cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mitú
Sluagh a' bhaile
Taobh chinnidh, 's e Tùsanaich a th'ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann an Mitú. ‘S e Tùsanaich a th’ann an 64.4%, daoine geala agus mestizos a th’ann an 33.9% agus tha 1.7% dhe daoine le freumhan ann an Afraga. 'S urrainn dhan 74.5% dhe na daoine ann an Mitú leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, tha fòn aig an taigh aig 20.4% dhe na dachannan.
Cromleax
Roinn-seòrsa:Litreachas
Figuren aus Asterix
Mitú
Fèisean
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Mitú. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid chaitligeach a th’ann fhathast,  fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s a tha beairteas cultarail na dùthcha.
Ceanglaichean A-mach
An t-sìde ann an Mitú
Ceàrn (Matamataig)
Far an tig dà loidhne nan coinneamh, canar ceàrn ris a' bheàirn eatarra, agus gob a' cheàirn ris a' cheann chumanta aig an dà loidhne. Aig an aon àm, tha ceàrn a' ciallachadh tomhas na beàirn - mar as caoile a' bheàrn eadar an dà loidhne 's ann as lugha an ceàrn. Ach tha bun-bheachd tomhas a' cheàirn a' buntainn ri cùrsa na dara loidhne an coimeas ri cùrsa na loidhne eile. Faodar a ràdh gur ann an ceàrn na th' ann de chuartachadh mu ghob a' cheàirn, a' phuing-thionndaidh, a chuireas an dara loidhne air muin na loidhne eile.
'S e an cleachdach ann am matamataig, ceàrnan a riochdachadh ann an co-aontar le litrichean beaga aibidil na Greugais (gu h-àraidh: α, β, ζ, η, θ, ξ, φ agus ψ).
Raidiannan
Airson cheàrnan a thomhas feumaidh dòigh a bhith ann airson àireamh a chur air a mheud. 'S ann a tha an ceàrn as lugha far a bheil an dà loidhne nan suidhe air muin a' chèile gun bheàrn sam bith eatarra. Mar a thèid an ceàrn am meud, tionndaidh an dara loidhne mun ghob a' cheàirn agus 's e an ceàrn as mò a bhios ann far a bheil an da loidhne nan suidhe air a' chèile a-rithist ach a-nis 's i a' bheàrn eatarra an rèidhleach gu lèir mun timcheall. Smaoinich a-nis air puing B air an loidhne a tha a' cuartachadh gob a' cheàirn A. Bidh a' phuing seo a' dèanamh dealbh de dh' arc cearcaill mar a tha an ceàrn a' fàs nas mò. Ri linn seo, faodaidh sinn faid an arc seo a chleachdadh airson àireamh a chur air ceàrn. Ma tha B an astar r bho ghob a' cheàirn A, 's e 2πr, an cearcall-thomhas, a th' ann an tomhas a' cheàirn as mò. 400px
Tha faid arc an urra ris an astar r. Ri linn seo, 's ann as feumail an co-mheas, far a bheil s na faid arc. Canar raidian ris a' cho-mheas seo agus 's e àireamh de radii a' chearcaill a th' anns an fhaid arc. Mar eisimpleir, 's e 2π raidiannan a th' ann an cuairt iomlan (2π radii cearcaill sam bith) agus 's e π raidiannan a th’ ann an leth-chuairt.
Díseart Mhartain
'S e baile ann an Contae Dhoire a tha ann an Díseart Mhartain.
Ceàrn (Matamataig)
Puingean arc
Tha dòigh eile ann airson cheàrnan a thomhas. San dòigh seo tha ceàrn ceart (cairteal-chuairt) air a roinn nan 90 earrainn co-ionnan. Canar puingean riutha, no gu bhith foirmeil "puingean arc", agus thèid a sgrìobhadh le cearcall beag os-sgrìobhaidh (°). Tha 360° ann an cuairt iomlan, agus tha mu thuaiream 57.3° ann an raidian. Tha puingean arc cumanta ann an geoimeatras sìmplidh, reul-eòlas agus co-chomharran an Domhain.
Díseart Mhartain
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae Dhoire
Ceàrn (Matamataig)
Puingean arc
Tha a' phuing air a fo-roinn nan 60 mionaid. Uaireannan canar mionaid arc no arc-mhionaid oirre. Thèid a sgrìobhadh le prìomh singilte ('). Mar eisimpleir: 3°30' = 3.5°.
Tha an arc-mhionaid air a roinn nan 60 diog, no diog arc, no arc-dhiog. Thèid diogan an sgrìobhadh le prìomh dùbailte ("). Mar eisimpleir: 3°7'30" = 3°7.5' = 3.125°.
Ceàrnan dearbhte agus àicheil
Ann am matamataig 's e an cleachdach ceàrnan a thomhas gu tuathal. 'S mar sin, tha ceàrn àicheil air a thomhas gu deasail. Mar as cumanta, air a' phlàna Chartesach, tha ceàrnan air an tomhas bhon axis-x. 'S e -30° a th' anns a' cheàrn a th' air a thomhas gu deasail bhon axis-x, ach 's e an ceàrn seo cuideachd 330° air a thomhas gu tuathal bhon axis-x – 's e sin 360° - 30°.
Ann an spàs trì-sheallach, chan eil làn-sheagh aig na tha deasail no tuathal. Ri linn seo, tha ceàrnan air an ainmeachadh dearbhte no àicheil a-rèir 's mar a thèid an tomhas gu tuathal no gu deasail mun aiseal tro ghob a' cheàrn agus i ingearach ri plàna a' cheàirn.
Cùrsa-ceàrna
250px|thumb|left Ann am maraireachd, tha e cumanta cùrsa a thomhas bhon àirde tuath ach tha ceàrnan air an tomhas gu deasail. 'S e 90° a th' ann an àird an ear agus 270° a th' ann an àird an iar. 'S e an cleachdach cuideachd cùrsaichean-ceàrna a sgrìobhadh le trì figearan agus neoni a chur ro cheàrn nas lugha na 100°. San dòigh seo, sgrìobhar 090° an àite 90°. Ma tha bàta air cùrsa 022°30', tha i a' seòladh an ear-thuath 's a bhith tuath.
Thoir an aire cuideachd nam b' e 120° cùrsa-ceàrna a' phuing A bhon phuing B, b' e 120° + 180° = 300° cùrsa-ceàrna B bho A – cuiribh 180° ris, ach thoiribh air falbh 360° ma tha an cùrsa-ceàrna nas mò na sin.
Roinn-seòrsa:matamataig Roinn-seòrsa:geoimeatras Roinn-seòrsa:triantanachd
Loch an Droma
thumb|Loch an Droma
Tha an loch mu 250 slat (230 m) a dh'fhad agus tha e cho mòr ri 4 acair (1.4 ha). Tha bàrr uisge an locha mu 307 meatair os cionn na mara.
Tha uisge Loch an Droma a' sruthadh do Abhainn Sithidh agus an uair sin do Loch Mullardoch ann an Gleann Canaich.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba
Hal Holbrook
B' e cleasaiche à Ohio sna Stàitean Aonaichte a bha anns am Hal Holbrook neo Harold Rowe "Hal" Holbrook (Cleveland, 17 an Gearran 1925). Bha e posta ri Dixie Carter, a chaochail le aillse corporis uteri ann an 2010.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte Holbrook, Hal
Canàan, Siorrachd Lunenburg, Alba Nuadh
Tha Canaan ann an Siorrachd Lunenburg, Alba Nuadh.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
C.B. na h-Eaglaise Brice
'S e sgioba ball-coise a th' ann An Eaglais Bhreac.
Tùsan
Roinn-seòrsa:Ball-coise Roinn-seòrsa:Sgiobannan ball-coise Roinn-seòrsa:Ball-coise Albannach Roinn-seòrsa:Sgiobannan ball-coise Albannach
Port na Banrighinn a Tuath
Chuir Bànrigh Maighread air bhonn seirbheis-aiseig eadar an dà bhaile airson taistealach gu Cill Rìmhinn agus Dùn Phàrlain anns an 11mh Linn. 1879 thòisicheadh air drochaid-rèile tarsainn air an linne, agus dh'fhosgaileadh Drochaid Fhoirthhe 4 am Màrt 1890 le Èideard, Prionnsa a' Chuimrigh .
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Fìobha
Dùn Èistean
‘S e eilean beag air oirthir Nis san Eilean Leòdhais a th’ ann an Dùn Éistean. A-rèir beul-aithris b’ e prìomh dhùn nam Moireasdanach a bh’ ann gu h-eachdraidheil agus iad air leth chumhachadh fo riaghail Rìghrean Innse Gall. Tha dà thobhta anns an eilean agus làraich eile far an robh togalaich eile a bharrachd air balla mun cuairt mullach an eilein.
Doire na Flatha
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae Dhoire
Dùn Èistean
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eilean Leòdhais Roinn-seòrsa:Na h-Eileanan Siar
Sìdhe
Chì mòran daoine na Sìthichean cho tionndaidhean nas anmoiche, litreachaile an Tuatha Dè Danann. Ann an beul-aithris agus cleachdadh, tha gu tric na Sìthichean air dhèanamh ciùin le tiodhlacan, agus tha cùram air ghabhail a sheachnadh a' cur fearg orra. Tha iad air bhruidhinn air gu tric le bogachaidhean-brìgh mar "Na Nàbaidhean Matha", "An Sluagh Maiseach", "Na h-Uaislean", no gu soirbh "An Sluagh", 'san dòchas gun smaoinicheadh daoine daonna dhiubh cho caomh, bhitheadh iad na b' dualaiche a bhith caomh.
'S e "bean nan Sìdhe" a tha a' bhrìgh an facail "bean-shìdh", ge-tà sa' Bheurla tha an facal air thighinn dham bhrìgh shònraichte mnà os-nàdarra na h-Èirinn gum cuir an cèill bàs tighinn le am caoineadh. 'S e a' Bhean Nighe a th' a samhail 'san eòlas-ur-sgeulachd na h-Alba - a' bhean a tha air fhaicinn a' nighe an t-aodach no armachd f(h)uileach an duine a tha an dàn ri bàs. Tha ainmean cumanta "leannan sìdh"; an cat sìdh; agus an cù sìdh. Tha an "sluagh sìdh" air uairibh air nochdadh ann am beul-aithris Èireannach agus Albannach cho spioradan air sgèithe nàdair mì-thlachdmhor, agus 's dòcha na mairbh mallaichte, olc, no luaimneach.
Tha air uairibh na Sìthichean air fhaicinn cho luchd-dìona garga an àiteachan-còmhnaidh - co-dhiù gum bi e cnoc shìdh, fàinne shìdh, craobh shònraichte (gu tric sgitheach), no 's mathaid loch no coille shònraichte. Tha an Cruinne Eile Ceilteach air fhaicinn cho nas dlùithe ris na h-amannan nam beul an là 's na h-oidhche, mar sin 'seo àm sònraichte dhan sluagh Sìdhe, cho tha roinn nam fèilltean mar an Oidhche Shamhna agus an Fhèill Eòin. Am bitheantas, 's an dealbh air thoirt nan duine Sìdh annasach àlainn, ged 's urrainn dhaibh oillteil a bhith.
Bheir roinn nan freumhan dealbh air na Sìdhe cho an fuigheall na Tuatha Dè Danann"), a dh'fhàg Èirinn a dh'fhuireach sa' Chruinne eile an dèidh an ruaig leis na Mileseanaich. A-rèir ris an Lebor Gabála Érenn, bha an Tuatha Dé Danann (cuideachd na "Daoine Sìdhe"), air ghabhail air ann am blàr leis na mic bhàsmhora Mhíl Espáine. Cho cuid nan rèiteachdan na ruaige, dh'aontaich an Tuatha Dé Danann a dh'fhuireach fon talamh anns na síde (aonar síd), na cnocan no tolman a tha a' comharradh an tìr na h-Èireann. Bha gach ceannard nam cinnidhean na Tuatha De Dannan air thoirt aon tolm. Na b' anmoiche, oir snìomha na brìghe, dh'fhàs araon na tolman agus na luchd os-nàdarra àitheanta ris an fhacal cheudna: síd, 's an uair sin fad an atharrachaidh na cànain tro na linntean, sídhe, sìth agus sí.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Miotas-eòlas Roinn-seòrsa:Eòlas-ur-sgeulachd na h-Èireann
Sidh
Isaac Watts
Bha Isaac Watts (17 an t-Iuchar 1674 - 25 an t-Samhain 1748) air fear de na bàird spioradail as ainmeile ann am Breatainn. Fad iomadh bliadhna ’na bheatha cha robh a shlàinte ach mì-chinnteach, ach chleachd e na tàlantan a fhuair e ann a bhith a’ sgrìobhadh laoidhean. Ann an 1728 fhuair e Dotaireachd ann an Diadhachd honoris causae o Oilthigh Dhùn Éideann. Chuir e barrachd is seachd ceud laoidh ri chéile, agus cluinnear móran dhiubh chun an latha an-diugh.
Ceanglaichean a-mach
Cobhair gach Linn - laoidh le Isaac Watts air a eadar-theangachadh gu Gàidhlig
Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
Efe Gómez
B' e ùghdair à Coloimbia a bha ann an Efe Gómez (Fredonia, 1867 - ibidem 1938).
Roinn-seòrsa:Antioquia Roinn-seòrsa:Coloimbia Roinn-seòrsa:Daoine à Coloimbia Roinn-seòrsa:Ealain
Hudaman
'S e baile beag ann an ear-thuath na h-Alba a tha ann an Hudaman (Beurla: Hopeman). Tha am baile suidhichte air còrsa Linne Mhoireibh ear air a' Bhroch, iar air Inbhir Lòsaidh agus iar-thuath air Dubhais is Eilginn. Tha e ann an Comhairle Mhoireibh (Siorrachd Mhoireibh ro 1975). Tha dà tràigh, laimrig agus club goilf ann. Snàmhaidh deilfean faisg air Hudaman gu minig.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:An Comhairle Mhoireach
Uaireadair-gainmhich
thumb|200px|Uaireadair-gainmhich air tri casan
Uaireadair-gainmhich neo gloine uair: Seòrsa uaireadair a chleachdas gainmheach. Tha gainmheach a' dol tron meadhan.
Ceanglaichean a-staigh
Roinn-seòrsa:àm Roinn-seòrsa:acfhainn
Hourglass
New York
Saoil an robh thu a' lorg na leanas?
878
DCCCLXXVIII
Bàsan
Roinn-seòrsa:870an
An Bheairic Thuaidh
‘S e baile beag ann am an Muirthead, Chontae Mhaigh Eo sa Chúige Chonnacht ann an Èirinn a th’ann an Bheairic Thuaidh.
Llanilltud Fawr
Tha am baile Llanilltud Fawr ann am Bro Morgannwg, a' Chuimrigh. Tha e 14.2 mi (22.9 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 144.7 mi (232.9 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 9157 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 882 (9.6%); rugadh 64% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Camanachd Leòdhais
Thòisich sgioba camanachd Leòdhais anns a’ bhliadhna 2006.
Llanilltud Fawr
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bro Morgannwg Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
An Bheairic Thuaidh
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Contae Mhaigh Eo Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Èireann Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann
Camanachd Leòdhais
Chaidh iad san lìg nàiseanta fo dheuchainn ann an 2011 is dhearbhaich Comunn na Camanachd am ballrachd san Dùbhlachd. Tharraing an cluba às airson seusain 2021 air sgàth duilgheadasan leis na h-aiseagan.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Camanachd Roinn-seòrsa:Sgiobaidhean iomain
Cromleac
thumb|right|250px|Cromleac ann an Valencia de Alcántara, [[An Spàinn.]]
'S e seann charragh-chuimhne cheilteach a tha ann an cromleac.
Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Dös
Mecklenburg-Vorpommern
‘S e stàit (Gearmailtis: Land) anns A' Ghearmailt a th' ann an Mecklenburg-Vorpommern (IPA: mɛːkəlbɔɐç/-/fœɐpɔmɛɐn, Pòlais: Meklemburgia-Pomorze Przednie). Tha an stàit seo suidhichte air an àirde an ear-thuath dùthcha air na crìochan leis A' Phòlainn agus trì stàitean eile: Schleswig-Holstein (air an àirde an iar) Brandenburg agus Sagsainn Iosail (ann an ceann a deas). ‘S e Schwerin a th’ann prìomh-bhaile na stàite, ach tha Rostock nas motha. Tha an stàit seo a’ sìneadh air 23,174km2 ri taobh na mara Bhaltach. Le dìreach 1,642,327 de dhaoine nan tàmh an seo, ‘s e an 13mh stàit na Gearmailte, a thaobh àireamh-sluaigh, a th’ann Mecklenburg-Vorpommern.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Cumhachd-uisge
thumb|right|200px|Cuibhle-uisge Is e a tha ann an cumhachd uisge, cumhachd lìbhrigte le inneal-uisge sam bith tiomnaichte le sruth uisge.
Roinn-seòrsa:Innleadaireachd
Hidroelektrik Santralı
Beinn nan Ramh
'S e beinn ann an Alba a th' ann am Beinn nan Ramh. Tha e suidhichte ann am Frìth Fanaich air a' Ghàidhealtachd iar air Loch Fanaich agus deas air an Sgùman.
Tha Beinn nan Ramh 711m (2333 troigh) de dh'àirde. 'S e Marilyn is Graham a th' ann. Thèid beanntan na h-Alba a chur ri chèile ann an liostaichean sònraichte a rèir àirde agus àirde rinneach mullach na beinne. Canar Beinn Rothaich, Murdo, Marilyn, Donald, Graham neo Corbett riutha. Tha buidhnean eadar-dhealaichte gam measach agus an uair sin thèid na tomhasan a chruinneachadh ann an liostaichean a tha rim faighinn air an làrach-lìn "Database of British and Irish hills". Bho àm gu àm nì iad ath-sgrùdadh mu àird na beinne, agus rinneadh an t-ath-sgrùdadh mu dheireadh air Beinn nan Ramh san 10 am Màrt 2007.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Frìth Fanaich
Cherry Hill, Alba Nuadh
Tha Cherry Hill ann an Siorrachd Lunenburg, Alba Nuadh.
An t-Eilean Mòr, Alba Nuadh
'Se eilean faisg air Eilean Cheap Bhreatainn a tha ann An t-Eilean Mòr (Beurla: Boularderie Island, Fraingis Île Boularderie). Tha an t-eilean ann an Siorrachd Bhioctoria agus Siorrachd Cheap Bhreatainn, Alba Nuadh.
Cherry Hill, Alba Nuadh
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
An t-Eilean Mòr, Alba Nuadh
Roinn-seòrsa:Alba Nuadh
Villarrica
‘S e baile ann an ceann a deas Paraguaidh a th’ ann an Villarrica. Tha e suidhichte aig 126m os cionn ìre na mara anns an Roinn Guairá, 135km air falbh bho Asunción, prìomh-bhaile na dùthcha. ‘S e prìomh-bhaile na roinne a th’ann agus tha 55,200 daoine a' fuireach anns a’bhaile. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1570. Tha Spàinntis agus Guaranaidh gam bruidhinn anns a’ bhaile seo agus tha an t-ainm fhèin a’ ciallachadh Baile Beairteach ann an Spàinntis, bho villa (baile) agus rico/a (beairteach).
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Aimearaga a Deas Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Paraguaidh
Llantrisant
Tha am baile Llantrisant ann an Rhondda Cynon Taf, a' Chuimrigh. Tha e 9.3 mi (15.0 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 139.4 mi (224.4 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 14731 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 2068 (14.0%); rugadh 89% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Llantrisant
879
Bàsan
Roinn-seòrsa:870an
David Letterman
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte Letterman, David
19 an Cèitean
'S e 19 an Cèitean an 139mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (140mh ann am bliadhna-leum). Tha 226 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Gnìomhair neo-riaghailteach
Tha gnìomhair neo-riaghailteach/mi-riaghailteach (Beurla “irregular verb”) na sheòrsa gnìomhair nach eil a’ leantainn riaghailtean gràmar cumanta. Chan eil mòran ri fhaighinn sa Ghàidhlig, is dòcha dùsan, ach thèid iad ri chleachdadh gu minig.
19 an Cèitean
Tachartasan
thumb|[[Anne Boleyn]]
Gnìomhair neo-riaghailteach
Sa chànanan eile, mar Beurla agus Fraingeis, gheibhear ceudan de gniomhairean neo-riaghailteach, ach ann an Esperanto, chan fhaic thu fear sam bith.
Ùirneis
Is urrainn Ùirneis a' ciallachadh:
Atam
thumb|Modail Rutherford an ataim.
'S e a' phàirt as lugha dhen stuth aig a bheil feartan na h-eileamaid cheimigeach a tha anns an atam.
Tha an t-ainm a' dol às a' Ghreugais ἄτομον a tha a' ciallachadh "neo-roinnteach".
Structar atamach
Tha gach atam dèanta suas de mhìrean fo-atamach. Tha trì seòrsaichean ann: proton, niùtron agus eileagtron. Tha an niùclas atamach de phròtonaibh agus niùtronaibh aig teis-meadhan an ataim, le na h-eileagtronaibh eagaraichte an sligean a tha ga chuairteachadh. An co-mheas le meud an niuclais tha tarsainnead nan sligean fuathasach mòr.
Roinn-seòrsa:Ceimigeachd
1971
MCMLXXI
Breithean
thumb|150px|Ewan MacGregor 2009
Bàsan
Roinn-seòrsa:1970an
Cherryfield, Alba Nuadh
Tha Cherryfield ann an Siorrachd Lunenburg, Alba Nuadh.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Taigh-cùirte
thumb|200px|Taigh-cùirte anns an t-Suain. 'S e Taigh-cùirte an t-àite far am bith bhreitheamhan agus luchd-lagha ag obair airson ceartas a dhèanamh an aghaidh eucoirich. Ann an Alba tha na taighean-cùirte air an sgaradh ann an sia sgìrean.
Tha Lagh na h-Alba agus taighean-chùirte gu math eadar-dhealaichte bhon lagh ann an Sasainn. Mar eisimpleir, tha cùirtean maoir-cheartais (Beurla: Justice of the Peace courts) ann an Alba. 'S urrainn do mhaoir-cheartais binn phrìosain de dhà mìos a thoirt a-mach no càin de £2500 a chur.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Lagh
Uaireadair-uisge
Uaireadair-uisge neo cleoc uisge: Seòrsa uaireadair a chleachdas uisge. Tha uisge a' dol tron meadhan. Tha iad sean-fhasanta a-nis.
An Apainn
thumb|right|250px|Baile na h-Apann
Tha An Apainn ’na sgìre iomallach air Gàidhealtachd. Tha i suidhichte siar air An Linne Dhubh, deas air Loch Creurann, sear air Latharna agus tuath air Loch Lìobhann. Tha a’ chuid as motha dhith ann an Earra-Ghaidheal, ach tha pìos beag a tha fo Chomhairle na Gàidhealtachd.
Thachair Murt na h-Apann an seo air 14 an Cèitean 1752.
Bailtean as motha
’S iad Baile a' Chaolais, Duror, Port na Croise, Apainn agus Port na h-Apann na bailtean as motha a th’ ann.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Fìleam
A thaobh bith-eòlais, tha fìleam anns an dàrna rang de rangachadh clasgaigeach ('s e sin gun a bhith a' cleachdadh astair ginteil) nam fàs-bheairtean (ainmhidhean is luibhean). 'S e Phylum an t-ainm a th'air san Laideann.
880
Bàsan
Roinn-seòrsa:880an
Fìleam
Tha ainm nam fìleaman a' crìochnachadh le -phyta aig luibhean is algae, 's le -mycota aig balgan-buachair.
Roinn-seòrsa:Bith-eòlas
Trèanadh teagaisg
Thèid trèanadh teagaisg a dhèanamh anns a' Ghàidhlig tro trì oilthigheanean ann an Alba: Oilthigh Srath Chluaidh, Oilthigh Obar Dheathain agus gu ìre Oilthigh Ghlaschu. Thèid seo a dhèanamh aig ìre bun-sgoile agus aig ìre àrd-sgoile.
Anns an t-Samhain 2005, chaidh aithisg fhoillseachadh le Riaghaltas na h-Alba a' moladh barrachd taic do thidsearan Gàidhlig.
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:Foghlam Roinn-seòrsa:Gàidhlig
An Bheairic Theas
‘S e baile beag ann am an Muirthead, Chontae Mhaigh Eo sa Chúige Chonnacht ann an Èirinn a th’ann an Bheairic Theas.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Contae Mhaigh Eo Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Èireann Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann Roinn-seòrsa:Èirinn
Fuil
Tha 'n dreuchd mhòr na fala ri chòmhnadh beathachadh (mar àile-bheathail agus glùcos) dhan raonan prìomhaile a' chuirp agus a chur tailean fuighill air imrich (mar dhà-ogsaid gualain agus searbhag bainneach).
Roinn-seòrsa:Eòlas-bòdhaig
Mion-fhacal
Se facal beag a tha ann am “Mion-fhacal” (Beurla ‘’particle’’) san gràmar. Tha iad cumanta gu leòr anns a’ Ghàidhlig. Tha mion-fhacal a chleachdar còmhla ri facal eile agus nach gabh cleachdar na aonar. Se mion-fhacal a tha ann an “cha”, “an” agus “na”.
Roinn-seòrsa:Teirmean gràmair
Murt Ghlinne Comhainn
thumb|Gleann Comhann Is e Murt Ghlinne Comhainn casgradh muinntir Ghlinne Comhainn air òrdachadh le riaghaltas Rìgh Uilleim III Shasainn (II na h-Alba) agus air a chur an gnìomh air an 13mh latha dhen Ghearran 1692, le saighdearan an riaghaltais fo Raibeart Caimbeul Ghleann Lìobhann, Iar-Chomanndair Gearastan Loch Abair agus saighdearan eile fo chomannd a' Mhàidseir Duncanson.
Is e an leisgeul a bh' aig Rùnaire na Stàite an Alba - Sir John Dalrymple of Stair - air a shon nach tug ceann-cinnidh Ghlinne Comhainn, Alasdair Mac Iain, bòid dìlseachd don rìgh ged a bha fios aige gun tug. Mar sin, cha deach fios a chur chun na Comhairle-Dhìomhair gun robh a mhionnan air a ghabhail le siorram Inbhir Aora. Fhuair Dalrymple ainm-sgrìobhte an rìgh agus sgrìobh e ann an litir gu Tòmas Mac an Lèigh, a bha na Cheannard air an Arm: 'S e obair mhòr seirce a tha ann a bhith diongmhalta - an fhine seo, as miosa anns a' Ghàidhealtachd air fad, a spìonadh às gu h-iomlan."
Sterling, Illinois
‘S e baile faisg air Chicago ann an ceann a tuath nan Stàitean Aonaichte a th’ ann an Sterling. Tha e suidhichte aig 207m os cionn ìre na mara, ri taobh na h-aibhne Rock, 1,119km air falbh bho Washington, prìomh-bhaile na dùthcha, 354km bho St. Louis, agus 2,633km bho Los Angeles, air an taobh thall na dùthcha. Tha am baile air an àirde an iar-thuath Illinois. Tha 15,370 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile. ‘S e daoine le freumhan ann an Aimearaga Laideannach a tha 24.2% dhuibh. Tug 12.1% dhe na daoine ceum aig an oilthigh. Chaidh am baile a stèidheachadh le James Sterling ann an 1838 nuair a chuir esan Harrisburg agus Chatham ri chèile.
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Illinois
Murt Ghlinne Comhainn
Aideachadh an rìgh
Anns an 17mh linn, bha mòran strì air a' Ghàidhealtachd. As dèidh ar-a-mach Seumasach eile ann an 1689, bha an Riaghaltas a' feuchainn ri na Gàidheil a thoirt fo smachd. Air 27 Lùnastal 1691, "gheall an Riaghaltas gun dìonadh iad o chall a h-uile aon de na cinnidhean a bha air a bhith a' sabaid, nan toireadh iad ùmhlachd do Rìgh Uilleam III ron chiad là den Fhaoilleach, 1692." Bha reachd air a daingneachadh leis an Àrd-Chomhairle a rèir òrdagh an rìgh gum feumadh a h-uile ceann-feadhna sa Ghàidhealtachd an ùmhlachd do rìgh Uilleam aideachadh air an latha mu dheireadh den bhliadhna 1691, no roimhe sin, fo phèin teine is claidheamh.
Fhuair Iarla Bhràghad Albainn fichead mìle Punnd Sasannach on Àrd-Chomhairle gus a roinn am measg nan ceann-feadhna, agus an ùmhlachd don Rìgh ùr, Uilleam III, a cheannach. Chuir e fios ge-tà gu Mac Iain gun robh e a' cumail aige fhèin a' chuid dhen airgead a bhuineadh dha airson pàigheadh na creich a ghiùlain Gleann Comhann 's a dhaoine air falbh thar fearann an Iarla greis roimhe. Dh'fheumadh Mac Iain an rìgh aideachadh mar a rinn na cinn-fheadhna a fhuair an t-airgead.
Dh'fheith ceann-cinnidh Ghlinne Comhainn gu deireadh na bliadhna, ach thug a h-uile ceann-feadhna ùmhlachd don reachd seo ron àm shuidhichte leis gun d' fhuair iad fios o Rìgh Seumas, air fhògradh san Fhraing, gun robh e deònaichte dhaibh sin a dhèanamh. Nuair a dh'aithnich esan gun robh e na aonar, chaidh e fhèin gu Gearasdan Inbhir Lòchaidh, gus ùmhlachd a thoirt do cheannard an daingnich sin. Dh'innis an ceannard sin nach robh ùghdarras aigesan gus siud a ghabhail, agus gum feumadh e dhol gu Siorram Inbhir Aora, airson an gnothach sòlaimte ud fhaighinn dèanta. Leugh Mac Iain an t-eagal agus ged a bha e na sheann duine 's an talamh còmhdaichte le àirde nan craobh de shneachda, ghreas e chun an t-Siorraim. Bha an ceann-latha air dhol seachad aon latha, ach ghabh an Siorram ùmhlachd an duine, 's thuirt e ris gun sgrìobhadh esan chun na Comhairle-Dhìomhair a mhìneachadh adhbhar na maille, 's nach b' eagal do Mhac Iain.
Chaidh Mac Ian dhachaigh 's chaidh litir an t-Siorraim a Dhùn Èideann; ach chleith Dalrymple air a' Chomhairle i, agus cha robh dearbhadh sam bith air gun do dh'ùmhlaich Mac Iain e fhèin.Chuir Dalrymple agus an t-Iarla a' bhreug fa chomhair an rìgh 's fhuair iad ùghdarras am peanas a chur an gnìomh. A bharrachd air muinntir a' ghlinne a mhurt agus an dachaighean a chur nan teine, thug na saighdearan leotha na ghabhadh iomain agus giùlan de chreich - 900 bò, ceithir ceud each, agus caoraich is gobhair gun àireamh. Anns a' chasgradh a bh' ann, thàrr dithis mhac 'ic Iain lem beatha.
An Innd-Innse
'S e dùthaich ann an ear-dheas Àisia a tha anns an Innd-Innse neo an Ind-innse neo Indonìsia. Tha i a' gabhail a-steach 17,508 eilean. Mar sin dheth 's e an dùthaich as motha air feadh an t-Saoghail a thaobh àireamh nan eileanan. Tha an Innd-Innse a' gabhail a-steach an dàrna pàirt den eilean Gini-Nuadh ris an canar Gini-Nuadh an Iar.
Murt Ghlinne Comhainn
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eachdraidh na h-Alba
An Innd-Innse
Tha crìochan aice le Papua Gini-Nuadh, le Tiomor an Ear agus le Malaidhsia. 'S e Jakarta am prìomh-bhaile a th' aice.
Iomraidhean
thumb|left|250px|[[Beinn-theine Semeru agus Beinn-theine Bromo ann an Java an Ear. ]] thumb|right|250px|Cairt: An Innd-Innse
Roinn-seòrsa:Dùthchannan Roinn-seòrsa:Àisia * Roinn-seòrsa:Àisia an Ear-Dheas Roinn-seòrsa:Roinn a' Chuain Shèimh
Doire Trasna
'S e baile ann an Contae Ard Mhacha faisg air Loch nEathach a tha ann an Doire Trasna (Beurla: Derrytrasna).
Sakhalin
'S e Sakhalin (Ruiseis: Сахалин) an eilean mòr a tha e suidhichte anns a' Chuan Sèimh. Tha an eilean fhèin leis na Ruiseanaich. Thug thairis na Iapanaich deasbad air. (Cùmhnant San Francisco 1951).
Tha Sakhalin cho mòr ri 72,492 cilemeatair ceàrnagach agus mar sin 's e Sakhalin an 23mh eilean as motha air feadh an t-Saoghail.
881
881
Bàsan
Roinn-seòrsa:880an
Acarsaid Nìll
right|thumb|200px|An [[taigh-solais]]
20 an Cèitean
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Acarsaid Nìll
Tha Acarsaid Nìll (Beurla: Neil's Harbour) ann an Siorrachd Bhioctoria, Alba Nuadh. Tha an ainm a' tighinn bho Niall MacGillfhinnein.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Horațiu Dimitriu
B' e peantair agus dealbhadair à Romàinia a ghabhadh ri iar-impreiseanachd a bh' ann an Horațiu Dimitriu ( Târgu Jiu, 4 an Gearran 1890 - Bucharest, 5 am Màrt 1926). Bhuinneadh e do theaghlach Bùirdeasach armailteach: bha athair na oifigear san arm agus bha a bhràthair na sheanailear a shabaid an aghaidh nan Nàsach. A bharrachd air sin, bha bràthair-màthar - Theodor Aman - na pheantair ainmeil roimhe. Fhuair e a chuid foghlaim aig Akademie der Bildenden Künste ann am München agus san École nationale supérieure des beaux-arts ann am Paris. Bha e air a dheachdadh leis na chunnaic e air an dùthaich agus 's e na pheant agus na dhealbhaich e. Chaochail e leis A' Chaitheamh ann am Bucharest ann an 1926.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine à Romàinia Roinn-seòrsa:Romàinia Roinn-seòrsa:Luchd-ealain
An Ucràin
Is e dùthaich anns an Roinn-Eòrpa an ear a tha anns an Ucràin neo Ugrain neo An Ugràin (Ucràinis: Україна, Ukraina, IPA: ukraˈjina). Tha a' Bhealaruis san tuath, an Ruis anns an earra-thuath, a' Phòlainn, an t-Slòbhac agus an Ungair san iar, agus Romàinia agus Moldàibhia san iar-dheas. Tha Kyiv na phrìomh-bhaile. Tha Chernobyl anns an Ùcrain cuideachd, far an do thachair tubaist mhòr anns an ionaid-cumhachd niùclasaich.
Eachdraidh
Bha an ranntair anns a bheil an Ucràin an-diugh na phàirt de cho-fhlaitheas na Pòlainn–Liotàinia eadar 1569 is 1795. Chaidh an Ucràin a ghairm neo-eisimeileach ann an 1918 ach dh'ionnsaigh feachdan Sobhiatach is chaidh i na pàirt den Aonadh Sobhiatach. Bha gort uabhasach ann ann an 1932 agus 1933, air an robh Holodomor, a chuir às do còrr is trì muillean daoine. Chaidh an Criom na phàirt dhen Ucràin ann an 1954. Chaidh an Ucràin neo-eisimeileach ann an 1991.
Ghlac an Ruis an Criom ann an 2014 is stèidhich poblachdan brèige ann an Donetsk is Luhansk. 24 Gearran 2022 chuir Vladimir Putin feachdan Ruiseanach anns an Ucràin ann an "iomairt armaichte shònraichte". Cuidichidh a’ chompanaidh Èireannach Timoney Technology an Ruis ann an aghaidh na h-Ucràine. Mharbh an Ruis dithis fhear Gàidhealacha anns an Ucràin. Cuidichidh an Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath Timoney Technology. Cuidichidh an Ghníomhaireacht Forbartha Tionscail Timoney Technology. Cuidichidh Fiontraíocht Éireann Timoney Technology.
"Other recent developments have seen the Timoney Independent Suspension System incorporated into vehicles for the U.K. and U.S.A. armies" arsa naidheachdair.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Dùthchannan Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa *
Loch Cluanaidh
thumb|Sealladh air Loch Cluanaidh
'S e loch ann an Alba a tha ann an Loch Cluanaidh (Beurla: Loch Cluanie). Tha e suidhichte air a' Ghàidhealtachd ann an Cinn Tàile mu 20 cilemeatairean san iar air Cille Chuimein eadar Loch Nis agus Loch Duich.
Tha an loch mu 10 cilemeatairean (6.2 mìle) a dh'fhad agus mu 800 meatair a leud. Air taobh tuath na locha tha an rathad A87 a' dol seachad. San taobh a deas na locha chan eil ach rathad prìobhaideach a leanas gu "Cluanie Lodge" gus air adhart gu Loch Loinne. Mar sin tha an t-àite seo gu math tarraingeach don luchd-coiseachd.
'S e loch-tasgaidh a th' ann an-diugh. Chaidh dama a thogail le Mitchell Construction a bha deiseil ann an 1957. Bha sin na phàirt den North of Scotland Hydro-Electric Board's Glenmoriston, gus dealan-uisge a chruthachadh. Tha an dama cho àrd ri 40 meatair agus mu 675 meatair a dh'fhad.
Faic cuideachd
Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba
Iolra
Is an iolra (Beurla ‘’plural’’) cumadh facail a dh’innseas gu bheil barrachd air fear dhiubh ann. Se iolran a tha ann an “cait”, “daoine”, “làmhan”, “peathraichean” agus “taighean”. Chan eil iolra aig cànanan den Aisia an ear, mar Iàpanais neo Sìonais.
Jens C. Skou
B' e ceimigear agus ollamh às An Danmhairg a bh' ann Jens Christian Skou (IPA: ˈjɛns kʁæsdjæn ˈsɡʌʊ̯ˀ, Lemvig 8 an Dàmhair 1918–28 an Cèitean 2018). Rugadh e anns an Danmhairg is rinn e dotaireachd meidigeach aig Oilthigh Chopenhagen rèn Dàrna Cogaidh. Dh'imrich e a dh'Oilthigh Aarhus far an do rannsaich e ciamar a tha an-fhaireachdairean ag obair is choilean e dotaireachd eile ann an 1954. Lorg e Na+/K+-ATPase, a tha a' stiùireadh ìrean salainn ann an ceallan, ann an ceallan phartan ann an 1957.
Urraman
Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 1997, còmhla ri Paul D. Boyer agus John E. Walker.
Chester Basin, Alba Nuadh
Tha Chester Basin ann an Siorrachd Lunenburg, Alba Nuadh. Tha 2,000 a' fuireach ann.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
An Baile Nua
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Contae Mhaigh Eo Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Èireann Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann
Beul an latha
right|300px
Is iomadh faclan a tha aig na Gàidheil air toiseach an là. Mar eisimpleir, canaidh cuid camhanach neo briseadh-là, agus cuid eile beul an latha neo moch-thràth. Tha moch-thràth air àm moch gu ceart (“òg-mhadainn”), agus camhanach air an solas mu thimcheall nochdadh-grèine, roimhe, agus as deidh.
Aig an àm seo, bidh na h-eòin a’ dèanamh co-sheirm.
Llwyn-y-pia
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Rhondda Cynon Taf Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
An Cladach-a-Tuath, Siorrachd Bhioctoria
Tha An Cladach-a-Tuath (Beurla: North Shore) ann an Siorrachd Bhioctoria, Alba Nuadh.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Saint Etienne (còmhlan)
250px|thumb|right|Saint Etienne air an àrd urlar Is e còmhlan ciùil dannsa à Croydan, Sasainn, a tha ann an Saint Etienne.
Claran
Roinn-seòrsa:Ceòl
Plasticine
right|300px
Tha Plasticine ™ (plastasan) na stuth bog dathte plastaig a chleachdar airson cumaidhean a dhèanamh.
Roinn-seòrsa:Stuth
Walter Kohn
B' e ceimigear às an Ostair a bh’ ann am Walter Kohn (Vienna 9 am Màrt 1923). Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 1998, còmhla ri John Pople airson na h-obrach aca air ceimigeachd choimpiutaireach. Chaochail e ann an 2016.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Daoine às an Ostair Roinn-seòrsa:Iùdhaich
Slòcan
'S e seòrsa feamainn dhearg a th' ann an slòcan (Laideann: Porphyra umbilicalis, ainmean Gàidhlig eile: slabhagan/slabhacan/slabhgan/slabhcan no lòcan, Cuimris: lawr/lawfr, Beurla: laver) a tha tana, mìn. Tha e a' fàs air creagan a tha car còmhnard.
Nick Cannon
'S e cleasaiche à Calafòrnia sna Stàitean Aonaichte a tha ann an Nick Cannon neo Nicholas Scott "Nick" Cannon (San Diego 8 an Dàmhair 1980).
Slòcan
Thathas ga phunndadh 's ga bhruich le ìm no geir eile gus stuth slamanach a dhèanamh. Bhite ga ghabhail le uinneanan no leigisean. Bhiodh iasgairean Ghallaibh ga ghabhail le aran-coirce.
Ann an Leòdhas, bhite ga thoirt a-steach an taigh, agus ga thaomadh mu spògan a' chlobha, no ni eile a b' urrainn dhaibh a chumail a-steach dhan teine, no ris an teine, airson nàdar bloigh bruich no slaopadh a dhèanamh air. Bhathas ga ithe mar sin.
A bharrachd air mar bhiadh, bha na Gàidheil ga cleachdadh mar leigheas do theanntachd-cuim cruidh, agus mar fhuar-lite airson sgochadh.
thumb|left|250px|An slòcan a thathas a' reic sa Chuimrigh. Thathas a' reic slòcan anns a chruth shlamanach seo anns a' Chuimrigh. Bidh daoine ga chòmhdachadh le mìn-choirce, 's ga fhrithigeadh, ach am faigh iad seòrsa bonnach còmhnard, aran-slòcan. Bithear gu tric ga ghabhail le hama.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Feamainn Roinn-seòrsa:Biadh
Chester Grant, Alba Nuadh
Tha Chester Grant ann an Siorrachd Lunenburg, Alba Nuadh.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
C.B. Cluaran Cailleannach Inbhir Nis
'S e club ball-coise Albannach a th' ann an Club Ball-coise Cluaran Cailleannach Inbhir Nis.
Roinn-seòrsa:Ball-coise Roinn-seòrsa:Sgiobannan ball-coise Roinn-seòrsa:Ball-coise Albannach Roinn-seòrsa:Sgiobannan ball-coise Albannach
Bill Butler
'S e neach-poileataigs Albannach a tha ann am Bill Butler. Rugadh e san 30 am Màrt 1956 ann an Glaschu. Dh'obair e mar thidsear anns an Ruadh-Ghleann mus deach e na bhall Pàrlamaid na h-Alba agus tha e posta aig Patricia Ferguson, neach-poileataigs eile. Mar BhPA riochdaich e Glaschu Fearann Anna eadar am frith-thaghadh an dèidh do Dòmhnall Mac an Deòir a chaochail agus 2011.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Làbarach na h-Alba Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Corneliu Baba
B' e peantair, dealbhadair agus neach-teagaisg oilthigh à Romàinia a ghabhadh ri formaileachd a bh' ann an Corneliu Baba (IPA: korˈnelju ˈbaba, Craiova, 18 an t-Samhain 1906 - Ibidem, 28 an Dùbhlachd 1997). Bhuinneadh e do theaghlach Bùirdeasach ealantach: bha athair Gheorghe Baba na pheantair roimhe, a thug clasaichean dhàsan agus do Horațiu Dimitriu. Fhuair e a chuid foghlaim aig Școala Națională de Arte Frumoase  ann am Bucharest agus ann an Iași fo Nicolae Tonitza. B' ann air portraidean agus dealbhan airson leabraichean a dhèanadh e fòcas. Thug Rembrandt agus Francisco Goya buaidh uabhasach làidir air.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine à Romàinia Roinn-seòrsa:Romàinia Roinn-seòrsa:Luchd-ealain
Pen-llin
Tha am baile Pen-llin ann am Bro Morgannwg, a' Chuimrigh. Tha e 13.1 mi (21.1 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 144.2 mi (232.1 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 1469 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 166 (11.3%); rugadh 64% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bro Morgannwg Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Penllyn
Kinshasa
'S e prìomh-bhaile Poblachd Dheamocrach na Congo a tha ann an Kinshasa (seann àinm Léopoldville). Anns a’ bhliadhna 2004 bha barrachd na 7 millean duine a’ fuireach anns a’ bhaile fhèin agus mar sin dheth 's e am baile as motha den dùthaich cuideachd. Tha e suidhichte taobh a deas air bruach an Abhainn Congo, mu choinneamh Brazzaville, prìomh-bhaile Poblachd na Congo a tha suidichte air taobh tuath na h-aibhne. Tha Kinshasa 1,558km air falbh bho Bhujumbura (Burundi), 1,978km bho Khampala (Uganda), 8km bho Brazzaville (A' Chongo), 1,033km bho Bangui (Poblachd Meadhan Afraga), 2,078km bho Dhiuba (Sudan-a-Deas), 1,879km bho Lusaka (Saimbia), 2,268km bho Dhodoma (Tansainìa) agus 751km bho Luanda (Angola). Tha e suidhichte air àirde an iar na dùthcha, aig 212m os cionn ìre na mara.
Chaidh am baile a stèideachadh mar àite–malairt le Henry Morton Stanley anns a’ bhliadhna 1881. Chuireadh Léopoldville mar ainm air a’ bhaile airson urram a thoirt air an rìgh Léopold II às a' Bheilg. 'S e an treasamh baile as motha ann an Afraga, an dèidh Lagos agus Cairo. Agus 's e cuideachd an dàrna baile as motha air an t-saoghal (an dèidh Paris fhèin) far a bhios Fraingis ga bruidhinn. 'S e teas meadhan oideachail a tha ann an Kinshasa. Tha ceithir oilthighean ann:
Tha dà phort-adhair aig Kinshasa:
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Afraga Roinn-seòrsa:Meadhan Afraga Roinn-seòrsa:Bailtean
Sgoirebreac
thumb|Slighe Sgoirebreac
’S e fearann sear air baile Phort Rìgh a tha ann an Sgoirebreac (Beurla Sgorrybreac), agus cuideachd taigh eachdraidheil a tha a-nis ’na thobhta. Bha an t-àite ’na dhachaigh do cheann-chinnidh Chlann MhicNeacail fad 800 bliadhna cha mhór, gu ruige 1825. Chaidh am fearann timcheall air Ben Chracaig a cheannach le comunn Chlann Mhic Neacail ann an 1987, airson math an phobaill, agus tha slighe coiseachd a’ dol timcheall air.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach
Ùirlios
Tha ùirlios neo ùir-lios na sheòrsa garaidh far a dh'fhàsas planntaichean anns a' bhalla.
Roinn-seòrsa:àiteachas Roinn-seòrsa:Gàirnealachd
Tommy Lee Jones
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte Jones, Tommy Lee
An t-Slòbhac
Is e dùthaich anns an Roinn-Eòrpa an Ear a tha anns An t-Slòbhac neo Slobhaigia neo Slobhagia (Slòbhacais: Slovensko, ainm fada: Slovenská republika, Poblachd na Slòbhaic). Tha crìochan aige leis an t-Seic, an Ostair, a' Phòlainn, an Ùcrain agus an Ungair. Chaidh an dùthaich a stèidheachadh ann an 1993 nuair a bhris An t-Seic-Slòbhac as a chèile. Ann an 2009 ghabh an dùthaich ri NATO. Tha Bratislava na phrìomh-bhaile.
Ceanglaichean a-mach
thumb|left|250px|Caisteal Spisska, a tha dìonta leis an [[UNESCO]]
Isla Grande de Tierra del Fuego
'S e Isla Grande de Tierra del Fuego an eilean mòr a tha e suidhichte eadar an Cuan Sèimh agus an Cuan Siar, ann an Tierra del Fuego. Tha an eilean fhèin leis na Sileanaich agus na Argantaich.
Tha Isla Grande cho mòr ri 47,992 cilemeatair ceàrnagach agus mar sin 's e Isla Grande an 29mh eilean as motha air feadh an t-Saoghail.
Tha Río Grande am baile as motha a tha ann an earrann Argantaich, agus Porvenir ann an earrann Sileanach.
Roinn-seòrsa:An t-Sile Roinn-seòrsa:An_Argantain Roinn-seòrsa:Eileanan
Prasodimium
'S e eileamaid cheimigeach a tha ann am prasodimium le samhla Pr agus àireamh atamach 59.
'S e meatailt bog agus lantanach a tha ann. Mar is trice tha co-thàthaidhean prasodimium uaine.
Eachdraidh
Ann an 1885 sgaraich Carl Auer von Welsbach prasodimium agus neodimium à didimium. Dh'ainmich e e prasodidimium, às a' fhacal Greugach πράσινος, "uaine".
Cleachdadh
Cleachdar prasodimium còmhla ri neodimium ann am magnatan is ann an glàinne didimium, agus ann an aloidhean còmhla ri magnesium airson itealain.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eileamaidean Roinn-seòrsa:Lantanach Roinn-seòrsa:Meatailt
882
Bàsan
Roinn-seòrsa:880an
Cuingealach
‘S e baile beag dùthchasail faisg air na crìochan le Lannraig a Deas, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th' ann an Cuingealach (Beurla: Wanlockhead). Tha e suidhichte aig 490m os cionn ìre na mara, air an àirde an ear-thuath Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Dhùn Phrìs ro 1975), eadar Abington agus An t-Seann Chathair, ri taobh an Uillt Uisge Cuingealach. 'S e am baile as àirde ann an Alba air fad a th' ann. 'S e Beurla a th' ann a' chiad chànain aig a' mhòr-chuid dhe na daoine ann an Cuingealach. Tha Eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas agus turasachd. A bharrachd air sin, tha talla a' bhaile san sheann sgoil, taigh-òsta agus taigh-tasgaidh anns a’ bhaile. Taobh fhoghlaim, chan eil bun-sgoil ann is feumar a dhol dhan sgoil ann am Bigear, leis nach eil ach 158 duine a' fuireach shuas an seo. Bidh e daonnan gu math doirbh an seo sa gheamhradh.
Freumhan an Ainm
A rèir eòlaichean fhreumh-fhaclachd, tha a h-uile coltas ann gur ann à Lochlannais Lokkr (bachlagan) agus wandel (coiseachd) a tha ainm a' bhaile. 'S ann gu math pailt 's a tha ainmean-àite Lochlannach ann an iar-dheas na h-Alba, gu h-àraidh nas fhaisge air a' mhuir. A dh'aindeoin sin, tha cuid eile dhen bheachd gur ann à Gàidhlig cumhang  a tha e, a tha mòran nas coltaiche ris an t-seann ainm Winlocke a bha ga chleachd gu ruige 1566. Nochd a' Ghàidhlig ann an ceann a deas na h-Alba anns an 7mh Linn agus bha an cànan fhathast làidir ann an Siorrachd Dhùn Phrìs fhèin anns an 14mh Linn.
Eachdraidh
Thoisich mèinneadh luaidhe fiù 's ro àm nan Ròmanach anns na Cnuic Lowther, a tha ri gach taobh Chuingealach, agus bha na manaich an sàs sa ghnothach anns na meadhan aoisean, ach dh'fhàs an gnothach gu bith uabhasach làidir ri linn a' Thionndaidh Gnìomhachais agus ann an 1810, puing na b' àirde a' ghnothaich, mhèinnich 1,400 tunna dhe luaidhe, a chleachdadh sna bailtean mu thuath. Thig mèinneadh gu crìoch an seo mu dheireadh thall ann an 1928. Bha coimhearsnachd nam mèinnear glè chumhachdail is 's e iadsan a chuir air bhog a' chiad leabharlann ballrachd na dùthcha an seo fhèin ann an 1741. Bha dìreach dithis nam measg an 41 a stèidhich an leabharlann, is iad am maighstir-sgoile is am ministear.
Rinn Raibeart Burns sgrìob neo dhà do Chuingealach ann an 1789 agus 1794 is sgrìobh e Pegasus at Wanlockhead an seo, ach cha do chòrd an t-àite leis idir. Bha an galar-fuilteach na chunnart agus chaochail mòran leis, mar a chithear sa chladh. Bha 788 duine a' fuireach an seo san dàrna leth dhen 19mh Linn. Chaidh loidhne-rèile fhosgladh an seo ann an 1900, a cheangladh Cuingealach gu, ach dhùnadh ann an 1938 e. Tha Stòras air a bhith ga chumail a' dol gu saor-thoileach bho 1983. Bha bun sgoil ann, ach dhùnadh ann an 1976 i oir cha robh ach 11 sgoilear ann.
Co-chaidreachas Ghranada
‘S e Poblachd fheadarail eadar dà stàit nar làithean fhèin (Coloimbia agus Panama) a bh’ann An Co-chaidreachas Ghranada. Tha an stàit sin suidhichte, aig ìre eachdraidh Choloimbia, eadar Poblachd Ghranada Ùire (1858) agus na Stàitean Aonaichte Choloimbia (1863).
Cuingealach
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Alba Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh Roinn-seòrsa:Siorrachd Dhùn Phris
Co-chaidreachas Ghranada
Eachdraidh
‘S e na atharrachaidhean dhe 1853 a thòisich pròiseas na feadaraileachd anns an dùthaich. Chaidh a’ chiad stàit fheadarail a chur air dòigh air an 27mh latha dhen Ghearran 1855: Panama. Cha b’ fhada gun do lean Antioquia (11mh An t-Ògmhios 1856) agus Santander (13mh An Cèitean 1857). Sgrìobh còmhdhail na Poblachd lagh ùr ann an reachdas gus sgaoileadh na dùthcha a sheachnadh, air 15mh latha dhen Ògmhios 1857. Chruthaich an lagh sin sreath dhe stàitean le fèin-ùghdarras, mar a leanas: Bolívar, Boyacá, Cauca, Cundinamarca agus Magdalena. Chaidh an Stàit Tolima a stèidheachadh air an 12mh latha dhen Iuchar 1861 air na sgìrean air an àirde an iar Chundinamarca.
Chaidh co-chruinneachadh a chur air dòigh ann an 1858 ach bha làmh an uachdair aig na Tòraidhean. Thug iad Co-chaidreachas Ghranada Ùire air an dùthaich is dh’ainmich iad Tunja mar phrìomh-bhaile na Stàitean. Rinn iad sin air adhbharan samhlachail air sgàth gur e fear dhe na bailtean na bu thìr-ghràdhaiche na dùthcha a bh’ann Tunja, neo Creathail agus Taigh-oibre na Saorsa (Spàinntis: Cuna y Taller de la Libertad) mar a thuirt Simón Bolívar o shean.
Dh’ fhàs a’ cho-chaidreachas a bhith uabhasach lag air sàilleabh còmhstri brùideil eadar na Libearalaich agus na Tòraidhean, is le sin chaill na feadarailich an cumhachd. Thug dùbhlan nam Libearalaich Raidigeach buaidh gu math làidir air beatha goirid a’ cho-chaidreachais is dh’adhbharaich sin Cogadh sìobhalta eadar 1860 agus 1862. Chaidh Santa Fe de Bogotá ainmeachadh mar phrìomh-bhaile a-rithist an dèidh sin. Chaidh Co-chaidreachas Ghranada Ùire à bhith anns an Sultain 1863 ri linne Co-chruinneachadh dhe Rionegro.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Coloimbia Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:Poileataigs Roinn-seòrsa:Aimearaga a Deas
Clearland, Alba Nuadh
Tha Clearland ann an Siorrachd Lunenburg, Alba Nuadh.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Iar-leasachan
'S e mion-fhacal a tha ann an “Iar-leasachan” (Beurla ‘’suffix’’), a thèid aig deireadh facail. 'S e iar-leasachan a tha ann an “-an”, agus “-ag” a nochdas anns na facail “balachan” agus “nìonag” (nighean-ag).
Iar-leasachan eile sa Ghàidhlig
Roinn-seòrsa:Teirmean gràmair
1972
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1972 (MCMLXXII).
Bàsan
Roinn-seòrsa:1970an
Bun-sgoil
Tha bun-sgoil na sgoil airson cloinne òige fo 11 bliadhna a dh’aois, agus as dèidh croileagan. As dèidh bun-sgoil, tha àrd-sgoil.
Roinn-seòrsa:foghlam
Neach-ainmichte (Coloimbia)
thumb|right|200px|Bun-reachd Choloimbia dhe 1886
'S e fear neo tè - ball an t-seanaidh neo ball a' chaibineit a-mhàin - ga thaghadh airson dreuchd a' Chinn-suidhe a dhèanamh nuair a bhiodh esan air dhìth, tinn, marbh neo ga chur bho fheum, fo Bhun-reachd Choloimbia dhe 1886, a tha ann an Neach-ainmichte (Spàinntis: Designado). Bha an siostam sin uabhasach cudromach ann an dùthaich far an robh e glè dhoirbh dha na luchd-poileataigs a' phrìomh-bhaile a ruigsinn leis cho gann 's a bha deagh mhodhan-ghiulain. Mar eisimpleir, anns an nobhail 100 bliadhna dhe uaigneas le Gabriel García Márquez (1967), thug litir le fiosrachadh inntinneach bho Mhacondo, ann an ceann an tuatha na dùthcha, tòrr bhliadhna airson Bogotá a ruigsinn.
A bharrachd air sin, bha an Seanaid airson a' chinn-suidhe fo smachd, leis gun do chleachd iomadh cheann-suidhe an dreuchd aca mar dheachdaireachd, mar eisimpleir Rafael Reyes ann an 1904. Tha Coloimbia air tòrr chogadh sìobhalta a fhulang, is le sin b' fheudar dha iomadh cheann-suidhe na feachdan armachd a stiùireadh air an dùthaich, mar eisimpleir Pedro Alcántara Herrán ann an 1841. Thaghadh an Seanaid an neach-ainmichte aige dìreach aig toiseach tòisichidh gach uile Bliadhna reachdail, ged an robh an ceann-suidhe fhèin ga thaghadh leis an t-sluagh airson teirm dhe ceithir bliadhna. Seo Artagail 77 Bun-reachd Choloimbia dhe 1886, a mhìnicheas an siostam
An Acarsaid-a-Deas, Siorrachd Bhioctoria
Tha An Acarsaid-a-Deas (Beurla: South Haven) ann an Siorrachd Bhioctoria, Alba Nuadh.
Neach-ainmichte (Coloimbia)
"Artagail 77.- Thaghaidh am Mòr-dhàil, anns na coinneamhan coitcheann aige agus airson dà bhliadhna, an neach-ainmichte a ghabhas a làmh air a' Cheannas, ma bhios an Ceann-suidhe agus an leas ceann-suidhe air dhìth."
An Acarsaid-a-Deas, Siorrachd Bhioctoria
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh