cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Brot Cuilinn
Eachdraidh an ainm
Tha pàirt dhen ainm Albais (Cullen) air a thogail on ainm-àite Ghàidhlig ach tha a' phàirt eile, skink a' tighinn on Mheadhan-Duitsis. 'S e lurgann, cnuidhean no iosgaid mairtfheola ciall an fhacail seo san Albais ach ghabh e ris a' chiall brot nuair a dh'fhàs am brot ainmeil ann an Alba. B' e lurgann, iosgad ciall an fhacail seo sa Mheadhan-Duitsis, facal a tha aig bun an facail Bheurla shank cuideachd.
Ceanglaichean dhan taobh a-muigh
Roinn-seòrsa:Biadh
Jacob Zuma
'S e neach-poileataigs Afraganach agus an ceathramh ceann-suidhe dubh ann an Afraga a Deas a th' ann an Jacob Gedleyihlekisa Zuma (Far-ainm san treubh aige: Msholozi, Nkandla, 12 an Giblean 1942). Tha Zuma air a bhith na cheann-suidhe bho 2009, dìreach an dèidh Kgalema Motlanthe. Cha do deach Zuma dhan sgoil idir leis cho bochd 's a bha a chuid phàrantan is chuir e seachd bliadhnachan a' siubhal fad is farsaing san dùthaich aige na fhear-iomairt an aghaidh Apartheid. Tha e air a bhith pòsta sia turas (ioma-phòsadh) agus thathar dhen bheachd gu bheil còrr is fichead duine-cloinne aige. Leig e a dhreuchd suas ann an 2018 is lean Cyril Ramaphosa e mar cheann-suidhe.
'S e isiZulu an cànan a fhuair e on ghlùn is bha a chuid fhreumhan Zulu uabhasach feumail nuair a bha an ANC a' rèiteachadh riaghaltas ùr leis a' cheann-feadhna Mangosuthu Buthelezi, a bha dìreach airson cumhachd dhan na h-AmaZulu fhèin.
San t-Sultain 2021, chuir Cùirt Bun-reachdail Afraga a-Deas às do athchuinge an t-seann Cheann-suidhe Jacob Zuma gus an riaghladh aige a chuir air ais gu 15 mìosan sa phrìosan airson tàir air ceartas.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine à Afraga a Deas Roinn-seòrsa:Poileataigs
2015
thumb|150px|Flòraidh NicNèil aig Iùl Ciùil ann an 2006 2015
An Coileachan
'S e beinn ann am Frìth Fanaich air a’ Ghàidhealtachd a th’ anns A' Choileachan. Tha e 923m de dh'àirde agus 's e Beinn Rothaich a th' ann. Tha e eadar an A835 agus Srath Bran, suidhichte san tuath air Loch Fanaich.
2015
Bàsan
Roinn-seòrsa:21mh linn
An Coileachan
Mar as trice bithear a' dèanamh air a' bheinn seo bho thaobh an ear Loch a' Ghlais-Chàrnaich le bhith ga cheangal le Beinn Liath Mhòr Fanaich, Sgùrr Mòr agus Meall Gorm. Dh'fhaodadh cuideachd coiseachd bho Loidse Fanaich no bho Loch Lùchairt san deas.
Bhon mhullach gheibhear seallaidhean air beanntan Frìth Fanaich, Achadh an Iasgair, Thoirbheartain, agus Achadh na Seileach.
23 an t-Samhain
'S e 23 an t-Samhain an 327mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (328mh ann am bliadhna-leum). Tha 38 làithean air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
thumb|[[Otto I, Impire Naomh Ròmanach le Lucas Cranach]]
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Santo André
‘S e baile mòr air an àirde an ear-dheas Bhraisil, a th’ann an Santo André (IPA: sɐ̃twɐ̃ˈdɾɛ, ainm slàn: Santo André da Borda do Campo, seann ainm: São Bernardo). The suidhichte ann an sgìre mhòr air a bheil Coille a' Chuain Shiar (Portagailis: Mata Atlântica), aig 589m os cionn ìre na mara, air iomall Shão Paulo, eadar São Bernardo do Campo agus Mauá, ann an ceann a tuath dam Billings, san roinn (Portagailis: região) Ear-dheas, san stàit (Portagailis: estado) São Paulo, 123km air falbh bho Taubaté, 29km bho Osasco, 350km bho Rio de Janeiro, 339km bho Churitiba agus 889km bho Bhrasília, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha 676,407 duine a’ fuireach ann. Chaidh am baile a stèidheachadh air 8 an Giblean 1553 le João Ramalho. Tha an t-ainm a' ciallachadh Naomh Anndra ann am Portagailis.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Braisil Roinn-seòrsa:Aimearaga a Deas
1020an
Bha na 1020s, sa 11mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 1020 is 31 an Dùbhlachd 1029. Se na ciad deich-bliadhna den linn
Roinn-seòrsa:11mh linn *
Chidambaram
‘S e baile mòr air an ear-dheas na h-Innseachan a th’ ann an Chidambaram (Tamil: சிதம்பரம், IPA: ˈtʃiðʌmbəɾʌm). Tha e suidhichte aig dìreach 3m os cionn na mara, ri taobh na h-aibhne Kollidam, 1,937km air falbh bho Dhelhi (prìomh-bhaile na dùthcha), 1,545km bho Kolkata agus 1,119km bho Mhumbai. Tha 58,968 duine a’ fuireach anns a’ bhaile. Chaidh oilthigh a stèidheachadh an seo an an 1929. Tha Teampall Hindu cudromach anns a’ bhaile.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Na h-Innseachan
1030an
Bha na 1030s, sa 11mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 1030 is 31 an Dùbhlachd 1039. Se na ciad deich-bliadhna den linn
Roinn-seòrsa:11mh linn *
Fitty Hill
'S e beinn ann an Arcaibh, Alba a th' ann am Fitty Hill.
Suidheachadh
Air sgàth 's gu bheil àirde nam beann ag atharrachadh tro ùine, tha buidhnean eadar-dhealaichte gam measach bho àm gu àm. Rinneadh an t-ath-sgrùdadh mu dheireadh air Fitty Hill san 28 an Dàmhair 2001 agus chaidh na tomhasan a chruinneachadh air an liosta a tha ri fhaighinn air an làrach-lìn "Database of British and Irish hills".
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Beanntan ann an Arcaibh Roinn-seòrsa:Marilyn
Caraidh
Is e glac èisg a tha ann an caraidh, balla an cruth dubhan tha air an togail pàirt an astar thairis abhainn neo loch faisg air ceann an t-saile. Bithidh ceann a' bhalla fon sail aig làn na mara ach os cionn barr na mara aig làn an tràigh. Còmhla leis an sruth lìonaidh, snàmhaidh iasg a-steach ris an poll os cionn a' charaidh agus aig làn an tràigh glacar iad gu furasda.
Bha caraidhean gu math cumanta air taobh siar na Gaidhealtachd, agus chithear na tha air fàgail dhiubh gu math tric, ach chan eil mothan dhaibh air cumail an òrdugh 's an latha an diugh.
Roinn-seòrsa:Iasg Roinn-seòrsa:Muir
Veliko Tarnovo
‘S e baile mòr ann an ceann a tuath Bhulgàiria a th' ann Велико Търново neo Veliko Tarnovo (IPA: v'eliko tarnovo, Tarnovo.
