cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Air ais air an Ran Dan
'S e cleas-cluich a bha seo a bha air a dhèanamh dha daoine de aois sam bith. 'S e prògram sgeidse a bha ann le cruth coltach ri prògraman nas ainmeil den t-seòrsa seo mar Little Britain. Thàinig a' chiad sreath de phrògraman a-mach air an telebhisean anns na naochadan. As dèidh an sreath seo thighinn gu crìoch, cha robh sreath eile air a dhèanamh gu 2004. Cha robh an dàra sreath seo cho mòr-chòrdte ris a' chiad agus bha gu leor daoine ann den bheachd nach robh e cho eughainn agus gun robh an àbhachdas aig a' phrògram a-nis aosta agus cliched/hackneyed. Ach 's ann san t-sreath seo a nochd feadhainn de na caractaran a' bhiodh is mòr-chòrdte anns an treas sreath a thàinig a-mach ann 2005. 'S e aon de na caractaran seo PC Alasdair Stiùbhairt agus fhuair e sreath phrògram dha fhèin.
Roinn-seòrsa:TBh Roinn-seòrsa:BBC Alba Roinn-seòrsa:Telebhisean Gàidhlig
An Gearasdan
Cruinn-eòlas
Tha An Gearasdan ainmeil mar am baile aig cas Beinn Nibheis, am beinn as àirde ann an Alba agus, (ann am Monadh Dhruim Uachdair), ach tha mòran bheanntan eile mun cuairt air a' bhaile; mar Meall an t-Suidhe, agus am monadh mu thuath, Druim Fada.
Madrid
'S e prìomh-bhaile na Spàinn a tha ann am Madrid (IPA: maˈðɾɪ(ð)). Canar Madrileños ri muinntir a' bhaile. Tha an rìgh spainnteach a' fuireach an seo cuideachd. Tha am baile suidhichte ann am meadhan na Spàinn air bruach Abhainn Manzanares. 'S e am baile as motha den dùthaich agus an ceithreamh baile as motha den Aonadh Eòrpach. Tha am baile cliùiteach airson na taighean-tasgaidh, m.e.: Taigh-tasgaidh "Prado", Taigh-tasgaidh "Thyssen-Bornemisza" ann an Villahermosa Palace agus "Museo Nacional Centro de Arte Reina Sofía" le dealbhan anns an nos ùr. Tha Madrid aon-roinneil.
An Gearasdan
Cruinn-eòlas
Tha am baile air oisean dà loch — Loch Iall agus An Linne Dhubh.
Eachdraidh
Tha An Gearasdan am meadhan dùthaich Clann Chamshron, agus chaidh an "gearasdan", no daingneach, a shuidheachadh gu tùsail a chumail nan Gaidheal fodha an dèidh an ar-a-mach Seumasach.
Madrid
Cruinn-eòlas
Tha iadhtag ann, a bhuineas do Mhadrid, ann an ceann a tuath na roinne a-muigh Segovia. 'S e Dehesa de la Cepeda an t-ainm a tha air. Tha e na aite fa leth air sàilleabh gu bheil sliabh ann eadar an iadhtag sin agus an còrr dhen roinn. A rèir figearan an Riaghlatais, 's e an Lùnastal a' mhìos as teotha agus 's e am Faoilleach a' mhìos as fhuaire ann am Madrid. Cha tuit ach 421mm de dh'uisge air a' bhaile fad na bliadhna - 752mm nas lugha na Steòrnabhagh (1173mm) - leis gur e àite àrd, tioram a th' annː center|600px
An Gearasdan
Eachdraidh
Bha baile beag nas tràithe ann aig Inbhir Lòchaidh, làrach a' bhlàir ainmeil, Cath Inbhir Lòchaidh.
Madrid
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na Spàinne Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Prìomh-Bhailtean na Roinn Eorpa Roinn-seòrsa:An Spàinn
An Gearasdan
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Bràigh (duine)
thumb|right|200px|Bràigh (treanadh [[poilis|phoilis)]] 'S e cuideigin a tha ann am bràigh a chumas tu mar phrìosanach, neo fo bhagairt bàis gus am faigh thu an rud a tha thu ag iarraidh.
Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:Lagh
Inbhir Àir Aonaichte
'S e Inbhir Àir Aonaichte sgioba ball-coise ann an Inbhir Àir. Tha Inbhir Àir an-dràsta a’ cluich ann an Dara Roinn na h-Alba, air dhaibh tuiteam à Ciad Lìog na h-Alba ann an 2003.
Roinn-seòrsa:Ball-coise Roinn-seòrsa:Sgiobannan ball-coise
Suva
right|250px|thumb|Suva Is e prìomh-bhaile Fhìdi a tha ann an  Suva . 'S e am baile as motha na dùthcha cuideachd. Tha e suidhichte ann an ear-dheas eilean Viti Levu. Ann an 1996 bha 77,366 duine a’ fuireach anns a’ bhaile seo.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Roinn a' Chuain Shèimh Roinn-seòrsa:Fìdi Roinn-seòrsa:Bailtean
Branndaidh
Tha branndaidh (brandy) neo “fìon-loisgte” na sheòrsa fìona.
Anns na h-Ealain Ghàidhlig
Roinn-seòrsa:Deoch làidir
Bangladais
'S e dùthaich ann an Àisia a Deas a tha ann am Bangladais neo Bangla Dais neo Bangla-deis neo Bangladeis. Tha crìochan aice leis na h-Innseachan agus san earra-dheas le Mianmar. Tha Dhaka na phrìomh-bhaile.
Ceangal a-mach
250px|left|thumb|Bangladais 250px|right|thumb|[[Iasgairean ann am Bangladais]]
Roinn-seòrsa:Dùthchannan Roinn-seòrsa:Àisia Roinn-seòrsa:Dùthchannan ann an Àisia Roinn-seòrsa:Àisia a Deas
The Lady of Shalott
Tha 'n dàn (a sgrìobh Tennyson dhà seòrsachan: aon sa' bhliadhna 1833, le fichead rann, an eile sa' bhliadhna 1842 le naoi rann deug) bunaichte gu fuasgail air sgeulachd às an Le Morte d'Arthur le Tòmas Malory timcheall Eilean Astolat, maighdeann a thuit a-steach dham ghaol le Lancelot, ach bàsaichidh bho bròn nuair cha thill e a gaol. Thill Tennyson dhan sgeulachd 'san “Lancelot agus Eilean” ('na 1859 Sgeulan an Rìgh). Ge-tà tha 'n sgeulachd àrsaideach Eilèin glè eugsamhail bhon bheatha na Mnaoi-uasaile, nach eil ainmichte 'gus a nach eil, nochdadh i, gu lèir daonna.
Tha A' Bhean-uasal an dàin Thennyson a' fuireach ann an turaid air eilean ann an abhainn dlùth ri Camelot, air an eilean na t-Sealaid. Tha i fo mallachd: ma seallaidh i gu dìreach aig a' Chamelot, thig dàneigin neo-aithnichte rithe. Mar sin tha i a' coimhead an saoghal tro sgàthan, agus fighidh i mar a chì i ann an lìon seunmhor. Tha na boillsgidhean faileasach na beatha seach an turaid ga mealladh a shealladh, ged tha fios aice a bheireadh sin a' mhallachd ri a deireadh neo-aithnichte. Aon là, ge-tà, a' faicinn Lancelot 'na sgàthan, thuigidh i cho tìnn a bheil i a beatha, agus de faicinn an saoghal tro dubhar is fàileasan a-mhàin.
Gèillidh i mu dheireadh thall dham mhealladh agus seallaidh i a-mach gu dìreach nuair maraichidh Triath Lancelot seachad a caisteal a' seinn, agus seallaidh i a dh'ionnsaigh Chamelot:
A' fàgail a turaid, lorgaidh i bàt' a sgrìobh i a h-ainm air, agus seòlaidh sìos an abhainn dham Chamelot, a' seinn òran brònach, bàsachadh fad tha i 'seinn. Ruigidh i reòta ri bàs, agus tha Lancelot am measg na ruirich is mnàthan-uasala a chì i:
Tha roinn a' smaoineachadh "A' Bhean-uasal na t-Sealaid" a chomharrachadh na t-imcheiste nan luchd-ealain, sgrìobhadairean, agus ceòladairean: a chruthachadh obraichean timcheall agus gleidheadh an saoghal, no a mhealtainn an saoghal tro maireann anna gu soirbh.
Seallaibh cuideachd
Roinn-seòrsa:Dàin Roinn-seòrsa:Dealbhan Roinn-seòrsa:Seann-sgeul Artaireach Roinn-seòrsa:Litreachas
Gavrilo Princip
B' e Gavrilo Princip (Cirilis: Гаврило Принцип) (25 an t-Iuchar 1894–28 an Giblean 1918) an t-Sèirbeach a mhurt am Prìomh-dhiùc Franz Ferdinand agus a bhean Sòfi, Ban-diùc de Hohenberg, air an 28 den t-Ògmhios 1914. 'S e an gnìomhair seo aon de na rudan a' lean gu an Cogadh Mòr.
Rugadh e ann an Obljaj san taobh an iar Bosnia. Dh'imrich e gu Sarajevo nuair a bha e 13 is don t-Sèirb ceithir bliadhna an dèidh seo. Chaidh e ann am buidheann rèabhlaideach a bha an aghaidh an Ìmpireachd Ostair-Ungaire is rinn iad plana air pearsa cudromach ìmpireil a mharbhadh. Cha deach a chur gu bàs airson muirt o chionn 's gun robh e ro òg, is chaochail e ann am prìosan ann an Theresienstadt ann an 1918.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Na Balcain Roinn-seòrsa:An Cogadh Mòr
Brat
Is e seòrsa còmhdach a tha ann am brat. Is dòcha gu bheil sibh a' lorg:
Roinn-seòrsa:aodach
Bràiste
thumb|right|200px|Bràiste bhon bhliadhna 250-200 [[RC, Taigh-tasgaidh Bhreatannach]] 'S e ball-maise a tha ann am bràiste a cheanglas tu ri aodach. Tha e co-ionnan ri badge is brooch sa Bheurla.
Roinn-seòrsa:Buill-mhaise Roinn-seòrsa:Aodach
Hunter S. Thompson
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Aimeireaganach Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Kathmandu
'S e Kathmandu prìomh-bhaile Neapàil agus am baile as motha na dùthcha. Tha e suidhichte anns a' Ghleann Kathmandu eadar an Abhainn Vishnumati agus Abhainn Dhobi Khola.
Aistean co-cheangailte
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Àisia Roinn-seòrsa:Àisia a Deas Roinn-seòrsa:Bailtean
Dùn Breatann
'S e am prìomh-baile de Shiorrachd Dhùn Breatann an Iar a tha ann an Dùn Breatann no Dùn Breatainn (Beurla: Dumbarton). Tha e suidhichte air taobh tuath Linne Chluaidh timcheall Uisge Leamhna.
'S e seann chathair Rìoghachd Srath Chluaidh a bha ann. Tha caisteal ainmeil an sin, na laighe air carraig mhòir air a tha Ail Chluaidh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Calum Dòmhnallach
Is e ball den chòmhlan Runrig a tha ann an Calum Dòmhnallach. Rugadh e ann an Uibhist a Tuath air 12 an t-Samhain 1953). Bha e fhèin agus a bhràthair Ruaraidh anns a' chòmhlan bho thùs, agus iadsan a' sgrìobhadh a' mhòrchuid de na h-òrain. Bidh Calum a' cluich dhrumaichean anns a' chòmhlan agus a' seinn aig amannan.
Chaidh iad a dh'Àrd-sgoil Phort Rìgh far an do thachair iad ri Donaidh Rothach.
Dili
left|thumb|200px|Dili, Togalach riaghaltas Tiomor an Ear
Rubha
thumb|right|300px|An Rubha bhon adhair. 'S e leth-eilean ann an Eilean Leòdhais a tha anns an Rubha. 'S e na Rubhaich a tha air muinntir an àite. Tha an t-ainm Beurla “Eye Peninsula” a’ tighinn bhon Ghàidhlig “aoidh”, bhon Lochlannais “eið”.
A-rèir staitistearachd ann an 2001, b' urrainn do 56% Gàidhlig a bhruidhinn.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sgìrean Eilean Leòdhais
Ryanair
250px|right|thumb|[[Plèana Ryanair]] 'S e companaidh phlèanaichean beag-chosgais Èireannach a tha ann an Ryanair. Tha iad stèidhichte ann am Baile Àtha Cliath agus tha base mòr an Port-adhair Lunnainn Stansted. Tha e companaidh phlèanaichean Èorpa as motha anns an t-saoghail le àireamhan phasaideir.
Ceangal a-mach
Roinn-seòrsa:Giùlan Roinn-seòrsa:Èirinn
Lester Bangs
B' e Lester Bangs (14 Dùbhlachd 1948, Escondido – 30 Giblean 1982 Eabhraig Nuadh) sgrùdair ciùil Ameireaganach. Bha buaidh mòr aige air sgrùdairean ciùil eile agus cuideachd air ceòl. Bhàsaich e ann an 1982 nuair a thar-thomhas e air drogaichean a bha e a' gabhail airson fuachd.
A' sgrìobhadh
Thòisich e a' sgrìobhadh nuair a chunnaic e sanas anns a' phàipear ceòl Rolling Stone. B' e a' chiad pìos a sgrìobh e lèirmheas air an clàr Kick Out The Jams leis an MC5. Bha staidhle sgrìobhadh dìreach aige. Bha e tric a' sgrìobhadh ann an dòigh blaomannach, coltach ris an naidheachdan 'Gonzo' aig Hunter S. Thompson. Bha e cuideachd dualtach dèanamh oilbheum ris na luchd-agallamh a bha a' bruidhinn ri. Thug an dà rud seo taisbeanas dhan obair aige. Cuideachd rinn seo air obair a chall aig Rolling Stone nuair a chuir an deasaiche Jann Wenner às a dhreuchd e airson a bhith mì-mhodhail ri na luchd-ciùil. Sgrìobh e airson na ràitheachan Rolling Stone, NME, Playboy agus Creem a' measg feadhainn eile.
Suarachan
Tha cuid de dhaoine den bheachd gur e a dh'innlich am briathair 'punc' ann an iomradh ri ceòl.
Dili
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Àisia Roinn-seòrsa:Àisia an Ear-Dheas Roinn-seòrsa:Bailtean
Lester Bangs
Nochdaidhean ann am meadhanan eile
Chluich Phillip Seymour Hoffman e anns an fhilm Almost Famous.
AIDS
thumb|Roinnean anns an t-Saoghal far a bheil AIDS (2005) 'S e giorrachadh de acquired immunodefiency syndrome a tha ann an AIDS. 'S e galar diabhalta a bhios a' toirt ionnsaigh air co-rian dìon a' chuirp. Tha e ag èirigh às a' bhìoras HIV. Tha e gu math pailt ann an Afraga.
Lester Bangs
Obair a tha air fhoillseachadh
Roinn-seòrsa:Naidheachdas Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
AIDS
Tha "galar na seirg" cuideachd air.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Tinneasan
Calum Dòmhnallach
Ann an 2012 dh'fhoillsich Calum agus Ruaraidh clàr leotha fhèin leis an ainm "The Band from Rockall" air a bheil 12 òrain, 4 dhiubh sa Ghàidhlig.
Choisinn Calum agus Ruaraidh Duais nan Sàr-Ghàidheal bho Shabhal Mòr Ostaig sa bhliadhna 2015.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil Roinn-seòrsa:Ceòladairean le Gàidhlig Roinn-seòrsa:Daoine à Alba Roinn-seòrsa:Runrig
Peile
right|300px|thumb|Bucaid
Tha peile, cuinneag neo bucaid na shoitheach, airson uisge ⁊c a ghiùlain. Uaireannan tha làmh air. Mar is àbhaist, 's e cuinneag a tha air, nuair a chleachdar e airson bainne a chumail.
Arthur Eichengrün
B' e ceimigear às a' Ghearmailt a bha ann an Arthur Eichengrün, (1867-1949).
Tha e ainmeil airson drugaichean mar Iodoformin und Protargol agus an dì-ghalarach Autan. Thagair an co-obraiche aige aig Bayer, Felix Hoffmann, aspirin a thionnsgail, ach tha fianais ann gun do thionnsgail Eichengrün e.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ceimigearan Gearmailteach Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt
Bono
'S e seinneadair le U2 a tha ann am Paul David Hewson, far-ainm Bono. Tha e a' saothair gu mòr airson ceartas do dhaoine a' fulang le AIDS. Tha guth làidir aige agus tha speuclairean dubh air fad an t-siubhail.
Paul Ehrlich
B' e ceimigear às a' Ghearmailt a bha ann am Paul Ehrlich, (Strehlen, 14 am Màrt 1854–Bad Homburg vor der Höhe, 20 an Lùnasdal 1915).
Bono
Rugadh e ann am Baile Átha Cliath, Èirinn ann an 1960 is chaidh e anns an còmhlan-ciùil an deach na U2 le Larry Mullan ann an 1976. Sgaoil iad an ciad albam, Boy, ann an 1980. Phòs e Alison Stewart ann an 1982.
Paul Ehrlich
Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Leigheas
Bono
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine à Èirinn Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil
Cat mòr
thumb|right|An [[Leòmhann, spèiseas sa ghèineas Panthera]]
Tha cait mhòra am measg nan feòil-ithich as ainmeile san t-saoghail. Bho làithean tràth mhac-an-daoine, chruthaich sinn uirsgeulan agus dealbhan bhuapa.
Roinn-seòrsa:Cat Roinn-seòrsa:Mamalan
Phillip Seymour Hoffman
'S e cleasaiche às na Stàitean Aonaichte a tha ann am Philip Seymour Hoffman (Fairport, Eabhraig Nuadh 23 an t-Iuchar 1967–New York, 2 an Gearran 2014). Dh'ionnsaich e dràma aig Sgoil-ealain Tisch is fhuair e a' chiad pìos mothachail aige ann an 1990 a' cluich fear-dìona anns a' phrògram Law & Order (Lagh agus Òrdugh). Dà bhliadhna as deidh sin fhuair e pìos mòr anns am fiolm Scent of a Woman (Fàileadh de Bhoireannach) còmhla ri Al Pacino agus Chris O'Donnell. Ann an 1998 bha pàirt aige anns The Big Lebowski agus ann an 2000 chluich e an sgrùdaire-chiùil Lester Bangs ann an Almost Famous. Fhuair e am pàirt as cliùitiche aige ann an 2005 a' cluich Truman Capote ann an Capote. Bha e air ainmeachadh airson Oscar airson seo. Chaochail e ann an 2014 as dèidh dòs dhrugaichean ro mhòr.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Cleasaichean nam film Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Franz Joseph Emil Fischer
Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Ceimigearan Gearmailteach
Brat-ùrlair
thumb|Brat-ùrlair
Se còmhdach-ùrlair a tha ann am brat-ùrlair neo stràille. Dèanar le clò, plastaig 7c, agus uaireannan cleachdar fiodh, rubair neo corcais mar brat-ùrlair.
Roinn-seòrsa:Taighean
Neas
Se neas neo eas a tha air cuid de bheathaichean sa teaghlach Mustelidae:
Faic cuideachd
Roinn-seòrsa:Neasan Roinn-seòrsa:Mamalan
Fàsach Shimpson
thumb|right|300px|Fàsach Ghibson nuair a bha stoirm geinmheich a' tighinn san 16mh, an Dùbhlachd 2007 'S e aon de na fàsaichean as motha air an t-saoghail a tha ann am Fàsach Shimpson (Beurla: Simpson Desert).
Tha e suidhichte ann an Astràilia.
Michael Faraday
'S e neach-feallsanachd agus Ceimigear Sasannach a bh' ann am Michael Faraday, FRS (22 an t-Sultain 1791–25 an Lùnastal 1867).
Fàsach Shimpson
'S e an ceathramh fàsach as motha ann an Astràilia le farsaingeachd de 176,500 cilemeatair ceàrnagach (km2), no 2.3% den fharsaingeachd Astràilia.
Michael Faraday
Chaidh am Faraday Society agus na h-irisean aige ainmicheadh air. Cuideachd 's e aonad stòr-dealain a tha anns an fharad. 'S e an teàirrds aig aon mhòl de dh'eileagtronan a tha anns a' chunbhalachain Faraday.
Fàsach Shimpson
Faic cuideachd
Roinn-seòrsa:Fàsaichean Roinn-seòrsa:Astràilia
Michael Faraday
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
Càise
thumb|Càise às an Eilbheis 'S e càise seòrsa biadh air a dèanamh bho bhainne.
Tha càbag (kebbuck anns a' Bheurla Ghallda) air càise mòr cruinn.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Biadh
Rugbaidh
right|220px|thumb|Gearradh-sìos, neo tackle 'S e seòrsa ball-coise a tha ann an Rugbaidh (Beurla: rugby).
Leopard
Se seòrsa cat mhòr bhreac a tha anns am leopard a tha a' fuireach ann an Afraga
Rugbaidh
Seòrsaichean dhen gheama
Tha dà sheòrsa rugbaidh ann le riaghailtean diofraichte. Is iad:
Christopher Lee
'S e cleasaiche lìonmhor cliùiteach à Sasainn a th'ann an Christopher Frank Carandini Lee (Lunnainn, 27 an Cèitean 1922) Tha e ainmeil airson cho fada 's a tha e air a bhith ag obair ann am filmichean agus cuideachd airson na slaoightearan a bhios e tric a cluich. 'S e am pàirt aige mar Count Dracula ann an loidhne de filmichean Hammer Horror a rinn ainmeil e agus bha pàirtean mòr aige cuideachd ann am filmichean mòr anns na seachdadan mar The Wicker Man agus The Man With The Golden Gun.
Rugbaidh
Seòrsaichean dhen gheama
Tha an dà a' tighinn à "ball-coise rugbaidh" agus thàinig an sgapadh eatorra as dèidh argamaid air proifeiseantachd. Tha an dà chòd proifeiseanta a-nis.
Leopard
Dealbhan
Roinn-seòrsa:Cat Roinn-seòrsa:Mamalan
Rugbaidh
Tùsan
Roinn-seòrsa:Spòrs bhuidheann * Roinn-seòrsa:Còdaichean ball-coise
Christopher Lee
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte Roinn-seòrsa:Cleasaichean nam film
Wilhelm Fresenius
Wilhelm Fresenius, mac Carl, Ceimigear Gearmailteach, (1913 ann am Berlin - 2004 ann am Wiesbaden (Hesse))
Roinn-seòrsa:Ceimigearan Gearmailteach Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt
Peasair
right|thumb|Peasraichean thumb|Pisum sativum
'S e peasair a tha air glasraich beag bìodach a tha cruinn agus uaine. Mar pònairean, tha iad a’ fàs ann am plaosg.
Tha an t-ainm “peasair” air lusan eile san teaghlach vicia.
Roinn-seòrsa:Glasraichean
Albert Einstein
B' e neach nàdar-fheallsanachd agus saidheans a bh'ann an Albert Einstein (Ulm, 14 am Màrt, 1879 - Princeton, 18 an Giblean 1955). Tha mòran den beachd gur e an duine is ealanta a bh' anns an 20mh linn agus ann an 1921 bhuannaich e an Duais Nobel ann am Fiosaigs airson a sheirbheisean do fhiosaigs teòirigeach.
Tha Einstein gu math ainmeil airson na beachdan aige mu solas, stuth, tarraing na talmhainn, fànas agus tìde a chuidich luchd-saidheans na rudan seo a thuigse na b' fheàrr. 'Se an teòirig na dàimheachd sònraichte agus an teòirig na dàimheachd coitcheann a tha aca air na beachdan seo.
Bha Einstein air a bhreith ann an Ulm, Rìoghachd Württemberg 'sa Ghearmailt. 'S e Iùdhaich a bh' anns an teaghlach aige ach cha robh iad a cumail ris gu làidir agus chaidh Albert gu sgoil Caitligeach. Chan è oileanach uabhasach math a bh' ann agus bha gu leòr den bheachd gun robh e neo-thoinisgeil. Aon latha chaidh combaiste iùil-tharraingeach a thoirt dha agus fhuair e ùidh mòr ann an feuchainn ri tuigse ciamar a bhiathadh cumhachd do-fhaicsinneach a toirt air an dealg gluasad agus mar sin thoisich e ag ionnsachadh matamataigs agus saidheans.
Nuair a dh'fhàs e nas aosda chaidh e don sgoil anns an Eilbheis. An dèidh dha ceumnachadh fhuair e obair ann an oifis. Fhad 's a bha e ag obair an sin sgrìobh e na pàipearan is cudthromaiche aige a dhèanadh ainmeil mar neach-saidheans mòr. Fhuair e dotaireachd ann an 1905.
Ron toiseach a' Chiad Cogadh t-Saoghal ghluais e air ais dhan Ghearmailt agus fhuair e obair mar ceannard sgoil. Dh'fhuirich e ann am Berlin gun tàinig na Nàsachd gu cumhachd anns an riaghaltas nàiseanta. Bha na Nàsaich a' dèanamh casaid air Einstein agus ag ràdh gun robh e a feuchainn ri 'Jewish Physics' a dhèanamh agus bha luchd-saidheans Gearmailteach a' feuchainn ri na beachdan aige a bhreugnachadh. Ghluais e gu na Stàitean Aonaichte.
Troimh an Dàra Cogadh t-Saoghal b' e Einstein aon de na daoine a bha comhairliche gum bu chòir do na Stàitean Aonaichte boma atamach a dhèanamh mus b' urrainn do na Gearmailtich. Anns a' bhliadhna 1952 dh'fhaighnich pàrlamaid Israel dha a bhith na cheann-suidhe ach dhiùlt e.
Beatha phearsanta
Bha e pòsta aig Mileva Marić eadar 1903 is 1919 agus Elsa Löwenthal eadar 1919 is 1936.
Dh'ainmicheadh an eileamaid einsteinium air ann an 1955.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann am Fiosaigs Einstein Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte Roinn-seòrsa:Duais Nobel Roinn-seòrsa:Iùdhaich
Goisein
Tha Goisein (Beurla: Goshen) ann an Siorrachd a' Mhainisdeir, Alba Nuadh. Tha 395 a' fuireach ann.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Hans von Euler-Chelpin
B' e ceimigear às a’ Ghearmailt a bha ann an Hans Karl August Simon von Euler-Chelpin (Augsburg, 15 an Gearran 1873–Stockholm, 6 an t-Samhain 1964). Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 1929 còmhla ri Arthur Harden airson na h-obrach aca air brachadh. Phòs e Astrid Cleve (nighean Per Teodor Cleve) ann an 1902. Bhuannaich am mac Ulf von Euler an Duais Nobel ann an Leigheas ann an 1970.
Neas mhòr
Tha neas mhòr neo eas mhòr (mustela erminea) na mhamal feòil-itheach beag caol. Faodaidh iad a bhith fiadhaich. Tha neas gheal air cuideachd, ach tha sin a’ bruidhinn air an gnè a thionndadh geal sa gheamradh.
Hans von Euler-Chelpin
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Suain Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt
Neas mhòr
Faic cuideachd
230px|left
Roinn-seòrsa:Neasan Roinn-seòrsa:Mamalan
Neas bheag
Tha neas bheag, easag neo eas bheag (mustela nivalis) na mhamal feòil-itheach beag caol. Faodaidh iad a bhith fiadhaich. 'S e coinneas a tha air neas fhirinneach.
Faic cuideachd
Roinn-seòrsa:Neasan Roinn-seòrsa:Mamalan
Niall MacLeòid
Rugadh Niall MacLeòid (1843-1913) ann an Gleann Dail, An t-Eilean Sgitheanach, anns a' Mhàrt 1843. Bha e na bhàrd agus òranaiche air leth tarraingeach do Ghàidheil an naoidheamh linn deug.
Beatha
Rinn athair Nèill, Dòmhnall MacLeòid, corra sheòrsa obrach. Bha e cuideachd na bhàrd ainmeil - theireadh 'Dòmhnall nan Òran' ris - agus dh'fhoillsich e dà leabhar bàrdachd, ann an 1811 agus an uair sin ann an 1871. Bha croit bheag aige saor o chìsean le còir-sheilbh ri leantail da bhanntraich a chionn 's gum bu bhàrd e, agus is dòcha gur i sin a' chòir-ghabhaltais dheireannach den leithid ann an Albainn.
Cha d' fhuair Niall òg mòran teagaisg riaghailteach – dìreach na dh'ullaich sgoil a' bhaile bhig – ach dh'ionnsaich e Beurla a leughadh agus a sgrìobhadh gun chus dorradais, agus b' e sin foghlam a bha gu math feumail aig an ám. Bho athair fhuair e eòlas air bàrdachd nan Gàidheal, agus bhiodh e a' dol gu cèilidhean na sgìre far an deach òrain a ghabhail is sgeulachdan aithris.
Mu thimcheall air 1865 leig e ealainean dùthchail is thog e Dhùn Èideann air, a dh'obair na reiceadair-siubhail ann am buidhinn-ghnothaich Ruairidh MhicLeòid a bha na cho-ogha dha. Anns an dreuchd a bha sin, rachadh e mar is trice a dh'Earra-Ghàidheal agus don Eilean Sgitheanach, ged a bha e uaireannan san taobh deas. Thàinig sgiorradh carbaid-eisg air is e a' fàs aosda, agus beagan na dheidh sin leig e 'dhreuchd. Chaochail e an 6mh latha den t-Sultain 1913.</P>
Thòisich MacLeòid air bàrdachd 's e òg. Chaidh iomadach òran aige fhoillseachadh ann am pàipearan-naidheachd Gàidhealach agus dh'fhàs e caran ainmeil. Ann an 1883 chaidh "Clàrsach an Doire", cruinneachadh de dh'òrain leis fhèin, fhoillseachadh agus fhuair an leabhar caithream mhòr, cha b' ann a-mhàin ann an Albainn ach thall thar sàile cuideachd. Chuireadh an dàrna eagran den leabhar a-mach ann an 1893, anns an robh barrachd òran agus ceithir sgeulachd rin lorg; nochd an treas eagran (air a mheudachadh a-rithist) ann an 1902, agus an ceathramh (le tuilleadh meudachaidh) ann an 1909. Mar sin b' e MacLeòid a-mhàin, am measg bhàrd Gàidhlig, a chunnaic ceithir eagrain de leabhar aige na latha fhèin. Thàinig an còigeamh eagran a-mach ann an 1924, agus an t-siathamh ann an 1975. Chuir MacLeòid leabhar eile, "Wallace", an clò ann an 1896.
Iomraidhean
Niall MacLeòid Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach Niall MacLeòid
Easag
Is iomadh ciall a tha air easag -
Donaidh Rothach
Tha Donnie Rothach ’na sheinneadair a b’ àbhaist a bhith seinn còmhla ri Runrig. Rugadh e ann an Ùige, anns an Eilean Sgitheanach air an dàrna latha den Lùnastal 1953. Thogadh e lena phàrantan ann am Port Rìgh, ach chuir e seachad ùine cuideachd air croit a sheanar ’s sheanmhar ann an Ùige. Bha e a’ seinn bho aois gu math òg, agus ’s ann ann an Àrd Sgoil Phort Rìgh a thachair e ri Calum agus Ruairidh Dòmhnallach, a bha air còmhlan ùr a stèidheachadh – Runrig – agus, mar a chanas iad, ’s e eachdraidh a th’ ann an còrr. (Faic, mar eisimpleir, Going Home – the Runrig Story, le Tom Morton.) Dh’fhàg Donaidh Runrig ann an 1997 gus seasamh airson a’ Phàrtaidh Làbaraich ann an taghadh coitcheann Westminster, ach chaill e do Teàrlach Ceanadach bho na LibDems. Bha e na Reactar Oilthigh Dhùn Èideann eadar 1991 is 1994. Tha e ’na stiùiriche leasachaidh agus nan ealan aig Sabhal Mòr Ostaig.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Seinneadairean Gàidhlig Roinn-seòrsa:Seinneadairean Sgitheanach Rothach, Donaidh Roinn-seòrsa:Ceòladairean le Gàidhlig Rothach, Donaidh Rothach, Donaidh Roinn-seòrsa:Runrig Roinn-seòrsa:Òraidichean an t-Sabhail Roinn-seòrsa:Sabhal Mòr Ostaig
Hòmair
ʼS e Hòmair (Greugais: Όμηρος, Beurla: Homer) am bàrd Greugach a sgrìobh na dàin mhòra Iliáda agus Odýsseia. Chan eil mòran fiosrachaidh againn mʼ a dheidhinn - no fiù ʼs an robh an duine ann idir, oir tha feadhainn den bheachd gur e buidheann de dhaoine a sgrìobh na dàin sin. Tha feadhainn eile den bheachd gur e boireannach a bhʼ ann. A rèir seann-sgeul ʼs e bàrd dall a bhʼ ann a bha a' fuireach ann an Ionia. Thathar aʼ creidsinn gun robh e beò mu 800 R.Ch.
Dh'eadar-theangaich Iain MacIllEathain à Ratharsair eadar-theangachadh an Odusseia gu Gàidhlig nuair a leig e a dhreuchd dheth ann an 1966. Dh'fhoillsich Gairm e, mar "Odusseia Homair", ann an 1976.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Greugach Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Seann-Ghrèig
1143
thumb|130px|Uilleam I na h-Alba MCXLIII
Bàsan
Roinn-seòrsa:1140an
Tibet
Tha Lhasa na phrìomh-bhaile. Is e an Dalai Lama an treòraiche cultarach, spioradail, agus poileataigeach aig a' phoball Tibeiteach. Tha a’ mhòrchuid den Tibeitich nam Budaich.
Tha Sìona a chur mòran Han-Sìonaich gu Tibeit airson an cumhachd aige a chumail.
Roinn-seòrsa:Àisia Roinn-seòrsa:Dùthchannan ann an Àisia
Snàthad an duine mhairbh
Tha breabadair neo snàthad an duine mhairbh na sheòrsa fhrìde le casan fada caola oirre. Tha an t-ainm toranach neo storanach air an fheadhainn òga.
Roinn-seòrsa:Frìdean
Stankelbein Harkrankar
Neasgaid
Tha neasgaid na ghuirean neo at a tha air craiceann-daonna.
Faic cuideachd
Roinn-seòrsa:Corp
Burras
right|300px|thumb|Burras left|300px|thumb|Sphinx ligustri thumb| Proleg [[Papilio machaon]]
'S e creutair fada snàigeach a tha ann am bratag (iolra: bratagan) neo burras (iolra: burrais). Thèid iad na fhrìdean gu h-àraid dealan-dè neo leòman, neo cuileag. Ged a tha sia casan aig frìdean inbheach, bidh mòran eile aig burras.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Frìdean
Alexander Naumovich Frumkin
B' e ceimigear-dealanach (electrochemist) às an Ruis a bha ann an Aleksandr Naumovich Frumkin (Ruisis: Алекса́ндр Нау́мович Фру́мкин) (1895-1976). Rugadh Frumkin ann an Chişinău a bha aig an àm pàirt dhen Impireachd Ruiseanach. 'S e prìomh-bhaile Moldòbha an-diugh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Luchd-saidheans Ruiseanach Roinn-seòrsa:Iùdhaich Roinn-seòrsa:Daoine à Moldàibhia
Beinn nam Fadhla
’S e eilean anns na h-Eileanan Siar ann an Albainn a tha ann am Beinn nam Fadhla [beNʲəvɤːLə], neo Beinn na Faoghla (neo An t-Eilean Dorcha ann am bàrdachd). Tha e a-nis ceangaile ri Uibhist a Tuath agus Uibhist a Deas le cabhsairean. Ann an 2011 bha 1303 daoine a' fuireach ann. Ann an 2006 chaidh a' chuid as mhotha de dh’fhearann Bheinn nam Fadhla a cheannachd le Stòras Uibhist.
Thomas Graham
B' e ceimigear Albannach à Glaschu a bha ann an Thomas Graham (Tomas Greumach, 1805 -1869).
Beinn nam Fadhla
Cruinn-eòlas
Tha an t-eilean, mu 12 km air fad is air leud, na laighe eadar Uibhist a Tuath agus Uibhist a Deas. Tha fadhlaichean eadar na h-eileanan, agus anns na seann làithean dh’fheumte feitheamh gus am biodh a’ mhuir ìseal airson a dhol eadarra, ach a-nis tha cabhsairean ann. Tha port-adhair ann am Baile a' Mhanaich le turasan gach latha a Steòrnabhagh, Glaschu is Barraigh.
Thomas Graham
Bha e na chiad cheann-suidhe a' Chomainn Cheimigeach o 1841 gu 1843 agus a-rithist, an dèidh do Arthur Aikin, eadar 1845 agus 1847.
Beinn nam Fadhla
Ainm
Chan eil ach aon ainm [beNʲəvɤːLə] air an eilean a thaobh labhairt, ach tha an t-ainm sin air a sgrìobhadh ann am pailteas de dhòighean: ’S ann bho na fadhlaichean ris an ruigear an t-eilean a thàinig an dàrna pàirt den ainm. Thàinig am facal Gàidhlig “fadhail” bhon Lochlannais “vaðill”, agus tha e càirdeach ris an fhacal Bheurla “wade”. ’S e facal boireann a tha ann am “fadhail”, ach tha am [v] seachas [f] san fhuaimneachadh a’ sealltainn gur ann ás an iolra “nam fadhla” seachas “na fadhla” a thàinig an t-ainm. Bhiodh an ceangal eadar brìgh agus fuaimneachadh na bu shoilleir nam b’urrainn dhuinn “na bhFadhla” a sgrìobhadh mar a nìthear ann an Gàidhlig na h-Éireann, ach cha robh an dòigh litreachaidh sin riamh cumanta ann an Albainn.
Carl Remigius Fresenius
Bha Carl Remigius Fresenius (Frankfurt 28 an Dùbhlachd 1818–Wiesbaden 11 an t-Iuchar 1897), na cheimigear Gearmailteach agus athair Wilhelm Fresenius.
Rugadh e ann am Frankfurt. As deidh obair aig lèigheadaireachd sa bhaile seo, dh'inntrig e Oilthigh Bhonn ann an 1840, agus bliadhna as dèidh sin, chaidh e a dh'Oilthigh Giessen, far an do chuidich e Justus von Liebig is sgrìobh e a theusais fodha. Stèidhich e institiud ann an Wiesbaden ann an 1848 agus iris ceimigeachd anailiseach, Zeitschrift für Analytische Chemie (nas fhaide Fresenius' Zeitschrift für Analytische Chemie, nise Analytical and Bioanalytical Chemistry ), ann an 1862.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt
Johan Gadolin
Johan Gadolin, (Turku, 5 an t-Ògmhios 1760 – Mynämäki, 15 an Lùnastal 1852), creag-eòlaiche agus Ceimigear Fionnach. Chaidh i gu Oilthigh Helsinki, a bha ann an Turku aig an àm agus an uair sin gu Oilthigh Uppsala. B' e esan a lorg Itrium, ann an 1790.
Beinn nam Fadhla
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Na h-Eileanan Siar
Johan Gadolin
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Daoine à Suòmaidh
Leòmhann
'S e seòrsa cat mhòr a tha anns an leòmhann  (iolra: leòmhannan) (Laideann: Panthera leo) a tha a' fuireach ann an Afraga agus sna h-Innseachan. B' àbhaist dha fuireach anns an Roinn Eòrpa, a' mhòrchuid den Àisia, agus Aimeireaga a Tuath. Tha leòmhann air bratach rìoghail na h-Alba.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Cat Roinn-seòrsa:Mamalan
Thomas Graham
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Cinn-shuidhe a' Chomainn Cheimigich Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Di-Luain
thumb|The Boomtown Rats
'S e Diluain (neo Di-Luain) an latha den t-seachdain a tha a' tighinn eadar Didòmhnaich agus Dimàirt.
Tha e a' ciallachadh "Latha na Gealaich".
Tha ciall gu math eadar-dhealaichte aig "Latha Luain" - m.e. "gu Latha Luain", i.e. "gu siorraidh".
Iomraidhean
Luain
Lhasa
thumb|right|300px|Am Potala Palace, an t-àite as ainmeil ann an Lhasa. 'S e prìomh-bhaile Thibeat, Sluagh-Phoblachd na Sìne, a tha ann an Lhasa, (Beurla /ˈlɑːsə/, Tibeatais: ལྷ་ས་ IPA: [l̥ʰásə] neo l̥ʰɜ́ːsə]; uaireanan Lasa. Tha am baile suidhichte aig cois Bheinn Gephel.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sìona
Neòinean-grèine
Tha neòinean-grèine (helianthus annuus) na luibh glè àrd, air a bheil ceann mòr cruinn air. Tha am blàth air buidhe, le crìdhe donn. Is urrainn dhuit an sìol ithe, agus ola a dhèanamh leis.
Dealbhan
Roinn-seòrsa:Luibhean
Gearmailtis
frameless|right
’S e cànan a tha sa Ghearmailtis a tha mu 100 millean ga bruidhinn, agus a' mhórchuid dhiubh, mu 80 millean, a’ fuireach anns a' Ghearmailt. Tha luchd-labhairt eile a' fuireach anns an Ostair agus anns an Eilbheis.
'Se cànan Gearmaineach, Innd-Eòrpach a th’ innte.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Cànain Ghearmaineach Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Breabadair
Is docha tha thu lorg snàthad an duine mhairbh thumb|right|250px|Breabadair ag obair aig an taigh Tha breabadadair na sheòrsa fhìgheadair. Bidh iad ag obair air beart-chlò. Tha am facal a’ tighinn à Breaban (Noord-Brabant) far an robh mòran bhreabadairean ann. Bidh aodach air a chruthachadh nuair a bhios am breabadadair a' cleachdadh shnàithleanan bho gach taobh a' ceangal no a' fighe ri chèile agus an uairsin aodach no aodach fighte. Mar as trice, bidh am fighe ann an cathraichean lìn agus tha dualan fada ann am fighe eatorra. Chaidh trì prìomh sheòrsaichean aodach a chleachdadh ann an Innis Tìle, ach b ’iad sin muncaidhean, swarms agus cnuimhean. Tha an fhighe as sìmplidh monotonous ach an uairsin tha an snàithlean suas is sìos. Aig an àite tionndaidh, tha na trasnagan nan laighe co-shìnte ris an druim. Bhathar a ’cumail aon turas ann an aparanan agus millipedes, ach anns an t-slighe a-mach. Mar as àbhaist 's ann dhan chlas-obrach a bhuinneas a' mhòr-chuid dhe na greusaichean, leis gur e ciùird a th' annta.
1144
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1144 (MCXLIV).
Bàsan
Roinn-seòrsa:1140an
Breabadair
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:dreuchdan
Iaguar
'S e seòrsa cat mhòr bhreacach a tha anns an iaguar (iolra: iaguaran) no deàguar  (iolra: deàguaran) (Laideann: Panthera onca), a tha a' fuireach sna h-Aimearagan.
'S e an treas cat as motha san t-saoghail as dèidh an tìgear agus an leòmhann.
'S toil le iaguaran uisge. Coltach ris an tigear, 's toil leis snàmh. Mar as trice, bidh an iaguar a' sealg na aonar.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Cat Roinn-seòrsa:Mamalan
Oilthigh Ghlaschu (Iomain)
thumb|Suaicheantas an Oilthigh
Tha Sgioba Iomain Oilthigh Ghlaschu ag àrdachadh camanachd, an spòrs traidiseanta, Gàidhealach a-measg nan oileanach aig Oilthigh Ghlaschu.
Raon-cluiche
Pàirc na Solais, Ionad Spòrs Gart Sguaib, Rathad Chnoc Màiri, Glaschu
Far-ainm
"The Gold an Blacks'', "Na h-Òr is Dùbh", "L'Oroneri"
Dathan-cluiche
Tha lèintean òir, briogais-ghoirid dhubh, stocainnean òir is dubh nan dathan-cluiche Oilthigh Ghlaschu.
Lagh
Lagh
Is e a tha anns an lagh ach àlach de riaghailtean stèidhichte air feadh nàisean. Is gnìomh an lagh an inbhe a dhaingneachadh aig gach pearsa. Nì an lagh seo le ainmeachadh an dà chuid: còirichean pearsanta aig daoine anns a' choimhearsnachd agus dleasdanasan pearsanta air daoine ris a' choimhearsnachd.
Oilthigh Ghlaschu (Iomain)
Eachdraidh
Tha Oilthigh Ghlaschu air piseach mòr a thoirt don gheama thar na bliadhnaichean. Tha cluicheadairean ùra air a bhith gan trèanadh agus tha cluicheadairean stèidhichte air am leasachadh nan sgilean. Nuair a dh'fhàgas iad an Oilthigh, bidh iad a’ cuideachadh gus an geama a neartachadh air an taobh rianachd. Aig an toiseach, tha dithis ann aig a bheil fìor eòlas air a h-uile rud a bhuineas do spòrs nan Gaidheal, Iain U. Caimbeul, Ceann Suidhe Chomunn na Camanachd bho 1982 gu 1985 agus Ùisdean D. Macilleannain, fear-naidheachd is craoladair. Fhuair an dithis aca ‘Guirm’ bhon Oilthigh nuair a bha iad a’ cluich.
Lagh
Lagh
Tha laghan treubhail air a bhi stéidhichte aig ìre an treubh air feadh an t-saoghal, bho toisich tìm. Ach is ann do linn na seann Greugais a thoisich feallsanaich a ghabhail beachd air nàdar nan lagh còmhla le conceapan de ceartas an cothrom le dleasdanasan nan daoine agus cumhachd nan rìghrean.
Oilthigh Ghlaschu (Iomain)
Eachdraidh
Chaidh Sgioba Iomain Oilthigh Ghlaschu a stèidheachadh ann an 1901. ‘S e Aonghas MacBhiocair, Murchadh MacCoinnich agus Murchadh MacRàth a bh’ ann na trì stèidheadairean, agus ‘s e Aonghas a’ bh’ anns a’ chiad sgiobair.
Lagh
Lagh
Anns an latha an-diugh tha siostam-lagh fa-leth stèidhichte aig gach dùthaich neo-eisimileach air feadh an t-saoghal. Tha an suidheachadh seo a' leantainn air an ceart riatanach ri féin-riaghaladh a tha gach dùthaich a gléidheadh- Is buadh de dùthaich neo-eisimileach an ceart a dhèanamh laghan dhi pein.
Oilthigh Ghlaschu (Iomain)
Eachdraidh
Anns na 50an, bha da sgioba aig an Oilthigh ach o chionn fhada tha e air fhàs nas dorra oileanaich a lorg le eòlas air iomain agus tha an sgioba a-nis a’ cumail aon sgioba fireannach agus cuideachd, bidh iad a’ feuchainn ri sgioba a chumail do bhoireannaich.
Lagh
Lagh-eòlas
Is lagh-eòlas an roinn de feallsanachd a dhéiligeas leis an lagh.
Oilthigh Ghlaschu (Iomain)
Eachdraidh
Anmoch sna 50an agus tràth sna 60an, bha linn air leth shoirbheachail aig an Sgioba, a’ gleidheadh Lìog a Deas ann an 1959-60 agus Cuach Littlejohn ann an 59-60, 60-61 agus 61-62. Thànaig cuid dhe na cluicheadairean seo  còmhla a-rithist nuair a chaidh Glaschu Ceilbhinn a stèidheachadh. Chaidh a’ chuairt dheireannach de Chuach Chataibh a ruigsinn airson a’ chiad turas ann an 1981 agus chaidh Còrn Sgeaboist a bhuannachadh iomadach tursan.
Lagh
Lagh Siobhalta
Is Lagh Siobhalta an roinn den lagh a dhéiligeas le còirichean-sheilbh: m.e seilbh de bathair, seilbh de fearann.
Oilthigh Ghlaschu (Iomain)
Eachdraidh
Mar sgioba oilthigh, tha an Sgioba air a ruith leis na cluicheadairean fhèin le taic-airgid bho Comunn Spòrs Oilthigh Ghlaschu, na bhios a’ liubhairt giùlain gu geamannan air falbh bho àm gu àm. Gun teagamh, tha feum air eudmhorachd air a’ phàirc is far na pàirce, is uaireannan thèid seo a mothachadh le bhith a’ toirt seachad na duaise cliùitiche, ‘Gorm’ Oilthigh, ach nas trice thèid a mhothachadh le pinnt!
Lagh
Lagh Eucoirean
Is Lagh Eucoirean an roinn den lagh a dhéiligeas le eucoir, m.e. meirle, muirt. Tha i a' gabhail a-steach lorg eucoirich, cuir casaidean gan aghaidh agus ma bhitheas an cuirt gan lorg ciontach, tha i a' leigeil sìos raon de peansachaidhean a tha freagarrach ris an eucoir.
Oilthigh Ghlaschu (Iomain)
Eachdraidh
A-measg na caractaran as cudromaiche anns na bliadhnaichean a dh’fhalbh, tha Jack Asher ann. Fhuair Jack ‘Gorm’ agus bha cliù mhòr aig mar rèitear. Bha e na phàirt den sgioba soirbheachail sna  50an agus tha e a-nis na cheann-suidhe onarach. Bha a mhac, Gordon, na chluicheadair chòmhnard don sgioba anns na 90an.
Lagh
Lagh Eadar-nàiseanta
Is e a tha ann an Lagh Eadar-nàiseanta corp lagh a tha a riaghladh na càirdeasan eadar dùthchannan neo-eisimileach.
Oilthigh Ghlaschu (Iomain)
Eachdraidh
Feumar mòran moladh airson an sgioba a chumail beò sna 80s a dhol gu Doire Barton, a sheall mòran iomairt is eudmhorachd gu riaghailteach. Thug Friseal Gordain Iomain Oilthigh an àrd aig an àm seo cuideachd agus chaidh a chuid shaothair mhiorbhaileach aithneachadh le ‘Gorm’.
Ljubo Golič
B' e ceimigear agus criostal-eòlaiche à Sloibhìnia a bha ann an Ljubo Golic.
Oilthigh Ghlaschu (Iomain)
Eachdraidh
Bha na h-oidhirpean aig Daibhidh Bell is Daniel Donn, bho Gleann Urchardan is Ceann a’ Ghiuthsaich fa leth, glè chudthromach ann a bhith a’ toirt comas dhan sgioba a dhol suas gu Lìog a Dha agus gus Cuach Littlejohn a ghleidheadh trì tursan. Fhuair an dithis aca ‘Guirm’.
Dùn Chailleann
Ann an 2001 bha 1,005 duine a' fuireach ann an Dùn Chailleann agus Biornaim. Bha Gàidhlig aig 4.98 % de mhuinntir an àite.
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Oilthigh Ghlaschu (Iomain)
Anns a’ Mhìle Bhliadhna ùr
Ann an 2004-05, chrìoch iad an seisean anns an treas àite ann an Lìog nan Oileanach agus chaidh an cur a-mach bhon Littlejohn san Iar-chuairt Deireannach le RGU as dèidh ‘pheanasan’. Bha Craig Ros na sgiobair ann an 2004-05, ach a-nis 's e Gilleasbuig MacDhòmhnaill a th' ann, ogha a' bhàird ainmeil Somhairle MacGill-Eain.
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:Sgiobaidhean iomain Roinn-seòrsa:Glaschu
Lagh
Lagh Eadar-nàiseanta
Air barrachd an sin tha roinn mor an siostam
Pràg
'S e priomh-bhaile na Seic a tha ann am Pràg no Prague (IPA: [ˈpraɦa], Seacais Praha; Gearmailtis: Prag). Tha Pràg na laighe ri taobh na h-aibhne Vltava. 'S iomadh togalach eachdraidheil ann am Pràg. Dh'ainmicheadh meadhan a' bhaile Làrach Dhualchas na Cruinne le UNESCO ann an 1992. B' e Pràg fear dhe na prìomh-bhailean Ìmpireachd Naomh na Ròimhe.
Lagh
Lagha na h-Albainn
Chaidh gleidheadh air Lagh na h-Alba, na siostam lagh fa-leth bho lagh na Sasuinn fo Achd an Aonaidh de 1707. Is e Achd an Aonaidh, air a reachdadh le Parlamaid na h-Albainn agus le Parlamaid na Sasuinn a sguab as an da Phàrlamaid neo-eisimeileach sin agus a stèidhich an Rìoghachd Aonaichte le Pàrlamaid ann an Westminster a-mhàin.
Daoine Ainmeil
* Roinn-seòrsa:poileataigs
Pràg
Eachdraidh
Bhuineadh am baile dhan Ostair-Ungaire bho 1867 gu ruige 1918. Chaidh còrdadh a chuir crìoch air a' Cho-aonta Warszawa a shoighnich an seo air 1 an t-Iuchar 1991.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Prìomh-Bhailtean na Roinn Eòrpa Roinn-seòrsa:Bailtean anns an t-Seic Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An t-Seic
Ljubo Golič
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Daoine à Sloibhìnia
Eas
Is dòcha gu bheil thu a' lorg neas, neo easag.
Bun a' Chailleinn
Tha Bun a' Chailleinn (Beurla: Lower Caledonia) ann an Siorrachd a' Mhainisdeir, Alba Nuadh.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Eas
'S e eas a tha air cas-shruth. 'S e earrann uillt neo aibhne far am bi an t-uisge a’ tuiteam. Sa Bheurla Ghallda, 's e “linn” a tha air eas, ach sa Ghàidhlig tha linne a tha air poll fon eas fhèin.
Tha am facal "eas" a' nochdadh ann an ainmean-àite cuideachd, m.e. ann an Clais an Easaidh.
Roinn-seòrsa:Tìr-eòlas Roinn-seòrsa:Uisge
Charles Hatchett
Tha e ainmeil air sgàth 's gun lorg e niobium.
Robert Havemann
'S e ceimigear a bha ann an Robert Havemann, (1910-1982).
Leugh e Ceimigeachd ann am Berlin agus München bho 1929 gu 1933, agus nas fhadalaiche, fhuair e dotaireachd a Kaiser Wilhelm Institut.
1145
MCXLV
Robert Havemann
Faic cuideachd
Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt an Ear
1145
Bàsan
Roinn-seòrsa:1140an
Camanachd Uibhist
'S e sgioba iomain a th' ann an Camanachd Uibhist. Bhuannaich Camanachd Uibhist Cuach a' Mhoid ann an 2005 an aghaidh Camanachd Leòdhais. 'S e sgioba òigridh a th' ann an-dràsta.
Roinn-seòrsa:Camanachd
Edward Said
B' e sgoilear Palastaineach a bh’ ann an Edward Wadi Said a rugadh ann an Ierusalam air 1 an t-Samhain 1935 nuair a bha Palastain fo smachd Ìompaireachd Bhreatainn. Ged a b’ e Crìosdaidhean a bhuineadh dha Eaglais Shasainn (Easbaigeachas) a bha san teaghlach aige, thuirt Said ma dheidhinn fhèin gur e “Crìosdaidh còmhdaichte ann an cultar Muslamach” a bh’ ann dheth. Chuir e seachad a' chuid bu mhotha de bhliadhnaichean fhìor òigridh ann an sgoiltean Ierusalam, ach an dèidh a' chogaidh eadar na h-Iùdhaich agus na h-Arabaich ann an 1948 ghluais e fhèin agus a theaghlach gu Cairo far an robh bùth aig athair. An dèidh dha a bhith a' frithealadh àrd-sgoil ainmeil anns an Èipheit, chuir e crìoch air a chuid foghlaim anns na Stàitean Aonaichte aig Oilthigh Phrinceton agus Oilthigh Harvard; agus an dèidh greis fhuair e dreuchd mar ollamh ann an litreachas na Beurla aig Oilthigh Cholumbia ann an New York. Bhiodh e gu tric a' càineadh poileasaidhean stàit Iosrael is e a' toirt taic do mhuinntir Phalastain. Tha e ainmeil airson an leabhair 'Orientalism' a sgrìobh e mu bhuaidh ìompaireachdan na Roinn-Eòrpa air seallaidhean an luchd-ealain Eòrpaich mu choinneamh coimhearsnachdan, cànanan is cultar an Ear-Mheadhanaich is Àisia a Deas. Cho math ri bhith na sgoilear cliùiteach a thaobh litreachais, bha Said cuideachd na neach-ciùil gu math ealanta air a' phiàno. An dèidh dha a bhith a' fulang le aillse airson còrr is deich bliadhna, fhuair e bàs air 25 an t-Sultain 2003.
Aistean co-cheangailte
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Palastainiach Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Aimeireaganach Roinn-seòrsa:Daoine à Palastain Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
1146
MCXLVI
Bàsan
Roinn-seòrsa:1140an
Gleann na Ròmanach
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Leopard-sneachda
Se seòrsa cat mhòr bhreac a tha anns am leopard-sneachda neo unns, a tha a' fuireach ann an Aisia a-measg nam beanntan.
Dušan Hadži
B' e ceimigear Sloibhìnianach a bh' ann an Dušan Hadži.
Leopard-sneachda
Roinn-seòrsa:Cat Roinn-seòrsa:Mamalan
Dušan Hadži
Rugadh e ann an Ljubljana ann an 1921. Dh'ionnsaich e leigheas, ceimigeachd agus fiosaig aig Oilthigh Ljubljana far an do rannsaich e ceimigeachd guail le speactrosgopachd fho-dhearg. Dh'obair e an sin ann am Paris agus ann an Cambridge, far an do rannsaich e tàthaidhean haidridein. Thill e gu Sloibhìnia ann an 1953 far an do mhair e gu 1960 is e ag obair ann am Pitsburgh còmhla ri Foil Miller airson bliadhna. Ann an 1982 leig e a dhreuchd suas agus dh'obair e an sin airson Lek, companaidh chungaidhean-leighis. Chaochail e ann an 2019.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Daoine à Sloibhìnia
Loch Sneosdal
thumb|Sealladh air Loch Sneosdal
'S e loch ann an Alba a tha ann an Loch Sneosdal. Tha e suidhichte aig ceann an iar-thuath Tròndairnis anns an Eilean Sgitheanach. Tha Beinn an Sga (414 m) san ear dheth.
Tha an loch seo cho mòr ri 8.9 ha (22 acair). 'S e 1.1 km (0.7 mìle) an cuairt-thomhas aige agus tha e mu 396 m a dh'fhad san àite as dìriche. Chan eil eilean anns an loch seo. Tha bàrr uisge an locha mu 128 m (420 troigh) os cionn na mara agus tha e mu 3.5 km (2.2 mìle) air falbh bhon mhuir. Thèid Loch Sneosdal a lìonadh le allt bhon iar agus tha an t-uisge a' sruthadh a-mach às an loch seo gu tuath tro Abhainn Sneosdal.
Chan eil duine sam bith a' fuireach faisg air Loch Sneosdal agus mar sin chan rathaidean ann a leanas chun an locha seo.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach
Atacama
thumb|right|300px|Cruth na tìre anns an fhàsach Atacama 'S e aon de na fàsaichean as motha air feadh an t-Saoghail a tha ann am fàsach Atacama.
Tha e suidhichte anns an t-Sile.
1149
MCXLIX
Atacama
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Fàsaichean Roinn-seòrsa:An t-Sile
1149
Bàsan
Roinn-seòrsa:1140an
1147
MCXLVII
Bàsan
Roinn-seòrsa:1140an
Neul
right|thumb
Di-Dòmhnaich
'S e Didòmhnaich (no Di-Dòmhnaich) an latha den t-seachdain a tha a' tighinn eadar Disathairne agus Diluain. Bidh feadhainn a' gabhail Latha na Sàbaid (no Là na Sàbaid) air.
Neul
Se meall de bhoinneagan uisge a tha ann an neul neo sgòth a ghabhas fhaicinn a' fleòdradh san adhar. Tha iomadh seòrsa ann.
Faic cuideachd
Roinn-seòrsa:Eòlas-aimsir
Di-Dòmhnaich
Air an latha seo, is tric a bhith Crìosdaidhean a' dol dhan eaglais. (Bidh na Seventh Day Adventists a' dol air Disathairne)
Roinn-seòrsa:Làithean na seachdain
Sri Lanca
B' e Sailon (Beurla: Ceylon) an t-ainm eile a bha oirre ro 1972.
Tha i na laighe san taobh a deas air na h-Innseachan.
'S e coimhearsnachd na Sinhalese an tè as motha a th' ann. Tha an cuid as motha den mhion-shluagh chinnidheach, na Tamils, a’ fuireach ann an earra-thuath na dùthcha. Tha Sri Lanca cliùiteach airson cofaidh agus tì, m.e.: Ceylon tea. Leis na coilltean tropaigeach, na tràighean brèagha agus an dualchas cultarach tha an roinn turasachd gu math làidir ann an Sri Lanca. Tha an Làn-thoradh dùthchail (GDP) gach pearsa am fear as àirde a tha ann an Àisia a Deas.
Tha Sgioba nàiseanta criogaid aig Sri Lanca. Chluich iad anns a h-uile Cupa na Cruinne.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Dùthchannan Roinn-seòrsa:Dùthchannan ann an Àisia Roinn-seòrsa:Àisia Roinn-seòrsa:Àisia a Deas Roinn-seòrsa:Sri Lanca
1148
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1148 (MCXLVIII).
Bàsan
Roinn-seòrsa:1140an
1150
MCL
Bàsan
Roinn-seòrsa:1150an
Comann Camanachd Chaol-Ghleann
Is e sgioba iomain a tha anns a' Chomann Chamanachd Chaol-Ghleann (Beurla: Col-Glen).