cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gustave Flaubert
Beatha
Bhuineadh e do theaghlach bùirdeasach caitligeach ach 's e Pròstanaich a bh’ anns a chuid shinnsearan. Mar a thuirt e dha na Pròstanaich ann an Nîmes “‘S e fìor Chaitligeach a th’ annamsa fhèin, ach cha dìochuimhnichidh mi a-riamh gur e Pròstanach a bh’ anns mo shinnsear na b’ ainmeil.” 'S e an dàrna mhac aig Achille Cléophas Flaubert (1784-1846), àrd dotair-lannsa aig an ospadal Hôtel Dieu ann an Rouen, agus a bhean Anne Justine Caroline (Fleuriot) (1793-1872), a bh’ ann an Gustave.
Fhuair a phàrantan sianar daoine-chloinne: Achille (1813 – 1882); Caroline (1816 –1817); Émile Cléophas (1818 – 1819); Jules (1819 – 1822); Gustave (1821 – 1880) agus Joséphine Caroline (1824 – 1846). Rugadh e an dèidh dha a phiuthair is dithis bhràthair na b' aosta a bhàsachadh. Dh’eug a mhàthair nuair a bha i trom le nighean, Caroline. 'S e Gustave fhèin a thug a cuid foghlaim dhi, mus do phòs ise. Fhuair Gustave Flaubert leanabas gu math brònach, is thug àrainneachd dhòrainneach anns am flat aig athair anns an ospadal ann an Rouen (Taigh-tasgaidh Flaubert an latha an-diugh ) buaidh mhòr airsan. A dh’aindeoin sin, chiùinich sin càirdeas a’ phiuthar bheag Caroline, a rugadh tro bliadhna an a dhèidh. Bha an teaghlach dhen bheachd gur e a bhràthair mòr a bha na bu chudromaiche is na bu sgileil, is lean esan athair mar àrd dotair-lannsa aig an ospadal.
'S e òganach fa leth romansach a bh' ann Flaubert agus bha uidh mhòr aige anns an litreachas mar-thà, ged nach robh e dealas idir air an fhoghlaim a fhuair e aig an sgoil Collège royal, neo an uair aig an àrd-sgoil Lycée de Rouen (bho 1832). Chaidh e a chur air falbh anns an Dùbhlachd 1839 airson dhìth-smachd agus rinn e a chuid dheuchainnean na aonar ann an 1840. Choinnich e Élisa Schlésinger ann an Trouville-sur-Mer, as t-samhradh 1836. Seo an tachartas na bu chudromaiche a thachair dha nuair a bha e òg, agus thug sin buaidh mhòr mhaireannach airsan. Chleachd e an gaol lasanta a dh’fhairich e anns an nobhail L'Éducation sentimentale, gu seachd àraidh anns an duilleig ainmeil far a “nochdas” Madame Arnoux ri beulaibh Frédéric òg aig a’ choinneamh geur searbh mu dheireadh eatorra.
Sheachain e an t-Arm air sgàth gun do bhuannaich e crannchar gill (gu cumanta aig an àm), agus ann an 1841 thòisich e air an Lagh ag ionnsachadh ann am Paras, gun dealas, ach bha e gu math beòthail brogail an siud co-dhiù. Choinnich e mòran dhaoine ainmeil ann an saoghal na ealain is na litreachas, mar an snaidheadair James Pradier agus an t-ùghdar Maxime Du Camp, deagh charaid aige, is fiù 's am bàrd agus sgrìobhadair dràma Victor Hugo. Leig e leas an Lagh, nach do chòrdadh leis a-riamh, anns an Fhaoilleach 1844 an dèidh droch Ghalair thuiteamach fhulang. Thill e gu Rouen, is an uair sin, bho an t-Òg-mhios 1844 bha e na thàmh ann an Croisset, ri taobh na Seine, faisg air Rouen. Sgrìobh e sgeulachd neo dhà agus a’ chiad dreach an nobhail L'Éducation sentimentale an siud. Chaochail athair agus a phiuthar bheag ann an corra sheachdain aig toiseach 1846, (dìreach dà mhìos an dèidh an torraicheis — 'S e Flaubert fhèin a thogadh nighean a phiuthar, Caroline). A bharrachd air sin, as t-earrach na bliadhna sin thòisich e càirdeas dòbhaidh eadar-ùineach fad dusan bliadhna leis a’ bhan-bhàrd Louise Colet. Sgrìobhadh esan tòrr litrichean dhise is bheireadh e gu ìre a chuid bheachdan taobh obair an sgrìobhadair, seòltachd an Fhraingis agus na smuaintean aige taobh chàirdeas eadar na boireannaich is na fireannaich an sin. Lean sin mus do bhriste iad is sgrìobh e a litir mu dheireadh dhi air an 6mh latha dhen Mhàrt 1855. Ged an do dh’fhàs e gu math reamhar na bhodach, 's e òganach làidir spòrsail a bh’ ann an Gustave Flaubert, seach gu robh e cho dhèidheil air snàmh, claidheamhaireachd, marachd is fiù 's sealgaireachd.
Ceithir baidealan na sgrìobh Flaubert
Bha Flaubert agus Charles Baudelaire beò aig an aon àm agus bha e cho cudromach mar am bàrd sin a sgrìobh Les Fleurs du Mal ann an litreachas Frangach na 19mh linne. Ann an dà cuid air a chàineadh (air adhbharan moralta) agus tlachdmhor (air sgàth am forsa litreachas aige) nuair a bha e beò fhathast, thathar dhen bheachd an latha an-diugh gur e fear dhe na sgrìobhadairean nobhailean na b’ fheàrr na linne aige, gu seachd àraidh airson Madame Bovary, an nobhail a chuir am Bovaryas (Fraingis bovarysme) air dòigh, agus airson L'Éducation sentimentale a lean e; thathar a’ cur a chuid obrach eadar na nobhailean eòlais-inntinn a sgrìobh (Stendhal), agus an nàdarras aig (Émile Zola agus Guy de Maupassant, ged an robh an dithis sin cinnteach gur e Flaubert a sheall an t-slighe air adhart dhuibh). Thug na sgrìobh Honoré de Balzac buaidh mhòr airsan, agus bha e ag obair air na cuspairean sin ann an dòigh uabhasach pearsanta (Tha L'Éducation sentimentale coltach ri Le Lys dans la vallée agus chuir La Femme de trente ans smuaintean na inntinn airson Madame Bovary a sgrìobhadh). 'S e nobhailean gu math fìorachail a sgrìobh e. A bharrachd air sin, bha àilleachd sgrìobhaidh (Fraingis: ésthetique)  fa leth cudromach dha, is le sin chuireadh e mòran ùine seachad gus gach leabhar a chur air dòigh, is e gan sgrùdadh leis ainmeil “Deuchainn na Beòil” (Fraingis: L’épreuve du gueuloir) », nuair a leughadh e na sgrìobhadh anns an guth àrd). Bha beò-ghlacadh mòr aige taobh na sgrìobh Honoré de Balzac, an t-athair litreachail aige, agus sgrìobh e an seantans sin anns na notaichean aige: Teich bho Le Lys dans la vallée, na chuir earbsa ann an Le Lys dans la vallée.
Mu dheireadh thall, 's e ùghdar uabhasach moralta a bh' ann, air sàilleabh cho ìoronasach agus eu-dòchasach a bha, taobh na daoine. Sheall Dictionnaire des idées reçues (Gàidhlig : Faclair na smuaintean air fhaighinn) dìreach cho tàlantach 's a bha e le sin. Chuir Pléiade còig leabhraichean dhe litrichean a sgrìobh e gu Louise Colet, George Sand agus mòran eile anns a’ chlò.
