cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Comann Camanachd Chaol-Ghleann
Dathan: buidhe agus dubh. Dathan Eile: donn-ruadh agus geal. Tha an sgioba seo a' tarraing chluicheadairean bho Chaol an t-Snàimh agus Ghleann Dà Ruail. Chaidh an sgioba inbhich à bith airson cuid bhliadhnaichean ach chaidh an ath-thòiseachadh ann an 2005. Chaidh iad a-steach do Lìg a Deas a Dhà ann an 2006. Tha dlùth-cheangal aca ri Kyles Athletic, an sgioba mòr ann an Taigh na Bruaich.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Camanachd
Di-Màirt
'S e Dimàirt (neo Di-Màirt) an latha den t-seachdain a tha a' tighinn eadar Diluain agus Diciadain.
Tha e a' ciallachadh "Latha de Mars".
1151
MCLI
Bàsan
Roinn-seòrsa:1150an
Sgrùdair ciùil
Is e sgrùdair ciùil cuidegin a bhios ag ath-bheachdachadh ceòl, clàran agus òrain agus a' sgrìobhadh mun deidhinn.
Daoine Ainmeil
Roinn-seòrsa:Naidheachdas
Di-Ciadain
'S e Diciadain (neo Di-Ciadain) an latha den t-seachdain a tha a' tighinn eadar Dimàirt agus Diardaoin.
Tha e a' ciallachadh "Latha na ciad aoine".
Coimpiutaireachd
*
Informatica Informatica
Ndebele (cànan)
'S e cànan a th' ann an Ndebele a bhruidhneas na daoine Ndebele (amaNdebele) ann an Afraga-a-Deas. 'S e cànan Nguni a th' ann agus tha e am measg nan cànan Bantu.
Roinn-seòrsa:Cànain Nìgeir is Congo
1152
Bàsan
Roinn-seòrsa:1150an
Cailleann, Siorrachd a' Mhainisdeir
Is docha tha sibh a' lorg Cailleann, Alba Nuadh (Siorrachd na Banrìghinn)
Tha Cailleann (Beurla: Caledonia) ann an Siorrachd a' Mhainisdeir, Alba Nuadh.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Sìotà
right|300px
Se seòrsa cat mhòr bhreacach a tha anns am sìotà, a tha a' fuireach ann an Afraga. Tha iad gu math luath.
Roinn-seòrsa:Cat Roinn-seòrsa:Mamalan
1153
MCLIII
Gàidheil Òga
'S e Gàidheil Òga buidheann neo-eisimeileach a tha a' riochdachadh Ghàidheil Òga bhon t-saoghal air fad. Tha a' bhuidheann a' toirt cothrom do dhaoine òga eadar 16-30 am beachdan mu shuidheachadh na Gàidhlig a thogail gu ìre glè àrd. Tha dùil aig am buidhean a bhith a' strì gus piseach a thoirt air suidheachadh na Gàidhlig is inbhe a' chànain a thogail mar chànan a tha an-diugh cheart cho freagarrach dha daoine òga 's a bha e a-riamh.
1154
MCLIV
Gàidheil Òga
Chaidh a' bhuidheann a stèidheachadh aig cò-labhairt a chaidh a chumail airson Gàidheil òga le Comunn na Gàidhlig anns an Aghaidh Mhòir anns an Lùnasdal 2005. Bhathar a' beachdachadh air suidheachadh na Gàidhlig anns an fharsaingeachd agus bha gach neach a bha an làthair den bheachd gun robh cruaidh fheum air buidheann a bha a' riochdachadh dhaoine le Gàidhlig eadar aois 16-30. Chuir còignear Ghàidheil Òga a bha an làthair romhpa, a' bhuidheann seo a chur air chois gu saor thoileach.
1154
Bàsan
Roinn-seòrsa:1150an
Jaroslav Heyrovský
B' e ceimigear às An Seic a bha ann an Jaroslav Heyrovský (IPA: ˈjaroslaf ˈɦɛjrofskiː Pràg) 20 an Dùbhlachd 1890–Cambridge 27 am Màrt 1967). Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 1959 airson obrach ann am pòlaragrafachd, dòigh ùr ann an ceimigeachd anailiseach.
Gàidheil Òga
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:Buidhnean Gàidhlig Roinn-seòrsa:Poileataigs
Jaroslav Heyrovský
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Seic
Di-Ardaoin
'S e Diardaoin (neo Di-Ardaoin) an latha den t-seachdain a tha a' tighinn eadar Diciadain agus Dihaoine.
Tha e a' ciallachadh "Latha eadar aoine".
Iomraidhean
Ardaoin
Easag (eun)
'S e eun a tha ann an easag (feusant, feasag). Tha earball fada air, agus cumar airson gèam. 'S e Phasianus colchicus a tha air an fhear as cumanta.
Baile Eòghainn
'S e baile ann an Siorrachd Rois a tha ann am Baile Eòghainn, Am Baile Nodha no am bail' ùr (Evanton sa Bheurla). Tha e suidhichte eadar Abhainn Sgitheach agus Allt Graad, 15 mìltean (24 km) tuath air Inbhir Nis agus 6.5m (10km) ear-thuath air Inbhir Pheofharain.
Easag (eun)
Dealbhan
Roinn-seòrsa:Eòin Roinn-seòrsa:Feòil
Baile Eòghainn
Ann an 2011 bha 1379 duine a' fuireach anns a' bhaile fhèin.
Chaidh am baile a chruachadh ann an 1810 le uachdaran Alexander Fraser (b' e Evan an t-ainm a bh' air a mhac). Bha poblach srathan an iar a' gluasadh a-staigh a sin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Siorrachd Rois Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd Roinn-seòrsa:Gàidhealtachd
Afraganais
[[Faidhle:South Africa 2011 Afrikaans speakers proportion map.svg|right|thumbnail|Sgaoileadh na h-Afraganaise
]]
Tha timcheall air 7.2 millean duine a' bruidhinn Afraganais mar cànan màthaireil (10.3 uile gu léir).
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Cànain Ghearmaineach Roinn-seòrsa:Afraga a Deas
Oilthigh Dhùn Èideann
thumb|right|180px|Oilthigh Dhùn Èideann, seann cholaiste
Seann Oileanaich Oilthigh Dhùn Èideann
Daoine le ceangal ri Oilthigh Dhùn Èideann:
1155
MCLV
Oilthigh Dhùn Èideann
Ceanglaichean a-mach
Dùn Èideann Dùn Èideann Roinn-seòrsa:Oilthigh Dhùn Èideann
1155
Bàsan
Roinn-seòrsa:1150an
Baintighearna
Tha baintighearna 'na bean gu bheil 'na samhail de tighearna. thumb|200px|Dealbh de [[Augusta, Baintighearna Gregory, a' nochdadh an coltas Bhaintighearna Bhreatannach.]]
