cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Baile MhicIllFhaolain
‘S e baile beag dùthchasail faisg air Baile Ùr nan Stiùbhartach air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th’ ann am Baile MhicIllFhaolain (Beurla: Balmaclellan). Tha e suidhichte aig 85m os cionn ìre na mara, ann an cridhe na roinne Dùn Phris is Gall-Ghàidhealaibh (Siorrachd Chille Chùithbeirt ro 1975), eadar Gall-Ghàidhealaibh Nuadh agus Clachan Eòin, ri taobh an Uillt Aquavitae. Tha e 33km air falbh bho Dhùn Phrìs, 85km bho Glaschu, 62km bhon An t-Sròn Reamhar agus  111km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha dìreach 140 duine a' fuireach anns a' bhaile agus 's e Beurla a th' ann a’ chiad chànain aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann am Baile MhicIllFhaolain. Tha eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas.
Brabhsair-lìn
Eachdraidh
Nochd na ciad bhrabhsairean-lìon anns na 1980an agus 's e Netscape aon dhe na brabhsairean as sine a tha ann fhathast.
Baile MhicIllFhaolain
Freumhan an ainm
A rèir eòlaichean fhreumh-fhaclachd, tha e cinnteach gur ann à baile, mac, gille agus faolan anns a' Ghàidhlig fhèin a tha an t-ainm. Nochd a' Ghàidhlig ann an ceann a deas na h-Alba anns an 7mh Linn agus bha an cànan fhathast làidir ann an Siorrachd Chille Chùithbeirt fhèin anns an 17mh Linn. Tha cuid dhen bheachd gu robh an cànan fhathast beò ro 1700.
Bydgoszcz
'S e baile mòr ann am meadhan na Pòlainn a tha ann am Bydgoszcz (IPA: ˈbɨdgɔʃʧ, Gearmailtis: Bromberg, Liotuànais: Bydgoščius, Latbhais: Bidgošča, Laideann: Bydgostia). Tha e suidhichte aig 57m os cionn ìre na mara, eadar na h-aibhnichean Vistula agus Odra, dìreach ri taobh Toruń, air a’ chanal (Pòlais: Kanał wodny) Bydgoszcz, anns an roinn Kujawsko-pomorskie.
Baile MhicIllFhaolain
Eachdraidh
Tha e comasach gun robh an ainm Cuimris Treuercarcou air Baile MhicIllFhaolain san 13mh linn. Thathar air ball-ceàirde Ceilteach neo dhà a lorg san sgìre agus chleachdadh an t-seann ainm aig ìre oifigeil gu ruige an 13mh Linne agus thogadh daingneach Ghàidhealach san 12mh Linn a thug ainm dhan bhaile. Chruthaich Uilleam MacIllFhaolain Caisteal Barscobe an seo ann an 1648, fear dhe na taigh-tùir mu dheireadh a chuireadh air dòigh ann an Alba. Ri linn an Ath-Leasachaidh bha an t-suidheachadh gu math connspaideach agus bha mòr-chuid Pròstanach sa bhaile, a dh'aindeoin na dhèanadh an riaghaltas nan aghaidh. Tha beul-aithris a' cumail a' dol gun do rugadh bana-bhuidseach an seo, tè air an robh Eilispidh NicEòghain, a chuireadh gu bàs ann an Cille Chùithbeirt ann an 1698 agus gun do thìodhlacadh i taobh a-muigh na cille an seo.
Brabhsair-lìn
Co-fharpais nam brabhsair
frameless|350px|right Tha iomadh brabhsair ann agus tha co-fharpais mhòr ann eatarra. Tha an roinn as motha aig 5 dhiubh an-diugh: Internet Explorer, Firefox, Google Chrome, Safari agus Opera.
Bydgoszcz
Ann an 2008 bha 360,142 duine a' fuireach ann. Tha Bydgoszcz 335km air falbh bho Lublin, 376km bho Kraków, 140km bho Gdańsk agus 25km bho Warsaw, prìomh-bhaile na dùthcha.
Baile MhicIllFhaolain
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Alba Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghàidhealaibh
Brabhsair-lìn
Brabhsairean agus a' Ghàidhlig
Tha dà bhrabhsair ri fhaighinn sa Ghàidhlig an-dràsta fhèin 's pròiseactan eadar-theangachaidh leis a' choimhearnsachd aca: Mozilla Firefox agus Opera.
Bydgoszcz
'S e an 8mh baile as motha san dùthaich a th’ ann. Chaidh Bydgoszcz a chlàradh airson a' chiad turas ann an 1238. A bharrachd air sin, fhuair am baile a chuid chòirichean ann an 1346 aig àm a' chiad Rìoghachd na Pòlainn agus chaidh oilthigh a stèidheachadh ann an 1989. 'S e an t-oilthigh as ùire san dùthaich a th’ann.
Brabhsair-lìn
Tùsan
Roinn-seòrsa:Brabhsair-lìn
26 an Giblean
'S e 26 an Giblean an 116mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (117mh ann am bliadhna-leum). Tha 249 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Siorrachd Richmond
right|thumb|200px Tha Siorrachd Richmond ann an Alba Nuadh.
26 an Giblean
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Siorrachd Richmond
Ainmean Gàidhlig
Salmon River Abhainn a' Bhradain
360
Bàsan
Roinn-seòrsa:360an
Ernst Otto Fischer
B' e Ernst Otto Fischer (München 10 an t-Samhain 1918 – Ibidem 23 an t-Iuchar 2007) Ceimigear às A' Ghearmailt. Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 1973, còmhla ri Geoffrey Wilkinson.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt
Dearbhair-litreachaidh
thumb|A' dearbhadh an litreachaidh ann an [[LibreOffice]] 'S e seòrsa de bhathar-bog a tha ann an dearbhair-litreachaidh (spellchecker sa Bheurla) a chomharraicheas faclan air a bheil litreachadh cearr. Gheibhear iad mar phàirt de bhathar-bog eile (mar eisimpleir am broinn Microsoft Office) no mar phrògraman fa leth no mar thuilleadain a chuirear ri prògram. Tha grunn dhiubh ann airson na Gàidhlig a-nis.
Ceanglaichean dhan taobh a-muigh
Roinn-seòrsa:Coimpiutaireachd
Regensburg
Eachdraidh
B' e prìomh-bhaile na Prionnsalachd Regensburg a bh' ann bho 1803 gu ruige 1810.
Bha manachainn Albannach ann. Chaidh Eaglais Naoimh Seumais a stèidheachadh le manaich à Èirinn anns an 11mh linn agus chaidh a thar-aiseag le Pàpa Leo X fo smachd Albannach ann an 1515. An dèidh dhan Ath-leasachaidh, dh'frithealaich am manachainn mar cholaiste nam miseanaraidh. B' e an aba mu dheireadh a bha ann am Benedict Arbuthnot agus an dèidh a bhàs ann an 1820 chaidh an abaid na priòireachd is chuireadh crìoch air eachdraidh Albannach na h-eaglaise.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Ghearmailt
Manafon
Tha am baile Manafon ann am Powys, a' Chuimrigh. Tha e 78.4 mi (126.2 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 155.3 mi (249.9 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 294 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 54 (18.4%); rugadh 43% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Powys Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
969
CMLXIX
Bàsan
Roinn-seòrsa:960an
Loch a' Chopair
Tha Loch a' Chopair (Beurla: Copper Lake) ann an Siorramachd Antaiginis ann an Alba Nuadh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba Nuaidh
Dail Chèith
'S e baile ann an Alba mheadhanach a tha ann an Dail Chè neo Dail Chèith. Tha e faisg air Peighinn na Cuthaige, agus 's e prìomh-bhaile Comhairle Lodainn Mheadhanaich a tha ann. Tha mòran dhaoine an seo ag obair ann an Dùn Èideann.
thumb|Stèisean Bhruach Easg Tha Stèisean Bhruach Easg, air an Loidhne Waverley, ann an Dail Chèith.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Lodainn Mheadanach
Fàsach Thal
'S e seo am farsaingeachd aige: 190 mìle a dh'fhad agus 70 mìltean a leud.
Roinn-seòrsa:Fàsaichean Roinn-seòrsa:Pacastan
Corinto
Sluagh a' bhaile
Ged a tha 28,310 nan tàmh anns a' bhaile, tha a'mhòr-chuid,  16,157 dhuibh a' fuireach anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile. Tha fearrann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin. Air adhbharan trioblaidean poiliteagach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail. Le sin, 's e pàtran àireimh-sluaigh traidiseanta a th'ann.
Taobh chinnidh, ' s e daoine Afraganach agus Tùsanach a th'ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann an Corinto (is mòran dhuibh mestizos). ‘S e Tùsanaich a th’ann an 44.2% agus tha 27.9% dhe daoine le freumhan ann an Afraga. ' S urrainn dhan 83.1% dhe na daoine ann an Corinto leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, tha fòn aig an taigh aig 15.9% dhe na dachannan.
Ainneart
Chaidh coslach fhir às An Spàinn a lorg ann an Corinto air 22 an Lùnasdal 2013. Chaidh Sergio Muñiz Brioso, a bha 28 bliadhna a dh'aois, a thoirt am brùid as t-samhradh san aon bhliadhna.
Daoine Ainmeil
José María Obando (1795 - 1861): Ceann-suidhe na dùthcha eadar 1831 agus 1832.
Ceanglaichean A-mach
An t-sìde ann an Corinto
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Coloimbia
Los-leathann
'S e mamal a tha ann an los-leathann (Beurla beaver; "beubhair"/"biobhair").
Mhair an t-ainm “los-leathann” ann an Lochabar gu deireadh an 18mh no toiseach an 19mh Linn, rud a tha a’ toirt oirnn creidsinn gun robh na biastan sin dùchasach ann an Albainn suas dhan àm sin. Chan eil am facal los bitheanta ann an Gàidhlig an latha an-diugh, ach a-mhàin san t-seagh “torradh, sliochd, beachd”, ach is e “llost” am facal àbhaisteach air ‘earball’ anns a’ Chuimris.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Creimiche Roinn-seòrsa:Mamalan
Christian B. Anfinsen
B' e ceimigear às na Stàitean Aonaichte a bha ann an Christian Boehmer Anfinsen (Monessen, Pennsylvania, 26 am Màrt 1916–Randallstown, Maryland, 14 an Cèitean 1995). Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 1972, còmhla ri Stanford Moore agus William H. Stein airson na h-obrach aca air a' phròtain, ribonuclease, a tha giullachd RNA.
John Logie Baird
B' e innleadair agus Fiosaigiche à Alba a bh' ann an John Logie Baird FRSE (/ˈloʊɡi bɛrd/; 14 Lùnastal 1888 – 14 Ògmhios 1946).
Chruthaich e a' chiad telebhisean.
Roinn-seòrsa:Luchd-saidheans Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Christian B. Anfinsen
Poileataigs
B' e neach-iomairt a bha cuideachd ann. Chuidich e leis a' chùmhnant a bhac deuchainnean bomaichean niùclasach, is dh'iomairt e an aghaidh a' chogaidh ann am Viet Nam. Ann an 1981 chaidh e na cheannard comataidh nan Còraichean Daonna aig an Acadamh Nàiseanta nan Saidheans is shiubhal e còmhla ri buill eile don Argantain airson 11 luchd-saidheans a shàbhaladh on riaghaltas armach aig Jorge Videla.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Daniel Rutherford
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Luibh-eòlas
Beinn na Gucaig
Is i Beinn na Gucaig beinn bheag (500m a dh'àirde) Abrach, air taobh deas Blàr mac Faoilteach, faisg air  a' Ghearasdan. Tha i os cionn lochan Lunn Dà Bhrà agus faisg air Sròn Garbh, Meall nan Clèireach, agus Druim Earbainn.
Hokkaidō
'S e Hokkaidō (Seapanais: 北海道; Ainu: アィヌ・モシリ (Aynu-Mosir)) an dàrna eilean as motha a th' anns an t-Seapan. Tha e suidhichte anns a’ Chuan Sèimh, tuath air Honshu.
Tha Hokkaidō cho mòr ri 83,453.57 cilemeatair ceàrnagach agus mar sin 's e Hokkaidō an 21mh eilean as motha air feadh an t-Saoghail.
Anns a' bhliadhna 2010 bha timcheall air 5,507,456 duine a’ fuireach air an eilean fhèin, tha Sapporo am baile as motha a tha ann.
Roinn-seòrsa:An t-Seapan Roinn-seòrsa:Eileanan
Ármhach
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae an Chabháin
Armadillo
Tha Armadillo na mhamal ann an Aimearaga a Deas, air a bheil seòrsa armachd. Tha sròn mòr air, agus earball fada.
Dealbhan
Roinn-seòrsa:Armadillo Roinn-seòrsa:Mamalan
Halldóra Mogensen
'S e peantair agus neach-poileataigs à Innis Tìle a th' ann an Halldóra Mogensen. Rugadh i air 11 an t-Iuchar 1979 ann an Reykjavík. Tha ise na ball Píratar, an còigeamh fòrsa poileataigeach san Alþingi, is iad nan luchd-dùbhain. Stèidhich i fhèin am pàrtaidh ann an 2016. Fhuair i a cuid foghlaim aig Scuola Lorenzo de' Medici ann am Firenze agus Sgoil Ealain Innise Tìle (Innis-Tìlis: Listáskóli Íslands).
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Luchd-poileataigs Eòrpach Roinn-seòrsa:Daoine à Innis Tìle Roinn-seòrsa:Innis Tìle Roinn-seòrsa:Daoine Roinn-seòrsa:Poileataigs
Dail Mòr
thumb|Cladh ann an Dail Mòr.
'S tuineachadh beag agus tràigh ann an Càrlabhagh a tha ann an Dail Mòr.
Fhuair 5 taighean sa' bhaile ceangal snàithlich glainne ann an 2012. San Lùnastal 2016 ghabh clàr-ola, Transocean Winner, air tìr ann an Dail Mòr.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Eilean Leòdhais
Aleph (Eabhra)
Tha Alef/aleph (א) na chiad litir den aibidil Eabhra. Ged a tha alpha sa aibidil Ghreugach a’ tighinn à aleph, chan eil e co-ionnan ri A gu fior, ach glottal stop. Tha “aleph” a’ ciallachadh damh (bò).
Roinn-seòrsa:Aibidil Eabhra
979
CMLXXIX
Bàsan
Roinn-seòrsa:970an
Jane Goodall
Tha '''An t-Oll. Valerie Jane Goodall''', DBE, Tosgair na Sìthe nan DA, (air bhreith 3 an Giblean, 1934) ann an Lunnainn, 'na h-eòlaiche-prìomhaid, eòlaiche-beathach, agus daonn-eòlaiche Sasannach. Fhuair i an "alma mater" anns an Oilthigh Chambridge. 'S i as ainmeile air a rannsachadh na beatha an teaghlachaile 's comannaich nan siompansaidhean aig a' Phàirc Dhùthchail an Sruthain Gombe fad 45 bliadhna, agus airson a' buntachadh an Stèidheachan Jane Goodall.
Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte Roinn-seòrsa:Glèidhteachas Nàdair
Luanda
'S e Luanda (seann ainm: Loanda) na phrìomh-bhaile Angòla. 'S e Luanda am baile as motha cuideachd a tha ann an Angòla. Anns a’ bhliadhna 2005 bha 2.776.125 duine a’ fuireach anns a’ bhaile fhèin. Tha e suidhiche air a’ Chuan Siar agus mar sin dheth tha am port-mara as motha den dùthaich an seo. 'S e seo an Co-chomharran aige: 8°50'18" Deas agus  13°14'4" Ear. Tha Luanda 751km air falbh bho Khinshasa (Poblachd Dheamocrach na Congo), 1,791km bho Lusaka (Saimbia), agus 1,581km bho Windhoek (Namibia). Tha e suidhichte air an àirde an iar-thuath na dùthcha, aig 6m os cionn ìre na mara.
Chaidh am baile mar São Paulo de Loanda a stèidheachadh anns a’ bhliadhna 1575 leis an rannsachair Paulo Dias de Novais às a' Phortagail. Chaidh an dùn Fortaleza São Pedro da Barra a thogail ann an 1618 agus bho 1627 b’e teas meadhan poileataigeach Angòla a bha ann an Luanda. Aig àm neo-eisimeileachd anns a' bhliadhna 1975 bha am baile gu math beartach  le mòran togalaichean nuadh-aimsireil.
Tha dà phàirt anns a’ bhaile fhèin:
Tha dà oilthigh ann:
Tha am port-adhair Quatro de Fevereiro Airport na laighe faisg air a’ bhaile.
Canar gur e am baile as daoire a tha ann air an t-saoghal.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Afraga Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean Roinn-seòrsa:Meadhan Afraga Roinn-seòrsa:Bailtean
Вилояти Луанда
27 an Giblean
'S e 27 an Giblean an 117mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (118mh ann am bliadhna-leum). Tha 248 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
thumbnail|180px|Edwin Morgan
Fàsach Cholistan
thumb|250px|Dùn Dherawar ann an Cholistan. 'S e fàsach ann an Àisia a tha ann am Fàsach Cholistan (Urdu: صحرائے چولستان, anns an àite fhèin: Rohi; Beurla: Cholistan Desert)
Afganastan
'S e dùthaich ann an Àisia a tha ann an Afganastan , Afghanastàn neo ainm oifigeil: Poblachd Ioslamach Afghanastàn.
Fàsach Cholistan
Tha e suidhichte 30 cileametair air falbh bho Bhahawalpur, Punjab, Pagastàn faisg air an fhàsach Thar.
Afganastan
Tha i suidhichte ann am meadhan Àisia gun cheangal gu muir. Tha crìochan aice san earra-thuath le Sluagh-phoblachd na Sìne, sa tuath le Turcmanastàn, Usbagastàn is Taidigeastàn, san iar le Ioràn agus san ear le Pagastàn.
Tha Kabul na phrìomh-bhaile.
Fàsach Cholistan
'S e seo am farsaingeachd aige: 16,000 cilemeatair ceàrnagach.
Roinn-seòrsa:Fàsaichean Roinn-seòrsa:Pacastan
Afganastan
Ceanglaichean a-mach
thumb|right|250px|Na lochan Band-e-Amir faisg air Bamiyan.
Roinn-seòrsa:Afganastan
Sgeti
Tha am baile Sgeti ann an Abertawe, a' Chuimrigh. Tha e 36.0 mi (58.0 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 165.8 mi (266.9 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 14015 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 1529 (10.9%); rugadh 69% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Abertawe Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Loch Ainslidh
right|300px|thumb|Cairt sa Bheurla
Tha Loch Ainslie (Beurla: Lake Ainslie) ann an Alba Nuadh. Se fear de na lochan as motha ann an Alba Nuadh, 20km a dh'fhaide, agus lionaidh Abhainn Mhargaraidh e. Bidh iolairean cumanta an seo.
Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba Nuaidh Roinn-seòrsa:Eilean Cheap Bhreatainn
William H. Stein
B' e ceimigear às na Stàitean Aonaichte a bha ann an William Howard Stein (Eabhraig Nuadh, Eabhraig Nuadh, 25 an t-Ògmhios 1911–2 an Gearran 1980). Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 1972, còmhla ri Stanford Moore agus Christian B. Anfinsen airson na h-obrach aca air ribonuclease, a' phròtain a tha giullachd RNA. A bharrachd air sin, 's e an naoidheamh Iùdhach a choisinn an Duais Nobel ann an Ceimigeachd a-riamh a bh' ann.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte Roinn-seòrsa:Iùdhaich
An Daingneach
'S e baile ann an Alba mheadhanach a tha anns an Daingneach (Beurla: Denny). Tha e faisg air an Eaglais Bhrice.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle na h-Eaglaise Brice
Meifod
Tha am baile Meifod ann am Powys, a' Chuimrigh. Tha e 85.0 mi (136.8 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 156.5 mi (251.8 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 1288 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 314 (24.4%); rugadh 42% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Powys Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Béal an Mhuirthead
thumb|250px|Bèal an Mhuirthead ‘S e baile ann am Chontae Mhaigh Eo sa Chúige Chonnacht ann an Èirinn a th’ann an Béal an Mhuirthead.
iomraidhean
Roinn-seòrsa:Contae Mhaigh Eo Roinn-seòrsa:Bailtean_na_h-Èireann Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann
Anton Corbijn
'S e sgrìobhadair, dealbhadair chamara agus stiùiriche fiolmaichean ainmeil às Na Tìrean Ìsle a th' ann an Anton Corbijn (ainm slàn: Anton Johannes Gerrit Corbijn van Willenswaard, IPA: ˈɑntɔn kɔrˈbɛin, Strijen, 20 an Cèitean 1955).
Beatha agus obair
'S e ministear na h-Eaglaise Pròsdanach a bh' ann athair agus banaltruim a bh' ann a mhàthair. B' e neach-teagaisg ealain a bh' ann a sheanair agus tha a bhràthair òg, Maarten, na dhealbhadair chamara cuideachd. Fhuair Anton a chuid fhoghlaim ann an Groningen far an do thoisich e ri dealbhan a dhèanamh ann an 1975. Chunnaic e seinneadair air an robh Herman Brood a’ gabhail òrain ann an taigh-cofaidh, rinn e dealbhan agus dh’fhàs an dithis uabhasach ainmeil air feadh na dùthcha air sgàth cho ealanta 's a bha a chuid obrach. Tha Corbijn air obair le mòran dhen luchd-ciùil as ainmeile aig ìre eadar-nàiseanta fad na 80an, na 90an agus toiseach an 21mh Linn, ach 's e na dealbhan a rinn e fad 30 bliadhna còmhla ri U2 a th' ann a chuid obrach as cliùitiche co-dhiù. A bharrachd air dealbhan, tha Corbijn air tòrr bhideothan ciùil a dhèanamh, feadhainn airson Depeche Mode nam measg, agus tha e air fiolm neo a dhèanamh cuideachd.
An Bádhún Buí
'S e baile ann an Contae an Chabháin a tha ann An Bádhún Buí.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae an Chabháin
Àrd-thìr Ustyurt
'S e fàsach agus àrd-thìr ann an Àisia a tha ann an Àrd-thìr Ustyurt, ainm eile: Ust-Urt neo Usturt (Kazakh: Üstirt, Turkmen: Üstyurt, Beurla: Ustyurt Plateau)
Tha e suidhichte ann an Usbagastàn agus Casachstan eadar a' Mhuir Aral agus a' Mhuir Chaspaich.
'S e seo am farsaingeachd aige: 200,000 cilemeatair ceàrnagach.
Roinn-seòrsa:Fàsaichean Roinn-seòrsa:Meadhan Àisia
Yak
Tha yak (neo "Iac"), Bos grunniens) na sheorsa mamal, a tha a' fuireach ann an Tibet agus Beanntan Himalaya. Tha iad ag obair comhla ri tuathanaich agus croitearan.
260px|thumb|Yak aig a' [[crann|chrann ann an Aisia]]
Roinn-seòrsa:Bó Roinn-seòrsa:Mamalan
Voltaire
B’ e François Marie Arouet (IPA fʁɑ̃swa maʁi aʁuˈwe), neo Voltaire (IPA volˈtɛʁ), an t-ainm-brèige a chleachd e mar bu tric, ùghdar agus feallsanach a thug buaidh mhòr air an 18mh linn, gu seachd àraidh air cuimhne coitcheann nam Frangach. Rugadh e air an 21mh latha dhen t-Samhain 1694 ann am Paris, am baile far an do chaochail e air an 30mh latha dhen Chèitean 1788. 'S e a’ chiad cheannard na luchd-innteachail is e an sàs ag obair airson na Fìrinn, a’ Cheartais agus Saorsa na Smuain. Fhuair e an t-ainm pinn sin bho na litrichean AROUET L(e) J(eune), anagram an ainm aige, air an sgrìobhadh ann an Laideann, AROVETLI.
Mar Shamhla An t-Soillseachaidh agus ceannard nam Feallsanach (Fraingis: Le Parti Philosophique), tha an t-ainm aige fhathast gu math ceangailte ris an strì ann an dà chuid an aghaidh na Gràinealachd (Fraingis: l’infâme), an t-ainm a thug e do dh’eudmhorachd chràbhach, agus airson adhartas agus ceadachas. ‘S e deist a bh' ann ged-tà, is e dhen bheachd gur e monarcachd chuimseach libearalach, air an soillearachadh leis na “feallsanaich”, an siostam na b’ fheàrr co-dhiù. Bha e dlùth air na uachdaran soillearaichte na Roinn Eòrpa aig àm an t-Soillseachaidh is ghabhadh e bràth mar bu tric air a chuid suaicheantais gus ìobairtich a dhìon bho an neo-cheadachas chràbhach agus an neo-riaghailteachas, mar eisimpleir na cùisean Calas, Sirven, Chevalier de La Barre agus Comte Lally, Dh’Fhàs e na bu chliùitiche air an sàilleabh.
Bha Voltaire còmhla ri daoine mòra fad a bheatha is e cho dèidheil air na rìghrean, gun a bhith a chuid dhìmeas taobh na daoine cumanta fhalach, ach chuir an Riaghaltas dragh airsan cuideachd: chaidh e a thoirt dhan Bhastille is b’ fheudar dha a dhol na fhògarrach gu Sasainn agus Paris fhàgail. Ann an 1749, an dèidh bàis Émilie du Châtelet, an leannan aige fad 15 bliadhna dhe càirdeas gu math stoirmeil, dh’ fhalbh e dhan Phrùis. Cha b’ urrainn dha pàirt cudromach fhaighinn ri taobh h Friedrich II na Prùise ann am Berlin, agus an ceann trì bliadhna chaidh e a-mach leis an rìgh agus dh’ fhàg e Berlin ann am 1753. An ceann greiseig chaidh e gu Délices anns an Eilbheis, faisg air Geneva, mus do cheannaich e oighreachd ann am Ferney-Voltaire dìreach air na crìochan eadar An Fhraing agus Geneva, fada às na daoine chumhachdach, ann an 1759. Dh’fhàs an oighreachd aige na bu luachmhoire agus bha Ferney àite ainmeil airson chultair anns an Roinn Eòrpa air fad. Cha do thill e gu Paris gu ruige gu 1778, is fhuair e urram le daoine a bhith a' seasamh agus a' bualadh bhasan an uair sin. Chaochail e an siud nuair a bha e 83 bliadhna a dh’ aois.
Dìreach mar ghuth na "deagh amannan ann am làithean an iarainn sin" (Fraingis: «bon temps (de) ce siècle de fer!») anns an leabhar Le Mondain, bha Voltaire cho dèidheil air saimheachas agus air aoibhneas a’ bhìdh agus a’ chòmhraidh, agus bha e dhen bheachd gu robh iad, còmhla ris an dràma, na cleachdaidhean na b’ ionnsaichte anns a’ cho-chomann. Chuireadh e uallach air a chuid chomhfhurtachd shaoghalta oir gur e barantas a chuid shaorsa is neo-eisimeileachd a bh' ann. Dh’fhàs e a cho beartach tro sheilbhean baralach gum b’ urrainn dha caisteal a cheannach ann am Ferney ann an 1759, le companaich foghlaimte inntinneach a’ cèilidh air. A dh’aindeoin sin, bha e daonnan aimhreiteach agus gu math fiadhaich leis a chuid nàmhaidean, mar Jean-Jacques Rousseau.
Aig àm Ar-a-mach na Frainge bhite dhen bheachd gur e ro-ruithear a bh’ ann an Voltaire agus an nàmhaid aige Jean-Jacques Rousseau, is chaidh an dust aige a thoirt dhan Panthéon ann an 1791, an dàrna fear an dèidh Honoré Gabriel Riqueti de Mirabeau. Ghlèidheadh an dìleab a leig Voltaire glè chudromach ri linne III Poblachd na Frainge is bho 1870 rachadh an t-ainm aige a chur gu rathad agus ceàrnaig ann am Paris (is beag air bheag gu cidheachan, sràidean, sgoiltean, stèiseanan trèana fo thalamh is a h-uile càil). Anns an 19mh Linn bha na sgrìobh is na smaoinich e aig cnag na cùise anns an strì eadar an fheadhainn a bha an aghaidh agus an fheadhainn a bha airson sgoiltean neo-chràbhach na Stàite, mòran na b’ fhaide na smaoinich na daoine aig àm an t-Soillearachaidh.
An Teaghlach Arouet
Bhuineadh na Arouet do Saint-Loup, baile beag ann an ceann an tuath na sgìre Poitou, is iad nan cairtearan an siud fad an 15mh Linn agus an 16mh Linn. ‘S e eisimpleir dhe dol suas nam bùirdeasach anns an 17mh Linn a bh' ann na Arouet. Chaidh a’ chiad Arouet gu Paris ann an 1625, is dh’fhosgail e bùth shìoda. Phòs e nighean cheannaiche-aodaich is dh’fhàs e a bhith cho beartach gum faodadh e dreuchd mar nòtair aig Taigh na Cùirte ann an Châtelet a cheannachd do a mhac, athair Voltaire, ann an 1675. Le sin, b’ urrainn dha a bhith na uasail laghail (Fraingis: noblesse de robe), neo tighearna a cheannaich an tiotal aige. Bha athair Voltaire uabhasach dìorrasach seòlta: dh’ fhàs e càirdeil le daoine cudromach, thug e piseach air beairteas an teaghlaich, phòs e nighean clèireach cùirte, reic e an dreuchd aige ann an 1696 is fhuair e dreuchd mar chomhairliche an rìgh. Dh’eug màthair Voltaire nuair a bha esan dìreach seachd bliadhna a dh’aois. Bha a bhràthair mòr, Armand Arouet (1685 – 1745), fear-lagha anns a’ chòmhdhail, Caitligeach cruaidh agus janseneach làidir, seana-ghille agus shealbhaich Voltaire a chuid oighreachdan. Bha piuthar aige cuideachd, Marie Arouet (a chaochail air an 15mh latha dhen Dhàmhair 1726), bean Pierre François Mignot, sgrìobhaiche oifigeil. ‘S e ise an aon Arouet a chòrdadh le Voltaire. Bha ceathrar chloinne aice, sagart agus sgrìobhadair nam measg. Thuirt Voltaire: “Tha dithis cràichte agam, fear ann an rosg agus fear eile ann am bàrdachd”.
Foghlam: An Comann Iosaid agus na saor-chlachairean
thumb|Toglach nam saor-chlachair ann an [[1739]] Bha athair Voltaire ag iarraidh deagh fhoghlaim inntleachdail a thoirt dha a mhac, a bha cho tapaidh nuair a bha e fhathast na leanabh. Nuair a bha e 10 bliadhna a dh’aois chaidh e gu sgoil An Comainn Iosaid lycée Louis-le-Grand, an sgoil na bu spaideile agus na bu dhaoire ann am Paris. Dh’ionnsachadh na sagartan Laideann, Greugais agus òr-chainnt. A bharrachd air sin bha iad ag iarraidh ceannardan na dùthcha a chruthachadh is shealladh iad cleachdaidhean na daoine mòra dha na sgoilearan aca. Le sin, bha deasbadan, argamaidean laghail, farpaisean bhàrdachd, agus drama uabhasach cudromach aig an sgoil. ‘S e sàr sgoilear a bh’ ann Arouet òg agus dh’fhàs e a bhith gu math cliùiteach airson a chuid bhàrdachd. Dh’ionnsaich e ciamar a chòrdadh ris na daoine mòra is ciamar a bhruidhinn riutha mar cho-inbheach co-dhiù. Dh’fhàs e gu math càirdeil ri daoine cudromach is rachadh aige ris a' chàirdeas sin a chleachdadh fad a bheatha, gu seachd àraidh na bràithrean D’Argenson, nam ministearan fo Louis XV agus Louis François Armand de Vignerot du Plessis, Iarla Richelieu.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Poileataigs Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Frangach Roinn-seòrsa:Daoine às an Fhraing
Beth
Tha Bet/beth (ב) na dhàrna litir den aibidil Eabhra. Tha e co-ionnan ri B sa aibidil againne. Is ann à beth a tha beta. Tha “beth” a’ ciallachadh taigh.
Roinn-seòrsa:aibidil Eabhra
971
CMLXXI
Bàsan
Roinn-seòrsa:970an
Botoșani
'S e baile meadhannach eadar Bălți agus Suceava, air an àirde an ear-thuath Romàinia a th' ann am Botoșani (IPA: ˈbotoˈʃanʲ). Tha e suidhichte ri taobh na h-Aibhne Dresleuca, aig 170m os cionn ìre na mara, san t-siorrachd (Romàinis: Județ) Botoșani. Tha 106,847 duine a' fuireach ann.
Eachdraidh
'S ann às an t-sloinneadh Botaș agus an t-iar-leasachan Romàinis -ani 's a th'ann an t-ainm. Chaidh am baile a chlàradh airson a' chiad turais ann an 1439. Thogadh eaglais Airmeinianach an seo an an 1626. Bhuinneadh am baile agus an sgìre mu timcheall air gu Moldobha fad 500 bliadhna, bho 1359 gu ruige 1859. Thàinig na ciad Iùdhaich gu Botoșani anns an 17mh Linn. B' ann uabhasach fhèin soirbheachail 's a bha iad agus, anns an 19mh Linn, bha coimhearsnachd Iùdhach a' bhaile a-measg an fheadhainn na bu mhotha ann am Moldobha air fad. Gu mì-fhortunach, fhuair iad fìor dhroch làimhseachadh bhon nabaidhean Crìostaidhean agus thachradh aimhreit nan aghaidh bho àm gu àm. Ann an 1930 bha 11,840 Iùdhaich nan tàmh ann, seach 36% muinntir a' bhaile. Chuir an deachdaire Ion Antonescu mòran dhuibh thall thairis gu Transnitria far a chaochail grunn daoine. Chan eil ach 125 Iùdhaich ann am Botoșani an latha an-diugh. Thuit Botoșani gu feachdan Aonaidh Sobhiataich air 28 am Màrt 1944.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Romàinia Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Romàinia
Muine Gobha
‘S e baile beag dùthchasail faisg air Baile Ùr nan Stiùbhartach, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th' ann am Muine Gobha (Beurla/Beurla Ghallta: Minnigaff).
Poileataigs
'S ann gu Comhairle Choimhearsnachd Gleann a' Chrìch a bhuineas Muine Gobha, a ghabhas a-steach Baile Ùr nan Stiùbhartach, Poll an Iùbhair, Gleann an t-Sruthail, Bàrr a' Ghrianain agus cuid mhòr dhen Phàirc-choille na Gall-Ghàidhealaibh cuideachd. Tha 4,730 duine a' fuireach san sgìre air fad. Tha 21 comhairlichean coimhearsnachd a' riochdachadh na sgìre agus thathar a' cumail coinneamhan na Comhairle gach mìos ann Talla MhicGilleMhaoil, ann am Baile Ùr nan Stiùbhartach.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Alba Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh Roinn-seòrsa:Siorrachd Chille Chùithbeirt
Loch nan Gàidheal
Tha Loch nan Gàidheal (Beurla: Scotch Lake) ann an Eilean Cheap Bhreatainn, Alba Nuadh.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh Roinn-seòrsa:Bailtean_ann_an_Eilean_Cheap_Bhreatainn
370
Bàsan
Roinn-seòrsa:370an
Taigh Iain Ghròta
'S e baile ann an Comhairle na Gaidhealtachd a tha ann an Taigh Iain Ghròta (Beurla: John o' Groats; farainm: The Groats). Tha e ann an Roinn Ghallaibh (Gallaibh an ear) air taobh tuath na h-Alba.
thumb|Acarsaid Taigh Iain Ghròta 'S e Taigh Iain Ghròta an t-àite far an robh Duitseach don b' ainm Iain a' ruith aiseag dha Arcaibh uaireigin anns an linn Hainseatachd. Bha fàradh an aiseig seo a' cosgadh gròt. A rèir na h-ùghdarrasan turasachd tha Taigh Iain Ghròt aig a' phuing as fhaide tuath air tìr-mhòir na h-Alba. Gu mì-fhortanach chan eil seo fìor: Tha am Parbh ann an Cataibh aig ceann siar den oirthir an tuath nas fhaisge air a' Phòla.
Tha aiseag a' ceangal Taigh Iain Ghròta ri Burwick ann an Raghnallsaigh eadar an Cèitean agus an t-Sultain.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Gallaibh Roinn-seòrsa:Roinn Ghallaibh
Stanford Moore
B' e ceimigear às na Stàitean Aonaichte a bha ann an Stanford Moore (Chicago, Illinois, 4 an t-Sultain 1913–Eabhraig Nuadh, Eabhraig Nuadh, 23 an Lùnasdal 1982). Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 1972, còmhla ri William H. Stein agus Christian B. Anfinsen airson na h-obrach aca air a' phròtain, ribonuclease, a tha giullachd RNA.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Shikoku
'S e Shikoku (Seapanais: 四国) an ceathramh eilean as motha a th' anns an t-Seapan. Tha e suidhichte anns a' Chuan Sèimh, deas air Honshu.
