cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Raibeart Ò Baoghail
Thug toradh a chuid oibre an càirdeas a tha eadar toirt agus brùth àile chun tomhais-lìonaidh (Lagh Úi Bhaoghail). Fhuair e a-mach nach gluais fuaim tro falamhachd. Fhuair e a-mach cuideachd gu bheil cuideam aig adhair. B'e Ó Baoghail a' chiad dhuine a dh'aithnich (an 1661) gu bheil iomadh susbaintean dèanta às bloighean de susbaintean simplidh, ris a chanar eileamaidean. B'e Ó Baoghail a' chiad eòlach mar sin a chleachd am facal "eileamaid" anns an dòigh seo. Dh'adhbharaich e a' chiad eagar reusanta de sgoil-cheimigeach agus an lùib sin chanar "Athair na Ceimigeachd" ris.
Jakob Wassermann
B' e aislingeach air a bheò-ghlacadh le ceartas a bh' ann am Wassermann, cuspair a tha a' nochdadh tric anns a chuid obrach; bha e dhen bheachd gur robh còirichean aig a h-uile daoine ceartas fhaighinn o chionn 's gur e daoine a bh' annainn, ged a bha gealtachd ga dhiùltadh, na bu mhiosa na ùidhean suarach agus poileataigs; thathar daonnan a' deànamh coimeas eadar Wassermann agus Fiódor Dostoyevski air an dàrna làimh leis cho moralta 's a bha e agus air an làimh eile air sàilleabh gu robh e gu math os-bhoileach. Ann am Mein Weg als Deutscher und Jude rinn e dealbh gu math soilleir air an imcheist anns an robh na Iùdhaich nuair a ràinig na Nàsaich, ged nach robh e beò nuair a rinn iad sgrios is milleadh air an dùthaich. A bharrachd air sin, sgrìobh e Das Gänsemännchen, Die Geschichte der jungen Renate Fuchs agus Ulrike Woytich. Shuidhich e mòran dhen obair eachdraidheil aige anns An Spàinn.
Raibeart Ò Baoghail
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ceimigeachd Roinn-seòrsa:Daoine à Èirinn Roinn-seòrsa:Luchd-saidheans
Jakob Wassermann
Phòs e aig Julie Speyer ann an 1901, ach dhealaich iad ann an 1915. Phòs e a-rithist an ceann trì bliadhnaichean, an turas seo aig Marta Karlweis. Ann an 1926, chaidh a thaghadh gu Acadamaidh Ealain na Pruise (Gearmailtisː Preußische Akademie der Künste) ach leig e dheth sin ann an 1933, los nach cuireadh na Nàsaich a-mach e. Chaidh na leabhraichean aige a thoirmeasg sa Ghearmailt san aon bhliadhna air sàilleabh gur e Iùdhach a bh' ann: fiù 's chuireadh san teine iad, ann an corra àite far an robh na Nàsaich gu math làidir. Sgrìobh e aiste an aghaidh nan Nàsach mus an do bhàsaich e cuideachd. Bha Wassermann a' gabhail ri sìth agus càirdeas eadar creideamhan eadar-dhealaichte fad a bheatha.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gearmailteach Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Iùdhaich
William Vickrey
B' e eaconamaiche agus ollamh à Canada a bha ann an William Spencer Vickrey. Rugadh e air 21 an t-Ògmhios 1914 ann an Victoria, Columbia Bhreatannach, agus chaochail e air 11 an Dàmhair 1996 ann an Harrison, Eabhraig Nuadh, Na Stàitean Aonaichte.
Còmhla ri James Mirrlees bhuannaich e an Duais Nobel ann an 1996.
Ceangal a-mach
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Eaconomachd Roinn-seòrsa:Daoine à Canada
Sgùrr na Cìche
’S e beinn ann an Cnòideart air a’ Ghàidhealtachd a th’ ann an Sgùrr na Cìche. Tha e 1040m de dh’àirde agus ’s e Beinn Rothaich iomallach a th’ ann. Tha e suidhichte eadar ceann Loch Nibheis agus ceann Loch Chuaich. Tha coltas cìche air cruth na beinne agus chithear e bho Àird a’ Bhàsair anns an Eilean Sgitheanach. Tha druim an ear na beinne a’ leantainn gu Garbh Chìoch Mhòr (1013m), Garbh Chìoch Bheag (968m) agus Sgùrr nan Coireachan (953m). Tha ceum a’ dìreadh na beinne eadar Sgùrr na Cìche agus Garbh Chìoch Mhòr bho Ghleann Deasaraidh, agus ’s e sin an dòigh as cumanta faighinn dhan mhullach, a’ tòiseachadh an latha aig ceann Loch Airceig. Tha e cumanta cuideachd a bhith a’ cur seachad na h-oidhche aig Sourlies agus streap Druim a’ Ghoirtein bhon iar-dheas, ged nach eil ceum ann. ’S e coiseachd beinne a th’ anns a’ chuairt, agus chan fheumar uidheam streap airson am mullach a ruigsinn, ge-tà, tha an talamh bog-fliuch aig amannan, agus tha pàirtean den bheinn creagach is cas.
Llanfaches
Tha am baile Llanfaches ann an Casnewydd, a' Chuimrigh. Tha e 18.2 mi (29.3 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 115.8 mi (186.4 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 393 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 29 (7.4%); rugadh 61% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Sgùrr na Cìche
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Llanfaches
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Casnewydd Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
1870
MDCCCLXX
Tachartasan
Fhosgail an "Dingwall & Skye Railway" eadar Inbhir Pheofhuarain agus Port an Sròin.
Bàsan
Roinn-seòrsa:1870an
159
Bàsan
Roinn-seòrsa:150an
509
Bàsan
Roinn-seòrsa:500an
1463
MCDLXIII
Bàsan
Roinn-seòrsa:1460an
160
Bàsan
Roinn-seòrsa:160an
Afraga-Eoràisia
right|200px|thumb|Afraga-Eoràisia
Tha Afraga-Eoràisia ("Afro-Eurasia/Africa-Eurasia") na portmanteau de "Europe", "Africa" "Asia", agus a' ciallachadh an Roinn-Eòrpa, Afraga agus Àisia còmhla ri chèile. 'S e an tìr-mhòr as motha a tha ann.
Roinn-seòrsa:Mòr-roinnean
Fribourg
‘S e baile mòr ann an air an àirde an iar na h-Eilbheis a th’ ann am Fribourg (IPA: fribwa, Gearmailtis Freiburg is IPA: fribʊrg, Eadailtis: Friburgo/Friborgo, Rumantsch: Friburg). Tha e suidhichte aig 543m os cionn ìre na mara ri taobh na h-aibhne Sarine, anns an roinn (Fraingis: Canton) Fribourg. Tha Fribourg 123km air falbh bho Zürich, 100km bho Ghenève, 92Km bho Luzern agus dìreach 28km bho Bhern, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha 34,897 duine a’ fuireach anns a’ bhaile. ‘S e an 15mh baile na dùthcha a-rèir àireamh-sluaigh. ‘S e Fraingis an cànan a tha aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann am Fribourg (63.6%) ach tha Gearmailtis aig 21.2% cuideachd.
Eachdraidh
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1174 le Berchtold IV von Zähringen agus chaidh an t-Oilthigh a stèidheachadh ann an 1582. Bhuineadh am baile gu Poblachd Rhodàinia bho 1802 gu ruige 1810.
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Eilbheis
Garding
‘S e clachan air an àirde an iar-thuath na Gearmailte air an leth-eilean Eiderstedt a th’ ann an Garding. Tha e suidhichte aig ìre na mara anns an sgìre Nordfriesland anns an stàit Schleswig-Holstein, 366km air falbh bho Bherlin agus 118km bho Hamburg. Tha 2,680 duine a' fuireach anns a’ bhaile.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Ghearmailt
Cnocán Doirinne
'S e baile ann am Baile Átha Cliath a tha ann an Cnocán Doirinne (Beurla: Dollymount).
Roinn-seòrsa:Baile Átha Cliath
Cnoc Mhuirfean
'S e baile ann am Baile Átha Cliath a tha ann an Cnoc Mhuirfean (Beurla: Mount Merrion).
Roinn-seòrsa:Baile Átha Cliath
Comhghall
thumb||Còmhall 'S e leth-eilean ann an Earra-Ghàidheal a th' ann an Còmhall no Comhghall (Beurla: Cowal). 'S e Dùn Omhain prìomh-bhaile Chòmhaill. Eadar Còmhall agus an leth-eilean Cinn Tìre san iar-thuath tha Loch Fìne ann. San àird an ear tha an Linne Chluaidh agus tha caolas Eilean Bhòid sa deas.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Leth-eileanan na h-Alba
Fonn Dhoichtidh
thumb|right|250px|Fonn Dhoichtidh Tha Am Fionn Ochdamh, neo Fonn Dhoichtidh, na bhaile ann am Moireabh (Beurla: Findochty; far-ainm san àite fhèin: Finechty). Tha am baile suidhichte ear air Bucaidh air còrsa Linne Mhoireibh. 'S e seo na co-chomharran aige: 57° 42′ 11.2″ Tuath agus 2° 53′ 57.62″ Iar.
Ann an 2001 bha 1,106 duine a' fuireach an seo.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:An Comhairle Mhoireach
Eanraig MacGillÌosa
'S e neach poileataigs agus an dara prìomh-mhinistear a bh' aig Pàrlamaid na h-Alba, an dèidh Dhòmhnaill Mhic an Deòir, a tha ann an Eanraig MacGillÌosa (Beurla: Henry McLeish).
Rugadh e 15 an t-Ògmhios 1948) ann am Fìobha agus thogadh e ann am Meadhchill. Chluich e ball-coise airson Leeds United agus Fìobha an Ear nuair a bha e òg mus do robh e na oileanach ann an Oilthigh Heriot-Watt.
Chaidh e na BhP airson Fìobh Meadhanach ann an 1987 agus BPA airson Fìobh Meadhanach ann an 1999. Bha e san dreuchd mar phrìomh-mhinistear na h-Alba bho 2000 chun an 8mh den t-Samhain 2001. Dh'fhàg e a' phàrlamaid nuair a thàinig e am follais gun robh e a' faighinn airgead tro bhith a leigeil pàirt den oifis roinn-taghaidh aige air mhàl gun cead no gun a bhith ag innse mu dheidhinn mar a bu chòir.
Bha e na chathraiche Coimisean Prìosanan na h-Alba a thug cunntas ann an 2008.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Prìomh-Mhinistearan na h-Alba Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Steingrímur Jóhann Sigfússon
'S e neach-poileataigs à Innis Tìle a th' ann an Steingrímur Jóhann Sigfússon. Rugadh e air 4 an Lùnasdal 1955 ann an Svalbarðshreppur (Norðurland eystra). Tha esan na bhall Vinstrihreyfingin - grænt framboð, an dara fòrsa poileataigeach as motha san Alþingi, agus a tha san riaghaltas ann an co-bhann còmhla ri Sjálfstæðisflokkurinn agus Framsóknarflokkurinn. Bha Sigfússon na mhinistear an Àiteachais agus Giùlan fo Steingrímur Hermannsson eadar 1988 agus 1991, nuair a bha e fhathast ann an Alþýðubandalagið. An uair sin bha e na mhinistear an Àiteachais agus Iasgach ann an 1999, agus an uair sin na mhinistear a' Mhaoineachais bho 2009 agus 2013, an dà thuras siud fo Katrín Jakobsdóttir ann am Vinstrihreyfingin - grænt framboð. Tha e na forseti (Gàidhlig: labhraiche) san Alþingi a-nis. Fhuair e a cuid foghlaim aig Menntaskólinn á Akureyri agus Oilthigh Innis Tìle (Innis-Tìlis: Háskóli Íslands). B' e Sigfússon a stèidhich am pàrtaidh aige ann an 1999. Chaidh Sigfússon a dhroch leòn ann an tubaist chàir air 16 am Faoilleach 2006, nuair a dh'fhalbh an càr aige far an rathaid agus rinn e car a' mhuiltein ann an àite air a bheil Klif, eadar Ártúna í Langadal agus Bólstaðhlíðar í Svartárdal. Fhuair e seachad air cha mhòr gu tur às deidh na tubaiste. San t-Samhain 2006, dh'fhoillsich Sigfússon an leabhar Við öll – Íslenskt velferðarsamfélag á tímamótum (Gàidhlig: Sinn uile - Comann sochair Innis Tìle aig amannan atharrachaidh) mun dùthaich aige agus na bu chòir a dhèanamh a thaobh shochraichean sòisealta.
Contae Ard Mhacha
'S e siorramachd (Gaeilge: Contae) ann am Èirinn a Tuath a tha ann an Contae Ard Mhacha. Tha e suidhichte ann an àirde an ear-thuath na dùthcha, ann an Còigeamh Uladh. Tha 127,700 duine a' fuireach san t-siorramachd fad 1,254km², an 28mh siorramachd as motha na dùthcha a thaobh fharsaingeachd agus an 14mh a thaobh àireamh-sluaigh. Tha crìochan aig Contae Ard Mhacha le Lú, An Dún, Tír Eoghain agus Muineachán. Bha 235,309 nan tàmh sa chontae ann an 1841, ron a' Ghorta Mhòir. 'S e Sliabh gCuillinn (550m) a th'ann a' beinn as àirde na siorramachd. Chaidh Comhairle Chontae Ard Macha a bhristeadh suas ann an 1973 is ùghdarrasan ionadail na bu lugha a chur na àite. 'S ann à Macha (IPA: ˈmaxə), ban-dhia nan each agus a' chogaidh a tha ainm na siorramachd.
Sgìrean Ionadail
Tha seachd baranachdan (Gaeilge: barúntacht) am broinn Ard Mhacha: Feá Íochtaracha, Feá Íochtaracha, Uí Nialláin an Ear, Uí Nialláin an Iar, Airthir, Tuath Threana agus Ard Mhacha fhèin. A bharrachd air sin, tha 29 parraistean (ann an dà sgìreachd-easpaig: Drom Mór agus Ard Mhacha) agus tòrr bailtean fearainn sa chontae.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Èirinn a Tuath Roinn-seòrsa:Èirinn
2 an Gearran
'S e 2 an Gearran an 33mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich. Tha 332 latha (333 ann am bliadhna-leum) air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
thumb|Oifis Oilthigh na Gàidhealtachd agus nan Eilean
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Fraingium
'S e eileamaid cheimigeach a tha ann am fraingium le samhla Fr agus àireamh atamach 87. 'S e meatailt a tha ann. Tha e glè thearc is glè rèidio-bheò ach tha ataman fraingium ann gu nàdarrach ann an clachan uranium agus clachan torium.
Rinneadh caractarachd ri 34 iosatòpaichean de fhraingium. Tha leth-bheatha an iosatòp as seasmhach, fraingium-223, 21.8 mionaidean a thìde. Lorgar iosatòp eile fraingium-221 cuideachd ann an nàdar.
Taisgealadh
Ann an 1939 lorg Marguerite Perey fraingium nuair a ghlanaich i sampla actinium-227. Dh'ainmich i an eileamaid air a' Fhraing.
Cleachdadh
Tha fraingium ro rèidio-bheò airson cleachdaidhean.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eileamaidean Roinn-seòrsa:Meatailtean alcalaidh
Abel Tasman
B’ e Abel Janszoon Tasman (IPA: ˈaːbəl ˈjɑnsoːn ˈtɑsmɑn, Lutjegast, 1603 – Batavia, 10 an Dàmhair 1659) taisgealaiche às Na Tìrean Ìsle, a bha ag obair airson Companaidh Aonaichte nan Sear-Innseachan (Duitsis: Vereenigde Oost-Indische Compagnie, neo dìreach an VOC) san 17mh Linn. Tha e ainmeil gus ar làithean airson na bhòidsean a rinn e eadar 1642 agus 1644, le cuideachadh bho Antonie van Diemen. Lorg e Tasmania, Sealainn Nuadh agus Tonga ri linn na bhòidsean sin. Cha do chuir na Tùsanaich fàilte chridheil idir air ach ann an Tonga. Chuireadh òrdan do Thasman talamh mhòr, air an tugadh An Òlainn Nuadh (Duitsis: Nieuw-Holland) ach an canar Astràilia an latha an-diugh, rannsachadh. Bha na h-Òlainndich gu math eòlaichte air oirthir an iar na dùthcha mar-thà, ach bha iad ag iarraidh a bhith a’ faighinn a-mach nan robh Terra Australis na Mhòr-roinn, agus bha feadhainn dhen bheachd gun cumadh an talamh sin an saoghal uile gu lèir ann an co-chothrom. Fiù 's bha iad airson slighe mhara gu ruige An t-Sile a lorg. A bharrachd air sin, bha an VOC an dùil gum fosgladh na bhòidsean am Mòr-roinn ùr sin dhan mhalairt agus gum b’ urrainn dhaibh an talamh a chleachdadh airson prothaid. Thug Tasman ainm do Thasmania. Phòs e dà thuras: ri Claesgie Meyndrix anns a' chiad dol a-mach agus bha nighean aice. Gu dòrainneach, chaochail a bhean agus, ann an 1632 phòs e ri Joanna Tiercx.
Iomraidhean
Tasman, Abel Tasman, Abel Tasman, Abel Tasman, Abel Tasman, Abel
Anndra Abstol
Bha Anndra (Naomh Anndra, Beurla: Saint Andrew) ’na bhràthair aig an abstol Peadar agus bha an dithis aca anns an dà dheug abstol a bha aig Ìosa Crìosd.
Tha Anndra ʼna naomh nàiseanta aig Alba agus cuideachd aig an Ruis. Is e 30 an t-Samhain an latha-féille a th’ aige.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Naoimh Roinn-seòrsa:Daoine à Iudèa
Glaistig
Bha a' Ghlaistig eagalach na coltas le com boireannaich agus a' chuid eile na gobhar.
Ogsaidean
'S e eileamaid cheimigeach a tha ann an ogsaidean, no àile-bheathail le samhla O agus àireamh atamach 8. Tha e na ghas aig teothachd is brùthadh àbhaisteach. Tha ogsaidean na ghas meadhanach iom-obrachail is tha e air leth cudromach airson beatha air an t-Saoghal. Tha ogsaidean sna chòigeamh phàirt de àile na talmhainn. Tha 13 iosatòpaichean aig ogsaidean ach chan eil ach trì, 16O, an t-iosatòp as cumanta, 17O agus 18O seasmhach.
Glaistig
Bha uamhann aig luchd-siubhail an anamoich roimpe.
Ogsaidean
Tha dà chruth cumanta de dh'ogsaidean ann, ogsaidean dà-atamach, agus òson. Tha òson cudromach o chionn 's gu bheil am filleadh òson gar dìon an aghaidh rèididheachd ultra-bhìolait.
Curracag
'S e curracag, adharcan neo adharcan-luachrach (Vanellus vanellus) eun beag a tha a' fuireach air a' mhòinteach agus air a' chladach. Tha gairm annasach aige agus ite mhòr air a cheann (an currac).
Ogsaidean
Taisgealadh
Ann an 1772 lorg Carl Wilhelm Scheele gas lasanta ùr nuair a theasaich e mearcair ogsaid.
Glaistig
Bhiodh i a' tàmh mu bhruachan sruthan uisge agus lochan uaigneach.
Curracag
Dealbhan
Roinn-seòrsa:Eun-grunnachaidh Roinn-seòrsa:Eun-turais
Ogsaidean
Cleachdadh
Cleachdar ogsaidean ann an leigheas far a bheil e a' cuideachadh euslaintich anailich.
Glaistig
'S e stic a bh' ann an Glaistig anns an robh mòran de phratan aimlisgeach. Bha cuilbheartan a' toirt àbhachdais do Ghlaistig. Bhiodh i a' cur snaidhmeannan air badan de luachair a bhios a' fàs thairis air na ceuman coise airson a bhith a' leagail nam bodach chòir a bhiodh a' gabhail an rathaid.
Ogsaidean
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eileamaidean Roinn-seòrsa:Neo-mheatailtean
Uisge Ùigidh
'S e abhainn ann Alba a tha ann an Uisge Ùigidh (Beurla: River Ugie neo Ugie Water)
Fo-aibhnichean
Roinn-seòrsa:Aibhnichean na h-Alba
Robert Merton
'S e eaconamaiche às na Stàitean Aonaichte a tha ann an Robert Cox Merton. Rugadh e san 31 an t-Iuchar 1944 ann an Eabhraig Nuadh.
Còmhla ri Myron Scholes bhuannaich e an Duais Nobel ann an Eaconomachd ann an 1997.
1464
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1464 (MCDLXIV).
Bàsan
Roinn-seòrsa:1460an
Atlantis
Tha Atlantis (Greugais: Ἀτλαντὶς νῆσος, "Eilean Atlais") na tìr uirsgeulach, a chreid cuid a bha anns a' Chuan Siar. Se Plato a sgriobh mu dheidhinn bho thus, agus thubhairt e gun robh Atlantis na bhàthadh 9,000 bliadhna roimh'n latha aige.
Roinn-seòrsa:Ùirsgeulan
511
DXI
Bàsan
Roinn-seòrsa:510an
161
Bàsan
Roinn-seòrsa:160an
Seac MacConaill
'S e neach poileataigs a tha ann an Seac MacConaill (Beurla: Jack McConnell). Rugadh e 30 an t-Ògmhios, 1960 ann an Irbhinn, taobh a tuath Siorrachd Àir.
B' e ceann a' Phàrtaidh Làbarach Albannach a th' ann agus b' e Prìomh-Mhinistear na h-Alba a bh' ann mus do bhuannaich Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba an taghadh ann an 2007.
Ged a chaidh a bhreith an Irbhinn chuir e seachad òigridh air tuathanas chaora air Eilean Arainn. Aig aois sia-deug ghabh e pàirt ri Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba ach cha do dh'fhuirich e ann robh fhada. An deidh dhol gu Àrd Sgoil Arainn chaidh e rannsachadh foghlam aig Oilthigh Sruighlea far an robh e na cheannard tarsainn air a' Chomann Oileanach. A ceumnachadh ann an 1983 thoisich e ag obair mar maighstir a' teagasg eòlas-àireamh ann an Alamhagh, Siorrachd Chlach Mhanainn agus chum e an obair seo fhad 's a bha e na chomhairliche.
Ghabh e dreuchd mar Rùnaire am Pàrtaidh Làbarach ann an 1992. Rinn e adhartas mòr le mar a dh'obair e mu an taghaidh an 1997 nuair a bhuannaich na Làbaraich gu mòr. Bho 1999 sheas e mar Ball-Pàrlamaid anns a' chiad thaghadh airson Pàrlamaid na h-Alba ann an Tobar na Màthar agus Wishaw Thug Dòmhnall Mac an Deòir, a' chiad Prìomh Ministear na h-Alba, obair dha mar Rùnaire Ionmhasail. Le bàs Dewar an 2000 sheas MacDhòmhnaill an aghaidh Eanraig MacGillÌosa anns an taghaidh airson ceannard ùr am Pàrtaidh agus Prìomh-Mhinistear ùr Alba ach chaill e. Na àite dh'obair e mar Rùnaire Foghlam, an Roinn-Eòrpa agus Cùisean a-Muigh fo MhacGillÌosa. An dèidh do MacGillÌosa a dhreuchd fhàgail an dèidh sgannal ghabh MacConaill àite mar am Prìomh-Mhinistear as aonais co-fharpais sam bith. Chaidh e na bhall Taigh nam Morairean ann an 2011 agus tha an tiotal Am Morair MacConaill à Gleann Sgoradail aige.
Ainm-sloinnidh sa Ghàidhlig
Tha a h-uile teansa ann gur e MacDhòmhnaill a bh' air a theaghlach bho thùs a chionn 's gur e Arainneach a th' ann is a chionn 's gum biodh ur-dhubhadh ann an Gàidhlig Arainn a dhèanadh fuaimneachadh MacConaill de MhacDhòmhnaill. Ach chan eil fios no cinnte againn mu dheidhinn sin, agus is e “Seac MacConaill” an t-ainm Gàidhlig a bh' air aig a' Phàrlamaid, agus anns na meadhanan Gàidhlig gu léir nuair a bha e ’na Phrìomh-mhinistear.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Prìomh-Mhinistearan na h-Alba Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Làbarach na h-Alba Roinn-seòrsa:Ball Taigh nam Morairean Roinn-seòrsa:Daoine à Alba Roinn-seòrsa:Òraidichean an t-Sabhail
Funky Chicken
Roinn-seòrsa:Ceòl Roinn-seòrsa:Dannsa
Àth Tharracail
Tha Àth Tharracail ’na bhaile ann an taobh an ear Àird nam Murchan, aig ceann an iar-dheas Loch Seile, ann an Loch Abar, ann an siorrachd Earra-Ghàidheal. Tha bun-sgoil anns a' bhaile.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Lope de Vega
'S e dràmadaiche Spàinnteach on Aois an Òir a bha ann an Felix Lope de Vega y Carpio. Rugadh e air an 25 an t-Samhain, 1562 agus chaochail e air 27 an Lùnastal, 1635. Rugadh agus thogadh e ann am Madrid. Thug e buaidh làidir air Calderón de la Barca. B' ann an an Oilthigh Mhadrid a fhuair e a chuid foghlaim.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Spàinnteach Roinn-seòrsa:Daoine às an Spàinn
Oilthigh Ghlaschu
'S e Oilthigh Ghlaschu an oilthigh as motha ann an Glaschu agus an dara tè as motha ann an Alba gu lèir as dèidh Oilthigh Dhùn Èideann. Chaidh Oilthigh Ghlaschu a stèidheachadh anns a' bhliadhna 1451 fo Rìgh Seumas II agus an Easbaig Uilleam Turnbull le cead bho Pàp Nicholas II. Chan eil ach aon oilthigh ann an Alba a tha nas aosda na Oilthigh Ghlaschu. 'S e seo Cill Rìmhinn, agus chan eil ach dà eile nas sine ann am Breatainn agus 's iad Oxford agus Cambridge.
Ollamhan na Ceiltis
thumb|150px|Oilthigh Ghlaschu san Oidhche
Ceanglaichean a-mach
* Glaschu Roinn-seòrsa:Oilthighean Albannach Roinn-seòrsa:Glaschu
Aimearaga Mheadhanach
<div style="float: right; margin: 0 0 1em 2em; width: 20em; text-align: right; font-size: 0.86em; font-family: lucida grande, sans-serif; line-height: normal;"> <div style="border: 1px solid #ccd2d9; background: #f0f6fa; text-align: left; padding: 0.5em 1em; text-align: center;"> Aimearaga Mheadhanach 200px|Map of Central America Chan eilear cinnteach gur e Aimearaga Mheadhanach pàirt den Aimearaga a Tuath neo roinn leatha fèin. Tha i na laighe eadar Meagsago agus Coloimbia. Tha an Cuan Sèimh anns an iar-dheas, am Muir Cairibianach san earra-thuath agus an Golf of Mexico sa taobh tuath.
* Roinn-seòrsa:Aimearaga a Tuath Roinn-seòrsa:Mòr-roinnean
Dlighe Úi Bhaoghail
Airson tomad cunbhalach de aile, air a ghleidheadh aig teasad cunbhalach, bithidh toirt an aile an riochd-aichill ris a' bhrùthachd a tha air.
Neo, an cruth co-ionnanais:
B.T = k
Far a bheil
Neo is urrainear sgrìobhadh
B1.T1 = B2.T2
Far a bheil B1 agus T1 na luachan air B agus T a roimhe atharrachadh agus B2 agus T2 na luachan air na feartan seo as deidh laimhe.
Grùthan
thumb|Grùthan 'S e ball-bodhaig a tha ann an grùthan.
Tha iomadh gnìomhan aige:
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Corp
Taggart
'S e prògram telebhisean na lorg-phoileas Albannach a tha ann an Taggart. Rinneadh e le STV do ITV. Tha e stèidheichte ann an Cnoc Màiri ann an Glaschu. Thòisich e anns a' bhliadhna 1983 agus craoladh an t-eadar-sgeul deireannach ann an t-Samhain 2010.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:TBh
1465
Bàsan
Roinn-seòrsa:1460an
Croitear
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Dreuchdan Roinn-seòrsa:Àiteachas
Bercelium
'S e eileamaid cheimigeach a tha ann am bercelium le samhla Bk agus àireamh atamach 97. 'S e actanach agus meatailt rèidio-bheò cruaidh agus dlùth a tha ann. Tha an aidheon +3 as cudromaiche sa' cheimigeachd bercelium.
Rinneadh caractarachd ri 20 iosatòpaichean de bhercelium. Tha 247Bk, le leth-bheatha 1380 bliadhna, an iosatòp as seasmhaiche.
Cleachdadh
Chan eil cleachaidhean dèantanach airson bercelium ach cleachdar e mar targaid ataman nas troimhe, mar calafòrnium agus lawrencium a dhèanamh.
Muir Azov
'S e muir air àirde an ear-dheas na Roinn-Eòrpa a th' ann am Muir Azov (Tatar: Азак диңгезе, Ruisis: Азовское море, Ucràinis: Азо́вське мо́ре). Tha i suidhichte eadar an Ruis agus an Ucràin agus bidh a cuid uisgeachan a' sruthadh gu deas dhan Mhuir Dhubh tron Chaolas Keriç. Tha a' mhuir 360km a dh'fhaide agus 180km a leud. 'S e a' mhuir as doimhne san t-saoghal a th' innte, dìreach 09.m - 14m thar cheann, ged a tha i beagan nas doimhne sa mheadhan. Tha salannachd ìosal aice, 22.3psu, no fiù 's 22.33psu air grunnd na mara. Tha luchd-rannsachaidh dhen bheachd gun do chruthaicheadh a' Mhuir Mharmara mu 5600 RC, nuair a bha ìre na mara a' sìor-fhàs an dèidh Linn na Deighe. B' e loch mòr a bh' innte ro làimh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas Roinn-seòrsa:An Ruis Roinn-seòrsa:An Ucràin Roinn-seòrsa:Muir
Coill an Phrióra
'S e frith-bhaile anns an Chúlóg a tha ann an Coill an Phrióra (Beurla: Priorswood).
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Baile Átha Cliath
162
Bàsan
Roinn-seòrsa:160an
Lagh Gay-Lussac
Is e cuspair Lagh Gay-Lussac an càirdeas eadar am bruthadh air agus an Meudachd (Tomhais-Lìonaidh) de thomad ghais. Chaidh a fhoillseachadh ann an 1808.
Lagh Gay-Lussac
Bruthachd/Toirt = Cunbhalas
Roinn-seòrsa:Eòlas-nàdair
Thermische Zustandsgleichung idealer Gase
512
Bàsan
Roinn-seòrsa:510an
Zaragoza
'S e baile mòr anns an Spàinn a tha ann an Zaragoza (IPA: θaɾaˈɣoθa sa' Bheurla: Zaragoza no Saragossa). Tha e na phrìomh-bhaile an Zaragoza agus an mòr-roinne Aragón.
Freumhan an ainm
Tha e coltach gur ann à Caesaraugusta ann an Laideann a tha an t-ainm, air sàilleabh gu robh am baile air a stèidheachadh le Octavius Augustus airson seann shaighdearan nuair a bha an sgìre fo bhuaidh nan Ròmanach. Tha fuaimneachadh an ainm air atharrachadh fad nan linntean gu Zaragoza ann an Catalanais (k → s) agus fiù 's nas fhaide na sin ann an Spàinntis (k → s → θ).
Pran
B'e actair às na h-Innseachan a bha ann am Pran (Dehli, 12 Gearran 1920 – 12 Iuchar 2013).
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às na h-Innseachan Pran
Zaragoza
Eachdraidh
Chuireadh ainm a’ bhaile air an roinn nuair a chaidh a stèidheachadh ann an 1833. Thuit am baile dha na reubaltaich Faisisteach beagan an dèidh an ar-a-maich an aghaidh an Riaghaltais aig toiseach toisichidh Cogadh Sìobhalta na Spàinne ann an 1936.
Cruinn-eòlas
A rèir figearan an Riaghlatais, 's e an t-Iuchar a' mhìos as teotha agus 's e am Faoilleach a' mhìos as fhuaire ann an Zaragoza. Cha do thuit ach 322mm de dh'uisge air a' bhaile fad na bliadhna - 851mm nas lugha na Steòrnabhagh (1173mm) - leis gur e àite uabhasach tioram a th' ann. center|600px
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:An Spàinn Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean na Spàinne
2 an Lùnastal
'S e 2 an Lùnastal an 214mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (215mh ann am bliadhna-leum). Tha 151 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
thumb|[[Bàgh Hudson (dealbh saideil)]]
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Inbhir Anainn
Freumhan an Ainm
A rèir eòlaichean fhreumh-fhaclachd, tha a h-uile coltas ann gur ann às an ainm Ban dhia Gàidhealach Anu neo Cuimris Anaw a tha ainm a' bhaile. 'S ann gu math pailt a tha ainmean-àite ann an Cuimris neo Gàidhlig ann an ceann a deas na h-Alba, gu ruige Inbhir Anainn.
Eachdraidh
Chaidh Inbhir Anainn a chlàradh san 7mh linn anns an làmh-sgrìobhainn Ravenna mar Anava agus ann an 1124 mar Estrahanent. Chuir Prionnsa Teàrlach Stiùbhart seachad na h-oidhche ann an taigh ann an Inbhir Anainn, far a bheil an taigh-seinnse Auberge a-nis, air DihAoine 20 an Dùbhlachd 1745, air an t-slighe air ais a dh' Alba gu ruige na Gàidhealtachd. Sgrìobh Raibeart Burns an dàn ainmeil The Deil's awa' wi' the Exciseman (Gàidhlig: Tha an diabhal air falbh leis a' ghàidsear) an seo ann an 1792, nuair a bha esan fhèin na ghàidsear. A-rèir carragh-chuimhne a' bhaile, fhuair 214 duine à Dail Bheithe bàs sa Chogadh Mòr agus 56 duine eile san Dàrna Cogadh. Bha e na Bhorgh Rìoghail le dleastanasan riaghlaidh eadar 1855 agus 1930, nuair a chuireadh às dhan t-siostam.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh Roinn-seòrsa:Na Seumasaich
Mu (tìr)
thumb|Laraich fo uisge, faisg air [[Yonaguni, Iapan]]
Tha Mu na tìr/mòr-roinn uirsgeulach, a chreid cuid a bha anns a' Chuan Seimh.
Roinn-seòrsa:Ùirsgeulan
1466
MCDLXVI
Bàsan
Roinn-seòrsa:1460an
An Còrsa Feàrna
Eachdraidh
Chaidh am baile ainmeachadh mar Carrsa Feàrn ann an Òran Bagraidh, an aon òran a tha againne ann an Gàidhlig na roinne-sa. A-rèir carragh-chuimhne a' bhaile, fhuair trì duine deug às a' Chòrsa Feàrna bàs sa Chogadh Mòr agus triùir eile san Dàrna Cogadh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh
Ò Canada
'S e Laoidh Nàiseanta Chanèidieanach a tha ann an Ò Canada. Seo an teacsa anns a' Ghàidhlig:
Ò Chanada, Dùthaich nan gaisgeach còir. Crùn air do cheann, De dhuilleag dhearg is òir.
Fo dhìon do sgéith tha saorsa ghrinn Nach spìon an namhaid uainn.
O Chanada Dùrachd ar cridh'
1871
thumb|180px|[[Emily Carr]] MDCCCLXXI
Ò Canada
Sonas le sìth is maitheas Dhè d'ar tìr.
1871
Bàsan
Roinn-seòrsa:1870an
Rìoghachd Württemberg
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Poileataigs
Ò Canada
Roinn-seòrsa:Canada
Carlos E. Restrepo Restrepo
B'e Carlos Eugenio Restrepo (Carlos E. Restrepo) fear-lagha neach-poileataigs agus riochdaire dioplòmasach à Coloimbia. Rugadh e ann am Medellín, air 12mh an t-Sultain 1867 agus chaochail e an-siud fhèin air 6mh an t-Iuchar 1937. Bha e na cheann-suidhe na dùthcha eadar 1910 agus 1914.
´S e mac Pedro Antonio Restrepo agus Cruzana Restrepo Jaramillo a bh'ann. Thoisich e air an lagh a dh'ionnsachadh aig Àrd Institiùd an Ionnsachaidh (Spàinntis: Instituto de Enseñanza Superior) ach leig e an oilthigh nuair a thoisich an cogadh sìobhalta dhe 1885. A bharrachd air sin, bha e an sàs anns a' Chogadh na Mìle Làithean, mar cheann-fheadhna air na feachdan aig an Tòraidh Pedro Nel Ospina Vásquez. An uair sin dh'ionnsaich e lagh na aonar is mu dheireadh thall dh'obair e mar fhear-lagha ann an oifis laghail an athar aige. Bha sàr chùrsa beatha spaideil aige, is ruig e a bhith na cheann-suidhe na dùthcha. Phòs e Isabel Gaviria air 16mh dhen Ghiblean 1890. Fhuair iad naoinear daoine-chloinne ri chèile, Margarita, bean an fheallsanaiche Fernando González nam measg. Le teirm a' chinneas aige seachad, thill e gu Medellín far an robh e an sàs anns an gnìomhachas prìobhaideach. Chaidh e air ais gu saoghal a' phoileataigs is e an sàs anns an Riaghaltas aig Enrique Olaya Herrera mar mhinistear an Riaghaltais is mar thosgair ann an Cathair na Bhatacain. Bhàsaich e san taigh aige ann am Medellín leis an fhiabhras-clèibhe, air 6mh an t-Iuchar 1937.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:Poileataigs Roinn-seòrsa:Daoine à Coloimbia
Worcester, Massachusetts
'S e baile ann am Massachusetts, sna Stàitean Aonaichte, a th' ann an Worcester. Anns a’ bhliadhna 2010 bha 181,045 duine a’ fuireach an seo. Tha e suidhichte aig 146m os cionn ìre na mara.
Eachdraidh
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1673.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean ann am Massachusetts
Rùp
right|thumb|300px|Rùp ann an [[Astràilia]]
Tha rùp neo ròp na reic fhollaiseach. Se reic-tairgse a tha ann, agus mar is trice, tha iad ga chumail ann an talla mhòr, aig a bheil an t-ainm fèill-ròpa. Gu tric, tha buill-sheanndachd air reic san dòigh seo.
Roinn-seòrsa:Eaconomachd
Buirciona Faso
'S e dùthaich ann an Afraga a tha ann am Buirciona Faso, ainm goirid: Buirciona. Burkina Tha i suidhichte ann an Afraga-an-Iar. Tha crìochan aice 'sa tuath le Màili, san ear le Nìgeir, san earra-dheas le Beinin, sa deas le Gàna 's Tògo, agus san iar dheas le Costa Ìbhri. 'S e Ouagadougou am prìomh-bhaile aice.
Ùraisg
thumb|[[Loch Ceiteirein faisg air Coire nan Ùruisgean.]] Bhiodh an t-Ùraisg ri fhaicinn an àird an fheasgair ag iasgach ri taobh aibhne.
Buirciona Faso
thumbnail|left|250px|Taighean anns an stoidhle traidiseanta ann an earra-dheas Buirciona Faso right|thumbnail|250px|Map: Buirciona Faso
Ùraisg
Bhiodh grath oillteil, mì-thalamhaidh air aogaisg 's air a bhodhaig a' lìonadh duine sam bith le geilt is uamhas.
Bha fhalt is fhiaclan anabarrach fada agus bha ingnean fada biorach air. Bu mhinig a nochdadh e ri taobh neach, 's e ag iasgach gu balbh dìomhair agus dhèanadh e seanchas ri aon nam b'e agus gun leigeadh an t-eagal leis fantainn ga èisteachd.
Cois Bá
'S e baile ann am Baile Átha Cliath a tha ann an Cois Bá.
3 an Gearran
'S e 3 an Gearran an 34mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich. Tha 331 latha (332 ann am bliadhna-leum) air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Ùraisg
Bhiodh an t-Ùraisg glè thric seòlta gu glacadh neach. Uaireannan nam biodh neach cròdha gu leòr, bhiodh e na chomas a' char a thoirt às an Ùraisg agus tàrsainn às agus faotainn dhachaigh gun dochann no cron.
Adhaltranas
thumb|"Iosa Crìost agus a' ghutalag| le [[Lucas Cranach.]] Dèanar adhaltranas nuair a bhios fear neo tè phòsda neo-dhìleas dha chèile le bhith a’ dèanamh feise le cuideigin eile.
Stàitean na h-Eaglaise
B' e dùthaich neo-eisimeileach anns an Roinn-Eòrpa a bha ann an Stàitean na h-Eaglaise (Laideann: Status Pontificius, Eadailtis: Stato della Chiesa) bho 754 gu 1870. B' e sreath dhe stàitean, a' mhòr-chuid dhuibh ann am meadhan na h-Eadailt, a bha fo riaghladh saoghalta a' Phàp, a mhair bho 754 gu ruige stèidheachadh Poblachd na Ròimhe ann an 1798. Thug an Rìgh Pépin Òg, athair Theàrlaich Mhòir, a' chiad oighreachd dhan Phàp ann an 754 agus an uair sin oighreachdan eile ann an 756 agus le sin stèidhich an stàit aige fhèin. B' e tè dhe na stàitean na bu mhò agus na bu chumhachdaile a bh'ann Stàitean na h-Eaglaise bhon 8mh Linn gu ruige Aonadh na h-Eadailt ann an 1861. Aig a' char na bu mhò, bhuineadh Lazio, Marche, Umbria agus Emilia-Romagna dhan Phàp. Bhathar dhen bheachd gun cuireadh Stàitean na h-Eaglaise cumhachd saoghalta na h-Eaglaise an cèill. Chuir Napoleon Bonaparte às do Stàitean na h-Eaglaise ann an 1798 agus chuir e air dòigh Poblachd na Ròimhe na h-àite, ach cha do mhair a' Phoblachd ach bliadhna, leis gu robh i ann an earbsa ri feachdan na Frainge, agus an uair sin chaidh stàitean na h-Eaglaise a chur air bhog a-rithist gu ruige 1870. B' fheudar do Phius VI theiche thall thairis, far a chaochail e ann an 1799. An dèidh 1861 cha robh ach Lazio a bh' ann na Stàite, gu ruige 1870. Cha robh oighreachd neo oighreachd aig a' Phàp bho 1870 gu ruige 1929 gus a chuir an ceannard Faisisteach Benito Mussolini crìoch air a' chòmhstri eadar Riaghaltas na h-Eadailt agus an Eaglais Chaitligeach, a' toirt Cathair na Bhatacain dhan eaglais.
James Brown
B' e seinneadair Aimeireaganach a bha ann an James Brown.
3 an Gearran
Breithean
thumb|Felix Mendelssohn Bartholdy
Adhaltranas
'S e aon rud de na ceithir bun-adhbharan airson brisidh-phòsaidh fon Divorce Act (Scotland) 1976.
Lemuria
Tha Lemuria na tìr/mòr-roinn uirsgeulach, a chreid cuid a bha anns a' Chuan Innseanach.
Stàitean na h-Eaglaise
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Creideamh Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa Roinn-seòrsa:An Eadailt Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Lemuria
Roinn-seòrsa:Ùirsgeulan
3 an Gearran
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Fürth
‘S e baile mòr ann an ceann a deas na Gearmailte a th’ ann am Fürth (IPAː fʏʁt, Frankisch: Färdd). Tha an t-ainm a’ ciallachadh àth ann am Frankisch. Chaidh Fürth a chlàradh airson a' ciad turais ann an 1007 ann an èigheachd a sgrìobh Heinrich II. Tha e suidhichte aig 294m os cionn ìre na mara, ri taobh na h-aibhne Rednitz, anns an stàit Bayern, faisg air Nürnberg. Tha am baile 379km air falbh bho Bherlin (Prìomh-bhaile na dùthcha), 174km bho Mhünchen, 276km bho Stuttgart agus 233km bho Heidelberg. Tha Fürth a' buntainn dhan sgìre Mittelfranken agus tha 121,519 duine a' fuireach ann.
Adhaltranas
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:lagh
Ùraisg
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Miotas-eòlas
Fürth
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Ghearmailt
James Brown
'Goistidh a' Chiùil-anaim, Bràthair-anaim àireamh a h-aon, Mgr. Dynamite, An Duine as Dìcheallaiche anns na Gniomhachasan-taisbeanaidh, James Brown!'
Leis an abairt seo, tha James Brown air a mholadh airson corr is da fhichead bliadhna, mar chruthadair den stoighle ciùil air a bheil func, tha deagh chliù aig Brown mar fhear de na luchd-ciùil as cudromaiche anns an fhicheadamh linn.
Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil Roinn-seòrsa:Seinneadairean Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Scleddau
Tha am baile Scleddau ann an Sir Benfro, a' Chuimrigh. Tha e 84.8 mi (136.5 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 210.6 mi (338.9 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 971 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 332 (34.2%); rugadh 68% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sir Benfro Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Preastabhaig
'S e frith-bhaile Inbhir Àir a tha ann am Preastabhaig neo Prestwick, ann an Siorrachd Inbhir Àir-a-Deas. Tha e ainmeil airson a' phort-adhair aige. Tha an t-ainm à Sean-Lochlannais, agus tha e a' ciallachadh "Camas an t-Sagairt". Tha e faisg air Inbhir Air agus An t-Sròn agus 30 mìltean bho Glaschu.
Gabh Raibeart I na h-Alba agus Seumas VI Alba is I Shasainn siubhal tro Phreastabhaig agus An t-Sròn. Bha Raibeart leigheas de luibhre aig Preastabhaig.
Iomraidhean
thumb|Talla a' bhaile ann am Preastabhaig
Glarus
’S e baile beag ann an cridhe na h-Eilbheis a th’ ann an Glarus (IPA: ˈɡlaːrʊs, Eadailtis: Glarona, Rumantsch: Glaruna, Fraingis: Glaris). Chaidh am baile a chlàradh fon ainm Clarona ann an Laideann aig toiseach an 9mh Linn is mar Glarus ann an Gearmailtis ann an 1178. Tha e suidhichte aig 470m os cionn ìre na mara ri taobh na h-aibhne Linth, anns an roinn (Gearmailtis: Kanton) Glarus fhèin, dìreach 54km air falbh bho Zürich, 240km bho Geneva agus 123Km bho Bhern, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha 12,170 duine a’ fuireach anns a’ bhaile, an 143mh baile na dùthcha a-rèir àireamh-sluaigh. ‘S e Gearmailtis an cànan a tha aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Glarus.
Preastabhaig
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Bailtean Siorrachd Inbhir Àir Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Àir a Deas
Glarus
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Eilbheis
Fachabair
thumb|Fachabair 'S e baile ann am  Moireabh  a tha ann am  Fachabair  no Fothabair (Beurla:  Fochabers). Tha am baile suidhichte faisg air Eilginn air bruach an ear Uisge Spè. Tha e air a' mhòr-rathaid A96, an rathaid eadar Obar Dheathain is Inbhir Nis. 'S e seo na co-chomharran aige: 57° 36′ 43.81″ Tuath agus 3° 5′ 49.59″ Iar.
Ann an 2001 bha 1,499 duine a' fuireach an seo.
Tha Fiona NicCHoinnich, seinneadair Gàidhlig à Orton, Fachabair.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:An Comhairle Mhoireach
Tromb-beòil
'S e inneal-ciùil teuda a tha ann an tromb-beòil (Beurla: Jews' Harp neo Jaws Harp).
Roinn-seòrsa:Innealan-ciùil
Llanfihangel-y-Fedw
Tha am baile Llanfihangel-y-Fedw ann an Casnewydd, a' Chuimrigh. Tha e 6.1 mi (9.8 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 127.6 mi (205.3 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 291 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 17 (5.8%); rugadh 77% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Casnewydd Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Máirtín Ó Cadhain
'S e prìomh-ùghdar Gàidhlig Èirinn na ficheadamh linn a bh' ann an Máirtín Ó Cadhain. Sgrìobh e nobhailean mar: Cré na Cille.
Roinn-seòrsa:Ùghdaran Èireannach Roinn-seòrsa:Gàidhlig na h-Èireann Roinn-seòrsa:Daoine à Èirinn
164
Bàsan
Roinn-seòrsa:160an
1467
Bàsan
Roinn-seòrsa:1460an
513
Bàsan
Roinn-seòrsa:510an
Inbhir Uaraidh
Is docha gu bheil thu a' lorg Inbhir Aora
'S e baile ann an ear-thuath na h-Alba a tha ann an  Inbhir Uaraidh neo Inbhir Uraidh  (Beurla: Inverurie).
Comhairle Shiorrachd Obar Dheathain (Siorrachd Obar Dheathain ro 1975). Tha e mu 16 mìltean (26 km) san àird an iar-thuath air Obar Dheathain. Tha Inbhir Uaraidh na laighe eadar dà abhainn, Abhainn Deathan agus Abhainn Uaraidh.
Ann an 2001 bha 10,882 duine a' fuireach an seo.
Eachdraidh
'S e sin an t-àite far an do thachair Blàr Inbhir Uaraidh (1308), Cath Gairbheach (1411) agus an dàrna Blàr Uaraidh (1745).
Giùlan
Tha e na laighe air an A96. Tha stèisean ann agus tha e suidhichte air an loidhne eadar Obar Dheathain agus Inbhir Nis.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Siorrachd Obar Dheathain Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Obar Dheathain
Cros Araild
'S e baile ann am Baile Átha Cliath a tha ann an Cros Araild neo Cros Arailt.
Roinn-seòrsa:Baile Átha Cliath
Bristol
Bailtean Co-cheangailte
Roinn-seòrsa:Sasainn Roinn-seòrsa:Bailtean Sasannach
Bailiùn-adhair teth
Roinn-seòrsa:Soithich-adhair
Barium
'S e eileamaid cheimigeach a tha ann am barium le samhla Ba agus àireamh atamach 56.
'S e meatailt talmaidh alcaileach a tha ann. Tha e bog agus ag iom-obrachadh gu sgiobalta ann an adhair. Tha an feartan eile coltach ri na de strontium is calcium.
Cleachdadh
Cleachdar barium sulfat mar stuth iomsgaraidh. Tha e a' dèanamh stuth bodhaig faicsinneach ann an ìomhaighean gath-x. Cleachdar e cuideachd ann an teintean-ealain. Tha e a' toirt gath uaine do na sradan.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eileamaidean Roinn-seòrsa:Meatailt
165
Bàsan
Roinn-seòrsa:160an
3 an Lùnastal
'S e 3 an Lùnastal an 215mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (216mh ann am bliadhna-leum). Tha 150 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Achd na Gàidhlig 2005
Tha Achd na Gàidhlig:
3 an Lùnastal
Tachartasan
thumb|Santa Maria, prìomh long aig [[Cristoforo Colombo]]
Achd na Gàidhlig 2005
Ceanglaichean a-mach
Gàidhlig 2005, Achd na Roinn-seòrsa:Gàidhlig
3 an Lùnastal
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Fuath
Bha am Fuath no a' Bhaobh coltach ris am Bhampair.
'S e creutair, no deamhan a bh' ann a bhuineadh don t-saoghal eile. Bhiodh e ag òl fuil a' chuspair air an robh e an tòir. Thigeadh e ga ionnsaigh na chadal agus stobadh e a' bhiodag na chridhe, no ghearradh e a chuisle, gus an sileadh an neach ceudna am boinne deireannach fala gun dùsgadh às a shuain bith-bhuain. Bha dòigh ann airson a char a thoirt às an Fhuath nam faiceadh neach a' tighinn e air a' bhlàr a-muigh is e ann an riochd usp no uilebheist. Chuairticheadh fear-siubhail e fhèin gu luath leis a' Chaim. (Cearcall a bhiodh daoine a' cur orra fhèin an àm gàbhaidh no cunnairt). Cha robh aig aon ach seasamh anns a' bhad san robh e agus samhla cearcaill a tharraing timcheall air le a bhata air an talamh agus cha robh cumhachd olc sam bith a b' urrainn a ruighinn a taobh a-steach don riomball. Bha na draoidhean a' cur a muinighin gu làidir ann an Dia na grèine. Tha a' ghrian a bheir buaidh air cumhachdan an dorchadais a' ruith a rèis ann an cearcall agus mar sin bha an cearcall na nì ro èifeachdach nan creideamh.
Roinn-seòrsa:Miotas-eòlas
514
Bàsan
Roinn-seòrsa:510an
Bhampair
thumb|right|A' chuir [[bàs do bhampair]]
Dh'èaladh am Bhampair a-steach gu socair seòlta agus le cruinn-leum chuthaich, rachadh an cluipear naomhaich. Ghearradh e a chuisle mhòr agus dheoghladh e a shàth de fhuil. An sin, gradh thilleadh an allabharrach air ais don uaigh às an do rinn e èirigh. Chaidleadh e na chiste-laighe gus am biodh feum air an ath-thràth fala. Shiubhladh am faochaire a' faghaid thall 's a-bhos air feadh na tìre.
Roinn-seòrsa:Miotas-eòlas
166
Bàsan
Roinn-seòrsa:160an
Uilleam MacDhunlèibhe
Cuspairean
Gu tric, bha e a' sgrìobhadh mu dhèidhinn seann eachdraidh na h-Alba, gu sònraichte mu dhèidhinn cogaidhean is blàir, mar eisimpleir 'Blàr Thràigh Ghruinneaird', is tha faireachdainn nàiseantach làidir anns a bhàrdachd. Uaireannan, tha e a' toirt dealbh air fuadach nan Gàidheal, mar eisimpleir ann an 'Fios chun a' Bhàird'. Bha ùidh ann an suidheachadh na h-Èireann cuideachd, is tha sin a' nochdadh, mar eisimpleir, ann an dàin 'Èirinn a' gul'.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bàird Ghàidhlig Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
1872
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1872 (MDCCCLXXII).
Darndál
'S e baile ann am Baile Átha Cliath a tha ann an Darndál.
Cúirt an Choirnéil
'S e baile ann am Baile Átha Cliath a tha ann Cúirt an Choirnéil. Tha e na shuidhe eadar Cábán tSíle agus Carraig an tSionnaigh.
Darndál
Roinn-seòrsa:Baile Átha Cliath
Cúirt an Choirnéil
Roinn-seòrsa:Baile Átha Cliath
Abaty Cwm-hir
Tha am baile Abaty Cwm-hir ann am Powys, a' Chuimrigh. Tha e 59.4 mi (95.6 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 150.1 mi (241.6 cilemeatair) bho Lunnainn. ann am 2011 bha 231 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 231 (12.1%).
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Powys Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Sacsafòn
'S e inneal-ciùil pràise a tha ann an sacsafòn neo sags. Tha e gu math cumanta ann an Jazz.
Roinn-seòrsa:Innealan-ciùil
Per Teodor Cleve
B' e creag-eòlaiche, ceimigear, mèinn-eòlaiche is bith-eòlaiche às an t-Suain a bha ann am Per Teodor Cleve. Rugadh e ann an Stockholm agus dh'ionnsaich e aig Gymnasium Stockholm. Chaidh e na ollamh ceimigeachd aig an Oilthigh Uppsala, far an robh e na oileanach, ann an 1874. Mhol e ann an 1874 gum b' e dà eileamaid a bha ann an didymit agus dhearbhaich Carl Auer von Welsbach seo ann an 1885 nuair a lorg e prasodimium agus neodimium. Ann an 1879 lorg Cleve tuilium agus dh'ainmich e hoilmium. Mus do lorg Cleve is Nils Abraham Langlet helium ann an clach uranium ann an 1895, chan fhacas helium ach ann an reultan.
Bha ùidh mhòr cuideachd aige ann am plancton agus dà-ataman is ghabh e pàirt sa' chuairt Shuaineach rannsachaidh a Spitsbergen ann an 1898. B' e a' chiad neach-saidheans a thug taic do na teòiridhean Darwin a bha ann an Cleve.
Bhuannaich e am Bonn-cuimhne Davy ann an 1894. Dh'ainmicheadh am mèinnear cleveit a rèir Cleve gus urram a thoirt dha. Bhuannaich ogha Ulf von Euler an Duais Nobel ann an Leigheas ann an 1970.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Luchd-saidheans Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Suain
1468
thumb|150px|Johannes Gutenberg 'S e bliadhna-leum a bha ann an 1468 (MCDLXVIII).
Bàsan
Roinn-seòrsa:1460an
Contae an Dúin
'S e siorramachd (Gaeilge: Contae) ann am Èirinn a Tuath a tha ann an Contae an Dúin (tuiseal ainmneach: An Dún). Tha e suidhichte ann an àirde an ear-thuath na dùthcha, ann an Còigeamh Uladh. Tha 416,600 duine a' fuireach san t-siorramachd fad 2,448km², an 12mh siorramachd as motha ann an Èirinn a thaobh fharsaingeachd agus an tritheamh a thaobh àireamh-shluaigh. Tha crìochan aig Contae an Dúin le Aontroim agus Ard Mhacha. Bha 327,611 nan tàmh sa chontae ann an 1841, ron a' Ghorta Mhòir. 'S e Sliabh Dónaird (850m) a th' ann sa bheinn as àirde ann an Èirinn a Tuath agus tha i suidhichte ann an taobh a deas dhen t-siorramachd. Chaidh Comhairle Chontae an Dhúin a bhristeadh suas ann an 1973 is ùghdarrasan ionadail na bu lugha a chur na àite.
Erik Axel Karlfeldt
B' e Erik Axel Karlfeldt, neo Erik Axel Eriksson, bàrd às an t-Suain. Tha e ainmeil air sgàth 's do bhuannaich e an Duais Nobel ann an Litreachas ann an 1931. Rugadh e ann an Karlbo ann an 1864 agus thug e ceum bho Oilthigh Uppsala. Dh'obraich e mar leabharlannaiche aig Leabharlainn Nàiseanta na Suaine mus deach thaghadh mar bhall Acadamaidh na Suaine is chaidh e na rùnaire maireannach an Acadamaidh ann an 1912. Bha e cuideachd an sàs ann an comataidh Duais Nobel. Chaochail e ann an Stockholm ann an 1931.
Contae an Dúin
Sgìrean Ionadail
Tha ceithir baranachdan deug (Gaeilge: barúntacht) am broinn an Dhúin: An Aird Íochtarach, An Aird Uachtarach, An Caisleán Riabhach Íochtarach, An Caisleán Riabhach Uachtarach, An Duifrian, Uíbh Eachach Íochtarach (An Leath Íochtair), Uíbh Eachach Íochtarach (An Leath Uachtair), Uíbh Eachach Uachtarach (An Leath Íochtair), Uíbh Eachach Uachtarach (An Leath Uachtair), Cineál Fhártaigh, Leath Cathail Íochtarach, Leath Cathail Uachtarach, An tIúr  agus Múrna. A bharrachd air sin, tha 70 parraistean (ann an dà sgìreachd-easpaig: An Dúin agus Drom Mhór) agus 1,666 bailtean fearainn sa chontae.
Erik Axel Karlfeldt
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Suaineach Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Litreachas Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Suain
Contae an Dúin
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Èirinn a Tuath Roinn-seòrsa:Èirinn
Aurich
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Ghearmailt
Cath na Bòinne
thumb|right|300px|Cath na Bòinne, dealbh a rinn Jan Wyck (mu 1693) 'S ann aig Cath na Bòinne a cheannsaich an arm aig Uilleam "Elector à Hànobhar" an t-arm aig Seumas VII Righ na h-Albann ann an Èirinn 1d latha dhen Iuchar 1690. Choinnich an dà arm aig Gleann an Rí, gleannan a tha tuath air Brù na Bòinne, beagan mìltean iar air Droichead Átha. Theich Seumas a’ Chàic tro Chionn tSàile an dèidh a' Chatha. Thàinig riaghladh nan Stiùbhartach gu crìoch buileach le Cath na Bòinne ach a dàinig cùis nan Seumasach gu crìoch buileach ro Latha Chùil Lodair ann an 1746.
Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:Cogadh Roinn-seòrsa:Èirinn
1469
MCDLXIX