cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jeanne d'Arc
Timcheall air 1412 rugadh i ann an Domrèmy ann an Siorrachd Bhar anns an Fhraing an ear-thuath. Nuair a bha i a dh'aois 13 fhuair i "fiosan" spioradail à naoimh agus à aingealan agus ann an 1428 dh'innis na guthan seo dhi gum bu chòir dhi an sèist Sasannach far Orléans a thogail agus Crùn na Frainge a bhuannachadh airson an Dauphin, oighre an Rìgh. Bha an Fhraing a' cogadh ri Sasainn agus ri Burgandaidh aig an àm sin. Dhearbh i air a h-uncail, Durand Laxart, ga toirt gu Robert de Baudricourt ann an Vaucouleurs, a thug i gu caisteal an Dauphin fhèin ann an Chinon.
Ged nach do d'fhuair i taic bho na comandairean Frangaich, threòraich i na feachdan an aghaidh nan Sasannach ann an Orléans. Bha i air a gonadh ach thill i an ath-là is thuit Orléans aig na Frangaich 8 an Cèitean 1429. An dèidh sin bhuannaich iad bailtean cudromach ri taobh an Abhainn Loire agus chaidh an Dauphin a chrùnadh mar Teàrlach VII 17 an t-Iuchar 1429 ann an Reims far an deach a h-uile Righ a chrùnadh bho Ùisdean Capet ann an 987.
Ceanglaichean
Roinn-seòrsa:Daoine às an Fhraing
Àrasaig
'S e baile beag ann an Loch Abar a tha ann an Àrasaig (Beurla: Arisaig).
Tha dà stèisein-rèile ann air Rathad Iarainn nan Eilean, aon ann an Àrasaig fhèin eadar Stad-rèile Bhiasdail agus Mòrar, a thogadh ann an 1901, agus stèisean eile, Stèisean Bhiasdail, eadar Àrasaig agus Loch Ailleart.
Tha Àrasaig air an rathad A830 eadar An Gearasdan agus Malaig, agus rinn Còmhdhail Alba an A830 eadar Àrasaig agus Loch nan Uamh dùbailte ann an 2009.
Tha am MV Sheerwater a' toirt seirbheisean aiseig do na h-Eileanan Tarsainn.
Daoine ainmeil
Chaochail Alasdair mac Mhaighstir Alasdair an seo agus chaidh e a thìodhlacadh anns an cladh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Loch Abar
Na Sidhbheanntan
right|300px
Colaiste Swarthmore
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Colaistean
Na Sidhbheanntan
Tha Na Sidhbheannan neo Na Sidhbheanntan mu thuath Dhùn Dèagh.
Kaarst
'S e baile faisg air Düsseldorf, air an àirde an iar na Gearmailt a th' ann an Kaarst (IPA: ˈkaːɐ̯st). Tha e suidhichte aig inbhir nan Aibhnichean Rèine agus Erft, aig 45m os cionn ìre na mara, anns an sgìre Rhein-Kreis Neuss, san stàit (Gearmailtis: Land) Nordrhein-Westfalen. Tha 43,615 duine a' fuireach ann.
Na Sidhbheanntan
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba
Kaarst
Eachdraidh
Chaid Kaarst a chlàradh airson a' ciad turais ann an 1218, mar Karlesforst. Chaidh Kaarst, Büttgen agus cuid a bhailtean eile aonadh ann an 1975.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Ghearmailt
Otto Stern
B' e eòlaiche-fiosaig às a' Ghearmailt a bha ann an Otto Stern. Tha e ainmeil airson na deuchainn Stern–Gerlach, air an do dh'obair e còmhla ri Walter Gerlach, a dhearbhaich gur ann cuantamach a tha astar-mheud oisinneach.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann am Fiosaigs Roinn-seòrsa:Luchd-saidheans Roinn-seòrsa:Daoine às a' Phòlainn Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Gath (iris)
Tha an t-ainm "Gath", tiotal na h-iris, a' comharrachadh sreath solais, m.e. "gath na greine".
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Irisean Gàidhlig
Hannah Arendt
B' e Neach-teòiridh poileataigeach, feallsanaiche agus sgrìobhadair Gearmailteach-Aimearaganach a bh' ann an Hannah Arendt (IPA: ˈaːʁənt, Hànobhar, 14 an Dàmhair 1906 - Eabhraig Nuadh, 4 an Dùbhlachd 1975. Bhuinneadh i do theaghlach Iùdhach bùirdeasach neo-eaglaiseach a ghabhadh ris an SPD. Thogadh i ann an Hànobhar agus Königsberg. Fhuair i a cuid foghlaim aig Oilthigh Mharburg fo Mhartin Heidegger agus an uair sin rinn i dotaireachd aig Oilthigh Heidelberg fo Karl Jaspers. B' fheudar dhi A'Ghearmailt fhàgail ann an 1933 agus na Nàsaich ga mùchadh is ga chur sa phrìosain. Chuir i seachad bliadhnaichean na fògarrach anns an t-Seic-Slòbhac, An Eilbheis, Paris agus - mu dheireadh thall - sna Stàitean. Chaochail i le greim-cridhe ann an Eabhraig Nuadh an an 1975. B' e an leabhar Eichmann in Jerusalem - mu Chùis-lagha Adolf Eichmann - a bh' anns a' phìos sgrìobhaidh na bu chonnspaidiche a sgrìobh i a-riamh. B' ann mu cho àbhaisteach 's a bha duine olc a bha an leabhar. Cuideachd sgrìobh i mu dheachdaireachdan. Mar a thuirt i Chan eil cead aig duine sam bith ghèilltinn.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gearmailteach Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Poileataigs Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Aimeireaganach Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte Roinn-seòrsa:Iùdhachd
Na Monaidhean a Deas
right|300px
Tha Na Monaidhean a Deas ann an ceann a deas na h-Alba. Chan eil iad cho àrd ris na beanntan air a' Ghàidhealtachd. Se A' Mheurag a tha am beann as àirde nam measg.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba
Arad
'S e baile mòr eachdraidheil faisg air Timișoara, air an àirde an iar Romàinia a th' ann an Arad (IPA: aˈrad). Tha e suidhichte ri taobh na h-Aibhne Mureș, aig 117m os cionn ìre na mara, anns an t-siorrachd (Romàinis: Județ) Arad. Tha 159,074 duine a' fuireach ann. Chan ann fada air falbh o na crìochan ris an t-Sèirb agus An Ungair 's a tha Arad.
Na Caimsidhean
right|300px
Tha Na Caimsidhean neo Sliabh Champsaidh na mhonaidh eadar Glaschu agus Na Trosaichean.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba
Campsie Fells
Dealta
right|300px
Faighear dealta aig inbhir neo comar na h-aibhne. Gu h-abhaisteach, tha cruth tri-chearnach aige, mar an litir Greugach "delta". Sin an aobhar a tha an ainm delta/delta a tha air.
Dealtan ainmeil
Roinn-seòrsa:uisge
River delta
Monaidhean Tìbhiot
right|300px
Tha Na Monaidhean Tìbhiot na mhonaidh air a' chrìoch eadar Alba agus Sasainn. Se An Tìbhiot a tha am beann as àirde nam measg.
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Sasainn
IONIS Education Group
<div style="float: right; clear: right; margin: 0 0 1em 2em; width: 25em; text-align: right; font-size: 0.86em; font-family: lucida grande, sans-serif; line-height: normal;">
An Lomair Mòr
right|300px
IONIS Education Group
<div style="border: 1px solid #ccd2d9; background: #f0f6fa; text-align: left; padding: 0.5em 1em; text-align: center;">
An Lomair Mòr
Tha An Lomair Mòr neo An Lomarmor na mhonaidh eadar Lodainn agus Srath Thuaidh.
