cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bryn Celli Ddu
An Heinse
Tha an dìg fhathast ri fhaicinn an-diugh a tha mu 21 meatair (69 tr) troimhe agus cho iosail ri 2 m. Is dòcha gun robh slighe no drochaid thairis air an dìg chun na heinse. Tha pailteas den eabar a' dearbhadh gun deach an dìg a chleachdadh airson ùine fhada.
Josef Mengele
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Poileataigs
Bryn Celli Ddu
An Heinse
Na bhroinn chaidh 17 tursachan a thogail ann a' chearcall. Chaidh sloc a chladhach am broinn na heinse far an do lorgadh a measg stuth loisgte cnàmh beag bho chluais daonna a bha comhaichte le clach rèidh.
Faisg air bha tursa sgeadaichte le dealbh dreach-lùbach na laighe ris an canar "The Pattern Stone". Thathar den bheachd gun robh e na sheasamh anns an heinse air sgàth 's gu bheil e sgeadaichte air an dhà thaobh. Chaidh a ghluasadh do Thaigh-tasgaidh Nàiseanta na Cuimrigh agus chaidh mac-samhail a chur na h-àite san taobh a-muigh.
Uaigh-thrannsa
thumb| Trannsa aig Bryn Celli Ddu Mu 1000 bliadhna an dèidh togail na heinse, aig Linn an Umha dh'atharraich coltas an làraich a rithist. Chaidh an tursachan a sgriosadh is a leagail agus bha sia tursachan air am briseadh le clachan trom eile.
Na àite chaidh uaigh-thrannsa a thogail air barr meadhan na heinse. Chaidh torr tìodhlacaidh a chur air barr an tuama sheòmraichean. Tha an seòmar mu 2 meatair a leud. Tha an trannsa mu 8.4 meatair (28 tr) de dh'fhaid agus mu meatair a leud. Chaidh e a thogail le 6 tursachan dìreach is còmhdaichte le 2 chlach eile.
Lorgadh cnàmhan daonna anns an trannsa is anns an tuama sheòmraichean, cuid dhiubh loisgte, cuid dhiubh neo-loisgte. Is coltach gu bheil iad a' sealltainn cleachdaidhean tìodhlacaidh eadar-dhealaichte. Chaidh an uaigh-thrannsa a chleachdadh a-rithist ist a-rithist, air sgàth 's gun deach na seann chnàmhan a thoirt air falbh bho àm gu àm.
Aig an deireadh chaidh an uaigh-thrannsa a dhùnadh le a bhith clach mhòr a chur ron doras.
Àrc-eòlas
thumb|Carragh stoc-craoibhe Ann an 1906 dh'fhoillsich Norman Lockyer a' chiad sgrùdadh eagarach mu reul-eòlas meagailiteach. Bha esan dhen bheachd gun robh an làrach na chomharra grian-stad an t-samhraidh. Aig an àm ud bhathar a' tarraing as airson na beachdan seo ach bha an rannsachaidh a rinn Christopher Knight agus Robert Lomas ann an 1997- 98 a' sealltainn gun robh Lockyer ceart. Tha iadsan dhen bheachd cuideachd gun gabhadh an làrach seo a chleachdadh mar mhìosachan àiteachais air sgàth suidheachadh sònraichte nan tursachan.
Tha Steve Burrow, glèidheadair àrc-eòlais Linn an Umha aig Amgueddfa Cymru (Taigh-tasgaidh Nàiseanta na Cuimrigh), ag aontachadh leis na bheachdan mu ghrian-stad an t-samhraidh. Mar sin tha Bryn Celli Ddu coltach ri cuid làraichean eile, leithid Maes Howe agus Newgrange, a bhios a' sealltainn grian-stad geamhraidh.
Tha an làrach ceangailte ri feadhainn eile bho àm Linn Ùr na Cloiche is Linn an Umha cuideachd. Lorgadh dà thorr tìodhlacaidh eile dìreach san àird a deas Bryn Celli Ddu agus tha tursa faisg air ann an achadh san taobh an iar. Tha creag faisg air làimh ann cuideachd a tha sgeadaichte le cup-and-ring markings.
Tha dithis neach-rannsachaidh, Rupert Soskin is Michael Bott, dhen bheachd gu bheil a' charragh a tha na seasamh ann am meadhan an t-seòmair na stoc-craoibhe a bha air a thionndaidh gu cloich. Tha a h-uile coltas aice mar rùsg craoibhe, ged nach eil fios againn san latha an–diugh am b' e craobh a bh' ann dha-rìribh a thionndaidh gu clach neo am b' e clach nàdarra a bh' ann a chaidh a thogail air sgàth 's coltas craoibhe aice.
Lodainn Mheadhanach a Deas, Srath Thuaidh agus Srath Labhdair (sgìre Phàrlamaid na h-Alba)
'S e sgìre Phàrlamaid na h-Alba a tha ann an Lodainn Mheadhanach a Deas Srath Thuaidh agus Srath Labhdair (Beurla: Midlothian South, Tweeddale and Lauderdale).
Chaidh i a chruthachadh ann an 2011 o phàirtean de Lodainn Mheadhanach agus Srath Thuaidh, Eadraig agus Srath Labhdair. Tha Maolros, Galashiels, Penicuik, Peebles agus Inbhir Lìteann san sgìre seo. Tha i ann an crìch ri Dail Chluaidh, Siorrachd Dhùn Phris, Eadraig, Roxburgh agus Siorrachd Bhearaig, Lodainn an Ear, Lodainn Mheadhanach a Tuath agus Baile nam Feusgan, Dùn Èideann Pentlands agus Gleann Iucha.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba Roinn-seòrsa:Sgìrean Phàrlamaid na h-Alba
Robbie Shepherd
B' e craoladair agus ùghdar à Alba bha ann an Robbie Shepherd (Dùn Eachd, 28 an Giblean, 1936–1 an Lùnastal, 2023).
Bhàsaich Shepherd 1 an Lùnastal 2023, aig aois 87.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Seasaidh NicLachlainn
B' e seinneadair à Alba a bha ann an Seasaidh NicLachlainn (no Seònaid NicLachlainn a-rèir a clach-uaigh; Beurla: Jessie MacLachlan).
Tha i ainmeil air sgàth 's gun robh i a' chiad seinneadair a ghabh òran anns a' Ghàidhlig air chlàr ann an 1899. Rugadh i ann an 1866 agus thogadh i anns an Òban agus athair dhi à Muile agus a màthair à faisg air an Òban. Nuair a bha i na deugaire ghluais i do Ghlaschu agus b' e seo far an robh i air an àrd-ùrlar airson a' chiad turais. Dh'fhàs i ainmeil agus ise a' gabhail òrain opara cuideachd - mar eisimpleir sheinn i ann an Caisteal Bhaile Mhorail anns na 1890an. Chaochail i ann an Glaschu dìreach an dèidh dhi a thilleadh bhon Fhraing anns a' Chogadh Mòr. Chaidh a tìodhlacadh ann an Cladh Cathcart ann an Glaschu.
Bha iomairt anns an Dàmhair 2020 airson a clach-uaigh, a bha ann an droch stàit, a chàradh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba Roinn-seòrsa:Seinneadairean Gàidhlig
Ilthigh Stàite Kuban
thumb|Ilthigh Stàite Kuban Ilthigh Stàite Kuban is e seo aon de na h-oilthighean as motha agus as sine ann an ceann a deas na Ruis, Krasnodar.
Chaidh an t-oilthigh a stèidheachadh ann an 1920 ann an Krasnodar. Chaidh a’ chiad reachdair a thaghadh Nikandr Marks, a bha na sheanalair air arm ìmpireil na Ruis, neach-eachdraidh agus eòlaiche air seann phaileography na Ruis.
