Ard Mhacha a tha ann an Cor-Fhuinnseoige.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae Ard Mhacha
Maorach
thumb|200px|[[Feusgain (as deidh còcaireachd)]]
'S e Maorach neo iasg sligeach beathach gun chnàmh-droma, aig a bheil slige chruaidh, bhon mhuir.
Is e stòras bìdh a th 'ann am maorach agus teirm iasgaich airson neo-dhruim-altachain uisgeach a tha a' giùlan eisea-chnàmhlach air a chleachdadh mar bhiadh, a 'gabhail a-steach diofar ghnèithean de mhoileasgan, phròisean, agus eicínideirmean. Ged a tha a 'mhòr-chuid de mhaoraich air am buain bho àrainnean uisge saillte, gheibhear cuid de sheòrsachan ann am fìor-uisge. A bharrachd air an sin, thèid beagan ghnèithean de chrùbagan ithte, mar eisimpleir Cardisoma guanhumi anns an Roinn Charaibeach.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Maorach
Schwyz (Kanton)
'S e roinn (Fraingis: Canton, Gearmailtis: Kanton, Eadailtis: Cantone) anns An Eilbheis a th'ann Schwyz (IPA: ʃvi:ts, Eadailtis: Svitto, Rumantsch: Sviz). Tha e suidhichte ann an cridhe na dùthcha. 'S e Schwyz fhèin a th'ann prìomh-bhaile na roinne. 'S e Gearmailtis a tha ga bruidhinn air feadh na roinne, fiù's aig ìre oifigeil. Gabh an roinn sin ris An Eilbheis ann ann 1291. Tha an t-ainm oifigeil na roinne a' ciallachadh Roinn Schwyz. 'S e an 17mh roinn na h-Eilbheis, a thaobh àireamh-sluaigh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Roinnean na h-Eilbheise
Knut Hamsun
B' e sgrìobhadair Nirribheach a bha ann an Knut Hamsun, neo Knud Pedersen. Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Litreachas anns a' bhliadhna 1920 airson an leabhar aige: Growth of the Soil. Rugadh e ann am Vågå, Gudbrandsdal ann an Nirribhidh air an 4mh latha den Lunastal, 1859. Chaochail e ann an Grimstad, Nirribhidh air an 19mh latha den Fhaoillteach 1952.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Litreachas Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Nirribheach Roinn-seòrsa:Daoine à Nirribhidh
Coed Duon
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Caerffili Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
452
Bàsan
Roinn-seòrsa:450an
Manannan mac Lir
'San Eòlas ur-sgeulachd na h-Èireann, bha Manannan mac Lir 'na dhia na mara 'gus na h-aimsire. Tha e mar as trice air ghabhail a-staigh ri aon nan Tuatha Dè Danann, ged b' e air uairibh air smaoineachadh ri nas sine na iad.
1391
Bàsan
Roinn-seòrsa:1390an
Manannan mac Lir
Bha 'n t-ainm air thoirt dha Orbsen no Oirbsen. Tha 'n t-ainm Manannan bunaichte às an ainm nas moiche dhan Eilean Mhanainn, agus bha 'n mac Lir athair-ainmeach riochd-bhriatharach agus chomharraich "mac na Mara (Ler)": th' athair air thoirt anns na sinnsireachdan mocha ri Allód. Chan eil e càirdeach dham charactar Lir na sgeulachd ainmeile nam Clann Lir.
Bha a bhean Fand. Riaghail e thairis na Innsean Naomha cho math ri Mag Mell, an Fodhasaoghal.
Bha mòran rudan draoidheile aig Manannan. Thug e gu Cormac mac Airt a chuach draoidheil na fìrinne; bha long aige nach robh siùil a dhìth air ainmichte "An Sguabair nan Tuinn"; shealbhaich e brat-falaich a thug dha do-fhaicsinneachd, clogaid caoireach, agus claidheamh ainmichte "Freagairiche" nach rachadh iomrall a sgiath. Shealbhaich e cuideachd each ainmichte "Enbarr na Muinge Ruithliche" a b' urrainn do thar uisge shiubhal cho furasta ris an tìr.
Dh'fhàg Manannan a bhean, Fand, agus ghabh i gaol air Cù Chulainn. Seach cha b' urrainn do duine bàsmhor agus sìthiche (bha Fand 'na Ban-righ nan Sìthiche) mhaireann còmhla gun milleadh 'n sìthiche, sgrios Manannan am cuimhne de a chèile.
Dh'àraich e dhà leanaban-altraim:
Dh'fhàisnich e cuideachd ri Bran, 'san Taisdeal Bhran, a bhitheadh laoch àrd air theàrnadh as, Mongan mac Fiachna.
'San Eilean Mhanainn, bha Manannan mac Lir air chantainn ri Mannan. Air Oidhche Leth an t-Samhraidh, chuir na luchd an tairgse feur gorm ri Mannan-beg-mac-y-Leir agus rinn ùrnaigh ri beannachdan 'san seòladaireachd agus iasgach. B' e air chreidsinn a bhith 'na dhraoidh a b' urrainn do cabhlach meallach dhèanamh às sligean pheasair air chor a mheatachadh ionnsaighich chomasach.
Thagair dualchasan nan Linntean Meadhanach gun robh ann meud nam caractar eachdraidheil àitheanta ri Manannan, a mhair aig amannan eugsamhaile. Bha aon dhiubh measraichte 'na phrionnsa Èireannach air bhith ainmichte Orbsenius a bha caithreamach air a chomasan aig seòladh an Cuan na h-Èireann ri ceannaiche.
Tha a mhac-samhail Cuimreach 'na Manawyddan ap Llyr.
Ainmean eile: Barinthus, Manannan, Manawydan, Mannan (Gaelg)
Roinn-seòrsa:Miotas-eòlas Roinn-seòrsa:Miotas-eòlas na h-Èireann Roinn-seòrsa:Tuatha Dè Danann Roinn-seòrsa:Cuairt Ulaidh Roinn-seòrsa:Diathan Ceilteach Roinn-seòrsa:Diathan na Bàis Roinn-seòrsa:Diathan aibhnean agus na mara Roinn-seòrsa:Diathan na h-aimsire agus nan speuran
Meanbh-chuileag
Tha a' mheanbh-chuileag (Culicoides impunctatus) (Albais: Hielan Midgie) 'na ghnè de mheanbh-fhrìde itealaich agus fuil-shùgach dhen teaghlach Ceratopogonidae. Gheibhear iad eadar Èirinn is Breatann san iar agus an an t-Sìn san ear. 'S e plàigh a th' annta ann an sùilean na mòrchuid, aig a bheil droch-bhuaidh air turasachd agus àiteachas.
Airbles
'S e frith-bhaile ann an Tobar na Màthar a tha ann an Airbles. Tha e ann an Siorrachd Lannraig a Tuath.
Meanbh-chuileag
Ainmean
'S e meanbh-chuileag an t-ainm as trice a chluinnear ach tha ainmean eile orra a-rèir dual-chainnt is sgìre, a' gabhail a-staigh na leanas:
Tha am facal cuileag a' tighinn on t-Seann-Ghaeilge cuil aig an robh an aon chiall, leis an iar-leasachan -ag a chomharraicheas rud beag bìodach agus meanbh mar ro-leasachan (on t-Seann-Ghaeilge menb "beag bìodach") aig an toiseach. Tha am facal cuil a' tighinn on fhreum Innd-Eòrpach *ḱul "gath" agus leis a sin, tha dàimh aige ri faclan mar Agus, stèidhichte air culex, culícido "co-cheangailte ri cuileagan" san Spàinntis.
Airbles
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Lannraig a Tuath
Meanbh-chuileag
Ainmean
'S e míoltóg an t-ainm air sa Ghaeilge, on t-Seann-Ghaeilge míltóg, 's e sin míl(ta) "beathach ìochdarach" agus -óg "-ag" - mialtag sa Ghàidlig fhèin. Ann an Gaelg, 's e myn-whaillag "mion-chuileag" (myn + quaillag) no quilleen "cuileag" ('s e sin, "cuil(eag) bheag").
Tuairisgeul
'S e a' mheanbh-chuileag am measg na feadhainn as lugha san t-saoghal 's chan eil tè inbheach ach mu 1.5mm a dh'fhaid. Tha sgiathan na meanbh-chuileige breac (rud a dh'adhbharaich an t-ainm Laideann aca (punctatus "dotagach") ach chan eil iad gu feum airson a' mheanbh-chuileag eadar-dhealachadh o fheadhainn eile ach fo ghloine-amhairc Tha iad 1.4mm a leud is na sgiathan làn-sgaoilte aca.
A chionn 's gu bheil e cho doirbh an sgaradh a dhèanamh eadar a' mheanbh-chuileag is feadhainn dlùth an dàimh dhi mar Culicoides cubitalis, 's e anailis rDNA an gleus as cumanta a chleachdar air a shon sin. Tha 37 gnè de mheanbh-chuileagan ann an Alba ach 's e Culicoides impunctatus an tè a nì ionnsaigh air daoine as trice.
Chaidh a' chiad tuairisgeul saidheansail oirre a dhèanamh ann an 1920 leis an fhrìde-eòlaiche Bheilgeach Maurice Emile Marie Goetghebuer san leabhar aige Ceratopogoninae de Belgique ach tha teaghlach nam meanbh-chuileagan air a bhith mun cuairt fad ùine mhòr is feadhainn faisg an dàimh dha Culicoides impunctatus air an lorg ann an òmar a tha mu 120 millean bliadhna a dh'aois san Leabanon.
Breatann
Gheibhear iad an dà chuid air fearann àrd agus ìseal ann an Alba agus taobh tuath na Cuimrigh 's ann as pailte a tha iad ann an iar-thuath na h-Alba eadar deireadh an earraich agus deireadh an t-samhraidh, gu sònraichte ann an àitichean taise mar bhoglaichean is coilltean. Mar is trice, ma tha mòinteach-liath (Sphagnum spp.), frafann (Juncus articulatus), luachair a' bhlàtha ghèir (J. acutiflorus), fianach-gorm (Molinia caerulea) no roid (Myrica gale) mun cuairt (lusan a tha a' comharrachadh talamh uisgeach, bidh meanbh-chuileagan ann.
Tha cuid a lusan ann nach fhaighear a' mheanbh-chuileag cho pailt mun cuairt ann, a' gabhail a-staigh raineach (Pteridium aquilinum) agus seòrsachan eile do chòinnteach seach mòinteach-liath.
An corr dhen t-saoghal
Gheibhear iad cuideachd ann an àitichean freagarrach dhaibh sa chorr de Bhreatann, Lochlann agus sgìrean eile san Roinn Eòrpa, san Ruis agus taobh tuath na Sìne.
Marie Antoinette
Bha Marie Antoinette na Bànrigh anns an Fhraing. Rugadh i san 2na, an t-Samhain 1755 ann an Vienna, an Ostair. Tha i ainmeil air sgath ’s gun robh i an còmhnaidh a' faighinn a h-uile caill bha i aig iarraidh. Mar sin dheth bha a ceann air a thoirt dhith (ann am Paris, 16mh, an Dàmhair 1793).
Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:Daoine às an Fhraing
Meanbh-chuileag
Dòigh-bheatha
Bidh an fheadhainn bhoireann a' cruinneachadh ann an sgaothan mòra ann an coilltean is boglaichean 's e a' bìdeadh dhaoine agus is iad-san a' chuileag as lugha ann an Alba a nì sin, ged a thig a' mhòrchuid dhiubh beò air fuil cruidh, chaorach agus fhiadh. Air a' Ghàidhealtachd, 's iad crodh a bhìdeas iad as trice (38.4%), fèidh (23.0%), caoraich (9.9%) agus mac an duine (0.3%).
Togaidh iad fàileadh an cuid seilge suas ri 200m air falbh. 'S e 1-octen-3-ol, fual, phenol, acetone agus CO2 a chuireas iad gu feum airson mothachadh do bheathaichean. 'S e CO2 a chuireas iad gu feum airson ionad pongail de bheathach fhiosrachadh.
Mur am bris dad a-steach air meanbh-chuileag is i ri sùghadh, togaidh i mu 2µl de dh'fhala ann an 3 no 4 mionaidean. A dh'aindeoin sin, cha leag iad a leas fuil ithe a chum gintinn ciad ghinealach nan uighean. Beiridh meanbh-chuileag bhoireann eadar 30 agus 100 ugh air uachdar tais rè an t-samhraidh agus nochdaidh na larbhachan an dèidh 24 uairean a thìde. Chan eil iad ach leth-uisgeach agus bàthaidh iad ann an uisge fosgailte agus seargaidh iad gu bàs ann an talamh tioram. Ithidh iad cha mhòr rud sam bith, a' gabhail a-staigh nematodes, larbhachan eile, fungi agus lusan agus pronnas lusan. Thèid iad tro 4 ìrean larbhachd agus 's e larbha a tha san cheathramh ìre a mhaireas tron gheamhradh. Cha mhair ìre a' phùpa sa Chèitean no san Ògmhios ach latha no dhà. Ma dh'itheas an fheadhainn fhireann dad, 's ann air flùraichean a thig iad beò agus mairidh an dà dhiubh suas gun Dàmhair ann an Alba.
Galaran
Faodaidh gun dèid galaran gabhaltach a ghluasad do shealg nam meanbh-chuileagan is iad a' sùghadh fuil, mar eisimpleir Haemoproteus belopolskyi a dh'adhbharaicheas galaran ann an eòin
Bidh iad cuideachd a' giùlan galar epizooticeach fuil-ruitheach nam fèidh (EHD) agus bìoras na teanga ghorm a bhuaileas air ainmhidheach ath-chagnach.
Buaidh na h-aimsire is shealgairean
Chan eil cus fiosrachaidh mu bhuaidh shealgairean air a' mheanbh-chuileag. Ge-tà, an dèidh geamhraidh 2010 ann an Alba a bha air leth fuar, cha do rinn a' mheanbh-chuileag ach fàs oir is a-rèir coltais cha robh droch-bhuaidh air an àireamh-san aig an fhuachd air a' Ghàidhealtachd ach leis gun do dh'fhulaing na sealgairean aca-san, mar ialtagan is eòin, dh'fhàs an àireamh gu mòr as t-samhradh 2010.