cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Otto Paul Hermann Diels
Tha e ainmeil airson an iom-obrachaidh Diels–Alder, a thionnsgail e còmhla ris an oileanach aige, Kurt Alder.
Bha e fhèin na oileanach aig Oilthigh Humboldt Berlin far an do sgrìobh e a theusais fo Carl Fischer is far an deach e na cheannard Roinn Cheimigeachd ann an 1913. Dh'imrich e dhan Oilthigh Kiel is dh'fhoillsich e agus Alder an iom-obrachadh ainmeil ann an 1928. Leig e dheth a dhreuchd ann an 1944 ach thill e ann an 1946 an t-oilthigh ath-thogail an dèidh do chogaidh. Leig e dheth a dhreuchd a-rithist ann an 1946.
Urraman
Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 1950, còmhla ri Kurt Alder. Chaidh sràid ann an Kiel ainmicheadh air.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd Roinn-seòrsa:Ceimigearan
Sir Robert Robinson
Chaidh e dhan Oilthigh Mhanchester ann an 1902 is thòisich e a theusais fo W. H. Perkin, Jr ann an 1905. Chaidh e na Sgoilear an Taisbeanadh 1851 ann an 1907 is leas-òraidiche ann an 1909. Chruthaich Oilthigh Shydney ann an Astràilia cathair ùr anns a' cheimigeachd ann an 1912 is ghabh Robinson e nuair nach robh e ach 26 bliadhna a dh'aois. Rannsaich e olaichean eucalyptus an siud. Thill e a Shasainn ann an 1915 nuair a chaidh e na àrd-ollamh aig Oilthigh Liverpool. Aig àm a' Chogaidh Mhòir dh'obraich e còmhla ri British Dyes Ltd, is dh'imrich e dhan Oilthigh Huddersfield far an robh e na Stiùiriche Rannsachaidh, dhan Oilthigh Chill Rìmhinn ann an 1920 is thill e a Mhanchester ann an 1922. An dèidh do ghreis aig Colaiste Oilthigh Lunnainn eadar 1928 is 1930, dh'imrich e dhan Oilthigh Oxford agus chaidh e na àrd-ollamh Waynflete an dèidh Perkin a bhàsaich ann an 1929. Rannsaich e teòiridh na ceimigeachd fhàs-bheairteach an siud is dh'obraich e air phenicillin aig àm an Dàrna Chogaidh. An dèidh do chogadh stèidhich e an t-iris Tetrahedron an deach fhoillseachadh le Pergamon Press aig Robert Maxwell. Leig e a dhreuchd dheth sna 1950an ach sgrìobh e fèin-eachdraidh is leabhar-ionnsachaidh mu cheimigeachd fhàs-bheairteach còmhla ri E. D. Morgan a chaidh fhoillseachadh an dèidh a bhàis ann an 1975.
Urraman
Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 1947. Bha e na cheann-suidhe a' Chomainn Cheimigeach eadar 1939 agus 1941.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Cinn-suidhe a' Chomainn Cheimigeach Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd
Gamma
thumb|right
Qaidam
'S e fàsach  agus lagan ann an Àisia a tha anns an fhàsach   Qaidam (Chaidamu Pendi, 柴达木盆地; Mongolian: Цайдам, Beurla: Qaidam Basin neo uaireanan Tsaidam)
Gamma
'S e Gamma (Γ, γ) an treas litir den aibidil Ghreugach. Tha e co-ionnan ri G sa aibidil Ròmanach.
A' Chananaich
'S e baile air a' Ghàidhealtachd a tha anns a' Chananaich (Beurla: Fortrose). Tha am baile suidhichte air bruach Linne Mhoireibh air an Eilean Dubh eadar Abhach agus Ros Maircnidh. Tha e mu 10 cilemeatair san àird an ear-thuath Inbhir Nis. Anns a' bhliadhna 2001 bha 1,174 duine a' fuireach an seo.
Qaidam
Tha e suidhichte ann an in Qinghai, Sìona an Iar.
A' Chananaich
Tha am baile ainmeil airson na h-àrd-eaglaise a chaidh a thogail anns an 13mh linn. Anns an 17mh linn rinn Oliver Cromwell sgrios mòr air an togalach, bhris e na clachan às na bailtean airson an dùin ann an Inbhir Nis a thogail. An-diugh tha na tobhtaichean fo chùram Alba Aosmhor. Tha meadhan a' bhaile, eadar Castle Street, St Andrew’s Walk agus High Street na raoin-ghlèidhteachais. Tha sin a' gabhail a' chalaidh cuideachd.
Gamma
Roinn-seòrsa:Aibidil Ghreugach
Qaidam
'S e seo am farsaingeachd aige: 35,000 cilemeatair ceàrnagach.
A' Chananaich
Anns na Meadhan-aoisean bha na h-easbaigean dhen t-Siorrachd Rois a' fuireach anns a' Chananaich. Canar gun do dh’fhuirich Coinneach Odhar an seo cuideachd.
Qaidam
Roinn-seòrsa:Fàsaichean Roinn-seòrsa:Sìona
A' Chananaich
Còmhla ri Ros Maircnidh tha raon-goilf aige.
Aberdaron
Tha am baile Aberdaron ann an Gwynedd, a' Chuimrigh. Tha e 112.3 mi (180.7 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 213.9 mi (344.2 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 937 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 695 (74.2%); rugadh 71% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
A' Chananaich
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd Roinn-seòrsa:An t-Eilean Dubh
Aberdaron
Tha Slighe Costa na Cuimrigh a' dol tron bhaile.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Gwynedd Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Ealain-lèirsinneach
thumb|Ealain-lèirsinneach
Cleasaichean Eile
Roinn-seòrsa:Ealain
Cù
Tha an cù (Laideann: Canis lupus familiaris, Cuimris: ci) na shineach feòil-itheach anns an òrdugh Carnivora, a tha cumanta mar pheata, beathach seilg agus beathach obrach. Tha an dlùth-cheangal eadar daoine agus coin air maireachdainn co-dhiù 17,000 bliadhnaichean; their cuid "an co-cheangail" ris an dàimh seo. Is fhada bho bha daoine dhen bheachd gur h-ann bho mhadaidhean-allaidh a thàinig an gnè Canis familiaris. Tha iomadach seòrsa is briod de choin; faic mar eisimpleir an diofar eadar an Chihuahua beag biodach agus an Irish Wolfhound, neo eadar na diofar seòrsaichean abhagan agus am miol-chù. Tha gaoisid dhen a h-uile seòrsa is dath orra eadar dubh is geal, ruadh, riabhach, liath is donn. Tha coin, mar a tha daoine, nam beathaichean sòisealta, agus tha sin a' cur an cèill carson a tha iad cho math gu trèanadh, cho spòrsail, agus carson a tha iad cho comhfhurtail am measg daoine. Tha ceann math orra, le cuimhne a mhaireas fada, agus comas aca iad a bhith glè luath-aireach ann an cuid a shuidheachdain; tha sin gam fàgail glè fheumail do mhac an duine. Ged-tà tha cuid de chultaran, m.e. Islam, a' smaoineachadh gur e rud salach grànta a tha anns a' chù. Ann an cultaran eile, thèid an ithe.