A chuid obrach
Leabhraichean
Litrichean
Cruinneachaidhean
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Frangach Roinn-seòrsa:Daoine às an Fhraing
1240
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1240 (MCCXL).
Bàsan
Roinn-seòrsa:1240an
Lilongwe
'S e Lilongwe prìomh-bhaile Mhalabhaidh. Tha e suidhichte ann am meadhan na dùthcha air bruach an Abhainn Lilongwe. 'S e seo an co-chomharran aige: 13° 59’ Deas agus 33° 47’ Ear. Tha Lilongwe 1,338km air falbh bho Mhaputo (Mozambique), 612km bho Lusaka (Saimbia), agus 893km bho Dhodoma (Tansainìa). Tha e suidhichte ann am meadhan na dùthcha, aig 1,025m os cionn ìre na mara.
An tòiseach b’ e clachan a bha ann an Lilongwe ach bha e na mheadhan chlèireachail aig àm colonaidh Bhreatainneach aig tòiseach na 20mh linn. Ach dh' fhàs am baile nas motha, anns a’ bhliadhna 2003 bha 597,619 duine a’ fuireach an seo. Ann an 1974 dh’ imrich an riaghaltas Mhalabhaidh bho Zomba, an ceithreamh baile as motha gu Lilongwe. Ged as e Lilongwe an teas meadhan poileataigeach ann am Malabhaidh, ‘s e Blantyre, am baile as motha na dùthcha, an cridhe eaconomaidh fhathast.
Iomradh
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Afraga Roinn-seòrsa:Afraga-an-Ear Roinn-seòrsa:Bailtean
811
DCCCXI
Bàsan
Roinn-seòrsa:810an
Fèin-eachdraidh
'S e fèin-eachdraidh a tha air beath-eachdraidh a tha air a sgrìobhadh leis a' phearsa fhèin air a tha i a' gabhail tuairisgeul. Tha fèin-eachdraidh le Benjamin Franklin, Les Confessions (Faoisidean) le Jean-Jacques Rousseau no Leper's Bell (Clag an Lobhair) le Tormod MacGill-Eain am measg an iomadh eisimpleir.
Uaireannan, sgrìobh ùghdar nobhail le prìomh charactar ficseanail ach le feartan làidir den ùghdar agus a bheatha, m.e. David Copperfield le Charles Dickens.
Air an làimh eile, thathar fèin-eachdraidh uaireannan air a sgrìobhte le "bòcan-sgrìobhadair": mar eisimpleir, faodaidh neach-naidheachd "fèin-eachdraidh" de chluicheadair buill-choise a sgrìobhadh mar gum biodh i air a sgrìobhadh leis a' chluicheadair fhèin.
Roinn-seòrsa:Litreachas
Arne Tiselius
B' e ceimigear às An t-Suain a bha ann an Arne Tiselius (Stockholm 10 an Lùnastal 1902–Uppsala 29 an Dàmhair 1971).
Rannsaich e bith-cheimigeachd fo Theodor Svedberg aig Oilthigh Uppsala. Chaidh e na ollamh an siud ann an 1938 is ceannard roinn na bith-cheimigeachd ann an 1946. Chaidh a thaghadh mar leas-cheannard Fonndas Nobel ann an 1947 is mar cheannard ann an 1960.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Suain
An t-Iuchar
thumb|An t-Iuchar, Les Très Riches Heures du duc de Berry, Chantilly. 'S e an t-Iuchar an seachdamh mìos sa bhliadhna. Tha 31 latha sa mhìos.
James Batcheller Sumner
B' e ceimigear às na Stàitean Aonaichte a bha ann an James Batcheller Sumner (Canton (Massachusetts) 19 an t-Samhain 1887 -  Buffalo (Eabhraig Nuadh) 12 an Lùnasdal 1955). Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 1946, còmhla ri Wendell Meredith Stanley agus John Howard Northrop.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Cuan
right|300px|thumb|Mapa a' sealltainn a' chuain
'S e muir mòr a tha ann an cuan (sa Ghaeilge, tha an aon facal a' ciallachadh camas).
Roinn-seòrsa:Uisge Roinn-seòrsa:Muir
Bàrdachd Ghàidhlig
18mh linn
thumb|100px|right|Am Prionnsa Teàrlach Stiùbhart Anns an 18mh linn, bha cuid de bhàird na Gàidhlig an sàs ann an Ar-a-mach nan Seumasach, leithid Alasdair Mhic Mhaighstir Alasdair agus Iain Ruaidh Stiùbhairt, a rinn strì an aghaidh arm Phrionnsa Theàrlaich Stiùbhairt. Sgrìobh Rob Donn MacAoidh bàrdachd mu dhèidhinn nan daoine is nan tachartasan anns a' bhaile far an robh e a' fuireach, agus òrain a tha fhathast gan seinn san latha an-diugh. Tha Uilleam Ros gu h-àraidh ainmeil airson a chuid bàrdachd gaoil. 'S e bàrd spioradail a bh' ann an Dùghall Bochanan, a sgrìobh dàin diadhaidh is leabhar-latha a' chunntais-beatha is iompachaidh chràbhaich. Tha Donnchadh Bàn Mac an t-Saoir ainmeil airson a bhàrdachd nàdarrach, mar eisimpleir 'Òran Coire a' Cheathaich', 'Cead Deireannach nam Beann' neo 'Moladh Beinn Dòbhrain'.
19mh linn
thumb|right||[[Boraraig, am baile a chaidh fhalmhachadh an 1851]] Anns an 19mh linn, bha tèamannan eilthireachd, fuadaichean is atharrachaidhean sòisealta gu math pailt ann am bàrdachd na Gàidhlig. Bha Màiri Mhòr nan Òran an sàs ann an Còmhstri an Fhearainn, is sgrìobh i tòrr airson na croitearan a bhrosnachadh. Rinn bàrdachd Uilleim MhicDhunlèibhe iomradh seann eachdraidh na h-Alba, air na fuadaichean agus tachartasan co-aimsireil eile.
Parker's Cove, Alba Nuadh
Tha Parker's Cove ann an Siorrachd Annapolis ann an Alba Nuadh.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Bàrdachd Ghàidhlig
20mh linn
thumb|right| Anns an 20mh linn, thòisich iomairt ùr ann am bàrdachd na Gàidhlig, nua-bhàrdachd, le cuspairean is dòighean-sgrìobhaidh ùr-nòsach.
Bha na bàird, Ruaraidh MacThòmais, Iain Mac a' Ghobhainn agus Dòmhnall MacAmhlaigh nam measg, agus fhathast a' sgrìobhadh mu dhèidhinn na h-àiteachan far an do rugadh is thogadh iad, ach ann an dòigh ùr is toinnte. 'B e cosgadh cuspair cudromach do na nua-bhàird, cuideachd. Nochd Cogadh Sìobhalta na Spàinne an an sgrìobhadh Shomhairle MhicGill-Eain agus An Dàrna Cogadh ann an sgrìobhadh MhicGill-Eain is Dheòrsa Mhic Iain Dheòrsa.