1040an
Bha na 1040s, sa 11mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 1040 is 31 an Dùbhlachd 1049. Se na ciad deich-bliadhna den linn
Roinn-seòrsa:11mh linn *
Alistair Darling
Tha Alasdair Darling, Am Morair Darling à Roulanish, ’na fhear-poileataigs sa Phàrtaidh Làbarach agus bha e ’na bhall de Phàrlamaid Westminster agus na Sheannsalair an Ionmhais fo Gordon Brown bho 2007 gu 2010.
B' e Dùn Èideann an Iar-Dheas a bha ann an roinn-phàrlamaid aige. Bha e cuideachd na Rùnaire Stàite na h-Alba eadar 2003 is 2006. Anns an Reifreann air Neo-eisimealachd na h-Alba 2014 bha e ’na chathraiche na h-iomairt Nas Fheàrr Còmhla. Leig e an seat aige suas ann an 2015 is chaill am Pàrtaidh Làbarach gu Joanna Cherry e.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Làbarach na h-Alba Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba Roinn-seòrsa:Ball Taigh nam Morairean Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
Calum
'S e ainm Gàidhlig a th' ann an Calum. 'S e ainm baistidh fireann a th' ann. Nochdaidh e anns a' Bheurla mar Calum, Callum, Malcolm no Colm.
Bunachas
Thàinig an t-ainm Calum bhon ainm Laideann Columba a tha a' ciallachadh 'calman'. Bha an t-ainm dlùth ceangailte ri Naomh Calum Cille agus bha e gu math cumanta aig an àm ud. Mar sin nochd e ann an cruthan eadar-dhealaichte, mar Calum no Cailean. A bharrachd air sin dh'atharraich e gu "Colm" ann an Gaeilge agus an nuair sin don mheanbh-ainm "Colmán" (Gaeilge) no "Coleman" (Beurla). Nochd e cuideachd mar "Colum" ann an Gaeilge agus air sgàth 's an ciall aige chaidh a cheangladh leis an ainm "Máel Coluim", ainm a nochdas ann an Alba mar "Malcolm" sa Bheurla. .
Cruthan eile
Nochdaidh e mar Colum no Caluman cuideachd.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ainmean Gàidhealach
Bràid Albainn
thumb|Beanntain Bhràid Albainn san gheamhradh 'S e Bràid Albainn, Bràghad Albainn no Bràghaid Albann (Beurla: Breadalbane) an sgìre mun chuairt Chalasraid agus Srath Èireann ann an àird a deas na Gàidhealtachd.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas na h-Alba
Stoneyburn
Tha Stoneyburn ann an Lodainn an Iar. Tha Bathgate, An t-Allt Bàn, Tobar Adaidh is An Dubh Allt faisg air.
Thogadh an ionad-thaighean Bents le United Collieries ann an 1919.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Lodainn an Iar
Catan
'S e ainm Gàidhlig a th' ann an Catan. . 'S e ainm baistidh fireann a th' ann. Chan eil cruth na Beurla air.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ainmean Gàidhealach
1050an
Bha na 1050s, sa 11mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 1050 is 31 an Dùbhlachd 1059. Se na ciad deich-bliadhna den linn
Ålgård
‘S e baile beag faisg air Stavanger air an àirde an iar-dheas Nirribhidh a th’ ann an Ålgård. Tha e suidhichte aig ìre na mara san sgìre Jæren, san roinn Rogaland, ri taobh na h-Aibhne Figgjo, eadar loch Edlandsvatnet agus loch Fjermestadvatnet, 302km bho Oslo (prìomh-bhaile na dùthcha), 11km bho Shandnes agus 231km bho Bhergen. Tha mu 9,000 duine a’ fuireach sa bhaile. Chaidh Ålgård a chlàradh airson a' chiad turas ann an 1462 mar Aalægard. 'S e ionad riaghlaidh (Nirribhis: Administrasjonssenter) na sgìreachd Gjesdal a th'ann an Ålgård cuideachd.
1050an
Roinn-seòrsa:11mh linn *
Ålgård
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Nirribhidh
Clach cuid fir
thumb|250px|Clachan cuid fir ann an Djúpalónsandur ann an [[Innis Tìle, de chuideam 25, 54, 104, is 154 kg.]] Tha clachan cuid fir cumanta air feadh na Roinn-Eòrpa a Tuath, gu h-àraidh Alba, Innis Tìle (far an canar steintökin riutha), Lochlann agus Sasainn a Tuath. 'S e clachan troma a tha annta mar is trice, gun snaidheadh agus 's e an dùbhlan a tha air daoine tè dhiubh a thogail gus an neart a shealltainn. Tha cuid dhiubh cho trom 's nach deach an togail ach ann am beul-aithris dhaoine. Chaidh an spòrs seo a chur ri co-fharpaisean World's Strongest Man o chionn ghoirid cuideachd.
Clach cuid fir
Chaidh clachan cuid fir a chleachdadh mar dhearbhadh neart fhear. Bhathar a' meas òganach na fhear nuair a rachadh aige air clach cuid fir a chinnidh fhèin a thogail gu chrios.
Tha mòran ann a tha ainmeil, nam measg Clachan MhicGlaisein, Clach an Inbhir agus Clachan Gorma Dhail Mhaol Chiarain agus chaidh cuid dhiubh a chleachdadh ann an co-fharpaisean World's Strongest Man is Pure Strength a-mach o na 1980an.
Tha Clachan Gorma Dhail Mhaol Chiarain ann an seann chill Dhail Mhaol Chiarain ann an Siorrachd Inbhir Àir.
Clachan-ultaich
'S e seòrsa eile de chlach a tha sa Chlach-ultaich a gheibhear ann an Alba. Tha tè dhiubh ann an Dùn Tuilm anns an Eilean Sgitheanach air a bheil Clach-ultaich Iain Ghairbh MhicGilleChaluim Ratharsair. Thathar ag ràdh gu bheil cuideam tunna innte.
Dùthaich nam Basgach
Tha togail chlachan na Spòrs dùthchasach Basgach cuideachd agus canar harri jasoketa ris. Tha iomadh seòrsa ann dheth, ach mar is trice cleachdar clachan cruinn no ceàrnagach. Tha aig daoine ri clach a thogail de chuideam sònraichte cho tric 's a ghabhas ann an ùine shònraichte air no clach throm a thogail aon turas gus reacord a bhriseadh.
Innis Tìle
Thathar a' sònrachadh nan clachan seo nam buidhnean eadar-dhealaichte ann an Innis Tìle: fullsterkur ("làn neart") anns a bheil 155 kg (341 punnd), hálfsterkur ("leth neart") anns a bheil 104 kg (228.8 punnd), hálfdrættingur ("lagan") anns a bheil 49 kg (107.8 punnd) agus amlóði ("gun fheum") anns a bheil 23 kg (50.6 punnd) a chuideam. Nam biodh cuideigin airson falbh leis na fir a dh'iasgaich, b' fheudar dha an hálfdrættingur a thogail gu leac aig àirde a chrios aig a' char bu lugha. Tha seata dhiubh ann am baile Djúpalónssandur aig bonn Snæfellsjökull.
'S e Clach Husafell, anns a bheil 418 punnd a chuideam, aon de na clachan as ainmeile ann an Innis Tìle.
