cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Achlais
thumbnail|Achlais 'S e achlais roinn na bodhaig fo cheann shuas do ghàirdein
Allt an Leòmhainn
Tha Allt an Leòmhainn (Beurla: Lyon's Brook) ann an Siorrachd Phiogto, Alba Nuadh.
Neach-bùtha
right|thumb|Neach-bùtha ann am [[Meagsago]]
Allt an Leòmhainn
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Neach-bùtha
'S e neach-bùtha cudeigin a tha a' cumail agus a' ruith bùtha air a cheann fhèin. Mar as àbhaist, ach chan eil an-còmhnaidh, bidh neach-bùtha a' buntainn dhan chlas bhuirdeasach bheag, leis gu bheil gnìomhachas beag aige/aice, mar Maigrat ann an Germinal.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Gnìomhachas Roinn-seòrsa:Dreuchdan
Alatri
'S e baile anns an Eadailt a tha ann an Alatri. Tha e suidhichte anns an roinn Lazio. Tha timcheall air 30,000 duine a' fuireach anns a' bhaile fhèin.
Tha e ainmeil airson acropolis aosmhor.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean anns an Eadailt
Adag (arbhar)
B’e adag àireamh de sguaban arbhair air an cur còmhla.
Druim an t-saoghail
Se zenith a tha ann an druim an t-saoghail. Se am bad dhen adhar dìreach os cionn neach, neo am fìor-mhullach/an inbhe as àirde, soirbheachaidh neo sonais.
Roinn-seòrsa:Reul-eòlas
Guga
Buinidh an guga do dh'àl an t-sùlaire. Ann an Earra-Ghàidheal, bhathar a' toirt an fhacail "amhsan" air, agus ann an sgìrean eile, 's e "Caraid nan Gàidheal" a chanadh ris.
Bha an guga ag abachadh aig an aon àm ris an eòrna.
Tha Sùla Sgeir no (Sùlaisgeir), suas ri 40 mìle tuath 's an ear-thuath air Rubha Robhanais, Leòdhas. Tha e leth-mhìle bho cheann gu ceann, agus 200 troigh os cionn na mara.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Eilean Leòdhais Roinn-seòrsa:Biadh Roinn-seòrsa:Eun-mara Roinn-seòrsa:Eun feòil-itheach
27 an t-Iuchar
'S e 27 an t-Iuchar an 208mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (209mh ann am bliadhna-leum). Tha 157 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Methuen, Massachusetts
'S e baile ann am Massachusetts, sna Stàitean Aonaichte, a th' ann am Methuen. Anns a’ bhliadhna 2010 bha 47,255 duine a’ fuireach an seo. Tha e suidhichte aig 35m os cionn ìre na mara.
27 an t-Iuchar
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Methuen, Massachusetts
Eachdraidh
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1642.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean ann am Massachusetts
Seacais
'S e cànan Innd-Eòrpach a tha ann an Seacais. 'S e cànan oifigeil na Seic a th' ann, ach tha e ga bruidhinn ann an dùthchannan eile air feadh an t-saoghail.
An cànan
Dh'fhàs an Seacais bho chànan a thoirt na cinnidhean Seicich còmhla, nuair a thàinig iad don dùthaich anns an chòigeamh agus siathamh Linn, agus tha na ciad chuimhneachain sgrìobhte againn bhon dàrna linn deug. Is e cànan Innd-Eòrpach, Slàbhach a tha innte. Tha i nas coltaiche ri an t-Slòbhacais na tha i ri cànanan eile, agus o chionn ’s gun robh na Seicich agus na Slòbhacaich a' fuireach anns an aon stàit fad a’ mhòrchuid den fhicheadamh Linn, tha iad a’ tuigsinn a chèile glè mhath. Tha Seacais an Ear, mar a tha daoine ga bruidhinn anns na crìochan faisg air an t-Slòbhac cha mhòr nas coltaiche ris an t-Slòbhacais na tha i ri an t-Seacais oifigeil. ’S e an aon rud a thaobh Seacais san earr-thuath faisg air crìoch na Pòlainn a tha coltach ris a’ Phòlais.
Is e sin an cànan oifigeil anns an t-Seic. Tha mu dheich muillean duine ga bruidhinn san t-Seic, agus dà mhuillean eile thall thairis, a’ chuid as motha san Ostair, oir bha an dùthaich fad trì Linntean na pàirt dhen Ìompaireachd Ostaireach (no Ostaireach-Ungaireach); san t-Slòbhac, Na Stàitean Aonaichte, A' Ghearmailt, Astràilia agus Canada. B’ iad sin na dùthchannan dhan robh daoine a’ dol an tòir obrach no a’ teicheadh aig àm an Dàrna Chogaidh agus nuair a bha an dùthaich fo smachd an Aonadh Sobhiat.
Aibidil
Bha an aibidil Seacais air a dhèanamh le Naoimh Cyril agus Naoimh Methodius, dà mhiseanaraidh Ghreugach a thàinig don dùthaich anns an naoidheamh linn. Anns an còigeamh linn deug, thòisich an sagart Jan Hus an stràc gheur ( ´ ) a chleachdadh agus an háček (no caron, ˇ ) cuideachd. Bhon siathamh linn deug, tha an cearcall ga chleachdadh cuideachd os cionn u ( ů ). Tha an aibidil an-diugh a' ruith mar seo: A, B, C, Č, D, Ď, E, F, G, H, CH, I, J, K, L, M, N, Ň, O, P, Q, R, Ř, S, Š, T, Ť, U, V, W, X, Y, Z, Ž. Am bitheantas, chan eil fuaimneachadh na litreach ag atharrachadh - tha dìreach aon fhuaimneachadh aig gach litir.
Connragan
'S iad na connragan Sheacais: b /b/, c /ts/, č /tʃ/, d /d/, ď /ɟ/, f /f/, g /g/, h /ɦ/, ch /x/, j /j/, k /k/, l /l/, m /m/, n /n/, ň /ɲ/, p /p/, q /kv/, r /r/, ř /r̝/, s /s/, š /ʃ/, t /t/, ť /c/, v /v/, w /v/, x /ks/, z /z/ agus ž /ʒ/.
Nuair a tha tè de na connragan b, d, g, h, v agus z na litir mu dheireadh dhen fhacal, tha i ga fuaimneachadh /p/, /t/, /k/, /x/, /f/ agus /s/. Tha e coltach, mar eisimpleir, ri b ann am bàta agus ann an lùb sa Ghàidhlig.
Chan eil Seacais ag atharrachadh connrag le cur litir eile rithe (mar s + h = sh) ach leis an háček ( ˇ ), no caron (s + ˇ = š). Is e an aon chonadal a tha ann ch - ge-tà, tha Seacais ga tuigsinn mar aon litir agus tha e anns an aibidil eadar h agus i (seachad air eadar cg agus ci).
Chan eil an connrag ř a' nochdadh ann an cànan sam bith eile. Tha i rud beag coltach ri r mar a tha i a' fuaimneachadh ann an ceart sa Ghàidhlig, ach tha e gu mòr nas dèine. Seo am fuaim san fhacal řeka (abhainn): Faidhle:Cs-řeka.ogg
Fuaimreagan
'S iad na fuaimreagan Sheacais: a /a/, e /ɛ/, i /i/ or /ɪ/, o /o/, u /ʊ/ agus y /i/ or /ɪ/. Nuair a thathar a' fuaimneachadh iad gu fada, cuirear sràc gheur os an cionn: á, é, í, ó, ú (ů mur e an u a' chiad litir dhen fhacal) agus ý. Thathar a' fuaimneachadh i agus y an aon dòigh (tha an dòigh ag atharrachadh a-rèir blais): am bitheantas, sgrìobhar i an dèidh c, č, ď, j, ň, ř, š, ť, ž; y an dèidh d, h, ch, k, n,r, t; agus sgrìobhar i no y an dèidh b, f, l, m, p, s, v, z a-rèir tradaisein.
Abairtean feumail
250px|thumb|right|Karel Čapek (air an làimh cheart) - anns an leabhar aige R.U.R., chleachd an sgrìobhadair am facal robot air thoiseach. Dh'innlich a bhràthair Josef e bhon fhacal "robota" (obair) agus 's e facal eadar-nàiseanta an-diugh.
Ceanglaichean eile
Roinn-seòrsa:Cànain Slàbhach Roinn-seòrsa:An t-Seic
Abhainn Àrdail
'S e abhainn ann Alba a tha ann an Abhainn Àrdail (Beurla: River Ardle)
Fo-aibhnichean
Roinn-seòrsa:Aibhnichean na h-Alba
Lochan Lòin nan Donnlaich
thumb|Sealladh air Lochan Loin nan Donnlaich
'S e loch ann an Alba a tha ann an Lochan Lòin nan Donnlaich. Canar Lochan Lòin nan Dubhach neo Loch-an-Londonich ris cuideachd.
Tha e suidhichte ann am Mòinteach Raineach air a' Ghàidhealtachd. Tha e na laighe san àird an ear air Lochan Sròn Smeur agus san iar-dheas air Loch Ericht. Tha an t-uisge a' sruthadh a-mach às an loch seo gu deas tro Allt Chalder do Abhainn Gaur agus bhon an sin do Loch Raineach.
Canar gu bheil bric mòra ann.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Greenlaw
thumb|right|250px|Greenlaw, talla a' bhaile 'S e baile beag anns na Crìochan a tha ann an  Greenlaw. Tha e suidhichte aig cois nam beanntan Lammermuir Hills faisg air Blackadder Water. 'S e seo na co-chomharran aige: 55° 42′ 0″ Tuath agus  2° 28′ 0″ Iar.
Ann an 2001 bha 579 duine a' fuireach an seo.
Thàinig an t-ainm aige bho chnoc faisg air a' bhaile ris an canar "green law".
Bha e na phrìomh-bhaile dhen t-Siorrachd Bhearaig. Chaidh talla a' bhaile a tha air liosta nan Rìoghachd Aonaichte mar togalach eachdraidheal a thogail ann an 1831.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Siorrachd Bhearaig Roinn-seòrsa:Comhairle nan Crìochan Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Ceannsaichean
thumb|right|250px|Dealbh às an Lienzo Tlaxcala, (15mh linn)
'S e na Conquistadores (ceannsaichean) a cheannsaich Aimearaga-Laideannach is chuir iad e fo bhuadh ìompaireachd na Spàinne rè linntean fada.
Cò iad?
Roinn-seòrsa:Aimearaga-Laideannach Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:An Spàinn
Sgìreachd-easbaig Hólar
'S e sgìreachd-easbaig, oilthigh agus làrach eachdraidheil 's a th' ann an Hólar. Tha e suidhichte ann an ceann a tuath Innise Tìle, ann an gleann air a bheil Hjaltadalur, san roinn Norðurland vestra (Roinn an Iar-thuath). Tha an t-ainm a' ciallachadh Cnocan sa chànan aca, bho hol (cnoc). Ghabh an dùthaich ri Criosdaidheachd anns an 11mh Linn, pròiseas ris an canadh Kristnitakan (Gàidhlig: Crìosdachadh Innis Tìle). Chuireadh air dòigh dà sgìreachd-easbaig, Skálholt faisg air Selfoss ann an 1056, a tha suidhichte ann an ceann a deas na dùthcha agus Hólar fhèin, ann an 1106. Chuireadh Hólar ri chèile le Skálholt ann an aon sgìreachd-easbaig nàiseanta ann an 1801. Chaidh eaglais a thogail ann an Hólar goirid às deidh na ràinig Crìosdaidheachd dhan dùthaich. Thogadh sgoil an seo anns na meadhann aoisean agus on latha seo 's e àite far an robh agus far a bheil sgoilearachd gu math làidir gus an latha an-diugh. Tha Colaiste Oilthigh Hólar a-measg nan oilthighean nas fhèarr na dùthcha.
Easbaigean
Seo na easbaigean a bh' ann fhad 's a bha an dùthaich fhathast fo sgàil na h-Eaglaise Chaitligiche.
Easbaigean Lùtaireach
Seo liosta nan easbaigean on a ghabh an dùthaich ri Lùtaireachd.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Creideamh Roinn-seòrsa:Foghlam Roinn-seòrsa:Innis Tìle
Toirt am bruid
Tha toirt am bruid a' tachairt nuair a tha fear ga thoirt le fòir-èiginn, neo ga ghoid an-dligheach, neo gadachd pearsa le ainneart.
1864
thumb|Éideard Dwelly ris a' chlò-bhualadh 'S e bliadhna-leum a bha ann an 1864 (MDCCCLXIV).
Bàsan
Roinn-seòrsa:1860an
143
Bàsan
Roinn-seòrsa:140an
1447
MCDXLVII
Bàsan
Roinn-seòrsa:1440an
Inbhir Losaidh
thumb|Inbhir Losaidh 'S e baile ann am Moireabh a tha ann an Inbhir Lòsaidh (Beurla: Lossiemouth). 'S e sin am baile as fhaide tuath air còrsa a deas den Linne Mhoireibh. Tha e suidhichte aig inbhir Abhainn Losaidh. Tha tràigh gainmhich agus stèisean den Royal Air Force, an RAF Lossiemouth iar air a’ bhaile.
'S e seo na co-chomharran aige: 57° 43′ 8.04″ Tuath agus  3° 17′ 15″ Iar.
Ann an 2001 bha 6,803 duine a' fuireach an seo.
Bha daoine a' fuireach anns an àite seo nas motha na 1,000 bliadhna, ach chaidh am baile mar a tha e an-diugh a stèidheachadh anns na 250 bhliadhna mu dheireadh. B’ e Stotfield a’ chiad tuineachadh a bh’ ann agus an uair sin Seatown, baile beag iasgaich. Anns an 18mh linn chaidh Inbhir Losaidh a chur air bhonn còmhla ris a’ phort mara ùr. Anns an 19mh linn chaidh am baile Branderburgh ri chèile leis na trì bailtean eile mar coimhearsnachd Inbhir Losaidh.
Daoine ainmeil
Rugadh Ramsaigh MacDhòmhnaill, prìomh-mhinistear na Rìoghachd Aonaichte, an seo san 12 an Dàmhair 1866.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:An Comhairle Mhoireach
Newton, Massachusetts
'S e baile ann am Massachusetts, sna Stàitean Aonaichte, a th' ann an Newton. Anns a’ bhliadhna 2010 bha 85,146 duine a’ fuireach an seo. Tha e suidhichte aig 30m os cionn ìre na mara.
Eachdraidh
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1630.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean ann am Massachusetts
Aymer de Valence
thumb|right|Gearradh-arm Aymer de Valence B' e Aymer de Valence, 2na Earl de Pembroke (c. 1275 - 23 an t-Ògmhios 1324) ceann-airm Sassanach a bhuannaich an aghaidh Raibeart Brus ann am Blàr Meithinnidh.
Roinn-seòrsa:Eachdraidh na h-Alba
Eabhra
thumb|225px|[[Aibidil Eabhra]]
'S e Eabhra prìomh-chànan nan Iùdhaich agus Iosrael. Bha an cànan air a bhruidhinn leis na seann-Iùdhaich ann an Iosrael ro agus aig àm a Bhìoball. Nuair a chuir na Baibealonaich (Babylonians) fhas do dh'Iosraidheal agus chuir iad smachd air na Iùdhaich mar thràillean, thòisich na Iùdhaich air Aramais a bhruidhinn agus cha robh Eabhra air a chleachdadh ach mar chànan co-cheangailte ri creideamh. Le breith dùthaich ùr Iosrael an 1948, rinn cuid de na Iùdhaich aonta an cànan ath-bheòthachadh mar am prìomh-chànan aca gus am b' urrainn dhaibh uile aon cainnt a chleachdadh. Tha e a-nis aig mu 6 millean mar prìomh-theanga.
Artagailean co-cheangailte
Roinn-seòrsa:Cànain Seimeach Roinn-seòrsa:Iùdhachd Roinn-seòrsa:Cànain
Bhictòria, Astràilia
'S e Bhictòria aon dhe na Stàitean Astràilianach agus 's e am fear leis an t-sluagh is motha as dèidh na Cuimrigh Nuadh a Deas a th' ann. 'Se Melbourne am prìomh-bhaile aige agus is e an dàrna baile is motha anns an dùthaich gu lèir. Tha Bhictòria suidhichte air oir dheas Astràilia, le Astràilia a Deas iar air agus a' Chuimrigh Nuadh a Deas tuath air, agus faisg air Eilean Thasman.
Bailtean
Roinn-seòrsa:Stàitean agus fearainn Astràilia
Dòmhnall II na h-Alba
Ghabh Dòmhnall grèim air cathair-rìgh na h-Alba bho Giric, a bha a riaghladh le Eochaid, a bha air bràthair-athar Dhòmhnaill a mharbhadh. Le bàs Giric chaidh Eochaid fhuadachadh bhon dùthaich agus mar sin fhuair Dòmhnall grèim air an rìoghachd.
'Sann fo Dòmhnall II a chaidh Rìoghachd Srath-Chluaidh a chuir fo cheannsail le nan Gaidheil agus mar seo gu ìre a stèidheachadh Rìoghachd Alba; leis fhèin air ainmeachadh ann an eachdraidh bhliadhnail Ulaidh mar Rì Alban seach dìreach Rex Pictorum mar a chaidh na rìghrean roimhe ainmeachadh. Bha an t-àm riaghladh aige ann nuair a thoisich na Lochlannaich a ceannsachadh an Alba a' Deas eadar Alba agus na dùthchannan Sasannach le greim a ghabhail air an talamh an aite dìreach goid bho na daoine airson a chiad turas. Bha na Lochlannaich mur tha air Alba a' Tuath a fhaighean fo smachd.
'Se Rìgh Dòmhnall II a chiad duine a chaidh ainmeachadh mar Rìgh na h-Alba (no Rì Alban san Sean Gàidhlig ) leis a bhàs anns a bhliadhna 900. Roimhe, 'se Rìgh nan Cruithnich no Rìgh na Fhortreann. Gu tric tha daoine a coimhead ris an atharrachadh seo mar aoibhe airson breith Rìoghachd Alba ach chan eil moran a thachair ann an àm Dòmhnall a toirt cuideam don bheachd is. Bha far-ainm aige, dásachtach, le ciall ruideigin coltach ri 'Gloic' anns an sean chànan. Tha feadhainn dem beachd gu bheil seo is coireach ri cho mì-stòlda 'sa bha an rìoghachadh aige le ùine air a chuir seachad a cogadh an aghaidh na Lochlannaich. Tha beachd eile ann gun d'fhuair e an t-ainm seo trobh cuir sìos air an eaglais no tro cìsean robh àrd. Chan eil cinnte ann ach tha am fan-ainm seo dha dhèanamh le mì-choltach mar stèidheadair Alba.
Teisteanas
Air a tharraing, agus eadar-theangachadh, bho :
Roinn-seòrsa:Rìghrean na h-Alba Roinn-seòrsa:Eachdraidh na h-Alba Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Sgoil-ealain Ghlaschu
'S e sgoil-ealain ann an Glaschu an Alba a th' ann an Sgoil-ealain Ghlaschu. Chaidh a stèidheachadh ann an 1845. B' e Charles Rennie Mackintosh a dhealbhaich an togalach a chaidh a losg dà thuras, ann an 2014 agus 2018.
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:Ealain
Goldcliff
Tha am baile Goldcliff ann an Casnewydd, a' Chuimrigh. Tha e 11.9 mi (19.2 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 119.9 mi (192.9 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 322 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 33 (10.2%); rugadh 81% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Casnewydd Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Cill Bharróg
'S e baile ann am Baile Átha Cliath a tha ann an Cill Bharróg.
Foghar (cànanachas)
'S e aonad as lugha de fuaim ann an cainnt a faodar ag eadar-dhealachadh bho aonadan eile a tha ann an foghar. Tha dà seòrsachan foghair ann: connragan agus fuaimreagan. Thathar a' ceangal fogharan airson lidean a chruthachadh.
Roinn-seòrsa:Cànanachas Roinn-seòrsa:Teirmean gràmair
1449
MCDXLVIX
Bàsan
Roinn-seòrsa:1440an
An Chúlóg
'S e barúntacht agus baile ann am Baile Átha Cliath a tha anns An Chúlóg (Beurla: Coolock).
Hartabhal
'S e beinn anns na h-Eileanan Siar, Alba a th' ann an Hartabhal. Nochdaidh e air cuid mhapaichean mar Thartabhal cuideachd.
An Chúlóg
Tha an Abhainn Sheantraibh a' sruth tron Chúlóg.
Hartabhal
Suidheachadh
Tha e suidhichte ann an meadhan an eilean Bharraigh tuath air Sheabhal. Tha na bailtean Brèibhig, Sgallaraidh is Earsaraidh san ear-dheas air a' bheinn. Ged a tha an rathad A888 a' dol seachad sa deas air Hartabhal, chan eil slighe ann a leanas gu mullach na beinne.
An Chúlóg
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Baile Átha Cliath
Hartabhal
Suidheachadh
Tha Hartabhal 356m (1168 troigh) de dh'àirde. A rèir an "Database of British and Irish hills" rinneadh an t-ath-sgrùdadh mu dheireadh a thaobh àirde na beinne san 20 am Faoilleach 2012. Tha an àirde rinneach de 53m a' sgaradh Hartabhal bho na beanntan eile agus 's e Sheabhal a mhàthair-mhullaich. Air mullach na beinne chan eil dad sònraichte ann a bhios a' sealltainn a' phuing as àirde.
Freumh an ainm
Tha an t-ainm Hartabhal a' gabhail a-steach an gnàth-eileamaid Lochlannais "fjall" airson "beinn" aig deireadh an ainm. Nochdaidh fjall mar "bhal" neo "val" anns na h-ainmean Gàidhlig.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Beanntan ann am Barraigh
Beinn Eilideach
thumb|Mullach Bheinn Eilideach
'S e seo na co-chomharran aige: 57° 53′ 10.99″ Tuath agus 5° 5′ 28.08″ Iar.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Siorrachd Rois
Spencer Perceval
B' e Prìomh-mhinistear am Breatainn a bh' ann an Spencer Perceval, KC (1 an t-Samhain 1762 – 11 an Cèitean 1812).
Perceval, Spencer
144
Bàsan
Roinn-seòrsa:140an
Herisau
‘S e baile beag air an àirde an ear-thuath na h-Eilbheis a th’ ann an Herisau. Chaidh am baile (Herinisauva aig an àm) a chlàradh airson a’ chiad turas ann an 837. Tha e suidhichte aig 804m os cionn ìre na mara faisg air an Loch Gübsensee,  anns an roinn (Gearmailtis: Kanton) Appenzell Ausserhroden, dìreach 55km air falbh bho Zürich, 271km bho Ghenève agus 147Km bho Bhern, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha 15,236 duine a’ fuireach anns a’ bhaile, an 69mh baile na dùthcha a-rèir àireamh-sluaigh. ‘S e Gearmailtis an cànan a tha aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Herisau.
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Eilbheis
Acair (talamh)
Is e acair tomhas fearainn co-ionnan ri 20 de slabhraidh cheàrnach air neo 4,840 slat ceàrnach. Is e a tha ann an slabhraidh (neo slabhraidh-ghuinteir) aonad faid co-ionnan ri 66 troigh, neo 1/80mh mìle. Tha an slabhraidh-ghuinteir co-ionnan ri 20.117m.
Mar sin, is meud acair do phìos fearainn ceithir cearnachd a tha mu 40m de leud agus 200m a dh'fhaid (40m x 200m). Is e a tha ann an heactair, ceàrnag fearainn a tha 100m x 100m (=10,000m2). Mar sin tha beagan nas lugha na 2.5 acair ann an heactair.
Roinn-seòrsa:Tomhas talmhainn
Neo-làthaireach
Mar is àbhaist, tha neo-làthaireach a' bruidhinn mu dheidhinn uachdaran, a tha air falbh bho dhùthaich airson ùine mhòr. Tha neo-làthairich a' toirt mal gun mòran obrach a nì iadsan fhèin.
Roinn-seòrsa:poileataigs
Translink
Is e an Ùghdarras airson seirbhisean còmhdhail poblach, anns an roinn phoblach, an Èirinn a Tuath a tha ann an Translink.
Tha dà chompanaidh obraichidh an seilbh Translink, Ulsterbus agus Northern Ireland Railways. Tha ceann oifig Translink aig Central Station, Beul-Feirste.
Foghar
Faodar foghar a' ciallachadh aon de na trì rudan:
Swinton
Tha timcheall air 224 duine a' fuireach an seo.
Chaidh Swinton a stèidheachadh anns an 11ad linn. Thàinig an t-ainm bhon Chinneadh Swinton a bha a' fuireach anns na Crìochan.
Tha Swinton House a chaidh a thogail anns an 18mh linn mu mhìle (1.6 cilemeatair) iar air a' bhaile. Tha e dìonta mar "category A listed buildings" le Alba Aosmhor.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Siorrachd Bhearaig Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Penalun
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sir Benfro Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Benjamin Disraeli
B' e prìomhaire na Rìoghachd Aonaichte agus nobhailiche a bh' ann am Benjamin Disraeli, 1ad Iarla Beaconsfield (21 an Dùbhlachd 1804–19 an Giblean 1881).
Rugadh e ann an teaghlach Iùdhach ach chaidh a bhaisteadh mar Anglach ann an 1817. Dh'ionnsaich e lagh agus sgrìobh e nobhailean agus aistean san 1820an is 1830an. Chaill e cuideachd mòran airgead ann an Ameireaga a Deas. Chaidh a thaghadh mar bhall pàrlamaid Tòraidheach ann an 1837. Bha e na sheannsalair fo am Morair Derby nuair a bha e na phrìomhaire trì turas eadar 1852 is 1868, agus lean e Derby mar phrìomhaire san Gearran 1868. Chaill e an taghadh coitcheann nas anmoiche ann an 1868 don Libearalach William Gladstone. Thill e mar phrìomhaire ann an 1874 agus chuir e ann an lagh Achd na Slàinte Phoballach (1875). Rinn e Bànrigh Bhictoria na h-Ìompaire nan Innseachan agus shoidhnich e an Cùmhnant Bherlin ann an 1878. Chaill e an taghadh coitcheann ann an 1880 do Ghladstone is chaochail e ann an 1881.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte Roinn-seòrsa:Prìomh-mhinistearan na Rìoghachd Aonaichte
1865
MDCCCLXV
Bàsan
Roinn-seòrsa:1860an
Abhainn Cheilbhinn
'S e abhainn ann Alba a tha ann an Abhainn Cheilbhinn neo An Caol-Abhainn (Beurla: River Kelvin). Se fo-abhainn aig a' Chluaidh.
Fo-aibhnichean
Roinn-seòrsa:Aibhnichean na h-Alba Roinn-seòrsa:Glaschu
Albany, Eabhraig Nuadh
'S e Albany prìomh-bhaile Eabhraig Nuadh sna Stàitean Aonaichte. Bha 97,856 daoine a' fuireach anns a' bhaile ann an 2010. Tha e suidhichte aig 99m os cionn ìre na mara.
Eachdraidh eile
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1614.
Cill Easra
'S e baile ann am Baile Átha Cliath a tha ann Cill Easra.
Roinn-seòrsa:Baile Átha Cliath
1448
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1448 (MCDXLVIII).
Bàsan
Roinn-seòrsa:1440an
Contae Dhoire
'S e siorramachd (Gaeilge: Contae) ann am Èirinn a Tuath a tha ann an Contae Dhoire (tuiseal ainmneach: Doire). Tha e suidhichte ann an ceann a tuath na dùthcha, ann an Còigeamh Uladh. Tha 214,800 duine a' fuireach san t-siorramachd fad 2,074km², an 15mh siorramachd as motha na dùthcha a thaobh fharsaingeachd agus an còigeamh a thaobh àireamh-shluaigh. Tha crìochan aig Contae Dhoire le Tír Eoghain, Aontroim agus Dún na nGall. Bha 232,174 nan tàmh sa chontae ann an 1841, ron a' Ghorta Mhòir. 'S e Sliabh Dónaird (589m) a th' ann a' beinn as àirde na siorramachd.
Chaidh Contae Dhoire a chruthachadh ann an 1613 le Seumas VI is 12 companaidhean lìbhre à Lunnainn.
Chaidh Comhairle Chontae Dhoire a bhristeadh suas ann an 1973 is ùghdarrasan ionadail na bu lugha a chur na àite.
Sgìrean Ionadail
Tha sia baranachdan (Gaeilge: barúntacht) am broinn Dhoire: Cianachta, Cúil Raithin, Líbeartaí Thiar Thuaidh Dhoire, Líbeartaí Thoir Thuaidh Chúil Raithin, Loch Inse Uí Fhloinn agus Tír Mhic Caoirthinn. A bharrachd air sin, tha 46 parraistean (ann an trì sgìreachdan-easpaig: Doire, Ard Mhacha agus An Dúin) agus mòran bhaile fhearainn sa chontae.
Tahiti
right|300px|thumb|Tahiti Tha Tahiti anns a' Chuan Sèimh, agus fo smachd na Frangaich. 'S e Papeete an t-ainm a tha air a' phrìomh-bhaile aice. Tha Tahiti na pàirt de Phoilinèis na Frainge.
thumb|left|200px|Cladach ann an Tahiti
Roinn-seòrsa:Roinn a' Chuain Shèimh Roinn-seòrsa:An Fhraing
Mòr-roinn
Tha sia mòr-roinnean ann, agus ceithir tìrean aig nach eil ceangal ri tìr sam bith eile. Tha Astràilia agus Antargtaga nan aonar.
Eile
Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas
145
Bàsan
Roinn-seòrsa:140an
George Canning
B' e Prìomh-mhinistear am Breatainn agus riochdaire dioplòmasach a bh' ann an George Canning (11 an Giblean 1770 – 8 an Lùnasdal 1827).
Canning, George
Toledo, Ohio
Eachdraidh
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1833.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Ohio Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Ohio Roinn-seòrsa:Na Stàitean Aonaichte
Bologna
‘S e baile uabhasach mòr an ceann an tuath na h-Eadailt a th’ ann am Bologna (IPA: boˈloɲɲa) agus prìomh-bhaile na roinne Emilia-Romagna. 'S ann às an Laideann Bononia a th’ ann an t-ainm leis gu robh na Boii, treubh cheilteach, nan tàmh an seo anns an 4mh linn RC. Tha e suidhichte anns an roinn Emilia-Romagna, 253km air falbh bhon Ròimh. Tha 376,792 duine a' fuireach ann am Bologna, an 8mh baile as motha na dùthcha.
Nis, Leòdhas
thumb|Iomhaigh de Nis thumb|Sgoth Niseach Jubilee
Bologna
Eachdraidh
Bhuineadh Bologna do Stàitean na h-Eaglaise. Chaidh Oilthigh Bhologna a stèidheachadh ann an 1008. Chaochail Giosuè Carducci an seo.
Nis, Leòdhas
'S e sgìre ann an ceann a tuath Eilean Leòdhais a th' ann an Nis. Tha mu 16 bailtean beaga anns an sgìre: (tuath gu deas): Eoropaidh, na Còig Peighinnean, an Cnoc Àrd, Am Port (Port Nis), Lìonal, Tàbost, Suainebost, Cros, Cros-Sgiogarstaigh, Eoradal, Adabroc, Àird Dhail, Dail bho Thuath, Dail bho Dheas, Sgiogarstaigh agus Cuishader. Chan eil coimhearsnachd anns an Aonadh Eorpach nas fhaide chun an iar-thuath na Nis. Tha a' Ghàidhlig nas treasa ann an Nis na tha i ann am pàirt sam bith eile de Leòdhas; tha mu 75% ga bruidhinn.
Tha cunntas-sluaigh 2001 ag ràdh gu robh beagan nas lugha na 1,000 duine ann an Nis aig an àm. Ann an 1831 bha nas motha na 3,000 duine ann.
A h-uile bliadhna aig deireadh an Lùnastail bidh deichnear a dol a-mach bho Nis gu Sula Sgeir airson 2,000 guga (sùlaire òg) a mharbhadh.
'S e Sgoth an t-ainm th' air an t-seòrsa bàta a bhathar a' cleachdadh le na Nisich airson iasgach agus tha urras ann a-nis (Falmadair) airson bataichean a chumail ann an deagh òrdugh.
Cill Fhionntain
'S e baile ann am Baile Átha Cliath a tha ann an Cill Fhionntain (Beurla: Sutton).
Roinn-seòrsa:Baile Átha Cliath
Magdeburg
‘S e baile mòr ann an cridhe na Gearmailte a th’ ann am Magdeburg (IPA: makdəbʊɐ̯k, Gearmailtis Ìosail: Meideborg, IPA: ma:ɪdebɔɐx, Laideann: Magdeburgum). Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 805 le Teàrlach Mòr. Tha e suidhichte aig 43m os cionn ìre na mara, ri taobh na h-aibhne Elbe, anns an stàit Sagsainn-Anhalt agus ‘ e prìomh-bhaile na stàite a th’ann cuideachd. Tha am baile 124km air falbh bho Bherlin, 417km bho Stuttgart agus 107km bho Leipzig. ‘S e Kreisfreie Stadt neo baile neo-eisimeileachd a th’ ann agus chaidh an t-oilthigh a stèidheachadh dìreach ann an 1993. Tha 230,140 dhe dhaoine a' fuireach anns a’ bhaile, leis gur e an 34mh baile as motha na dùthcha. ho 1807 gu ruige 1813 bha i na pàirt Rìoghachd Westphalen.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Ghearmailt
Hernán Crespo
'S e cluicheadair ball-coise a tha ann an Hernán Crespo. Rugadh e air an 5mh latha den Iuchar, 1975, ann an Argentina.
Roinn-seòrsa:Cluicheadairean Ball-coise Roinn-seòrsa:Daoine às an Argantain
Cill Mhic Oda
'S e baile ann am Baile Átha Cliath a tha ann an Cill Mhic Oda.
Roinn-seòrsa:Baile Átha Cliath
28 an t-Iuchar
Tachartasan
thumb|200px|An Cogadh Mòr
Bàsan
thumb|left|150px|[[Johann Sebastian Bach]]
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Acadamh
right|thumb|Dealbh le Raphael air Plato, pios dhe [[sgoil Athens]]
Bho thùs, se acadamh a bha air an lìos anns am biodh Plato a' teagasg. San latha an diugh, se sgoil àrd, neo àrd-sgoil, colaiste neo oilthigh, neo comann litreachais.
Roinn-seòrsa:foghlam
Baile Eighe
'S e baile anns na Crìochan a tha ann am Baile Eighe (Beurla: Ayton) neo Baile Aigh. Tha e suidhichte air bruach abhainn Eye Water. Canar gu bheil ainm a' bhaile a' ciallachadh "Eye-town". Tha e ann an Siorrachd Bhearaig, aon de na Siorrachdan traidiseanta a bha ann an Alba.
Ann an 2001 bha 557 duine a' fuireach an seo.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Siorrachd Bhearaig
Abhainn Comhan
'S e abhainn ann Alba a tha ann an Abhainn Comhan (Beurla: River Coe)
Bailtean
Roinn-seòrsa:Aibhnichean na h-Alba
1450
Bàsan
Roinn-seòrsa:1450an
Longaigh
thumb|Longaigh, drochaid an Eilein Sgitheanaich air a chùlaibh 'S e eilean beag a tha ann an Longaigh. Tha e suidhichte san àird a tuath Phabaigh is san àird an ear Sgalpaigh. Tha e na phàirt de na h-Eileanan a-staigh agus faisg air an Eilean Sgitheanach. 'S e seo na Co-chomharran aige: 57° 18′ 38" Tuath, 5° 53′ 27" Iar. Tha e cho farsaing ri 50 heactair, agus tha an t-àite as àirde cho àrd ri 67 m (220 troigh). Chan eil daoine sam bith a’ fuireach ann.
Thàinig an t-ainm Longaigh bhon fhacal Seann Lochlannais Long-øy, a tha a’ ciallachadh: "Eilean na luinge".
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Eileanan a-staigh
Na Marquesas
right|300px|thumb|Na Marquesas
Tha Na Marquesas (Fraingis: Iles Marquises) anns a' Chuan Sèimh, agus fo smachd na Frangaich. 'S e Taiohae an t-ainm a tha air a' phrìomh-bhaile aca. Tha Na Marquesas pàirt den French Polynesia.
Roinn-seòrsa:Roinn a' Chuain Shèimh Roinn-seòrsa:An Fhraing
Achadh
thumb|250px|Achadh gorm
Roinn-seòrsa:Àiteachas
Sùlaisgeir
Tha Sùlaisgeir neo Sùla-Sgeir na eilean beag fàsach 40 mìle gu tuath air Leòdhas anns a' Chuan Siar. 'S e fear dhe na eileanan as iomallaiche ann an Alba. Tha e cliùiteach airson an uamhas de ghuga a tha beò ann. Gu tradaiseanta, tha muinntir Nis a' tadhal air Sùlaisgeir gach bliadhna airson guga a ghlacadh airson biadh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eileanan na h-Alba
Lá
Roinn-seòrsa:Pàipearan-naidheachd à Èirinn a Tuath Roinn-seòrsa:Gàidhlig na h-Èireann
Eaglais Innse Tìle
'S e an Eaglais Innse Tìle an eaglais as motha ann an Innis Tìle. Tha dà ainm aice ann an Innis-Tìlis: Þjóðkirkjan (Gàidhlig: An Eaglais Nàiseanta) agus Hin evangelíska lúterska kirkja (Gàidhlig: An Eaglais Shoisgeulach Lùtaitreach). 'S e eaglais Lùtaitreach Phròsdanach a th'ann, a bhuinneas dhan Òrdugh Porvoo. Chaidh a stèidheachadh ann an 1540 nuair thug An Danmhairg air Innis Tìle gun leigeadh iad seachad an Eaglais Chaitligeach agus gun gabhadh iad leis Ath-Leasachadh. Fad linntean bha dà sgìreachdan-easbaig aice: Skálholt ann an ceann a deas na duthcha, agus Hólar ann an ceann a tuath. An latha an-diugh tha 65.15% dhen dùthaich a' buntainn dhan Þjóðkirkjan. Tha timcheall air 300 paraistean Lùtaitreach air feadh na dùthcha. Tha gach paraiste na aonad ionmhasail neo-eisimeileach, le uallach airson togail agus cumail suas na h-eaglaise, a togalaichean agus obair a' choithionail. A bharrachd air seirbheisean adhraidh, tha obair paraiste a' toirt a-steach iomadh seòrsa gnìomh foghlaim is diaconal, obair cloinne is òigridh. Ann an sgìrean dùthchail bidh an aon sagart gu tric a' frithealadh grunn pharaistean. Tha timcheall air 150 sagart agus 27 de dheucon òrdaichte ann. Bidh ceithir-deug sagartan ag obair ann an ministrealachd speisealta ospadalan agus ionadan eile. Ann an Eaglais Innis Tìle tha sagartan ann cuideachd a bhios a' frithealadh choitheanalan Eaglais Innis Tìle thall thairis. Tha dàmh Diadhachd Oilthigh Innis Tìle, a chaidh a stèidheachadh ann an 1911, an urra ri cruthachadh sagartach na clèirich (sagartan agus deuconan). Feumaidh mòran dhiadhairean a dhol a-null thairis airson sgrùdaidhean san àm ri teachd aig co-labhairtean agus oilthighean air gach taobh den Chuan Siar. Tha an eaglais a ’ceadachadh boireannaich òrdachadh agus beannachadh aonaidhean den aon ghnè a tha diofraichte ri pòsadh.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Creideamh Roinn-seòrsa:Crìosdaidheachd Roinn-seòrsa:Innis Tìle
Costa Rica
Eachdraidh
Chuireadh às do tràilleachd an seo ann an 1824.
Iomraidhean
300px|thumb|left|Abhainn Río Savegre, anns na beanntain Talamanca, Costa Rica.
Roinn-seòrsa:Dùthchannan Roinn-seòrsa:Aimearaga Mheadhanach
Appenzell
‘S e baile beag air an àirde an ear-thuath na h-Eilbheis a th’ ann an Appenzell (Eadailtis: Appenzello). ‘S ann às an Laideann Abbatis Cella (Gàidhlig: Cill an Aba) a th’ann an t-ainm. Chaidh am baile a chlàradh airson a’ chiad turas ann an 1071. Tha e suidhichte aig 787m os cionn ìre na mara ri taobh  na h-aibhne Sitter,  anns an roinn (Gearmailtis: Kanton) Appenzell Innerhroden, dìreach 65km air falbh bho Zürich, 277km bho Ghenève agus 154Km bho Bhern, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha 5,649 duine a’ fuireach anns a’ bhaile. ‘S e Gearmailtis an cànan a tha aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Appenzell.
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Eilbheis
Tubará
'S e baile meadhanach agus sgìre-riaghlaidh (Spàinntis municipio) faisg air Baranoa ann an Atlántico, Coloimbia, a th’ ann an Tubará. Tha e suidhichte aig 203m os cionn ìre na mara agus 27km air falbh bho Bharranquilla, prìomh-bhaile na roinne. Tha teodhachd mheadhanach mu 26.5˚ aige. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1553.
Taunton, Massachusetts
'S e baile ann am Massachusetts, sna Stàitean Aonaichte, a th' ann an Taunton. Anns a’ bhliadhna 2010 bha 55,874 duine a’ fuireach an seo. Tha e suidhichte aig 9m os cionn ìre na mara.
Tubará
Sluagh a' bhaile
Tha 6,091 duine nan tàmh anns a' bhaile fhèin, ach tha 10,915 uile gu lèir a' fuireach ann, a' gabhail a-steach na clachain thall anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile. Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin. Air adhbharan trioblaidean poilitigeach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid neo mòran nan daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns nam bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail. ‘S e pàtran-sluaigh gu math àbhaisteach a tha seo. Taobh chinnidh, ' s e Tùsanaich a th' ann a' mhòr-chuid nan daoine ann an Tubará, ach tha 0.5% dhe daoine le freumhan ann an Afraga agus 37.8% daoine geala/mestizos ann. 'S urrainn do 87% dhuibh leughadh agus sgrìobhadh. A thuilleadh air sin, chan eil fòn aig an taigh ach aig 5.6% nan dachaigh.
Taunton, Massachusetts
Eachdraidh
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1637.
Tubará
Fèisean
Thathar a’ cumail iomadh seòrsa fhèis ann an Tubará. Chithear fèilltean Caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid Chaitligeach a th’ ann fhathast,  fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s tha beairteas cultarail na dùthcha.
Taunton, Massachusetts
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean ann am Massachusetts
Tubará
Ceanglaichean A-muigh
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Coloimbia
Rìoghachd eSwatini
'S e dùthaich ann an Afraga a tha ann an Rìoghachd Eswatini. Ron Giblean 2018 bha Dùthaich nan Suasaidh, ainm eile: Suasalainn neo Swaziland neo gu oifigeil Rìoghachd nan Suasaidh air. Tha Mòsaimbic san ear dhith agus tha Afraga a Deas timcheall oirre san iar, san tuath is san deas. Is i aon de na dùthchannan as lugha a tha ann an Afraga. left|thumb| Tha ceithir roinnean ann:
'S e prìomh-bhaile riochdail is reachdail eSwatini a tha ann an Lobamba. Tha Mbabane na prìomh-bhaile clèireachail. Agus 's e Manzini am baile as motha den dùthaich seo.
left|350px|thumb|Cairt: Eswatini
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Dùthchannan Roinn-seòrsa:Afraga a Deas
Lèanaidh
'S e baile beirteach ann an Alba meadhanach a tha ann an Lèanaidh. 'S ann às a' Gàidhlig  lèana a tha an t-ainm. Tha e suidhichte faisg air Glaschu ann an Dùn Bhreatainn an Ear. Ann an 2016 bha 8,070 duine a' fuireach an seo. Chaochail an Dealbhadair-èibhinn Dyke White an seo ann an 1933.
1866
Bàsan
Roinn-seòrsa:1860an
Lèanaidh
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Dùn Breatann an Ear
146
Bàsan
Roinn-seòrsa:140an
David Crystal
Rinn e ceum ann am Beurla aig Colaiste Oilthigh Lunnainn eadar 1952 agus 1962 agus às dèidh sin bha e a' rannsachadh air Cleachdadh na Beurla. Bhon sin bha e a' teagasg cànanachais aig Oilthigh Bhangor. Tha e a' gabhail ùidh ann an ionnsachadh agus teagasg cànain, bàs cànan agus cleas-chànanas, stoidhle Beurla, Shakespeare agus cuspairean eile. Tha e na neach-taic aig Comann Eadar-nàiseanta nan Tidsearan Beurla mar dàrna Chànan (International Association of Teachers of English as a Foreign Language).
Obair
Sgrìobh David Crystal còrr is 100 leabhar (mòran còmhla ri daoine eile) air mòran diofar chuspairean. 'S e aon de na h-obraichean as ainmeile Cambridge Encyclopedia of Language (1987) agus Cambridge Encyclopedia of the English Language (1995), agus 's e deasaiche an Cambridge Biographical Dictionary, Cambridge Factfinder, Cambridge Encyclopedia, agus an New Penguin Encyclopedia (2003). A bharrachd air sin sgrìobh e tòrr aistean.
Sinclair Lewis
B' e sgrìobhadair às na Stàitean Aonaichte a bha ann an Sinclair Lewis. Rugadh e ann am Minnesota ann an 1885 is a chaochail anns An Ròimh ann an 1951. Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Litreachas ann an 1930.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Aimeireaganach Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Litreachas Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Darwin, Astràilia
'S e baile ann an Astràilia a tha ann an Darwin. 'S e prìomh-bhaile Roinne-a-Tuath. Bha e stèidhichte ann an 1869.
Thomas Mann
B’ e sgrìobhadair Gearmailteach a bha ann an Thomas Mann (Ainm-breith: Paul Thomas Mann).
Rugadh e air an 6mh latha den Ògmhios 1871 ann an Lübeck anns a' Ghearmailt. Thòisich e air sgrìobhadh nuair a bha e fhathast anns an sgoil.
Sgrìobh e an leabhar Buddenbrooks nuair a bha e 22 bhliadhna a dh'aois. Chaidh an leabhar fhoillseachadh ann an 1901. Fhuair e an Duais Nobel ann an Litreachas anns a' bhliadhna 1929 airson an leabhair seo.
Ann an 1905 phòs e Katia Pringsheim agus bha sianar chloinne aca. Tha triùir dhiubh nan sgrìobhadairean fhèin. (Klaus Mann, Erika Mann agus Golo Mann). Dh'fhàg iad a' Ghearmailt ron Dàrna Cogadh agus dh'imrich iad chun nan Stàitean Aonaichte. Chaidh e air ais don Eilbheis ann an 1952. Chaochail e air an 12mh latha den Lùnastal ann an Zürich.
Sgrìobh e mòran leabhraichean agus nobhailean agus seo cuid den fheadhainn às cudromaiche:
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Litreachas Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gearmailteach
Lochan a' Chlaidheimh
thumb|Lochan a' Chlaidheimh
'S e loch ann an Alba a tha ann an Lochan a' Chlaidheimh. Tha e suidhichte ann am Mòinteach Raineach air a' Ghàidhealtachd. Tha e suidhichte san àird a tuath air Loch Laidon agus tha am Blackwater Reservoir san iar-thuath dheth. Tha an rathad-iarainn bho Stèisean Raineach gu Drochaid Aonachain a' dol seachad air bruach an locha.
Thèid an loch a lìonadh le Allt Molach bhon iar-thuath. Sruthaidh an t-uisge a-mach às an loch seo chun an iar tron abhainn Black Water don Blackwater Reservoir.
'S e sin an t-àite far an robh trì crìochan de na Siorrachdan traidiseanta a' tighinn còmhla: Siorrachd Pheairt, Earra-Ghàidheal is Siorrachd Inbhir Nis.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Beinn na Mòine
'S e beinn anns na h-Eileanan Siar, Alba a th' ann an Beinn na Mòine.
Suidheachadh
Tha e suidhichte ann an taobh an iar an eilean Bharraigh. Tha Bàgh a' Chaisteil deas air a' bheinn agus tha an rathad A888 a' dol seachad air san iar. Chan eil slighe ann a leanas gu mullach na beinne. Tha Loch Uisge faisg air mullach na beinne.
Tha Beinn na Mòine 216m (709 troigh) de dh'àirde. A rèir an "Database of British and Irish hills" rinneadh an t-ath-sgrùdadh mu dheireadh a thaobh àirde na beinne san 20 am Faoilleach 2012. Tha an àirde rinneach de 48m a' sgaradh Beinn na Mòine bho na beanntan eile agus 's e Sheabhal a mhàthair-mhullaich. Air mullach na beinne chan eil dad sònraichte ann a bhios a' sealltainn a' phuing as àirde ach gheibhear deagh shealladh air costa Bharraigh, gu h-àraid air Bàgh Halaman agus air a' bhaile Borgh.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Beanntan ann am Barraigh
Bentpath
‘S e baile beag dùthchasail faisg air na crìochan le Comhairle nan Crìochan, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th' ann am Bentpath. Tha e suidhichte aig 143m os cionn ìre na mara, air an àirde an ear Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Dhùn Phrìs ro 1975), eadar Langaim agus Eskdalemuir, ri taobh na h-aibhne Easg. Tha e 225km air falbh bho Obar Dheathain, 105km bho Ghlaschu, 36km bho Dhùn Phrìs agus 84km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. 'S e Beurla a th' ann a’ chiad chànan aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann am Bentpath. Tha Eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas agus coilltearachd. A bharrachd air sin, tha talla a' bhaile agus leabharlann ainmeil anns a’ bhaile. Taobh fhoghlaim, chan eil sgoiltean ann is le sin feumar a dhol dhan sgoil ann an Langaim.
Eachdraidh
Thoisich gnothach nam mèinnean sa sgìre san 18mh Linn agus stèidhich na mèinnearan leabharlann ann an 1793. Bha dìreach 23 leabhair aig an toiseach ach fhuair iad dìleab dhe £1,000 bho Thomas Telford agus £1,700 ann an 1851. Bha 8,000 leabhar sa leabharlann ann an 1923. S' e an leabharlann leantainneach as sine an Alba a th' ann. Thogadh eaglais an seo ann an 1880, ach tha clachan bho 1649 ann cuideachd. A-rèir carragh-chuimhne a' bhaile, fhuair naoi duine deug à Bentpath bàs sa Chogadh Mòr agus fear eile san Dàrna Cogadh.
Bile na Gàidhlig
Faodaidh 'Bile na Gàidhlig ciallachadh:
Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba
Foinse
B' e pàipear-naidheachd Èireannach seachdainneil a bha ann am Foinse gus 2013 agus air loidhne gus 2015.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Pàipearan-naidheachd à Èirinn
Gwynllwg
Tha am baile Gwynllwg ann an Casnewydd, a' Chuimrigh. Tha e 6.2 mi (10.0 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 125.6 mi (202.1 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 723 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 42 (5.8%); rugadh 76% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Casnewydd Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Wentlooge
Gobhar-adhair
'S e eun den teaghlach Scolopacidae a tha anns a' ghobhar-adhair  (Beurla: Snipe). Tha e a’ gabhail a-steach mu 20 gèineas eadar-dhealaichte. Tha an t-ainm a' tighinn bhon fhuaim annasach, air a dhèanamh le na h-itean-deiridh, a nithear leis a' ghobhar-adhair as t-earrach - "drumaigeadh". San t-seann aimsir bha na Gàidheil a' dèanamh coimeas eadar am fuaim seo agus am fuaim a nithear le meann gobhair.
Dealbhan
Roinn-seòrsa:Eun-grunnachaidh
1452
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1452 (MCDL).
Freetown
Chaidh am baile a stèidheachadh anns a’ bhliadhna 1787 le traillean saora agus le Black American Loyalist às a’ Bhreatainn. Cheannaich iad an talamh bhon Rìgh Tom, ceannard den cinneadh tùsail Koya Temne. Ach chaidh a’ chiad tuineachadh a losgadh anns a’ bhliadhan 1789. 'Sa bhliadhna 1792 thòisich an Sierra Leone Company à Lunnainn air am baile a thogal a-rithist. Còmhla riutha bha traillean saora 's daoine  à Iaimeuca ‘s à Alba Nuadh.
1452
Bàsan
Roinn-seòrsa:1450an
Freetown
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Afraga Roinn-seòrsa:Afraga-an-Iar Roinn-seòrsa:Bailtean
An Clochán Leathan
'S e baile ann am Baile Átha Cliath a tha ann An Clochán Leathan.
Roinn-seòrsa:Baile Átha Cliath
Lublin
‘S e baile mòr air an àirde an ear na Pòlainn a th’ ann an Lublin. Tha e suidhichte ri taobh na h-aibhne Vistula, aig 170m os cionn ìre na mara, anns a’ cheàrn Lubin fhèin, 504km air falbh bho Gdańsk, 273km bho Kraków agus 161km bho Warsaw, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha 342,279 dhe dhaoine a' fuireach anns a' bhaile seo, an 9mh baile as motha na dùthcha. Chaidh am baile a chlàradh airson a’ chiad turas ann an 1198, aig àm nam Piast is fhuair e Còirichean ann an 1317 agus ann an 1398 thug an Rìgh Jogaila, a bha os cionn an dàrna Rìoghachd na Pòlainn tuilleadh chòirichean mhalairt dhan bhaile. Bha coimhearsnachd Iùdhach làidir ann an Lublin ron an Dàrna Cogadh.
Eachdraidh
Chaidh a’ chiad thuineachadh air an àite far a bheil Lublin a stèidheachadh aig toiseach tòiseachaidh nam meadhan aoisean, ged a bheil na h-àrc-eòlaichean air a shealltainn gu robh iomadh chultair bho thùs anns an sgìre air fad. Chaidh an tuineachadh na bu thràithe is na bu chudromaiche a chur air chois anns an 16mh Linn, air bhàrr a’ chnuic aig Czwartek, air iomall a’ bhaile. Tha an t-ainm sin a’ ciallachadh Diardaoin sa Phòlais, is tha e coltach gu robhar a’ cumail margaidh gach seachdain an siud. Tha e coltach gun do deach tuineachaidhean eile a thogail air cnocan eile faisg air làimhe, gu h-àraidh far a bheil an t-seann bhaile an latha an-diugh mun àm ud cuideachd. Dh’fhàs Czwartek a bhith gu math cudromach taobh mhalairt fad an 10mh Linn is an 11mh Linn. Bha Lublin deatamach dhan Arm cuideachd, oir bha e suidhichte air taobh an ear na Pòlainn. S’ dòcha gun togadh a’ chiad daingneach anns an 8mh Linn mar-thà, fiù’s shuas air Cnoc a’ Chaisteil fhèin. Ach tha e cinnteach gu robh daingneach mòr ann an siud aig deireadh an 10mh Linn. Mar a dh’ fhàsadh an caisteal, ‘s e am baile ris a thaobh a dh’ fhàsadh na bu mhò is ‘s e an cnoc a’ bhaile shean a bh’ann a t-àite na bu chudromaiche, agus mean air mhean chailleadh Czwartek a chuid chuideam. Chaidh an caisteal a chur fo stiùir Riaghladair, is chaidh ainm a’ bhaile a chlàradh airson a’ chiad turas ann an 1224, ach tha e coltach gu robhar ga chleachdadh bho toiseach an 12na linn, neo fiù’s an 10mh Linn mar-thà. ‘S ann a 1198 a th’ann an sgrìobhainn as aosda anns a nochd Lublin bho 1198, is le sin thathar dhen bheachd gu robhar a’ cleachdadh an ainm ro làimhe.
‘S e amas ionnsaighean nan Tartar, nan Rutheni, nan Jatvingi is nan Liotuànianaich a bh’ann, is chaidh sgrios a dhèanamh airsan iomadach turas. Fhuair e a chuid chòirichean ann an 1317. Dh’ aithnich an Rìgh Kazimierz Mòr cho deatamach ‘s a bha e taobh ro-innleachd gun tog e caisteal cloiche ann an 1341 le mùran dìonadach mu thimcheall a’ bhaile.
Nochd gluasadan an Ath-leasachaidh ann an Lublin on dàrna leth an 16mh Linn, agus bha coithional mhòr nam Pròstanach Pòlach an làthair sa bhaile ri linn an Ath-leasachaidh. A bharrachd air sin chaidh fear dhe na coimhearsnachd Iùdhach na bu mhò na Pòlainn a stèidheachadh ann an Lublin mun àm sin cuideachd. Bha e na pàirt bheothail beatha a’ bhaile mus do deach iad a chur gu bàs leis na Nàsaich. Chaidh Comhairle Iùdhach Arba Aracot (Sejm na ceithir dùthchannan) a chumail ann an Lublin ann an 1580 is 1764. Chruinnich 70 riochdairean nan kahal ionadail ri chèile, is iad a’ deasbad cìsean is gnothaichean eile a bha cudromach do choimhearsnachdan Iùdhach. Thigeadh oileanaich bho air feadh na Roinn Eòrpa do Lublin is iad a’ gabhail ceum aig an yeshiva, neo colaiste Iùdhach, an seo. Dh’ fhàs an yeshiva a bhith àite deatamach do dh’ ionnsachadh na Talmud is na Kabbalah. Bha an sgoilearachd aige cho cliùiteach gun tugadh "Oxford nan Iùdhach" air Lublin mar fhar-ainm; Fhuair Rosh yeshiva an tiotal reachdadair le còirichean a bha co-ionnan leis an fheadhainn aig na Oilthigh eile anns A’ Phòlainn, tro chead bhon Rìgh ann an 1567.