Tha Shikoku cho mòr ri 18,800 cilemeatair ceàrnagach agus mar sin 's e Shikoku an 50mh eilean as motha air feadh an t-Saoghail.
Anns a' bhliadhna 2005 bha timcheall air 4,141,955 duine a’ fuireach air an eilean fhèin, tha Matsuyama am baile as motha a tha ann.
Roinn-seòrsa:An t-Seapan Roinn-seòrsa:Eileanan
Tomás Ó Rathaile
B' e sgoilear nan cànan Ceilteach a bh' ann an Tomás Proinsias Ó Rathaile (Lios Tuathail, 11 an t-Samhain 1882 – Ibid 16 an t-Samhain 1953; Beurla: Thomas Francis O'Rahilly). Bha e na bhall de Acadamh Ríoga na hÉireann agus bha e gu sònraichte gnìomhach ann an cànanachas eachdraidheil agus rannsachadh nan cànan Goidhealach. Chaochail e ann am Baile Átha Cliath ann an 1953.
Samoa (dùthaich)
Tha an dùthaich Samoa na laighe sa Chuan Shèimh anns an Roinn a' Chuain Shèimh. Tha a suidhichte air an dàrna phàirt den eilean Samoa. Bho 1914 gu 1997 bha ainm eile oirre: Samoa-an-Iar.
Tomás Ó Rathaile
Eachdraidh-bheatha
Dh'fhoillsich e iomadh pàipear is leabhar, a' gabhail a-steach sreath de chruinneachaidhean bàrdachd Ghaeilge eadar 1916 is 1927 no an leabhar Irish Dialects Past and Present ann an 1932. Chuir e air bhonn Gadelica: a Journal of Modern Irish studies agus bha e na dheasaiche aig an iris Celtica (1946-1950).
Connspaideachdan
Bha cuid e na beachdan aig Tomás Ó Rathaile gu math connspaideach. Dh'fhoillsich e leabhar air a bheil Early Irish history and mythology ann an 1946 agus chuir e nar sùilean gun do rinn muinntir aig an robh cànain Cheiltich tìr-ghabhail ceithir tursan ann an Èirinn, stèidhichte air sgrùdadh nan seann-sgrìobhainnean. Ann an òraid sa bhliadhna 1942, nochd e beachd gun robh dà Naomh Pàdraig ann.
Samoa (dùthaich)
B’ àbhaist do Robert Louis Stevenson a’ fuireach ann.
Tomás Ó Rathaile
Connspaideachdan
Bha beachdan làidir aig a thaobh suathadh cànain agus dà-chànanachas, gu h-àraidh a thaobh na Gaelg. Thuirt e na leanas ann an Irish Dialects Past and Present mar eisimpleir:
Gleann Chapall
‘S e baile beag dùthchasail air iomall Dhùin Phris, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th’ ann an Gleann Chapall (Beurla: Glencaple). Tha e suidhichte aig ìre na mara, san ear Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Dhùn Phrìs ro 1975), eadar An Abaid Ùr agus Inbhir Anainn, aig inbhir na h-aibhne Nid. Tha e 34km air falbh bho Chille Chuithbeirt, 102km bho Ghlaschu, 93km bhon An t-Sròn Reamhar agus 108km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha 610 duine a’ fuireach anns a' bhaile agus 's e Beurla a th' ann a’ chiad chànain aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Gleann Chapall. Tha eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air iasgach agus turasachd. Tha taigh-òsta, ionad nan con agus ionad turasachd anns a’ bhaile cuideachd. Taobh fhoghlaim, tha bun-sgoil ann, ach feumar a dhol dhan àrd-sgoil ann an Dùn Phris.
Samoa (dùthaich)
Tha e faisg air Samoa Aimearaganach.
Tomás Ó Rathaile
Connspaideachdan
Chan eil a' mhòrchuid dhe na daoine a' gabhail ri beachdan mar sin tuilleadh an-diugh ge-tà.
Gleann Chapall
Freumhan an Ainm
A rèir eòlaichean fhreumh-fhaclachd, tha a h-uile coltas ann gur ann às a' Ghàidhlig fhèin a tha ainm a' bhaile. Nochd a' Ghàidhlig ann an ceann a deas na h-Alba anns an 7mh Linn agus bha an cànan fhathast làidir ann an Siorrachd Dhùn Phrìs fhèin anns an 14mh Linn.
Samoa (dùthaich)
Iomraidhean
thumb|280px|left|Port-mara Apia 'san oidhche
Gleann Chapall
Eachdraidh
Thogadh Caisteal Chille Bhlàthain an seo san 13mh Linn air tobhtaichean daingneach Ceilteach, ach cha do deach am baile a stèidheachadh gus 1747 agus bha e na phort airson Dùn Phris, leis gu bheil e na b' fhaisg air an Linne Shalmhaigh agus o chionn 's gu robh an abhainn in-sheòlta aig toiseach tòisichidh an 19mh Linne. Bhathar a' togail bàtaichean sa bhaile bho 1806 gu ruige 1858 sa ghàrradh MhicThòmais ann am bitheantas dà dhuibh gach bliadhna.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh Roinn-seòrsa:Siorrachd Dhùn Phrìs
Samoa (dùthaich)
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Samoa Roinn-seòrsa:Roinn a' Chuain Shèimh
Christine Primrose
Tha Christine Primrose (17 an Gearran 1950 — fhathast beò) na seinneadair Gàidhlig agus na teagasgaiche òrain. Rugadh i ann an Càrlabhagh, Eilean Leòdhais, ach tha i a' fuireach anns an Eilean Sgitheanach a-nis. Tha i air a bhith a' seinn bhon a bha i na nighean bheag, is mar a thuirt i fhèin ann an agallamh, 's e dìreach rudeigin nàdarrach a bh’ ann san teaghlach aice. Bhuannaich i Bonn Òir an t-Seann Nòis aig a’ Mhòd Nàiseanta Rìoghail ann an 1974 agus duais aig an Fèis Pan Celtic ann an 1978, agus, ged nach robh e cumanta aig an àm sin, rinn i dreuchd den cheòl Ghàidhealach, agus tha i air a bhith ga riochdachadh air feadh an t-saoghail, gu h-àraid ann an Aimearaga a Tuath, Astràilia, Sealan Nuadh agus anns an Roinn Eòrpa. Mar eisimpleir tha i air a bhith aig an Smithsonian Folklife Music Festival ann an Washington, D.C. còmhla ri Alison Kinnaird. A bharrachd air sin, bha i ann an còmhlan-ciùil MacTalla, is bha i na preasantair air prògraman air an telebhisean agus rèidio.
San latha an-diugh tha i air aon de na seinneadairean as cliùitiche ann an saoghal na Gàidhlig agus fhathast a gabhail pàirt ann an cuirmean-ciùil bho àm gu àm. A thuilleadh air sin, tha i air a bhith ag obair aig Sabhal Mòr Ostaig bho 1982, a’ bhliadhna mus do thòisich na cùrsaichean làn-ùine, na rùnaire an toiseach agus an uair sin bho 1993 a' teagasg air a' Chùrsa (BA) Gàidhlig is Ceòl Traidiseanta agus air na cùrsaichean goirid.
Ceanglaichean a-mach
Primrose, Christine Roinn-seòrsa:Seinneadairean Gàidhlig Roinn-seòrsa:Ceòladairean le Gàidhlig Roinn-seòrsa:Sabhal Mòr Ostaig
Baile Chainín
'S e baile ann an Contae an Chabháin a tha ann am Baile Chainín.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae an Chabháin
Iain Frangan Caimbeul
B' e deasaiche agus sgoilear beul-aithris a bh' ann an Iain Frangan Caimbeul no Iain Òg Ìle (Beurla: John Francis Campbell) (Dùn Èideann, 29 an Dùbhlachd 1821 – Cannes, 17 an Gearran 1885). Is esan a dheasaich na leabhraichean ainmeil 'Sgeulachdan Gaidhleach' no Popular Tales of the West Highlands (1860-62). Bha e na bhàiristear, àrd-sheirbheiseach catharra, chùirtear, innleachdair agus neach-siubhail. Bha e air leth mair air cànain ionnsachadh agus a bharrachd air Beurla agus Gàidhlig, bha Danmhairgis, Nirribhis, Suainis, Gearmailtis, Eadailtis, Spàinntis agus Sàmais aig Iain Frangan Caimbeul.
Na Caimbeulaich ann an Ìle
thumb|Carragh-cuimhne Iain, Beul an Àtha, Ìle Ann an 1726, cheannaich fear Daniel Caimbeul Ìle agus rè 120 bliadhna, bha na Shawfield Campbells nan tighearnan ann an Ìle. Bha athair Iain, Walter Frederick Campbell, a chuir air bhonn bailtean ann an Ìle: chaidh Port Ellen stèidheachadh ann an 1821 agus chaidh am baile ainmeachadh air a bhean, Eleanor, nighean 8mh Iarla Wemyss. Chaidh Port Charlotte stèidheachadh ann an 1829, agus chaidh am baile ainmeachadh air a mhàthair, Charlotte. Lean dà bhaile eile: Kiells (1829) agus Port Wemyss (1833). Nuair a rugadh e, bha Iain Frangan na thighearna dualach Ìle, ach dh'fheumadh a athair Ìle reic nuair a bha e air briseadh, ach bha Iain fhèin glè mheasail air Ìle co-dhiù.
Beatha
Rugadh Iain Frangan Caimbeul ann an Dùn Èideann. Chaidh e dhan sgoil aig a' cholaiste Eton agus an uair sin don Oilthigh Dhùn Èideann. B' àbhaist dha a bhith a' siubhal gu tric. Eadar 1860 is 1880, bha e na chùirtear aig lios rìoghail bànrigh Victoria, aig Windsor agus aig Osborne House. Chaochail e anns An Fhraing ann air 17mh latha an Gearrain ann an Cannes, agus chaidh a thìodhlachadh ann an Cannes cuideachd.
Faic cuideachd
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba Roinn-seòrsa:Sgoilearan na Gàidhlig
Tenzin Gyatso
Rugadh Tenzin Gyatso, an 14mh Dalai Lama air 6mh Iuchar 1935 ann an Takster ann an ear-thuath Tibet.
Bermuda
'S e dùthaich eileanach anns a’ Chuan Siar a tha ann am Bearmùda neo Bearmiùda (Beurla: Bermuda). Tha i na laighe aig astar 1770 cilemeatair san taobh an ear na Stàitean Aonaichte agus 1350 cilemeatair deas air Halifax, Alba Nuadh. Tha Hamilton na phrìomh-bhaile aice.
Tenzin Gyatso
Ceannard Spioradail nam Budach Tibeiteach agus an ceathramh ath-fheòilich deug de Bhuddha a' Cho-fhulangais. Tha e air a bhith na fhògarraich anns na h-Innseachan o 1959 nuair a dhiùlt e Aonta nan Seachd Puingean leis na Sìnich, a bha air Tibet a ghabhail os làimh ann an 1950. Bha còir aig an Aonta seo còirichean nan Tibeiteach a dhìon ach cha do chum na Sìnich leis idir.
Bermuda
'S e Bermuda aon de na British overseas territory as sine a tha ann an.
Tenzin Gyatso
Tha e a-nis a' siubhal an t-saoghail gun tàmh, a' coinneachadh ri ceannardan is daoine mòra mar phàirt de dh'oidhirp airson Tibet a shaoradh bho smachd nan Sìneach. Bhuannaich e an Duais Nobel airson Sìth ann an 1989. Labhair e aig an S.E.C.C. ann an Glaschu ann an 2004.
Bermuda
Tha an eaconomaidh gu math làidir ann am Bermuda, gu h-àraidh anns an roinn ionmhasail agus ann an roinn na turasachd.
Mar sin dheth bha an Làn-thoradh dùthchail gach pearsa (GDP) am fear as àirde air feadh an t-Saoghail anns a’ bhliadhna 2005.
Tha Bermuda cliùiteach airson na Bermuda shorts agus am Bermuda triangle.
Roinn-seòrsa:Aimearaga a Tuath Roinn-seòrsa:Ranntairean Thar Lear Bhreatainn
Greiz
Eachdraidh
B' e prìomh-bhaile na Prionnsalachd Reuß-Greiz a bh' ann bho 1778 gu ruige 1918.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Ghearmailt
A' Mhuir Dhubh
'S e muir air an àirde an ear-dheas na Roinn-Eòrpa a th' anns a' Mhuir Dhubh (Bulgàiris: Черно море, Cairtbheilis: შავი ზღვა, Romànianais: Marea Neagră, Ruisis: Чёрное мо́рe, Turcais: Karadeniz, Ucràinis: Чорне море). Tha i suidhichte eadar Àisia agus an Roinn-Eòrpa agus bidh uisgeachan na Mara Duibhe a' sruthadh dhan Mhuir Mharmara tron Bhòsfaras. Tha a' mhuir 1,175km a dh'fhaide. Tha doimhneachd na Mara Duibhe 1,253m thar cheann, ged a tha i mòran nas doimhne ann an corra àite, fiù 's 2,212m. Tha salannachd mheadhanach aice, 22.3psu, no fiù 's 22.33psu air grunnd na mara. Tha luchd-rannsachaidh dhen bheachd gun do chruthaicheadh a' Mhuir Mharmara mu 5600 RC, nuair a bha ìre na mara a' sìor-fhàs an dèidh Linn na Deighe. B' e loch mòr a bh' innte ro làimh. Tha Muir Azov ann an ceann a tuath na Mara Duibhe.
972
'S e bliadhna-leum a bha ann an 972 (CMLXXII).
Cádiz
‘S e baile mòr agus port uabhasach cudromach ann an ceann a deas na Spàinne a th’ ann Cádiz (IPA: kaðiθ neo kaðis). Chaidh am baile a stèidheachadh leis na Phoenicianaich o chionn 3,000 bliadhna is ‘s e Cádiz am baile as sine air an àirde an iar-dheas na Roinn-Eòrpa. Tha e suidhichte aig dìreach 11m os cionn ìre na mara, ri taobh a’ Bhàigh Cádiz. Tha Cádiz 480km air falbh bho Mhadrid, prìomh-bhaile na dùthcha agus 98km bho Shevilla. Tha am baile air an àirde an ear-dheas Andalusia. Tha 125,826 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile, an 10mh baile as motha na h-Andalusia agus an 51mh baile na Spàinne.
Freumhan an ainm
Tha luchd-rannsachaidh uile dhen bheachd gur ann gdr ann am Foinìsis a tha an t-ainm, agus gu bheil sin a’ ciallachadh dùn no caisteal. Mar sin, tha an t-ainm Cádiz coltach ri Agadir, thall ann am Maroco. Bhathar a’ cleachdadh trì ainmean eadar-dhealaichte ann an Greugais: ἡ Γαδείρα (Gadeíra), Γήδειρα (Gẽdeira) agus τὰ Γάδειρα (Gádeira). Chaidh sin atharrachadh gu ann an Arabais a thug Cádiz dhuinn an an Spàinntis an latha an-diugh.
Eachdraidh
Chuireadh ainm a’ bhaile air an roinn nuair a chaidh a stèidheachadh ann an 1833. Thuit am baile dha na reubaltaich Faisisteach beagan an dèidh an ar-a-maich an aghaidh an Riaghaltais aig toiseach toisichidh Cogadh Sìobhalta na Spàinne ann an 1936.
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean na Spàinne Roinn-seòrsa:An Spàinn Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Gimel
Tha Gimel (ג) na threasamh litir den aibidil Eabhra. Tha e co-ionnan ri G sa aibidil againne. Tha e càirdeil ri gamma. Tha an t-ainm “gimel” a’ ciallachadh càmhal.
Roinn-seòrsa:aibidil Eabhra
380
Bàsan
Roinn-seòrsa:380an
Merthyr Cynog
Tha am baile Merthyr Cynog ann am Powys, a' Chuimrigh. Tha e 41.1 mi (66.1 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 148.8 mi (239.5 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 238 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 44 (18.5%); rugadh 65% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Powys Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
NASA
thumb|Ìomhaigh NASA
'S e NASA (an National Aeronautics and Space Administration — An Rianachas Nàiseanta Adhar-eòlas agus Fànais), a' bhuidheann Ameireaganach le dleasdanas airson a' phrògraim phoblaich fànais agus rannsachadh ro-innleachdail ann an adhar-teicneòlas.
Bha mòran tionnsgnaidhean ainmeil aig NASA, a' gabhail a-staigh a' Phrògram Apollo, a chuir daoine air a' ghealach, an spàl-fànais, am prosbaig-fànais Hubble, agus na tionnsgnaidhean Ares (an soitheach dìridh) agus Orion (an soitheach shiubhail), a leasachas soitheach-fànais ùr an àite an spàl-fhànais a thèid a thaobh ann an 2010.
Tha prìomh-àros NASA ann an Washington, D.C.
Tha 16 ionadan eile aig NASA, air feadh nan Stàitean Aonaichte. Am measg nan ionad fànas, tha Marshall Space Flight Center ann an Alabama, far an tèid rocaidean a thogail; Kennedy Space Center, ann am Florida, an t-ionad deiridh, agus Johnson Space Center ann an Texas, far an tèid na speuradairean a dh'àrachadh.
Bithidh miseanan neo-dhaonna air an riaghlachadh aig an JPL (Jet Propulsion Laboratory), ann am Pasadena, California.
Is iad na h-ionadan rannsachaidh as cudromaiche:
Roinn-seòrsa:Fànas Roinn-seòrsa:Na Stàitean Aonaichte Roinn-seòrsa:Reul-eòlas
Poli
'S e baile beag ann am meadhan na h-Eadailte a th' ann am Poli (Laideann: Castrum Poli). Tha e suidhichte aig 414m os cionn ìre na mara, anns an sgìre (Eadailtis: Provincia) Roma, anns an roinn (Eadailtis: Regione) Lazio, eadar Tivoli agus Palestrina 34km air falbh bhon An Ròimh, prìomh-bhaile na dùthcha, 496km bho Mhilano, 400km bho Phadova agus 248km bho Fhirenze. Tha 2,479 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile.
Yaoundé
'S e prìomh-bhaile Camarun a tha ann an Yaoundé (IPA: ja.un.deɪ). Anns a' bhliadhna 2005 bha 1,430,000 duine a' fuireach an seo. 'S e an dàrna bhaile as motha den dùthaich an-dèidh Douala. Tha e suidhichte ann an ceann a deas na dùthcha, aig 733m os cionn ìre na mara. 'S e seo an co-chomharran aige: 3°52′ Tuath agus 11°31′ Ear. Tha Yaoundé 786km air falbh bho Bangui (Poblachd Meadhan Afraga), 996km bho N'Djamena (An t-Siad), 728km bho Abuja (Nìgeiria), 450km bho Libreville (Gabon), 1,004km bho Khinshasa (Poblachd Dheamocrach na Congo) agus 303km bho Malabo (Gini Mheadhan-Chriosach).
28 an Giblean
'S e 28 an Giblean an 118mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (119mh ann am bliadhna-leum). Tha 247 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Poli
Eachdraidh
Bhuineadh Poli do Stàitean na h-Eaglaise.
28 an Giblean
Tachartasan
thumbnail|180px|Alistair MacLean
Cùl Dùn Beithe
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Fìobha
28 an Giblean
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Yaoundé
Chaidh Yaoundé a stèidheachadh le luchd-malairt Gearmailteach anns a’ bhliadhna 1888. An dèidh an Cogadh Mòr bha Yaoundé na phrìomh-bhaile ann am French Cameroon. Tha am port-adhair Yaoundé Nsimalen International Airport faisg air a’ bhaile, agus tha Yaoundé ceangailte le rathad-iarainn gu Douala ‘sa deas agus gu N'Gaoundéré ‘sa tuath.
Camus nam Frangach
Tha Camus nam Frangach neo Còbh nam Frangach (Beurla: French Cove) ann an Siorrachd Richmond, Alba Nuadh.
Yaoundé
Dealbhan
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Afraga Roinn-seòrsa:Meadhan Afraga Roinn-seòrsa:Bailtean
Tre-gŵyr
Tha am baile Tre-gŵyr ann an Abertawe, a' Chuimrigh. Tha e 38.8 mi (62.5 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 168.2 mi (270.7 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 5054 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 666 (13.2%); rugadh 85% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Abertawe Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Linntean
*
Càrlabhagh
Tha Càrlabhagh, (Beurla: Carloway), air taobh siar Eilean Leodhas anns na h-Eileanan Siar.
A-rèir staitistearachd ann an 2001, b' urrainn do 70% Gàidhlig a bhruidhinn.
'S e borg ainmeil a tha ann an Dùn Chàrlabhagh, togalach aosmhor ann an Càrlabhagh. Tha Dail Mòr, far an do ghabh an crann-ola Transocean Winner air tìr ann an 2016, ann an Càrlabhagh cuideachd.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Eilean Leòdhais
Ely
'S e cathair-bhaile beag ann an Siorrachd Chambridge a tha ann an Ely.
Chaidh abaid a stèidheachadh le Naomh Etheldreda, nighean Rìgh Anglia, san 7mh linn. Chaidh ath-stèidheachadh leis na Beinidictich ann an 970 is na chathair-eaglaise ann an 1109. Chaidh an sgrìn Etheldreda a sgriosadh aig àm an Ath-leasachaidh ach mhair a' chathair-eaglais.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean Sasannach
Dùn-gainmhich Tottori
right|thumb|300px|Dùn-gainmhich Tottori right|thumb|300px|Sealladh bhon dùn as motha 'S e fàsach ann an Àisia a tha ann an   Dùn-gainmhich Tottori  (鳥取砂丘 Tottori sakyū, Beurla: Tottori Sand Dunes).
Tha e suidhichte faisg air a' bhaile Tottori ann an Honshū, an t-Seapan. 'S e seo an aon dùn-gainmhich a tha san t-Seapan.
Tha e nas motha na 30 cilemeatair ceàrnagach.
Baile Mhic Shamhráin
'S e baile ann an Contae an Chabháin a tha ann am Baile Mhic Shamhráin.
Dùn-gainmhich Tottori
Roinn-seòrsa:Fàsaichean Roinn-seòrsa:An t-Seapan
Baile Mhic Shamhráin
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae an Chabháin