Ann an 1943, nochd a' chiad leabhar le Somhairle MacGill-Eain, Dàin do Eimhir agus Dàin Eile, ann an clò, is 's e aon de na leabhraichean Gàidhlig as cudromaiche ann an 20mh linn. 'S e 'Hallaig' (1954, Gairm) le MacGill-Eain, mu dhèidhinn baile fuadaichte ann an Ratharsair, aon de na dàin Gàidhlig as ainmeile a chaidh riamh a sgrìobhadh.
A thaobh nua-bhàrdachd is litreachas Gàidhlig anns an fharsaingeachd, bha Gairm, iris ràitheil Gàidhlig, air leth cudromach. Chaidh Gairm stèidheachadh ann an 1952 le Ruaraidh MacThòmais is Fionnlagh J. MacDhòmhnaill, is bha Ruaraidh MacThòmais na neach-deasachaidh airson 50 bliadhna eile.
Thàinig an linn seo gu crìoch le duanaire ùr ann an 1991, a dheasaich Crìsdean MacIlleBhàin is a chruinnich, son a' chiad uair na bàird as cliùitiche a shoirbhich às dèidh foillseachadh Nua-Bhàrdachd na Gàidhlig. Am measg bàird An Aghaidh na Sìorraidheachd, bha Aonghas Mac Neacail, Maoilios Caimbeul, Fearghas MacFhionnlaigh is Meg Bateman. Dheasaich Raghnall MacIlleDhuibh duanaire a ghabh a-steach bàrdachd na linne air fad is dithis bhàrd nach robh ann an An Aghaidh na Sìorraidheachd; Aonghas Phàdraig Caimbeul is Rody Gorman.
Bàird ainmeil
thumb|Aonghas Dubh MacNeacail aig Feile na Greine, Tech Amergin, Waterville, [[Contae Chiarraí.]]
21mh linn
Dh'fhoillsich corr is aonan bhàrd air fhichead cruinneachadh ùr de bhàrdachd Ghàidhlig às dèidh 2000. B' iad Aonghas MacNeacail, Meg Bateman, Maoilios Caimbeul is Crìsdean MacIlleBhàin a lean orra an cuid bàrdachd fhoillseachadh thar deireadh an fhicheadamh linn, an taca ri Aonghas Pàdraig Caimbeul is Rody Gorman a choisinn cliù ann an Alba is dùthchannan eile.
Anns na 2010an thàinig triùir ùr am bàrr aig a bheil a' bhuaidh as motha air blas bàrdachd ùr na linne: Pàdraig MacAoidh, Niall O' Gallagher is Marcas Mac an Tuairneir, a tha air dà chruinneachadh fhoillseachadh, gach fear, gu ruige 2017. Chaidh ciad chruinneachaidhean fhoillseachadh aig an sgrìobhadair ruisg, Màrtainn Mac an t-Saoir is a' bhan-òranaiche Sandaidh NicDhòmhnaill Jones.
Chunnaicear foillseachadh bàrdachd baile, cuideachd, le cruinneachaidhean sgrìobhte aig Flòraidh NicPhàil is Dòmhnall E. Meek, am measg bhàrd eile.
Duanairean de bhàrdachd Ghaidhealach
thumb|right|
314
Bàsan
Roinn-seòrsa:310an
Ernesto Samper
'S e eaconomaiche, neach-poileataigs agus riochdaire dioplòmasach à Coloimbia th’ ann an Ernesto Samper Pizano (Bogotá, 24 an Dàmhair 1950). Bha e na cheann-suidhe Choloimbia eadar 7 an Lùnastal 1994 agus 7 an Lùnastal 1998 agus tha e a’ buntainn do theaghlach Uachdaran uabhasach cumhachdail. B’ e bard ainmeil a bh’ ann a shin-sheanair, Jorge Fallon. Chaidh Samper Pizano dhan Oilthigh Javeriana ann am Bogotá agus dhan Oilthigh Cholumbia ann an Eabhraig Nuadh. Phòs e aig Silvia Arbeláez à Bogotá ann an 1972 agus rug i dithis duine-cloinne dha. Dhealaich iad ann an 1975 agus phòs e a-rithist ann an 1979, an turas seo aig Jacquin Strouss Lucena, à Medellín. Rug i dithis balach eile dha. S’ iad boireannaich gu math beairteach a th’ annta, a bhuineas gu clas sòisealta àrd.
‘S e ball a’ Phàrtaidh Libearalaich Choloimbia a th’ ann Samper Pizano agus tha e air a bhith an lùib poileataigs aig àrd ìre fad a bheatha. Chaidh e dhan t-Seanadh ann an 1986 agus bha e na sheanadair gu ruige 1990. Fhuair e bliadhna na mhinistear Leasachadh Eaconomach eadar 1990 agus 1991 fo César Gaviria Trujillo agus an uair sin chaidh e thall thairis na thoscair anns An Spàinn. Thill e a Choloimbia ann an 1993. An ceann bliadhna chaidh a thaghadh na cheann-suidhe agus, a rèir an lagha aig an àm, chan d’ fhuair e ach teirm san dreuchd. Bha e gu math connspaideach agus dh’fhàgadh airsan gun d’fhuair e airgead o luchd-reic drogaichean à Cali airson an iomairt phoileataigeach aige a mhaoineachadh. Thuirt Andrés Pastrana Arango, an ath cheann-suidhe, gu robh fianais ann, teipichean na measg, a dhearbhadh gun tug na luchd-reic drogaichean còrr is $6 muillean dòlar dha. B’ e sganal mòr a bh’ ann a rinn cròn air ach cha do deach e idir gu taigh-cùirte air sàilleabh gu robh dìonachd o chasaid aige. Tha Samper a-nis nma leas cheann-suidhe UNASUR, agus bha e os cionn NAM eadar 1995 agus 1998.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine à Coloimbia
1241
MCCXLI
Bàsan
Roinn-seòrsa:1240an
Phinney's Cove
Tha Phinney's Cove ann an Siorrachd Annapolis ann an Alba Nuadh.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Caisteal Dhùn Bhreatainn
Ceanglaichean a-mach
Dùn Bhreatainn
Llangurig
Tha am baile Llangurig ann am Powys, a' Chuimrigh. Tha e 66.5 mi (107.0 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 160.5 mi (258.3 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 703 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 122 (17.4%); rugadh 60% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Powys Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Dubhadh-grèine
Tha dubhadh-grèine a' ciallachadh dubhadh-craicinn a thachair tro blianadh neo direach solas-na-grèine. Tacraidh dubhadh-grèine air daoine geala mar is trice, ach is urrainn do dubhadh-grèine a bhith air daoine eile.
Roinn-seòrsa:eòlas-craicinn
Aberchwiler
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sir Ddinbych Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Crìsdean
thumb|Naomh Chrìsdean, dealbh ann an Abaid Westminster, mu 1250 AC 'S e ainm Gàidhlig a th' ann an Crìsdean. 'S e ainm baistidh fireann a th' ann. Nochdaidh e anns a' Bheurla mar Christopher no Christian.
Bunachas
Thàinig an t-ainm Gàidhlig bhon fhacal Ghàidhlig "Crìost". . Mar as trice cuirear eadar-theangachadh gu Beurla air mar "Christopher", seann ainm Eòrpach. Thàinig an t-ainm seo bho thùs bhon ainm Greugach Χριστόφορος (Christóforos). Tha e a' gabhail a-steach dà fhacal: Χριστός (Christós) "Crìost" agus φέρειν (férein) "giùlanair". 'S e "neach-leantainn Crìost" an ciall a th’ aig Crìsdean. Nochd e ann an Laideann mar Christianus.