Facal-freumhachd agus cleachdadh
Tha an facal bhon ro-leasachan ban- agus bhon fhacal tighearna, a tha bhon tiarna na Gaeilge fhacal na Gaeilge shean tigerne, sa' Chuimris teyrn, sa' Chuimris shean -tigern, sa' Chòrnais teern, 'sna Bhreatannais shean tigernus: *tegerno-s, tegernio-s, an fiamh teg de tigh, an dealbh sean de taigh; faodaidh an t-adhartas de tighearna agus baintighearna bho "an fear an taighe" agus "a' bhean an fhir an taighe" dhan chiall de "bean-uasal" dealbhaichte air a bhith leis an atharrachadh gun tig ri cànan; dh'èirich "fear an taighe" agus "bean an taighe" ri "duine-uasal" agus "bean-uasal", agus tha na ciallan seana à cleachdadh a-nis.
thumb|left|300px|[[A' Bhaintighearna na t-Sealaid le Iain Uilliam Waterhouse, 1888 (Ealanlann Tate, Lunnainn)]]
Ann an roinn nan dualchas na Roinn-Eòrpa, bidh an facal co-ionnan air chleachdadh ri ainm cumanta de labhairt ri, ionnanach ri Bean (air uairibh air fhaicinn ri A' Bh) (Fraingis Madame, Spàinnis Señora, Eadailtis Signora, Gearmailtis Frau, Pòlainnis Pani)
Tha cleachdadh sònraichte an fhacail cho ainm na h-Òighe Moire, mar as trice Ar Baintighearna, riochdachadh an Laideann Domina Nostra
Tha air chleachdadh an facal cuideachd cho an t-ainm na Ban-dè Wicca, A' Bhaintighearna.
Roinn-seòrsa:Ainmean Roinn-seòrsa:Ainmean uaisle
Breac-sheunain
Tha breac-sheunain na buill bheaga dhonna air a’ chraiceann. Nuair a tha breac-sheunain ort, bidh thu “breac-bhallach”.
Fàsach Namib
300px|thumb|Cruth na tìre anns an Fhàsach Namib 'S e aon de na fàsaichean as motha air feadh an t-Saoghail a tha ann am Fàsach Namib (Beurla: Namib Desert).
'S e seo am farsaingeachd aige: 135,000 cilemeatair ceàrnagach.
Faic cuideachd
Roinn-seòrsa:Fàsaichean Roinn-seòrsa:Afraga a Deas
Di-haoine
'S e Dihaoine (neo Di-haoine) an latha den t-seachdain a tha a' tighinn eadar Diardaoin agus Disathairne.
Tha e a' ciallachadh "latha na h-aoine".
Tha Dihaoine mar Shàbaid dha na Muslamaich.
Liosta nan oilthighean ann an Alba
Tha dualchas mòr foghlam ann an Alba agus chaidh a chiad oilthigh a stèidheachadh anns an dùthaich ud anns a' bhliadhna 1411 ann am baile Cill Rimhinn. Am broinn dà linn bha ceithir oilthigh ann an Alba agus iad cho foghlamaiche ri feadhainn sam bith anns an Roinn Eòrpa. Cha deach oilthigh eile a stèidheachadh ann an Alba gu meadhan am ficheadamh linn (ged a thoisich Dùn Dè agus Srath Chluaidh mar colaistean fada ron a sin) agus anns an latha an diugh tha trì-deug oilthigh ri lorg ann an Alba.
Cailleann, Alba Nuadh
right|300px
Is docha tha sibh a' lorg Cailleann, Siorrachd a' Mhainisdeir
Liosta nan oilthighean ann an Alba
Aistean co-cheangailte
Alba *
Cailleann, Alba Nuadh
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Camanachd
right|200px|thumb|Camanachd Tha camanachd no iomain, air a bhith ga cluich o chionn da mhìle bliadhna leis na Gàidheil. Thug a' chiad Ghàidheil an geam leatha a Èirinn nuair a ràinig iad Dal Riata ann an linn Chaluim Chille. Tha iomain ga chleachdadh mar gnìomhair cuideachd gu bitheanta anns a' Ghàidhlig. An àite a bhith ag ràdh "Tha mi a' cluich camanachd" no "tha mi a' cluich iomain", bithear ag ràdh "Tha mi ag iomain".
Liosta nan oilthighean ann an Alba
Aistean co-cheangailte
มหาวิทยาลัยโบราณของสก็อตแลนด์
Camanachd
Thèid iomain a chleachdadh cuideachd a thaobh a bhith a' trusadh sprèidh is caoraich.
Eachdraidh
Aig aon àm, bha daoine ga cluich air feadh na dùthcha, m.e. Bearaig a Tuath, Gallaibh is Glaschu, ach latha an-diugh, tha e làidir ann an Srath Spè, an t-Eilean Sgitheanach, agus an Gearastan agus àiteachan eile air feadh na Gàidhealtachd le grunn sgiobaidhean. Anns na bailtean mòra, thòisich oileanaich is maoir-shìthe Ghàidhealach clubaichean cuideachd.
Sgiobaidhean
Tha an t-seusan a' ruith bhon Màrt gun Dàmhair.
John Scott Haldane
B' e bith-cheimigear Breatannach a bha ann an John Scott Haldane, (1860-1936). Rugadh e ann an Dùn Èideann, Alba. Bha e a' teagasg aig Oilthigh Ghlaschu agus aig Oilthigh Oxford.
B' e neach-saidheans J. B. S. Haldane agus sgrìobhadair Naomi Mitchison a bha anns a' chloinn aige.
Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Camanachd
Structar
'S e Comunn na Camanachd a th' anns a' bhuidheann stiùiridh aig camanachd agus tha dleastanas aca urra ri riaghailtean a' gheama. Tha bòrd-stiùiridh aca.
Taigh a' Bhealaich
'S e tuineachadh beag ann an Cnapadal air Loch Suain a tha ann an Taigh a' Bhealaich (Beurla: Tayvallich).
Tha bun-sgoil ann an Taigh a' Bhealaich. Tha aiseag a' dol eadar Taigh a' Bhealaich agus Diùra.
Camanachd
Iomain thall thairis
Ged thug na Gàidheil camain leotha air feadh an t-saoghail nuair a dh'imrich iad a Alba às dèidh Cùil Lodair agus nam Fuadaichean is gun deach iomadach gheamannan a chluich ann an àiteachan cho sgapte ri Patagonia gu Astràilia, chaidh an cleachdadh seo a bith as deidh greis. (Chaidh rannsachadh mìorbhaileach a dhèanamh air seo le Ùisdean D. MacIllFhinnein mar phàirt den tràchdas acadaimigeach aige). A dh'aindeoin seo, chaidh an geama ath-bheothachadh ann an Aimearaga a Tuath anmoch sna 1990an le Camanachd California a Tuath, a chaidh a thòiseachadh le daoine aig an robh uidh anns a' gheama agus ann an cultar na h-Alba.) a-nis, tha barrachd sgiobaidhean air èirigh air taobh an iar Ameireaga agus ann an Texas. Thàinig California a Tuath gu Alba anns an t-Samhradh 2005.
Taigh a' Bhealaich
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Colla (ainm)
'S e ainm Gàidhlig a th' ann an Colla. 'S e ainm baistidh fireann a th' ann. Chaidh e a-steach e don Bheurla mar Coll.
1156
Bàsan
Roinn-seòrsa:1150an
Colla (ainm)
Bunachas
Thathar den bheachd gun tàinig an t-ainm seo bho sheann fhacal Cheilteach a tha a' ciallachadh "àrd".
Cruthan eile
Nochdaidh e mar Coll cuideachd.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ainmean Gàidhealach
Zulu (cànan)
Treubh is Cànan Afraganach. Chaidh an toirt fo smachd Bhreatainn as dèidh cogadh fuilteach. La-an-diugh, tha a' mhor-chiud den Sulaich a' fuireach ann an Afraga a Deas far a bheil iad air an riochdach leis a' Phartaidh Saorsa Inkatha. Tha Buthelewzi na cheann-cinnidh dhaibh.
Nòs
Tha nòs na dhòigh àbhaisteach neo dualchasach a bhith a’ dèanamh/cleachdadh rudan. Tha cuid ceangailte le creideamh, cuid eile le lagh, agus cuid eile le feallsanachd.