Giùlan chlachan
Tha giùlan no coiseachd chlachan na spòrs Albannach is Tìleach far am bi aig daoine ri clachan a ghiùlan sìos achadh. Tha greimeannan-làimhe sna clachan seo agus feumar dhà dhiubh a ghiùlan cho fad 's a ghabhas, mar is trice mun cuairt air ceud troigh a dh'fhaid.
Thathar den bheachd gun do thòisich an spòrs seo nuair a bha aig na fireannaich ri clachan a thoirt air falbh gu cùirn à achaidhean.
2016
'S e bliadhna leum anns a' Mhìosachan Griogarach a tha ann an 2016.
Bàsan
thumb|Peter Maxwell Davies
Roinn-seòrsa:21mh linn
24 an t-Samhain
'S e 24 an t-Samhain an 328mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (329mh ann am bliadhna-leum). Tha 37 làithean air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
thumb|Taigh [[Iain Knox ann an Dùn Èideann]]
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Nercwys
Tha am baile Nercwys ann an Sir y Fflint, a' Chuimrigh. Tha e 114.5 mi (184.2 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 170.1 mi (273.7 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 576 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 145 (25.2%); rugadh 57% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Couters Hill
'S e beinn ann an Arcaibh, Alba a th' ann an Couters Hill.
Suidheachadh
Air sgàth 's gu bheil àirde nam beann ag atharrachadh tro ùine, tha buidhnean eadar-dhealaichte gam measach bho àm gu àm. Rinneadh an t-ath-sgrùdadh mu dheireadh air Couters Hill san 24 an t-Iuchar 2013 agus chaidh na tomhasan a chruinneachadh air an liosta a tha ri fhaighinn air an làrach-lìn "Database of British and Irish hills".
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Beanntan ann an Arcaibh
Beinn Dearg (Ulapul)
'S e beinn ann am Frìth Inbhir Làthail air Ghàidhealtachd a th’ ann am Beinn Dearg. Tha e 1,0843m de dh'àirde agus 's e Beinn Rothaich a th' ann. Tha e suidhichte san ear den rathad A835 agus mu 16km san ear-dheas air Ulapul.
Eòghann MacEachainn
B' e sagairt a bh' ann an Eòghann MacEachainn (1769-1849) (Beurla: Ewen, Evan MacEachen).
Beinn Dearg (Ulapul)
Mar as trice bithear a' dèanamh air a' bheinn seo bho cheann a deas Loch Bhraoin. Dh'fhaodadh a ceangal le Cona Mheall, Meall nan Ceapraichean agus Eididh nan Clach Geala. Dh'fhaodadh cuideachd coiseachd bho Loch Droma nas fhaide deas air an rathad.
Eòghann MacEachainn
Beatha
Rugadh MacEachainn ann an 1769 ann an Àrasaig. Fhuair e foghlam ann an Valladolid, An Spàinn gus a bhith na shagart.
An uair a thill e a dh'Alba rinn e obair ann an grunn àitichean. Thog e a' chiad chaibeal ann an Laggan. Bu esan an sagart ann am Bràigh Mhàrr fad fichead bliadhna. Chaochail e aig Tobae, Gleann Lìobhait ann an 1849.
Beinn Dearg (Ulapul)
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd Roinn-seòrsa:Frìth Fanaich
Eòghann MacEachainn
Sgrìobhaidhean
Tha MacEachainn aithnichte airson na sgrìobhaidhean a rinn air a' Ghàidhlig. Rinn e eadar-theangachaidhean air leabhraichean cràbhaich. Rinn e faclair Gàidhlig cuideachd a thàinig a-mach an clò ann an trì deasachaidhean.
Rinn e eadar-theangachadh air an Tiomnadh Nuadh a dh'fhàg e aig an t-Urramach Cailean Grannd, Srath Ghlais a rinn ùrachadh a bharrachd air agus dh'fhoillsich e ann an 1875.
Am Faclair
Chaidh a faclair fhoillseachadh 'son a' chiad uair ann an 1842 (ged a chaidh 1862 a chlò-bhualadh gu mearachdach air an leabhar fhèin).
Rinn MacEachainn taghaidhean air litreachadh na Gàidhlig a bha neo-àbhaisteach. Mar eisimpleir, litrich e gach facal a thòisicheas le sr mar str. Thug MacIlleBhàin & Whyte an atharrachadh sin a-mach às an fhaclair anns na deasaichean a rinn iad aig toiseach an fhicheadamh linn.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba Roinn-seòrsa:Faclairichean Roinn-seòrsa:Cànanaichean
25 an t-Samhain
Tachartasan
thumb|Taigh-tasgaidh [[Andrew Carnegie ann an Dùn Phàrlain]]
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
2017
Bàsan
Roinn-seòrsa:21mh linn
Damanhùr
‘S e baile mòr ann an ceann a tuath na h- Èipheit a th’ ann an Damanhùr (Arabais: دمنهور, Greugais: μοῦ πόλις μικρά). Tha an t-ainm a’ ciallachadh Baile an Dia Horus, neo Di Men Hur. Tha e suidhichte aig dìreach 19m os cionn na mara, ri taobh na h-aibhne Nìl, 132km air falbh bho Chairo (prìomh-bhaile na dùthcha) agus 55km bho Alexandria. Tha 212,203 duine a’ fuireach anns a’ bhaile, an 19mh baile as motha na dùthcha.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Èipheit
MGMT
thumb|right|MGMT 2009 Is e còmhlan ciùil à Brooklyn, Eabhraig Nuadh, a tha ann am MGMT.
Tha iad air an dèanamh an àrd le Anndra VanWyngarden, Ben Goldwasser, Seumas MacRisteard, Matt Asti agus Will Berman.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil
Marinka (Donetska Oblast)
Eachdraidh
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1844. Dh' fhosgaladh taigh-gniomhachais tractair an seo ann an 1932. Aig àm an Dàrna Cogaidh, chaidh coimhearsnachd Iùdhach a' bhaile a mhurt leis na h-einsatzkommando Nàsach. Bha Marinka fo sgàile is fo bhuaidh arm na Gearamailt bho 1941 gu ruige 1943. Ann an 1991, thàinig Marinka gu bhith na phàirt de nàisean neo-eisimeileach na h-Ucràine. Thug feachdan na Ruise ionnsaigh air a' bhaile air 17 am Màrt 2022, ri linn Ionnsaigh na Ruise air an Ucràin, ach chuir Arm na h-Ùcràine ruaig orra air 19 an Giblean 2022.
Eòlas-sluaigh
A rèir a' Chunntais-shluaigh a rinneadh ann an 2001, 's e Ruisis a tha a' mhòr-chuid nan daoine ann am Marinka a' bruidhinn, ged a tha mion-chuid ann le Ucràinis cuideachd. Cha b' ann ach àn dèidh An Dàrna Cogaidh a fhuair am baile fàs uabhasach fhèin mòr a thaobh àireimh-shluaigh agus an An t-Aonadh Sobhiatach ga ghnìomhasachadh. A dh'aindeoin sin, thoisich an uiread dhaoine a tha nan tàmh ann am Marinka a thuiteam an dèidh 2001.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Ucràin
1060an
Bha na 1060s, sa 11mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 1060 is 31 an Dùbhlachd 1069. Se na ciad deich-bliadhna den linn
Roinn-seòrsa:11mh linn *
A' chaora mhaol
thumb|caoraich mhaola (uain mu còig mìosan)
Roinn-seòrsa:Gàidhealtachd Roinn-seòrsa:Na Fuadaichean
Àth Cliath
'S e tuineachadh beag ann am Mànas Àird Rois tuath air Alanais ann an Siorrachd Rois a tha ann an Àth Cliath (Beurla: Dublin).
Tha càrn seòmarach, Càrn na Fèinne, faisg air. 'S e càrn Arcaibh/Cromba à creag-lathaich is clach-ghainmhich a th' ann, is chaidh fhosgladh ann an 1876 nuair an deach dà chuirp a lorg.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Reul-eòlaiche
thumb|[[Williamina Fleming, reul-eòlaiche à Dùn Dè.]] 'S e neach-saidheans a tha ag rannsachadh na reultan agus oibseactan eile sna speuran a tha ann an reuladair no reul-eòlaiche.
Mar as àbhaist an-dràsta bi reul-eòlaichean ag obair ann an oilthighean no ann an institiuidean rannsachaidh. Feumaidh iad fiosaig agus matamataig a thuigsinn agus iad ag obair ann an sgiobaidhean mòra, mar as trice eadar-nàiseanta.
26 an t-Samhain
Tachartasan
thumb|[[Karl Ziegler]]
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Henning Mankell
B' e sgrìobhadair ainmeil às an t-Suain a bh’ ann an Henning Mankell  (IPA: hɛnˈnɪŋ ˈmaŋːkɛl, Stockholm 3 an Gearran 1948 - Göteborg  5 an Dàmhair 2015). Ogha Ivar Henning Mankell, sgrìobhaiche-ciùil, rugadh e sa phrìomh-bhaile na dùthcha ach dhealaich a phàrantan nuair a bha e na phàisd is thogadh e le athair, a bha na bhreitheamh, air feadh na Suaine: chuir e seachad bliadhnaichean ann an Sveg, Borås agus Paris. Bha e na maraiche fad bliadhnaichean cuideachd.
Ghabh Mankell le beachdan poileataigeach na làimhe chlì fad a bheatha. Bha e an lùib ar-a-ach nan oileanach ann an Paris ann an 1968. Thug e dubh-chàineadh do dh’ impireileas na Suaine ann an Aimearaga a Deas san 17mh Linn san dealbh-cluiche Nöjesparken. Bha e an sàs ann an iomairtean an aghaigh ana-ceartas agus grain-cinnidh fad a bheatha.
Bha e na riochaire taigh-cluiche Teatro Avenida ann am Maputo (Mòsaimbic). A dh’aindeoin uile uile, tha e ainmeil air feadh an t-saoghail airson nan leabhrichean eucoir a sgrìobh e mun charatar Wallander. Cha do thoisich e na leabhraichean sin a sgrìobhadh ach ann an 1991. Chaidh an sreath a reic air feadh na cruinne agus rinn am BBC sreath cuideachd. Chaochail e le aillse ann an Göteborg ann an 2015. Bha e pòsta aig Eva Bergman, nighean Ingmar Bergman.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Suaineach Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Litreachas Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Suain
Cathair (ainm)
'S e ainm Gàidhlig a th' ann an Cathair. 'S e ainm baistidh fireann a th' ann. Nochdaidh e ann am Beurla mar "Cahir".
Bunachas
Bho thùs 's e ainm Gaeilge a th' ann an "Cathair". 'S e "Cathaoir" am bun a tha aig an ainm seo. Tha e a' gabhail a-steach na seann fhaclan Ceilteach 'cath' agus 'vir' (fear) agus mar sin a' ciallachadh 'cathach, gaisgeach'.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ainmean Gàidhealach
Strontium
'S e eileamaid cheimigeach a tha ann an strontium le samhla Sr agus àireamh atamach 38.
'S e meatailt talmhaidh alcaileach a tha ann. Tha a ainm a' dol à Sròn an t-Sìthein.
Taisgealadh
Ann an 1790 lorg Adair Crawford agus William Cruickshank mèinnear ùr, strontianaid, ann an clach às na mèinnean faisg air Sròn an t-Sìthein agus rinn iad am beachd-bharail gun robh e a' cumail eileamaid cheimigeach ùr. Ann an 1808 rinn Humphry Davy strontium fìor-ghlan.
Cleachdadh
Cleachdar strontium ann an glainne airson tiùbaichean gath cathod. Is urrainn dha gathan-x a shùigheadh.
Tòrr Fhèichin
thumb|Cnocan faisg air Tòrr Fhèichin
'S e baile beag a th' ann an Tòrr Fhitheachan no Tòrr Fhèichin (Beurla: Torphichen) a tha ann an Lodainn an Iar. 'S e seo na co-chomharran aige: 55° 56′ 0″ Tuath agus  3° 39′ 0″ Iar.
Ann an 2001 bha 596 duine a' fuireach an seo.
Tha sean taigh-foghlaim an seo.
Còmhlan-Pìoba Tòrr Fhèichin is Bathgate
Stèidhicheadh Còmhlan-Pìoba Tòrr Fhèichin is Bathgate ann an 1902. An-diugh, bidh an còmhlan a' cluich aig Ìre 2 anns na co-fharpaisean aig Comann Rìoghail Albannach nan Còmhlan Phìobairean.
Aphra Behn
B' e sgrìobhadair Sasannach a bh' ann an Aphra Behn (c.1640 - 16 Giblean 1689 ) Sgrìobh i dealbh-chluichean, bàrdachd agus ficsean agus rinn i eadar-theangachaidhean. Bu i tè de na ciad boireannaich a sgrìobh gu proifeasanta. Chaidh i seachad air nòsan culturach an linn sin agus dh'fhàg i an dìleab sin do bhana-sgrìobhadairean a thàinig as a dèidh.
Beatha
Chan eil mòran fios ann mu dheidhinn làithean a h-òige. Tha fios gu do rugadh Behn anns na bliadhnaichean ro Chogadh Sìobhalta Shasainn. Tha coltas ann cuideachd gun do chuir e seachad ùine na h-òige ann an Suranam ann an Aimearaga a Deas. Phòs i Johann Behn ach tha coltas ann gun do dh'eug e goirid às dèidh dhaibh pòsadh.
Thòisich i ri sgrìobhadh agus dh'fhàs càirdeil ri na càirdean aig Iarla Rochester. Nuair a thòisich cogadh an aghaidh nan Duitseach, dh'obair i mar neach-brathaidh airson Teàrlach II. A dh'aindeoin 's gun tug i rabhadh do na Sasannaich gun robh plana aig na Duitsich ionnsaigh a thoirt bhon Abhainn Medway, cha deach an rabhadh aice a chreidsinn agus rinn na Duitsich a' chreach.
Dìleab
Bha Virginia Woolf a' cuimhneachadh oirre anns an aiste A Room of One's Own. Sgrìobh i "All women together ought to let flowers fall upon the tomb of Aphra Behn which is, most scandalously but rather appropriately, in Westminster Abbey, for it was she who earned them the right to speak their minds.".
Chaidh a thìodhlachadh ann an Abaid na h-Iar-mhanachainn. Chan eil a h-uaigh ann an Oisean nam Bàrd anns an Abaid. Lorgar i faisg air stairseach na h-Abaide ann an Clabhsair an Ear.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Sasannach Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
1070an
Sheas na 1070an, san 11mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 1070 agus 31 an Dùbhlachd 1079. 'S e a chiad deichead den linn.
Roinn-seòrsa:11mh linn *
Borås
Freumhan an Ainm
Ged nach eil freumh-fhaclachd an ainm seo cho soilleir tha e coltach gur ann à ås (Gàidhlig: druim) agus bod (bùth), a tha an t-ainm. Bheireadh sin Druim na Bùtha dhuinn sa Ghàidhlig an latha an-diugh.
Eachdraidh
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1622 leis an Rìgh Gustavus Adolphus, airson malairt nan ciùird san sgìre a bhrosnachadh. Rinn teintean mòra sgrios air a' bhaile iomadh turas: 1681, 1727, 1822, 1827 agus 1865. Thogadh an sgrìobhadair Henning Mankell an seo.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean anns an t-Suain Roinn-seòrsa:An t-Suain
Caladar an Iar
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Lodainn an Iar
2018
'S e bliadhna cumanta anns a' Mhìosachan Griogarach a tha ann an 2018.
Bàsan
Roinn-seòrsa:21mh linn
Ísafjörður
‘S e baile beag air an àirde an iar-thuath Innis Tìle a th’ ann an Ísafjörður (IPA: ˈi:saˌfjœrðʏr̥). Tha e suidhichte aig 1m os cionn ìre na mara san sgìre Norður-Ísafjarðarsýsla, san roinn Vestfirðir, ri taobh Loch-mara Skutulsfjördur, 222km bho Reykjavík (prìomh-bhaile na dùthcha), agus 234km bho Akureyri. Tha 2,636 duine a’ fuireach sa bhaile. Chaidh Ísafjörður a stèidheachadh san 9mh Linn. 'S e ionad-riaghlaidh na sgìreachd Ísafjarðarbær a th'ann an Ísafjörður cuideachd. Tha e a' buntainn dhan sgìre-phàrlamaid Norðvesturkjördæmi.
Eachdraidh
Nochd Ísafjörður ann an caibideil 42 dhen Landnámabók:
því réðst hann til Ísafjarðar; þar gerðist saga þeirra Þorbjarnar og Hávarðar
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Innis Tìle
Pen-y-ffordd
Tha am baile Pen-y-ffordd ann an Sir y Fflint, a' Chuimrigh. Tha e 115.4 mi (185.7 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 167.3 mi (269.3 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 3780 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 413 (10.9%); rugadh 44% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sir y Fflint Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Aracataca
‘S e baile meadhanach agus sgìre-riaghlaidh (Spàinntis municipio) ann an Magdalena, Coloimbia, a th’ ann an Aracataca. Tha e suidhichte aig 40m os cionn ìre na mara agus 88km air falbh bho Santa Marta, prìomh-bhaile na roinne. Tha teodhachd meadhanach dhe 30˚ aige. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1885.
Sluagh a' bhaile
Tha 19,894 duine nan tàmh anns a' bhaile fhèin, ach tha 35,520 uile gu lèir a' fuireach ann, a' gabhail a-steach na clachain thall anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile. Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin. Air adhbharan trioblaidean poilitigeach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid neo mòran nan daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns nam bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail.
Taobh chinnidh, ' s e daoine geala/mestizos a th' ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann an Aracataca, ach tha Tùsanaich ann (3.8%) agus 12.5% dhe daoine le freumhan ann an Afraga. 'S urrainn dhan 77.6% dhe na daoine ann an Aracataca leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, chan eil fòn aig an taigh ach aig 16.5% nan dachaigh.
Fèisean
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Aracataca. Chithear fèilltean Caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid Chaitligeach a th’ ann fhathast, fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s tha beairteas cultarail na dùthcha.
Ceanglaichean A-mach
An t-sìde ann an Aracataca
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Coloimbia
Alastair MacIlleMhìcheil
Tha Alastair MacIlleMhìcheil (Beurla: Alistair Carmichael) ’na fhear-poileataigs sa Phàrtaidh Libearal Deamocratach agus ’na bhall de Phàrlamaid Westminster airson Arcaibh agus Sealtainn o 2001.
Bhon Dàmhair 2013 gun Cèitean 2015 bha e ’na Rùnaire Stàite na h-Alba.
Rugadh e ann an Ìle agus bha e 'na oileanach ann an Oilthigh Ghlaschu agus Oilthigh Obar Dheathain. Dh'obair e mar neach-lagha agus leas-procadair a' Chrùin gu 2001.
Connspaid
Ann an 2015 bhuannaich e cùis fo Achd Riochdachadh an t-Sluaigh. Dh'argamaidich an Ceathrar Arcach gun do mhì-riochdaich e fhèin ann an iomairt-taghaidh nuair an do leig an Oifis Albannach meòrachan on Tosgair Frangach gu na meadhanan. Ann an 2016 riaghail a' chùirt gum feum MacIlleMhìcheil pàigheadh na cosgaisean aige.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Arcaibh Roinn-seòrsa:Buill Pàrlamaid Westminster Roinn-seòrsa:Ìle Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Libearal Deamocratach na h-Alba Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba Roinn-seòrsa:Sealtainn
Fuaimreag
'S e aon seòrsa de dh'fhogharan a tha ann am fuaimreagan. Tha iad a' cruthachadh le sèideadh a-mach gun bhacadh an adhair. Dh'fhaodhadh iad a bhith goirid no fada, agus dh'fhaodar an cur còmhla airson dà-fhogharan a dhèanamh. Tha iad a' cruthachadh lidean cuideachd.
Gàidhlig
Tha còig fuaimreagan goirid agus còig fuaimreagan fada sa Ghàidhlig:
Roinnear cuideachd air "fuaimreagan leathann" (a, o, u) agus "fuaimreagan caola" (e, i).
Aistean cho-ceangailte
Roinn-seòrsa:Cànanachas
1080an
Sheas na 1080an, san 11mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 1080 agus 31 an Dùbhlachd 1089. 'S iad a chiad deichead den linn.
Roinn-seòrsa:11mh linn *
27 an t-Samhain
Tachartasan
thumb|[[Eugene O'Neill]]
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Dà-fhoghar
Tha dà-fhoghar (diphthong sa Bheurla) a' ciallachadh fuaimreig dùbailte, neo far a bheil dà fhuaimreag còmhla ri chèile ann an aon sìola, m.e. "èi" ann an "cèile".
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Cànanachas
Westfield, Lodainn an Iar
'S e baile ann an Lodainn an Iar, faisg air Tòrr Fhitheachan, a tha ann an Achadh an Iar. Tha 180 taighean ann.
Bha stèisean-rèile ann eadar 1864 is 1930 is e air a' mheur-loidhne Thòrr Bàn is Bhathgate, pàirt de rèile Bhad nam Manach. Dh'fhrithealaich an loidhne muileann-pàipeir a chaidh a dhùnadh ann an 2002. Tha planaichean ann airson 550 taighean a thogail air làrach a' mhuilinn.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Solomon Burke
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
North Hill
'S e beinn ann an Arcaibh, Alba, a th' ann an North Hill.
Suidheachadh
Tha e suidhichte aig ceann a tuath an eilean Bheastraigh iar air Couters Hill agus Pierowall, am baile as motha ann am Bheastraigh. Tha North Hill 104m (341 troigh) de dh'àirde. Air mullach na beinne tha càrn ann a bhios a' sealltainn a' phuing as àirde. 'S e Fitty Hill a mhàthair-mhullaich, tha e suidhiche deas air North Hilll.
Air sgàth 's gu bheil àirde nam beann ag atharrachadh tro ùine, tha buidhnean eadar-dhealaichte gam measach bho àm gu àm. Rinneadh an t-ath-sgrùdadh mu dheireadh air North Hill san 20 am Faoilleach 2012 agus chaidh na tomhasan a chruinneachadh air an liosta a tha ri fhaighinn air an làrach-lìn "Database of British and Irish hills".
Tha North Hill faisg air an Noup Cliffs Natural Reserve.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Beanntan ann an Arcaibh
Roinn a' Chuain Shèimh
right|300px|thumb|Cairt: Roinn a' Chuain Shèimh
Canar gur e aon de na mhòr-roinnean an t-Saoghail a tha ann an Roinn a' Chuain Shèimh (Beurla: Oceania neo Australasia). Cleachdar an t-ainm seo gu h-àraidh ann an Cruinn-eòlas, anns an Dualchas agus anns na doighean poileataigeach. Ann am mòran chànain cleachdar an t-ainm cuideachd airson mòr-roinn eaconomach.
Tha Roinn a' Chuain Shèimh na laighe eadar Àisia agus Astràilia. Tha e a’ gabhail a-steach dùthchannan agus eileanan anns a’ Chuan Shèimh.
'S e am mòr-roinn as lugha air feadh an t-Saoghail a th' innte a thaobh farsaingeachd. Tha i anns an dàrna àite a thaobh àireamh-shluaigh. Tha i a’ gabhail a-steach barrachd air 7.500 eileann le 1,3 millean cilemeatair ceàrnach anns an fharsaingeachd uile gu lèir. Ach tha dìreach mu 2.100 eilean ann far am bi daoine a’ fuireach, mu 14,9 millean duine gu lèir.
1090an
Sheas na 1090an, san 11mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 1090 agus 31 an Dùbhlachd 1099. 'S e seo a chiad deichead den linn.
Borys Ivchenko
B' e cleasaiche agus stiùiriche fhilmichean Ucràineach/Sobhiatach a bh' ann am Borys Viktorovych Ivchenko (Ucràinis: Бори́с Ві́кторович І́вченко, Zaporizhzhia 29 am Faoilleach 1941, Kyiv, 28 an t-Ògmhios, 1990). Thug e ceum bhon oilthigh ann an Kyiv ann an 1966 agus chuir e seachad a bheatha aig obair ann an stiùideo filmichean Dovzhenko. Nochd e ann an 20 filmichean bho 1958 gu ruige 1990.
1090an
Roinn-seòrsa:11mh linn *
Roinn a' Chuain Shèimh
A-rèir dualchas tha trì roinnean ann an Roinn a' Chuain Sèimh: :
Liosta na dùthchannan agus ranntairean
A-rèir an t-shònrachaidh a chleachdar, canar gu bheil Astràilia agus Sealainn Nuadh mar phàirt de Roinn a' Chuain Shèimh cuideachd.
Borys Ivchenko
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Cleasaichean nam film Roinn-seòrsa:An Ucràin Roinn-seòrsa:Daoine às an Ucràin
Roinn a' Chuain Shèimh
Liosta na dùthchannan agus ranntairean
right|thumb|400px|Cairt poileataigeach
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Mòr-roinnean Roinn-seòrsa:Roinn a' Chuain Shèimh
Johann von Lamont
B' e reul-eòlaiche à Alba a bha ann an Johann von Lamont no Iain MacIlleDhuibh.
Rugadh e ann am Bràigh Mhàrr ach chaochail athair nuair nach robh Iain ach 12 bliadhna a dh'aois is dh'imrich e gu manachain ann an Regensburg anns a' Bhaidhearn. Chaidh e na chuidiche aig amharc-lann ann am Bogenhausen faisg air München ann an 1823 agus mhaireadh e an sin airson 51 bliadhna. Dh'ionnsaich e reul-eòlas aig Oilthigh Mhünchen agus sgrìobh e a thràchdas an sin. Chaidh e na stiùiriche na h-amharc-lainn ann an 1835 agus na ollamh reul-eòlais aig an Oilthigh ann an 1852. Rannsaich e iùl-tharraing na Thalmhainn agus dh'àireamhaich e reul-chuairtean gealaichean Ùranais is gealaich Satairn. Rinn e meas air tomad Ùranais cuideachd le coimheadachdan air a ghealaichean.
Urraman
Nuair a chaidh e na ridire na Baidheirn, fhuair e "von" aig ainm. Chaidh sloc air a' Ghealaich, ann am Muir a' Chiùineis, ainmicheadh air.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba Roinn-seòrsa:Reul-eòlaichean
Imperia
‘S e baile mòr agus port air an àirde an iar-thuath na h-Eadailt a th’ ann an Imperia. Tha e suidhichte aig dìreach 1m os cionn ìre na mara, ri taobh na Mara Mheadhanach anns an sgìre (Eadailtis: Provincia) Imperia fhèin, anns an roinn (Eadailtis: Regione) Liguria, faisg air na crìochan leis An Fhraing, 425km air falbh bhon An Ròimh, prìomh-bhaile na dùthcha, 198km bho Mhilano agus 259km bho Fhirenze. Tha 42,667 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile, an 197mh na dùthcha.
Iain Friseal
B' e ollamh agus cànanaiche Albannach a bh' ann an Iain Friseal (1882-1945). Bha e na h-àrd-ollamh aig Oilthigh Oxford agus bha ùidh shònraichte aige ann an cànanachas-coimeis, seann chànanan Ceilteach, agus na Cruithnich.
Imperia
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Eadailt
Iain Friseal
Beatha
Rugadh e ann an Inbhir Nis agus chaidh a thogail ann an Loch leitir, ann an Gleann Urchardan. Bha Gàidhlig aig a phàrantan agus aig Iain Friseal fhèin bho thùs. Fhuair e oideachadh aig Oilthigh Obair Dheathain an toiseach (Laideann, Greugais), agus as dèidh sin aig Oilthigh Chambridge agus aig Oilthigh Jena. Ann an 1927, phòs e Frances Galloway Mordaunt. Chaochail e air 15 An Cèitean 1945.
Obair anns na h-oilthighean
An toiseach, fhuair e obair aig Oilthigh Obair Dheathain. Anns na bliadhnachan seo, ro àm a' chiad chogaidh, bha clas Gàidhlig aige an an Colaisde an Luchd-teagaisg, oir cha robh a' Ghàidhlig an uair sin air a teagasg anns an Oilthigh.
Ann an 1921, fhuair e dreuchd aig Oilthigh Oxford mar àrd-ollamh nan cànanan Ceilteach, agus dh'fhuirich e ann an Oxford gu deireadh a bheatha.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Zaporizhzhia
'S e baile mòr faisg air Dnipro agus Melitopol anns An Ucràin a th' ann am Zaporizhzhia (Ucràinis: Запоріжжя, IPA: zɐpoˈr⁽ʲ⁾iʒːɐ). Tha e suidhichte air an àirde an ear-dheas na dùthcha, ri taobh na h-Aibhne Dnipro, san roinn Zaporizka Oblast. Tha 722,713 duine a' fuireach ann.
