cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Port Bradán
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae Aontroma
Carrann
Carrann:
Dinas
Tha am baile Dinas ann an Sir Benfro, a' Chuimrigh. Tha e 82.4 mi (132.5 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 207.0 mi (333.1 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 805 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 357 (44.3%); rugadh 60% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sir Benfro Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Dinas
426
Bàsan
Roinn-seòrsa:420an
Loch Gainmhich
thumb|Sealladh air Loch Gainmhich
'S e loch ann an Alba a tha ann an Loch Gainmhich. Tha e suidhichte ann am meadhan an eilean Rùm. Tha Loch Bealach Mhic Neill‎ san iar dheth agus tha a' bheinn Meall Breac deas air Loch Gainmhich.
Tha an loch seo cho mòr ri 5.6 ha (13.8 acair). 'S e 0.9 km (0.6 mìle) an cuairt-thomhas aige agus tha e mu 336 m a dh'fhad san àite as dìriche. Chan eil eilean anns an loch seo. Tha bàrr uisge an locha mu 297 m (974 troigh) os cionn na mara agus tha e mu 2.4 km (1.5 mìle) air falbh bhon mhuir. Thèid a lìonadh le Allt a' Mhill Bhric agus tha an t-uisge a' sruthadh a-mach às an loch seo gu Loch Bealach Mhic Neill‎.
Chan eil duine sam bith a' fuireach faisg air Loch Gainmhich agus mar sin chan eil rathaidean ann a leanas chun an locha seo.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba Roinn-seòrsa:Rùm
1366
MCCCLXVI
Bàsan
Roinn-seòrsa:1360an
10 am Faoilleach
'S e 10 am Faoilleach an deicheamh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich. Tha 355 latha (356 ann am bliadhna-leum) air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Whisky Galore
'S e nobhail as ainmeile aig Compton Mackenzie a tha ann an Whisky Galore (Uisge-beatha gu leòr). Bha i air a foillseachadh an toiseach ann an 1947. Tha an sgeul suidhichte air fìor thachartas aig àm an Dàrna Cogaidh, nuair a chaidh an long SS Politician a briseadh air Eilean Eirisgeigh. An dèidh nam mìosan nuair nach robh braon uisge-beatha (agus mu dheireadh braon alcol sam bith) anns na h-eileanan uirsgeulach Todaidh Mór agus Todaidh Beag, tha an long Cabinet Minister le 50,000 cèis uisge-beatha a' dol a briseadh air creag faisg orra. On a tha an riaghaltas slaodach rudeigin a dhèanamh mu dheidhinn, tha na h-eileanaich fhèin a' "sàbhaladh" an t-uisge-beatha bho bhàthadh. Aig an aon àm, tha dà sgeul gaoil a' dol ann.
10 am Faoilleach
Tachartasan
thumbnail|180px|[[Manuel Azaña Díaz]]
Whisky Galore
Roinn-seòrsa:Leabhraichean
10 am Faoilleach
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
27 an t-Ògmhios
'S e 27 an t-Ògmhios an 178mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (179mh ann am bliadhna-leum). Tha 187 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
thumb|150px|Wendy NicAlasdair
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Fuath-bìdh
Roinn-seòrsa:Tinneasan
Atlético Nacional
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Coloimbia Roinn-seòrsa:Antioquia Roinn-seòrsa:Ball-coise
Amhach
thumb|Amhach ’S e amhach no muineal roinn na bodhaig a cheanglas an ceann ri na guailnean, eadar smugaid is an broinn. Tarraingear anail tron amhach, agus chleachdar mòran dòighean bàs, neo fèin-murt, tachdadh neo rud mar sin, m.e. crochadh. Cuiridh mòran mnathan, seud 7c air amhaich aca. Uaireannan sgòrnan.
Roinn-seòrsa:Corp
Ailean Caimbeul
’S e Sgitheanach a tha ann an Ailean Caimbeul a tha air a bhith aig cridhe iomadach iomairt is adhartais a thaobh na Gàidhlig. Thug e faisg air fichead bliadhna air Urras an t-Sabhail Mhòir. Bha e na Cheannard air a' BhBC air a' Ghàidhealtachd. An dèidh sin mar Cheannard air Comunn na Gàidhlig stèidhich agus stiùir e iomairt airson Achd Gàidhlig, agus b’ esan a’ chiad Cheannard air Bòrd na Gàidhlig eadar 2003 agus 2007. Leig e suas a dhreuchd mar cheannard Comunn na Gàidhlig ann an 2023.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Gàidheil Caimbeul, Ailean
Napoli
‘S e baile uabhasach mòr ann an ceann a deas an Eadailt a th’ ann an Napoli (IPA: ’na:poli, bho Laideann Neapolis). Tha e suidhichte anns an sgìre Campania, faisg air a’ bheinn Vesuvius. Tha 960,582 daoine a' fuireach ann an Napoli, an treas baile as motha na dùthcha. 'S e S.S.C. Napoli an sgioba ball-coise aca.
Eachdraidh
B' e prìomh-bhaile na Rìoghachd Napoli a bh' ann ro 1816.
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Eadailt
Loch Fada, Minginis
thumb|Sealladh air Loch Fada bho Arnaval
'S e loch ann an Alba a tha ann an Loch Fada. Tha e suidhichte ann am Minginis anns an Eilean Sgitheanach. Tha na laighe deas air Loch Lic-aird is Loch nan Uan. Tha a' bheinn Arnaval (369 m) ear air.
Tha an loch seo cho mòr ri 1.4 ha (3.5 acair). 'S e 0.6 km (0.4 mìle) an cuairt-thomhas aige agus tha e mu 284 m a dh'fhad san àite as dìriche. Chan eil eilean anns an loch seo. Tha bàrr uisge an locha mu 277 m (909 troigh) os cionn na mara agus tha e mu 2.8 km (1.7 mìle) air falbh bhon mhuir.
Chan eil duine sam bith a' fuireach faisg air Loch Fada agus mar sin chan eil rathaidean ann a leanas chun an locha seo.
Grischuns (Chantun)
'S e roinn (Fraingis: Canton, Gearmailtis: Kanton, Eadailtis: Cantone) anns an Eilbheis a th' ann an Grischun (IPA: ɡʁiˈʒun, Eadailtis: Grigioni, Fraingis: Grisons, Gearmailtis: Graubünden). Tha e suidhichte air an àirde an ear-dheas na dùthcha, faisg air na crìochan leis An Ostair, Liechtenstein agus An Eadailt. 'S e Ciura a th' ann prìomh-bhaile na roinne. 'S e roinn iomadh chànanach a th' ann oir tha Eadailtis, Gearmailtis agus Rumantsch gam bruidhinn air feadh na roinne, fiù 's aig ìre oifigeil. Gabh an roinn sin ris An Eilbheis ann ann 1803. Tha an t-ainm oifigeil na roinne a' ciallachadh Roinn Ghrischun. 'S e an 14mh roinn as motha na h-Eilbheis, a thaobh àireamh-sluaigh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Roinnean na h-Eilbheise
Am Monadh Neagrach
Is e dùthaich ann an ear-dheas na h-Eòrpa a tha ann Am Monadh Neagrach neo Montenegro (Sèirbis: Crna Gora, IPA: /'t͡sr̩na: 'ɡɔra). Tha crìochan aige san iar-thuath le Bosna agus Hearsagobhana, san iar le Croàisia, sa deas le Albàinia, san ear le Cosobho agus san ear-dheas leis An t-Sèirb. Tha am Monadh Neagrach suidhichte aig a' Mhuir Mheadhanach. Bha am Monadh Neagrach neo-eisimeileach gu 1918. An dèidh sin bha i na pàirt Iùgoslaibhia. Nuair a bhris an Iùgoslabh às a chèile anns na 1990an, bha aonadh ann eadar an t-Sèirb agus am Monadh Neagrach. Ach ann an 2006 chaidh am Monadh Neagrach a stèidheachadh mar stàit leatha fhèin. Tha Podgorica na phrìomh-bhaile na Poblachd.
Ceanglaichean a-mach
left|thumb|300px|Mapa na Monadh Neagrach
Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
James Buchanan
B' e an còigeamh ceann-suidhe deug nan Stàitean Aonaichte (1857–1861) agus riochdaire dioplòmasach a bha ann am James Buchanan (23 an Giblean 1791–1 an t-Ògmhios 1868). B' e esan an t-aonar ceann-suidhe Aimeireaganach a bha ann nach robh pòsda. Air sgath sin, canar gur e co-sheòrsach a bh' ann, ach chan eil fianais gu leòr ann.
Roinn-seòrsa:Cinn-shuidhe nan Stàitean Aonaichte Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Ceann a' Ghiùthsaich
thumb|250px|Am baile 'S e baile seirbhis anns a' Bhàideanach, a' Ghaidhealtachd a th' ann an Ceann a' Ghiùthsaich. Tha am baile suidhichte beagan mìltean gu tuath bho bhealach Dhruim Uachdair a ghearras tro Dhruim Albainn bho dheas gu thuath. Aig Bhaile Ur an t-Slèibh, trì mìltean gu deas, tha ceann Rathad Lagain a tharuinneas chun an iar gu Bràighe Loch Abair agus An Gearasdan. Tha na tobhtaichean den Gearasdan Ruadhainn, a bha na ionad cudthromach aig an arm dearg rè na deicheadan as dèidh bliadhna Prionnsa Theàrlaich fhathast ri fhaicinn mu leth mhìle chun an ear bhon bhaile.
Tha an sgioba iomain Chinn Ghiùthsaich  air a bhith an sgioba iomain bu shoirbhicheil ann an Alba os cionn fichead bliadhna.
Goireasan
Tha grunnan bùithtean aig Ceann a' Ghiùthsaich, gu dearbh bha e na phrìomh-bhaile den Bhàideanach mus an do dh'fhàs baile mun chuairt an Gobhal Rathad-iaruinn aig An Aghaidh Mhòr aig deireadh an 19mh linn.
Is e clachan sgìreil a tha ann, le Eaglais na h-Alba agus Eaglais Chaitligich. Tha ionad comhairle agus Àrd Sgoil anns a' bhaile còmhla le Taigh-tasgaidh Gàidhealach.
Ceangailean ìompair
Tha rathad A9 eadar Peairt agus Inbhir Nis na dol seachad air Ceann a' Ghiùthsaich agus tha stèisean rathad-iaruinn air iomall a' bhaile.
Daoine ainmeil
Bha am bàrd Donnchadh Gobha na èildear ann an Cinn a' Ghiuthsaich.
Uidsianàguidsidh
thumb|Sgìrean labhairt Uidsianàguidsidh ann an dearg, Kunigami ann an gorm
’S e Uidsianàguidsidh (沖縄口, ウチナーグチ, [ʔut͡ɕinaːɡut͡ɕi]) (Beurla: Uchināguchi, Okinawan) an cànan dùchasach a thathar a’ labhairt ann an ceann a deas eilein Okinawa, agus cuideachd anns h-eileanan beaga a tha faisg: Kerama, Kumejima, Tonaki, Aguni. Tha i diofraichte bhon chànan Kunigami a thathar a’ labhairt ann an ceann a tuath eilein Okinawa. Ged is e cànan Iapanach a th’ innte, tha i is dòcha nas eadar-dhealaichte bhon Iapanais na tha an Albais bhon Bheurla, agus cha tuig luchd-labhairt na h-Iapanais i.
Ceanglaichean a-mach
Aonad Clilstore mu Shabhal Mòr Ostaig ann an Uidsianàguidsidh,
Roinn-seòrsa:Cànain Iapanach Roinn-seòrsa:Iapan
Port Chluain Eoghain
'S e baile ann an Contae Aontroma a tha ann am Port Chluain Eoghain.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae Aontroma
1367
MCCCLXVII
Bàsan
Roinn-seòrsa:1360an
Lawrence Klein
Is e eaconamaiche às na Stàitean Aonaichte a tha ann an Lawrence Robert Klein. Rugadh e san 14 an t-Sultain 1920 ann an Omaha, Nebraska.
427
Bàsan
Roinn-seòrsa:420an
Amar-ionnlaid
thumb|Amar-ionnlaid B’e amar-ionnlaid (Beurla: “bath”) soitheach mòr sam bi thu gad nighe fhèin ann an uisge. Chaidh iad air nan dèanamh le meatailt neo plastaig.
Roinn-seòrsa:àirneis
Lawrence Klein
Bhuannaich e an Duais Nobel ann an 1980.
Ceangal a-mach
Klein, Lawrence Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
San Diego, Calafòrnia
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Calafòrnia
Y Rhath
Tha am baile Y Rhath ann an Caerdydd, a' Chuimrigh. Tha e .6 mi (1.0 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 130.6 mi (210.2 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 17645 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 1724 (9.8%); rugadh 46% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Loch Monar
'S e loch mòr ann an Alba a tha ann an Loch Monar. Tha e suidhichte ann an Gleann Srath Farair ann an Siorrachd Rois agus Crombaigh air a' Ghàidhealtachd, mu 5 mìle san àird an iar air Loch a' Mhuillidh agus mu 6 mìle san àird an iar air Loch Beannacharan.
Y Rhath
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Caerdydd Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Loch Monar
A rèir suirbhidh a rinneadh ann an 1903 bha an loch mu 4 mìle (6 km) a dh'fhaid agus beagan nas lugha na 587 slat (537 m) a leud aig an àite as leathainne. Chaidh dama a' thogail ann an 1960. An-diugh tha Loch Monar mu 8 mìle (13 km) a dh'fhad. Tha an àrainn drèanaidh aige cho mòr ri gu bhith 41 mìle ceàrnagach (106 km²). 'S e loch-tasgaidh airson uisge-òil a th' ann an Loch Monar. Tha t-uisge Loch Calavie, Loch an Tachdaidh agus a' Ghead Loch a' sruthadh a-steach dhan loch seo. Tha an t-uisge a' sruthadh a-mach às an loch don Garbh-uisge agus a nuair sin don àmhainn Farair.
Tha Loch Monar suidhichte anns na beanntan aig ceann an iar Gleann Srath Farair. 'S iad cuid dhiubh a tha faisg air: Sgùrr a' Chaorachain, Sgùrr Choinnich, Maoile Lunndaidh, Lurg Mhòr, Sgùrr a' Choire Ghlais agus Bidean a' Choire Sheasgaich.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba
Na Daoine Beaga
'S e prògram cloinne air BBC Alba a tha anns Na Daoine Beaga (Beurla:The little people). Tha e ann an Gàidhlig.
Roinn-seòrsa:BBC Alba Roinn-seòrsa:TBh Roinn-seòrsa:Telebhisean Gàidhlig
1818
MDCCCXVIII
Bàsan
Roinn-seòrsa:1810an
25 am Faoilleach
'S e 25 am Faoilleach an 25mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich. Tha 340 latha (341 ann am bliadhna-leum) air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
thumb|150px|[[Raibeart Burns]]
Bàsan
thumb|150px|left|Eideard Dwelly ris a' chlò-bhualadh
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Linda Fabiani
'S e neach-poileataigs Albanach a tha ann an Linda Fabiani, BPA. Rugadh i san 14 an Dùbhlachd 1956 ann an Glaschu. Mar BhPA riochdaich i Meadhan na h-Alba ro 2011 nuair a bhuannaich i Cille Bhrìghde an Ear. Tha i na ball Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba. Bha i na Ministear na Gàidhlig agus na Ministear a' Chultair, na Roinn Eòrpa agus Chùisean Taoibh A-muigh eadar 2007 is 2009. Thaghadh i mar leas-oifigear Riaghlaidh Pàrlamaid na h-Alba ann an 2016.
Riochdaich i am Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba còmhla ri Iain MacShuibhne air a' choimisein Mhic a' Ghobhainn.
Urraman
Ann an 2007 bhuannaich i an Cavaliere dell'Ordine della Stella della Solidarieta' Italiana.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba
Coileach Fraoich
'S e eun a tha ann an Coileach Fraoich (Laideann: Lagopus lagopus scotica; Beurla: Red Grouse ). Tha iad a' fuireach anns an fhraoch agus anns na monaidhean ann an Alba 's Èirinn.
Dealbhan
Roinn-seòrsa:eòin
1826
thumb|[[Pont Grog y Borth]] MDCCCXXVI
Bàsan
Roinn-seòrsa:1820an
Eilean Mòr
Eilean Mòr:
Gu cumanta, cleachdar "Eilean Mòr" mar farainm, air an t-eilean as motha a-measg eileanan eile.
Alba Nuadh
Roinn-seòrsa:Eileanan na h-Alba
Port Rois
'S e baile ann an Contae Aontroma a tha ann am Port Rois (Beurla: Portrush).
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae Aontroma
Robert Keith (saighdear)
Bha an Ridire agus riochdaire dioplòmasach Robert Keith (bhàsaich 11 an Lùnastal 1332) na Iarla Marasgal na h-Alba aig àm nan cogaidhean neo-eisimeileachd. Bha e na cheannard eachraidhe Albannach aig Blàr Allt a' Bhonnaich ann an 1314.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eachdraidh na h-Alba Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Calasraid
thumb|Calasraid; Eaglais "Naomh Kessog" 'S e baile ann an Comhairle Shruighlea a tha ann an Calasraid (Beurla: Callander). Tha am baile suidhichte air bruach an Abhainn Tèadh mu 29 km (18 mìle) air àird an iar-thuath de Shruighlea. 'S iad seo na co-chomharran aige: 56° 14′ 38.51″ Tuath agus 4° 12′ 52.06″ Iar. Anns a' bhliadhna 2006 bha 3130 duine a' fuireach ann. Bho Chalasraid bidh mòran luchd-turais a' siubhail gu Pàirc Nàiseanta Loch Laomainn agus nan Tròsaichean. Tha Ionad fiosrachadh luchd-turais anns an seann eaglais "Naomh Kessog", ris an canar Ionad Rob Ruadh an–diugh. Anns an t-Iuchar 2009 bha na Callander World Highland Games ann.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Comhairle Shruighlea
Dà-Spioraideach
Tha Dà-Spioraideach 'na facal air treas seòrsaich (mar eisimpleir, bean maireann ri fear) a bheil am measg mòran, mur eil sa' chuid as motha, nam cinneadh Ameireaganach Dùthchasach. 'S àbhaisd dhi a' bhith a' toirt iomradh air spiorad fireannta agus spiorad boireanta 'maireann sa' chorp cheudna. 'S i air chleachdadh le Ameireaganaich Dhùthchasach co-sheòrsach, leasbach, dà-mhiannach, thairis-sheòrsach, agus eadar-sheòrsach a thoirt dealbh orra fhèin. There are also native terms for these individuals in the various sa' chànanan eugsamhaile nan Ameireaganach Dùthchasach.
Tha 'n facal sean "berdache" (às an Fhraingis bardache, às an Spàinntis bardaxa no bardaje/bardaja, às an Eadailtis bardasso no berdasia, às an Arabais bardaj, às an Persiais bardaj no barah ciallachadh "gille air chumail," no "fear-strìopach") 'na fhacal gnèitheach air chleachdadh gu h-àraid le luchd-corpeòlas agus diùltaidh Ameireaganach Dùthchasach an facal gu tric seach tha iad ga thuigsinn ri mì-dhòigheil agus cronail. Tha e gu leathann air chur nì an àite le Dà-Spioraideach.
Gnìomhaichidh Dà-Spioraideach dreuchdan comannach àraidh 'nam co-chuideachdan. Tha roinn dhiubh 'nan luchd-comhairle fad tha roinn de eile 'nan ollamh-leighis no sagartan. Rannsaichidh iad na h-ealain gabhail a-staigh innseadh sgeulan, taigh-cluiche, draoidheachd, suainealachadh, slànachadh, cungaidh-leighis, staoir, seinn, ceòl agus dannsa.
Tha roinn nan eisimpleirean Dà-Spioraidich 'san eachdraigh 'gabhail a-staigh na h-aithrisean le Buadhaichean Spàinneach a chunnaic Dà-Spioraideach(ich) ann an uile baile ach beag a dh'inntrig iad 'san Ameireaga Meadhanach agus a mharbh iad an uair sin. B'àbhaist dhan Hopithich a bhith a' cumail deas-gnàth far a chuir Dà-Spioraideach fireann 16 bliadhna aois na h-aodaich na Ban-Dè an t-Arbhair uime fhèin. An uair sin, ghnìomhaich uile den fir drùis-tòine leis an neach seo air chor a bheirsinn torraicheas dham bhàrr an t-arbhair air a' bhliadhna. A leanas, bha cuirm mhòr air chumail 'san urram an t-òganaich.
Seachd peacaidhean-bàis
Tha na seachd peacaidhean-bàis, ris an canar na prìomh-dhroch-bheartan cuideachd, a' ciallachadh seòrsachadh de droch-bheartan agus chaidh an ainmeachadh san riochd a tha againn an-diugh le Thomas Aquinas san 13mh linn.
Dà-Spioraideach
Th'ann iomraidhean timcheall Dà-Spioraidich a' cumail neirt làidire draoidheachd. Ann an aon aithris, thòisich saighdearan a' dèanamh ruaig à cinneadh còmhstritheach a thoirt ionnsaigh còmhlan nam ban-solaraiche nuair chunnaic iad gun robh aon nam mnàthan, a' bhean nach do ruith air falbh, 'na Dà-Spioraideach. Stad iad an ionnsaigh agus theich an dèidh do chuir an Dà-Spioraideach bacadh orra le bata, rèiteachadh a bidh cumhachd mòr aig an Dà-Spioraideach nach bi iad urrach a cheannsachadh.
Seachd peacaidhean-bàis
Cionta an aghaidh deagh-bheus
Na seachd peacaidhean, leis na peacaidhean nas motha deireannach (a-rèir A' Chluich-Àbhachd Naomh le Dante) agus an cuid ceart-aghaidhean, na seachd deagh-bheusan.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Droch-bheart Roinn-seòrsa:Creideamh Roinn-seòrsa:Prìomh-cheisteach sna laghan nam beus
Dà-Spioraideach
Buin/Leughaidhean molta
[ * = as cuthromaiche ]
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Dualchasan nan Ameireaganach Dùthchasach Roinn-seòrsa:Eachdraidh LCDT Roinn-seòrsa:Tar-sheòrsachd
428
Bàsan
Roinn-seòrsa:420an
Bò Ghàidhealach
thumb|250px|right|Bò Ghàidhealach ruadh
’S i a’ bhò Ghàidhealach, seòrsa de chrodh adharcach a bhuineas do Ghàidhealtachd na h-Alba. Tha i cho tapaidh ’s gu bheil àrainneachd is sìde aig oir a’ chuain agus air slèibhtean creagach na Gàidhealtachd a’ freagairt gu math dhi. Mar sin dheth, thèid aice air feuraich bochd truagh fhulaing fad sheachdainnean. ’S urrainn dhi a slighe a dhèanamh thairis air bealach, a’ snàmh tarsainn air loch agus eadhon laogh a bhreith san sneachda, nam biodh adhbhar ann. Ged a tha coltas caran eagalach air crodh Gàidhealach air sgàth an adhaircean, tha iad gu math socair mar as trice cho fad is nach eil laoigh aca.
Coltas
Tha crodh Gàidhealach nas lugha am meud na crodh-bainne, ach le cho calgach is a tha an còta fionnaidh aca, agus adharcan mòra lùbte orra, tha aogas nam beathaichean seo tàlaidheach drùidhteach. Mar as trice, san latha a th’ ann an-diugh, tha dath ruaidh orra, ach tha crodh dubh a’ fàs nas cumanta a-rithist, agus gheibhear fiù ’s beathaichean le calg bàn, buidhe, gann is ged a tha iad. Bho chionn dà linn, b’ e dubh an tuar a bha fada na bu bhitheanta, gu h-àraid air an taobh an iar.
Eachdraidh
’S i aon de na gnèithean chlàraichte as aosta air an t-saoghail a th’ anns a’ bhò Ghàidhealach. Chaidh a chiad “leabhar-treud” a chur air dòigh ann an 1884. Bha an seòrsa cruidh seo na phàirt cudthromach ann an eachdraidh na Gàidhealtachd ‘s nan Eilean, agus tha iad nam mìr tarraingeach ann an àiteachas fàs-bheairteach an latha an-diugh.
Dealbhan
Roinn-seòrsa:Bó Roinn-seòrsa:Mamalan
Abhainn Carrann, Ros an Iar
Carrann airson soilleireachadh
'S e abhainn ann Alba a tha ann an Abhainn Carrann (Beurla: River Carron)
Fo-aibhnichean
Roinn-seòrsa:Aibhnichean na h-Alba
Liath Eilean
Liath Eilean:
Roinn-seòrsa:Eileanan na h-Alba
1368
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1368 (MCCCLXVIII).
Bàsan
Roinn-seòrsa:1360an
Utrecht (Roinn)
'S e tè dhe na 12 roinnean nan Tìrean Ìsle a th'ann am Utrecht (IPA:ˈytrɛxt, Laideann: Traiectum ad Rhenum). ' S e Utrecht fhèin a th'ann prìomh-bhaile na roinne agus am baile as motha. Tha crìochan aig Utrecht le 4 roinnean eile: Zuid-Holland air an àirde an iar, Noord-Holland is Flevoland ann an ceann a tuath, agus Gelderland air an àirde an ear.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Na Tìrean Ìsle
Gleann Rathais (sgìre Phàrlamaid Westminster)
'S e sgìre Phàrlamaid Westminster a tha ann an Gleann Rathais (Beurla: Glenrothes).
Port-Joinville
‘S e baile beag agus port air an àirde an iar-thuath na Frainge a th’ ann am Port-Joinville. Tha e suidhichte aig ìre na mara, air an ceann a tuath an eilein Île d'Yeu, ann am Vendée anns an roinn Pays de la Loire, 423km air falbh bho Pharis, Prìomh-bhaile na dùthcha, agus 589km bho Lille. Tha àireamh-shluaigh dhe 4,961 air an eilean air leth is mu 2,000 dhuibh anns a’ bhaile fhèin. Chaidh ainm a’ bhaile atharrachadh ann an 1846 bho Port aux Bretons (Gàidhlig: Port nam Breatannach). Fhuair e an t-ainm bho phrionnsa na Frainge a bha beò aig an àm.
Dinbych-y-pysgod
Tha am baile Dinbych-y-pysgod ann an Sir Benfro, a' Chuimrigh. Tha e 66.9 mi (107.6 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 196.7 mi (316.5 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 4544 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 470 (10.3%); rugadh 66% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Gleann Rathais (sgìre Phàrlamaid Westminster)
Chaidh a cruthachadh ann an 2005 o Fhìobha Mheadhanach agus pàirtean de Chair Chaladain agus Dùn Phàrlain an Ear.
Dinbych-y-pysgod
Tha Slighe Costa Sir Benfro a' dol tron bhaile.
Port-Joinville
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na Frainge Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Fhraing
Gleann Rathais (sgìre Phàrlamaid Westminster)
Tha Gleann Rathais fhèin, Marc-Innis agus Cardenden anns an sgìre seo. Tha i ann an crìch ri Cair Chaladain agus Cowdenbeath, Fìobh an Ear-Thuath agus Ochail agus Siorrachd Pheairt a Deas.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sgìrean Phàrlamaid Westminster Roinn-seòrsa:Fìobha
1369
MCCCLXIX
Ros Earcáin
'S e baile ann an Contae Aontroma a tha ann an Ros Earcáin.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae Aontroma
Coburg
‘S e baile meadhanach faisg air Saalfeld/Saale ann an cridhe na Gearmailte a th’ ann an Saalfeld/Saale. Tha e suidhichte aig 292m os cionn ìre na mara, ri taobh na h-aibhne Itz am broinn na stàite Bayern. Tha am baile 84km air falbh bho Weimar, 80km bho Erfurt, 90km bho Nürnberg agus 304km bho Bherlin. Tha 40,994 duine a' fuireach ann.
Eachdraidh
Chaidh Coburg a chlàradh airson a’ chiad turais ann an 1056, ged a bha tuinneachadh eile ann ro shin, air an robh Trufalistat. B' e prìomh-bhaile na Diùcachd Sagsainn-Coburg-Saalfeld a bh' ann bho 1735 gu ruige 1826 agus na Diùcachd Sagsainn-Coburg agus Gotha gu ruige Ar-a-mach na Gearmailt ann an 1918.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Ghearmailt
César Gaviria Trujillo
‘S e ball a’ Phàrtaidh Libearalaich Choloimbia a th’ ann an Gaviria Trujillo agus tha e air a bhith an lùib poileataigs aig àrd ìre fad a bheatha. Thoisich e mar chomhairliche ann am Pereira ann an 1970, nuair a bha e dìreach 23 bliadhna a dh'aois. Chaidh a thaghadh na bhall-pàrlamaid ann an 1974 agus bha e na ionmhasair eadar 1986 gu 1987 agus na Rùnaire na Dùthcha bho 1987 gu ruige 1989 fo Virgilio Barco Vargas. Bha Gaviria Trujillo gu math dlùth air Luis Carlos Galán, a chaidh a mharbhadh ann an Soacha le Pablo Escobar ann an 1989. Theab Escobar Gavria a mharbhadh cuideachd nuair a chuir na daoine aige boma air pleàna, ach cha do deach Gavria air. Nuair a bha Gaviria na cheann-suidhe rinn a mòran an aghaidh luchd-reic dhrogaichean ann am Medellín agus Cali: chaidh Pablo Escobar dhan phrìosan (ann an Envigado) agus chuir am Poileas gu bàs e nuair a theich e. A thuilleadh air sin, chuir Gaviria Bun-reachd ùr an gnìomh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:Daoine à Coloimbia
Loch Bealach Mhic Neill
thumb|Sealladh air Loch Bealach Mhic Neill
'S e loch ann an Alba a tha ann an Loch Bealach Mhic Neill. Tha e suidhichte ann am meadhan an eilean Rùm. Tha Loch Gainmhich‎ san ear dheth.
Tha an loch seo cho mòr ri 8.6 ha (21.3 acair). 'S e 1.9 km (1.2 mìle) an cuairt-thomhas aige agus tha e mu 592 m a dh'fhad san àite as dìriche. Chan eil eilean anns an loch seo. Tha bàrr uisge an locha mu 268 m (879 troigh) os cionn na mara agus tha e mu 2.7 km (1.7 mìle) air falbh bhon mhuir. Thèid a lìonadh le allt bho Loch Gainmhich‎ tha an t-uisge a' sruthadh a-mach às an loch seo gu tuath tro Allt Bealach Mhic Neill.
Chan eil duine sam bith a' fuireach faisg air Loch Bealach Mhic Neill agus mar sin chan eil rathaidean ann a leanas chun an locha seo.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba Roinn-seòrsa:Rùm
28 an t-Ògmhios
'S e 28 an t-Ògmhios an 179mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (180mh ann am bliadhna-leum). Tha 186 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
thumb|150px|[[Bànrigh Bhictoria]]
Bàsan
thumb|left|150px|Dealbh le [[Hendrik de Fromantiou]]
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Contae Uíbh Fhailí
'S e siorramachd (Gaeilge: Contae) ann am Poblachd na h-Èireann a tha ann an Contae Uíbh Fhailí (Laideann: Comitatus Offaliensis). Tha e suidhichte ann an teas-mheadhan na dùthcha, ann an Còigeamh Laighean. Tha 76,687 duine a' fuireach san t-siorramachd fad 1,998km², an 18mh siorramachd as motha na dùthcha a thaobh fharsaingeachd agus an 22mh a thaobh àireamh-sluaigh. Tha crìochan aig Contae Uíbh Fhailí le Cill Dara, Gaillimh, Iarmhí, Laois, An Mhí, Ros Comáin, Tiobraid Árann. Bha 176,857 nan tàmh sa chontae ann an 1841, ron a' Ghorta Mhòir. 'S e Ard Èireann (527m) a th'ann a' beinn as àirde na siorramachd.
Sgìrean Ionadail
Tha dà bharanachd dheug (Gaeilge: barúntacht) am broinn Uíbh Fhailí: Baile Átha Buí, Baile an Bhairínigh, Baile an Bhriotaigh, Baile an Chúlaígh, Baile Mhic Comhainn, Cill Chuairsí, Cluain Leisc, An Daingean Íochtarach, An Daingean Uachtarach, An Eaglais, Garraí an Chaisleáin agus Géisill. A bharrachd air sin, tha 51 parraistean (ann an còig sgìreachdan-easpaig: An Mhí, Osraí, Ardach-Cluain Mhic Nóis, Cill Ala agus Cill Dara-Leithghlinne) agus 1,194 bailtean fearainn sa chontae.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann Roinn-seòrsa:Èirinn
Nafarroa
'S e fear de na mòr-roinnean na Spàinne a tha ann Nafarroako Foru Erkidegoa (Basgais) neo Comunidad Foral de Navarra (Spàinntis). Thathar dhen bheachd gur ann às an fhacal roimh-ròmanach Naba a th’ ann an t-ainm is gu bheil sin a’ ciallachadh Tìr Rèidh a-measg nam Beanntan. Tha e suidhichte air ann an ceann a tuath na dùthcha, ri taobh Beanntan nam Pirineo. Tha Nafarroa aon-roinneil. 'S e Nafarroa an11mh cheàrn as motha a tha anns a' Spàinn. Tha e cho farsaing ri 10,391 cilemeatair ceàrnagach, 2.2% na dùthcha. Anns a' bhliadhna 2009 bha 620,337 duine de shluagh ann, le dlùths aig àireamh 59.7 duine gach km². A bharrachd air sin, tha dà chànain oifigeil ann: Spàinntis agus Basgais. Tha i na Coimhearsnachd fèin-riaghlaidh fo smachd an Parlamento de Navarra/Nafarroako Parlamentua. Tha pàrlamaid le ceann-suidhe agus Buidheann Riaghlaidh aige. Tha dìreach aon sgìrean ann is ‘s e Iruña a th’ ann am prìomh-bhaile. Tha aon port-adhair eadar-nàiseanta ann, Iruña.
Cruinn-eòlas
Tha iadhtag ann, a bhuineas do Nafarroa, air an àirde an iar-dheas na roinne a-muigh Zaragoza. 'S e Petilla de Aragón an t-ainm a tha air. Tha e na àite fa leth air sàilleabh gu bheil sliabh ann eadar an iadhtag sin agus an còrr dhen roinn. Chan eil ach 34 duine a' fuireach ann.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:An Spàinn Roinn-seòrsa:Dùthaich nam Basgach
Àbhainn
thumb|right|250px|Àbhainn Is e àmhainn neo àbhainn àite dùinte san tèid nithean a bhruich neo a theasachadh. Cleachdaidh cuid dealanach, is feadhainn eile gas, fiodh, moine neo gual.
Roinn-seòrsa:Còcaireachd Roinn-seòrsa:Acfhainn
Theodore W. Schultz
B' e eaconamaiche às Na Stàitean Aonaichte a bha ann an Theodore Schultz (30 an Giblean 1902, Arlington, Dakota a Deas – 26 an Gearran 1998). Còmhla ri Sir Arthur Lewis bhuannaich e an Duais Nobel ann an 1979.
Ceangal a-mach
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Eaconomachd Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Comhairle Pheairt is Cheann Rois
thumb|right|250px|Siorrachd Pheairt is Cheann Rois
'S e comhairle ionadail a tha ann an Comhairle Pheairt is Cheann Rois a tha a' dèiligeadh ri Siorrachd Pheairt is Cheann Rois.
*
429
Bàsan
Roinn-seòrsa:420an
Seán Ó Riada
B' e cumadair-ciùil Èireannach a bh' ann an Seán Ó Riada (Corcaigh, 1 an Lùnastal 1931 – Lunnainn, 3 an Dàmhair 1971), no John Reidy mar a chaidh a bhaisteadh. 'S dòcha gum b’ e esan an duine aig an robh am buaidh a bu mhotha air ath-nuadhachadh a’ chiùil thraidiseanta ann an Èireann o na 1960an. Gabh e pàirt air Ceoltóirí Chualann mar neach-ciùil, agus bha e na threòraiche-ciùil, na neach-ealain, agus na neach-film. Dh’fhàg e a shaothair, a tha na dhìleab chultarail ann an Saoghal Gàidhlig na h-Èireann, is fhuair e urram is cliù air feadh an t-saoghal.
Òigridh
Rugadh John Reidy ann an Contae Chorcaí, is ghluais a theaghlach gu Áth Dara, ann an Contae Luimnigh, goirid an dèidh sin. Chaidh e gu Coláiste Naomh Fionnbarra, is sheinneadh e air an fhidheall, air a’ phiàno agus air an òrgan, is dh’ionnsaich e cultar clasaigeach le Aloys Fleischmann aig Coláiste na hOllscoile, ann an Corcaigh, far an robh e na reactar air Comann Fheallsanachd. Chomharraich e a cheumnachd ann an 1952. Am bliadhna sin, chuideachadh e le stiùireadh air Raidió Éireann, is phòs e Ruth Coughlan ann an 1953. Sna feasgaran sheinneadh e air a’ phiàno airson chòmhlanan-dannsa, is chaidh e dhan Fhraing airson greis, far an d’ fhuair e ùidh ann an ceòl avant-garde. Nuair a thill e a dh’Èirinn bha e na stiùiriche is na treòraiche-ciùil air Amharclann na Mainistreach ann am Baile Àtha Cliath gu 1962, aig an aon àm a chumadh e a dhreuchd air an rèidio. B’ ann aig an àm sin nuair a rinn e a mhòr chuid de cheòl avant-garde, m.e. “Nomos No. 1: Hercules Dux Ferrariae” (1957), no “Triptyche Pour Orchestre” (1960).
Ceoltóirí Chualann
Bha e na cheannard air Ceoltóirí Chualann bho 1961 gu 1969, is ged a chluicheadh iad ann an talla-ciùil, is deiseachan dubh snasail orra, b’ e puirt is òrain traidiseanta a sheinneadh iad. Bhiodh Seán fhèin a’ cluich air bodhran no cruit-chòrda aig meadhan an àrd-ùrlair. Cha robh am bodhran cumanta aig an àm, biodh e dìreach air a chleachdadh le balaich sna sràidean, is cha robh fiù ‘s clàrsaichean fo an cothrom, mar sin chluicheadh e cruit-chòrda a dhèanadh Cathal Gannon dha. Ged a bha na h-òrain is puirt ud air an cluiche ann an taighean-seinnse ann an Lunnainn, le Èireannaich a bha a’ fuireach ann, cha chluinneadh iad roimhe an ceòl sna tallachan-ciùil. Chlàr iad ceòl airson “Playboy of the Western World” (1962), is chluich iad an turas mu dheireadh ann an 1969, na tha clàraichte air “Ó Riada Sa Gaiety". Ghabh buill Cheoltóirí Chualann pàirt ann an còmhlan-ciùil ùr a nochd aig an àm, The Chieftains. Rinn Ceoltóirí Chualann agus daoine eile ath-bheòthachadh air cèol Uí Chearbhalláin san darna leth dhen 20mh Linn agus tha pìosan mar "Sí Bheag, Sí Mhór" agus na pìosan a chleachd Planxty ainmeil gus ar làithean.
Bliadhnaichean mu dheireadh
Bha Ó Riada na òraidiche-ciùil aig Gaeltacht Chúil Aodha, ann an taobh an Iar Chorcaí, is stèidhich e còisir fireann ann, Cór Chúil Aodha. Rinn e an sin ceòl airson aifreann ann an Gàidhlig na h-Èireann, m.e. “Ceol an Aifrinn”, "Ag Críost an Síol", is “Aifreann 2”, a bhuannaich duais ann an 1979, an dèidh e bàsachadh. Ghabh e pàirt ann an poileataics na h-Èireann is bhiodh e am measg daoine cudromach aig an àm. Chaochail e ann an Lunnainn air sgàth caitheamh a' ghrùthain ann an 1971. Fhuair e tìodhlacadh ann am Baile Mhúirne, Contae Chorcaí, is chluich am pìobaire Willie Clancy ann.
Clàran
Clàran le Ceoltóirí Chualann
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil Èireannach Roinn-seòrsa:Daoine à Èirinn
1827
Bàsan
Roinn-seòrsa:1820an
Anainn
right|thumb|Anainn
'S e oir mullach taighe a tha ann an anainn a bhios a' stobadh a-mach bho mhullach nam balla.
Roinn-seòrsa:Ailtireachd
An t-Urramach Teàrlach MacDhonnchaidh
B’ e an t-'''Urr. Teàrlach MacDhonnchaidh' (1864–1927) (Beurla: Charles Moncrieff Robertson)'' fear de shàr sgoilearan Gàidhlig deireadh na naoidheamh linn deug agus toiseach na ficheadamh linn. B’ ann bho Shrath Tatha ann an Siorramachd Pheairt a bha e, agus mar mhinistear bhiodh e a’ siubhal mu thimcheall na Gàidhealtachd a dh’àiteachan leithid Arainn, Earra-Ghàidheal, Loch Abar, Siorrachd Inbhir Nis, Siorrachd Narann, Cataibh, Ros an Iar, An t-Eilean Sgitheanach, Diùra agus Ìle, cho math ri Siorramachd Pheairt dham buineadh e fhèin. Airson còrr math is trichead bliadhna, bhiodh MacDhonnchaidh a’ cruinneachadh mion-fhiosrachadh mu ainmean-àite, dualchainnt agus beul-aithris bho mhuinntir nan àiteachan sin aig an robh Gàidhlig. Rinn e seo aig àm nuair a b’ i a’ Ghàidhlig prìomh chànan nan sgìrean, agus bhiodh mòran den fhiosrachadh a chruinnich e, gu h-àraid ainmean-àite, air a chall mura b’ e na leabhraichean-nòtaichean a dh’fhàg e às a dhèidh.
Ceanglaichean a-mach
MacDhonnchaidh, Teàrlach
Basel-Stadt (Kanton)
'S e roinn (Fraingis: Canton, Gearmailtis: Kanton, Eadailtis: Cantone) anns An Eilbheis a th'ann Basel-Stadt (Eadailtis: Basilea Città, Fraingis: Bâle-Ville, Rumantsch: Basilea-Citad). Tha e suidhichte ann an ceann a tuath na dùthcha, dìreach ri taobh na crìochan leis An Fhraing agus A' Ghearmailt. 'S e Basel fhèin a th'ann prìomh-bhaile na roinne. 'S e Gearmailtis a tha ga bruidhinn air feadh na roinne, fiù's aig ìre oifigeil. Gabh an roinn sin ris An Eilbheis ann ann 1501. Tha an t-ainm oifigeil na roinne a' ciallachadh Baile Bhasel. 'S e an 15mh roinn as motha na h-Eilbheis, a thaobh àireamh-sluaigh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Roinnean na h-Eilbheise
Raibeart II, Rìgh na h-Alba
B' e ogha Raibeart I a bh' ann an Raibeart Stiùbhart, rìgh Alba eadar 1371 is 1390. B' esan a' chiad monarc dhen teaghlach Stiùbhartach.
Thàinig an sloinneadh Stiùbhart bhon fhacal 'stiùbhard', a' ciallachadh 'fear a bhios a' cur rian air taigh an rìgh'. Bha sinnsearan Raibeart II ris an obair seo, ris an abradh 'àrd-stiùbhard na h-Alba', bho shean ann an Alba.
Gabon
'S e dùthaich ann an Afraga a tha ann an Gabon   ainm oifigeil: Poblachd Ghabon . Tha i suidhichte ann am Meadhan Afraga aig a’ Chuan Siar. Tha crìochan aice le Gini Mheadhan-Chriosach, le Camarun agus Poblachd na Congo. Tha Libreville na phrìomh-bhaile na Poblachd.
Raibeart II, Rìgh na h-Alba
Òige
Chaidh Raibeart àrach air na h-oighreachdan Stiùbhartach ann am Bòid, Srath Chluaidh agus Rinn Friù.
Gabon
Ceanglaichean a-mach
thumb|left|250px|Cairt: Gabon
Raibeart II, Rìgh na h-Alba
Òige
Chaidh an t-urram 'àrd-stiùbhard na h-Alba' a bhuileachadh air (aois 10) ann an 1327 nuair a chaochail athair, Walter an Stiùbhard, a bha na sheirbhiseach dìleas do Raibeart I. Mun aon àm, air sgàth 's gur h-e ogha Raibeart I a bh' ann, chaidh Raibeart ainmeachadh le Pàrlamaid na h-Alba mar oighre dhan rìgh òg Daibhidh II (aois 2 aig an àm), nan caochladh esan gun sliochd.
Gabon
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Dùthchannan Roinn-seòrsa:Afraga Roinn-seòrsa:Meadhan Afraga
Croitearachd
thumb|right|Croit ann an [[Àird Eilbh|Àird Eilbh Uachdarach faisg air Loch Aillse]] Is e modh àiteachais a tha ann an croitearachd. Is e gnìomh croitear a tha ann an croitearachd. Is croitear fear, neo té a sheilbheas gabhaltas croite. Is e a tha ann an croit mion-tuathanas a thathas seilbhichte fo gabhaltas croitearachd, nòs gabhaltais a tha dìonta anns an lagh. Is e am bun-phrionnsabal den modh ghabhaltais seo gu bheil an gabhaltas fhéin ann an seilbh an tí a phàigheas an màl. Faodaidh don ghabhaltach (am fear a phàigheas am màl) a thoir neo reic a ghabhaltas ri treas tì mar a thogras e. Aig a cheann thall tha coireachan an gabhaltach anns an suidheachadh seo a' fàgail "tighearna" le oighreachd a tha fo an nòs gabhaltas seo as aonais uidhe anns an fhearainn air barrachd am màl airson cleachdadh an fhearainn. Tha seo gu tur eu-coltach ri gabhaltasan airson tuathanasaibh àbhaisteach, nach ruith ach rè cumhnant-ghabhaltais, mar is tric de fichead bliadhna. Aig deireadh an teirm faodaidh don oighreachd a dh'aontaich gabhaltas eile neo faodaidh do tighearna an oighreachd a ghabhail an tuathanas thairis a fhèin, ma bhitheas na gabhaltasan gu lèir air an oighreachd a tighinn gu ceann còmhla bithidh cumhachd aig an tighearna a fhuadaich na tuathanaich far an oighreachd agus toirt am fearann gu lèir na làimh fhèin, mar a thachair 's an Lodaidh air oighreachd Hopetoun, faisg air Loch Iubhar anns a' bhliadhna 2008. Tha gabhaltas croitearachd, a' cuir bacadh air an leithid seo de fuadaich.
Tùsan Gabhaltas Croitearachd
Tha gach croit clàraichte agus tha am màl a phàigheas an croitear air a rèitich bho àm gu àm le Cùirt an Fhearainn. Chan urrainn do chroit a bhith nas motha na 30 acairean 'san fharsaingeachd (is chan eil e gu diofair dé am màl a th' oirre), air neo chan urrainn dhan mhàl a bhith nas àirde na £30 gach bliadhna (is chan eil e gu diofair dé cho mór 's a tha e).
Na Sgìrean agus Siorrachdan Croitearachd
Tha "sgìrean croitearachd" sgapte air feadh sia siorrachdan, ris an chanar na Siorrachdan Croitearachd. Is iad: Siorramachd Earra-Ghàidheal, Siorrachd Inbhir Nis, Siorrachd Rois, Cataibh, Gallaibh, Sealltainn. Ach airson Sealltainn tha na siorramachdan seo gu lèir ann an Gàidhealtachd na h-Alba. Chan eil ach dà shiorrachd 's a' Ghaidhealtachd nach eil 's na siorrachdan croitearachd: Peairt agus Obar Dheathain, dà shiorrachd air iomall ear-dheas na Gaidhealtachd, a bha a' gabhail a-steach roinn Gaidhealtachd agus roinn Galltachd.
Àiteachas Croitearachd
Tha buaidh aig nàdur na tìre agus meud nan croitean air àiteachas croitearachd. B'e àiteachas measgaichte a bha ann o thus, ach 'san latha an diugh is glè bheag de pòr a chuireas croitearan ach siud 's an seo.
Ceanglaichean a-mach
* Roinn-seòrsa:Àiteachas Roinn-seòrsa:Gàidhealtachd
1370
MCCCLXX
Bàsan
Roinn-seòrsa:1370an
San Juan del Cesar
'S e baile beag ann am La Guajira, Coloimbia, a th’ann San Juan del Cesar. Tha e suidhichte aig 213m os cionn ìre na mara agus 82km air falbh bho Valledupar. 'S e baile le gnàth-shìde gu math teth a th' ann agus tha teodhachd mheadhanach dhe 27˚ aige, rè na bliadhna. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1701.
Sluagh a' bhaile
Tha 33,654 nan tàmh anns a' bhaile fa leth, ach chan eil ach 12,141 dhuibh a’ fuireach thall anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile. Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin. Air adhbharan trioblaidean poiliteagach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail.
Taobh chinnidh, ' s e daoine geala agus mestizos a th'ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann an San Juan del Cesar, ach tha 13.5% dhe Tùsanaich agus 11% dhe daoine le freumhan ann an Afraga. ' S urrainn dhan 87% dhe na daoine ann an San Juan del Cesar leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, chan eil fòn aig an taigh aig 28.8% dhe na dachannan.
Fèisean
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an San Juan del Cesar. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid chaitligeach a th’ann fhathast,  fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s a tha beairteas cultarail na dùthcha.
Daoine Ainmeil
Chaochail Joaquín Riascos (1833 – 1875) an seo.
Ceanglaichean A-mach
An t-sìde ann an San Juan del Cesar
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Coloimbia
Sraith Nócam
'S e baile ann an Contae Aontroma a tha ann an Sraith Nócam.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae Aontroma
Michael Bauer
Faclaireachd
'S e Mìcheal Bauer agus fear Will Robertson a dh'fhoillsich an dà chuid Dwelly-d (tionndadh air loidhne dhen fhaclair aig Dwelly as urrainnear rannsachadh eadar an dà chànan) agus am Faclair Beag (faclair Gàidhlig le briathrachas is abairtean nas ùire ach le Dwelly ann cuideachd) ann an 2009. Fhuair an dithis moladh an dà chuid o Phàrlamaid na h-Alba agus Pàrlamaid Westminister airson an obair shaor-thoileach seo.
Duais
Fhuair e an duais eadar-nàiseanta ann an Duaisean Gàidhlig na h-Alba 2014.
Tùsan
Roinn-seòrsa:Gàidhlig Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Daoine à Alba Roinn-seòrsa:Cànanaichean
24 am Faoilleach
'S e 24 am Faoilleach an 24mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich. Tha 341 latha (342 ann am bliadhna-leum) air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
thumbnail|150px|Dan Shechtman
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
The Far Side
Bha An Taobh Thall no The Far Side na shreath de dhealbhan-abhachdais a chaidh a dhealbhadh le Gary Larson, anns na 80an agus na 90an. Bha na dealbhan aig Larson ainmeil airson na suidheachdain os-fhireachas a bhiodh a' nochdadh a h-uile latha agus gu dearbh na boin aig an robh comas labhairt is comas seasaimh air da chas. Sguir Larson dheth a dhealbhadh ann an 1995.
'S e seo taghadh de dhealbhan-abhachdais eile.
Roinn-seòrsa:Comaicean
431
Bàsan
Roinn-seòrsa:430an
Nouakchott
'S e prìomh-bhaile Moratainia a tha ann an Nouakchott (Arabais: نواكشوط ). Tha an t-ainm a' ciallachadh: "àite na gaoithe". 'S e am baile as motha na dùthcha a tha ann cuideachd agus aon de na bailtean as motha ann am Fàsach Sahara.B' e baile iasgaich a bha ann gu 1958. Ach chaidh a thaghadh mar prìomh-bhaile air sgàth 's gu bheil am baile suidhichte ann an àite math airson malairt agus air sgàth 's gu bheil an t-sìde math mar as trice. Tha e suidhichte air an taobh an iar fasach Sahara, aig a’ Chuan Siar. Tha Nouakchott 1,033km air falbh bho El Aaiún (Sathara an Iar), 409km bho Dhakar (Seanagal), 2,789km bho Algiers (Aildiria) agus 1,054km bho Bhamako (Màili). Tha e suidhichte air an àirde an iar na dùthcha, aig 7m os cionn ìre na mara. 'S e teas meadhan malairteach a th' ann. Chaidh am port-mara a dh’fhosgladh anns a’ bhliadhna 1986. Tha Nouakchott ceangailte le rathad mòr tro Boutilimit agus Kiffa gu Néma a tha mu 1100 cilemeatair air falbh. Tha am port-adhair Nouakchott International Airport faisg air a’ bhaile. Tha an t-aonar oilthigh ann am Moratainia suidhichte ann an Nouakchott, 's e Université de Nouakchott an t-ainm a tha air. Dh’fhosgail e anns a’ bhliadhna 1981.
Àitichean inntinneach ann an Nouakchott:
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Afraga Roinn-seòrsa:Afraga-an-Iar Roinn-seòrsa:Bailtean
Abhainn Carrann, Cataibh
Carrann airson soilleireachadh
'S e abhainn ann Alba a tha ann an Abhainn Carrann (Beurla: River Carron). Tha e a' sruthadh gu An Caol Catach.
Fo-aibhnichean
Roinn-seòrsa:Aibhnichean na h-Alba
Coileach dubh
Dealbhan
Roinn-seòrsa:Eòin
Máirtín Ó Murchú
'S e cànanaiche Èireannach a tha ann am Máirtín Ó Murchú is tha e na ollamh air foghnadh (emeritus). Tha e air iomadh rud fhoillseachadh ach a thaobh rannsachadh na Gàidhlig, 's e an leabhar East Perthshire Gaelic am fear as cudromaich.
Tùsan
Roinn-seòrsa:Gàidhlig Roinn-seòrsa:Daoine à Èirinn Roinn-seòrsa:Cànanaichean
Baile nan Granndach, Alba Nuadh
Tha Baile nan Granndach (Beurla: North Grant) ann an Siorrachd Antigonis, Alba Nuadh.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
An Sruthán Milis
'S e sgire ann am Beul Feirste ann an Contae Aontroma a tha ann An Sruthán Milis.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae Aontroma
1371
MCCCLXXI
Bàsan
Roinn-seòrsa:1370an
Hawaii (eilean)
right|200px
'S e an eilean as motha ann an Hawaii fhein, agus an eilean as motha a tha anns na Staitean Aonaichte. Tha e suidhichte air taobh an ear na h-eileanan.
Tha Hawaii cho mòr ri 10,433 cilemeatair ceàrnagach agus mar sin 's e Hawaii an 76mh eilean as motha air feadh an t-Saoghail.
Anns a' bhliadhna 2000 bha timcheall air 148,677 duine a’ fuireach air an eilean fhèin, tha Hilo am baile as motha a tha ann.
Bailtean
Roinn-seòrsa:Hawaii
Uisge Carrann, Siorrachd Obair Dheathain
Carrann airson soilleireachadh
'S e abhainn ann Alba a tha ann an Uisge Carrann (Beurla: River Carron).
Bailtean
Roinn-seòrsa:Aibhnichean na h-Alba
Balley Chashtal
thumb|[[Cashtal Rushen]]
Y Sblot
Tha am baile Y Sblot ann an Caerdydd, a' Chuimrigh. Tha e 1.0 mi (1.6 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 130.1 mi (209.4 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 12525 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 1077 (8.6%); rugadh 79% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Theodor Fontane
Is e sgrìobhadair cliùiteach às a' Ghearmailt a bha ann an Theodor Fontane. Is e fìorachas bàrdail a tha ann an dòigh sgrìobhadh aige.
Y Sblot
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Caerdydd Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Theodor Fontane
A Bheatha
Rugadh Heinrich Theodor Fontane 30mh den Dùbhlachd 1819 ann an Neuruppin. Tha Neu-Ruppin anns an Iar thuath stàit Bhrandenburg anns a' Ghearmailt. Is e baile snog a th’ ann, faisg air loch mìorbhaileach, an Neu-Ruppiner See. Bha bùth-chuingeadhan aig athair. Thogadh e anns a’ bhaile seo cuideachd, agus an dèidh dha an sgoil fhàgail, dh'ionnsaich e an aon chuspair. Eadhon mar fhoghlainteach thòisich e air rannan a sgrìobhadh agus dheasaich e nobhail bheag, Geschwisterliebe (1839). Anns a’ bhliadhna seo fhuair e cosnadh ùr ann am bùth-chungaidhean anns a’ bhaile Burg faisg air Magdeburg. Ann an 1844 agus 1845 b’ fheudar dha seirbheis armailteach a dhèanamh agus an uair sin fhuair e cuireadh do Shasainn. B’ e seo a’ chiad turas gun deach e do Shasainn ann an 1845.
Balley Chashtal
Roinn-seòrsa:Eilean Mhanainn
Theodor Fontane
A Bheatha
Ann an 1850 phòs e Emilie Rouanet-Kummer agus dh’imrich iad a Bherlin. An toiseach bha iad gu math bochd air sgath’ s gun robh Theodor Fontane gun obair, ach fhuair e obair ùr ann an 1851. Bha sianar chloinne aig Theodor Fontane agus a bhean, ach chaochail ceathrar dhiubh nuair a bha iad glè òg. Mhair an nighean aca, Martha agus am mac, Frederic beò.
Chaochail Heinrich Theodor Fontane 20mh den t-Sultain 1898 ann am Berlin.
Sgrìobh e iomadach leabhar agus nobhail agus seo cuid den fheadhainn às cudthromaiche:
Baileadan agus Rannan
Sgrìobh Fontane a bharrachd air 250 rann, mar eisimpleir:
Iomraidhean
<References/>
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gearmailteach Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt
Doolish
200px|right|thumb|Soidhne dà-chànanach 200px|thumb|Dùghlais
Tha Dùghlais (Gaelg: Doolish; Seann-Ghàidhlig: Duboglassio, Beurla: Douglas) na prìomh-bhaile aig Eilean Mhanainn. Chaidh am baile a chlàradh airson a' chiad turas ann an 1192.
Chaidh e na chathair-bhaile airson Iùbalaidh Phlatanaim a' Bhànrigh ann an 2022.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eilean Mhanainn Roinn-seòrsa:Bailtean
Analachadh
Is e analachadh a’ leigeil agus a’ tarraing anail. Ni beathaichean is lùsan e gus a chumail beò. Tarraingidh iad O2 a-staigh, agus cuiridh iad CO2 a-mach (ni lùsan an calg-dhireach, nuair a tha dorchadas ann).
Roinn-seòrsa:Bith-eòlas Roinn-seòrsa:Corp
432
Bàsan
Roinn-seòrsa:430an