Abairtean mu dheidhinn coin
right|200px|thumb right|200px|thumb right|200px|thumb right|200px|thumb right|200px|thumb
Iomradh
Roinn-seòrsa:Cù Roinn-seòrsa:Mamalan Roinn-seòrsa:Peataichean
Loch Eadar dà Bhaile
thumb|Sealladh air Loch Eadar dà Bhaile
Tha Loch Eadar dà Bhaile cho mòr ri 4.2 acair. 'S e 0.8 km (0.5 mìle) an cuairt-thomhas aige agus tha e mu 322 m a dh'fhad san àite as dìriche. Chan eil eilean anns an loch seo. Tha bàrr uisge an locha mu 65 m (213 troigh) os cionn na mara agus tha e mu 0.6 km (0.4 mìle) air falbh bhon mhuir.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba Roinn-seòrsa:Ratharsair
Lewiston, Maine
'S e baile ann am Maine, sna Stàitean Aonaichte, a th' ann an Lewiston. Tha e suidhichte ann an deas na stàite. Anns a’ bhliadhna 2010 bha 36,592 duine a’ fuireach an seo. Tha e suidhichte aig 66m os cionn ìre na mara.
Eachdraidh
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1795.
Inbhir Cuilinn
thumb|Sealladh air Inbhir Cuilinn 'S e baile ann am Moireibh a tha ann an Inbhir Cuilinn (Beurla: Cullen). Tha am baile suidhichte air oirthir Cuan a Tuath mu 20 mìltean air àird an iar Eilginn. 'S e seo na co-chomharran aige: 57° 41′ 40.92″ Tuath agus 2° 48′ 54.9″ Iar.
Anns a' bhliadhna 2001 bha 1,327 duine a' fuireach an seo.
Tha Inbhir Cuilinn ainmeil airson Cullen Skink, brot traidiseanta a thèid a dhèanamh le adag, bainne, buntàta is uinneanan.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
1998
MCMXCVIII
Bàsan
Roinn-seòrsa:1990an
1247
MCCXLVII
Bàsan
Roinn-seòrsa:1240an
Llangynyw
Tha am baile Llangynyw ann am Powys, a' Chuimrigh. Tha e 82.4 mi (132.5 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 156.5 mi (251.9 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 573 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 202 (35.3%); rugadh 40% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Dèigh
right|200px|thumb|Dèigh
Faic cuideachd
Roinn-seòrsa:Uisge
Mid Hill
Is dòcha gu bheil sibh a' lorg:
817
Bàsan
Roinn-seòrsa:810an
Làrach-lìn
thumb|Seann làrach-lìn o CERN anns an t-Eilbheis. 'S e cruinneachadh duilleagan-lìn a tha anns an aon àrainn-lìn a tha ann an làrach-lìn.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Coimpiutaireachd
Siorrachd an Rìgh
right|thumb|200px thumbnail|250px|right|Siorrachd an Rìgh an ear Tha Siorrachd an Rìgh ann an Alba Nuadh.
Bailtean
Roinn-seòrsa:Siorrachdan na h-Alba Nuadh Roinn-seòrsa:Alba Nuadh
Sagsainn-Anhalt
thumb|right|Suidheachadh Sagsainn-Anhalt Is e stàit Ghearmailteach a tha ann an Sagsainn-Anhalt (Sachsen-Anhalt sa Ghearmailtis, Saxony-Anhalt sa Bheurla). Tha Magdeburg, ann am meadhan na dùthcha, na phrìomh-bhaile.
Suidheachadh
Tha Sagsainn Iosail san àird an iar air Sagsainn-Anhalt, agus Brandenburg san àird an ear. Anns an àird a deas tha Thüringen agus Sagsainn.
Bailtean mòra
Chan eil tòrr bhailtean mòra ann an Sagsainn-Anhalt; chan eil ach na dhà anns a bheil còrr is 200.000 luchd-àiteachaidh. Is e Halle (Saale) (237.198) ann an àird an earra-dheas na dùthcha am baile as motha. Anns na meadhan-aoisean bha Halle (Saale) ainmeil airson malairt le salainn. 'S e Oilthigh Halle-Wittenberg aon de na oilthighean as sine air feadh na Ghearmailt. Tha Magdeburg (229.126) ann am meadhan Sagsainn-Anhalt na phrìomh-bhaile. Tha caisteal mòr ann, dà oilthigh, agus tha easbaig Caitligeach agus easbaig Pròstanach a’ fuireach an-sin.
Bailtean beaga cudthromach
thumb|right|200px|WörlitzAch tha tòrr bhailtean beaga ann an Sagsainn-Anhalt a tha fìor inntinnnach a chionn 's gu bheil iad air an dìon leis an UNESCO mar làraichean dualchas an t-saoghail:
The Dark Crystal
Sgrìobhaidhean Dòigheile
Bha The Dark Crystal air a dhèanamh 'san linn eadar Air bheothachadh gu dualchasach filmean-feirt agus filmean deireannach air dhèanamh le coimpiutair-sìolaichte dòighean. Tha a h-uile creutair 'nan luchd-brèige, agus chan eil gin dhiubh air a chruthachadh à daoine no gin creutair eile an Talmhainn.
Sùmhlachadh
Tha an film a' tachairt air planaid le trì griain.
Sagsainn-Anhalt
Bailtean beaga eile
Tha Merseburg (34.581) agus Wolfen (24.908) cudthromach airson gnìomhachais cheimigich.
818
Bàsan
Roinn-seòrsa:810an
Sagsainn-Anhalt
Cruth na tìre
Tha timcheallachd Sagsainn-Anhalt gu math ioma-chruthach. Anns an àird a tuath agus ann am meadhan Sagsainn-Anhalt tha sgìrean-fraoich sèimh ann. Tha an arainneachd ri taobh nan aibhnichean gu math nàdarra, gu h-araidh ann am „Biosphärenreservat Flusslandschaft Mittlere Elbe “ ( sa Bheurla Biosphere Reserve Middle Elbe), le flùraichean agus beothaichean sònraichte. Is e làrach dualchas an t-saoghail Unesco (Unesco World Heritage Site) a th’ ann. Cleachdar dà thrian den talamh airson àiteachais; gu h-àraid ann am Magdeburger Börde timcheall air Magdeburg, far a bheil an talamh glè thorrach. Ri taobh nan aibhnichean Saale agus Unstrut chithear na fìon-liosan as fhaide tuath sa Ghearmailt. Tha cruth na tìre ag atharrachadh anns an àirde an iar-dheas. Tha cnuic ann, agus beanntan nas airde na sin ris an canar „Harz“
The Dark Crystal
Sùmhlachadh
Mìle bliadhna mus an tòiseachd an fhilm, sgàin an Dorcha Chriostal, a' call aon bothaich, a' cur dealachadh air na luchd diadhaidhe ainmichte Urskek a-steach dhan luchd caomha, crotach, seilcheile air chantainn ri Draoidhean (no urRu, 'san leabhar àsaideach agus dreachadh), agus na dà-cas luchd feitheideile, garga, air chantainn ri Skeksis. Dh'fhuadaich na Skeksis na Draoidhean às a' chaisteal far an dh'fhuirich an criostal briste agus an uair sin thòisich riaghailt de dh'uamhainn terror thairis an saoghal. Bha am fearg air steòrnadh gu h-àraidh a chum na Sìthicheach Gailfling seach do fàisneachd a gheall an aisigeadh a' chriostail agus deireadh dham chumhachd nam Skeksis. Leugh an fàisneachd, air lorgadh a-rithist ann am baile beag seann nam Gailfling, mar seo:
Sagsainn-Anhalt
Aibhnichean
thumb|right|250px|crois rathaidean-uisge Magdeburg
The Dark Crystal
Sùmhlachadh
Tha Jen a' creidsinn gur e an Gailfling deireannach. Nuair a chaidh a phàrantan a mharbhadh leis na Garthim, creutairean coltach ri partain a chaidh an cruthachadh leis na Skeksis, tha e ann am gleann fialaidh air ag àrachadh leis na Draoidhean. Tha urSu, an Draoidh a dh'àraich e, a' bàsachadh, agus tha e Jen air a ghairm do a thaobh, nochdadh a bheil e air chur a "shlànachadh" an criostal roimhe tro lorgadh an bothaich aig an beachd-ionad Aughra. Tha an t-àrd-rìgh nan Skeksis bàsachadh rè na h-ùine seo a bheil an draoidh 'bàsachadh seach tha iad 'nam cuid na neach cheudna. Ann an còmhrag-dithis thairis na leantainne, air chantainn ri Haakskeekah, tha an Seòmradair, SkekSil, air fhuarachadh às a' chaisteal ann am broineagan.
Sagsainn-Anhalt
Cladh-aibhnichean
Faisg air Magdeburg tha an crois rathaidean-uisge Magdeburg as motha ann anns an Roinn Eòrpa. Is e an ceangal eadar an Iar agus an Ear, eadar an Abhainn Rhine agus an Abhainn Oder. Tha am Mittellandkanal a’ dol air drochaid os cionn an Abhainn Elbe. Tha iad ceangailte ri chèile le dorsan-uisge.
The Dark Crystal
Sùmhlachadh
Tha Jen Aughra air ruigheachd, boireannach beag, molach, corcar, meallach de seòrsa neo-aithnichte, agus, tha e, an dèidh do feadh an ama, an criostal fìor air lorgadh le cluiche ceòl air a chuisle-chiùil, a tha e do air sheirm. Feumaidh e an bothaich air ais dham chriostal a chur rè ùine dham Mhòr-Aonadh, nuair bidh na trì grian air ghabhail taobh le a chèile. Tha Garthim air ruigheachd a ghlacadh no mharbhadh Jen, a tha air a theicheadh cho tha Aughra ri prìosanach air a ghabhail.
Sagsainn-Anhalt
Beanntan
Is e am Brocken (1.141m) ann an Harz a` bheinn as àirde ann an Sagsainn-Anhalt. Chluich pìos den sgeulachd Faust le Goethe an-sin. Tha i ainmeil airson a’ Walpurgisnacht, oidhche 30. mh den Chèitean, far am bi na bana-bhuidseachd a’ tachairt ri chèile. Uaireannan chithear Brockengespenst (taibhse Bhrocken) an-sin. Tha Heinrichshöhe (1044 m), Königsberg (1023 m) agus Kleiner Brocken (1119m) nas àirde na 1000 m. An uair sin Kleiner Winterberg (837m), Wolfklippen (723m) agus Scharfenstein (696m)
The Dark Crystal
Sùmhlachadh
Rè na h-ùine seo, tha na Draoidhean a' cluinntinn a ghairm a' chriostal, agus tha iad an turas air ais dham chaisteal air thòiseachadh.
Sagsainn-Anhalt
Eaconomaidh
O chionn ’s gu bheil an talamh math airson àiteachais, tha 21% den mhalairt ceangailte ri gnìomhachas biadh agus deoch. Mar eisimpleir: Tha Kathi Bäckereierzeugnisse ann le stuth measgte airson bèicearachd, Rotkäppchen Sektkellerei agus factaraidh isbeanan Halko, a cuir isbeannan ann an canaichean airson a’ chiad turas. Is e Halloren am factaraidh seòclaid as sine anns a' Ghearmailt.
The Dark Crystal
Sùmhlachadh
Ri taobh na h-aibhne, tha Jen air chlisgeadh le peata cruinn, cùthail air chantainn ri Fizzgig, agus tha e an sealbhadair Fhizzgig air choinneachadh, Kira, rìbhinn na Gelfling nach do chuir e an umhail a beatha 'riamh. An dèidh do cùrsa air chantainn ri smuain-codachadh, codachadh nam cuimhne, tha Kira 'g aontachadh le Jen 'na thòrachd air rèiteachadh. Tha iad air oidhche leis na Luchd-spàlaig bolgach (air chantainn ri Podling cuideachd) air a fhuireach, na luchd a dh'àrdaich Kira an dèidh dham Gharthim a pàrantan mharbhadh. Tha iad gam mealtainn fhèin leis an teaghlach 's càirdean Kira... ach tha iad air thoirt ionnsaigh leis na Garthim ann, a th' a' glacadh na Podlingean eagalach. Tha Jen, Kira, is Fizzgig air theicheadh, ach tha na Garthim mòran luchd-spàlaig air a ghlacadh. Ann am bacadh is eu-dòchas, faireachdainn an robh e a choire, tha Jen an bothaich a' chriostail air falbh air a thilgeadh. Tha Kira inntinn aig fois air chur nach robh càil aige 'dhèanamh leis.
Sagsainn-Anhalt
Eaconomaidh
Tha gnìomhachas ceimigeach a’ fàs nas motha gu math luath (17% den mhalairt). Tha trì pàircean ceimigeach ann ris an canar Mitteldeutsches Chemiedreieck eadar Halle, Merseburg agus Bitterfeld/Wolfen. Tha companaidhean-gnothachais eadar-nàiseanta mar BASF agus Thyssen Krupp an-seo, m.e. tha an Aspirin a tha ainmeil air feadh an t-Saoghal a’ tighinn à factaraidh Bayer ann am Bitterfeld. Tha tòrr chosnaidhean ann an saothrachadh rubair agus plastaig cuideachd.
The Dark Crystal
Sùmhlachadh
Dùsgadh 'san ath-mhadainn, tha iad aig na tobhtan a' bhaile mhòir nam Gailfling air gan lorgadh fhèin, far a bheil Jen an fàisneachd air leughadh is an bothaich air ais air fhaighinn. Tha Jen agus Kira 'g aghaidheachadh leis an nàireach SkekSil, a tha tairgse gam cuideachdadh air a thoirt, ach tha iad air ga dhiùltadh seach an milleadh nam Gailfling leis na Skeksis. Fiosrach dhen brìgh na tòrachd Jen, tha Kira roinn a càirdean air a ghairm. Marcachadh air Landstrider molach, fada-casach, tha na Gailflingean an caisteal a' chriostail gu luath air ruigheachd... dìreach air àm a shealladh na Garthim a thug ionnsaigh am baile Kira. Tha Kira, air leantainn le Jen, a thoirt ionnsaigh na Garthim air mharcachadh agus a fheuchainn a shaoradh na Luchd-spàlaig fhad 's tha na Landstriders na Garthim air shabaid, gam buaireadh às an oidhirp shàbhalaidh.
Sagsainn-Anhalt
Eaconomaidh
Tha mèinneadh ann le gual donn agus gas nàdarrach.
The Dark Crystal
Sùmhlachadh
Tha na Gailflingean a shàbhaileadh na Luchd-spàlaig air fhàilligeadh, a' lorgadh a bheil na Garthim, a tha na Landstriders air ghabhail air, gam cuarachadh aig an bile de sgoltadh domhainn, sgorach a bheil a' cuartachadh an caisteal. Sguabadh Jen is Fizzgig a-steach do a gàirdeanan, tha Kira dhen chreag... nochdadh a bheil an cumhachd ag itealachd aig Gailflingean boireannach (ged, seach an sgàineadh a' chriostail, tha iad comasach a-mhàin air a gluasad gu ciùin). Aig an bonn an sgoltaidh, tha Jen agus Kira air gan lorgadh fhèin aig na fiaclan na Skreesh, doras neo-thèarainte dham chaisteal. Ach tha SkekSil leòtha 'rithist air a choinneachadh, a' gabhail Kira cho prìosanaiche an dèidh do Jen adhlac beò ann an tuiteam na broinn.
Airson glacadh Kira, tha SkekSil air thoirt air ais a shuidheachadh ri Seòmradair. Tha Gelfling a dhìth air na Skeksis a dhèanamh am "brìgh sìor", deoch a bheir an òige Skekung, an Maighstir-Garthim agus am ceann-feadhna, air ais dha, tro sìolachadh an brìgh-bheatha Kira. Ach gairmidh i do na bheathaichean prìosnaichte 'san seòmar-obrach, a brisidh saor agus bheir ionnsaigh SkekTek, an eòlaiche Skeksis, ga mharbhadh. A-rithist, seach an ceangal eadar na Skeksis agus na Draoidhean, bàsaich urTih, an Draoidh ceangailte dha, aig an t-àm ceudna. Tha Kira air theicheadh, agus tha an ceangal eadar i is Jen dha 'n cumhachd a theicheadh an tuiteam na broinn air a thoirt.
Sagsainn-Anhalt
Eaconomaidh
Tha roinn na turasachd gu math làidir cuideachd, gu h-àraid turasachd cultarach. Le bailtean ceangailte ri Màrtainn Lùtair, le tòrr àiteachean a tha air an dìon leis an UNESCO mar dualchas na cruinne, le taigh Händel neo Straße der Romantik (rathad na Romansachd) tha mòran ann as fhiach fhaicinn.
The Dark Crystal
Sùmhlachadh
'San seòmar far a bheil an criostal air chumail, tha Jen air dham chriostal air ga leum fhèin, ach a' call an bothaich. Tilgidh Kira e air ais dha, ach tha i air mharbhadh le Skesis. Cho coinnich na trì grian, sàth Jen an bothaich a-steach dham chriostal, spealgadh na Garthim (a bha cruthaichte gu h-àrsaideach leis na Skeksis, agus mar sin chan eil gu fìor luchd beò) agus aonachadh 'rithist na Draoidhean agus Skeksis a-steach do an ion-cholainneadh UrSkek. Till aon dhiubh Kira ri beatha, and tha iad an raon maireann air a fhàgail seach tha 'n criostal a bhith air slànachadh agus tha 'n Criostal-Fìrinne, agus tha 'n saoghail air a bhith slànachadh leis.
Sagsainn-Anhalt
Eachdraidh
B’ e treubhan gearmanach a bha anns na Sagsannaich. Bha iad a’ fuireach eadar taobh an Ear na h-Òlaind agus Sagsainn-Anhalt. Bha na Sasainnich fo eagal orra, o chionn’s gun robh iad nan spùinneadair-mara. Chuir iad taobh deas Shasainn fo smachd. Thàinig cuid ainmean-àite bhon àm seo, m. e. Wessex (Westsachsen, Sagsaich an Iar) Essex (Ostsachsen, Sagsaich an Ear) agus Sussex (Südsachsen, Sagsaich a Deas). Thàinig ainm Sasainn fhèin airson England bho na Sagsannaich cuideachd. Anns na Sachsenkriege 768-814 (Cogaidhean nan Sagsaich) chuir an t- Ìompaire Tearlach Mòr Sagsainn fo smachd. Bhon uair sin bha Herzogtum Sagsainn ann a bha na phàirt de dh’Ìompaireachd Naoimh nan Romanach. Bha Diùc Heinrich à Sagsainn na chiad rìgh Gearmailteach (912-936) agus ghluais an cumhachd poileitigeach bhon Rhine chun an Elbe. Fon Ìompaire Otto I (936-973) à Sachsen dh’fhàs am baile Magdeburg ainmeil agus beartach gus an deach àrd-easbaig Mhagdeburg a steidheachadh an-sin. Ach ann an 1180 chaidh an Herzogtum Sagsainn tùsail air a bhriseadh.
The Dark Crystal
Jen
A theaghlach agus a mhuinntir air mharbhadh leis na Skeksis, bha Jen air àrach leis na Draoidhean 'nam gleann, a' creidsinn gum b' e an neach-tàrrsainn deireannach na Gelfling a bh'anna. Ach nuair chuir a mhaighstir bàsachadh, urSu, e a-mach air an tòrachd a lorgadh an pristeal an Criostail agus ga shlànachadh, lorgaidh e nach e an neach deireannach na Gelfling. An dèidh a' faighinn am pristeal agus an uair sin neo-chinnteach air a shlighe ùr, tha e air seachradh tron choille is tron bhogach agus tha e air chlisgeadh le Fizzgig, an peata aig Kira. A' nochdadh bho air cùlaibh dos, bheir Kira leisgeul ri Jen agus, tro suain-measgachadh, nì càirdeas leis agus ionnsaichidh de a thòrachd, ga aonachadh oirre.
Sagsainn-Anhalt
Eachdraidh
Aig àm an Ath-Leasachaidh (1635) dh’atharraich an àrd-easbaig Mhagdeburg don Herzogreich Sagsainn. Bho 1680 bha e pàirt den Bhrandenburg-Pruisia. An dèidh cogadh Napoleon (1815) chaidh Herzogtum Magdeburg, Altmark, rioghadh Westphalen agus pàirt den Sagsainn a chuir ri chèile mar sgìre pruiseach na Sagsainn (1815-1944). Is ann aig an àm seo a dh’fhàs muinntir nan sgìrean diofraichte ri chèile, gu h-araid anns a’ ghnìomhachas. Ach ann an 1944 bhris an sgìre Sagsainn as a chèile.
The Dark Crystal
Jen
Tha e a' giùlain cuisle-chiùil mu a sgòrnan bho na h-urRu, cuimhneachan àitheanta ri firca. Chuidich a' chuisle-chiùil Jen e a lorgadh am pristeal fìor an Criostail Dorcha am measg trì prìseil air leth de criostal.
Sagsainn-Anhalt
Eachdraidh
Bha an sgìre Anhalt bhon 11 linn aig a’ chinneadh uaisle Askanier. Ann an 1871 chaidh iad a-staigh ri Deutsches Reich agus ann an 1918 bha iad mar saor- stàit anns an Weimar Republic. An dèidh an darna cogadh chuir na Ruiseach Anhalt agus sgìre Sachen ri chèile, ach aig àm DDR cha robh dad ann ach dà sgire Halle agus Magdeburg. Ann an 1990, an dèidh aonadh na Gearmailt, chaidh ath-nuachadh na stàite mar Sachsen-Anhalt le Magdeburg na phrìomh-baile. Air an lùireach chithear samhladh Pruisia (suas) agus samhladh saor-stàit Anhalt (sios).
The Dark Crystal
Jen
Tha ciar a ghruag, ciar a thuar, agus a chasag dath na barraig.
Latha a' Bhreitheanais
'S e bun-bheachd cràbhach a th' ann an Latha a' Bhreitheanais. Tha Latha a' Bhreitheanais cudromach anns na creideamhan Crìosdal, ann an Ioslam agus ann an Iùdhachd cuideachd.
Sgrìobh am bàrd Dùghall Bochanan an dàn ainmeil leis an ainm "Latha a' Bhreitheanais".
Roinn-seòrsa:Creideamh Roinn-seòrsa:Crìosdaidheachd
The Dark Crystal
Kira
Mhai Kira beò an t-àr a muinntir, a' Ghailfling, le a màthair ga falach anns a' chorp fhalamh chraoibh. An dèidh a dèanamh fianais dham bhàs a màthair le Garthim, bha air lorgadh nas anmoiche 's air àrach Kira leis na Luchd-spàlaig, a ghabh rithe mar an nighean fhèin. Comannaichte le a peata, Fizzgig, 's tric a sheachrain Kira tro na bogaichean agus coilltean mu a bhaile beag, ionnsachadh na dòighean agus cainnt nam beathaichean 's nam lusan. Bha e aon là gun do chuir Fizzgig clisgeadh air Jen, a bha a' seachradh tron choille, fo teagamh le a theachdaireachd agus leis a' phristeal rùnach gun robh a shealbhadh an uair sin. Ghabh Kira agus Jen, tro suain-measgachadh, a chèile mar càirdean gu luath, agus dh'aonaicheadh Kira Jen air a Thòrachd a shlànachadh an Criostal agus cur air ais a' bheothalachd an saoghal.
B' e Kira a ghairm na Landstriders a ghiùlain iad dhan Chaisteal an Criostail.
Tha fada is bàn a gruag, mòr a sùilean, agus tha bàn-dhonn a casag.
Landstriders
A-rèir ri Habidibad.com "Càirdean Kira, bha na Landstriders 'nan nàimhdean garga nan saighdearan Garthim. Chan eil cho cumhachdach ris na Garthim, dhìol iad le luaths agus tuigse."
Barragach 'nan dath, calg gann, fad-chasach, agus cluasan sùbailte, tha na beathaichean seo air challachadh gu furasta 'gus leigidh iad fhèin a bhith fo cheannsal dhan toil a' mharcaiche, deas a ruith aig luaths thar creideas. Tha na Landstriders gu coitcheann socrach le am gnàths, ach tha faobhar gaisgeil aca 's tha iad deas a shabaid ma èirichidh an feum, am casan a' cur bualaichean làidire, spealgadh ri an nàimhdean. 'S e na sgiathan as fheàrr leotha a tha 'nan nàimhdean Garthim fuathaichte 'gus 's e an àigh as fheàrr leotha a th' anns a' sgriosadh nam Garthim.
Tha teanga fada mar an teanga bhiastaig aig na Landstriders (mar a th' air chleachdadh cuideachd ri gath) gun leig às nuair sabaididh iad when. Ged nì iad rùchd iosal mar as trice, nì iad sgal àrd ann am blàr.
B' e dà Landstrider a ghiùlain Jen agus Kira dham chaisteal nan Skeksis (agus chuir am beathannan an cunnart a thoirt aire bho sgaoth de Garthim a leigeil Jen agus Kira a shàbhaladh lìon làn de luchd-spàlaig gun robh glacte gu nuadh bhon bhaile beag Kira) a leigeil na Gailflingean a chrìochnachadh an fàisneachd.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Film
Epsilon
right|thumb
Sagsainn-Anhalt
Cànanan beaga, dual-chainntean
Ann an àirde tuath Sagsainn-Anhalt bruidhnear „Anhaltisch“. Is e Thuringian dual-chainnt (Upper Saxon German sa Bheurla) a th’ ann. Tha i coltach ri Ard-Ghearmailtis oifigeal, ach le faclan agus abairtean sònraichte a thàinig às a’ Mhark-Brandenburg. M.e chanar „ick“ an àite „ich“. Anns an Deas agus timcheall air Mhagdeburg cluinnear Altmärkisch am measg nan seann-daoine, cànan a tha ceangailte ri Ostniederdeutsche Sprache (East Low German sa Bheurla).
Dòighean traidiseanta
O chionn’s gu bheil deagh àiteachas ann an Sagsainn-Anhalt, tha feòil de gach seòrsa agus glasraich cudthromach airson biadh a chuir ri chèile.M. e.: Altmärker Hochzeitsuppe (brot-bainnse à Altmark): Is e brot feòil-circe a th’ ann le glasraich, piòsan muic-fheòil measgte, uighean agus asparag. Ann am Magdeburg ithear „Bötel mit Lehm und Stroh“ (cas le crèadh agus connlach). Is e cas-muic le peasraichean measgte agus càl geur a th’ ann. Ach uaireannan tha dòighean còcaireachd ann a tha rud beag neonach. M.e. Is e rìs milis le isbeanan biadh coltach ann an Anhalt. thumb|right|Baumkuchen (ceic-craobh)
Baumkuchen (Ceic-craobh)
Tha Salzwedel cliùteach airson Baumkuchen (ceic-craobh). Canar gun tàinig an doigh-bèicearachd le luchd-siubhail às an Ungair anns an 16mh linn. Dh’fhàs am Baumkuchen ainmeil, nuair a bha rìgh Pruisia Frederick William IV ga ithe ann an turas tro Sagsainn- Anhalt (1841). thumb|right|Baumkuchen-doigh bèicearachdIs e mìn, ìm agus uighean a th’ innte ann an dòigh 1:1:2, agus is dòcha mil neo cnò neo Rùm. Tha a’ cheic air a dhèanamh air bior-ròstaidh os cionn teinne. Cuirear linnich na taois air a-rithist agus a-rithist, gach tè a’ bèicearachd gu curamach. Mar sin mairidh a’ cheic ùr airson uine fhada. Mu dheireadh cuirear seòclaid timcheall oirre. An-duigh is urrainnear a’ cheic à Salzwedel a cheannachd air feadh an t-Saoghal.
Milbenkäse (Caise-fineag)
thumb|150px|right| Milbenkäse (Caise-fineag) Ann an Würchwitz gheibhear Milbenkäse (caise-fineag). Cleachdar meanbh-chruimh (Tyroglyhus casei L.) shònraichte airson abachadh an àite lobhadan. Ithear na meanbh-chruimh còmhla ris a’ caise agus tha blas a’ chàise rud beag searbh. Ach ann an 1970 bha e coltas gum bi an traidisean gu bhith marbh. Cha robh ach caileach a-mhàin ann aig an robh fios mun dòighean traidiseanta airson a’ chàise a dhèanamh. Gu fortuanach bha uidh aig Helmut Pöschel, neach-teagaisg à Würchwitz, airson dòigh beatha meanbh-chruimh agus thoisich e gan àlaich a-rithist. An-diugh tha taigh–tasgaidh beag ann mu eachdraidh agus dòighean tradiseanta caise-fineag.
Cultar
thumb|100px|dàn-draoidheachd à Merseburg
thumb|200px|right|Himmelsscheibe von Nebra/clàr-adhair Nebra
Ceangal a-muigh
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Epsilon
Roinn-seòrsa:Aibidil Ghreugach
Edward C. Prescott
S' e eaconamaiche às na Stàitean Aonaichte a tha ann an  Edward Christian Prescott. Rugadh e ann an Glens Falls, Eabhraig Nuadh, 26 an t-Samhain 1940.
Còmhla ri Finn E. Kydland bhuannaich e an Duais Nobel ann an 2004.
Ceangal a-mach
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Eaconomachd Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Cosgais cuairt-bheatha
Is e a tha ann Cosgais cuairt-bheatha an suimeadh den airgead a chosgar air goireas (acainn neo obair), ré fad a chuairt-bheatha. Tha cosgaisean cuairt-bheatha a' gabhail a-steach cosgaisean ceannaich, cosgaisean caraidh air fad a bheatha-obrachaidh agus na cosgais a bhriseadh sìos aig deireadh a bheatha. Tha an coincheap cudthromach ann an iomadh seòrsa gnìomhachas, a tha a' crochadh air acainn neo obraichean calpa, le luach susbainteach agus beatha fada.
Tha e air tighinn a bhith aithnichte mar inneal manaidsearachd-innlichidh rè an deichead a chaidh (gu 2010) agus tha Riaghaltas an Rìoghachd Aonaichte air cuir impidh air seirbhisich phoblach a bhios ga cleachdadh nuair a bhitheas iad a' measadh luach de proiseachdan calpa.
Doras
thumb|Doras ann an stoidhle traidiseanta thumb|Doras Tha doras a' ciallachadh slighe a-steach do rudeigin, neo an nì a bhios a' dùnadh na slighe seo còmhla.
Roinn-seòrsa:Taighean Roinn-seòrsa:Ailtireachd
Delta
right|thumb|Delta
'S e Delta (Δ, δ) a' cheathramh litir den aibidil Ghreugach. Tha e co-ionnan ri D san aibidil Ghàidhlig.
Roinn-seòrsa:Aibidil Ghreugach
Arasgain
'S e baile ann an Alba meadhanach a tha ann an Arascain no Arasgain (Beurla: Erskine). Tha e faisg air Rinn Friù ann an Siorrachd Rinn Friù.
Drochaid Arasgain
Tha an Drochaid Arasgain a' ceangal Arasgain ri Cill Phàdraig. Thogadh i thar an Abhainn Chluaidh ann an 1971 is tha i 1321.87 m a dh'fhaide.
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Rinn Friù
Là Shōwa
Is e  Là Shōwa (<span class="t_nihongo_kanji" lang="ja">昭和の日 <span class="t_nihongo_comma" style="display:none">,  Shōwa no Hi<sup class="t_nihongo_help noprint"><span class="t_nihongo_icon" style="color: #00e; font: bold 80% sans-serif; text-decoration: none; padding: 0 .1em;">? ) latha-fèill Iapanach ga chumail air 29  an Giblean. Tha e a' comharrachadh là-breith Ìompaire Shōwa (Hirohito), a bha a' rìoghachadh bho 1926 gu 1989.
Tha Latha Shōwa ga chomharrachadh le tuiteamas air an dearbh latha ´s a chaidh prìomh oifigich riaghaltas ìmpireil Hirohito a dhìteadh leis a' Mhòd-ceartais armailteach is eadar-nàiseanta aig a' Chaidreachas airson na h-Àird an Ear. Bha am Prìomhair, Hideki Tojo, am measg an fheadhainn a fhuair binn-bàis.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:An t-Seapan
Llanidloes
Tha am baile Llanidloes ann am Powys, a' Chuimrigh. Tha e 68.7 mi (110.6 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 159.1 mi (256.0 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 2831 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 439 (15.5%); rugadh 64% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
318
Bàsan
Roinn-seòrsa:310an
Llanidloes
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Powys Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
9 an Giblean
'S e 9 an Giblean an 99mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (100mh ann am bliadhna-leum). Tha 266 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Dealan
thumb|Dealanach ann an Earnock, Hamilton
9 an Giblean
Tachartasan
thumb|right|180px|[[Isambard Kingdom Brunel]]
1248
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1248 (MCCXLVIII).
Dealan
'S e na tha a' tachairt a tha ceangailte ri gluasad de stuth le teàirrds dealanachd a tha ann an dealan.
9 an Giblean
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Dealan
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Innleadaireachd
Mid Hill (193 m)
'S e beinn ann an Arcaibh, Alba a th' ann am Mid Hill.
Suidheachadh
Tha e suidhichte anns an eilean Mòr-thìr, Arcaibh. Tha e 193m (633 troigh) de dh'àirde. Air mullach na beinne chan eil dad sònraichte ri fhaicinn a bhios a' sealltainn a' phuing as àirde. Tha a' phuing as àirde faisg air an lic thriantanachd.
Air sgàth 's gu bheil àirde nam beann ag atharrachadh tro ùine, tha buidhnean eadar-dhealaichte gam measach bho àm gu àm. Rinneadh an t-ath-sgrùdadh mu dheireadh air Mid Hill san 20 am Faoilleach 2012 agus chaidh na tomhasan a chruinneachadh air an liosta a tha ri fhaighinn air an làrach-lìn "Database of British and Irish hills".
Tha beinn eile leis an dearbh ainm ann am Mòr-thìr Arcaibh; tha Mid Hill (275m) suidhichte ann am meadhan an eilean.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Beanntan ann an Arcaibh
Siorrachd Hants
right|thumb|200px thumb|right|200px|Fort Edward Tha Siorrachd Hants ann an Alba Nuadh.
Bailtean
Roinn-seòrsa:Siorrachdan na h-Alba Nuadh Roinn-seòrsa:Alba Nuadh
Zeta
right|thumb|Zeta
'S e Zeta (Ζ, ζ) an siathamh litir den aibidil Ghreugach. Tha e co-ionnan ri Z san aibidil againne.
Roinn-seòrsa:Aibidil Ghreugach
1249
Bàsan
Roinn-seòrsa:1240an
Iain MacLeòid
'S e ùghdar Gàidhlig a th' ann an Iain MacLeòid (1933 — )
Sgrìobh e iomadh sgeulachdan goirid airson Gairm. Thathar ag ràdh gur e fear dhe na h-ùghdaran as fheàrr a nochd san iris.
Sgrìobh e air iomadh seòrsa chuspair. Tha an sgeul 'An Leabhar Ùr' mun obair a rinn an t-easbaig Iain Carswell ann a bhith eadar-theangachadh Foirm na n-urrnaidheadh (1567). Nochd na Cruithnich ann an 'Ketilsdalr'.
Tuilleadh Leughaidh
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gàidhlig MacLeòid, Iain
Loch an Rathaid
thumb|Sealladh air Loch an Rathaid
'S e loch ann an Alba a tha ann an Loch an Rathaid. Tha e suidhichte san taobh an iar Ratharsair. Tha Loch Eadar dà Bhaile san àird a deas dheth. Anns an ear-thuath tha Coille an Leatraich ann. Chan eil duine sam bith a' fuireach air bruach Loch an Rathaid. Mar sin chan eil ach slighe ann a leanas bho Bhaile a' Chùirn chun an locha.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba Roinn-seòrsa:Ratharsair
Kurt Alder
B' e ceimigear Gearmailteach a bha ann an Kurt Alder (Königshütte 10 an t-Iuchar 1902–Köln 20 an t-Ògmhios 1958).
Dh'ionnsaich e ceimigeachd aig Oilthigh Bherlin is Oilthigh Kiel, far an do sgrìobh e a theusais, Über die Ursachen der Azoester-reaktion ('Mu adhbharan an iom-obrachadh azoester') fo Otto Diels. Chaidh e na leughadair is òraidiche an siud ach dh'fhàg e Kiel ann an 1936 is chaidh e do Leverkusen, far an do dh'obraich e air rubair fuadan airson IG Farben. Chaidh e gu Cologne ann an 1940 far an do dh'fhuirich e. Chaochail e gu h-obann ann an 1958.
Tha e ainmeil airson an iom-obrachaidh Diels–Alder, a thionnsgail e còmhla ri Otto Diels is bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 1950 air a shon còmhla ri Otto Diels.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt
Aberdaugleddau
Tha am baile Aberdaugleddau ann an Sir Benfro, a' Chuimrigh. Tha e 81.9 mi (131.8 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 211.5 mi (340.4 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 13308 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 1191 (8.9%); rugadh 83% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Tha Slighe Costa Sir Benfro a' dol tron bhaile.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sir Benfro Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Cruinn-eòlas
Dùthchannan an t-Saoghail
A h-uile dùthaich gu lèir:
Roinn a' Chuain Shèimh
Tha Roinn a' Chuain Shèimh na laighe eadar Àisia agus Astralàisia.
Ceanglaichean a-mach
*
Dùthaich nam Basgach
thumb|Dùthaich nam Basgach san [[Roinn-Eòrpa]] thumb|Sgaraidhean poileataigeach Dùthaich nam Basgach Tha iomadh ciall dhan bhriathar Dùthaich nam Basgach sa Ghàidhlig. Tha Basgaich a' fuireach anns gach aon ceàrn dheth ach tha iad ciall phoileataigeach eile aig gach aon dhiubh:
Faic cuideachd
*
10 an Giblean
'S e 10 an Giblean an 100mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (101mh ann am bliadhna-leum). Tha 265 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Beinn Dearg Mhòr
thumb|right|250px|Beinn Dearg Mhòr le [[Glamaig anns a cùlaibh]] 'S i beinn anns na Beanntan Dearga anns an Eilean Sgitheanach a tha ann am Beinn Dearg Mhòr. Tha i 731 m a dh'airde.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach
Eta
Is docha tha thu lorg Euskadi Ta Askatasuna
right|thumb|Eta
'S e Eta (Η, η) an seachdamh litir den aibidil Ghreugach. Tha e co-ionnan ri E fada neo “È” san aibidil againne.
Roinn-seòrsa:Aibidil Ghreugach
819
Bàsan
Roinn-seòrsa:810an
Thomas Schelling
'S e eaconamaiche às na Stàitean Aonaichte a tha ann an  Thomas Crombie Schelling. Rugadh e ann an Oakland, California, 14 an Giblean 1921.
Còmhla ri Robert Aumann bhuannaich e an Duais Nobel ann an 2005.
Ceangal a-mach
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Eaconomachd Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Còd Àireamh fòn eadar-nàiseanta
thumb|300px|Clach-cuibhne ann am [[Berne, An Eilbheis. Tha an teacsa ag ràdh: „Union Télégraphique Internationale fondée à Paris en 1865 sur l'initiative du gouvernement français. Érigé par décision de l'Union Télégraphique prise à la conférence internationale de Lisbonne en 1908.]]
Leis an Còd Àireamh fòn eadar-nàiseanta s’ urrainnear bruidhinn air an fhòn eadar dùthchannan, ceàrnan agus sgìrean eadar-dhealaichte. Mar as trice cleachdar “00” aig toiseach an àireamh-fòn eadar na dùthchannan agus “0” eadar ceàrnan agus sgìrean eadar-dhealaichte anns an dùthaich fhèin. Anns na Stàitean Aonaichte agus Canada cleachdar "1" agus "011".
Tha liosta leis a h-uile àireamh fòn eadar-nàiseanta (sa Bheurla) ri fhaicinn an-seo.
Tha an t-Aonadh Cian-chonantradh Eadar-nàiseanta, ainm goirid ITU, (Beurla: International Telecommunication Union, Fraingis: Union internationale des télécommunications, Spàinntis: Unión Internacional de Telecomunicaciones) a’ dèiligeadh leis na cuisean seo. Stèidhichte ann an 1865 mar International Telegraph Union ann am Paris, tha iad pàirt de na Dùthchannan Aonaichte an diugh le prìomh-oifis ann an Geneva san Eilbheis.
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas Roinn-seòrsa:Teicneòlas
Siorrachd Halafacs
right|thumb|200px
Bha Siorrachd Halafacs ann an Alba Nuadh. Be Halafacs am prìomh-bhaile.
Roinn-seòrsa:Siorrachdan na h-Alba Nuadh Roinn-seòrsa:Alba Nuadh
Theta
right|thumb
'S e Theta (Θ, θ) an ochdamh litir den aibidil Ghreugach. Tha e co-ionnan ri “th” sa Bheurla, mar ann an “Bath”.
Roinn-seòrsa:Aibidil Ghreugach
Srath Annapolis
right|300px
Tha Srath Annapolis ann an Alba Nuadh, air an ceann an iar. Tha e 126 km a dh'fhaide bho Digby agus Machair Annapolis san iar, gu Wolfville agus Machair Mhinas san ear, thairis siorrachdan Digby, Annapolis, agus siorrachd an Righ.
Roinn-seòrsa:Alba Nuadh
Telebhisean
right|300px|thumb|Telebhisean 1950an
'S e uidheam airson dealbhan craolaidh fhaighinn neo a' cur neo a' gabhail dhealbhan le a bhith a' cleachdadh thuinn rèidio a tha ann an telebhisean. Chaidh a' chiad telebhisean a chruthachadh le John Logie Baird.
Prògraman ainmeil
Roinn-seòrsa:Craoladh
Trearddur
Tha am baile Trearddur ann an Ynys Môn, a' Chuimrigh. Tha e 138.3 mi (222.5 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 225.2 mi (362.5 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 1662 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 587 (35.3%); rugadh 51% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ynys Môn Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Santa Rosa de Viterbo
'Se baile beag ann am Boyacá a th' ann Santa Rosa de Viterbo.
Freumhan an Ainm
Fhuair am baile an t-ainm aige ann an 1690 nuair chaidh am parraiste a chuir air bhog, mar chuimhne air an Naomh Ròs à Viterbo, baile meadhanach ann am Lazio, An Eadailt. tha an t-ainm sin eadar-dhealaichte bhon a' mhòr-chuid dhe na h-ainmean-àitean ann am Boyacá, leis nach e ainm Tùsanach a th'ann.
Sluagh a' bhaile
Ged a tha 13,249 nan tàmh anns a' bhaile, chan eil ach 6,263 dhuibh a' fuireach anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile. Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin. Air adhbharan trioblaidean poilitigeach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail.
Taobh chinnidh, ' s e daoine geala/mestizos a th' ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann am Santa Rosa de Viterbo, agus tha 0.1% dhe daoine le freumhan ann an Afraga cuideachd. ' S urrainn dhan 90.4% dhe na daoine ann an Santa Rosa de Viterbo leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, tha fòn aig an taigh aig 31.5% dhe na dachannan.
Fèisean
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Santa Rosa de Viterbo. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid Chaitligeach a th' ann fhathast,  fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s a tha beairteas cultarail na dùthcha.
Daoine Ainmeil
Rafael Reyes: (1849 - 1921). Ceann-suidhe na dùthcha 1904 - 1910.
Clímaco Calderón: (1852 - 1913). Ceann-suidhe na dùthcha fad 24 uairean ann an 1882.
Llanigon
Tha am baile Llanigon ann am Powys, a' Chuimrigh. Tha e 39.7 mi (63.9 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 134.6 mi (216.6 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 464 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 44 (9.5%); rugadh 43% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Powys Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
1250
MCCL
Seanadh Nàiseanta na Cuimrigh
Buill Pàrlamaid
'S e Am Pàrtaidh Làbarach am pàrtaidh as motha san t-Senedd agus tha iad san riaghaltas leis a' Phàrtaidh Libearal Deamocratach agus aon neo-eisimeileach.
Cumhachdan reachdachaidh
Chaidh cumhachdan a dhèanamh laghan taobh a-staigh raointean sònraichte a thiomnadh aig toiseach an treas Sheanaidh anns a’ Chèitean 2007, fo Achd Riaghladh na Cuimrigh 2006.
Naisg a-mach
Làrach-lìn an t-Seanaidh Làrach-lìn Riaghaltas an t-Seanaidh
1250
Bàsan
Roinn-seòrsa:1250an
Àireamh-shluaigh
Anns an eòlas-comainn cleachdar Àireamh-shluaigh airson a radh cia mheud duine a tha a’ fuireach ann an dùthaich, baile, ceàrn neo àite-eigin sònraichte.
Seanadh Nàiseanta na Cuimrigh
Naisg a-mach
Roinn-seòrsa:A' Chuimrigh Roinn-seòrsa:An Rìoghachd Aonaichte Roinn-seòrsa:Poileataigs
Àireamh-shluaigh
thumb|400px|Mapa dùthchannan an [[an Saoghal|t-Saoghail a-rèir àireamh-shluaigh]]
Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas
820
820
Chris Pratt
'S e cleasaiche à Minnesota sna Stàitean Aonaichte a tha ann an Chris Pratt, ainm bho thùs Christopher Michael Pratt. (Virginia 21 an t-Ògmhios 1979).
Hermann Staudinger
Rugadh e ann am Worms is bha e na oileanach aig Oilthigh Halle. Chaidh e na ollamh ann an Karlsruhe ann an 1907 agus dh'obraich e aig an ETH ann an Zürich eadar 1912 is 1926, far an do rinn e obair chudromach air poilimearan. As dèidh sin chaidh e gu Oilthigh Fhreiburg far an do mhair e fad a bheatha.
Chris Pratt
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte Roinn-seòrsa:Cleasaichean nam film
Dùthaich nam Basgach (mòr-cheàrn)
thumb|Euskal Herria san [[Roinn-Eòrpa]] thumb|Mòr-roinnean Euskal Herria Tha Dùthaich nam Basgach, san t-seagh Euskal Herria a' cur còmhla seachd mòr-roinnean tradaiseanta nam Basgach. A-rèir nam Basgach, tha sin a' gabhail a-steach:
Hermann Staudinger
Ann an 1920, mhol Staudinger gun robh moileciuilean glè mhòr is glè throm ann an stuthan mar rubar. Aig an àm siud, chreid luchd-saidheans gun robh agragaidean de moileciuilean beaga a bha ann an rubar agus poilimearan eile. Chleachd Staudinger viscometry is dhearbhaich e a bheachd-bharail.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt
Dùthaich nam Basgach (mòr-cheàrn)
Roinn-seòrsa:Dùthaich nam Basgach
Bonnach-luirg
B' e bonnach-luirg an t-ainm a bha air seòrsa de cheapaire-uigh, a dh'fhaodadh a bhith 'na bhonnach-coirce, 'na bhonnach-eòrna no 'na bhonnach-seagail. B' e an t-eòrna air am bu mhotha meas.
Haile Gebrselassie
'S e gille-ruith às an Itiop a tha ann an Haile Gebrselassie. Rugadh e air 18 an Giblean 1973.
Bhuannaich e dà bhonn òir aig na Olympics ann an 1996 agus 2000 airson 10,000 m. Ann an 2004, thàinig e a-steach anns a' chòigeamh àite. Bhuannaich a co-thìreach, Kenenisa Bekele am bonn òir na aite. 'S e prìomh co-fharpaiseach ann an eachdraidh de ruith gu fada a th 'ann.
Bonnach-luirg
Bha e air a dhèanamh tiugh, agus eadar dhà linntig air a lìonadh le uighean air am bruich leth-char cruaidh agus le ìm gu leòr còmhla riutha.
Gualan
Is e eileamaid cheimigeach a tha ann an gualan, no carbon le samhla C agus àireamh atamach 6. 'S e an siathamh eileamaid air a' chlàr pillteach agus is e neo-mheatailt a th' ann. Is e an ceathramh eileamaid nas cumanta anns a' ghrian a tha ann an carbon.
11 an Giblean
'S e 11 an Giblean an 101mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (102mh ann am bliadhna-leum). Tha 264 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Frombork
'S e baile beag ann an ceann a tuath na Pòlainn a tha ann an Frombork (IPA: ˈfrɔmbɔrk, Gearmailtis: Frauenburg, Latbhais: Fromborka, Laideann: Frauemburgum). Tha e suidhichte aig 28m os cionn ìre na mara, dìreach ri taobh an Lagùn Vistula, na h-aibhne Vistula agus  Am Muir Baltach anns an sgìre (Pòlais: Powiat) Braniewski, anns an roinn (Pòlais: Województwo) Warmińsko-mazurskie. Ann an 2010 bha 2,425 duine a' fuireach ann. Tha Frombork 396km air falbh bho Lublin, 303km bho Kraków, 66km bho Gdańsk agus 250km bho Warsaw, prìomh-bhaile na dùthcha. Chaidh Fromborg a chlàradh airson a’ chiad turas ann an 1278, ann an sgrìobhainn eaglaiseil agus fhuair e a chuid chòirichean ann an 1310. Chaochail an Reul-eòlaiche Nicolaus Copernicus an seo ann an 1543.
Caolas Chanso
right|300px
11 an Giblean
Tachartasan
thumbnail|150px|Llywelyn Mòr
Frombork
Eachdraidh
Chan eil sinn idir cinnteach fhathast nan nochdadh Frombork na àite seann chlachan nam Pruiseanach, a bhiodh  ri taobh an Lagùn Vistula o shean. Nochd an caisteal Frauenburg airson a’ chiad turas mar chathair ùr na h-Easbaigeachd Ermeland, ann an 1282, an dèidh gun do mhilleadh manachd ann am Braniewo, ri linn ar-a-mach nam Pruiseanach fad na 1270an. A-rèir seann mhìosachan nan chlèireach à Frauenburg, chuimhnich iad fear air an robh Heinricus de Castro far-ainm Pasloci (bho Sheann-Phruisis passis lukis = Sgìre ar Tighearna, neo Pasłęk anns an dòigh-labhairt Phòlais) agus a bhean Gertrude Paslocisse, ann an 1393.
11 an Giblean
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Frombork
Eachdraidh
Thug Rìoghachd na Pòlainn thairis Easbaigeachd Warmia, is Frombork na broinn, tro Chòrdadh Thorun, ann an 1466. Ann an 1520 chaidh 89% a’ bhaile a mhilleadh leis na feachdan aig Albert de Brandebourg-Hohenzollern, an ceannard (is an 37mh fear) mu dheireadh na Buidhne Teutonach, ri linn a’ chogaidh aige an aghaidh na Pòlainn. B’ fheudar do Nicolaus Copernicus, a bha na chlèireach ann an Warmia, theiche gu Olsztyn. Chuir Copernicus ùine mhòr seachad is e a’ dìon is ag ath-thogail na h-Easbaigeachd. Chaochail esan ann am Frombork ann an 1543. Tha pràis-chuimhne dha am broinn na h-eaglaise air a sgrìobhadh ann an Laideann: Astronomo celeberrimo, cujus nomen et gloria utrumque implevit orbem.