IONIS Education Group
<h1 style="font: inherit; font-size: 100%; font-weight: bold; text-align: center; border: none; margin: 0; padding: 0; color: #6a6c76;">IONIS Education Group
An Lomair Mòr
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Beanntan ann an Lodainn an Ear Roinn-seòrsa:Siorrachd Bhearaig
IONIS Education Group
<p style="margin: 1em 0;">
Chaidh IONIS Education Group a stèidheachadh ann an 1980 ann an Paris.
Reichstag
'S e an toglach far a bheil seanadh reachdail na Gearmailt 's a th' anns an Reichstag. Chaidh a stèidheachadh aig an toiseach ann an 1894.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Poileataigs Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Eireag Mhanainn
right|300px
Tha Eireag Mhanainn neo Colbh Mhaninn (Gaelg: Yn Cholloo) mu dheas Eilean Mhanainn. Se an dàrna eilean as motha ann am Manainn.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eilean Mhanainn Roinn-seòrsa:Eileanan
Alasdair MacNeacail
B' e neach-eachdraidh a bh' ann an Alasdair MacNeacail (1884–1966). Tha e gu sònraichte ainmeil air sgàth an leabhair a sgrìobh e air eachdraidh an Eilein Sgitheanaich. B' e bràthair-màthar Shomhairle MhicGill-Eain a bh' ann.
Rugadh Alasdair ann an Achadh na h-Annaid (a' Bhràighe, Tròndairnis) anns an Eilean Sgitheanach ann an 1884. Rinn e ceum aig Oilthigh Ghlaschu, ach cha robh airgead gu leòr ann, agus air an adhbhar sin, bha e a' teagaisg agus chuir e crìoch air a' cheum mar oileanach pàirt-ùine. Fad a bheatha, bha e ag obair mar thidsear, sgrìobh e iomadh leabhar agus bha e a' dèanamh òraidean air cuspairean Gàidhealach.
Rinn Somhairle dàn dha, 'Cuimhne air Alasdair MacNeacail, bràthair mo mhàthar': '’S mi coimhead a’ Chuilithinn à Corcal
agus an copar ’s an dearg
’s an dubh-ghlas gorm ’na bhrat-mullaich,
tha mo chuimhne ort ’s tu marbh.
Sgrail
thumb|Sgrail 'S e eun a th' ann an sgrab neo sgrail (Laideann: Puffinus puffinus; Beurla: Manx shearwater). Tha e a' buntainn don teaghlach Procellariidae. B' àbhaist àireamh mhòr dhiubh a' fuireach ann an Eilean Mhanainn agus ann an Eireag Mhanainn agus ann an Rùm.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eòin
Alasdair MacNeacail
Bha do chas air gach creagan
’s air gach bidean gorm ciar
a chionn gum b’ e Clàr Sgìthe ’n oighreachd
a bha ’nad roghainn-sa riamh.'
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:Sgoilearan na Gàidhlig Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Gaisgeach-mòr
'S e sèorsa de caractar ficseanail, caractar ann am ficsean-saidheans/ficsean tuairmeasach agus film amsaa a tha ann an gaisgeach-mòr, sàr-ghaisgeach neo laoch-mòr. 'S e am prìomh amas aige daoine a dhìon agus a chuideachadh agus ceartas a dhìon tro na gnìomhan air leth gaisgeil agus uasal aige. Bidh ghaisgich-mór cuideachd gu tric a’ cur aodach orra gus am fìor dhearbh-aithne fhalach agus tha comasan aca a bharrachd air comasan neach àbhaisteach (is e sin, mòr-chumhachdan) a chuir air leth bho ghaisgeach àbhaisteach iad.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Clàran nam gnàth-charachtair Roinn-seòrsa:Charachtair stoc Roinn-seòrsa:Gnàthan-charachtair
Anna na Danmhairg
Bha Anna na Danmhairg (Skanderborg, 12 Dùbhlachd 1574 - Lunnainn, 2 Màrt 1619) na bean aig Rìgh Seumas VI & I agus Co-bhanntachd Banrigh Rìoghachd na h-Alba bho 1589 gus na bhàsaich i, agus cuideachd Rìoghachd Shasainn is na Rìoghachd na h-Èireann bho 1603.
An dàrna nighean aig Rìgh Frederick II às an Danmhairg agus Sofia à Mecklenburg-Güstrow, phòs Anna Seumas aig aois ceithir bliadhna deug. Bha triùir chloinne aca a thàinig beò bho leanabas, nam measg an Rìgh Teàrlach I. san àm ri teachd. Tha i air sealltainn gu bheil i na banrigh neo-eisimeileach agus deònach poilitigs faicsinneach na h-Alba a chleachdadh anns a ’chòmhstri aice ri Seumas mu chùram a’ Phrionnsa Eanraig Frederick agus làimhseachadh a charaid Beatriz Ruthven. A rèir coltais, bha gaol aig Hannah air an rìgh aig toiseach a ’phòsaidh aca, ach mean air mhean dh’fhalbh an cupall iad fhèin agus mu dheireadh bha iad a ’fuireach air leth, a dh’aindeoin ìre de spèis agus spèis a thoirt dha chèile
Roinn-seòrsa:Daoine às an Danmhairg
Lauingen
'S e baile faisg air Ulm, ann an ceann a deas na Gearmailt a th' ann an Lauingen. Tha e suidhichte ri taobh na h-Aibhne Danube, aig 439m os cionn ìre na mara, anns an sgìre Dillingen an der Donau, san stàit (Gearmailtis: Land) A' Bhaidhearn. Tha 11,068 duine a' fuireach ann.
Eachdraidh
B' e an treubh Ghearmailteach Alemanni a ghabh os làimh na sgìre san 6mh Linn. Chaidh abaid a thogail an seo ann an 1150. B' e prìomh-bhaile Herzogtum Pfalz-Neuburg a bh' ann an Lauingen eadar 1505 agus 1808. Ghabh am baile ris an Ath-Leasachadh Phròstanach ann an 1542, fon Iarla Ottheinrich. Bha feachdan Arm na Suaine air an gearastanachadh an seo bho 1632 gu ruige 1634, tro Chogadh nan 30 Bliadhna. Thug plèanaichean cogaidh ionnsaigh air a' bhaile ann an 1941 agus chaill naoinear am beatha, probhaist Alfred Dolles nam measg. Bha campa-prìosain Nàsach ann an Lauingen bho 1944 gu ruige 1945 air an robh KZ-Außenlager Lauingen, a bha fo sgàil KZ Dachau. Bha mu 3,000 prìosanaich ann agus iad seo ag obair mar thràillean ann an taigh-gnìomhachais a bhuinneadh dhan chompanaidh  Ködel & Böhm. Chaidh Pàirc Lùtha a thogail an seo ann an 2010, a tha a' solaradh 26.98 m kWh dhe dealain ath-nuadhachail gach bliadhna do 7,500 taighean.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Ghearmailt
Hessen-Homburg
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Poileataigs
Siorrachd Chlach Mhanann agus Dùn Bhlàthain (sgìre Phàrlamaid na h-Alba)
'S e sgìre Phàrlamaid na h-Alba a tha ann an Siorrachd Chlach Mhanann agus Dùn Bhlàthain (Beurla: Clackmannanshire and Dunblane).
Chruthaicheadh i ann an 2011 o phàirtean de dh' Ochail. Tha Siorrachd Chlach Mhanainn agus Dùn Bhlàthain fhèin agus Drochaid Ailein san sgìre seo.
Tha i ann an crìch ri Sruighlea, Dùn Phàrlain agus Siorrachd Pheairt a Deas agus Siorrachd Cheann Rois.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba Roinn-seòrsa:Sgìrean Phàrlamaid na h-Alba
Pentre Ifan
thumb|Pentre Ifan 'S e Pentre Ifan a' chrom-leac as motha bho Linn Ùr na Cloiche anns a' Chuimrigh agus a' chiad tè a chaidh a chlàradh mar "Carragh-cuimhne àrsaidh chlàraichte" (Scheduled Ancient Monument) an seo.
Tha i ainmichte a rèir "Mainear Pentre Ifan" far a bheil i suidhichte. Tha am mainear anns an sgìreachd Nanhyfer, Sir Benfro agus bha e na dhachaigh do Theaghlach Bowen bhon 11mh linn a-mach.
An Làrach
thumb|right|Sealladh air an doras. 'S e cruinneachadh de 7 tursachan mòra a th' ann a tha rim faicinn ann am Pentre Ifan an-diugh. 'S e an tursa a tha na laighe air barr nan tursachan eile am fear as motha a th' ann. Tha e mu 5 m (16 tr) de dh'fhaid, 2.4 m (7.9 tr) a leud agus 0.9 m (3.0 tr) de thiughad. Thathar den bheachd gu bheil an cuideam aige cho trom ri 16 tunna. Tha e suidhichte air barr caol nan trì tursachan dìreach a tha mu mu 2.5m (8.2 tr) de dh'àird. Tha trì tursachan dìreach eile ann, dà airson an doras a chruthachadh agus fear eile gus an doras a dhùnadh.
Eachdraidh
thumb|left|Is dòcha gun robh Pentre Ifan a' coimhead mar seo. Tha a' chrom-leac cho aosda ri 3,500 B.C. 'S e doras na uamha agus an seòmar tìodhlacaidh a tha anns na tursachan a tha rim faicinn an-diugh. Eatarra bha seòmar ann a bha cho mòr ri 3 m de dh'fhaid, 2 m a leud agus 3 m a dh'àird. Bho thùs bhiodh torr tìodhlacaidh le clachan beaga eile orra a bha mu 30 m (98 tr) de dh'fhaid agus 17 m a leud. Bha an seòmar aig ceann a deas an torr tìodhlacaidh agus bha an torr air a shìneadh gu tuath. Chan do mhair mòran den torr tìodhlacaidh gus an latha an-diugh. Tha a' chuid as motha de na clachan sgapte air feadh an àite, ach seachd tursachan a th' anns an àite tùsail fhathast. Timcheall air an doras chaidh gàrradh-cobhaireachd a thogail gu cùramach, ach chan eilear cinnteach nach deach sin a thogail às a dhèidh seo. Thathar dhen bheachd gun deach an seòmar ann am Pentre Ifan a chleachdadh mar àite-adhlaic na coimhearsnachd. Air sgàth 's nach do lorgadh cnàmhan ann is dòcha gun deach iad a ghluasadh gu àite eile.
Àrc-eòlas
Dh'fhàs Pentre Ifan cliùiteach mar ìomhaigh na seann Chuimrigh air sgàth an sgeadachadh air na tursachan. Sgrìobh George Owen mu a dheidhinn gu dealasach ann an 1603 agus bha Richard Tongue a' peantadh dealbh dheth ann an 1835.
'S e Pentre Ifan a' chiad chrom-leac a chaidh a chlàradh mar Scheduled Ancient Monument anns a' Chuimrigh 20 an t-Ògmhios 1884 le Augustus Pitt Rivers. Tha sin a' ciallachadh gu bheil Pentre Ifan air a dhìon gu laghail agus tha e toirmisgte clachan neo rudan eile a thoirt air falbh bhon làrach.
Chaidh cladhach àrc-eòlais a dhèanamh ann an 1936/1937 agus 1958/1959, an dà chuid fo stiùireadh William Francis Grimes. Lorgadh pìosan beaga de chlach-theine is obair-crèadha.
Tha a' chrom-leac a-nis ann an seilbh is fo chùram Cadw, Buidheann Làraichean Eachdraidheil na Cuimrigh (Beurla: The Welsh Historic Monuments Agency). Tha an aite ann an deagh staid agus tha inntrigeadh saor an asgaidh. Tha e mu 17 km bho Aberteifi agus mu 5 km san àird an ear Trefdraeth.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Làraichean eachdraidheil Roinn-seòrsa:A' Chuimrigh Roinn-seòrsa:Sir Benfro
John Beag Ó Flatharta
'S e seinneadair agus craoladair Èireannach à Leitir Mealláin a th' ann an John Beag Ó Flatharta. Thòisich e a’ seinn aig deireadh nan 1970n. Bho 1980, tha e air measgachadh de cheòl dùthchail agus òrain anns an t-seann-nòs a fhoillseachadh ris a’ chòmhlan aige, Na hAncairí.
An dèidh dha Anna Hargraves a phòsadh, rinn iad eilthireachd dha na Stàitean Aonaichte, ach chaochail i òg agus d'fhàg i John Beag ris fhèin còmhla ris am mac òg aca, Liam. Thill John Beag agus Liam a dh’Èirinn ann an 2007. Fhuair John Beag obair ri Raidió na Gaeltachta, agus lean e air a’ sgaoileadh clàran ùra.
Òrain
Tha na h-òrain aige a’ dèiligeadh ri diofar chuspairean a tha cudromach do choimhearsnachd Chonamara: fògaradh, coimheachas is gaol, agus am muir. Chluich John Chóil a' Breathnaigh às an Trá Báin am bogsa-ciùil air a’ chiad chlàr aige, ‘Faoi Lán tSeoil’, ach chleachd Iain Beag measgachadh de luchd-ciùil air a’ chuid eile dhe na clàran aige.
Robbie Coltrane
B'e actair agus neach-comadaiadh à Alba a bha ann an Robbie Coltrane (30 am Màrt 1950 - 14 an Dàmhair 2022).
John Beag Ó Flatharta
Òrain
'S iad 'Amhrán Chuigéil' (mu dheidhinn rèisean hùicèirean na Gaillimhe) a bh' air a' chlàr 'Faoi Lán tSeoil', 'The Nazarene Song' (a sgrìobh Eddie Ó Conghaile mun droch shìde aig muir), agus 'Amhrán Mháinis' (òran caoinidh traidiseanta) na h-òrain as ainmeile a th' aige.
Aithneachadh
Anns a’ bhliadhna 2022, chaidh Duais RTÉ Raidió na Gaeltachta a thoirt do John Beag, airson an obair a rinn e ar son cànan agus coimhearsneachd na Gàidhlig agus na Gaeltachta.
Meßkirch
'S e baile eachdraidheil faisg air Ulm, ann an ceann a deas na Gearmailt a th' ann am Meßkirch (Schwäbisch: Mässkirch, IPA: ˈmɛskɪʁç). Tha e suidhichte ri taobh na h-Aibhne Ringgenbach, eadar Abhainn Danube agus Loch Konstanz, aig 616m os cionn ìre na mara, anns an sgìre Landkreis Sigmaringen, san stàit (Gearmailtis: Land) Baden-Württemberg. Tha 8,428 duine a' fuireach ann.
Eachdraidh
B' e an treubh Ghearmailteach Alemanni a ghabh os làimh na sgìre san 6mh Linn ach cha b' ann ach ann an 965 nuair a chaidh an t-ainm fhèin a chlàradh airson a' chiad turais mar Messankilche. Chuir feachdan na Frainge ruaig air Arm na h-Ostair an seo aig Blàr Mheßkirsch, a thachair air 4 an Cèitean agus 5 an Cèitean 1800. Thug plèanaichean cogaidh Aimearaganach agus Breatannach ionnsaigh air stèisean rèile a' bhaile air 22 an Gearran 1945 agus chaill 35 am beatha. Ghabh saighdearan na Frainge os làimh Meßkirch air 22 an Giblean 1945 agus dh' fhuirich iad san sgìre gu ruige deireadh a' Chogaidh Fuaire.
Sgìrean
Seo, mar a leanas, liosta nam bailtean beaga agus clachain a tha fo sgàil Mheßkirch:
♯'S ann tro Dietershofen, an uair sin Ringgenbach, a shtruthas An Ringgenbach, mus tèid e dhan Ablach, air an taobh sear Leitishofen. †Tha Heudorf suidhichte air an Slighe Bharoc na Swabia. ‡B' ann ann am Menningen-Leitishofen a bha stèisean rèile air an loighne eadar Radolfzell agus Mengen.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Ghearmailt
Bad Homburg vor der Höhe
'S e baile faisg air Darmstadt, ann an cridhe na Gearmailt a th' ann am Bad Homburg vor der Höhe (IPA: ˈbaːt ˈhɔmbʊʁk). Tha e suidhichte ri taobh na h-Aibhne Eschbach, aig 194m os cionn ìre na mara, anns an sgìre Hochtaunuskreis, san stàit (Gearmailtis: Land) Hessen. Tha 54,092 duine a' fuireach ann. 'S e fear dhe na bailtean as beairtiche na na Gearmailt 's a th' ann.
Eachdraidh
Chaidh am baile a chlàradh airson a' chiad turais ann an 782 mar Villa Tidenheim ach cha do nochd an t-ainm Homburg ach ann an 1180, leis gur e fear air an robh Ortwin von Hohenberch a thog caisteal san àite. Tha badeigin ann am meadhan a' bhaile air a bheil Dietigheim an-diugh. Bha clò-bhualadair Eabhra ann an Homburg, fo stiùir Seligmann ben Hirz, eadar 1710 agus 1713. B' e prìomh-bhaile Hessen-Homburg bho 1622 gu ruige 1866 a bh' ann am Bad Homburg vor der Höhe, nuair a bha e air aonachadh leis A' Phruis. Thog Ceusair Uilleam II lùchairt samhraidh an seo ann an 1888 agus chuireadh Bad ris an ainm ann an 1912. Chaochail an ceimigear Paul Ehrlich an seo ann an 1915. Ghabh saighdearan nan Stàitean Aonaichte os làimh am baile air 30 am Màrt 1945.
Nimíipuu
thumb|Nimíipuu air each, 1910 ’S e gnàth-mhuinntir Aimeireagach a tha ann an Nimíipuu ([nimiːpuː]; “Nez Perce” sa Bheurla). Tha iad às na crìochan eadar Washington, Idaho, agus Oregon anns na Stàitean Aonaichte. Tha tèarmann thùsanach nan Nimíipuu ann an Idaho.
’S e cànan Sahaptian a tha ann an cànan nan Nimíipuu. Tha an cànan aig nas lugha na ceud daoine san latha an-diugh; tha Beurla aig a h-uile daoine.
Ruaig nan Nimíipuu
thumb|Mapa a sheallas ruaig nan Nimíipuu Sa 19mh Linn, thàinig tuinichean geala do dhùthaich nan Nimíipuu. Bha feadhainn aca ag iarraidh tuathanas a dhèanamh air an talamh torrach agus bha daoine eile ag iarraidh òr a thochladh. Cha robh an ùghdarras poblach a’ cur casaid às leth nan tuinichean a rinn eucoir air na Nimíipuu. Ann an 1877, thionndaidh corra dhuine òg Nimíipuu gu ainneart, gus muirt an càirdean a dhìoghladh. Thàinig air 750 Nimíipuu teicheadh. Rinn iad corr math is mìle mìle astair, tro Idaho, Wyoming, agus Montana. Bha aca ri sabaid ris an armailt gu tric: aig White Bird Canyon, Camas Meadows, agus am Big Hole. Bha iad ag iarraidh fuireach còmhla ris na Apsáalooke (“Crow” sa Bheurla), gnàth-mhuinntir Mhontana, ach cha b’ urrainn dhaibh oir bha feagal air na h-Apsáalooke ro pheanasadh bho ùghdarrais nan Stàitean Aonaichte. Lorg na fògarraich Nimíipuu tèarmann còmhla ri Sitting Bull agus na Lakȟóta (“Sioux” sa Bheurla) ann an Canada, ach chaill iad Blàr Mhonaidh Bear Paw faisg air crìoch Chanada. Theich White Bird, ceann-feachd Nimíipuu, agus feadhainn eile do Chanada an dèidh sin, ach ghèill na cinn-fheachd eile don t-seanarail Aimeireagach, Nelson A. Miles. Tha an òraid liubhairt a rinn aonan dhiubh, Chief Joseph, ainmeil fhathast.
Ged a gheall an seanarail gum b’ urrainn do na Nimíipuu tilleadh don dùthaich aca, cha do leig an t-ùghdarras Aimeireagach. B’ fheudar don Nimíipuu fuireach ann an Oklahoma; chaochail mòran daoine leis an acras is an galar.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Aimearaga a Tuath
Cowdenbeath (sgìre Phàrlamaid na h-Alba)
'S e sgìre Phàrlamaid na h-Alba a tha ann an Cowdenbeath.
Chruthaicheadh i ann an 2011 o phàirtean de Dùn Phàrlain an Ear. Tha Cowdenbeath fhèin, Ros Fhìobh, Inbhir Chèitinn, Port na Banrighinn a Tuath, Cailtidh, Bàgh Dhealgadaidh agus Loch Geallaidh san sgìre seo.
Tha i ann an crìch ri Fìobh Meadhanach agus Gleann Rathais, Cair Chaladain, Dùn Phàrlain agus Siorrachd Pheairt a Deas agus Siorrachd Cheann Rois.
Bhuannaich Alex Rowley, leas-cheannard Pàrtaidh Làbarach na h-Alba, an sgìre seo ann am frith-thaghadh ann an 2014 an dèidh do chaochail Helen Eadie. Chaill e an seat do Annabelle Ewing anns an Taghadh Albannach 2016.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba Roinn-seòrsa:Fìobha Roinn-seòrsa:Sgìrean Phàrlamaid na h-Alba
Pàrtaidh Nàsach
B' e partaidh poileatagach às A' Ghearmailt a bha a' gabhail ri poilitigs faisisteach uabhasach fhèin cruaidh air an robh Sòisealas Nàiseanta air neo Nàsachd 's a bh' ann an Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei (Gàidhlig: Pàrtaidh Sòisealach Nàiseanta nan Luchd-obrach Gearmailteach, ainm gorid Pàrtaidh Nàsach, giorrachadh NSDAP). Chreideadh na Nàsaich cuideachd ann an Gràin-cinnidh, Ain-iùdhachd, Armailteachas, Thar-ghearmailteas agus Ain-Cho-mhaoineas. Chaidh am pàrtaidh a stèidheachadh ann am München air 24 an Gearran 1920 le Anton Drexler agus bha e air a sgaoileadh an dèidh a' Chogaidh air 10 an Dàmhair 1945. Theab Adolf Hitler agus Pàrtaidh Nàsach an Riaghaltas a ghabhail os làimh ann an 1923 ann an cur-fodha stàite air an robh an Hitlerputsch, nach robh soirbheachail a thaobh armachd ach a bha feumail dha a thaobh chleas-follaisidh leis gu do nochd an t-ideòlas Nàsach anns na meadhannan. Ann an Taghadh Nàiseanta ann an 1933, fhuair Pàrtaidh Nàsach 288 a-mach à 674 san Reichstag (pàrlamaid). Cha robh ach mu 60 buill a' phàirtidh ann an 1920 ach dh'fhàsadh a bhallrachd gu ruige mu 8.5 muillean ann an 1945.
Taghaidhean dhan Reichstag
B' ann ann an 1933 a bha na Nàsaich na bu shoirbheachaile.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Poileataigs Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Anton Drexler
B’ e neach poileataigs às A' Ghearmailt a bh' ann an Anton Drexler (München, 13 an t-Ògmhios 1884 - Ibidem, 24 an Gearran 1942). B' ann an sàs ann am poileataigs na làimhe deise 's a bh' ann fad a bheatha, agus bha ùidh aige ann an Ain-Sheimitigeachas agus Thar-ghearmailteas. Ann an 1919 stèidhichte e an Deutsche Arbeiterpartei (Gàidhlig: Pàrtaidh nan Luchd-obrach Gearmailteach), ro-ruithear an NSDAP. Chaochail e le tinneas na dighe ann an 1942. Thug e buaidh làidir air Adolf Hitler, air a mheantoradh e.
Seangan
'S e meanbh-fhrìde anns an teaghlach Formicidae a tha ann an seangan.
Tha meadhanan seang aca, agus mar sin tha "seangan" air. Tha a h-uile spèiseas sòisealta is iad a' fuireach ann an coileanaidhean. Mar sheilleanan agus speachan tha gath orra. Seo am ball-bodhaig leis an do rug an sinnsearan uighean.
Tha seanganan ri fhaicinn air feadh na h-Alba.
Air aghaidh na tìre
Tha Cnoc nan Seangan faisg air Linne Fharair.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Beathaichean
Cathag nan casan dearg
'S e eun a th' ann an cathag nan casan dearg (Laideann: Pyrrhocorax pyrrhocorax; Beurla: Red-billed Chough). Canar feannag na casan dearg, cathag dhearg-chasach neo cnàmhach ris cuideachd. Tha e a' buntainn don teaghlach Corvidae. Tha iad a' neadachadh anns na beanntan is na creigean faisg air a chosta, gu h-àraid ann an Èirinn, Eòrpa a Deas, Afraga a tuath is Àisia meadhanach is na h-Innseachan.
Dealbhan
Roinn-seòrsa:Eòin
Walt Disney
B' e riochdaire fhilm a bha ann an Walt Disney.
Rugadh e 5 an Dùbhlachd 1901 ann an Chicago. Ghluais an teaghlach dha gu Missouri.
Rinn e dealbhan-èibhinn nuair a bha e òg. Eadar 16 agus 18 bliadhna a dh'aois dhraibh e carbadan-eiridinn anns an Fhraing ri linn a' Chogaidh Mhòir. An dèidh sin ghluais e do Kansas City, Missouri agus Hollywood far an do dh'obraich e còmhla ri Ub Iwerks. B' e Disney a rinn a' chiad beò-dhealbhadh le traca fuaime mar-aon, Steamboat Willie.
Ri linn an Dàrna Chogaidh, dh'obraich na stiùideothan Dhisney air filmichean trèanaidh agus thill iad gu dibhearsan an dèidh sin, le cartùnaichean mar Fantasia, Sleeping Beauty agus filmichean beò. Stèidhich e pàircean dibhearsain ann an Anaheim ann an California, Disneyland agus Disney World ann am Florida.
Ann an 1966 bhàsaich e aig aois 65 ann am Burbank. Tha fathann ann gu bheil corp Dhisney reòthta is e a' feitheamh aiteimh nuair a bhios dòighean ùra airson an aillse a mharbh e a leigheas ach 's e breug a th' innte.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Cille Mheàrnaig agus Srath Irbhinn (sgìre Phàrlamaid na h-Alba)
'S e sgìre Phàrlamaid na h-Alba a tha ann an Cille Mheàrnaig agus Srath Irbhinn (Beurla: Kilmarnock and Irvine Valley).
Chaidh i a chruthachadh ann an 2011 o shean Cille Mheàrnaig agus Lùghdan. Tha Cille Mheàrnaig fhèin, Galston agus Baile nan Stiùbhartach san sgìre seo. Tha i ann an crìch ri A' Choille Shear, Carraig, Cumnaig agus Srath Dhùn, Dail Chluaidh, Coineagan a Tuath agus Coineagan a Deas.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba Roinn-seòrsa:Sgìrean Phàrlamaid na h-Alba Roinn-seòrsa:Siorrachd Àir
Adolf Eichmann
B' e eucoireach-cogaidh Nàsach às A' Ghearmailt agus An Ostair a bh' ann an Otto Adolf Eichmann (IPA: ˈɔtoː ˈʔaːdɔlf ˈʔaɪçman, Solingen, 19 am Màrt 1906 - Ramla, 1 an t-Ògmhios 1962). Na oifigear meadhannach an SS fo Reinhard Heydrich, fhuair Eichmann òrdughan taobhan an Uile-losgaidh ceangailte ri logastachd fuadachadh nan Iùdhach dhan na campaichean-losgaidh a chur air chois. Rinn esan a dhìcheall. 'S ann ainmeil 's a tha Eichmann ann latha an-diugh air sgàth 's gun tug feachdan dìomhair Iosrael am bruid e o Bhuenos Aires, far a theich e an dèidh An Dàrna Cogaidh, agus thugadh breith airsan ann an taigh-chùirt ann an Ierusalem. Chuireadh gu bàs Eichmann ann am prìosan ann an Ramla, air 1 an t-Ògmhios 1962. Sgrìobh Hannah Arendt leabhar mun chùis-lagha siud, air an robh Eichmann in Jersusalem, a sheall cho àbhaisteach cuibheasach meadhannach 's am biodh daoine a tha a' gabhail ris an olc.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Poileataigs
Solingen
'S e baile mòr eadar Düsseldorf agus Wuppertal, air an àirde an iar na Gearmailt a th' ann an Solingen (IPA: ˈzoːlɪŋən). Tha e suidhichte ri taobh na h-Aibhne Wupper, aig 53m os cionn ìre na mara, anns an raon gnìomhachais Ruhrgebiet, san stàit (Gearmailtis: Land) Nordrhein-Westfalen. Tha 159,193 duine a' fuireach ann.
Nàsachd
'S e beachd-smuainealas, ideòlas agus gluasad poilitigeach a nochd anns A' Ghearmailt eadar An Cogadh Mòr agus An Dàrna Cogadh, a tha uabhasach fhèin dlùth air Faisisteachas a th' ann an Nàsachd air neo Sòisealas Nàiseanta (Gearmailtis Nationalsozialismus). B' ann fo stiùir Adolf Hitler anns na 30an agus na 40an a gabh am Pàrtaidh Nàsach (ainm slàn: Pàrtaidh Sòisealach Nàiseanta nan Luchd-obrach Gearmailteach, Gearmailtis: Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei) os làimh Riaghaltas na Gearmailt agus a rinn iad fìor dhroch sgrios air an Roinn Eòrpa leis an ideòlas eucoireach mì-mhoralta aca.
Solingen
Eachdraidh
Chaidh Solingen a chlàradh airson a' chiad turais ann an 1067, mar Solonchon. Chaochail mòran leis a' Phlàigh an seo ann an 1614. Thug plèanaichean cogaidh ionnsaigh air a' bhaile ann an 1944: chaill mu 1,800 am beatha. Air 28 an Cèitean 1993, loisg ceathrar òganaich a bha a' gabhail ri beachdan nàsach taigh far an robh teaghlach às An Tuirc a' fuireach ann. Chaochail còignear san teine agus dh'adhbhraich sin sreath dhe caismeachdan air feadh na dùthcha an aghaidh gràin-cinnidh.
Nàsachd
Ain-Sheimitigeachas
Ghabhadh Nàsach ris a' bhun-smuain nan Aryanach mun sgrìobhadh am feallsanaiche Johann Gottfried Herder, a chanadh gur ann à in-imrich Innd-Ayranaich a thàinig daoine na Roinn-Eòrpa, is iad seo an fheadhainn a bha nan tàmh sna h-Innseachan agus Ioràn (Ayraan) o shin. Bhathar a' creidsinn gu robh cànain agus cultair nan Aryanach na b' fhèarr na cultair ″parasaiteach″ nan Seimitigeach. B' e fìor dhroch naidheachd airson Iùdhaich na Roinn-Eòrpa a bh' ann, o chionn's gu do lean sin, ann an dealachadh, gu Uile-losgadh nan Iùdhach.
Gnè
Cha robh ideòlas Nàsach airson Boireann-dhligheachas idir agus bhathar ag iarraidh nach biodh am boireannach ach aig an taigh agus beò-leatromach. Mar a thuirt an sluagh-ghairm aca: Kinder, Küche, Kirche (Clann, Cidsin, Eaglais). Bha casg-breith mì-laghail fo Hitler agus cha robh e idir cho furasta casgadh-gineamhainn fhaighinn do Ghearmailtich ach gu math furasta do mhion-chuidean.
Solingen
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Ghearmailt
Nàsachd
Clas Sòisealta
Dhiùilteadh nàsachd bun-smuaintean Marxach mu còmhstri eadar clasaichean sòisealta. A rèir Karl Marx, bidh còmhstri ann eadar a' Bhùirdeasachd agus am Mòr-shluagh an-còmhnaidh. Mholadh nàsachd an dà chuid calpairean Gearmailteach agus luchd-obrach leis gu robh iad seo uile deatamach dhan Volksgemeinschaft (Gàidhlig: Coimhearsnachd nan Daoine). Anns an Volksgemeinschaft, bhiodh clasaichean sòisealta fhathast ann, ach às aonais chòmhstri eatorra. Thug Friedrich Nietzsche buaidh uabhasach fhèin làidir air Hitler agus chuir esan an gnìomh am bun-smuain übermensch do chalpairean soirbheachail.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Cogadh Roinn-seòrsa:Feallsanachd Roinn-seòrsa:Poileataigs
Lannraig
right|300px|thumb|Lannraig
'S e baile ann an Lannraig a Deas a tha ann an Lannraig.
'S e baile fìor aosd' a tha ann, agus bha Uilleam Uallas a' fuireach ann.
Aistidhean ceangailte
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Siorrachd Lannraig
Reinhard Heydrich
B' e neach-poileataigs, paidhleat agus àrd-oifigear Nàsach na SS às A' Ghearmailt a bh' ann an Reinhard Tristan Eugen Heydrich (IPA: ˈʁaɪnhaʁt ˈtʁɪstan ˈɔʏɡn̩ ˈhaɪdʁɪç, Halle (Saale), 7 am Màrt 1904 - Pràg, 4 an t-Ògmhios 1942). Ghabh e anns a' Phàrtaidh Nàsach an dèidh an Hitlerputsch. B' e Heydrich fhèin a thug òrdughan do dh' Adolf Eichmann taobhan an Uile-losgaidh ceangailte ri logastachd fuadachadh nan Iùdhach dhan na campaichean-losgaidh a chur air chois.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Poileataigs
Portland, Bhictòria
thumb Tha Portland na bhaile-mòr ann an Bhictòria, Astràilia.
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Astràilia
Khayr al-Din al-Ramli
B' e sgrìobhadair, sgoilear, lagh-eòlaiche agus neach-teagaisg Ioslamach à Palastain Otomanach a bh' ann an Khayr al-Din al-Ramli (Arabais: خير الدين الرملي ainm slàn: Khayr al-Din ibn Ahmad ibn Nur al-Din Ali ibn Zayn al-Din ibn Abd al-Wahab al-Ayubi al-Farooqui , Ramla, 1585 - Ibidem, 1671). Tha am facal al-Ramli a' sealltainn gur ann à Ramla 's a bha e agus tha am facal al-Din a' cantainn gu robh e èolach air creideamh. B' ann ri Ioslam Sunna a bhuinneadh e agus thug e buaidh uabhasach fhèin làidir air a' ghluasad lagha Hanafi. Fhuair e a cuid foghlaim aig Al-Azhar ann an Cairo bho 1598 gu ruige 1603. Bha e cho eòlach mun lagh gun gabhadh na daoine air feadh an t-saoghail Muslamaich leis na Fatawa (Gàidhlig: fuagraidhean) a sgrìobhadh e.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:Creideamh Roinn-seòrsa:Ioslam Roinn-seòrsa:Lagh
Tinneas Alzheimer
'S e cruth as cumanta de sheargadh-inntinne a tha ann an Alba.
B' e Alois Alzheimer a dh'aithris tè le tinneas mì-àbhaisteach de dh'eanchainn. Ged a bha i ach 50 bliadhna a dh'aois, dh'fhulaing i le paranoidheachd, miann-còmhraig, breisleach agus cadal mì-shocrach is bhàsaich i an dèidh do 5 bliadhna. Bha plàcan agus rocan anns an eanchainn aice. Dh'fhoillsich Emil Kraepelin Psychiatrie ann an 1910 le tuairisgeul an tinneis seo agus tinneas Alzheimer air.
Cultar
Tha cultar cudromach do dhaoine ach tha mòran mìneachaidhean tar-iadhach ann. Tha fear ag innse gur e co-theacsa airson ar beathaichean agus dòigh beatha a th' ann. Tha fear eile ag innse gun tèid cultaran a chruthachadh tro fhèin-fhiosrachaidhean a tha coitcheanta am measg nam ball. A-rèir luchd-teòirigeachaidh eile, 's e conaltradh a tha ann, agus tha teòirig agus brìgh chumanta gu bheil cultar a' ciallachadh rudeigin mar dhearbh-aithne, mar eisimpleir ann an Èirinn a Tuath.
Tinneas Alzheimer
Bhuannaich Alzheimer Scotland Duais Comhairsneachd na Gàidhlig ann an 2021.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Tinneasan
Cultar
Freumhan an fhacail
'S e facal-iasaid meadhanach nuadh a tha ann. Cha do nochd e ann an Gairm, mar eisimpleir, no tùs eile ann an DASG ro 1986. Ged a nochd am facal cultura anns an t-seagh seo ann an obair Cicero, chan fhaicteadh culture a' ciallachadh seo gu tric ron 19mh linn.
Echuca
thumb Tha Echuca na bhaile-mòr ann an Bhictòria, Astràilia.
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Astràilia
Port Fairy
thumb Tha Port Fairy na bhaile-mòr ann an Bhictòria, Astràilia.
Cultar
Faclan-luirg
Sgrìobh Raymond Williams às a' Chuimrigh mu dhèidhinn cultair, agus Keywords ('faclan-luirg') an obair dha as ainmeile. Seo cruinneachadh aistean mu 110 faclan-luirg aig a bheil mòran brìghean agus ciallachaidhean a tha tar-iadhach, coileantach agus co-àicheil. Mar sin, tha e doirbh na faclan-luirg seo eadar-theangachadh. Seo liosta far a bheil na h-eadar-theangachaidhean toinnte, tar-iadhach agus co-àicheil ann an dòighean eile anns a' Ghàidhlig na tha iad anns a' Bheurla. Gu tric chan eil eadar-theangachadh anns a' bheil dà-sheaghachdan a tha coltach ris na dà-sheaghachdan Beurla.
Sale, Bhictòria
thumb Tha Sale na bhaile-mòr ann an Bhictòria, Astràilia.
Cultar
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Cultar
Sale, Bhictòria
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Astràilia
Domhan
Lorg Edwin Hubble gun robh reul-chriosan eile a' dol air falbh bhon Talamh is an luaths co-chuideil ris an astar. Tha seo a' ciallachadh gu bheil an domhan ag atachadh agus mar sin bha a h-uile rud aig an aon phuing - seo am Brag Mòr agus a-rèir an saideal Planck bha e 13.82 billean bliadhna air ais.
Tha fianais ann airson a' Bhrag Mhòir anns an rèididheachd chosmaig chùlanach, air sgàth 's gun robh an domhan glè theth o thùs is e air fuarachadh mar a tha e ag atachadh. Ro-innis Robert Alpher seo ann an 1948 is lorg Arno Penzias is Robert Wilson le tuiteamas ann an 1965 e.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Saidheans
Port Fairy
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Astràilia
Bairnsdale
thumb Tha Bairnsdale na bhaile-mòr ann an Bhictòria, Astràilia.
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Astràilia
Traralgon
thumb Tha Traralgon na bhaile-mòr ann an Bhictòria, Astràilia.
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Astràilia
Swan Hill
thumb Tha Swan Hill na bhaile-mòr ann an Bhictòria, Astràilia.
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Astràilia
Ramla
'S e baile mòr faisg air Tel Aviv, ann an cridhe Iosrael a th' ann an Ramla (Arabais: الرملة, Eabhra: רַמְלָה). Tha e suidhichte aig 80m os cionn ìre na mara, san sgìre Ramla, ann an roinn (Eabhra: מְחוֹז/Meḥoz) air a bheil מֶּרְכָּז/Merkaz (Gàidhlig: Meadhan). Tha 76,246 duine a' fuireach ann.
Eachdraidh
Chaidh Ramla a stèidheachadh ann an 716 le Sulayman ibn Abd al-Malik. 'S ann às an fhacal Arabais رمل/ramil a tha a' ciallachadh gainmheach 's a tha an t-ainm. Bha Ramla na phrìomh-bhaile جُنْد فِلَسْطِيْن‎/Jund Filastin (Gàidhlig: Roinn fo Armachd Palastaine) gu ruige Cogaidhean na Croise ann an 1099. Bha na Arabaich nan mòr-cuid an seo gu ruige 1948 nuair a theich iad bho feachdan Iosrael. Chaidh an t-eucoireach Nàsach Adolf Eichmann a chrochadh sa phrìosan an seo ann an 1962.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Iosrael Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Iosrael
Wonthaggi
thumb Tha Wonthaggi na bhaile-mòr ann an Bhictòria, Astràilia.
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Astràilia
Beatha
'S e saidheans mu rudan aig a bheil beatha a tha anns a' bhith-eòlas. Ach dè tha beatha fhèin?
Tha mòran deifiniseanan ann. A rèir Plato bha beatha lusach, aig a bheil a h-uile fàs-bheart, beatha bheathach, aig a bheil na beathaichean, agus beatha reusanach, aig a bheil daoine. Ach a rèir Aristotle 's urrainn do a h-uile rud beò a chruth a chumail an aghaidh atharraichean, agus a rèir Descartes b' e an rud as cudromaiche an diùrr no an deò, a bhios a' roinn daoine bho beathaichean nach biodh ach innealan. Sin vitalism agus chreid mòran luchd-saidheans ann gus an 20mh linn.
Lorg Edward Trifonov 123 deifiniseanan na beatha anns a' bhith-eòlas. Tha gineadh agus atharrachadh anns a h-uile mìneachadh. Feumaidh beatha lùths cuideachd, agus nam biodh atharrachadh ann, bhiodh ioma-fhillteachd ann cuideachd. Bidh teine a' gintinn teine, ach chan eil beatha ann.
Connspaid
A bheil bìorasan beò? Chan eil seo soilleir. A rèir aon teaghlach de dheifiniseanan tha iad beò, a rèir mìneachaidhean eile chan eil iad beò agus a rèir treas seòrsa chan eil iad beò ach nuair a bhios iad ag obair ann an ceallan beò. Mhol James Lovelock gur e siostam singilte a bha anns an Talamh is e ga riaghailteachadh fhèin agus mar sin beò.
Beatha fhuadain
Tha eachdraidh fhada de mhodalan beatha ann an coimpiutairean, le riaghailtean sìmplidh mar Geama na Beatha le John Horton Conway no eag-shiostaman ioma-fhillte.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bith-eòlas
Sinéad O'Connor
B' e seinneadair, sgrìobhadair òrain agus neach-iomairt poileataigeach Èireannach a bha ann an Sinéad O'Connor (8 an Dùbhlachd, 1966 - An t-Iuchar, 2023).
Clàran
Roinn-seòrsa:Seinneadairean
Dail Chluaidh (sgìre Phàrlamaid na h-Alba)
'S e sgìre Phàrlamaid na h-Alba a tha ann an Dail Chluaidh (Beurla: Clydesdale).
Tha Srath Athainn, Lannraig agus Dùghlas san sgìre seo. Tha i ann an crìch ri Cille Mheàrnaig agus Srath Irbhinn, A' Choille Shear, Cille Bhrìghde an Ear, Hamilton, Taigh na h-Uiseig agus an Taigh Cloich, Tobar na Màthar agus Wishaw, An t-Àrd Ruigh agus Shotts, Gleann Iucha, Lodainn Mheadhanach a Deas, Srath Thuaidh agus Srath Labhdair, Siorrachd Dhùn Phris agus Carraig, Cumnaig agus Srath Dhùn.
Eachdraidh
Chaidh i a chruthachadh ann an 1999 's a crìochan co-ionnann ris na sgìre Westminster. Bha Karen Gillon, ball Pàrtaidh Làbarach na h-Alba na ciad BhPA airson na sgìre, agus lean Aileen Chaimbeul i ann an 2011.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba Roinn-seòrsa:Sgìrean Phàrlamaid na h-Alba Roinn-seòrsa:Siorrachd Lannraig
Wuppertal
'S e baile mòr gnìomhachail faisg air Düsseldorf air an àirde an iar na Gearmailt a th' ann an Wuppertal (IPA: ˈvʊpɐtaːl). Tha e suidhichte ri taobh na h-Aibhne Wupper, aig 160 m os cionn ìre na mara, anns an raon gnìomhachais Ruhrgebiet, san stàit (Gearmailtis: Land) Nordrhein-Westfalen. Tha 355,004 duine a' fuireach ann.
Eachdraidh
Chaidh Wuppertal a chruthachadh ann an 1929 nuair a dh' aontachadh Beyenburg, Barmen, Cronenberg, Elberfeld, Langerfeld, Ronsdorf agus Vohwinkel ann an aon bhaile. Aig an toiseach-tòisichidh chanadh Barmen-Elberfeld ris, ach bhot muinntir an àite airson ainm ùr - Wuppertal - a tha a' ciallachadh Gleann Wupper. Chaidh na coimhearsnachd sin uile a chlàradh airson a' chiad turais anns na meadhan aoisean, mar a leanas: Cronenberg (1050), Barmen (1070), Elberfeld (1161), Ronsdorf (1246), Beyenburg (1298), Langerfeld (1304), agus Vohwinkel (1356). Bhuinneadh cha mhor a h-uile gin dhiubh do dh' Àrd-diùcachd Bherg. Thogadh campa-prìosain tràth an seo, air an robh KZ Kemna, a bha ag obrachadh eadar 1933 agus 1934. B' e àite far a phrìosanachadh daoine a bha an aghaidh Nàsachd. Sheas cuid a dhaoine na Gearmailt an aghaidh Adolf Hitler an seo ann an 1934, nuair a chuir buidheann de Crìosdaidhean ainmean dhan Barmer Theologische Erklärung (Gàidhlig: Foirgheall Diadhaireach Bharmen), a thuirt nach b' urrainn do Chrìosdaidhean a ghabhail ri Nàsachd idir.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Ghearmailt
Ynys Enlli
thumb|300px|Sealladh air an eilean Ynys Enlli 'S e eilean a th' ann an Ynys Enlli (Beurla: Bardsey Island) a tha suidhichte mu 1.9 mìle (3.1 km) san iar-dheas an leth-eilean Llŷn ann an Gwynedd, a' Chuimrigh. 'S e seo an ceathramh eilean as motha a th' anns a' Chuimrigh.
Canar "Eilean nan 20.000 Naoimh" ris cuideachd. Tha an t-ainm Cuimreach a' ciallachadh "Eilean anns an t-sruth", ach tha an t-ainm Beurla a' ciallachadh "Eilean nam Bàrd" no is dòcha Eilean "Barda" a-rèir ceann-cinnidh Lochlannach.
Tha Ynys Enlli mu 0.6 mìle (1.0 km) a leud, 1.0 mìle (1.6 km) a dh'fhaid agus cho mòr ri 1440 acair (0.69 sq mi). Ann an ceann a tuath an eilein tha a' bheinn Mynydd Enlli ann; tha e mu 548 troigh (167 m) a dh'àird. San taobh an iar tha an dùthaich rèidh agus math airson àiteachais. Nas fhaide san taobh a deas tha an t-eilean a' fàs caol gus nach bi ach tairbeart ann a bhios ga cheangail gu leth-eilean eile air a bheil taigh-solais. Bho 1974 a-mach tha e na phàirt dhen choimhearsnachd Aberdaron.
Tha Ynys Enlli ainmeil cuideachd airson fiadh-bheathaichean agus cruth garbhanach na tìre. Chuireadh amharc-lann eòin air bhonn ann an 1953, air sgàth 's gu bheil an t-eilean suidhichte air slighean cudromach nan eun. 'S e àite tarraingeach airson sgrailean (Puffinus puffinus) agus cathagan nan casan dearg (Pyrrhocorax pyrrhocorax); tha cruth na tìre nach eil air a mhilleadh a' leigeil leotha neadachadh. Is e aon de na h-àitichean as fheàrr ann an Gwynedd gus ròin ghlasa fhaicinn, agus tha na h-uisgeachan timcheall air an eilean làn pheileagan is leumadairean. Bho 1986 a-mach 's e Tèarmann Nàdair Nàiseanta a th' ann an Ynys Enlli.
thumb|left|St Mary's Abbey 'S e àite cudromach a thaobh creideamh a th' ann cuideachd bhon àm nuair a chaidh abaid Naomh Moire (Beurla: St Mary's Abbey) a thogail an seo ann an 516 le Naomh Cadfan. Anns na Meadhan aoisean 's e aon de na prìomh àitichean taistealachd a bh' ann. Ann an 1188 bha manaich na h-abaide a' gabhail ris a' chreideamh Cheilteach fhathast ach ann an 1212 bha an abaid aig na Augustinian Canons Regular. Chaidh na manaich a sgaoileadh agus an togalach a sgriosadh le Rìgh Eanraig VIII ann an 1537, ach tha an t-eilean fhathast tarraingeach don luchd-creideamh gus an latha an-diugh.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Gwynedd Roinn-seòrsa:Eileanan
Michael Jackson
B' e neach-ciùil agus seinneadair Aimeireaganach a bha ann an Michael Joseph Jackson. Rugadh e san 29 an Lùnasdal 1958 ann an Gary, Indiana agus chaochail e san 25 an t-Ògmhios 2009 ann am Los Angeles, Calafòrnia. 'S e "King of Pop" am far-ainm a th' air.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte Roinn-seòrsa:Seinneadairean
Bryn Celli Ddu
thumb|250px|right|Bryn Celli Ddu
'S e làrach ro-eachdraidheil a th' ann am Bryn Celli Ddu. Tha e suidhichte faisg air Llanddaniel Fab air an eilean Ynys Môn, a' Chuimrigh. Tha an t-ainm a' ciallachadh "torr/meall anns an doire dhorcha" agus rinneadh cladhach àrc-eòlais air eadar 1928 is 1929.
An Làrach
'S e Bryn Celli Ddu aon de na uaighean-trannsa as fheàrr anns a' Chuimrigh. Eu-coltach ri uaighean-trannsa eile, chan e trannsa agus tuama sheòmraichean a-mhàin ann ach bha e còmhdaichte le torr tìodhlacaidh cuideachd.
Tha an trannsa mu 8.4 meatair (28 tr) de dh'fhaid, an toiseach gun mhullach air fhad 's  3.4 meatair (11 tr). Tha an torr tìodhlacaidh nas lugha a-nis na a bha e bho thùs agus tha fosgladh ann an-diugh aig cùl an t-seòmair a leigeas solais nàdarra a-steach.
thumb|left|Sealladh air Bryn Celli Ddu Tha cuid clachan air an làrach aig nach eil coltas àbhaisteach. Taobh a-steach an t-seòmair tha carragh mu 2 m (6.6 tr) de dh'àird ann a tha gu math cruinn. Tha clachan mar seo aig a bheil cruth cruinn gu math annasach, chan faicear tric iad. Tha Rupert Soskin is Michael Bott dhen bheachd, is dòcha gur e stoc-craoibhe a th' ann. Taobh a-muigh cùl balla an t-seòmair, tha mac-samhail dhen Pattern Stone ann. Chaidh an tursa thùsail a lorg fon torr tìodhlacaidh. Chaidh mac-samhail a thogail a-rithist san àite far an robh tursa tùsail is dòcha na sheasamh aig an àm nuair a bha an làrach na heinse.
Timcheall air an tuama sheòmraichean chithear cearcall de chlachan oireach a bhios a' sealltainn dè cho mòr a bha an torr tìodhlacaidh bho thùs. Tha iad a' leantainn cuideachd an dig a bh' ann bhon àm nuair a chaidh an làrach a chleachdadh mar heinse. Thathar dhen bheachd gu bheil trì de na clachan a lorgadh anns an torr a' buntainn ris an tursachan a bha ann roimhe.
Eachdraidh an làraich
'S e sreath de còig tuill puist na rudan as sine air an làrach. Bhathar den bheachd gun robh iad cho sean ris a' bharpa, ach rinneadh sgrùdadh le deiteadh rèidio-charboin ann an 2006 den ghual-fhiodha giuthais à dà de na tuill. Tha an deiteadh rèidio-charboin a' dearbhadh gu bheil iad nas sine na sin, timcheall air 4000 BC, bho dheireadh Linn Mheadhanach na Cloiche agus mu 1000 bliadhna nas sine gus an deach an làrach a chleadhadh a-rithist. Chan eil fios againn fhathast carson a chaidh na tuill puist a thogail.
An Heinse
thumb|Mac-samhail dhen Pattern Stone Ann an Linn Ùr na Cloiche, 3000 BC, chaidh tursachan agus heinse a thogail air an làrach seo.
Josef Mengele
B' e lighiche, àrd-oifigear agus eucoireach-cogaidh Nàsach na SS às A' Ghearmailt a bh' ann an Josef Mengele (IPA: ˈjoːzɛf ˈmɛŋələ, Günzburg, 16 am Màrt 1911 - Bertioga, 7 an Gearran 1979). B' e Mengele fhèin a rinn deuchainnean saidheansail air prìosanaich ann an KZ Auschwitz aig àm an Uile-losgaidh. Chanadh Todesengel ris (Ghàidhlig: Aingeal a' Bhàis), mar fhar-ainm. B' e Mengele fhèin a thagh Éva Heyman airson a' bhàis. Theich e gu Aimearaga a Deas an dèidh a' Cogaidh. Chuir e seachad bliadhnaichean a' fuireach mu timcheall air Buenos Aires agus an uair sin ghluais e gu Paraguaidh ann an 1959 agus, mu deireadh thall, gu Braisil ann an 1960. Chaochail e ann an tubaiste snàimh ann an 1979.