Ann an 1994 chaidh an t-oilthigh aithneachadh mar aon de na prìomh ionadan foghlaim àrd-ìre anns an Ruis. Ann an 2004 agus 2005 chaidh an t-oilthigh a ghabhail a-steach anns na 100 oilthighean as fheàrr san Ruis agus fhuair e am Bonn Òr “Airson Càileachd Eòrpach”. Ann an 2008, chaidh Mikhail Astapov, a bha na cheannard air an roinn foghlaim ann an Krasnodar Territory, ainmeachadh mar reachdair an oilthigh.
Ilthigh Stàite Kuban air a bhith a’ trèanadh eòlaichean cèin bho 1970. Tha na ceumnaichean aige nan coigrich bho barrachd air 120 dùthaich air an t-saoghal. An-diugh, tha oileanaich à Àisia, Ameireagaidh, Afraga agus an Roinn Eòrpa a’ leantainn orra ag ionnsachadh aig an oilthigh.
Roinn-seòrsa:An Ruis
Hans Frank
B' e neach-lagha neach-poileataigs agus eucoireach-cogaidh Nàsach às A' Ghearmailt a bh' ann an Hans Michael Frank (Karlsruhe, 23 an Cèitean 1900 - Nürnberg, 16 an Dàmhair 1946). Rugadh agus thogadh Franks ann an Karlsruhe agus bhuinneadh e do theaghlach bùirdeasach Caitligeach - bha athair na neach-lagha agus bha seanair na bhancair. Fhuair e a chuid foghlaim aig Oilthigh Mhünchen agus Oilthigh Kiel. Bha e na bhall an DAP - ro-ruithear a' Phàirtidh Nàsach - agus bha e an sàs ann an Hitlerputsch ann an 1923. B' e neach-lagha pearsanta Adolf Hitler a bh' ann am Franks. Chaidh ainmeachadh Riaghladair-Coitcheann na Pòlainne - fo smachd na Gearmailte - ann an 1939 agus le sin b' e Franks fhèin a os cionn ceithir campaichean-losgaidh. Chuir e air dòigh siostam ceannairceachd na stàite, murt, tràilleachd agus uile-losgadh. Bha Franks air a dhìteadh an dèidh a' Chogaidh agus chaidh a chrochadh air 16 an Dàmhair 1946 airson an uilc a rinn e.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Poileataigs
Eaglais nam Manach Liath
thumb|Eaglais nam Manach Liath thumb|Cladh Eaglais nam Manach Liath
'S e eaglais pharaiste Eaglais na h-Alba ann an Dùn Èideann a th' ann an Eaglais nam Manach Liath. Chaidh a stèidheachadh air làrach manachainn nam manach Frainseasach (manach liath) - às a seo a h-ainm.
Tha Eaglais nam Manach Liath co-cheangailte ri eachdraidh nan Cùmhnantach. Chaidh an Cùmhnant Nàiseanta sgrìobhadh ann an cladh na h-Eaglaise ann an 1638. Ann an 1679, chaidh faisg air 1,200 Cùmhnantaich prìosanachadh anns a' chladh is iad a' feitheamh airson cùirt.
Tha seirbheisean Gàidhlig gan cumail anns an Eaglais gach seachdain
An cladh
Na daoine ainmeil a chaidh tìodhlacadh anns a' chladh:
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:Alba
Na Cùmhnantaich
thumb|'Coinneamh mì-laghail. Na cùmhnantaich ann an gleann' le Alasdair Carse
B' e buidheann cràbhach Pròstanach a bh' anns na Cùmhnantaich. Bha na Cùmhnantaich air leth cudromach ann an eachdraidh na h-Alba anns an 17mh Linn. Bha iad a' cur an ainmean ri aontan (cùmhnantan), gu sònraichte Cùmhnant Nàiseanta 1638, gus an Leasachadh Pròstanach ann an Alba san 17mh linn a dhìon agus a chur air adhart. B' e Alasdair Peden (Alexander Peden) aon de na Cùmhnantaich a bu dhìlse.
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:Alba Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Bertioga
'S e baile meadhannach faisg air São Paulo, ann an ceann a deas Bhraisil a th' ann am Bertioga (ainm slàn: Município da Estância Balneária de Bertioga). Tha e suidhichte ri taobh na h-Aibhne Itapanhaú, aig 8m os cionn ìre na mara, anns an sgìre Baixada Santista, san stàit (Portagailis: estado) São Paulo. Tha 64,723 duine a' fuireach ann. 'S ann air turasachd 's a tha eaconomaidh a' bhaile stèidhichte.
Eachdraidh
'S ann à piratyoca - a tha a' ciallachadh Taigh an Èisg Gil air neo buriquioca a tha a' ciallachadh Taigh a' Mhuncaidh ann an Tupi - 's a tha an t-ainm. Bhuinneadh Bertioga gu Santos gu ruige 1991. Chaochail an Nàsach Josef Mengele ann an tubaiste snàimh an seo ann an 1979.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Braisil
IMDb
’S e a th’anns an IMDb (Internet Movie Database) ach stòr-dàta mór den a h-uile film a bha riamh ann, ann an cànan sam bith, agus de torr phrògraman telebhisein agus gheumaichean bhideo cuideachd, agus den a h-uile actair a bha riamh annta.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Film Roinn-seòrsa:Stòir-dhàta
Weiden in der Oberpfalz
'S e baile meadhannach faisg air Nürnberg, ann an ceann a deas na Gearmailt a th' ann am Weiden in der Oberpfalz (ainm goirid: Weiden i.d.OPf., Baidhearais: Weidn in da Owapfalz). Tha e suidhichte ri taobh na h-Aibhne Waldnaab, aig 397m os cionn ìre na mara, san stàit (Gearmailtis: Land) A' Bhaidhearn. Tha 42,535 duine a' fuireach ann.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Ghearmailt
Cogadh 1812
Mhair Cogadh 1812 dà bhliadhna gu leth, thachair e ann an Aimearaga a Tuath, agus bha na Stàitean Aonaichte agus an Impireachd Bhreatainneach an sàs ann. Dh'fhuasgail an cogadh tòrr thrioblaidean a dh'èirich, ach nach deach a cheartachadh, leis an Aramach Ameireaganach bliadhnaichean roimhe. Ged a thachair seo, cha do dh'atharraich crìochan sam bith idir, aig a' cheann thall. Ghairm Ameireaga cogadh an aghaidh nam Breatannach ann an 1812 airson mòran adhbharan; mar eisimpleirean bacadh eaconomach a chuireadh ann le Breatann is i a' cogadh ris na Frangaich cuideachd aig an àm. A bharrachd, chuireadh Breatainn maraichean Ameireaganach an grèim agus an uair sin thugadh iad orra obrachadh airson a' Chabhlaich Rìoghail, agus bhrosnaicheadh iad na tùsanaich an aghaidh nan Ameireaganach agus an dòchais aca gum biodh iad a' meudachadh. Bha na h-Ameireaganaich ag iarraidh ri smachd a ghabhail anns na tìrean-imrich aig Breatann ann an Aimearaga a Tuath cuideachd.
Roinn-seòrsa:Cogadh Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:An Spàinn Roinn-seòrsa:Breatainn Roinn-seòrsa:Na Stàitean Aonaichte
DNA
'S e moileciuil a tha a' còdachadh fiosrachadh airson creutairean a dhèanamh a tha ann an DNA (searbhag dhiocsairiobo-niùclasaich, Beurla: deoxyribonucleic acid).
Structar
thumb|Na bunan thymine (T), adenine (A) agus adenine (A). Tha na buidhnean fosfait (ann an cearcaill) gan ceangal ri chèile. 'S e hèileags dùbailte a tha ann, is na h-iallan à fosfat, siùcair agus bun – adenine (A), thymine (T), cytosine (C) agus guanine (G). Bidh adenine a' paidhreachadh ri thymine agus cytosine a' paidhreachadh ri guanine. Tha an t-sreath de bhunan a' mìneachadh na gin-sheòrsa agus seo a' cruthachadh, còmhla ri buaidhean àrainneachdail, na fèano-sheòrsa.
Eachdraidh
Lorg Friedrich Miescher moileciuil ùr ann an ceallan fala geala, is chur e "nuclein" air. Seo DNA agus grunnan-feòla a shiubhal. Lorg Maurice Wilkins gun robh dà structar aig DNA, cruth A a bha criostalach agus cruth B a bha faisg air criostalach. Ann an 1951 rannsaich Wilkins cruth A agus Rosalind Franklin cruth B. Tha ise ainmeil airson Photograph 51, dealbh de phàtran a rinn gathan-x nuair a chaidh iad tro cruth B. Às an ìomhaigh seo lorg i gu bheil an t-aonad ath-thriallach mòran nas motha na aonadan ann am moileciuilean eile, agus gun robh co-chothromachd C2 air. Ach b' e Francis Crick agus James Watson a dhearbh structar DNA le modalan de chairt-bhòrd. Bhuannaich iad agus Wilkins an Duais Nobel an dèidh do Fhranklin a bhàsachadh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bith-eòlas
Status quo ante bellum
'S i abairt Laidinneach a tha ann an "status quo ante bellum" a tha a' ciallachadh "mar a bha rudan ron a' chogadh".
Aig an tòiseach, chleachdadh an abairt seo airson an t-suidheachadh aig deireadh chogaidhean neo bhlàr as dèidh dhan nàmhaid fhalbh agus nuair a chuireadh an riaghaltas (a chaich a phutadh a-mach à cumhachd roimhe) na àite a-rithist. Nuair a chleachdar i mar seo, bidh i a' ciallachadh nach do dh'atharraich crìochan, còir eaconomaigeach, neo còir poileataigeach air sgàth na strì.
Air a chaochladh, tha an abairt Laidinneach "uti possidetis" a' ciallachadh gum bi gach taobh an sàs anns an strì a' cumail cumhachd neo smachd air gach nì mar a bhios iad aig deireadh a' chogaidh.
Bhon abairt seo, tha "status quo" agus "status quo ante" air a thighinn. Anns Na Stàitean Aonaichte, bithear a' bruidhinn air an àm ron a' Chogadh Chatharra Ameireaganach nuair a chleachdar "antebellum". Anns an Roinn-Eòrpa agus àiteachan eile, tha seo a' ciallachadh an ama ron a' Chogadh Mhòr.
Roinn-seòrsa:Cogadh Roinn-seòrsa:Cànain Eadailteach
Ribe ochd-chasaich
Is e ribe ochd-chasaich, seòrsa poit-chrèadha a th' air a cleachdadh le iasgairean Iapanach is timcheall a' Mhuir Mheadhan-tìrich airson ochd-chasaich a ghlacadh. Tha feadhainn phlastaig a' fàs nas bitheanta.
Bidh na poitean-crèadha seo air am fàgail air grunnd na mara 's gun acainn eile ann ach ròpa airson an tarraing a-nìos. Thig na h-ochd-chasaich, no gibearnaich eile dhen t-seòrsa, a-steach don phoit-chrèadha, 's iad a' cur feum air mar dhìdean. Nuair a tharraingear na poitean a-nìos, mar as trice, cha dèan na h-ochd-chasaich oidhirp air teicheadh ach, air a' chaochladh, crubaidh iad air ais ri ballachan an ribe. Mar sin, chan ionann ribeachan ochd-chasaich agus ribeachan eile, leithid clèibh-giomaich a bhios a' bacadh a' chobhartaich o bhith faighinn às.
Roinn-seòrsa:An t-Seapan Roinn-seòrsa:Iasgach
Liu Xiaobo
B'e Liu Xiaobo (刘晓波 Sìonais simplichte; 劉曉波 Sìonais traidiseanta; 28mh An Dùbhlachd 1955 - 13mh An t-Iuchar 2017) beachdadair litreachais Sìonais, bàrd, sgrìobhadair, labhraiche Duais Nobel airson Sìthe, agus fear-dèanadais airson còireachan daonna a strì airson deamocrasaidh ann an Sìona.
Bha e ag obair na sgoilear thall thairis ri linn nan casaidean Ceàrnag Tiananmen, ach thill e gu Sìona a ghabhail pàirt anns an iomairt deamocrasaidh.
'S na bliadhnaichean ri thighinn, chuireadh an riaghaltas comannach e sa phrìosan iomadaidh uair. Ann an 2008, chuir e ainm ri Charter 08, gairm-fhollaiseach airson còireachan daonna, saorsa labhairt, agus deamocrasaidh. Beagan às dèidh làimh, chaidh a chur an greim, agus aig an deuchainn, fhuair na h-ùghdarrasan e ciontach airson truailleadh cumhachd na stàit, le dìt 11 bliadhna. Bhuannaich e Duais Nobel airson Sìthe ann an 2010, nuair a bha e fhathast sa phrìosan.
Dh'fhuiricheadh e am prìosan còrr a bheatha gus an do chaochail e ann an 2017 le aillse a' ghrùthain.
Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Sìn Roinn-seòrsa:Tiananmen Roinn-seòrsa:Duais Nobel airson Sìthe
Hermann Göring
B' e paidhleat, neach-poileataigs agus eucoireach-cogaidh Nàsach às A' Ghearmailt a bh' ann an Hermann Wilhelm Göring (Rosenheim, 12 am Faoilleach 1893 - Nürnberg, 15 an Dàmhair 1946). Rugadh agus thogadh Göring ann an Rosenheim agus bhuinneadh e do theaghlach bùirdeasach - bha athair na riochdaire dioplòmasach a dh' obair ann ann Naimibia agus Haiti. Fhuair e a chuid foghlaim aig Oilthigh Mhünchen. Bha e na bhall a' Phàirtidh Nàsach on toiseach-toisichidh agus bha e an sàs ann an Hitlerputsch ann an 1923. B' e Göring a stèidhich an Gestapo. An dàrna fhear na bu chumhachaile san Treas Reich an dèidh Adolf Hitler fhèin, b’ e Göring a bha os cionn na Luftwaffe gu ruige deireadh a’ Chogaidh agus, ann an 1940, chaidh ainmeachadh na Reichsmarschall agus feachdan na Gearmailte air fad fodha. Bha e air a dhìteadh airson an uilc a rinn e an dèidh a' Chogaidh ach chuir e às dha fhèin air 15 an Dàmhair 1946.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Poileataigs
Okazu
Is e okazu an t-annlan a bhithear ag ithe le rus an cois diathaid Iapanaich. Coltach ris an fhacal Ghàidhlig fhèin - annlan - gheibhear iomadh seòrsa bìdh an lùib an fhacail okazu.
Ro-ràdh
Aig diathad Iapanach, gheibhear bobhla ruis is bobhla brot miso, agus gabhar aon gu trì frith-thruinnsearan (truinnsearan beaga) is aon phrìomh thruinnsear na chois. Mar as trice, 's e sailead is glasraich (no pònairean, tofu, feamainn, sashimi msaa.) a bhios sna trì truinnsearan beaga, agus feòil no iasg anns a' phrìomh thruinnsear. Is e okazu a theirear riutha seo uile.
Is àbhaist do bheil am biadh anns gach frith-thruinnsear air a chòcaireachd ann an dòigh eadar-dhealaichte air sgàth co-chòrdadh fallaineachd. Mar thoradh, is tric a gheibhear soitheach beag saileid, agus soithichean beaga an urra de ghlasraich stòbhte, fraighigte no ròsta. Dh'fhaodadh am prìomh-thruinnsear a bhith air a bhruich  le sabhs sòighea, air fraighigeadh no air a ghrìosadh a-rèir dè gnè de bhiadh a th' ann.
Roinn-seòrsa:Biadh Seapanach
Günzburg
'S e baile meadhannach eadar Lauingen agus Ulm, ann an ceann a deas na Gearmailt a th' ann an Günzburg (Spàinntis: Gunzburgo). Tha e suidhichte ri taobh na h-Aibhne Danube, aig 465m os cionn ìre na mara, anns an sgìre Günzburg fhèin, san stàit (Gearmailtis: Land) A' Bhaidhearn. Tha 20,958 duine a' fuireach ann.
Eachdraidh
'S ann à Gontia, ban-dia Cheilteach, s' a tha ainm a' bhaile. B' e an treubh Ghearmailteach Alemanni a ghabh os làimh na sgìre san 6mh Linn. Chaidh am baile a chlàradh airson a' chiad turais ann an 1065 mar Gunceburch. Aig deireadh na 15mh Linn chuireadh a' choimhearsnachd Iùdhach às Ulm agus ghluais a' mhòr-chuid dhuibh gu Günzburg. Bha mu 5,000 croitear casgairte ann an 1525 faisg air Günzburg aig àm Cogadh nan Croitear Gearmailteach (Gearmailtis: Deutscher Bauernkrieg). Thug Chogadh nan 30 Bliadhna buaidh uabhasach làidir air Günzburg, ach chaill a' mhòr-chuid am beatha. Thug feachdan na Frainge ionnsaigh air Arm na h-Ostaire an seo air 9 an Dàmhair 1805: ghèill mu 1,000 saighdear Ostaireach. Mar phàirt Còrdadh an Sìthe Phressburg, ghabh Rìoghachd Bayern os làimh a' bhaile ann an 1806. B' ann anns an sgìre seo 's a leasaicheadh am Messerschmitt Me 262, eadar 1941 agus 1942. Thug plèanaichean cogaidh ionnsaigh air a' bhaile sa Ghiblean 1945: rinneadh droch sgrios agus milleadh air an t-stèisean rèile agus an caisteal.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Ghearmailt
Seòras Bochanan
B' e sgoilear, eadar-theangaiche agus neach-eachdraidh a bh' ann an Seòras Bochanan, no George Buchanan ann am Beurla (An Gearran 1506–28 an t-Sultain 1582). Bha e gu h-àraidh ainmeil mar sgrìobhadair ann an Laideann.
A bheatha
Rugadh Seòras Bochanan ann an Cill Eàrnain. B' e Gàidhlig am prìomh chànan aige. Fhuair e foghlam aig Oilthigh Pharas agus aig Oilthigh Chill Rìmhinn. Fhuair e ceum MA ann an 1528. Bha e ag obair mar neach-teagaisg anns an Fhraing, anns a' Phortagail agus ann an Alba. Bha e a' brosnachadh an Ath-leasachaidh. B' e oide-fhoghlaim do Mhàiri I, bànrigh na h-Alba agus do Sheumas VI, a mac, a bh' ann. Chaochail e ann an 1582 agus chaidh a thìodhlacadh ann an cladh Eaglais nam Manach Liath ann an Dùn Èideann.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Laidinneach Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Albannach Roinn-seòrsa:Creideamh Roinn-seòrsa:Bàird Albannach
Oilthigh Fhreiburg
'S e oilthigh ann am Freiburg im Breisgau (Baden-Württemberg) a tha ann an Albert-Ludwigs-Universität Freiburg, ainm goirid sa Ghearmailtis: Universität Freiburg (Gàidhlig: Oilthigh Fhreiburg). Chaidh a stèidheachadh ann an 1457 le Albrecht VI. B' e oilthigh Caitligeach a bh' ann aig an toiseach-tòisichidh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Oilthighean Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Martin Gottfried Weiß
B' e eucoireach-cogaidh nàsach às A' Ghearmailt a bh' ann am Martin Gottfried Weiß (Weiden in der Oberpfalz, 3 an t-Ògmhios 1905 - Landsberg am Lech, 29 an Cèitean 1946). Rugadh agus thogadh Weiß ann am baile beag sa Bhaidhearn agus bhuinneadh e do theaghlach clas-obrach Caitligeach - dh'obair athair air na trèanaichean. Rinn e trèanadh ann an innleadaireachd a dèidh na sgoile agus chuir e seachad trì bliadhna ag obair às leth chompanaidh dealain. Ghabh e sa Phàrtaidh Nàsach ann an 1926 an dèidh an Hitlerputsch agus, air ceann sreatha, san SS. Thoisich e ann an KZ Dachau ann an 1933 agus fhuair e àrdachadh gu ceannard KZ Neuengamme ann an 1940. An ceann dà bhliadhna, ann an 1942, bha e air ais ann an KZ Dachau far an robh e gu ruige 1943, nuair a chaidh ainmeachadh ceanard KZ Majdanek. Fhad's a bha e an sàs anns na campaichean, chuireadh iomadh doine gu bàs, ciorramaich agus Iùdhaich nam measg. Bha Weiß air a dhìteadh an dèidh a' Chogaidh agus chaidh a chrochadh air 29 an Cèitean 1946 airson an uilc a rinn e.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Cogadh
Better Together (iomairt)
'S e iomairt a tha ann am Better Together airson glèidheadh an Aonaidh. Chaidh a stèidheachadh ann an 2012 leis na trì prìomh-phàrtaidhean poileataigeach a tha an aghaigh neo-eisimeileachd na h-Alba:
A bharrachd air na trì pàrtaidhean seo, chlàraich na pàrtaidhean is buidhnean a leanas mar luchd-taic na h-iomairte :
Buidhnean taice eile
Tha buidhnean eile ann a tha a' cur taic ri iomairt Better Together ach nach eil air clàradh gu h-oifigeach. Tha iad seo a' gabhail a-steach:
Tùsan
Roinn-seòrsa:Iomairtean Roinn-seòrsa:Poileataigs
Oilthigh Würzburg
'S e oilthigh ann am Würzburg (A' Bhaidhearn) a tha ann an Julius-Maximilians-Universität Würzburg, ainm goirid sa Ghearmailtis: Universität Würzburg (Gàidhlig: Oilthigh Würzburg). Chaidh a stèidheachadh ann an 1407, a dhùnadh ann an 1415 agus a dh' fhosgadh a-rithist ann an 1582. B' e oilthigh Caitligeach a bh' ann aig an toiseach-tòisichidh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Oilthighean Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Oilthigh Bhonn
'S e oilthigh ann am Bonn (Nordrhein-Westfalen) a tha ann an Rheinische Friedrich-Wilhelms-Universität Bonn, ainm goirid sa Ghearmailtis: Universität Bonn (Gàidhlig: Oilthigh Bhonn). Chaidh a stèidheachadh ann an 1818 le Friedrich Wilhelm III. B' e oilthigh Pròstanach a bh' ann aig an toiseach-tòisichidh. 'S e an t-oilthigh as motha na Gearmailt 's a th' ann.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Oilthighean Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Ōwakudani
S e Owakudani (大涌谷, Gleann Mòr Goileach) no Owakuzawa cruinn-shloc a dh’fhàgadh ann le spreadhadh deataich (phreatic) anabarrach mòr bho chionn mu thrì mìle bliadhna. Tha e suidhichte ann an Hakone, Kanagawa san Iapan.
Tha gasaichean fumaroileach a’ sgaoileadh haidroidean sulphaighd is sulfar dà-ogsaid puinnseanta às a’ chruinn-shloc fhathast. Le sin, chan eil nasg na tìre san sgìre seo ach brisg, lag air sgàth an sgaoilidh fhumaroilich seo, agus e ʼna adhbhar do dh’iomadach maoim-talmhainn san aimsir a dh’fhalbh.
An 1910, bha maoim-slèibhe fharsaing ann air sgàth dile mhòr a thug air grùid sleamhnachadh sios gu ruige bruaichean Abhainn Hayakawa ʼs ag adhbhrachadh tubaist mhòr san deach mòran dhaoine a chall. Chun an-diugh fhèin, ʼs tric a bhios maoimean-slèibhe a’ tachairt air an taobh seo dhen bheinn.
Mar dhòigh air mòr-thubaist eile a bhacadh, tha riaghaltas sgìre Kanagawa a’ gabhail contra-cheumannan leithid obraichean gus smachd a chumail air crìonadh na talmhainn, agus lìnigeadh nan slèibhtean le clachan, is obair bòraigidh is acrachaidh.
Roinn-seòrsa:An t-Seapan
Rosenheim
'S e baile mòr eadar München agus Salzburg, ann an ceann a deas na Gearmailt a th' ann an Rosenheim. Tha e suidhichte ri taobh na h-Aibhne Inn, aig 447m os cionn ìre na mara, anns an sgìre Oberbayern, san stàit (Gearmailtis: Land) A' Bhaidhearn. Tha 63,591 duine a' fuireach ann. 'S e àite cudromach a thaobh chòmhdhalach eadar-nàiseanta 's a th' ann air sgàth 's gu bheil e leth-shligheach eadar bailtean mòr anns A' Ghearmailt, An Eadailt agus An Ostair.
Eachdraidh
'S ann à Rosen (Gàidhlig: ròsan), agus heim (Gàidhlig: dhachaidh) s' a tha ainm a' bhaile. Chaidh am baile a chlàradh airson a' chiad turais ann an 1234. Thug Chogadh nan 30 Bliadhna buaidh uabhasach làidir agus A' phlàigh a bhuail am baile ann an 1634 air Rosenheim, agus rinn teine sgrios agus milleadh air a' mhargaidh ann an 1641. B' ann làidir 's a bha Nàsachd an seo agus stèidheachadh meur a' Pàirtidh Nàsaich ann an 1920, a rinn droch sgrios dhan choimhearsnachd bheag Iùdhach a bha na tàmh sa bhaile agus fhuair cuid dhuibh bàs san Uile-losgadh. Chaochail an ceòladair Aimearganach Ray Manzarek le aillse an seo ann an 2013. B' esan a chluicheadh a' phiàno anns na 60an leis The Doors.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Ghearmailt
Swansea City A.F.C.
Ann an co-fharpaisean Eòrpach tha iad a' cluich airson Sasainn.
Chaidh an club a stèidheachadh ann an 1912 fon ainm "Swansea Town" agus tha iad na ball den Lìog ball-coise bho 1921 a-mach. Dh'atharraich iad an t-ainm aca a-rithist nuair a fhuair Swansea inbhe mar bhaile.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Ball-coise Roinn-seòrsa:A' Chuimrigh
Gestapo
B' e feachd poileis oifigeil Nàsach a bha an sàs anns gach uile dùthaich air a cheansachadh le air neo fo smachd A' Ghearmailt Nàsach a bh' ann an Geheime Staatspolizei (Gàidhlig: Poileas Dìomhair na Stàite, ainm goirid: Gestapo, IPA: ɡəˈʃtaːpo). Chaidh an Gestapo a chruthachadh air 26 an Giblean 1933 le Hermann Göring. Dh'aonaich e na feachdan dìomhair a bh' anns dùthaich mar-thà ann an aon bhuidheann, ach a-nis fo stiùir nan Nàsach. Air 20 an Giblean 1934, thàinig an Gestapo fo smachd ceannard an SS, Heinrich Himmler, a chaidh ainmeachadh ceannard Poileas na Gearmailt le Adolf Hitler ann an 1936. Le sin, b' e feachd nàiseanta a bh' ann an Gestapo, seach seirbheis roinneil no ionadail àbhaisteach. A barrachd air sin, b' ann fo sgàil na Sicherheitspolizei (Gàidhlig: Poileas-tèarainteachd, ainm goirid: SiPo). An dèidh 27 an t-Sultain 1939, b' e an Reichssicherheitshauptamt (Gàidhlig: Prìomh-oifis Tèarainteachd na Rìoghachd, ainm goirid: RSHA) a rianaicheadh an Gestapo, fon ainm Amt 4 na RSHA. mar cho-bhuidheann na Sicherheitsdienst (Gàidhlig: Serbheis Tèarainteachd). Ghabh an Gestapo pàirt cudromach ann an Uile-losgadh tron Dàrna Chogadh. An dèidh a' chogaidh bha an Gestapo air a sheòrsachadh mar bhuidheann eucoireach airson an uilc a rinn iad.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Poileataigs Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Cogadh
Heinrich Himmler
B' e eòlaiche-àiteachais agus neach-poileataigs Nàsach às A' Ghearmailt a bh' ann an Heinrich Luitpold Himmler (IPA: ˈhaɪnʁɪç ˈluːɪtˌpɔlt ˈhɪmlɐ, München, 7 an Dàmhair 1900 - Lüneburg, 23 an Cèitean 1945). Rugadh agus thogadh Himmler ann am München agus bhuinneadh e do theaghlach bùirdeasach Caitligeach - bha athair na neach-teagaisg a dh' oidich am Prionnsa Heinrich às A' Bhaidhearn. Fhuair e a chuid foghlaim aig Oilthigh Teicnigeach Mhünchen. Ghabh e ann am Pàrtaidh Nàsach ann an 1923 agus bha e an sàs ann an Hitlerputsch. B' e Himmler a stèidhich na Schutzstaffel ann an 1925 agus ghabh e os làimh an Gestapo ann an 1934. Stèidhich e Einsatzgruppen agus thog e campaichean-losgaidh. Bha e a-measg nan daoine na bu chumhachaile san Treas Reich an dèidh Adolf Hitler fhèin. Bha e air a ghlacadh le feachdan Breatannach aig deireadh a' Chogaidh ach chuir e às dha fhèin air 7 an Dàmhair 1945.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Poileataigs
Portmeirion
Tha am baile Portmeirion suidhichte ann an Gwynedd ann an ceann a tuath na Cuimrigh. Chaidh am baile a dhealbhadh is a thogail eadar 1925 is 1975 le Sir Clough Williams-Ellis. Tha e dealbhaichte ann an stoidhle Eadailteach agus 's e aon de na àitichean as cudromaiche a th' ann airson roinn turasachd na Cuimrigh. Tha e aig urras carthannach a-nis.
Chaidh mòran fhiolmaichean is prògraman Tbh a thogail ann am Portmeirion agus dh'fhàs e ainmeil mar "The Village" anns na 1960an air a' phrògram Tbh "The Prisoner".
Eachdraidh
Bho thùs bha oighreachd prìobhaideach ann ris an chanadh "Aber Iâ". Bha an làrach air an leudachadh nuair a chaidh ionad-leaghaidh is bàta-lann a thogail anns na 1850an. Cheannaich Sir Clough Williams-Ellis am fearann seo ann an 1925 airson nas lugha na 5.000 not. Dh'atharraich e ainm an àite gu Portmeirion: "Port-" air sgàth 's gu bheil e faisg air a' chosta; agus "-meirion" bhon sgìreachd Merioneth (Cuimris: Meirionydd) far a bheil am baile  suidhichte.
left|thumb|"Amis Réunis" - Bàta cloiche Cha robh ach togalach mòr ann agus taigh a' ghàirnealair, taigh a' ghobhainn is stàballan. Aig an toiseach leasaich e na taighean dùthchail mar taighean-còmhnaidh agus chuir e ainmean ùra orra: "White Horses", "Mermaid" is "The Salutation". Chaidh prìomh togalach na h-àite ag atharrachadh gu taigh-òsta; dh'fhosgail e ann an 1926. Eadar 1926 is 1939 chaidh barrachd togalaichean ùra a thogail leithid Angel & Neptune, an tùr Campanile air a' chnoc as àirde; Prior's Lodging, Hercules Hall, Pilot House is eile. Chleachd e seann phìosan bho thogalaichean a chaidh a leagail ann an àitichean eile. Mar eisimpleir thàinig an Hercules Hall à Sir y Fflint agus am Pantheon à Sir Gaerfyrddin. Ghabh e rudan bho ailtirean eile a-steach cuideachd. Air an tràigh air beulaibh an taigh-òsta chaidh bàta "Amis Réunis" a thogail, bàta a bha air a sgrios ann an stoirm ann am Portmeirion. Ged a tha an "Amis Réunis" a dhèanamh à clachan tha coltas mar fhìor bhàta aige ma choimheadar air bho astair rud beag air falbh. Chuir an Dàrna Cogadh is laghannan ùra a thaobh sàbhailteachd togalaichean stad air leasachaidhean eile airson greis, ach eadar 1954 is 1973 thog Williams-Ellis togalaichean eile a-rithist, mar eisimpleir:  Telford's Tower, Bristol Colonnade, High Cloister, an dòm Pantheon  neo Gloriette Balkon.
thumb|250px|Castell Deudraeth Tha tobhtaichean seann chaisteal às na Meadhan aoisean ann an coille dìreach taobh a-muigh a' bhaile. Thug Giraldus Cambrensis (Gerald of Wales) iomradh air ann an 1188. Tro na linntean bha iomadh ainm air a' chaisteal, mar Castell Deudraeth, Castell Gwain Goch is Castell Aber Iâ.
Ann an 1931 cheannaich Williams-Ellis Castell Deudraeth bho Sir Osmund Williams le sùil ri ceangal a chur do na taighean-òsta ann am Portmeirion. Ach chuir an Dàrna Cogadh stad air na planaichean aige. Ged a bha daonnan miann aig Williams-Ellis sin a choileanadh cha do thachair sin nuair a bha e beò. Ach le taic bho Mhaoin-Dualchais a' Chrannchuir, Maoin Leasachaidh nan Roinnean Eòrpach agus Bòrd Turasachd na Cuimrigh chaidh an caisteal fhosgladh mar taigh-òsta san 11 an Lùnasdal 2001. An-diugh tha taigh-bidhe is 11 seòmraichean cadail ann.
An-diugh tha Portmeirion aig urras carthannach a bhios a' cleachdadh a' chuid as motha den na togalaichean mar sheòmraichean taigh-òsta no taighean fèin-fhrithealaidh. Tha bùthan ann, cafaidh, taigh-bìdh is seòmar-teatha cuideachd. 'S e Portmeirion aon de na h-àitichean as tarraingiche don luchd-turais ann an ceann a thuath na Cuimrigh. Tha e saor an asgaidh airson luchd-turais a bhios a' fuireach ann fhad na saor-làithean aca, ach feumaidh luchd-turais a bhios dìreach ann airson latha pàigheadh airson faighinn a-steach don bhaile is coimhead air na togalaichean.
Beachdan mun Ailtireachd
Bha Sir Clough Williams-Ellis, a rinn an dealbhachadh ann am Portmeirion, airson sealltainn gun gabh àite àlainn leasachadh gu seasmhach gun a bhith ga mhilleadh agus mar sin a' cur ri bòidheachd nàdair aig an aon àm. Bha e ag iarraidh baile a chruthachadh aig a bheil coltas is faireachdainn meadhan-thìreach. Dhiùlt e beachdan bho dhaoine eile, gun robh am baile seo a dh'aon rùn mar Portofino anns an Eadailt. Ach tha e ag aideachadh gun robh gaol aige air a' bhaile Eadailteach: "'How should I not have fallen for Portofino? Indeed its image remained with me as an almost perfect example of the man-made adornment and use of an exquisite site.'"
Sgrìobh Lewis Mumford caibideil mu Phortmeiron anns an leabhar aige "The Highway and the City". Bha esan dhen bheachd gu bheil ''...[Williams-Ellis] is equally at home in the ancient, traditional world of the stark Welsh countryside and the once brave new world of "modern architecture." ... In a sense, Portmeiron is a gay, deliberately irresponsible reaction against the dull sterilities of so much that passes as modern architecture today''.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh Roinn-seòrsa:Gwynedd Roinn-seòrsa:Ailtireachd
Ty Olsson
'S e cleasaiche à Alba Nuadh sna Canada a tha ann an Tyler Victor „Ty“ Olsson (Halafacs 28 am Faoilleach 1974).
Filmichean
Seo liosta de chuid de na filmichean as ainmeile aige:
Ceanglaichean A-mach
Olsson, Ty Olsson, Ty
Lüneburg
'S e baile mòr eachdraidheil faisg air Hamburg anns an Lüneburger Heide, ann an ceann a tuath na Gearmailt a th' ann an Lüneburg (ainm fada: Hansestadt Lüneburg, IPA: ˈhanzəʃtat ˈlyːnəbʊɐ̯k, Plattdeutsch: Lümborg). Tha e suidhichte ri taobh na h-Aibhne Ilmenau, aig 17m os cionn ìre na mara, anns an sgìre Lüneburg fhèin, san stàit (Gearmailtis: Land) Sagsainn Ìosail. Tha 75,301 duine a' fuireach ann. Tha eaconomaidh a' bhaile crochte air turasachd.
Eachdraidh
Chaidh am baile a chlàradh airson a' chiad turais ann an 956 mar Luniburc. Anns na meadhan aoisean bha am baile an sàs ann an lìog malairt Hansa o chionn's gu robhar a' reic salann à Lüneburg air feadh na Roinn-Eòrpa. B' e prìomh-bhaile Fürstentum Lüneburg bho 1267 gu ruige 1269. Ghabh Kurfürstentum Hannover os làimh a' bhaile ann an 1708 agus ann an 1807 Rìoghachd Westphalen, ann an 1810 An Fhraing ann an 1814 Rìoghachd Hanover agus ann an 1866 A' Phruis. Chuireadh gu bàs mu 300 duine-cloinne an seo aig àm na Gearmailt Nàsaich mar phàirt prògram-muirt nan Nàsach. Chaochail an Nàsach Heinrich Himmler an seo aig deireadh a' Chogaidh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Ghearmailt
Cnoc Fhaoighris
thumb|Cnoc Fhaoighris
'S e cnoc ann an Ros an Ear, Gàidhealtachd na h-Alba, a tha ann an Cnoc Fhaoighris, Beurla Fyrish. Tha e 1478 tròigh a dh'àirde, le carragh-cuimhne air a mhullach, air a thogail le Eachann Rothach (8mh Rothach Taigh an Fhuamair) ann an stoidhle Innseanach ann an 1782-83, ri fhaicinn air cùl Bhaile Eòghainn agus Alanais. Sin am mullach as àirde oighreachd Taigh an Fhuamhair.
A rèir eòlaiche ainmean-àite Rois is Chrombaidh, Uilleam MacBhatair, 's e ainm Lochlannach no Cruithneach a th' ann, chan e fear Gàidhlig no Albais. Tha slighe-coiseachd mhath ann, agus seallaidhean farsaing gu Beinn Uais agus thairis air Linne Chrombaidh ri fhaighinn bhon mhullach.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba
Schutzstaffel
B' e buidheann phoiliteagach, phoileasail phrìosanail, thèarainte fo armachd anns A' Ghearmailt Nàsach a bh' anns na Schutzstaffel (IPA: ˈʃʊtsˌʃtafəl, Gàidhlig: Sguadranan Dìona, ainm goirid: SS, rùn-sgrìobhadh: ᛋᛋ ). Bha na SS fo stiùir Adolf Hitler agus am Pàrtaidh Nàsach agus leanadh iad ideòlas Nàsach. Bha na SS air an roinneadh ann an dà fho-bhuidheann:
Anns a' chiad dol a-mach cha robh iad an sàs ach anns A' Ghearmailt ach mean air mhean shìn iadsan air feadh na Roinn-Eòrpa far an robh làimh an uachdair aig na Nàsaich aig àm An Dàrna Cogaidh. Aig an toiseach-tòisichidh cha b' ann ach buidheann geàird bheag de bhuill an NSDAP air an robh Saal-Schutz (Gàidhlig: Dìona-talla), a dhèanadh obair tèarainteachd aig coinneamhan a' Phàirtidh ann am München. Ach, air 4 an Giblean 1925, gabh Heinrich Himmler os làimh iad agus leasaich e iad agus chuir e ainm ùr orrasa. Fo stiùir Himmler (1929 - 1945) an àite na buidheann bheag dh' fhàs iad seo a bhith a-measg nan buidhnean na bu chuthachaile sa Ghearmailt Nàsach. Bho 1929 gus an tàinig Nàsachd sìos ann an 1945, b' e na SS a bh' anns a' bhuidheann na bu chudromaiche a bha an urra ri tèarainteachd, rannsachadh agus uath anns A' Ghearmailt agus na Roinn-Eòrpa a bha fo sgàil na Swastika. Bha na SS nabh mhiosa na càch tron Uile-losgadh, is iad ri murt agus tràilleachd den h-uile sèorsa.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Poileataigs Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Cogadh
Wegeleben
'S e baile beag eadar Göttingen agus Magdeburg, ann an cridhe na Gearmailt a th' ann am Wegeleben (ˈveːɡəˌleːbm̩). Tha e suidhichte ri taobh na h-Aibhne Bode, aig 98m os cionn ìre na mara, anns an sgìre Harz, san stàit (Gearmailtis: Land) Sagsainn-Anhalt. Tha 2,474 duine a' fuireach ann.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Ghearmailt
Hitlerputsch
B' e cur-fodha stàite a thachair ann am München ann an 1923 nach robh soirbheachail a bh' ann an Hitlerputsch air neo Cur-fodha stàite Talla Leanna/Cur-fodha stàite Mhünchen. B' ann fo stiùir Adolf Hitler, Erich Ludendorff agus ball eile na Kampfbund (Gàidhlig: Lìg na Strìthe) a thachair an cur-fodha stàite seo eadar 8 an t-Samhain agus 9 an t-Samhain 1923. Theab a' ghràisg seo an Riaghaltas a ghabhail os làimh. Thug iad ionnsaigh air Poblachd Weimar ann am München an àite Bherlin - prìomh-bhaile na dùthcha - air sgàth 's gur ann anns A' Bhaidhearn 's a bha am Pàrtaidh Nàsach na bu treasa aig an àm. Rinn mu 2,000 nàsach air Carragh-chuimhne air a bheil am Feldherrnhalle (Gàidhlig: Talla an t-Seanaileir), ann am meadhan a' bhaile, ach sheas na Poileis nan aghaidh. Fhuair 16 Nàsaich agus ceathrar oifigearan-poileis bàs san aimhreit agus ainneart a lean sin. Bha Hitler, Frank agus Göring air an leòn. Theich Hitler gu similidh meatach ach chaidh a chur an grèim an ceann sreatha agus bha e air a dhìteadh airson traoidhtearachd. Ged nach robh an Hitlerputch soirbheachail a thaobh armachd, b' ann feumail do Nàsachd san fhad-ùine 's a bha e o chionn's gun deach beachdan Hitler a chraoladh anns na meadhannan air feadh an t-saoghail fad mìosan. Mhair a' chùis-lagha an aghaidh Hitler 24 latha, is luchd-aithris na tìre a' cluinntinn ris agus a' cur sa chlò anns na pàipearan-naidheachd na canadh esan fad an t-suibhail. Fhuair Hitler binn-prìosain fada, ach cha do chur e seachad ach naoi mìos fo ghlais is iuchair. Sgrìobh e an droch leabhar Mein Kampf (Gàidhlig: Mo Strì) fhad 's a bha e fo ghlasaibh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Poileataigs Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Caisteal Conwy
thumb|Sealladh bhon iar air Caisteal Conwy.
'S e caisteal ann an Conwy, a' Chuimrigh a th' ann an Caisteal Conwy (Cuimris: Castell Conwy; Beurla: Conwy Castle). Chaidh a thogail anns na Meadhan aoisean le Èideard I Shasainn eadar 1283 is 1289 nuair a thog Èideard smachd air a' Chuimrigh.
Aig àm a' chogaidh shìobhalta ann an Sasainn (1642 - 1646) fhuair luchd-leantainn Teàrlach I smachd air a' chaisteal. Nuair a bha an cogadh seachad, chaidh an caisteal a sgriosadh leis an riaghaltas, gus nach b' urrainn duine sam bith a chleachdadh san àm ri teachd. Ann an 1665 bha e air sgriosadh gur tùr, chaidh na rudan luachmhor, mar eisimpleir na pìosan iarainn a thoirt air falbh le muinntir an àite.
Anns an 18mh is 19mh linn nochd an caisteal air dealbhan luchd-ealain agus thòisich luchd-turais a thadhail air a' chaisteal. Bho 1986 a-mach tha inbhe Làrach Dualchas na Cruinne aige. An-diugh tha an caisteal fo chùram Cadw, buidheann Làraichean Eachdraidheil na Cuimrigh. Ann an 2010 thàinig 186,897 luchd-turais gus coimhead air a' chaisteal agus ann an 2012 chaidh ionad fiosrachaidh ùr a thogail.
Joseph Goebbels
B' e sgrìobhadair, neach-aithris neach-poileataigs agus eucoireach-cogaidh Nàsach às A' Ghearmailt a bh' ann am Paul Joseph Goebbels  (IPA: ˈpaʊ̯l ˈjoːzɛf ˈɡœbl̩s, Rheydt, 29 an Dàmhair 1897 - Berlin, 1 an Cèitean 1945). Rugadh agus thogadh Goebbels ann an Rheydt - a tha na phàirt Mönchengladbach san Ruhrgebiet an latha an-diugh - agus bhuinneadh e do theaghlach clas-obrach Caitligeach - bha athair na chlàrc ann an taigh-gnìomhachais. Bha e na ghrìochaire nuair a bha e na phàisd agus ciorramach fad a bheatha. Fhuair e a chuid foghlaim aig Oilthigh Mhünchen, Oilthigh Bhonn, Oilthigh Fhreiburg agus Oilthigh Würzburg. Mu dheireadh thall rinn e dotaireachd ann ann litreachas aig Oilthigh Heidelberg ann an 1921. Bha a theaghlach ag iarraidh gum biodh e na shagart ach cha do ghabh e anns an Eaglais Chaitligeach idir. Ghabh e ann am Pàrtaidh Nàsach ann an 1924, beagan an dèidh an Hitlerputsch agus a'chùis-lagha a lean sin: dhrùidh Hitler airsan. Chaidh a thaghadh dhan Reichstag ann an 1928. B' e Goebbels a bha an sàs ann an iomairtean propaganda airson Nàsachd agus rinn e iomairt an aghaidh na h-Eaglaise. Bha e a-measg nan daoine na bu chumhachaile san Treas Reich an dèidh Adolf Hitler fhèin. Aig deireadh a' Chogaidh ach chuir e às dha fhèin agus a theaghlach air 1 an Cèitean 1945 is feachdan an Aonaidh Sobhiataich a' dùnadh a-steach air Berlin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Poileataigs
Erich Ludendorff
B' e saighdear, neach-teòiridh armailteach agus neach-poileataigs Nàsach às A' Ghearmailt a bh' ann an Erich Friedrich Wilhelm Ludendorff (Ludendorff, 9 an Giblean 1865 - München, 20 an Dùbhlachd 1937). Rugadh agus thogadh e ann am baile beag air an robh Ludendorff - Kruszewnia sa sa Phòlainn a-nis - agus bhuinneadh e do theaghlach Pròstanach iar-fhlaitheach - bha athair na Junker. Fhuair e a chuid foghlaim aig dà acadamaidh armailteach: an Kadettenschule ann am Plön agus an Hauptkadettenschule ann an Groß-Lichterfelde (Berlin). Ghabh e pàirt ann an dealbhachadh a' Plana Schlieffen, airson ionnsaigh a thoirt air An Fhraing agus bhuannaich e dà bhatail sa Chogadh Mhòr, aig Liège agus Tannenberg. Bha e na bhall a' Phàirtidh Nàsach on toiseach-toisichidh agus bha e an sàs ann an Hitlerputsch ann an 1923. Sheas e airson ceann-suidhe na Gearmailt an aghaidh Hindenburg ann an 1925 ach cha d' fhuair e ach 1.1% nam bhòtaichean. Bha fuath is gràin aige air Saor-chlachairean, Iùdhaich agus Caitligich, gu seachd-àraidh Luchd a' Comainn Iosaid. Chaochail e le aillse ann an 1937.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Poileataigs
Kruszewnia
'S e baile beag a tha a' bunntainn do Shwarzędz, eadar Poznań agus Bydgoszcz, air an àidre an iar na Pòlainn a th' ann an Kruszewnia (IPA: kruˈʂɛvɲa, Gearmailtis: Ludendorff). Tha e suidhichte ri taobh na h-Aibhne Kopel, aig 85m os cionn ìre na mara, anns an sgìre Powiat Poznański, san roinn (Pòlais: Województwo) Wielkopolska. Chan eil ach 433 duine a' fuireach ann. 'S e àite gu math dùthchail 's a th' ann.
Eachdraidh
'S ann à gruszewnią, san fhacal airson beitheach. Bhuinneadh e dhan pharraiste Siekierki Wielkie mu 1580. Ghabh A' Phruis os làimh na sgìre ann an 1793 agus thuit Kruszewnia fo sgàil teaghlach Pròstanach Junker air an robh Ludendorff. Thogadh an lùchairt anns an 19mh Linn. Chaidh am baile a thoirt air ais gus A' Phòlainn an dèidh A' Chogaidh Mhòir.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Phòlainn Roinn-seòrsa:A' Phòlainn Roinn-seòrsa:Bailtean
Currach Cuimreach
'S e bàta ugh-chruth a th' ann a tha coltach ris an dàrna leth de shlige gall-chnò, Tha an crannaghal air a dhèanamh le geugan seileach. Cuirear craiceann eich no craiceann bollaige a tha air a thearradh timcheall air na geugan. Tha an currach Cuimreach beag agus aotram agus bha e cudromach gun gabh am bàta a ghiùlain air druim fir a-mhàin. Tha seann fhacal Cuimreach ag ràdh: 'Llwyth dyn ei gorwgl'— the load of a man is his coracle. Ged nach eil na bàtaichean uabhasach sàbhailte, tha iad math airson iasgach air sgàth 's gu bheil iad a' gluasad air bàrr an uisge agus mar sin cha chuir iad an teicheadh air na h-eisg.
Thàinig am facal "coracle" bhon fhacal Cuimreach cwrwg, facal a tha ceangailte leis an fhacal Gàidhlig currach. Nochd e anns a' Bheurla anns an 16mh linn mar corougle, corracle, curricle is coricle. Cleachdar am facal "coracle" cuideachd airson bàtaichean coltach ris a chithear anns na h-Innseachan Ioràc, Bhiet-Nam agus Tibet.
Ann an 1990 chaidh an "Coracle Society" a stèidheachadh le Sir Peter Badge anns an Rìoghachd Aonaichte.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bàtaichean
An Innis
'S e baile beag ann an ear-thuath na h-Alba a tha anns an Innis neo Innis Mo Bheathain (Beurla: Insch).
Tha e ann an Comhairle Shiorrachd Obar Dheathain (Siorrachd Obar Dheathain ro 1975). Tha e mu 28 mìltean (45 km) san àird an iar air Obar Dheathain.
Ann an 2001 bha 1,523 duine a' fuireach an seo.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Siorrachd Obar Dheathain Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Obar Dheathain
Charles Rennie Mackintosh
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba Roinn-seòrsa:Ailtireachd
Owain Glyndŵr
B' e Owain Glyndŵr (1355 – c.1415) Prionnsa na Cuimrigh  mu dheireadh a rugadh anns a' Chuimrigh fhèin. Tha Owain Glyndŵr (Cuimris: [ˈoʊain ɡlɨ̞nˈduːr]) aithnichte cuideachd fo na h-ainmean Owain Glyn Dŵr neo Owen Glendower sa Bheurla. Bha e na phrionnsa eadar 1401 is 1416. Thòisich e aramach Cuimreach an aghaidh Henry IV Sasainn. Aig deireadh na 19mh linne fhuair e inbhe mar athair nàiseantachas Cuimreach leis a' bhuidheann Cuimrigh Òg (Cymru Fydd). Bhon àm sin tha e air a bhith na ghaisgeach do na Cuimrich. Tha an t-Oilthigh "Glyndŵr" anns a' Chuimrigh ainmichte a rèir Owain Glyndŵr.
Aramach
Anns a' Ghiblean 1401 chuir feachdan Ghlyndŵr Conwy Castle fodhpa agus san ath bhliadhna ghlac iad Edmund Mortimer, ceannard nam feachdan Sasannach ann an "Battle of Bryn Glas", (ris an canar "Battle of Pillethl" cuideachd). Ann an 1404 fhuair e cuideachadh bho fheachdan nam Frangach agus rinn iad ionnsaigh air Worcester.
Ach ann an 1408 b' urrainn do na feachdan Sasannach buaidh a thoirt air na Cuimrich agus mar sin chaidh an taic don aramach Chuimreach a lagachadh. Chum Glyndŵr a dhol le strì is creachan an aghaidh nan Sasannach, ach gu ìre b' e seòrsa cogadh guerrilla a bh' ann.
Chan eilear cinnteach dè thachair do dh'Owain an dèidh 1412. Ged a bha airgead-cinn àird air cha deach e a ghlacadh neo a bhrathachadh idir. A rèir beul aithris tha e adhlaicte ann an Eaglais Naomh Mael is Sulien ann an Corwen faisg air an dachaigh aige neo is dòcha air an oighreachd aige ann an Sycharth.