cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Linus Torvalds
Gnìomhachas
Bhuannaich e an Duais EFF Pioneer ann an 1998 am Bonn Lovelace on Comann Coimpiutaireachd Bhreatanaich ann an 2000, agus an Duais Takeda airson soirbheas sòisealta agus eaconomach còmhla ri Richard Stallman agus Ken Sakamura ann an 2001. Chaidh inntrigeadh don Thaigh-tasgaidh Eachdraidheil Coimpiutaireachd, Mountain View, Calafòrnia ann an 2008 is bhuannaich e an Duais C&C le co-chomannachd NEC ann an 2010.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bathar-bog le còd fosgailte Roinn-seòrsa:Daoine à Suòmaidh Roinn-seòrsa:Linux
Llanllwchhaearn
Tha am baile Llanllwchhaearn ann an Ceredigion, a' Chuimrigh. Tha e 69.7 mi (112.2 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 185.9 mi (299.1 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 838 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 396 (47.3%); rugadh 56% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ceredigion Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Co-chruinneachadh dhe Rionegro
thumb|right|200px|Bun-reachd ùr Rionegro
‘S e co-chruinneachadh bun-reachdail nàiseanta ann an Coloimbia a bh’ann Co-chruinneachadh dhe Rionegro. Thoisich e ann an Rionegro, Antioquia, Coloimbia 3 an Gearran 1863.
Chuir an Co-chruinneachadh dhe Rionegro crìoch gus a’ Cho-chaidreachas Ghranada, nuair a chaidh Bun-Reachd ùr na nàisein 8 an Cèitean 1863 a chur air dòigh. Chaidh ainm na dùthcha atharrachadh gu Stàitean Aonaichte Choloimbia (a mhair gu ruige 1884). A bharrachd air sin, rèitich an Co-chruinneachadh sin dleastanasan agus comasan ùra dha Stàitean na dùthcha agus dha cinn-suidhe na stàitean.
Bha eagal air na Libearalaich gum biodh cus cumhachd aig Tomás Cipriano de Mosquera, ceann-suidhe na dùthcha, agus le sin bha iad airson bun-reachd ùr a chur air bhog airson bhacaidhean a chur gu dreuchd a’ chinn-suidhe agus airson draghan poiliteagach a sheachnadh, mar a fhuair iad leis na Tòraidhean. Dhìon na Libearalaich raidigeach riaghaltas feadarail a bheireadh fèin-riaghladh dha na roinnean agus na sgìrean, gun Arm Nàiseanta, far gum biodh còirichean bunaiteach agus saorsa aig a h-uile duine, is a h-uile càil stèidhichte anns an fhoghlam agus air a’ mhargaidh fhosgailte, gun riasladh na h-Eaglaise anns an Riaghaltas.
1761
MDCCLXI
670
Bàsan
Roinn-seòrsa:670an
Aodhan
'S e ainm Gàidhlig a th' ann an Aodhan. 'S e ainm baistidh fireann a th’ ann.
1761
Bàsan
Roinn-seòrsa:1760an
Aodhan
Bunachas
Thàinig an t-ainm seo bhon seann Ghaeilge Áedán agus 's e sin ainm meanbhach den ainm Aodh. Bha e gu math cumanta ann am miotas-eòlas Èireannach. Dh'fhàs e fasanta a-rithist aig toiseach na 20mh linn le strì nan Èireannach airson neo-eisimeileachd.
Cruthan eile
Chithear litreachadh eile cuideachd: Aodhán no Aodhann.
Nochdaidh e mar Edan cuideachd no chaidh cruth Bheurla a chur ris mar Aidan, Aiden, Aden, Aydan no Ayden.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ainmean Gàidhealach
Languedoc-Roussillon
'S e région na Frainge a tha ann an Languedoc-Roussilon (Catalanais: Llenguadoc-Rosselló; Ogsatanais: Lengadòc-Rosselhon) Tha e na laighe ann an iar-dheas na Frainge. Tha Montpellier na phrìomh-bhaile.
Einsiedeln
‘S e baile ann an cridhe na h-Eilbheis a th’ ann an Einsiedeln. Chaidh am baile a chlàradh airson a’ chiad turas ann an 1073. ged an robh daoine a’ fuireach an seo ri Linntean na Cloiche. Tha e suidhichte aig 1,036m os cionn ìre na mara ri taobh Loch Sihl (Gearmailtis: Sihlersee), anns an roinn (Gearmailtis: Kanton) Schwyz fhèin, dìreach 32km air falbh bho Zürich, 222km bho Ghenève agus 100Km bho Bhern, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha 14,385 duine a’ fuireach anns a’ bhaile, an 81mh baile na dùthcha a-rèir àireamh-sluaigh. ‘S e Gearmailtis an cànan a tha aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Einsiedeln.
Loch Mòr, Diùirnis
'S e loch ann an Alba a tha ann an Loch Mòr. Tha e suidhichte ann an Diùirnis anns an Eilean Sgitheanach. Tha e na laighe air an rathad a leanas bho Mhìolabhaig gu Rubha na h-Èist. Tha am baile Waterstein suidhichte air an taobh eile den rathad.
Tha an loch seo cho mòr ri 16.8 ha (41.5 acair). 'S e 1.9 km (1.2 mìle) an cuairt-thomhas aige agus tha e mu 778 m a dh'fhad san àite as dìriche. Chan eil eilean anns an loch seo. Tha bàrr uisge an locha mu 58 m (190 troigh) os cionn na mara agus tha e mu 0.9 km (0.6 mìle) air falbh bhon mhuir.
Crucornau Fawr
Tha am baile Crucornau Fawr ann an Sir Fynwy, a' Chuimrigh. Tha e 28.9 mi (46.4 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 124.8 mi (200.9 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 1166 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 109 (9.3%); rugadh 61% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Loch Mòr, Diùirnis
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba
Klaas Hendrikse
B' e ministear Pròstanach is ball Eaglais Phròstanach nan Tìrean Ìsle (Am PKN) a bh’ ann an Klaas Hendrikse (Groot-Ammers, 1947 - Middelburg, 26 an t-Ògmhios, 2018). Bha e na mhinistear ann am Middelburg is Zierikzee, anns an sgìre Zeeland. ’S e 'Am Ministear Neo-dhiadhaire' am far-ainm a tha air.
Beatha agus Connspaid
Thogadh Hendrikse ann an teaghlach gun chreideamhan ann an Alblasserwaard. B' e lighiche bheathaichean a bh' ann athair. Bha Hendrikse na sgoilear ann an Gorinchem bho 1961 gu ruige 1966. An uair sin chaidh e dhan Nyenrode Business Universiteit (1968 – 1970) is mu dheireadh thall san Oilthigh Michigan State (1971 – 1972). Bho 1972 gu ruige 1983 bha dreuchd aige leis a’ chompanaidh Xerox. Thug creideamh buaidh air is le sin dh’ionnsachadh Diadhachd san Rijksuniversiteit ann an Utrecht bho 1977 gu ruige 1983, is na mhinistear an dèidh làimhe.
Dh’fhàs e ainmeil ann an 2006 tro na meadhanan, nam measg Algemeen Dagblad, Trouw agus Volkskrant, is e a’ dearbhadh nach robh Dia ann, is gur e dìreach 'tachart' a bh' ann Dia. Le sin, fhuair e am far-ainm am ‘Ministear Ana-dhiadhaire’ air feadh na dùthcha. Dh’adhbhraich na beachdan aige ùpraid taobh a-staigh agus taobh a-muigh na PKN. Chaidh sgrùdadh a chur air dòigh aig ìre sgìreil, ach cho-dhùin an Eaglais ann an Zeeland nach biodh e idir freagarrach càin a leigeil air. Air an 24 an t-Ògmhios 2009 thuirt Nederlands Dagblat gu do dhearbh A’ Chlèir ann an Zierikzee nach do rinn Hendrikse coire idir air bun-chreideamhan na h-Eaglaise. Ann an 2010 dh’fhoillsich seanadh na PKN aithisg mun chùis Hendrikse, a dh’innis gu robh àite gu leòr am broinn na h-Eaglaise airson beachdan dhen a h-uile seòrsa is nach dh’fhaodamaid a mhìneachadh a h-uile càil mun dheidhinn Dia. A dh’aindeoin sin, dhearbh an aithisg gun do chreideadh am PKN ann an Dia na Trianaid.
Còmhdachadh
Nam bheachdsa fhìn, chan e beatha a th' ann an Dia, ach facal airson na dh’fhaodadh a thachairt eadar na daoine.
Centro Federal de Educação Tecnológica Celso Suckow da Fonseca
thumb|300px|right|Centro Federal de Educação Tecnológica Celso Suckow da Fonseca
Ceanglaichean a-mach
Centro Federal de Educação Tecnológica Celso Suckow da Fonseca Roinn-seòrsa:Braisil
Còmhla-bhigein
thumb|Pieter Breughel nas sine, "Dealbh-talmhainn geamraidh le ribe-eòin", ribe coltach ri chòmhla-bhigein 'S e ribe a th' ann an còmhla-bhigein a bhathar a' cleachdadh airson gobhlain-gaoithe agus eunlaith beaga eile a mharbhadh.
Chuireadh fras coirce no eòrna air an làr, agus shuidhicheadh còmhla air ceithir stoban beaga; bhiodh stob aig gach oisean dhi. Nuair a thionaileadh na h-eòin fon chòmhla, rachadh fear de na stuib a tharraing air falbh. Thuiteadh an còmhla agus mharbhadh na h-eòin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eòin
Bodha
Faic cuideachd
Roinn-seòrsa:Uisge Roinn-seòrsa:Eòlas-talmhainn
Santander (Roinn)
'S e tè dhe na 32 roinnean ann an Coloimbia a th' ann an Santander. 'S e Bucaramanga prìomh-bhaile na roinne. Chaidh an roinn ainmeachadh airson Francisco de Paula Santander, gaisgeach iomairt airson neo-eisimeileachd na dùthcha.
Ceanglaichean A-mach
Mapa oifigeil na roinne
Roinn-seòrsa:Coloimbia
Inbhir Moireasdan
'S e baile air a' Ghàidhealtachd a tha ann an Inbhir Moireasdan (Beurla: Invermoriston). Tha e suidhichte air an rathad A82 far a bheil an gobhal-rathaid leis an A887. Tha Cille Chuimein mu 6 mìltean 14 (km) san àird a deas. Tha an Abhainn Moireastan a' sruthadh tron bhaile, tha inbhir na h-aibhne ann an Loch Nibheis faisg air. 'S e seo na co-chomharran aige: 57° 12′ 57.43″ Tuath agus  4° 37′ 6.83″ Iar.
Ann an Inbhir Moireasdan tha taigh-òsta ann leis an ainm Glenmoriston Arms a chaidh a thogail anns na 1800an. Roimhe sin bha taigh-seinnse ann far an do stad Samuel Johnson agus James Boswell air an turas aca air a' Ghàidhealtachd ann an 1773. Tha oifis a' phuist ann cuideachd, taigh-bìdh agus cuid bùthan. 'S e sealladh tarraingeach don luchd-turais a tha ann an eas Abhainn Moireastan. Tha seann drochaid thairis air an abhainn a chaidh a thogail ann an 1813 le Thomas Telford airson na bailtean Druim na Drochaid agus Cille Chuimein a cheangal. Ged a tha an drochaid caran briste san latha an-diugh tha i làidir gu leòr fhathast don luchd-coiseachd.
Cruth an ainm
Thèid an t-ainm Inbhir Moireasdan a chleachdadh air na soidhnichean rathaid ach a-rèir Ainmean-àite na h-Alba bu chòir "Inbhir Moireastain" a bhith ann, ainm a leanas riaghailtean GOC.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Notre Dame de Paris
thumb|250px|An aghaidh Notre Dame
'S e Notre Dame de Paris (Fraingis: Ar Baintighearna na Paris) eaglais mhòr ann am Paris coisrigte ri Moire. Chanadh am bitheantas Notre Dame rithe le muinntir an àite agus sa Bheurla.
'S e cathair-eaglais Gotach a th' ann, suidhichte air an Île de la Cité, eilean ann an abhainn Seine ann am Paris, An Fhraing. Ged gur e ceann-siubhail mòr na turasachd a tha i, tha i air a cleachdadh fhathast mar Eaglais Chaitligeach agus 's e cathair clàr àrd-easbaig Paris a th' innte. Thathar gu tric ag ràdh gur e Notre Dame de Paris tè de na h-eisimpleirean as fheàrr de ailtireachd Frangach Gotach.
Roinn-seòrsa:Ailtireachd Roinn-seòrsa:Ailtireachd Gotach Roinn-seòrsa:Cathair-eaglaisean Roinn-seòrsa:Togalaichean àrda Roinn-seòrsa:Paris Roinn-seòrsa:An Fhraing
Caisteal Cheatharlach
thumb|right|250px|Caisteal Cheatharlach Is e caisteal Normanaich aig a' Cheatharlach, prìomh-bhaile Contae Cheatharlach, Coigeamh na Laighinne, Eire a tha ann an Caisteal Cheatharlach. Chaidh a thogail eadar 1207 is 1213 le William Marshall.
Noemi
'S e seinneadair às an Eadailt a tha ann an Veronica Scopelliti (An Ròimh, 25 am Faoilleach 1982), aithnichte mar as tric mar Noemi.
Clàran Singilte
right|250px|thumb|Noemi, Fiorella Mannoia
Ceangal a-mach
Roinn-seòrsa:Seinneadairean Noemi Roinn-seòrsa:Daoine às an Eadailt
Eugenio Montale
B' e bàrd às an Eadailt a bha ann an Eugenio Montale. Rugadh e ann an Genova ann an 1896 agus chaochail e ann am Milano ann an 1981. Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Litreachas ann an 1975.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Eadailteach Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Litreachas Roinn-seòrsa:Daoine às an Eadailt
Loch nan Uamh
thumb|Sealladh air Loch nan Uamh
'S e loch ann an Alba a tha ann an Loch nan Uamh. Tha e suidhichte ann an Slèite, an t-Eilean Sgitheanach. Tha tòrr bheanntan timcheall air an loch, tha Sgùrr na h-Iolaire (292 m) san àird a iar-thuath agus Maol Buidhe (233 m) san ear-dheas dheth. Mu thuath tha Loch an Tuim agus Loch Àrd ann.
Tha Loch nan Uamh cho mòr ri 66 acair. 'S e 3 km (1.8 mìle) an cuairt-thomhas aige agus tha e mu 877 m a dh'fhad san àite as dìriche. Chan eil eilean anns an loch seo. Tha bàrr uisge an locha mu 177 m (581 troigh) os cionn na mara agus tha e mu 2.8 km (1.8 mìle) air falbh bhon mhuir. Tha Allt Loch nan Uamh a' ruith eadar an loch seo agus Loch Dhùghaill a tha suidhichte san taobh an iar dheth.
Chan eil duine sam bith a' fuireach air bruach Loch nan Uamh. Mar sin chan eil rathaidean ann a leanas chun an locha.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba Roinn-seòrsa:an t-Eilean Sgitheanach
680
Bàsan
Roinn-seòrsa:680an
Bòdhran
right|thumb|Duine a' cluich Bòdhran
'S e seòrsa druma a th' ann am bòdhran (Gaeilge: "Bodhrán"). Cumaidh tu air do làimh e fhad sa bhios tu ga bhualadh le bioran leis an làimh eile. Bidh dealbhan air gu tric.
Giorgos Seferis
B' e Giorgios Seferis (Γιώργος Σεφέρης), an t-ainm pinn aig Geōrgios Seferiádēs (Γεώργιος Σεφεριάδης), bàrd agus riochdaire dioplòmasach às A' Ghrèig. Rugadh e ann an Urla ann an 1900 agus chaochail e ann am Baile na h-Àithne ann an 1971. Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Litreachas ann an 1963.
Björn Þórðarson
B' e neach-lagha, agus neach-poileataigs à Innis Tìle a bh' ann am Björn Þórðarson (IPA:  ˈpjœrtn̥ ˈθourðarsɔn̥). Rugadh e air 6 an Gearran 1879 ann an croit air a bheil Móum á Kjalarnesi (Höfuðborgarsvæðið). Fhuair e a chuid foghlaim aig Menntaskólinn í Reykjavík, Oilthigh Copenhagen agus Oilthigh Innis Tìle. Chaidh a thaghadh dhan Alþingi airson a' chiad turais ann an 1942. Bha e na Ráðherra Íslands (Gàidhlig: Prìomh-mhinistear) neo-eisimeileach fad dà bhliadhna bho 1942 gu ruige 1944. B' e gu robh esan airson an ceangail a bha fhathast ann eadar An Danmhairg agus Innis Tìle a bhriseadh agus An Danmhairg fo bhuaidh na Gearmailte aig an àm. Le sin, ghabh Innis Tìle leis a’ Phoblachd air an latha mu dheireadh dhen teirm aige san dreuchd. B' ann laìdir 's a bha buaidh nan Stàitean air an dùthaich tro na bliadhaichean siud is dithis às a’ Chaibneit aige ag obair à leth chompanaidhean mòra Aimearaganach: Vilhjálmur Þór airson ESSO agus Björn Ólafsson  a stèidhich Vífilfel (a tha a’ reic Coca Cola ann an Innis Tìle). Fiù's chanadh Caibineit Coca Cola riutha aig an àm. B' e sin an aon riaghaltas a bh' ann a-riamh aig nach robh taic phàrlamaideach o chionn's gun deach a stèidheachadh gu h-eadar-amail tron Chogadh. Anns a' chaibineat aige ghabh e thairis Ministrealachd na Slàinte agus an Eaglais, agus mu dheireadh cuideachd bha e na mhinistear ceartais is foghlaim. Às deidh deireadh a theirm san dreuchd, leig Þórðarson dheth a bheatha phoilitigeach. Phòs e aig Ingibjörg Ólafsdóttir ann an 1914 ach cha robh clann aca. Chaochail Þórðarson ann an Reykjavík air 25 an Dàmhair 1963.
Caibineit Jónsson
Seo, mar a leanas, liosta nan daoine a ghabh pàirt ann an caibineitean fhad 's a bha Þórðarson os cionn an riaghaltais. Bhuinneadh iad uile gu Alþýðuflokkurinn, Framsóknarflokkurinn agus Sjálfstæðisflokkurinn:
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Daoine Roinn-seòrsa:Daoine à Innis Tìle Roinn-seòrsa:Innis Tìle Roinn-seòrsa:Luchd-poileataigs Eòrpach Roinn-seòrsa:An Danmhairg Roinn-seòrsa:Poileataigs
Darmstadtium
'S e eileamaid cheimigeach a tha ann am darmstadtium le samhla Ds agus àireamh atamach 110.
'S e meatailt trastach glè rèidio-bheò agus fuadain a tha ann.
Rinneadh caractarachd ri 7 iosatòpaichean de dharmstadtium.
Eachdraidh
Ann an 1994 rinn Peter Armbruster agus Gottfried Münzenberg, anns an sgioba aig Sigurd Hofmann aig an Comann airson Rannsachadh nan Aidheon Trom ann an Darmstadt ataman roentgenium. Bhuail iad niùclasan luaidhe-208 le niùclasan niceal-62 agus rinn iad 269Ds, agus niùclasan luaidhe-208 le niùclasan niceal-64 agus rinneadh 271Ds.
Dh'ainmich iad e air Darmstadt, far a bheil an obair-lann.
Cleachdadh
Tha darmstadtium glè thearc agus chan eil cleachdaidhean ann.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Meatailt Roinn-seòrsa:Eileamaidean
Skirsa
'S e baile beag ann an Gallaibh a tha ann an Skirsa. Tha e san ear-thuath air Freasaig. 'S e baile iasgaich a th' ann agus tha cidhe bheag aca air Freswick Bay. Tha an rubha Skirza Head ear air a' bhaile.
Tha borg suidhichte air rubha tuath air Skirza Head a thogadh anns na meadhan-aoisean.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Gallaibh Roinn-seòrsa:Roinn Ghallaibh
Coirc Bheinn
'S e beinn ann an Alba a th' ann an Coirc Bheinn. Tha e suidhichte ann am Muileiar air a' Bheinn Mhòir. Tha e 561m (1841 troigh) de dh'àirde. Air mullach na beinne chithear càrn a bhios a' sealltainn a' phuing as àirde. 'S e Marilyn a th' ann.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Muile
Limousin
'S e région na Frainge a tha ann an Limousin (Ogsatanais: Lemosin). Tha e na laighe ann am meadhon na Frainge. Tha Limoges na phrìomh-bhaile.
Volodymyr Zelensky
Fhuair e Saorsa na Gàidhealtachd sa' Mhàirt 2022.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Luchd-poileataigs Eòrpach Roinn-seòrsa:An Ucràin Roinn-seòrsa:Daoine às an Ucràin‎
1762
MDCCLXII
Bàsan
Roinn-seòrsa:1760an
Rubha Robhanais
thumb|right|250px|Rubha Robhanais Tha Rubha Robhanais (am Buta Leòdhasach) ann an Sgìre Nis agus 's e an t-àite as fhaide gu tuath ann an Eilean Leòdhais. Tha taigh-solais air a bhith ann o na 1860an; chaidh a dhealbh le Daibhidh Stevenson. Tha stèisean diofarail GPS air cnoc eile faisg air làimh.
Tha bàgh seasgair air a bheil Stoth air an rathad gu ruige an taigh-solais. Tha feannagan rim faicinn air taobh eile an rathaid. Tha toll mòr cruinn anns na creagan gun iar air an taigh-sholais air a bheilear a' toirt An t-Suil. Gheibhear an sealladh as fheàrr air an seo a machair Thàboist.
Ceangal a-mach
Roinn-seòrsa:Eilean Leòdhais
Leabhar Dearg Chlann Mhuirich
'S e làmh-sgrìobhainn a th' ann an Leabhar Dearg Chlann Mhuirich. Chaidh an Leabhar Dearg dheasachadh le Niall MacMhuirich aig toiseach na 18mh linn. Tha an dà chuid bàrdachd agus rosg ann. Nuair a bha Seumas Mac a' Phearsain a' sireadh làmh-sgrìobhainnean air a' Ghàidhealtachd ann an 1760, thadhail e air Mac 'Ic Ailein agus fhuair e Leabhar Dearg Chlann Mhuirich bho Niall MacMhuirich, ogha Niall MhicMhuirich a dheasaich an Leabhar Dearg. Tha an dà chuid bàrdachd a rinn Niall MacMhuirich fhèin ri lorg anns an leabhar, agus bàrdachd a chaidh dhèanamh aig àm Tighearnas nan Eilean.
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:Leabhraichean Gàidhlig
Raghnall Dubh
B' e cruinniche bhàrdachd a bha ann an Raonuill MacDhòmhnuill no Raghnall Dubh.
Tha e ainmeil airson a' 'Chruinneachaidh Eige', no Comh-chruinneachidh Orannaigh Gaidhealach a dh'fhoillsich e ann an Dùn Èideann ann an 1776.
Beatha
Rugadh e ann an 1728. Bha Alasdair mac Mhaighstir Alasdair athair. Nuair a bha e 16 bliadhna de dh'aois dh'obair e mar mhaighstir-sgoile ann an Àird nam Murchan an àite athar. Dh'fhoillsich e an 'Cruinneachadh Eige' nuair a dh'fhuirich e ann an Lathaig ann an Eige.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sgoilearan na Gàidhlig Roinn-seòrsa:Daoine à Alba Roinn-seòrsa:Eigich Roinn-seòrsa:Eileanan a-staigh
Llanrhystud
Tha am baile Llanrhystud ann an Ceredigion, a' Chuimrigh. Tha e 70.4 mi (113.3 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 179.8 mi (289.4 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 933 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 529 (56.7%); rugadh 63% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ceredigion Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Manuel Murillo Toro
B’ e neach-poileataigs, ùghdair agus riochdaire dioplòmasach à Coloimbia a bh' ann am Manuel Murillo Toro (Chaparral, 1 am Faoilleach 1816 - Bogotá, 26 an Dùbhlachd 1880) Bha e na cheann-suidhe na dùthcha dà thuras airson a’ Phàrtaidh Libearalaich.
Beatha
Thoisich e a chuid obrach am broinn a’ Mhòr-dhàil ann an 1837 agus bha e an siud rè Cogadh nan Àrdanach, (1840 – 1843), na fhear-chuideachaidh dhe corra cheann-feadhna a’ Phàrtaidh Libearalach. Fhuair e àite dhàsan fhèin anns a’ Phàrlamaid ann an 1846, agus nach e deagh òraidiche a bh’ ann, rinn e iomadh òraid gus a chuid bharaillean taobh bheachd-smuaintean agus an slighe air adhart a thoirt gu buill, is easan air a bhith gam brosnachadh anns na meadhanan libearalach bho thoiseach na 1840an. Bha e na Rùnaire (ministear) an Ionmhais anns an Riaghaltas aig José Hilario López (1849 – 1853), far an do bhrosnachadh e saorsa an gnìomhachais agus Lagh Ath-Leasachadh an Àiteachais dhe 1850, leis an t-Sluagh-ghairm Bu chòir dha obair an fhearainn a bhith ri chùlaibh sealbhadaireachd an fhearainn is an lagh sin a’ feuchainn ri smachd laghail a chur air trusadh an fhearainn aig fear neo dithis; chaidh sin neartachadh aig ìre a’ Bhun-Reachd mu dheireadh thall ann an 1936.
Tagraiche
Bha e na thagraiche Ceannas a’ Ghranada Ùire ann an 1857 (an t-ainm a bha air Coloimbia aig an àm) airson bhuidhne am broinn nam Libearalach, agus fhuair e an dàrna àite, ri chùlaibh an Tòraidh Mariano Ospina Rodríguez ach chuir e buaidh air an t-seann cheann-suidhe Tomás Cipriano de Mosquera (Tòraidh o shean ach a-nis tagraiche buidheann eile nam Libearalach).
Ceann-suidhe
Chaidh Stàit Uachdaranachd na Santander a chur air dòigh sa bhliadhna seo fhèin, agus Murillo Toro ga thaghadh do Bharail Riochdairean na Stàite mar a’ chiad cheann-suidhe aige airson teirm bho 16 an Dàmhair 1857 gu ruige 16 dhen Dàmhair 1859. Leig esan a dreuchd sin 10 am Faoilleach 1859 o chionn 's gun d’fhuair e àite anns an t-Seanadh. Ghabh Murillo Toro pàirt anns a’ Cho-chruinneachadh dhe Rionegro ann an 1863. Le sin; fhuair an dùthaich Bun-Reachd ùr agus ainm eile: Stàitean Aonaichte Choloimbia. An ath-bhliadhna rinn Murillo Toro an gnothach ann an taghaidhean a’ chinneas airson teirm dhe dà bhliadhna gu ruige 1866, agus a-rithist airson teirm eile eadar 1872 agus 1874. Stèidhich esan am pàipear fiosrachail an Riaghaltais, an Diario Oficial (Am Pàipear Oifigeil). Cho-dhùin e gur e prìomh amas obair an Riaghaltais Sìth Sòisealta a lorg, tro mheadhan a’ chòmhradh. A bharrachd air sin, chuir e ùrachadh bun-structar na dùthcha air dòigh: mar eisimpleir, thug e an Dealan-spèid a Choloimbia, a dh’aindeoin a chuid ghràin sgafanta an aghaidh eadar-theachd na Stàite anns an Eaconomaidh. Le sin, ‘s e dìreach esan fhèin a chuir air bhog an smaoineachadh poiliteagach, ris an canar Libearalas Raidigeach.
Ceanglaichean A-mach
Pàrtaidh Libearalach Choloimbia (Spàinntis)
Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:Poileataigs Roinn-seòrsa:Daoine à Coloimbia
690
Bàsan
Roinn-seòrsa:690an
Murchadh Mac a' Phearsain
'S e seinneadair a bh' ann an Murchadh Mac a' Phearsain (1907-1971). ’S ann à Leth Allt, faisg air Stafainn anns an Eilean Sgitheanach, a bha Murchadh, agus ’s e croitear agus iasgair a bh’ ann – agus seinneadair uabhasach math.
Oilthigh a' Mhagdalena
'S e oilthigh na stàite ann an Santa Marta a th' ann an Oilthigh a' Mhagdalena. Chaidh a stèidheachadh gu h-oifigeil ann an 1958, ged a bhathar a' toirt cheuman an seo anns an 19mh Linn.
Vernier
‘S e baile air an àirde an iar na h-Eilbheis a th’ ann am Vernier. Chaidh am baile a chlàradh airson a’ chiad turas ann an 1209 mar Verneyer, ged an robh daoine a’ fuireach an seo ri Linn an Umha. Tha e suidhichte aig 421m os cionn ìre na mara ri taobh na h-aibhne Rhône, eadar Geneva agus port-adhair a’ bhaile, anns an roinn (Fraingis: Canton) Genève, dìreach 54km air falbh bho Lausanne, 227km bho Zürich agus 132Km bho Bhern, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha 33,811 duine a’ fuireach anns a’ bhaile, an 18mh baile na dùthcha a-rèir àireamh-sluaigh. ‘S e Fraingis an cànan a tha aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann am Vernier.
Murchadh Mac a' Phearsain
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Seinneadairean Gàidhlig Roinn-seòrsa:Seinneadairean Sgitheanach Mac a' Phearsain, Murchadh
Vernier
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Eilbheis
Oilthigh a' Mhagdalena
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Oilthighean Roinn-seòrsa:Coloimbia
Loch Mhic Charmhiceil
thumb|Sealladh air Loch Mhic Charmhiceil
'S e loch ann an Alba a tha ann an Loch Mhic Charmhiceil, litreachadh eile: Loch Mhic Charmiceil. Tha e suidhichte ann an Slèite, an t-Eilean Sgitheanach. Tha an Teanga san àird an ear-dheas agus Loch na Doireanach san iar-thuath dheth.
Tha Loch Mhic Charmhiceil cho mòr ri 9.1 acair. 'S e 0.8 km (0.5 mìle) an cuairt-thomhas aige agus tha e mu 296 m a dh'fhad san àite as dìriche. Tha còig eileanan anns an loch seo. Tha bàrr uisge an locha mu 164 m (538 troigh) os cionn na mara agus tha e mu 2.5 km (1.5 mìle) air falbh bhon mhuir. Sruthaidh an t-uisge a-mach à Loch Mhic Charmhiceil chun an ear tro Allt Leth-shìthein.
Tha dama ann an ear na locha.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba Roinn-seòrsa:an t-Eilean Sgitheanach
Zadar
‘S e baile meadhanach agus port air an àirde an iar Poblachd na Cròthaise a th’ ann an Zadar (IPA: zadar, Eadailtis: Zara, Laideann: Iadera, Ungarais: Zára). 'S e an còigeamh baile as motha na dùthcha a th' ann. Tha e suidhichte aig 194m os cionn ìre na mara, ri taobh na na h-Aidriadach. Tha am baile 328km air falbh bho Vukovar, 198km bho Zagreb, 329km bho Split, 149km bho Rijeka agus 315km bho Osijek. Tha 75,062 duine a' fuireach ann.
Eachdraidh
Chaidh Zadar a chlàradh airson a' chiad turais ann an 35 RC. Bhuineadh e dhan Ostair-Ungaire bho 1797 gu ruige 1918. An dèidh A' Chogaidh Mhòir thug An Eadailt thairis air ach chaidh a thoirt gu Iùgoslaibhia ann an 1947 gu ruige neo-eisimeileachd na dùthcha ann an 1992.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
1763
MDCCLXIII
Bàsan
Roinn-seòrsa:1760an
1920
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1920 (MCMXX).
Breithean
150px|thumbnail|[[Edwin Morgan]]
Bàsan
thumb|150px|Charles Lapworth
Roinn-seòrsa:1920an
Tania Khalill
'S e actair à Braisil a tha ann an Tânia Calil Padis Campos. Rugadh i ann an São Paulo, 8 an t-Iuchar 1977.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine à Braisil Roinn-seòrsa:Cleasaichean
Àth nan Damh
Tha Àth nan Damh neo Oxford na bhaile eachdraidheil ann an ceann a deas Shasainn. Tha 134,248 daoine a' fuireach ann. Tha e ainmeil airson an oilthigh a tha aige.
Tiombuctu
'S e baile ann am Màili a tha ann an Tiombuctu. Tha e suidhichte faisg air an Abhainn Niger ann am meadhan na dùthcha, 1,011km air falbh bho Bamako, aig 263m os cionn ìre na mara. Tha 54,453 duine a’ fuireach anns a’ bhaile fhèin.
Eachdraidh
Ann an 1222, chuir Sundjata Keïta às do thràilleachd nuair a chruthaich e Impireachd Mhali. Ach co-dhiù cha do chuireadh an gnìomh an lagh agus aig an ceann thall b' e Tiombuctu na mhargaidh thràillean mhòr fad iomadh bliadhna.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Afraga an Iar Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Afraga
Bodhar
thumb|Sanas Bodhar
Tha duine bodhar gun chomas cluinntinn. Chan eil mòran dhaoine gu fìor bodhar, ach tha mòran gun claistinn math. Tha cànan nam bodhar ann a chleachdas na làimh is an aghaidh.
Roinn-seòrsa:Tinneasan
Slušna prizadetost
Bordeaux
'S e baile mòr agus port cudromach air àirde an iar-dheas na Frainge a th’ ann am Bordeaux (IPA: bɔʁdo, Gascon: Bordèu, Spàinntis: Burdeos). 'S ann às an ainm Ceilteach Burdigala a tha an t-ainm Bordeaux. Tha e suidhichte aig 10m os cionn ìre na mara, aig beul na h-aibhne Garonne air a’ Chuan Siar anns an sgìre (Fraingis: Région) Aquitaine, anns an roinn (Fraingis: Département) Gironde, 500km air falbh bho Pharis, prìomh-bhaile na dùthcha, 240km bho Toulouse agus 506km bho Mharseille. Tha àireamh-sluaigh dhe 250,082 aig a’ bhaile, an 10mh baile as motha san dùthaich.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na Frainge Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Fhraing
Fiosaig
thumb|right|300px|Eòlas-nàdair, eisimpleirean às na roinnean diofraichte 'S e fiosag (no feallsanachd-nàdarra, no eòlas-nàdair) an saidheans nàdarrach a tha a' ceasnachadh riaghailtean bunaiteach an nàdair. Tha e a' rannsachadh co-phàirtean bunaiteach an nàdair agus nan eadar-obraichean orra. Tha e a' dèiligeadh ris na feartan agus ri giùlan stutha is lùiths ann am fànas is ann an tìde. Tha e a' dèiligeadh ri daineamaig fànais is tìde cuideachd. Bheirear iomradh air nàdar-fheallsanachd gu tric mar saidheans an nàdair neo-bheathail, an coimeas ri bith-eòlas, saidheans an nàdair bheathail.
Tha iomadh roinnean anns an saidheans seo. Tha feallsanaich-nàdurra air a bhi ri rannsachadh leantainneach bhon 17mh linn, nuair a rinn Isaac Newton cuid obair bunaiteach air feartan (no buaidhean) de solas.
Aonadan thomhais
Tha aonadan-thomhais riatanach ri deuchainnean saidheansail. Is Système international d'unités neo SI an siostam-thomhais caighdeanachd de eòlas-nàdair anns an latha an diugh. Tha e stèidhichte air seachd bun-aonadan. Tha gach bun-aonad na h-aonad thomhais do bun-fheairt. Gabhar le àbhaisteas, gu bheil gach bun-fheart ann an seòlad neo-eisimeileachd fa-leth. Is iad na bun-fheartan: fàd, màs, tìm, teasad, srùth-dhealaineachd, àireamh agus soillearad. Is iad na bun-aonadan: meatair, cileagram, diog, Ceilbhin, Ampere, mòl, agus candela. Tha ainmean agus comharraidhean nan aonad aontaichte aig ìre eadar-nàiseanta, ach le àbhaisteas sgrìobhair ainmean nan aonad an aithisgean agus pàipearan a rèir na caighdeanan litrichidh daingnichte ri cànan an aithisg.
Optaig
Is i seo an roinn de eòlas-nàdair a dhèiligeas le buaidhean de solas. Rinneadh an rannsachadh bunaiteach air an sgoil seo le am feallsanach ainmeil Sasunnach Sir Isaac Newton (1642–1727) rè an 17mh linn.
Dh'fhoillsich Newton tràctas-mòr "Opticks" air a' chùise seo anns a bhliadhna 1706 (Dearbh). Anns an tràctas sin chaidh ainmeachadh air agus mìneachadh de cuid math de "dlighean" optaig, bu sònraichte dlighean ath-tilgidh (le sgàthanan) agus dlighean ath-sgaraidh (le lionsan).
Nàdair de sholas
Cha robh nàdair de sholas cinnteach ri linn Newtoin. Bha cuid feallsanaich den bheachd gur e sruth de meanbh-chnapan a bha ann an gath-solais agus cuid den bheachd gu robh solas a' siubhal na tuinn. Tha fios againn anns an latha an diugh gu bheil nàdair de sruth de meanbh-chnapan (fotonan) agus gu bheil nàdair de tuinn ann an gath sholuis.
Co-ghluasad
Ball de liosta àireamhaichte:
Cosmeòlas
Tha cosmeòlas a' toirt cunntas air nàdar a' chruinne-cè air fad agus air meudachdan mòra. Tha teòirig coitcheann na dàimheachd cudromach ann. Ann an 1931 mhol Georges Lemaître gun do thòisich an cruinne-cè ann am Brag Mòr.
Iomraidhean
*
Gobha
thumb|Goibhnean-dubha aig an obair 'S e a tha ann an gobha  fear a chruthaicheas rudan a-mach à meatailt. Chan e ceàrd a-mhàin a tha ann an gobhaireachd, ach àlach de cheàrdan fa-leth, a chruthaicheas bathair à mheatailtean eadar-dhealaichte. Is e gnìomh nan goibhnean-dubha rudan a chruthaich à iarann. Nì goibhnean-dubha an cuid as motha den obair aca air iarann aig teas, air am bi an t-iarann na dearrsadh dearg-bhuidhe. Is e gnìomh nan goibhnean-geala, rudanan a chruthachadh à meatailtean ghile, e,g, staoinean, sinc, Almain. Mar as àbhaist 's ann dhan chlas-obrach a bhuinneas a' mhòr-chuid dhe na goibhnean, leis gur e ciùird a th' annta. A dh'aindeoin sin, a cuid dhaibh ann a bhuinneas dhan a' bhùirdeasachd, ma bhios companaidh aca.
Goibhnean Ainmeil
Roinn-seòrsa:Dreuchdan
Nile
'S e an abhainn as fhaide anns an t-saoghal a th' anns an abhainn Nìl. Tha i a' ruith gu tuath bho Loch Bhictoria dhan Mhuir Mheanach-thìreach. 300px|thumb|Abhainn Nile
Roinn-seòrsa:Afraga a Tuath Roinn-seòrsa:Aibhnichean
Gobhlan-gaoithe
'S e eun beag a th' anns a' Ghobhlan-ghaoithe (Laideann: Hirundo rustica, Beurla: swallow). Lorgar air feadh na h-Eòrpa, Àisia, Afraga agus Aimeireaga i. Aithnichear air a h-earr ghobhlaich i, agus a sgòrnan dearg.
Imrich
Tha an gobhlan-gaoithe a' teachd do cheann tuath na cruinne aig toiseach an earraich nuair a tha an latha a' fàs fada agus an aimsir blàth. Aig deireadh an fhogharaidh, nuair a tha an latha a' fàs goirid agus an aimsir fuar, imrichidh i gu leth-chruinn a deas.
Beagan roimh dhaibh falbh, cruinnichidh iad ann an àireamh mhòr air mullach thaighean no àitean àrda eile, cuiridh iad an cèill an rùn do a chèile, agus nì iad deas airson an turais do thìr fad air astar. Air dhi leth-chruinn a tuath fhàgail, stiùiridh i gu dìreach air an t-slighe a dh' ionnsaigh Afraga, Aimearaga a Deas agus eadhon Astràilia, far am bheil an aimsir blàth, agus cuileagan pailt; agus fanaidh i an sin gus an tèid an geamhradh seachad, agus gus an tig blàths agus teas le teachd an earraich.
'S e is adhbhar dha bheil an gobhlan-gaoithe ag imrich deas gum bheil na cuileagan a' bàsachadh nuair a tha an geamhradh a' teachd dlùth, agus do bhrìgh gur ann orra seo a tha i a' tighinn beò, tha claonadh nàdarra ga treòrachadh a dh' ionnsaigh nan tìrean sin.
Àite-còmhnaidh
Tha an gobhlan-gaoithe a' dèanamh a nid de chrè agus de làthaich; agus tha a nead am bitheanta air a togail ri cinn thaighean, no ann an oisinn nan uinneagan.
Beathachadh
Tha an gobhlan-gaoithe a' glacadh chuileagan agus bheathaichean beag sgiathach eile, nuair a tha i air iteig anns na speuran, agus leotha sin tha i ga beathachadh fhèin, agus a' beathachadh a h-àlaich.
Co-fhulangas
Tha iomadh nì aithnichte mu thimcheall nan gobhlan-gaoithe a tha feuchainn dhuinn gu soilleir gum bheil co-fhulangas aca do thrioblaidean càch a chèile, agus gum bheil fhios aca dè an dòigh air an nochd iad an co-fhulangas seo.
Chualas iomradh air nead a' tuiteam bho oisinn na h-uinneig san do thogadh i, agus gobhlanan-gaoithe a' cruinneachadh cuideachd gus nead eile a thogail sa cheart àite anns an robh a' chiad nead.
Chualas naidheachd cheudna air gealbhonn a' dol a-steach do nead a' ghobhlain-ghaoithe nuair a bha i air falbh a' solarachadh lòin dhith fhèin. Bha fearg ro mhòr air a' ghobhlan-ghaoithe seo gun do chuir i an cèill do chàch agus thàinig iad nam mòr-àireamh le crè nan guib. Dhùin iad suas an toll a bha san nead, agus dh' fhàg iad an gealbhonn an sin gu bàsachadh a dhìth bìdh agus àile.
Dealbhan
Roinn-seòrsa:Eòin
Iona
Mar is abhaist, tha "Iona" a' ciallachadh Eilean Idhe neo Ì Chaluim Chille ann an Alba.
100an
Tachartasan
Sa deichead seo smaoineachar gun do bhàs an leomhann Eòrpach mu dheireadh.
Bliadhnaichean
Roinn-seòrsa:2na Linn *
Ian Poulter
'S e cluicheadair goilf a th' ann an Ian Poulter (10 am Faoilleach 1976).
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:Daoine beò Roinn-seòrsa:Luchd-spòrs Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
Iain N. MacLeòid
B' ann à Tròndairnis, An t-Eilean Sgitheanach, a bha Iain N. MacLeòid (1880—1954). B' e sgrìobhadair agus tidsear a bh' ann. Chleachd e an t-ainm-pinn Alasdair Mòr.
Beatha
B' ann à muinntir an Eilein Sgitheanaich a bha MacLeòid. Rugadh e an Tròndairnis (Cill-bhacstair an sgìre Chille Mhoire) ann an 1880.
B' e Mgr. Iain Mac an Aba a mhaighstir-sgoile. Thòisich MacLeòid mar fhear-cuideachaidh (pupil teacher) còmhla ri Mac an Aba.
Foghlam
Rinn e cùrsa-foghlaim anns a' Cholaiste an Obar Dheathain. Ann an 1902, shuidhicheadh e mar mhaighstir-sgoile an Eilean Bheàrnaraigh, Leòdhas. Bha e ann am Beàrnaraigh fad 3 bliadhnaichean. Theagasg e an uair sin ann an Taigh na h-Uiseig, Siorrachd Lannraig agus aig Sliabh a' Chlamhain a-mach à Dùn Èideann (MacCalmain 1955: 244). Bha e na cheann na sgoile ann an Dòrnaidh an Cinn t-Sàile.
Obair Sgrìobhaidh
Sgrìobh e colbh anns a' Ghaseit Steòrnabhaigh leis an tiotal 'Litir a Beàrnaraigh' bho 1917 to 1954 fon ainm 'Alasdair Mòr'. Chaidh cruinneachadh de na colbhan sin fhoillseachadh mar Litrichean Alasdair Mhóir ann an 1932.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gàidhlig Roinn-seòrsa:Dràma na Gàidhlig MacLeòid, Iain N.
Cairo
'S e prìomh-bhaile na h-Èiphit a th' ann an Cairo. Le torr is 15 millean de dhaoine a tha a' fuireach ann, tha Cairo na sheachdamh baile as motha anns an t-Saoghail. Tha Cairo suidhichte air an Abhainn Nile, faisg air a sgagas an Nile ann an dà shruth. Tha Cairo 1,740km air falbh bho Tripoli (Libia), 1,613km bho Khartoum (Sudan), 494km bho Amman (Iòrdan agus 612km bho Damascus (Siria). Tha e suidhichte ann am meadhan na dùthcha, aig 21m os cionn ìre na mara.
Eachdraidh
Chaochail Maimonides, am feallsanaiche Iùdhach ainmeil, ann an Cairo ann an 1204. Fhuair Khayr al-Din al-Ramli a cuid foghlaim aig Al-Azhar an seo bho 1598 gu ruige 1603.
Steve Jobs
'S e fear-gnothaich agus innleachdair às na Stàitean Aonaichte a bh' ann an Steven Paul “Steve” Jobs (24 an Gearran 1955–5 an Dàmhair 2011). 'S e co-stèidhiche, neach-cathrach companaidh Apple a th' ann. B' e Apple CEO, àrd-ghnìomhaiche Pixar Animations a bh' ann cuideachd.
Leig Jobs dheth dreuchd CEO aig Apple 24 An Lùnastal 2011 air sgàth gu bheil e a' dèiligeadh le tinneas leantach.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte Roinn-seòrsa:Teicneòlas Roinn-seòrsa:Bàsan 2011
Dà-theangachas
Ma tha dà chànan rin cluinntinn ann an coimhearsnachd, sgìre no dùthaich, bruidhnear air dà-theangachas. A-rèir Joshua Fishman tha dùthaich no coimhearsnachd dà-theangach, ma tha dà chànan gam bruidhinn ann an diofar roinnean, m.e. Beurla anns an roinn phoblach (riaghaltas, oileas, sgoil) agus Gàidhlig anns an roinn phrìomhaideach. Tha suidheachadh dà-theangach nas cumanta anns an t-saoghal na tha suidheachadh dà-chànanach. Chan eil na cànanan co-ionnan a thaobh inbhe agus mar as àbhaist tha aon chànan àrd (mar as àbhaist mòr-chànan) agus aon chànan ìosal (mion-chànan). Thathar a' roinn dà-theangachas ann an dà-theangachas sealach agus dà-theangachas seasmhach.
Tha dà-theangachas sealach nas cumanta, gu h-àraidh far a bheil mion-chànanan an sàs. Tha seo ri fhaicinn nuair a tha atharrachadh-cànain a’ tachairt, gu h-àraidh nuair a tha am pròiseas aig toiseach gnothaich. Tha dà-theangachas a’ nochdadh mar cheum bho aon-chànanas anns an t-seann chànan gu aon-chànanas anns a’ chànan ùr.
Dùn Gasbaith
'S e an rubha as àirde an ear-thuath na h-Alba a tha ann an Dùn Gasbaith, Ceann Dhunngain , Ceann Donnchadh neo Rubha Duncansby (Beurla: Duncansby Head). Tha e faisg air Taigh Iain Ghròt, Gallaibh. Tha Inbhir Ùige mu 23.7km sa deas agus Inbhir Theòrsa mu 28.0 km san iar.
Dà-theangachas
Tha dà-theangachas seasmhach ri fhaicinn ann an grunn dhùthchannan, ach chan eil e ro chumanta. Eisimpleirean: an Eilbheis (Schwyzerdütsch, Hochdeutsch), na dùthchannan Arabach (Arabais na dùthcha, Arabais Chlasaigeach).
Dùn Gasbaith
Tha taigh-solais air an rubha, ris an canar Duncansby Head Lighthouse sa Bheurla. Chaidh a thogail le David Alan Stevenson ann an 1924.
Dà-theangachas
Tùsan
Roinn-seòrsa:Cànanachas
Dùn Gasbaith
Tha an t-àite clàraichte anns an Orkneyinga Saga (900–1200) mar "Dungalsbœr" a tha a' ciallachadh "Tuathanas Dhungail". 'S e ainm pearsanta Ceilteach a th' ann an "Dungal".
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Gallaibh Roinn-seòrsa:Roinn Ghallaibh
William Lamb
Tha an t-ainm seo air na daoine a leanas:
1764
MDCCLXIV
Bàsan
Roinn-seòrsa:1760an
A' Bheiniseala
'S e dùthaich ann an Aimearaga a Deas a tha anns a' Bheiniseala neo Benesuela neo Bhenesuèla (Venezuela san Spàinntis). 'S e República Bolivariana de Venezuela an t-ainm oifigeil a th’ oirre. Tha crìochan aice san ear le Guidheana, san iar le Coloimbia agus sa deas le Braisil.
Tha na h-eileanan Trianaid agus Tobago, Greanada, Naomh Lùisia, Barbados, Curaçao, Bonaire, Arùba, Naomh Bhionsant agus Eileanan Greanadach agus na Lesser Antilles san àird a tuath dhith anns a’ Mhuir Chairibianach.
Tha ola gu leòr ann.
Tha Caracas na phrìomh-bhaile aige.
'S e Nicolás Maduro an ceann-suidhe an-dràsta. Lean e Hugo Chavez is bhuannaich e taghaidhean ann an 2013 agus 2018.
Ceanglaichean a-mach
thumb|left|[[Monte Roraima, anns a' phairce nàiseanta Canaima National Park san earra-dheas na Beiniseala.]] thumb|[[Pico Bolívar san iar-thuath anns an ceàrn Mérida.]] thumb| Araguaney (Tabebuia chrysantha), craobh nàiseanta na Beiniseala.
Machair
thumb|Machair Bheàrnaraigh Tha machraichean de gach seòrsa nan seann tràighean a tha a-nis nas àirde na tràighean an latha an-diugh as dèidh do dh'ìre na mara tuiteam.
Tha luchd-eigeòlais agus glèidhteachais air tòrr rannsachaidh a dhèanamh air machraichean air sgàth nan siostaman sònraichte eigeòlach aca. Tha dìtheanan neo-àbhaisteach, leithid a' chailleach fhuar, agus eòin leithid ràcan-an-fheòir, beignein-baintighearna, gillean-feadaig agus gobhlain-mhara rim faighinn orra.
Druim na Drochaid
'S e baile air a' Ghàidhealtachd a tha ann an Druim na Drochaid (Beurla: Drumnadrochit). 'S e ainm stèidhichte a tha ann an Druim na Drochaid, nochd e aig Dwelly ann an 1912 mar Druim na drochaid.
Machair
Tha bleith-talmhainn na cunnart do mhachraichean. Tha seo air adhbharachadh le èirigh na mara agus mar a thathar a' cleachdadh thràighean faisg air làimh mar ghoireas cur-seachad.
Stafa
thumb|Stafa ’S e aon de na h-Eileanan a-staigh a tha ann an  Stafa  (Beurla: Staffa, IPA: [s̪t̪afa]). Tha e suidhichte air àird an iar na h-Alba, 10 cilemeatair siar air chòrsa Mhuile agus mu 9 cilemeatair tuath an ear-thuath air Ì Chaluim Chille. Tha e ann an Comhairle Earra-Ghàidheal agus Bhòid. 'S e seo na Co-chomharran aige: 56° 26′ 10.02″ Tuath is 6° 20′ 33.07″ Iar.
Druim na Drochaid
Tha am baile suidhichte air bruach iar-thuath Loch Nis aig beul Ghleann Urchadain. Tha Abhainn Enrick a' sruthadh tron bhaile. Tha Druim na Drochaid air an rathad A82 faisg air gobhal-rathaid leis an A831 agus ga cheangal le Baile a' Mhuilinn san iar agus Blàr na Maigh sa deas. Ann an 2001 bha 813 duine a' fuireach an seo.
Machair
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas na h-Alba
Druim na Drochaid
Chaidh oifis a' phuist a stèidheachadh an seo ann an 1835 aig an robh taigh-òsta cuideachd. Ro 1891 am baile am broinn Siorrachd Inbhir Nis. An-diugh tha Druim na Drochaid tarraingeach don luchd-turais air sgàth na taisbeanaidhean anns a' bhaile mu uilebheist Loch Nis agus air sgàth Caisteal Urchadain a tha faisg air a' bhaile. Bidh na Glenurquhart Highland Games ann gach bliadhna aig deireadh an Lùnasdail. Tha trì taighean-òsta agus dà thaigh-seinnse ann a-nis.
Tha an Comann Camanachd Ghleann Urchadain suidhichte anns a' bhaile fhèin.
Stafa
Thàinig an t-ainm Stafa bhon fhacal Seann Lochlannais "stafi-oy" agus tha e a’ ciallachadh: "Eilean nan stabhan neo stacan ".
Druim na Drochaid
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Valle del Cauca (Roinn)
'S e tè dhe na 32 roinnean ann an Coloimbia a th' ann an Valle de Cauca (IPA: baʝe ðel kauka). 'S e Cali prìomh-bhaile na roinne. A rèir figearan an Riaghaltais, 's e an treas roinn as poballaiche na dùthcha a th' innte, an dèidh Bhogotá agus Antioquia.
Ceanglaichean A-mach
Mapa oifigeil na roinne
Roinn-seòrsa:Coloimbia
Stafa
An Uamh Bhinn
thumb|An Uamh Bhinn ann an 1890 Tha Stafa ainmeil air sgàth 's gu bheil mòran àitichean inntinneach ann. Bidh bàtaichean luchd-turais a’ tighinn don eilean fad an t-samhraidh. Am measg mòran uamhan eile 's e "An Uamh Bhinn" (Beurla: Fingal's Cave) an uamh as ainmeile ann an Stafa. Tha e suidhichte aig oirthir an àird a deas an eilein. Tha e 20 meatair a dh’àird agus 75 meatair a dh’fhad.
Anns an 19mh linn bha mòran daoine uaisle a’ tadhail air Stafa. ’Nam measg bha a’ Bhan-rìgh Bhictoria agus an duine aice. Bha William Turner a' cruthachadh cuid de na dealbhan aige anns an eilean fhèin. B’ e sealladh na h-Uaimhe Binn a chur misneachd do Felix Mendelssohn Bartholdy an Overture: "Die Hebriden" (Beurla: Hebrides Overture, opus 26) a sgrìobhadh. Chaidh a chluich a’ chiadh turas aig cuirm ciùil ann an Lunnainn ann an 1832. Anns an turas aige tro Alba anns na 1850an thadhail Theodor Fontane air Stafa cuideachd, chaidh na beachdan aige fhoillseachadh anns an leabhar Jenseit des Tweed.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Eileanan a-staigh Roinn-seòrsa:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Lorraine
B' e roinn oifigeil na Frainge a bha agus 's e roinn culturail a tha ann an Lorraine (Gearmailtis: Lothringen). Tha e na laighe ann an taobh an ear na Frainge, faisg air A' Ghearmailt. Chaidh e na phàirt dhen roinn ùr Grand Est còmhla ri Champagne-Ardenne agus Lorraine ann an 2016. Tha Metz na phrìomh-bhaile.
An Cuiltheann
Tha an aiste seo a' deiligeadh leis na beanntan Sgitheanach - airson dain aig Somhairle MacGilleain - faic An Cuiltheann (bàrdachd)''
Ainmean Àite a’ Chuilthinn
thumb|right|250px|Bho mhullach Sgurr Alasdair, a' coimhead tuath Bidh an sluagh, gu h-àraidh daoine nach eil às an Eilean Sgitheanach a’ cleachdadh an fhacail airson gach beinn eadar Loch Ainort agus Gleann Breatail, agus cuiridh iad na h-ainmean Beurla The Red Cuillin(s) agus The Black Cuillins orra. Chan eil Cuiltheann Dearg no a leithid ann anns a’ Ghàidhlig agus cleachdar Na Beanntan Dearga no Na Binnein Dearga airson beanntan air taobh an ear Gleann Sligeachain. Tha feadhainn eile a’ gabhail a-steach Blà Bheinn a tha air taobh thall na Binnein Dearga a chionn ’s gu bheil cruth na beinne coltach ri cruth a’ Chuiltheinn fhèin. ’S e monadh a th’ anns a’ Chuiltheann agus ’s e aonad a th’ ann. Chan eil feum air ainm anns a’ chruth iolra coltach ri The Cuillins, ainm a bhios mòran daoine a’ cleachdadh  gun fhios nas fheàrr.
An Cuiltheann
250px|right|thumb|An Cuilthionn: na beanntan as fhaide deas air am faicinn bho [[Rubha an Dùnain, bho chli: Sgurr na Banachdaich, Sgurr Dearg, Sgurr MhicCoinnich, Sgurr Sgumain (a' cur Sgurr Alasdair am falach), Sgurr Dubh an Dà Bheinn, Sgurr nan Eag, Garsbheinn]] Chan eilear cinnteach idir cò às a tha an t-ainm An Cuiltheann a’ tighinn agus chan eil fiù ’s fios aig na sgoilearan dè an cànan a thàinig an t-ainm às. Tha Forbes a’ smaoineachadh gur e facal Gàidhlig a th’ ann a tha a’ tighinn bho “Cuilionn”. Tha e a’ toirt dòighean sgrìobhaidh eadar-dhealaichte cuideachd, mar eisimpleir Cuilfhionn, Cuildhean agus Cuilion. Tha Drummond dhen bheachd ge-tà nach eil seo coltach air sgàth ’s nach bi beanntan le ainmean chraobhan ainmeachadh às dèidh cruth na beinne (no a’ mhonaidh) ach às dèidh craobhan a tha a’ fàs air a’ bheinn. Agus ma thèidear dhan Chuiltheann chan fhaicear ach glè bheag de Chuilionn ann Gleann Breatail. Tha Drummond a’ smaoineachadh gur e ainm Lochlannach a th’ ann an Cuillin agus tha e a’ tighinn bhon seann fhacal Lochlannach kjølen, a tha a’ ciallachadh druim bheann no monadh àrd agus cuideachd druim bàta. Tha Iain Mac an Sporain dhen bheachd gur e mìneachadh coltach a th’ ann an kjølen a chionn ’s gum faicear monadh leis an ainm kjølen anns an Nirribhidh cuideachd. Tha e a’ dol le Drummond agus a’ tuigsinn an ainm mar druim àrd monadh agus druim bàta. Tha am mìneachadh seo coltach air adhbharan eadar-dhealaichte. Tha ainmean Gàidhlig air a’ mhòir-chuid de na beanntan anns a’ Chuiltheann ach tha ainm Lochlannach air a’ mhonaidh fhèin nam beann. Tha seo a’ toirt dealbh cultarach air a’ chùis. Nuair a thàinig na Lochlannaich dhan Eilean Sgitheanach is coltach gun d’ fhuair iad sealladh air na beanntan àrda seo bho astair mhòr, agus is coltach gun do chleachd iad airson stiùiridh air a’ mhuir iad. Mar sin chuir iad ainm air na chunnaic iad agus cha robh ùidh mhòr aca anns na beanntan singilte, ach ann an cruth na tìre, agus tha seo a’ sealltainn aonad nam beann. A rèir Richard Cox chan eil am mìneachadh seo coltach air adhbharan fuaimneach. Is e fuaimreag fada a th’ anns an /ø/ ann an kjølen ach gur e fuaimreag goirid a th’ ann ann an Cuiltheann, a chionn ’s nach urrainn dha fuaimreag fada a bhith ro “lth”. Mhìnich e cuideachd gur e /k/ leathann a th’ ann ann an Cuiltheann ach ’s e /kj/ caol a th’ ann ann an kjølen. Agus gur e /n/ leathann a thathar a’ cluinntinn ann an Cuiltheann ach /n/ caol ann an kjølen. Co-dhiù, tha Iain Mac an Sporain cinnteach gur e ainm Lochlannach a th’ ann agus mhìnich e gur coltach gun do dh’atharraich na fuaimnean sin tro na linntean. Chan eilear idir cinnteach dè tha fìor agus sgrìobh Iain Mac an Tàilleir gun robhar a’ feuchainn ri mìneachadh fhaighinn ach nach eil dearbhadh sàsach ann.
Garsbheinn & Blàbheinn
right|250px|thumb|Blàbheinn (làimh cheàrr), a' Chlach Ghlas & Garbheinn air am faicinn bho Chille Bhrìghde