Nochdaidh an t-ainm Christopher cuideachd mar Gillecrìosd ann an Gàidhlig
Al-Andalus
thumb| right|250px|Al-Andalus sa bhliadhna 950 'S e al-Andalus an t-ainm Arabach airson nam pàirtean den Spàinn a bha fo smachd uaislean Muslim eadar 711 agus 1492. An-diugh tha sgìre ann leis an t-ainm Andalusia.
Crìsdean
Cruthan eile
Nochdaidh e mar Crìstean cuideachd.
Al-Andalus
Roinn-seòrsa:An Spàinn
Aillse-chraicinn
Roinn-seòrsa:aillse
Crìsdean
Tùsan
Roinn-seòrsa:Ainmean Gàidhealach
Rhoscolyn
Tha am baile Rhoscolyn ann an Ynys Môn, a' Chuimrigh. Tha e 136.2 mi (219.2 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 223.6 mi (359.9 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 531 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 248 (46.7%); rugadh 61% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Tha am frith-rathad astair Slighe Cladach Ynys Môn (Cuimris: Llwybr Arfordirol Ynys Môn; Beurla: Anglesey Coastal Path) a' dol tro Rhoscolyn. Tha an cas-cheum mu 124 mìle (200 km) de dh'fhaid agus a' leantainn iomall-fairge Ynys Môn. Tha e na phàirt de Shlighe Costa na Cuimrigh, cas-cheum mu 870 mìle (1,400 km) de dh'fhaid.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ynys Môn Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Cànan Oifigeil
'S e cànan oifigeil cànan aig a bheil inbhe laghail àraid ann an dùthaich, stàit no tìr sam bith eile. Mar is àbhaist, bidh riaghaltasan ga chleachdadh mar phrìomh chànan buidhnean reachdail an nàisein, ged 's iomadh dhùthaich far am feumar cànanan eile a chleachdadh gus sgrìobhainnean riaghaltais a dhèanamh ann. Ann an cuid de dhùthchannan, tha àite aig an cànan ann an cùmhnant na dùthcha. Tha barrachd air aon chànan aig dùthchannan mar Chanada agus Singeapòr, ach lorgaidh tu dùthaich mar na Stàitean Aonaichte no an Rìoghachd Aonaichte far nach eil cànan oifigeil ann ( ged is e Beurla an cànan oifigeil de facto anns na h-eisimpleirean ud).
Roinn-seòrsa:Cànanachas Roinn-seòrsa:Poileataigs
Siorrachd na Banrìghinn
right|300px right|300px
Tha Siorrachd na Banrìghinn ann an Alba Nuadh. Se Liverpool am prìomh-bhaile.
Bailtean
Roinn-seòrsa:Siorrachdan na h-Alba Nuadh Roinn-seòrsa:Alba Nuadh
812
'S e bliadhna-leum a bha ann an 812 (DCCCXII).
Bàsan
Roinn-seòrsa:810an
Taigh an Lòin
thumbnail|left|Aiseag a' ruigsinn Taigh an Lòin
'S e baile beag ann an Cinn Tìre, Earra-Ghàidheal is Bhòid, Alba a th' ann an Taigh an Lòin (Beurla: Tayinloan).
Llangynidr
Tha am baile Llangynidr ann am Powys, a' Chuimrigh. Tha e 26.8 mi (43.1 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 135.0 mi (217.3 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 1014 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 115 (11.3%); rugadh 58% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Taigh an Lòin
'S e port-mara airson aiseag a tha ann. An sin tha aiseagan a' dol eadar Taigh an Lòin agus Aird Mheanais air Giogha le Caledonian Mac a' Bhriuthainn.
Coinneach MacFhionghuin
Tha an t-Ollamh Coinneach MacFhionghuin (Beurla: Prof. Ken MacKinnon) (1933-2021) aithnichte mar an neach a thòisich sòiseo-chànanachas na Gàidhlig san 20mh Linn. Rugadh e sna Docklands ann an Lunnainn ach bhuineadh a phàrantan a dh'Eilean Arainn. Chaochaill e sa Chéitean 2021.
Taigh an Lòin
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Llangynidr
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Powys Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Coinneach MacFhionghuin
Beatha is dreuchd ann an Sasainn
Bha am Blitz a' dol ann an Lunnainn nuair a bha e na bhalach beag agus chaidh a chur dhan Chòrn a chum a thèarainteachd fhèin ach 's ann an Southend-on-Sea a rinn e dachaigh an uairsin far an robh e ag obair ann an roinn planadh na comhairle suas gu ìre ceannaird. Rinn e ceum dùbailte ann an sòiseo-eòlas agus econamachd aig London School of Economics agus rinn e seirbheis nàiseanta sa Ghearmailt an Iar an uairsin. Bha e ris an teagasg as dèidh dha tilleadh às a' Ghearmailt, mar cheannard roinne aig London College of Technology agus mar seann-òraidiche aig Hatfield Polytechnic am measg dreuchdan eile.
Alba ’s a’ Ghàidhlig
Cha robh Gàidhlig aige on ghlùin ach theagasg e Gàidhlig dha fhèin nuair a ghabh e ùidh innte.
Rinn e ceum eile, ceum maighstir, agus fhuair e caidreachas o Comhairle Rannsachadh nan Saidheansan Sòisealta an uairsin is ghabh e cothrom air 's e a' rannsachadh suidheachadh sòisealta na Gàidhlig sna Hearadh eadar 1972 is 1974. Bha e an sàs cànanachas agus planadh na Gàidhlig on àm sin.
Bha e na bhall ann am MAGOG eadar 2002 agus 2004, buidheann a thug seachad comhairle mun Ghàidhlig do mhinistearan na h-Alba agus fhuair e ballrachd Bòrd na Gàidhlig ann an 2004. Bha e na bhall air bòrd MG Alba cuideachd, a-mach on bhliadhna 2008.
Bha dreuchdan eile aige cuideachd eadar Oilthigh Obar Dheathain agus Oilthigh Hertfordshire agus bha e na òraidiche aig an Oilthigh Fhosgailte ann an saidheansan sòisealta, foghlam is cànan a bharrachd air sin.
Beatha phearsanta
Bha e pòsta agus tha dithis duine cloinne aige. Bha ùidh aige ann am poileataigs ionadail mar Libearalach. Chaidh e a dh’ fhuireach san Eilean Dubh an Taobh an Ear Rois.
Foillseachaidhean
Dh'fhoillsich Coinneach iomadh pàipear is leabhar a-mach o na 1970an, air a' Ghàidhlig ann an Alba 's ann an Alba Nuadh, mion-chànan is sluagh-eòlais, a' gabhail a-steach:
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte Roinn-seòrsa:Cànanaichean Roinn-seòrsa:Gàidhlig
6 an Giblean
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
813
DCCCXIII
Bàsan
Roinn-seòrsa:810an
315
Bàsan
Roinn-seòrsa:310an
Sgùrr Dubh Mòr
'S e beinn anns a' Chuiltheann anns an Eilean Sgitheanach a tha ann an Sgùrr Dubh Mòr. Tha i 944 m a dh'àirde, agus 's e Beinn Rothaich a th' ann. Tha i anns a' mheadhan den Chuiltheann, ach chan eil i gu dìreach mar phàirt den druim, ach feumar an druim fhàgail airson a' bheinn a' streap. Tha e rud beag cas agus bidh cuid de dhaoine nas cofhurtaile le ròpa an sin.
1242
MCCXLII
Bàsan
Roinn-seòrsa:1240an
Sgùrr Dubh Mòr
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach
Siorrachd Lunenburg
right|thumb|200px
Tha Siorrachd Lunenburg ann an Alba Nuadh. Se Lunenburg am prìomh-bhaile.
Bailtean
Roinn-seòrsa:Siorrachdan na h-Alba Nuadh Roinn-seòrsa:Alba Nuadh
Poilitigs
'S e gnìomhan a tha ceangailte ri riaghlachas na stàite a tha ann am poilitigs no poileataigs.
Tha an t-ainm a' dol à obair le Aristotle, Poileataigs (Seann-Ghreugais: Πολιτικά) a tha a' dèiligeadh ri baile (πόλις) a riaghail.
Kamakura
thumbnail|right|An daibutsu Amitabha aig Kamakura
‘S e baile mòr ann am meadhan Sheapain a th’ ann 鎌倉市 neo Kamakura (Seann ainm: 鎌府/Renpu). Tha e suidhichte aig dìreach 18m os cionn ìre na mara, faisg air a’ bhàigh Sagami, air an Eilean Honshu, ri taobh na h-Aibhne Funazaka, faisg air Kanagawa, anns an sgìre Kantō, 655km air falbh bho Hiroshima, 936km bho Nagasaki, 18km bho Yokahama agus 45km  bho Thokyo, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha 174,016 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile, an 136mh baile na dùthcha. Tha an t-ainm a’ ciallachadh Batharnach an t-Stòbh bho dhà fhacal ann an Seapanais, Kamado (Stòbh) agus Kura (Batharnach). ‘S e an 4mh baile na bu mhotha san t-saoghal air fad a bh’ann Kamakura anns an 13mh linn, is 200,000 a’ fuireach an seo, is bha e fiù’s na bu motha na Kyoto ann an 1200. Chaochail an sgrìobhadair Yasunari Kawabata: (1899 – 1972) ann an Kamakura.
Tòrr Fionn
'S e baile beag ann an ear-thuath na h-Alba a tha anns Tòrr Fionn (Beurla: Torphins).
Tha e ann an Comhairle Shiorrachd Obar Dheathain (Siorrachd Obar Dheathain ro 1975). Tha e mu 23 mìltean (36 km) san àird an iar air Obar Dheathain.
Ann an 2001 bha 1,094 duine a' fuireach an seo.
Giùlan
Tha e na laighe air an A980.
Dealbhan
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Siorrachd Obar Dheathain Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Obar Dheathain
Colla
A-rèir cunntas-sluaigh 2011 bha 195 duine a' fuireach anns an eilean agus mar sin dh'fhàs àireamh muinntir an eilein bho 164 duine anns a' bhliadhna 2001.
Ceanglaichean a-muigh
* Roinn-seòrsa:Eileanan a-staigh Roinn-seòrsa:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Lùth
'S e an comas obair a dhèanamh a tha ann an lùth.
Mhìnichear an Joule a bhith An uimhir neirt a tha dìth a ghluais forsa de 1 Newton tro astar de 1 meatair.
Seòrsaichean neirt
Tha iomadh seòrsa cumhachd san domhainn ach tha iad uile co-cheangailte ri na ceithir neartan bunaiteach. Bidh na neartan làidir is na mì-fhallain dìreachd ag obair aig astar goirid,se iad a tha cunntachail airson a cumail seòrsa niùcleonan agus niùclasan na h-ataman còmhla. Bidh neart dealan-mhagnaiteach a' cluich eadar teairrdsean dhealain agus bidh an neart cumhachd-thalmhainn a snàmh eadar neartan eadar-dhealaichte.
Tha prionnsabal às-dùnadh Pauli a tha a dèanamh suas an cùram airson na h-ataman, gus nach bidh na h-ataman a dol thairis air a chèile, tha seo ciamar a tha an neart gu math roc agus duilich ri gluasad ach, tha fhathast a toirt feum dhan neart dealan-mhagnaiteach a bhios a' cur na stuthan seo ri chèile. Tha uile de na neartan eile co-cheangailte ri na ceithir seo. Mar suathadh, se foillseachdadh de an dealan-mhagnaiteach a nì na ataman aig an uachdar agus am prionnsabal às-dùnadh Pauli, a cuir stad air ataman gus nach thèid iad tro a chèile. Na neartan ann an cruinnleum air a thogail le Dlighe Hooke, tha iad cuideachd freagairt a thàinig bho neartan dealan-mhagnaiteach agus am prionnsabal às-dùnadh a bhios a cluich an pàirt nuair a tha an rud a tighinn air ais dhansuidheachadh ceart aige .Neartan meadhon-sheachnach, se sin an neart a bhiodh a toirt air luaths is cabhag, nì e cuideachd sin luath no slaodach ma tha sinn a dol ann an cearcallan.
Roinn-seòrsa:Eòlas-nàdair Roinn-seòrsa:Innleadaireachd
Ùr-sgeulachd
Tha dà chiallachadh aig ùr-sgeul no ùr-sgeulachd:
1) nobhail
2) seann sgeulachd mu dheidhinn m.e.:
Faic cuideachd
Roinn-seòrsa:Litreachas
1243
MCCXLII
Bàsan
Roinn-seòrsa:1240an
Victoria (na h-Eileanan Sheiseall)
'S e prìomh-bhaile na h-Eileanan Sheiseall a tha ann an Victoria (uaireannan Port Victoria). Tha e suidhichte san earra-thuath Mahé, an t-eilean as motha anns na h-Eileanan Sheiseall. 'S e seo an co-chomharran aige: 30° 03’ 34” Ear agus 56° 38’ Deas. Tha Victoria 1,742km air falbh bho Phort Louis (Mauritius), 1,808km bho Antananarivo (Madagascar), 1,557km bho Moroni (Na h-Eileanan Chomoro), 2,102km bho Mhogadishu (Somalia), agus 1,563km bho Nairobi (Ceinia). Anns a’ bhliadhna 2002 bha 24,970 duine a' fuireach anns a' bhaile fhèin, ‘s e sin 1/3 den àireamh-shluaigh na dùthcha. Tha am port-adhair as cudthromaiche anns na h-eileanan, an Seychelles International Airport, faisg air.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Afraga Roinn-seòrsa:Afraga-an-Ear Roinn-seòrsa:Bailtean
Prìomh-mhinistear
Se ministear a bheil aig ceann na riaghaltais a tha ann am prìomh-mhinistear. Sa Bheurla, is urrainn do prime minister neo first minister (ann an Alba - far a bheil prime minister ro chonnspaideach) a bhith air.
Roinn-seòrsa:Poileataigs
총리 Minister-president 総理
Loch a' Ghille-chnapain
'S e loch ann an Alba a tha ann an Loch a' Ghille-chnapain. Tha e suidhichte ann an ceann a tuath Minginis anns an Eilean Sgitheanach. Tha Beinn Bheag (185 m) san iar agus am baile Àrd an t-Sabhail san iar-thuath dheth. Tha Loch nan Uan na laighe san ear-dheas.
Tha an loch seo cho mòr ri 1.1 ha (2.7 acair). 'S e 0.4 km (0.3 mìle) an cuairt-thomhas aige agus tha e mu 170 m a dh'fhad san àite as dìriche. Chan eil eilean anns an loch seo. Tha bàrr uisge an locha mu 148 m (486 troigh) os cionn na mara agus tha e mu 1.6 km (1 mìle) air falbh bhon mhuir. Thèid Loch a' Ghille-chnapain a lìonadh le allt bho Loch nan Uan agus tha an t-uisge a' sruthadh a-mach às an loch seo tro allt chun an ear-dheas.