Freumh-fhaclachd
'S ann às an abairt Ucràinis за порогами (Gàidhlig: Seachad air a' bhras-shruth) 's a tha an t-ainm, leis gu robh bras-shruth air an Abhainn Dnipro an seo mus deach an loch-tasgaidh a thogail.
Eachdraidh
Thog Dmytro Vyshnevetsky daingneach fiodha air eilean san abhainn air a bheil Khórtytsya an seo ann an 1552. B' ann fo bhuaidh Impireachd nan Otomanach agus a chuid Tataraich 's a bha an t-aite eadar 1711 agus 1739. Chaidh am baile fhèin a stèidheachadh ann an 1770 mar dhaingneach agus chanadh Aleksandrovsk/Oleksandrivsk ris gu ruige 1921. Bha an Drochaid an seo air leth cudromach aig àm Cogadh Sìobhalta na Ruise, agus i a' giùlan shaighdearan, armachd, daoine leòinte agus stuth meidigeach. Air sgàth na drochaid seo, bha sabaid dhoirbh ann mu timcheall air Alexandrovsk bho 1918 gu 1921 eadar an t-Arm Dearg agus na feachdan Geala. Ann an 1991, thàinig Zaporizhzhia gu bhith na phàirt de nàisean neo-eisimeileach na h-Ucràine. Chaidh am baile a bhomadh ri linn Ionnsaigh na Ruise air an Ucràin ann an 2022.
Eòlas-sluaigh
A rèir a' Chunntais-shluaigh a rinneadh ann an 2001, 's e Ruisis (56.83%) a tha a' mhòr-chuid nan daoine ann an Zaporizhzhia a' bruidhinn, ged a tha mion-chuid ann le Ucràinis (41.64%) cuideachd.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Ucràin
1400an
Is docha gu bheil thu a coimhead airson an 15mh Linn
Feusag
'S e falt a bhios a ’fàs ann an aodann duine a tha ann feusag.
Roinn-seòrsa:Corp
Evo Morales
Is e ceann-suidhe Bhoilibhia a tha ann an Evo Morales (rug. 26 an Dàmhair, 1959). Is esan a' chiad cheann-suidhe na dùthcha a thig bhon t-sluagh tùsanach.
Roinn-seòrsa:Daoine à Boilibhia
Mairéad Ní Mhaonaigh
thumb|Mairéad Air chantainn ri Mairéad Ní Mhaonaigh nas chumanta. Air bhreith ann an Gaoth Dobhair An Lùnasdal 4mh 1959.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Daoine à Èirinn Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil Roinn-seòrsa:Seinneadairean
Kgalema Motlanthe
'S e neach-poileataigs Afraganach agus an treas Ceann-suidhe dubh ann an Afraga a Deas a tha ann an Kgalema Petrus Motlanthe (IPA:  ˈkxɑ.lɪ.mɑ mʊ.ˈtɬʼɑ.n.tʰɛ , far-ainm sa treubh aige: Mkhuluwa, Boksburg, 19 an t-Iuchar 1949). Bha Motlanthe na cheann-suidhe fad caochladh mhìos, dìreach an dèidh Thabo Mbeki. Cha do deach Motlanthe dhan oilthigh idir, ach chuir e seachad iomadach bhliadhna sna sgoiltean easbaigeach agus theab e a dhol thall thairis airson a bhith na shagart ach dhiùltadh cead-siubhal a thoirt dha. A bharrachd air a bhith an sàs anns an iomairt an aghaidh Apartheid ‘s e Riochdaire nan Aonaidhean Ciùird a th' ann cuideachd. Phòs e ri a bhean, Mapula Mokate, ann an 1976, ach dhealaich iad ann an 2010. 'S e sePedi an cànan a fhuair e bho ghlùn. Ged nach e ach ceann-suidhe eadar-amail a bh' ann, bha e gu math sgileil taobh poileataigs agus ‘s e esan a stiùirich Jacob Zuma dhan cheannas. Thathar dhen bheachd gur e fear an làimh-chlì ath’ann.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine à Afraga a Deas Roinn-seòrsa:Poileataigs
2019
'S e bliadhna cumanta anns a' Mhìosachan Griogarach a tha ann an 2019.
Bàsan
thumb|Alasdair Gray
Roinn-seòrsa:21mh linn
F. W. de Klerk
'S e neach-poileataigs Afraganach agus an Ceann-suidhe geal mu dheireadh ri linn Apartheid ann an Afraga a Deas a tha ann am Frederik Willem de Klerk (Johannesburg, 18 am Màrt 1936–Baile a' Chip, 11 dhen t-Samhain 2021 ). Bha de Klerk na cheann-suidhe fad còig bliadhna, dìreach an dèidh P. W. Botha. Rèitich de Klerk agus Nelson Mandela na còrdaidhean a chruthaich stàit ùr gun gràin-chinnidh ann an Afraga a Deas is bhuannaich an dithis aca an Duais Nobel airson Sith ann an 1993. 'S e Afrikaans an cànan a fhuair e bho ghlùn, ged a bheil freumhan Khoikhoi, frangach agus Innseachanach aige cuideachd. Bha piuthar-màthar pòsta ri seann phrìomhair na dùthcha, Johannes Gerhardus Strijdom.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine à Afraga a Deas Roinn-seòrsa:Poileataigs
Walloon (cànan)
thumb|right|250px|Sanas aig [[bùth anns a' Bheilg]]
Is e cànan Innd-Eòrpach a tha ann an Walloon neo Walon, Bhallonais. Tha Wallon ga bruidhinn anns a' Bheilg agus an ear-thuath na Frainge faisg air crìochan na Beilge. Tha i càirdeach don Fhraingis.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Cànain Ròmansach Roinn-seòrsa:An Fhraing Roinn-seòrsa:A' Bheilg
Reddingmuirhead
thumb|Reddingmuirhead 'S e baile ann an Comhairle na h-Eaglaise Brice a tha ann an Reddingmuirhead. Tha e faisg air Redding eadar Shieldhill agus Brightons. 'S e seo na co-chomharran aige: 55° 58′ 29″ Tuath agus 3° 43′ 58″ Iar.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle na h-Eaglaise Brice
Both Chuidir
thumb|Eaglais Both Chuidir 'S e baile beag faisg air Sruighlea a tha ann am Both Chuidir (Beurla: Balquhidder). Tha e suidhichte aig ceann Loch Bheòthail.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Adrian Chiles
Is e biadhtach telebhisean agus rèidio a tha ann an Adrian Chiles. Rugadh e san 21mh am Màrt, 1967 ann am Birmingham.
Obair
Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte Roinn-seòrsa:Meadhanan
Sileacon
'S e neo-mheatailt a tha ann. Tha e a' buntainn don aon buidheann mar carbon, staoin agus luaidhe agus tha an feartan coltach ri na feartan carboin.
Geòlas agus cleachdadh
Gheibhear sileacon ann an gainmheach, criadh, agus mòran clachan, agus tha mòran feuman gnìomhachail aige, mar gloinne, saimeant, concrait, agus sgealban choimpiutair.
Taisgealadh
Ann an 1820 rinn Jöns Jacob Berzelius sileacon fìor-ghlan anns an iom-obrachadh potasium agus potasium fluarasileacaid. Thug Thomas Thomson, ceimigear Albannach, an t-ainm silicon dha.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eileamaidean Roinn-seòrsa:Neo-mheatailtean
1300an
Is docha gu bheil thu a coimhead airson an 14mh Linn
Roinn-seòrsa:14mh linn *
1200an
Is dòcha gu bheil thu a' coimhead airson an 13mh Linn
Roinn-seòrsa:13mh linn *
28 an t-Samhain
Tachartasan
thumb|An [[Ifrinn (XII) le William Blake]]
's-Graveland
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Na Tìrean Ìsle Roinn-seòrsa:Bailtean nan Tìrean Ìsle
28 an t-Samhain
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
41
Is dòcha gu bheil thu a' lorg 1941
Bàsan
Roinn-seòrsa:40an
Mid Hill (Arcaibh)
'S e Mid Hill a' bheinn as motha ann am Mòr-thìr, Arcaibh, Alba.
Suidheachadh
Tha e suidhichte ann am meadhan Mòr-thìr, Arcaibh iar air Kirkwall agus tuath air Orphir. Tha e 275m (902 troigh) de dh'àirde. Air mullach na beinne chithear càrn a bhios a' sealltainn a' phuing as àirde. 'S e Marilyn a th' ann.
Air sgàth 's gu bheil àirde nam beann ag atharrachadh tro ùine, tha buidhnean eadar-dhealaichte gam measach bho àm gu àm. Rinneadh an t-ath-sgrùdadh mu dheireadh air Mid Hill san 28 an Dàmhair 2001 agus chaidh na tomhasan a chruinneachadh air an liosta a tha ri fhaighinn air an làrach-lìn "Database of British and Irish hills".
Tha beinn eile leis an dearbh ainm ann am Mòr-thìr Arcaibh; tha Mid Hill (193 m) suidhichte nas fhaide gu tuath.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Beanntan ann an Arcaibh Roinn-seòrsa:Marilyn
1100an
Is docha gu bheil thu a coimhead airson an 12na linn
Roinn-seòrsa:12mh linn *
Zundert
‘S e baile meadhanach agus sgìreachd (Duitsis: gemeente) ri taobh na crìochan leis A' Bheilg, ann an ceann a deas Na Tìrean Ìsle a th' ann an Zundert. Tha e suidhichte ri taobh na h-Aibhne Aa of Weerijs, faisg air Antwerpen, 11m os cionn ìre na mara, anns an roinn Brabant an Tuath (Duitsis: Noord Brabant), 102km air falbh bho Amsterdam (prìomh-bhaile na dùthcha), 72km bho Mhiddelburg, 52km bho Rotterdam, 72km bho Den Haag agus 76km bho Utrecht. Chaidh Zundert a chlàradh airson a' chiad turas ann an 1157 mar Sunderda. Tha 21,263 duine a' fuireach ann. Bidh am farpais fhlùraichean as motha san t-saoghal a' gabhail àite an seo as t-samhradh gach bliadhna.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Na Tìrean Ìsle Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean nan Tìrean Ìsle
42
Is dòcha gu bheil thu a' lorg 1942
Bàsan
Roinn-seòrsa:40an
29 an t-Samhain
'S e 29 an t-Samhain an 333mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (334mh ann am bliadhna-leum). Tha 32 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Cocteau Twins
B'e còmhlan ciùil bho Inbhir Ghrainnse, Alba a bha ann an Cocteau Twins.
Bha iad air an dèanamh an àrd le Elizabeth Fraser, Robin Guthrie, Simon Raymonde agus Will Heggie.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil
Kateryna Pavlenko
'S e seinneadair, beul-aithrisiche agus neach-ciùil às An Ucràin, a th' ann an Kateryna Anatoliivna Pavlenko (Ucràinis: Катерина Анатоліївна Павленко, IPA: kɐteˈrɪnɐ pɐu̯ˈlɛnko, far-ainm: Monokate, Nizhyn, 10 an Lùnasdal 1988. Ann an 2010 thuirteadh gur i an deicheamh boireannach na bu buadhmhoire na h-Ucràine. Thug Taras Shevchenko buaidh uabhasach fhèin làidir oirre.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Daoine às an Ucràin Roinn-seòrsa:An Ucràin Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil às an Ucràin Roinn-seòrsa:Seinneadairean
1000an
Is docha gu bheil thu a coimhead airson an 11mh Linn
Lamborghini
thumb|Lamborghini Aventador LP 750-4 SV
'S e companaidh Eadailteach a th' ann am Lamborghini a bhios a' dèanamh càraichean spòrs agus sòghail.
Chaidh a ’chompanaidh a stèidheachadh ann an 1963 le Ferruccio Lamborghini (1916–1993) mar fho-bhuidheann den riochdaire tractar soirbheachail Lamborghini Trattori S.p.A. Tha na prìomh oifisean aca ann an Sant'Agata Bolognese, Eadailt.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Companaidhean
Buffalo, Eabhraig Nuadh
'S e Buffalo an dàrna baile as motha a tha ann an Eabhraig Nuadh. Anns a’ bhliadhna 2011 bha 261,025 duine a’ fuireach an seo. Tha e suidhichte aig 183m os cionn ìre na mara.
43
Is dòcha gu bheil thu a' lorg 1943
Buffalo, Eabhraig Nuadh
Eachdraidh eile
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1801. Chaochail an neach-ciùil Julius Eastman an seo ann an 1990.
Daniel O'Donnell
thumb|Daniel Air chantainn ri Daniel O'Donnell nas chumanta. Air bhreith ann an Kincasslagh 1961.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Daoine à Èirinn Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil Roinn-seòrsa:Seinneadairean
Penarlâg
Tha am baile Penarlâg ann an Sir y Fflint, a' Chuimrigh. Tha e 117.9 mi (189.8 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 168.5 mi (271.1 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 13463 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 1376 (10.2%); rugadh 40% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sir y Fflint Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Buga
'S e baile meadhanach ann am Valle del Cauca (Roinn), ann an Coloimbia a th' ann am Buga neo Guadalajara de Buga. Tha e suidhichte aig àirde dhe 969m os cionn ìre na mara 67km air falbh bho Chali, prìomh-bhaile na roinne, agus 445km bho Bhogotá. 'S e Buga an 44mh baile as motha na dùthcha. Chaidh am baile a steidheachahd ann an 1555.
Saltney
Tha am baile Saltney ann an Sir y Fflint, a' Chuimrigh. Tha e 117.6 mi (189.2 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 165.2 mi (265.8 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 4896 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 321 (6.6%); rugadh 18% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sir y Fflint Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Buga
Freumhan an Ainm
Mar a b'àbhaist ann an Aimearaga, chruthachadh na Spàinntich ainmean-àite le freumhan anns na creideamhan aca neo mar chuimhne air àiteachan agus daoine ainmeil thall anns an Spàinn: m.e. Sante Fe de Bogotá, San Bonifacio de Ibagué agus Santiago de Cali. Mar sin, fhuair am baile an t-ainm Guadalajara bhon a' bhaile leis an aon ainm ann An Spàinn. 'S ann às an ainm Arabais 'wād al-ḥaŷara (واد الحجرة neo وادي الحجرة) a tha Guadalajara agus tha e a' ciallachadh Abhainn na Clachan. Tha na h-ùghdarrsan a'creidsinn gur e ainm Tùsanach a th'ann an eilimeid Buga, oir bha tuathan Carib nan tàmh an seo ro ruigheachd nan Spàinnteach. A bharrachd air sin, tha tòrr àite ris an canar Buga ri fhaicinn air feadh A' Chairibìan.