Hansee Hall
'S e talla-fuirich aig an Oilthigh Washington, Seattle a tha ann an Hansee Hall. Chaidh Hansee Hall a stèidheachadh ann an 1936. Tha ceithir taighean ann: Blaine House, Austin House, McKee House agus Leary House.
Ceangal a-muigh
Roinn-seòrsa:Oilthighean anns na Stàitean Aonaichte
Nòs
Roinn-seòrsa:dualchas
1157
MCLVII
Bàsan
Roinn-seòrsa:1150an
Friedrich Hoffmann
Bha Friedrich Hoffmann, (1660 - 1742), na fear-leighis Ghearmailteach. Is iomadh cuspairean a sgrìobh e air - Ceimigeachd, leighis na cloinne, aimsir 7c, agus dh'innlich e mòran drugaichean ùra. Theagaisg e, agus dh'obraich e mar proifeasair aig Halle (Saale) ann an Sagsainn-Anhalt bho 1693. Sgrìobh leabhar air buidseachd Dissertation de Potentia Diaboli, a dh'oileanach aige, Gottfried Büching.
Oilthigh Washington
thumb|Odegaard Library agus Red Square. 'S e Oilthigh Washington an oilthigh na staite is motha ann an Seattle agus an dara tè is motha ann an Washington, agus tha 42,907 oileanaich aige. Bha Oilthigh Washington stèidhichte ann an 1854/1861 fo Isaac Stevens, riaghladair Washington.
Friedrich Hoffmann
Roinn-seòrsa:Ceimigearan Gearmailteach Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt
Oilthigh Washington
Daoine le ceangal ri Oilthigh Washington:
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Oilthighean anns na Stàitean Aonaichte
Tehran
'S e prìomh-bhaile Ioràin a tha ann an Tehran (IPA: tʰehˈɾɒn; Cànan Persianach: تهران Tehrān). Tha am baile suidhichte air cois na beanntan Alborz. 'S e teas meadhan gnìomhachail a tha ann an Tehran, gu h-àraid air càraichean, bathar ceimigeach, ola, agus bratan-ùrlair.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Àisia Roinn-seòrsa:Àisia a Deas Roinn-seòrsa:Bailtean
1158
MCLVIII
Bàsan
Roinn-seòrsa:1150an
Cearban (iasg)
right|300px
'S e iasg mòr feòil-itheach a tha ann an cearban (iolra: cearbain) neo "siorc".
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Iasg Roinn-seòrsa:Eisg
Breac (tinneas)
thumb|Mìrean dhen bìoras a' bhric. B' e tinneas gabhaltach a bha anns a' bhreac, a chòmhdaicheas na daoine le buill bheaga breac.
Leigheasadh
B' e seòrsa tùsach de leigheasadh airson na breac a bha ann am variolation, far an deach stuth à bòcan a chur sna daoine. Fhulaing iad buaidhean de bhreac nach robh cho dhroch ri na de bhreac fhèin. Dh'aithnich Edward Jenner ann an 1796 nach do fhulaing daoine a bha air breac nam bò fhulaing buaidhean sam bith is dh'innlich e a' bhanachdach, no "a' bhreac bheag". Stèidhich Buidheann Slàinte na Cruinne sgeama a' bhreac a spìonadh à freumhan ann an 1959 agus a-rithist ann an 1967. Chaidh a' bhreac à bith anns an Roinn Eòrpa ann an 1953 agus fad an t-saoghal gu oifigeil ann an 1980. B' e Janet Parker a bha an neach-fulaing a' bhric a chaochail mu dheireadh ann an 1978. Fhuair i le tuiteamas i is i ag obair neach-togail dealbh ann an ospadal ann am Birmingham faisg air buidheann a bha a' rannsachadh a' bhric. Chaochail i 11 Sultain 1978 ach mhair a màthair a fhuair bhuaithe i.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Tinneasan
Castell Caereinion
Tha am baile Castell Caereinion ann am Powys, a' Chuimrigh. Tha e 80.3 mi (129.2 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 153.5 mi (247.1 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 569 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 86 (15.1%); rugadh 42% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Powys Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Loch Leum na Luirginn
thumb|Sealladh air Loch Leum na Luirginn
'S e loch ann an Alba a tha ann an Loch Leum na Luirginn. Tha e suidhichte aig ceann a tuath Tròndairnis anns an Eilean Sgitheanach. Tha am baile Brogaig san ear agus tha Loch Cleat san àirde a deas dheth.
Tha an loch seo cho mòr ri 3.2 ha (7.9 acair). 'S e 0.7 km (0.4 mìle) an cuairt-thomhas aige agus tha e mu 247 m a dh'fhad san àite as dìriche. Chan eil eilean anns an loch seo. Tha bàrr uisge an locha mu 148 m (486 troigh) os cionn na mara agus tha e mu 2.9 km (1.8 mìle) air falbh bhon mhuir. Thèid Loch Leum na Luirginn a lìonadh le allt bho Loch Cleat agus tha an t-uisge a' sruthadh a-mach às an loch seo chun an ear tro Abhainn Brogaig.
Chan eil duine sam bith a' fuireach faisg air Loch Leum na Luirginn agus mar sin chan rathaidean ann a leanas chun an locha seo.
Dealbhan
Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach
1159
MCLIX
Bàsan
Roinn-seòrsa:1150an
Karl Wilhelm Gottlob Kastner
Karl Wilhelm Gottlob Kastner (Gryfice, 31 an Dàmhair 1783 - Erlangen, 13 an t-Iuchar 1857), Ceimigear Gearmailteach. Bha e a' teagaisg ann an Oilthigh Heidelberg.
Roinn-seòrsa:Ceimigearan Gearmailteach Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt
Ailtireachd
Tha eachdraidh na proifeasan seo ann an Eòrpa a' dol air ais ris na meadhan aoisean. B' e iadsan a ghin proifeasan na h-ailtireachd, mar a chì sinn i an diugh, na maighstir-clachairean a bha os cionn togail de Arosaibh (àrd-eaglaisean) eadar an 11mh cheud agus an t-Ath-Leasachadh anns an 16mh linn. Ged a tha ailtirean air a bhith ri dealbhachadh togalaichean cudthromach os cionn ceudan nan bliadhna, chan ann gu tric a bhiodh iad a dealbhachadh taigheadas prìobhaideach ach airson daoine air leth bheartach. Is ann mar sin (ann an Alba mar eisimpleir), chithear seann taighean-mòra nan uachdaran a chaidh air dealbhachadh a rèir stoidhlean, a bha fasanta 'san latha air feadh na h-Eòrpa, ach far a bheil taighean co-aimsireil nan daoine cumanta fhathast maireannach lorgar gu bheil na taighean beag seo a' leantainn cruth cumanta na sgìre. Mar is tric tha na stoidhlean ionadail seo a' comharrachadh, chan ann a-mhàin linn an togail ach an stuth togail a bha so-gheibhte gu saor anns an sgìre aig an àm.
Ailtirean sa 21mh linn
Roinn-seòrsa:Eòlas
Aistidhean matha agus naidheachdan
Air an duilleag seo lorgaidh sibh eisimpleirean de na h-Aistidhean as fheàrr air an Wikipedia agus pìosan air na naidheachdan an Alba agus an t-saoghal gu mòr.
Roinn-seòrsa:Cobhair
1160
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1160 (MCLX).
Bàsan
Roinn-seòrsa:1160an
Breacan
right|200px breacan (soilleireachadh)
Tha breacan (tartan) na bhall-aodaich a bha na aon phìos, mar phlaide mhòir, leis an dèanadh tu an dà chuid fèileadh agus mullach a thigeadh tarsainn air do ghuailnean.
Aistean Co-cheangailte
Roinn-seòrsa:aodach
1161
MCLXI
Bàsan
Roinn-seòrsa:1160an
Faoileag
Seorsa eun a bhios beò aig, no faisg air, an cuan.
Dealbhan
Roinn-seòrsa:Eun-mara
Fàsach Mhojave
Tha e suidhichte anns na Stàitean Aonaichte. Tha e a' gabhail a-steach pàirtean de California, Utah, Nevada agus Arizona.
'S e seo am farsaingeachd aige: 65,000 cilemeatair ceàrnagach.
Faic cuideachd
Roinn-seòrsa:Fàsaichean Roinn-seòrsa:Na Stàitean Aonaichte
Castell-paen
Tha am baile Castell-paen ann am Powys, a' Chuimrigh. Tha e 43.4 mi (69.9 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 138.3 mi (222.6 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 502 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 37 (7.4%); rugadh 50% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Powys Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Breacan-beithe
right|200px|thumb|Fringilla coelebs Tha am breacan-beithe  (Laideann:Fringilla coelebs, Beurla: chaffinch ) a' buntainn don teaghlach Fringillidae. Tha e cumanta anns an Roinn Eòrpa seach ann an Innis Tìle. Tha e a' neadachadh cuideachd ann an ceann a tuatha Afraga agus anns an Ear Mheadhanach. 'S e breacan-baintighearna a tha air, uaireannan, ach chleachdar airson eun eile cuideachd.
Seòrsaichean
Tha an teaghlach a' gabhail a-steach nan seòrsaichean:
thumb|Fringilla coelebs
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eòin
1162
MCLXII
Bàsan
Roinn-seòrsa:1160an
Di-Sathairne
thumb|Saturnus, Caravaggio, 16mh linn 'S e Disathairne (neo Di-Sathairne) an latha den t-seachdain a tha a' tighinn eadar Dihaoine agus Didòmhnaich.
Tha e a' ciallachadh "Latha na Saturn".
Tha Disathairne mar Sàbaid nan Iùdhach agus Seventh Day Adventists.
Sathairne Roinn-seòrsa:Iùdhachd
Fuarain Saillteach, Siorrachd Chumberland
Cleachdaidhean eile aig Salt Springs, Alba Nuadh
Tha Fuarain Saillteach (Beurla: Salt Springs) ann an Siorrachd Chumberland, Alba Nuadh.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Sàileag
’S e beinn ann an Cinn Tàile air a’ Ghàidhealtachd a th’ ann an Sàileag. Tha i 956m de dh’àirde agus ’s e Beinn Rothaich a th' ann. Tha i suidhichte eadar Loch Cluanaidh agus Loch Dubhthaich air taobh tuath Gleann Seile mar phàirt de Dhruim nam Bràithrean.
'S e an dòigh as cumanta a bhith a' streap Sàileag, a bhith ga cheangal leis an dà bheinn eile, Sgùrr a' Bhealaich Dheirg agus Aonach Meadhoin bho Chluanaidh gu Bealach na Lapain. Ma nìthear e mar seo gheibhear sealladh iongantach air na Còig Peathraichean agus an Eilean Sgitheanach.
Bhon mhullach gheibhear seallaidhean air beanntan Chinn Tàile, Gleann Seile agus Chnòideirt.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Christopher Kelk Ingold
thumb|Clàr-cuimhe airson Christopher Ingold
B' e ceimigear Sasannach a bha ann an Sir Christopher Kelk Ingold (1893-1970).
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
Neul (reul-eòlas)
right|300px
Tha neul na sgòth air a dhèanamh le gas is stùr ann an fanas. Tha iad mòr mòr, bliadhnaichean-solais a dh’fhaide. Nithear iad cruthan inntinneach san speur, mar ceann-eich, Florida, agus fainne.
Roinn-seòrsa:reul-eòlas Nebulosa planetària nebula Hmlovina
Gall
Is iomadh ciall a tha aig gall:
Fàsach dathte (Astràilia a Deas)
'S e fàsach ann an Astràilia a tha ann am Fàsach dathte.
Tha e suidhichte ann an Astràilia a Deas faisg air Arckaringa. Tha am fàsach seo nas sine na 80 millean bliadhna.
Roinn-seòrsa:Fàsaichean Roinn-seòrsa:Astràilia
Sgoil Eòlas an Oirthir agus Afraga
Bha Sgoil Eòlas an Oirthir agus Afraga (Beurla:School of Oriental and African Studies (SOAS)) stèidhichte ann an 1916 mar Sgoil Eòlas an Oirthir, le Afraga air a chuir ris an ainm anns na 1930an. 'S e prìomh amas na colaiste foghlam agus trèanadh a thoirt do luchd-riaghlaidh Breatannach a bhitheadh a' fàgail airson obair riaghlaidh air feadh an Impireachd. Bhon àm ud tha a' ghnè aig SOAS air atharrachadh agus is e a-nis am prìomh ionad air an t-saoghal airson eòlas agus foghlam mun Oirthir agus Afraga.
Mar colaiste ann an Oilthigh Lunnainn, bidh SOAS a' teagaisg Lagh, Saidheans Sòisealta, Ealain agus Cànain le cuideam air an Oirthir agus Afraga anns gach cuspair.
'S e leabharlann SOAS an ionad-ghoireasan aig Breatainn gu lèir airson an Oirthir agus Afraga agus am fear as motha de sheòrsa anns an Roinn Eòrpa.
Tha an sgoil air fàs gu mòr anns na bliadhnachan mu dheireadh; bho mu 1,000 oileanach ann an 1970 gu barrachd air 3,000 san latha an-diugh - le mu leth aca nan iar-cheumnaichean.
Tha dà ealain-lann air an stèidheachadh aig a' cholaiste cuideachd: Am Percival David Foundation of Chinese Art agus am Brunei Gallery.
A rèir an Times Higher Education Supplement bha e na 52mh oilthigh anns an Rìoghachd Aonaichte ann an 2016.
'S urrainnear seann oileanaich a lorg ann an iomadach ìre agus suidheachadh cumhachdach ann am foghlam, lagh, dioplòmasaidh, naidheachdas, riaghaltas, ionadan eadar-nàiseanta, buidhnean neo-riaghaltasach (NGOan), bancaireachd, dualchas, ealain, na meadhanan agus oilthighean.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Oilthighean ann an Sasainn Roinn-seòrsa:Afraga Roinn-seòrsa:Àisia
Co-iomlaideachd
’S ann co-iomlaideach a tha obrachadh càraideach (me. leis a’ chomharra ♦ ) eadar buill de dh’ àlach A aig a bheil am feart:
Leabhar-eòlais
thumb|Prìomh dhuilleag dhen "Encyclopédie", sgrìobhte le Diderot agus d'Alembert, 1772 'S e Leabhar-eòlais, Cuairt Leabhar neo Leabhar mòr-eòlais leabhar fa-leth neo leabhar ioma-ròil, a tha lìonta le gearr-aistean mu iomadh cuspairean. Is amas gach cuairt-leabhar a chruinneaich am farsuinneachd de eòlas aig mac an duine.
Co-iomlaideachd
agus tha seo fìor airson gach x agus y anns an àlach.