Chan eil duine sam bith a' fuireach faisg air Loch a' Ghille-chnapain agus mar sin chan eil rathaidean ann a leanas chun an locha seo.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba
Llangynllo
Tha am baile Llangynllo ann am Powys, a' Chuimrigh. Tha e 59.0 mi (94.9 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 141.2 mi (227.2 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 366 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 28 (7.7%); rugadh 41% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Llangynllo
An Antartaig
thumb|An Antartaig
814
DCCCXIV
An Antartaig
Se mòr-roinn timcheall air a' Phòla a Deas a tha anns an Antartaig.
814
Bàsan
Roinn-seòrsa:810an
An Antartaig
Chan eil ach ~1000 daoine a' fuireach ann, sna beusan, agus ionadan saidheansail.
thumb|Deigh air tairbeart Antartaigeach
Monique Sluyter
'S e actair agus modal às na Tìrean Ìsle a th' ann am Monique Sluyter (Sneek, 27 an t-Iuchar 1967). Chaidh i a lorg nuair a bha i dìreach 18 bliadhna a dh'aois. Chaidh ise gu Milano far an robh i na dannsair air an telebhisean. An uair sin bha i na leas-phreasaintear telebhisein cuideachd ann am prògraman gnèitheasach mar Tutti Fruti san Eadailt agus Erotica sna Tìrean Ìsle. A thuilleadh air sin tha i air tòrr obrach a dhèanamh còmhla ri playboy.
An Antartaig
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Mòr-roinnean *
Monique Sluyter
Iomraidhean
Sluyter, Monique
Inbhir Theòrsa
An dàrna baile aig Gallaibh, tha Inbhir Theòrsa air oirthir a tuath na h-Alba beagan mhìltean an iar air Taigh Iain Ghròt. 'S e am baile nas tuaithe a tha ann air tìr-mòr na h-Alba, 20 mìle bho Inbhir Ùige, am baile nas fhaisge. Chìthear Arcaibh bhon bhaile. Tha Abhainn Theòrsa a' sruthadh tron bhaile agus gheibhear mòran bhradain ann.
Bha am baile na phort cudromach bho linn nan Lochlannach chun an 19mh linn. Tha pàirt den bhaile, eadar Davidson‘s Lane is Shore Street agus eadar Duncan Street is an abhainn na raoin-ghlèidhteachais.
Sgùrr a' Chaorachain
'S e beinn ann am Frìth Achadh na Seileach air a’ Ghàidhealtachd a th’ ann an Sgùrr a' Chaorachain. Tha e 1,053 m de dh’àirde agus ’s e Beinn Rothaich a th' ann. Tha e suidhichte eadar Achadh na Seileach agus Loch Monar mu 6km bhon rathad ann an Gleann Carrann. Tha an t-ainm a' toirt iomradh air pailteas dhearcan Caorainn anns an àite. Gus a' bheinn seo a shreap, bithear mar as trice a' dèanamh pàirt den t-slighe tron ghleann air an rothair. Mar as trice bithear a' streap na beinne bho thaobh an iar, agus ga cheangal le Sgùrr Choinnich.
Inbhir Theòrsa
Chaidh am Mòd Nàiseanta a chumail ann an Inbhir Theòrsa anns a’ bhliadhna 2010.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd Roinn-seòrsa:Gallaibh
Sgùrr a' Chaorachain
Bhon mhullach gheibhear seallaidhean air Loch Monar, Bidean a' Choire Sheasgaich, Lurg Mhòr, Srath Carann, Loch Carrann agus Toirbheartan.
Abercynon
Tha am baile Abercynon ann an Rhondda Cynon Taf, a' Chuimrigh. Tha e 13.1 mi (21.0 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 137.7 mi (221.6 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 6125 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 552 (9.0%); rugadh 95% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Sgùrr a' Chaorachain
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Abercynon
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Rhondda Cynon Taf Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
1244
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1244 (MCCXLIV).
Bàsan
Roinn-seòrsa:1240an
Eadar-lìon
thumb|300px|Dealbh de na slighean aig pàirt dhen eadar-lìon leis an [[Opte Project]] 'S e rian de lìonraidhean choimpiutairean air feadh an t-saoghail a tha san eadar-lìon. Tha an lìonra mòr seo a' gabhail a-steach na milleanan de lìonraidhean prìobhaideach, poblach, malairteach, acadamaigeach no feadhainn stàite.
Bidh daoine a' cleachdadh brabhsairean-lìn gus am fiosrachadh a tha air an lìon a bhrabhsadh mar is trice, a' cleachdadh rudan mar sgrìobhainnean hypertext le ceanglaichean eatarra.
Às dèidh 1995, dh'fhàs àireamh chleachdaichean an eadar-lìon a cheud uiread. San latha an-diugh, tha aon tritheamh àireimh-sluaigh na saoghal nan cleachdaichean an eadar-lìon.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Teicneòlas Roinn-seòrsa:Coimpiutaireachd
Ainm
'S e ainm facal a chanar ri rudeigin, àiteigin, neo cuideigin gus aithne a thoirt orra. Faodar ainm a chleachadh airson aithne a thoirt air buidheann no roinn-seòrsa cuideachd. 'S e ainmear a th' anns an fhacal ainm.
Aistean co-cheangailte
Roinn-seòrsa:Cànanachas
Finn E. Kydland
'S e eaconamaiche à Nirribhidh a tha ann am Finn Erling Kydland (Ålgård, 1 an Dùbhlachd 1943). Còmhla ri Edward C. Prescott bhuannaich e an Duais Nobel ann an 2004. An dràsda tha e na ollamh eaconomachd ann an Oilthigh Chalifornia ann an Santa Barbara.
Ceangal a-mach
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Eaconomachd Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte Roinn-seòrsa:Daoine à Nirribhidh
Deidre Brock
'S e tè-poileataigs leis an SNP a th' ann an Deidre Leanne Brock.
Tha i na Ball-Pàrlamaid (BP) airson an roinn-phàrlamaid Dùn Èideann a Tuath agus Lìte. Fhuair i an t-àite sin anns a' Chèitean 2015. Is ise a' chiad bhoireannach agus a' chiad tè on SNP aig a bheil an sgìre-taghaidh seo aig an dà chuid Pàrlamaid na h-Alba agus Pàrlamaid Westminster.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba Roinn-seòrsa:Buill Pàrlamaid Westminster Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba
1245
MCCXLV
Bàsan
Roinn-seòrsa:1240an
Kum-tagh
'S e fàsach ann an Àisia a tha ann an fhàsach Kum-tagh (Kumutage Shamo, 库姆塔格沙漠, Beurla: Desert of Kum-tagh)
Tha e na phàirt den fhàsach Taklamakan.
'S e seo am farsaingeachd aige: 22,800 cilemeatair ceàrnagach.
Roinn-seòrsa:Fàsaichean Roinn-seòrsa:Sìona
Julio César Turbay Ayala
B' e neach-poileataigs agus riochdaire dioplòmasach à Coloimbia bh’ ann an Julio César Turbay Ayala (Bogotá, 18 an t-Ògmhios 1916, ibidem, 13 an t-Sultain, 2005). Bha e na cheann-suidhe Choloimbia eadar 7 an Lùnastal 1978 agus 7 an Lùnastal 1982. Bhuineadh Turbay do theaghlach in-imrich: b' ann à Leabanon a bha athair, ged a rugadh a mhàthair ann an Coloimbia. Cha deach e idir dhan oilthigh, ged a fhuair e dotaireachd honoris causa à Oilthigh an Rosario. Phòs e aig nighean a pheathar, Nydia Quintero Turbay à Neiva ann an 1948 agus rug i ceathrar duine-cloinne dha. Dhealaich iad ann an 1983. Phòs e a-rithist ann an 1987, an turas seo aig Amparo Canal Sandoval. Chaidh a nighean, Diand Turbay, a mharbhadh le Pablo Escobar.
‘S e ball a’ Phàrtaidh Libearalaich Choloimbia a th’ ann Turbay agus bha e an lùib poileataigs aig àrd ìre fad a bheatha. Thoisich e mar chomhairliche ann an 1938 ann an Engativá, air sàilleabh gu robh e an lùib gluasad poileataigeach air an robh Revolución en Marcha (Gàidhlig: Ar-a-mach air an t-Slighe) agus e gu math dlùth air Alfonso López Pumarejo. B' e deachdaireachd an Airm a thug piseach airsan ann an saoghal poileataigeach na dùthcha. Bha e na mhinistear nam Mèinn agus a' Pheatrail eadar 1957 agus 1958 fo Gabriel París: na mhinistear nan Dùthchannan Cèin eadar 1958 agus 1961 fo Carlos Lleras Camargo. A bharrachd air sin, b' e riochdair dioplòmasach a bh' ann cuideachd: bha e na thosgaire thall thairis ann am Breatainn (1973 - 1975),  anns Na Stàitean Aonaichte (1975 - 1976), ann an Cathair na Bhatacain (1987 -  1989) agus anns An Eadailt (1991 - 1993). Chaidh a thaghadh na cheann-suidhe agus, a rèir an lagha aig an àm, chan d’ fhuair e ach teirm san dreuchd. Bha e gu math connspaideach agus dh’fhàgadh airsan gu robh e lag a thaobh FARC.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine à Coloimbia
Clímaco Calderón
Rugadh Clímaco Calderón Reyes ann an Santa Rosa de Viterbo, Boyacá, Coloimbia, 23mh an Lùnasdal 1852 agus chaochail e ann am Bogotá 19mh an t-Iuchar 1913. B’ e fear-lagha, riochdaire dioplòmasach agus neach-poileataigs a thug ceum bhon Cholaiste (a-nis Oilthigh) Nuestra Señora del Rosario, bha e an sàs ann an iomadh bhuidheann laghail agus Àrd-Cùirt A’ Cheartais, bha e na mhinistear an Riaghaltais (ministear na dùthcha agus a’ cheartais an latha an-diugh) agus na Dùthchannan Cèin, agus chaidh a dh’ainmeachadh consal ann an Eabhraig Nuadh agus a bharrachd air sin bha e na neach-ainmichte gu ceannas na poblachd agus an uair sin bha e na mhinistear làn-ùghdarach (tosgair) anns na Stàitean Aonaichte. Stiùireadh e an irisleabhar “La América” rè mòran bhliadhna. Sgrìobh e leabhraichean cudromach mu dheidhinn an eaconamaidh agus fhuair cliù mar sàr òraidiche. Fhad ‘s a bha e na Fhiosgal Coitcheann na Nàisein, shuidhe e anns a’ chathair bho 21mh gu 22mh an Dùbhlachd 1882, air sgàth gun do bhàsaich an ceann-suidhe Francisco Javier Zaldúa. Thug e sealbh air a’ chinneas. ri beulaibh na luchd-fianais Hermógenes Wilson (cathraiche an Àrd-chùirt) agus Pedro José Sarmiento (Ceannard Airm Nàiseanta Choloimbia). 'S e an teirm a' chinneas a bu ghiorra ann an eachdraidh na dùthcha a bh'aige. Phòs e Amelia Pérez Triana, nighean Santiago Pérez de Manosalbas, seann cheann-suidhe na dùthcha.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Poileataigs Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:Daoine à Coloimbia
Roinnean na Suaine
Tha 23 roinnean no län anns an t-Suain air fad.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:An t-Suain Roinn-seòrsa:Poileataigs
815
Bàsan
Roinn-seòrsa:810an
316
Bàsan
Roinn-seòrsa:310an
8 an Giblean
'S e 8 an Giblean an 98mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (99mh ann am bliadhna-leum). Tha 267 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
thumb|180px|[[Buddha anns an taigh-tasgaidh Sarnath]]
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
7 an Giblean
'S e 7 an Giblean an 97mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (98mh ann am bliadhna-leum). Tha 268 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
thumb|180px|Seumas Greumach, a' chiad Diùc a' Mhonaidh Roise
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Fàsach Lop
Tha e suidhichte ann an Xinjiang, Sìona.
Roinn-seòrsa:Fàsaichean Roinn-seòrsa:Sìona
An Lùnastal
thumb|An Lùnasdal, Les Très Riches Heures du duc de Berry, Chantilly.
'S e an Lùnastal neo an Lùnasdal an t-ochdamh mìos den bhliadhna. Tha 31 latha sa mhìos.
816
Bàsan
Roinn-seòrsa:810an
Port Rìoghail, Siorrachd Annapolis
Tha Port Rìoghail ann an Siorrachd Annapolis ann an Alba Nuadh.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Loch a' Mhuilinn
thumb|Loch a' Mhuilinn
'S e loch ann an Alba a tha ann an Loch a' Mhuilinn. Tha e suidhichte san iar-dheas an eilean Ratharsair. Tha e na laighe ann an coille ris an canar "Orchard Wood". Chan eil duine sam bith a' fuireach faisg air Loch a' Mhuilinn ach tha slighe ann a bhios a' dol seachad air.
Tha Loch a' Mhuilinn cho mòr ri 2.7 acair. 'S e 0.6 km (0.3 mìle) an cuairt-thomhas aige agus tha e mu 190 m a dh'fhad san àite as dìriche. Tha dà eilean anns an loch seo. Tha bàrr uisge an locha mu 58 m (190 troigh) os cionn na mara agus tha e mu 0.7 km (0.4 mìle) air falbh bhon mhuir.
Dealbhan
Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba Roinn-seòrsa:Ratharsair
Oilthigh
right|300px|thumb|[[Oilthigh Heidelberg]] right|300px|thumb|[[Oilthigh Oxford]] Tha oilthigh 'na eagrachas foghlaim aig an treas ìre, nàdar de sgoil mhòr a thig an dèidh na h-àrd-sgoile.
Roinn-seòrsa:Foghlam
John Howard Northrop
B' e John Howard Northrop (Yonkers, Eabhraig Nuadh 5 an t-Iuchar 1891 - Wickenburg, Arizona, 27 an Cèitean 1987) an ceamaigear-bith Aimearaganach a fhuair an Duais Nobel ann an Ceimigeachd sa bhliadhna 1946 (còmhla ri James Batcheller Sumner agus Wendell Meredith Stanley) airson an obrach aca air beirmearan. Rugadh Northrop ann an Yonkers, faisg air Eabhraig Nuadh, agus chaidh e gu Oilthigh Cholumbia far an d'fhuair e dotaireachd ann an ceimigeachd ann an 1915. Chaochail Northrop ann an Wickenberg, Arizona, an 1987.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Turasachd
thumb|Bùth airson luchd-turais ann an [[Dùn Èideann]]
'S e còmhdhail le toil agus an gnìomhachas chòmhdhail le toil a tha ann an turasachd.
'S urrainn do turasachd a bhith cudromach ann an àitichean radharcach, mar eisimpleir a' Ghàidhealtachd agus na h-eileanan. Tha brosnachadh turasachd ann an Alba an urra ri VisitScotland, am Buidheann Phoblach Neo-Roinneil a bha na Bhòrd Turasachd na h-Alba.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Giùlan Roinn-seòrsa:Turasachd
Luath
right|200px|thumb|Luath
Tha luath na phùdar a bhios air fhàgail as dèidh do rudeigin a bhith air losgadh.
Roinn-seòrsa:Eòlas-nàdair Roinn-seòrsa:Teine
Aberdâr
Tha am baile Aberdâr ann an Rhondda Cynon Taf, a' Chuimrigh. Tha e 19.9 mi (32.1 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 143.2 mi (230.4 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 14054 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 1625 (11.6%); rugadh 91% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Rhondda Cynon Taf Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Là
Tha dà chiall aig là neo latha - a) aonad de 24 uairean eadar 0.01/24.01, agus 0.00/24.00, b) an t-àm nuair a tha a' ghrian os cionn an taobh seo den phlanaid. Tha seachd làithean ann an seachdain, agus 365 làithean sa bhliadhna (366 air bliadhna-leum).
Roinn-seòrsa:Reul-eòlas Roinn-seòrsa:Àm *
Rhosybol
Tha am baile Rhosybol ann an Ynys Môn, a' Chuimrigh. Tha e 139.9 mi (225.2 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 220.1 mi (354.1 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 1046 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 642 (61.4%); rugadh 63% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ynys Môn Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Alpha
right|thumb
'S e Alpha (Α, α) a chiad litir den aibidil Ghreugach. Tha e co-ionnan ri A san aibidil againne.
Tha e a' ciallachadh moran rudan eile, m.e.
Roinn-seòrsa:Aibidil Ghreugach
Umha
Se coimheatailt a tha ann an Umha air a dhèanamh le copar agus stàin, le dath buidhe-donn. Tha e dur agus cha teid meirgeadh air. Mar sin tha beatha fada aige ach chan ann miotailt a tha furasda a dh'obair.
Cleachdaidhean Innlichidh
Roinn-seòrsa:Meatailt Roinn-seòrsa:Ceimigeachd
An Chorr Chríochach
'S e baile meadhanach faisg air Tulaigh Óg ann an Contae Thír Eoghain, ann an Èirinn a Tuath a th'ann sa Chorr Chríochach (Beurla: Cookstown). Tha e suidhichte 53km air falbh bho Doire, 53km bho Bheul Feirste agus 149km bho Bhaile Átha Cliath, prìomh-bhaile na dùthcha. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1620 le Gall bho thairis ri linn Planntachadh na h-Èireann (Gaeilge: Plandálacha na hÉireann), dìreach deichead an dèidh Teicheadh nan Iarla. Mhill na Goill an sgìre air fad an dèidh ar-a-mach nan Gàidheal ann an 1641.
Bailtean Fearainn
Tha dà bhaile fhearainn dheug sa bhaile, mar a leanas: Clár, Cuil Caochain, Cuil na Francaigh, Cuil na hAbhaill, Cuil Riach, Gort an Leamhraigh, Laigh, Magh Luan, Moin Rois, Sailean Buí agus Tulach, a bharrachd air An Chorr Chríochach fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Èireann Roinn-seòrsa:Èirinn a Tuath
Sruth na Maoile
Is e Sruth na Maoile (Beurla: Straits of Moyle, Gàidhlig na h-Éireann : Sruth na Maoile cuideachd) an t-ainm a tha air pìos na mara as cuinge eadar Alba an iar-dheas (Cinn Tìre) agus Èirinn an ear-thuath (Aontraim).
Beta
thumb|right
Sruth na Maoile
Tha prìomh-bhaile Ulaidh, Beul Feirste, na laighe air an t-Sruth. Bidh dà aiseag a' dol a h-uile latha eadar Càrn Rìoghain ann an Siorrachd Àir agus Beul Feirste is Latharna na h-Èireann.
Beta
'S e Beta (Β, β) an dàrna litir den aibidil Ghreugach. Tha e co-ionnan ri B san aibidil againne.
Sruth na Maoile
Roinn-seòrsa:Alba Roinn-seòrsa:Èirinn
Beta
Roinn-seòrsa:Aibidil Ghreugach
Loch Fada, Port Rìgh
thumb|Sealladh air Loch Fada bhon deas
'S e loch ann an Alba a tha ann an Loch Fada. Tha e suidhichte ann an Tròndairnis anns an Eilean Sgitheanach. Tha e na laighe air an làimh chlì den rathad A855 eadar Port Rìgh is Stafainn. Tha Loch Leathan san àirde a tuath dheth. 'S e sreath de dà loch a th' annta a tha ceangailte le abhainn ghoirid. Canar Storr Lochs riutha cuideachd sa Bheurla.
Tha an loch seo cho mòr ri 33.2 ha (82 acair). 'S e 3.7 km (2.3 mìle) an cuairt-thomhas aige agus tha e mu 1.4 km a dh'fhad san àite as dìriche. Tha eilean anns an loch seo. Tha bàrr uisge an locha mu 145 m (476 troigh) os cionn na mara agus tha e mu 2.6 km (1.6 mìle) air falbh bhon mhuir.
Dealbhan
Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach
Fàsach Ordos
thumb|Suidheachadh Ordos 'S e fàsach ann an Àisia a tha ann am Fàsach Ordos (Sìonais: 鄂尔多斯沙漠; pinyin: È'ěrduōsī Shāmò, Beurla: Ordos Desert).
'S e seo am farsaingeachd aige: 90,650 cilemeatair ceàrnagach.
Roinn-seòrsa:Fàsaichean Roinn-seòrsa:Sìona
Wendell Meredith Stanley
B' e ceimigear às na Stàitean Aonaichte a bha ann an Wendell Meredith Stanley (Ridgeville Indiana 1904–Salamanca 1971). Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 1946, còmhla ri James Batcheller Sumner agus John Howard Northrop.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd
1246
MCCXLVI
Copar
'S e meatailt trastach a tha ann. Gheibh e cho-leaghadh le meatailtean eile.
Eachdraidh
Bha copar aithnichte ann an ro-eachdraidh. Thionnsgaileadh leaghadaireachd ann an Anatòilia mu 7500 RC agus dòighean co-mheatailtean a dhèanamh, mar umha, 4000 bliadhna nas fhaide nuair a thòisich an Linn an Umha.
Cleachdadh
Tha copar sònraichte leis a' bhacadh iosal a chuireas e air sruthan dhealain agus mar sin theid a' cleachdadh gu mòr a dhèanamh teudan dealanachd. Cleachdar copar gus mar eisimpleir uèir, buinn airgid, agus pìoban-uisge a dhèanamh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Meatailt Roinn-seòrsa:Meatailtean trastach Roinn-seòrsa:Ceimigeachd Roinn-seòrsa:Eileamaidean
Llangynog, Powys
Tha am baile LLangynog ann am Powys, a' Chuimrigh. Tha e 93.4 mi (150.3 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 166.1 mi (267.2 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 332 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 122 (36.7%); rugadh 33% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Otto Paul Hermann Diels
B' e ceimigear às a’ Ghearmailt a bha ann an Otto Paul Hermann Diels (Hamburg 23 am Faoilleach 1876–Kiel 7 am Màrt 1954).