Leabhar-eòlais
Nochd an coinceap de'n Chuairt Leabhar anns an Fhraing, an dà chuid, mar toradh don "Soillseadh" agus don "Chara-Mhuiltean Fhrangach" de 1789. Bha feallsanaich coltach ri Voltaire de'n bheachd gu robh freagairtean ri uile ceist aig Mac an Duine ri lorg anns na saidheansan nàdurra, air barrachd bha iadsan a' creidsinn gu robh eòlaich an latha air gabhail greim air nàdur an dùil gu lèir. B' e amas na an "Encyclopédie" a chaidh an clò ann an 1799, agus a bha maoinichte le Riaghaltas na Frainge a bhith na cuairt-leabhair a sheasadh anns an ionad a bha aig a' Bhìobuill a roimhe sin: Leabhar-Mòr de fhirinn an dùil.
Co-iomlaideachd
Mar eisimpleirean, ’s ann co-iomlaideach a tha cur-ris agus iomadachadh nam fìor-àireamhan chionns gu bheil:
Leabhar-eòlais
Roinn-seòrsa:Foghlam
Co-iomlaideachd
me.
Cleopatra
B' e Ban-righ bhon Èipheit a bh' ann an Cleopatra. B' e Cleopatra an t-ainm a bhitheadh aig a h-uile Ban-Rìgh anns an teaghlach Siol Ptolemy agus b' e an tè seo, Cleopatra VII, an tè a bu ainmeile.
Co-iomlaideachd
agus: me.
’S ann co-iomlaideach cuideachd a tha aonadh agus eadar-gheàrradh nan àlach:
Cleopatra
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Seann-Èipheit Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Nòta-airgid
Tha nòta-airgid na sheòrsa airgid air a dhèanamh le pàipear.
Co-iomlaideachd
agus a-measg iomadh eisimpleirean eile tha cur-ris agus iomadachadh nan àireamhan co-fhillte, cur-ris nam bheactaran, agus cur-ris nam fuincseannan.
Nòta-airgid
'S urrainn do Bhanca Shasainn, Banca na h-Alba, Banca Rìoghail na h-Alba, Banca Dhail Chluaidh is na bancaichean ann an Èirinn a Tuath nòtaichean-airgid a thoirt a-mach.
Co-iomlaideachd
A-rèir chleachdaidh, far a bheil obrachadh air a sgrìobhadh leis a’ chomharra +, thathar a’ gabhail ris gu bheil e co-iomlaideach.
Nòta-airgid
Ceangal a-mach
Roinn-seòrsa:Airgead Roinn-seòrsa:Eaconomachd
Co-iomlaideachd
Obrachaidhean nach eil co-iomlaideach
toirt air falbh:
roinneadh:
easpònachadh (togail gu cumhachd):
agus iomadachadh nam machlag:
Co-iomlaideachd agus structairean ailseabrach
Ma tha obrachadh grùpa co-iomlaideach, ’s e grùpa aibèalach a tha ann.
Ma tha iomadachadh co-iomlaideach ann am fàinne (tha cur-ris daonnan co-iomlaideach ann am fàinne), thathar ag ràdh gur e fàinne cho-iomlaideach a tha innte.
Tha an dà obrachadh, cur-ris agus iomadachadh, co-iomlaideach ann an raon ailseabrach.
Roinn-seòrsa:Matamataig
Fuarain Saillteach, Siorrachd Phiogto
Cleachdaidhean eile aig Salt Springs, Alba Nuadh
Samuel Huntington
B' e Aimeireaganach (18 an Giblean 1927 – 24 an Dùbhlachd 2008) agus sgoilear saidheans poileataigeach a bh' ann an Samuel Huntington. Chaidh e gu Harvard agus Yale. B' e comhairliche a bh’ ann do Cheannard nan Stàitean Aonaichte, Lyndon Johnson, aig àm chogadh Bhiet-Nam agus shuidh e air Comhairle Nàiseanta airson Dìon na Dùthcha. A bharrachd air an sin stèidhich e an iris cumhachdach “Foreign Affairs” agus b' e Ollamh a bh’ ann aig Oilthigh Harvard airson Càirdeas Eadar-Nàiseanta. Tha e ainmeil airson na h-aiste (agus an uairsin an leabhar) "Clash of Civilizations" fhoillseachadh.
Fuarain Saillteach, Siorrachd Phiogto
Tha Fuarain Saillteach (Beurla: Salt Springs) ann an Siorrachd Phiogto, Alba Nuadh.
Orientalism (leabhar)
'S e leabhar a th' ann an Orientalism (ISBN 0-394-74067-X) a chaidh fhoillseachadh an 1978. Anns an leabhar seo chuir Eideard Said air adhart am beachd nach robh ann an “Orientalism” (ainm airson beachd, sgrùdadh no rannsachadh sam bith air an saoghal Earrach – an Orient) ach dòigh smaointinn a bha a cuir a h-uile cinneadh, dùthaich agus creideamh nach buineadh ris an t-saoghal Siarach air leth mar “the other”- àite nas borb, nas sìmplidh le cultar nas lag na bh’ anns an Roinn Eòrpa agus America agus nach biodh a chaidh cho math no cho làidir ri na sgìrean Chrìosdaidh. Bha e den bheachd gur ann stèidhichte air ceangalan “colonial” a bha “orientalism” agus nach deidheadh a dhealachadh bho na h-Impireachdan a bh' aig na dùthchannan Eòrpach agus an cumhachd a bh’ aca air saoghal nan Arab.
Samuel Huntington
Foillseachaidhean
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Aimeireaganach Roinn-seòrsa:Poileataigs
Orientalism (leabhar)
Thòisich an leabhar tòrr connspaid, gu h-àraidh eadar an sgoilear ainmeil Bernard Lewis agus Said, agus tha a chuid mhòr den bheachd gun dh’atharraich e gu ìre mòr an dòigh a tha oilthighean a teagaisg mu an Ear Mheadhanach.
Friedrich August Kekulé von Stradonitz
Friedrich August Kekulé von Stradonitz, (Darmstadt: 1829 - Bonn 1896), Ceimigear Gearmailteach. Bha e a' teagaisg ann an Oilthigh Heidelberg agus ann an Oilthigh Bhonn
Roinn-seòrsa:Ceimigearan Gearmailteach Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt
Conall
'S e ainm Gàidhlig a th' ann an Conall. 'S e ainm baistidh fireann a th' ann. Nochdaidh e anns a' Bheurla mar Conall, Connal , Connel no Conal.
Bunachas
Thàinig an t-ainm 'Conall' bho sheann eileamaidean Ceilteach airson "madadh-allaidh" agus "làidir". Bha e gu math cumanta ann an eachdraidh na h-Èireann, gu h-àraid aig na cinn-chinnidh agus na gaisgich Èireannach.
Cruthan eile
Nochdaidh e cuideachd mar Comhnall no Connull.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ainmean Gàidhealach
1163
MCLXIII
Bàsan
Roinn-seòrsa:1160an
Publius Vergilius Maro
'S e bàrd Laidinneach a bha ann am Publius Vergilius Maro (air a tha sa Bheurla nas cumanta dìreach Virgil). Rugadh e ann an baile beag Andes air 15 Dàmhair 70RC agus bhàsaich e ann an 19RC. Mar as trice bhitheadh e a sgrìobhadh mu dhiathan agus fionn-sgeul. Is e Aeneid am pìos bàrdachd as ainmeile aige.
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Laidinneach Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Seann-Ròimh
Liotuàinia
Is e dùthaich ann an Roinn-Eòrpa a Tuath a tha ann an Liotuàinia. . Cleachdar ainmean eile cuideachd, m.e.:
Tha crìochan aice leis an Laitbhe anns an taobh a thuath, leis a' Bhealaruis anns an taobh an earra-dheas, agus leis a' Phòlainn agus le Kaliningrad Oblast (pàirt den Ruis) anns an taobh deas. Tha am Muir Baltach anns an taobh an iar-thuath. Tha Vilnius na phrìomh-bhaile. Bha i a' chiad stàit a dh'fhàg an t-Aonadh Sobhiat (1991). Chaidh i a-steach dhan Aonadh-Eòrpach ann an 2004.
Bailtean
thumb|thumb|right|Liotuàinia
Spòrs
Tha ball-basgaid am measg nan spòrs as cudromaiche do na Liotuàinianaich. Am measg nan cluicheadairean as ainmeile tha Arvydas Sabonis neo Sarunas Jasikevicius.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Dùthchannan *
Toll dubh
thumb|Toll Dubh Is e a tha ann an toll dubh roinn 'sa spàs-àm far a bheil an grabhataidh cho làidir is nach urrainn don t-solas fhéin èirigh às.
Chaidh a' chiad dealbh às an ionad timcheall air toll dubh a thogail ann an 2019.
Urraman
Tha Rainer Weiss, Kip Thorne, Barry Barish, Roger Penrose, Andrea Ghez agus Reinhard Genzel air Duaisean Nobel airson Fiosaigs a bhuannachadh airson na rinn iad air tuill dhubha.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Reul-eòlas
Frédéric Joliot-Curie
B' e ceimigear Frangach a bha ann am Frederic Joliot-Curie (Paris, 19 am Màrt 1900 - Ibidem, 14 an Lùnastal 1958). Fhuair e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd anns a' bhliadhna 1935 còmhla ris a' bhean aige, Irène Joliot-Curie. Bha e dìreach 35 bliadhna a dh'aois nuair a choisinn e an duais sin, am fear na b' òige a bhuannaich a-riamh i.
Fàsach Bheag na Gainmhich
thumb|right|300px|Fàsach Bheag na Gainmhich faisg air Durba Spring 'S e fàsach ann an Astràilia a tha ann am Fàsach Bheag na Gainmhich, (Beurla: Little Sandy Desert).
Tha e suidhichte ann an Astràilia an Iar deas air an Fhàsach Mhòr na Gainmhich agus san àirde an iar Fàsach Ghibson. Thàinig an t-ainm bho Fhàsach Mhòr na Gainmhich, air sgàth 's gu bheil cruth na tìre coltach ris, ach tha Fàsach Bheag na Gainmhich fada nas lugha.
'S e an t-siathamh fàsach as motha ann an Astràilia le farsaingeachd de 111,500 km2, no 1.5% den fharsaingeachd Astràilia.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Fàsaichean Roinn-seòrsa:Astràilia
Rangipo
thumb|300px|right|Cruth na tìre ann an Rangipo thumb|right|200px|Suidheachadh Fàsach Rangipo 'S e fàsach ann an Sealainn Nuadh a tha anns an fhàsach Rangipo (Beurla: Rangipo Desert).
Tha e suidhichte anns an Ruapehu District. San ear tha tri beanntan-teine ann: Ruapehu, Ngauruhoe agus Tongariro.
Roinn-seòrsa:Fàsaichean Roinn-seòrsa:Sealainn Nuadh
1164
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1164 (MCLXIV).
Bàsan
Roinn-seòrsa:1160an
Imre Nagy
thumb|right|250px|Clachd-cuimhneachan Imre Nagy B' e Imre Nagy (IPA: imrɛ ˈnɒɟ, 7 an t-Ògmhios, 1896, chuir gu bàs ann am Budapest 16 an t-Ògmhios, 1958) Prìomhaire Stalineach na h-Ungair air dà thuras agus na riochdaire dioplòmasach.
Bha e ag obair mar ceàrd-glais mus deach e a' shabaid anns a' Chiad Chogadh Mòr. A sin bha e air a thoirt mar phrìosanach ann an 1915 agus thoisich e a bhith na cho-maoineach agus chaidh e a' shabaid anns an Airm Dearg. Troimh na 1930'an agus na 1940'an bha e ag obair airson an Uidheam Teàrainneachd Sobhiat agus leis a seo bha e a' faighinn oifisean anns an riaghaltas.
Stad e ag obair dhaibhsan anns na 1940'an agus thill e chun an Ungair ann an 1944. Ann an sin bha e na Mhinistear airson Àiteachas. Ann an 1953 bha e air a thaghadh mar Prìomhaire na h-Ungaire. Dà bhliadhna as deidh seo ann an 1955 thug feadhainn de na companaich aige air an oifis seo fhàgail seach gun robh e a' fàs robh libearalach. Chleachd e an tìde seo a' mach à oifis a' teagaisg.
Bha e na Phrìomhaire a rithist ann an 1956 troimh taghadh poblach fhad 's a bha an èireachadh ana-Sobhiat ann. Air an 31 den Dàmhair dh'fhoillsich e gun robh an Ungair a' dol a tharraing às bhon Còrdadh Warsaw. Air an 1 den t-Samhainn rinn e iarrtas troimhe an UN gu na cumhachdan mòr mar Breatainn agus na Stàitean Aonaichte ag innse dhaibh mu dheidhinn neo-phàirteachd an Ungair.
Nuair a rinn na Sobhiats ionnsaigh air an Ungair chuir seo stad air an èireachadh agus bha aige, còmhla ri cuid eile a bha ag obair leis, ri dhol chun an ambasaid aig Iugoslàbhia airson tèarmann. Bha e air chuir air làimh air an 22 den t-Samhain agus air thoirt gu Romàinia. Bha e an uairsin air a thoirt air ais chun Ungair. Bha e air a chrochadh agus air a chur gu bàs ann am Budapest anns an t-Òghmios 1958.
Roinn-seòrsa:Daoine às an Ungair Roinn-seòrsa:Co-mhaoineas
Loch Cleat
'S e loch ann an Alba a tha ann an Loch Cleat. Tha e suidhichte aig ceann a tuath Tròndairnis anns an Eilean Sgitheanach. Tha am baile Brogaig san ear agus tha Loch Leum na Luirginn san àirde a tuath dheth.
Tha an loch seo cho mòr ri 2.5 ha (6.2 acair). 'S e 0.7 km (0.4 mìle) an cuairt-thomhas aige agus tha e mu 297 m a dh'fhad san àite as dìriche. Chan eil eilean anns an loch seo. Tha bàrr uisge an locha mu 158 m (518 troigh) os cionn na mara agus tha e mu 3 km (1.9 mìle) air falbh bhon mhuir. Tha an t-uisge a' sruthadh a-mach às an loch seo gu tuath do Loch Leum na Luirginn agus an uair sin chun an ear tro Abhainn Brogaig don mhuir.
Kofi Annan
'S e Kofi Atta Annan (8 an Giblean 1938 - 18 an Lunastal 2018) ceannard nan Nàisean Aonaichte agus riochdaire dioplòmasach. Rugadh e ann an Gàna.
Loch Cleat
Chan eil duine sam bith a' fuireach faisg air Loch Cleat agus mar sin chan rathaidean ann a leanas chun na locha seo.
Kofi Annan
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Loch Cleat
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach
Sgùrr a' Bhealaich Dheirg
’S e beinn ann an Cinn Tàile air a’ Ghàidhealtachd a th’ ann an Sgùrr a' Bhealaich Dheirg. Tha e 1,036m de dh’àirde agus ’s e Beinn Rothaich a th' ann. Tha e suidhichte eadar Loch Cluanaidh agus Loch Dubhthaich air taobh tuath Gleann Seile mar phàirt de Dhruim nam Bràithrean.
'S e an dòigh as cumanta a bhith a' streap Sgùrr a' Bhealaich Dheirg, a bhith ga cheangal leis an dà bheinn eile, Sàileag san taobh an iar agus Aonach Meadhoin san taobh an ear. Mar as trice bithear a' tòiseachadh bho Chluanaidh agus a' dèanamh air Bealach na Lapain. Ma nìthear e mar seo gheibhear sealladh iongantach air na Còig Peathraichean agus an Eilean Sgitheanach.
Bhon mhullach gheibhear seallaidhean air beanntan Chinn Tàile, Gleann Seile agus Chnòideirt.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Abar Chrombail, Alba Nuadh
Tha Abar Chrombail (Beurla: Abercrombie) ann an Siorrachd Phiogto, Alba Nuadh.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Ola
thumb|right|ola chroinn-ola thumb|right|Ola-inneil
Se lionn tiugh sleamhainn a tha ann an ola nach gabh measgachadh ri uisge.
Roinn-seòrsa:Stuth
Vincent van Gogh
B' e peantair às na Tìrean Ìsle a bh' ann an Vincent Willem van Gogh (IPA:, Zundert, 30 am Màrt 1853–Auvers-sur-Oise, 29 an t-Iuchar 1890). An dèidh dha feuchainn, agus dèanamh glè dhona, seòrsa air leth obair rinn e an àird inntinn a làmh a chuir ri ealain agus lì-dhealbhadh agus mar sin ghluais e gu Paris còmhla ri a bhràthair, Theo, a bha ag obair a reic dealbhan agus a thug toir cuideachadh agus taic do Vincent.
An deidh greiseag ghluais e gu baile den ainm Arles còmhla ri lì-dhealbhadair eile, Paul Gauguin. Bha an dithis aca ag argamaid gu tric agus gu mòr agus mu dheireadh gheàrr Vincent cuid a' chluais aige dheth. Dh'fhàs na trioblaidean aig van Gogh cho dona agus gun deach a chuir gu taigh-chaoich far an do chuir e fhàs dha fhèin an deidh dà latha. Bhàsaich Paul Gauguin dreis ghoirid an dèidh sin le bròn.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ealain Roinn-seòrsa:Daoine às na Tìrean Ìsle
Cuthag-bhogaidh
'S e eun a tha ann an cuthag-bhogaidh, air trì eòin beaga (motacilla) -
Roinn-seòrsa:Eòin
Afraga
thumb|right|Map an t-Saoghail a` sealltain Afraga
An dàrna mhòr-tìr as motha as dèidh Àisia a-rèir farsaingeachd agus àireamh-shluaigh. Tha Afraga a' sineadh bho Rubha nan Snàthad ann an Afraga a Deas gu Ceuta ann an Ceann a Tuath Mharoco agus tha Afraga a' dèanamh an àrd 20.3% de talamh an t-Saoghail nach eil fo uisge. Tha barrachd air 840,000,000 duine a` fuireach ann an Afraga, mu 12% de sluagh an t-Saoghail.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Mòr-roinnean *
Toirsgian
Tha toirsgian na inneal sònraichte ri buann na mòna, bho aghaidh dìreach. Tha a chruth beagan coltach ri spaid fada seang uidheamaichte le lann beag ri taobh faobhar a phrìomh luinn. Tha an lann bheag coltach ri sgian, mu 150mm a dh'fhaid, 50mm an doimhne agus 4mm a thiughaid suidhichte ceart ceàrnag ris a' phrìomh lann. Mar sin, nuair a ghearrar fàd mòna far aghaidh a' bhruthaich bithidh an lann beag a' saoradh taobh an fhaid bhon bhruaich.
Mun tèid buann na mòna, rusgar am bruthaich le ceapa-mhara, neo (mar is tric an-diugh) le spaid.
Tha an dearbh inneal a' dol fo ainm tairisgeir (Leodhas), traisgeir (Eileanan Deas), tusker (Sealltainn) agus iarainn-mona (An t-Eilean Sgitheanach).
Roinn-seòrsa:Acfhainn Roinn-seòrsa:Àiteachas
Breac an t-sìl
Dealbhan
Roinn-seòrsa:Eòin
1165
Bàsan
Roinn-seòrsa:1160an
Adolph Wilhelm Hermann Kolbe
B' e ceimigear às a' Ghearmailt a bha ann an Hermann Kolbe.
Roinn-seòrsa:Ceimigearan às a' Ghearmailt
Pana
thumb|Pana
Loch Cleap
thumb|Sealladh air Loch Cleap
Pana
'S e soitheach staing a tha ann am pana. Cleachdar e airson praidheagadh, agus òr a lorg.
Àite an Luchd-Àiteachaidh
Tha Àite an Luchd-Àiteachaidh (Beurla: Pictou Landing) ann an Siorrachd Phiogto, Alba Nuadh.
Loch Cleap
'S e loch ann an Alba a tha ann an Loch Cleap. Tha e suidhichte ann an Tròndairnis anns an Eilean Sgitheanach. Tha e na laighe air an làimh chlì den rathad A855, faisg air an àite far a bheil Stafainn.
Pana
Roinn-seòrsa:Còcaireachd Roinn-seòrsa:Acfhainn
Loch Cleap
Tha an loch seo cho mòr ri 9.3 ha (23 acair). 'S e 1.3 km (0.8 mìle) an cuairt-thomhas aige agus tha e mu 431 m a dh'fhad san àite as dìriche. Chan eil eilean anns an loch seo. Tha bàrr uisge an locha mu 116 m (381 troigh) os cionn na mara agus tha e mu 2.4 km (1.5 mìle) air falbh bhon mhuir. Tha an t-uisge a' sruthadh a-mach à Loch Cleap chun an ear tro Lon Cleap.
Àite an Luchd-Àiteachaidh
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Blàr Ghleann Seile
'S e blàr eadar na Seumasaich agus feachdan Deòrsa I a bh' ann am Blàr Ghleann Seile.
Air an 10mh latha dhen Ogmhios 1719, chaidh feachdan nan Seumasach a sgapadh às dèidh sabaid dian a mhair ceithir uairean a thìde, aig bonn Sgurr na Ciste Duibhe ann an Gleann Seile, Alba. Thug seo ar-a-mach 1719 nan Seumasach gu crìche.
Na lean chun a' bhlàir
As t-earrach, 1719, thàinig feachd beag Spàinnteach, dà long-cogaigh agus mu thrì cheud saighdear, air tìr an Loch Aillse, air cost an-iar Gàidhealtachd na h-Alba. Nam measg bha na h-Albannaich Marcais Thulaich-Bhàrdain agus Uilleam Dubh MacCoinnich, an còigeamh Iarla Shìophort. Bha an dithis aca nan Seumasaich bho riamh, agus nam fògarraich às dèidh ar-a-mach 1715. Bha an t-ar-a-mach a rinneadh an 1719 gu mòr an urra ri taic bhon Spàinn; 's e bha fa-near dhan Chardinal Alberoni, riaghaltas Bhreatainn agus riaghladh Rìgh Deòrsa a chur an staid cugallach.
Cha robh còir air an fheadhainn a thàinig air tìr air a' Ghàidhealtachd ach a bhith mar dibhearsain; a rèir plana Alberoni, thigeadh am mòr-fheachd Spàinnteach air tìr an ceann a deas Shasainn, fo chommand Dhiùc Ormonde, ach chaidh an cabhlach Spàinnteach a bha ga ghiùlan a sgapadh le gèilltean agus dh'fhàgadh an còmhlan san àird a-tuath nan aonar.
Rùnaire na Stàite airson Alba
'S e co-chòrdadh na tiomnaidh chumhachdan a dhìon agus adhartachadh a tha anns a' dhreuchd. Cruthaicheadh a' dhreuchd Rùnaire na h-Alba ann an 1885 còmhla ri Oifis na h-Alba agus chaidh i na Rùnaire Stàite ann an 1925. Bha a' dhreuchd seo nas cudromaiche ro thiomnadh chumhachdan ann an 1999.
Blàr Ghleann Seile
Na lean chun a' bhlàir
Rinn na Seumasaich gearasdan agus fùdar-lann de Chaisteal Eilean Donan, agus theann Uilleam Dubh air rèisimeid a chruinneachadh de dh'fhir an àite - a' chuid a bu mhò dhiubh de Chlann MhicRath is Chlann Mhic a' Mhathain - oir bu leis-san an sgìre seo dhen a' Ghàidhealtachd mus deach a thoirt bhuaithe ri linn tachartasan 1715. Rè ùine, ràinig Iain Chamshron Loch Iall agus feadhainn de Chlann Chamshron; thàinig cuideachd bràthair a b'òige Thulaich-Bhàrdain, am Morair Seòras Moireach, le fir Athaill. Thàinig, is Rob Ruadh MacGriogair is a dhaoine, agus Clann Fhionghuin an t-Sratha às an Eilean Sgitheanach.
Port Vila
thumb|250px|right|Port Vila ann am Bhanuatu Is e prìomh-bhaile na Vanuatu a tha ann am Port Vila. 'S e am baile as motha na dùthcha cuideachd. Tha e na laighe ann an cladach an earra–dheas na h-eilean Éfaté anns an ceàrn Shefa. 'S e 17° 45' Deas agus 168° 18' Ear an co-chomharran a tha aige.
Blàr Ghleann Seile
An dèanamh-deas
thumb|Gleann Sheile: an gleann ìochdarach, a' coimhead an ear-dheas. Rinn Tulaich-Bhàrdain agus Uilleam Dubh Shìophort adbhanns suas an gleann a chur a' chatha Nuair a fhuair na Seumasaich brath gun robh an Seanalair Wightman a' tighinn mun coinneamh às Inbhir Nis rathad Chille Chuimein is Ghleann Mhoireasdan, rinn Tulaich-Bhàrdain adbhanns suas Gleann Sheile (9mh Ògmhios), agus shuidhich e arm beag - mu 1,200 fear - far as cumhainge an gleann, fìor dheagh àite airson tilleadh a chur air arm Wightman. Dhaingnich na Seumasaich na loidhnichean aca le ballaichean beaga cloiche, a chithear fhathast. Shuidhich Tulaich-Bhàrdain a bhràthair am Morair Seòras air an sgiath cheart, deas air Abhainn Sheile. Bha na Spàinntich - mu 200 dhiubh - air "an Cnocan Spàinnteach" sa mheadhan, Clann Ghriogair agus Clann Fhionghuin na b'fhaide tuath, agus Uilleam Dubh Shìophort agus a dhaoine air an làimh cheàrr, gu h-àrd air bruthaichean Sgurr na Ciste Duibhe.
Air 10mh Ògmhios, dh'fhàg feachd Wightman ceann Loch Cluainidh, an ear air Gleann Seile, agus chaidh am feachd aige air thoiseach chun na h-àirde an iar, a' leantainn rathad na dròbhaidh sìos an gleann.
Rùnaire na Stàite airson Alba
B' e àras oifigeil an rùnaire a bha ann an Taigh Bhòid ann an Dùn Èideann ro 1999.
Port Vila
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Roinn a' Chuain Shèimh Roinn-seòrsa:Bailtean
Rùnaire na Stàite airson Alba
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba
Breac-òtraich
right|200px|
Blàr Ghleann Seile
Am blàr
Thàinig an dà arm an caraibh a chèile mu 2f. Stad Wightman aig Lùb an Eòrna, mu astar mìle bhon defile far an robh na Seumasaich ga fheitheamh, agus chuir e fheachdan an òrdugh catha. Air an dà sgiath aige bha fir-chinnidh Catach - Clann MhicAoidh Srath Nabhair air a làimh cheart, agus Rothaich air a làimh chlì. Bha an dà sgiath gu h-àrd air na bruthaichean garbh, casa os cionn ùrlar a' ghlinn. Sa mheadhan bha ceithir reiseamaidean dhen arm cheangailte, agus trùp de mharcshluagh. Bha aige cuideachd reiseamaid de shaighdearan Duitseach. Na bu chudromaiche buileach, bha ceithir mortairean aige a loisgeadh sligean-boma. Bha mu 1,400 fear aig Wightman.
Breac-òtraich
Se galar a tha ann am breac-òtraich san nochd guireanan dearga air a’ chraiceann.
Roinn-seòrsa:Tinneasan
Blàr Ghleann Seile
Am blàr
A-nise chaill na fir-chinnidh de Chlann Dòmhnaill agus Clann Chamshroin ann am meadhan nan Seumasach misneach, agus theann iadsan air dhol air n-ais cuideachd. Dh'fhàgadh a-nis na saighdearan Spàinnteach nan aonar, air a' chnocan a bha iad air daingneachadh. Thàinig frasan de bhomaichean mortair sìos orrasan agus cha b'fhada gus an robh iad a' dèanamh ratreut suas bruthaichean Sgurr na Ciste Duibhe, far an do chuir iad an oidhche seachad ann an coire glè àrd ris an canar Coire nan Spàinnteach chun an latha an-diugh. An làirne-màireach, bha aca ri strìochdadh.
A bhuil ga mheas
Tha Blàr Ghleann Seile a' seasamh leis fhèin am measg cogaidhean nan Seumasach. Seo an aon turas san deach cath a chur am measg beanntan àrda na fìor Ghàidhealtachd. Cuideachd, chaidh am blàr a chur ann an dòigh a bha às an àbhaist; tha e coltach nach do rinneadh lannaireachd idir, ach taobh seach taobh a' losgadh làmhach bho làmhach air a chèile; na Seumasaich a' sabaid cath-dìona, agus Arm Rìgh Deòrsa a' sìor-theannachadh nas dlùithe riutha. Ach 's iad na gunnaichean-mòra - na mortairean - aig an arm dearg a thug a' bhuaidh aig a' cheann thall. Ged a thug, cha deach mòran a mharbhadh; tha beul-aithris ag innse dhuinn nach deach ach aonan a mharbhadh air taobh nan Seumasach - fear Fionnlagh MacRath. Thathas a' meas gun deach mu fear ar fhichead a mharbhadh air taobh Rìgh Deòrsa.
Ainmean àite
Tha Bealach nan Spàinnteach agus Coirein nan Spàinnteach agus Sgurr nan Spàinnteach uile air an ainmeachadh as dèidh na ruaige a chaidh a chur air an arm Spàinnteach an dèidh aʼ bhlàir. Tha Bealach nan Spàinnteach os cionn Ghlinn Seile, eadar Sgurr na Ciste Duibhe agus Sgurr nan Spàinnteach, dìreach os cionn làrach a' bhlàir.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eachdraidh na h-Alba Roinn-seòrsa:Na Seumasaich
Cegidfa
Tha am baile Cegidfa ann am Powys, a' Chuimrigh. Tha e 84.0 mi (135.2 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 152.5 mi (245.4 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 1680 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 264 (15.7%); rugadh 47% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Powys Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh