cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pròiseact Foghlam Dà-chànanach nan Eilean Siar
Thòisich Pròiseact Foghlam Dà-chànanach nan Eileanan Siar ann an 1975 mar phìleat aig Comhairle nan Eilean Siar, ag amas air clann bhun-sgoile dà-chànanach oideachadh tro mheadhan na Gàidhlig agus na Beurla, agus tro churraicealam iomchaidh stèichichte air beatha agus àrainneachd nan eileanan.
'S ann an am fichead sgoil ann an sgìrean dùthchail anns na h-Eileanan a thòisich am Pròiseact, le taic bho Roinn Foghlam an Riaghaltais. Chaidh am pròiseact a leudachadh ann an 1978 gus tuilleadh sgoiltean a thoirt an sàs agus ghabhadh ri poileasaidh dà-chànanach airson sgoiltean an ùghdarrais air fad ann an 1981.
Ghabh sgoiltean ri dòighean-teagaisg ùra ri linn a' Phròiseict, nam measg ionnsachadh agus teagasg stèidhichte sa chiad dol a-mach air beatha agus eòlas na cloinne, pròiseactan agus teamaichean clas mar dhòigh gus curraicealam ceangailte a thabhann, agus fòcas sònraichte air Eòlas Arainneachd agus na h-Ealain Ghàidhlig. Ann an raon nan Ealan Gàidhlig bhathar a-meas aithris sgeulachdan agus sgilean-labhairt eile gu math cudromach agus bha oidhirp air a dèanamh obair-ealain a cheangail ri raointean eile sa churraicealam.
Chaidh grunn sreathan leabhraichean fhoillseachadh mar phàirt den phròiseact, nam measg leabhraichean Spàgan agus sgeama-leughaidh 'A' Ghrian'.
Tha tuilleadh fiosrachaidh mun chiad cheum den Phròiseact ann am Bilingual Education in the Western Isles, Scotland le Iain Moireach (Acair, 1984)
Ceanglaichean a-muigh
Fiosrachadh on Ionad Albannach airson Rannsachadh ann am Foghlam air a' Phròiseact Foghlam Dà-chànanach
Roinn-seòrsa:Foghlam Roinn-seòrsa:Gàidhlig Roinn-seòrsa:Na h-Eileanan Siar
1619
Bàsan
Roinn-seòrsa:1610an
Litium
'S e eileamaid cheimigeach a tha ann an litium le samhla Li agus àireamh atamach 3.
870an
Bha na 870an, sa 9mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 870 is 31 an Dùbhlachd 879.
Pennsylvania
'S e tè de na Stàitean Aonaichte a tha ann am  Pennsylvania. Tha i suidhichte san àirde an ear-thuath na dùthcha. Tha 12,702,379 duine a' fuireach anns an stàite. Tha Harrisburg na prìomh-bhaile ach 's e Philadelphia am baile as motha a tha ann am Pennsylvania. Tha e air a bhith na stàit bho 12 an Dùbhlachd 1787.
870an
Roinn-seòrsa:9mh Linn *
Litium
'S e meatailt alcalaidh a tha ann, agus tha e soladach aig teòthachd sheòmair. Tha ceimigeachd na litium coltach ri ceimigeachd an sodium, potasium is eileamaidean eile anns a' chiad cholbh a' chlàr pillteach. Tha e lasanta agus e ag iom-obrach gu luath cuide ri uisge, mar sin taisgear e mar as trice fo ola. thumb|Lithium battery Tha dà iosatòp seasmhach agus nàdarra aig litium, 6Li agus 7Li.
625
Bàsan
Roinn-seòrsa:620an
Pennsylvania
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Stàitean de na Stàitean Aonaichte Roinn-seòrsa:Na Stàitean Aonaichte
Litium
Taisgealadh
Ann an 1817 lorg Johan August Arfwedson eileamaid ùr ann an peatalait. Dh'ainmhich Jöns Jacob Berzelius e litium air a' Greugach λίθος, no "clach". Ann an 1821 rinn William Thomas Brande lithium fìor-ghlan nuair a chuir e sruth dealain tro litium ogsaid.
Cleachdadh
Cleachdar litium ann am bataraidhean, ann an crèis agus ann am puisteal is glainne. Tha i a' lùghdachadh teòthachd leaghaidh na glainne.
Cydweli
Tha am baile Cydweli ann an Sir Gaerfyrddin, a' Chuimrigh. Tha e 51.5 mi (82.9 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 179.8 mi (289.3 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 3402 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 1510 (44.4%); rugadh 79% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Innis Tuathar
thumb|Eaglais ann an Innis Tuathar 'S e baile-beag ann an Siorrachd Pheairt is Cheann Rois a tha ann an Innis Tuathar no Innis Tuathair (Beurla: Inchture). 'S e seo na co-chomharran aige: 56° 26′ 0″ Tuath agus 3° 10′ 0″ Iar.
Sevilla
‘S e baile mòr ann an ceann a deas na Spàinne a th’ ann Sevilla (IPA: seˈβiʎa, Arabais: شبيلية, Beurla: Seville, Fraingis: Séville, Portagailis: Sevilha, Eadailtis: Siviglia). ‘S ann às an Laideann Hispalis a th' ann an t-ainm agus tha e suidhichte aig dìreach 7m os cionn ìre na mara ri taobh na h-Aibhne Guadalquivir, 153km air falbh bho Mhadrid, prìomh-bhaile na dùthcha agus 209km bho Mhálaga. Tha am baile air an àirde an iar Andalusia agus ‘s e prìomh-bhaile na coimhearsnachd le fèin-riaghlaidh a th' ann. Tha 699,759 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile, am baile as motha Andalusia agus an 4mh baile as motha na Spàinne.
Innis Tuathar
Ann an 2001 bha 735 duine a' fuireach an seo.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Sevilla
Freumhan an ainm
Tha luchd-rannsachaidh uile dhen bheachd gur ann à Spal (Gàidhlig: àite làn) ann an Tartesianais a tha an t-ainm. Chaidh sin atharrachadh gu Hispalis ann an Laideann fo na Ròmanaich agus an uair sin gu أشبيليّة (Ishbiliya) ann an Arabais air sàilleabh nach robh P anns a’ chànan aca: ‘S e Imala a tha air a’ phròiseas sin. 'S ann mar sin a thàinig am facal Sevilla dhuinn an ann Spàinntis an latha an-diugh.
Eachdraidh
Thuit am baile dha na reubaltaich Faisisteach beagan an dèidh an ar-a-maich an aghaidh an Riaghaltais aig toiseach tòiseachaidh Cogadh Sìobhalta na Spàinne ann an 1936, ged a bha an corr dhen roinne dealas dhan Phoblachd.
Cruinn-eòlas
A rèir figearan an Riaghaltais, 's e an Lùnastal a' mhìos as teotha agus e am Faoilleach a' mhìos as fhuaire ann an Sevilla. Cha tuit ach 539mm de dh'uisge air a' bhaile fad na bliadhna - 634mm nas lugha na Steòrnabhagh (1173mm) - leis gur e àite tioram a th' annː center|600px
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Spàinn Roinn-seòrsa:Bailtean na Spàinne
626
626
Bàsan
Roinn-seòrsa:620an
Seulra
Cainnt Ghàidhlig aosmhor, sònraichte o seann ri na ceàrdaich. B' e creideamh nan ceàrd fhèin gur e chainnt fa-leth a bha anns an Seulra, ach is e a bha ann ach cruth dìomhair na Gàidhlig, cruthaichte le atharrachadh fuaimean neo òrdugh nan fuaim taobh a-steach facail fa-leth.
Seumas Ó Conghaile
B' e neach-poileataigs Èireannach a bh' ann an Seumas Ó Conghaile, Seumas Connolly no James Connolly ann am Beurla (5 an t-Ògmhios 1868–12 an Cèitean 1916).
Seulra
Tha ainm air a' chainnt fhèin a' comharrachadh an dà fheart. Is e a tha ann "Seulra" ach "Beurla" le "Seilleach" an aite "Beith" agus "Ruis" is "Luis" air gabhail ionad a cèile. Tuigsear, gur e cainnt aosmhor a tha anns an t-Seulra, agus anns an linn a chaidh a chruthachadh cha robh am facal "Beurla" a' ciallachadh canan sònraichte mar a tha e an-diugh ach "canan" san fharsaingeachd. Mar sin chan eil "An Seulra" ach a' ciallachadh "An Canan".
Seumas Ó Conghaile
Sgeul-bheatha
Rugadh Connolly ann an Dùn Èideann, faisg air Geata nam Bò, anns an sgìre a bha aithnichte mar "Èirinn Bheag". Chaidh a thogail ann an teaghlach Èireannach a bha fìor bhochd. Bha athair ag obair mar cheartair. Dh'fhàg Connolly Sgoil an Naoimh Phàdraig nuair a bha e deich bliadhna a dh'aois, agus fhuair e obair aig pàipear-naidheachd, Evening News. Nuair a bha e ceithir bliadhna deug a dh'aois, ghabh e anns an Arm Bhreatannach agus chaidh a chur a dh'Èirinn. Phòs e ann am Peairt ann an 1890.
As dèidh do Chonnolly an t-arm fhàgail, bha e 'n sàs ann am poileataigs sòisealach ann an Alba. Ann an 1896, dh'imrich e a Bhaile Àtha Cliath agus chuir e air dòigh Pàrtaidh Poballach Sòisealta na h-Èireann.
Seulra
Tùsan
Roinn-seòrsa:Cànain Innd-Eòrpach Roinn-seòrsa:Gàidhlig
Seumas Ó Conghaile
Sgeul-bheatha
Chaidh a chur gu bàs as dèidh Ar-a-mach na Càisge, còmhla ri Pàdraig Mac Piarais, Seán Mac Giolla Bhríde agus, daoine eile a bha 'n sàs anns an ar-a-mach.
Buaidh Chonnolly
Ann an Alba, dhrùidh beachdan is beatha Chonnolly gu mòr air Iain MacGilleEathain (1879-1923), neach-poileataigs cliùiteach.
Bha am bàrd Somhairle MacGill-Eain a' toirt spèis mhòr do Chonnolly, mar a chithear anns na dàin aige: "Àird-Mhusaeum na h-Èireann".
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
1 an t-Sultain
'S e 1 an t-Sultain an 244mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (245mh ann am bliadhna-leum). Tha 121 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
thumbnail|160px|[[Francis William Aston]]
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
970an
Bha na 970an, sa 10mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 970 is 31 an Dùbhlachd 979.
Roinn-seòrsa:10mh Linn *
Llysfaen
Tha am baile Llysfaen ann an Conwy, a' Chuimrigh. Tha e 126.2 mi (203.0 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 192.9 mi (310.4 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 2621 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 552 (21.1%); rugadh 65% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Roinn (matamataig)
'S e roinn (no roinneadh), obrachadh na h-àireamhachd a tha mùiteach ri iomadachadh. Gus seo a chur an cèill gu sònraichte, mas e a a ni c uairean de b:
's e c a th' ann ma tha a air a roinn le b, mur eil neoni a th' ann am b:
Anns a' cho-aontar seo, 's e an duais-roinn a th' anns an a, an roinniche a th' anns a' b agus an roinn-àireamh a th' anns an c. Chan eil mìneachadh air a thoirt do roinn le neoni.
Comharrachadh
Thèid roinneadh a sgrìobhadh gu cumanta leis an duais-roinn os cionn an roinniche agus loidhne còmhnard eatarra. Mar eisimpleir sgrìobhte a air a roinn le b mar:
Tha an dòigh seo cumanta ann an iomadh cànan prògramaidh.
Tha comharra sònraichte aig roinnidh ( ÷ ) ged nach eil e air a chleachdadh gu cumanta ach san àireamhachd shìmplidh:
Roinneadh àireamhan slàn
Anns a' chiad chùis os cionn, canaidh sinn gu bheil an duais-roinn so-roinnte (slàn) le 3. Anns an dara chùis, tha 2 air fhàgail an dèidh do 11 air a roinn le 3. Canaidh sinn an còrr ris na tha air fhàgail den duais-roinn an dèidh a roinnidh leis an roinniche, agus faodar an roinn-àireamh agus an còrr a thoirt mar buil na roinnidh:
Tha e nas cumanta, ge-tà, buil na roinnidh a thoirt mar àireamh mheasgaichte no àireamh dheicheach:
Roinneadh àireamhan coimeasta
Faodar buil roinneadh dà àireimh coimeasta a shàr-mhìneachadh mar a leanas:
far a bheil p, q, r agus s nan slàn-àireamhan agus chan fhaod ach p a bhith co-ionnan ri neoni. Tha an sàr-mhìneachadh seo a' dèanamh cinnteach gur e obrachadh mùiteach iomadachaidh a th' ann an roinnidh.
Tha obrachadh na roinnidh dùinte ann an àlach nan àireamhan coimeasta. 'S e sin ri ràdh gur h-e àireamh choimeasta a th' anns gach roinn-àireimh bho roinneadh àireamhan coimeasta. Tha obrachadh na roinnidh fosgailte ann an àlach nan slàn-àireamhan oir tha roinn-àireamhan ann nach eil nan slàn-àireamhan mar os cionn.
Roinneadh fìor-àireamhan
Faodar roinneadh fìor-àireamhan a shàr-mhìneachadh mar obrachadh mùiteach ri iomadachadh:
Roinneadh àireamhan co-fhillte
Gus dà àireimh cho-fhillte a roinn, dèan fìor-àireamh den roinniche le bhith ag iomadachadh leis an àireimh cho-chuingichte:
'S e fìor-àireamhan a th' ann an a, b, c agus d ach chan fhaod an dà rud c agus d a bhith co-ionnan ri neoni.
Ma tha na h-àireamhan co-fhillte an riochd pòlarach:
...agus a-rithist chan fhaod b a bhith co-ionnan ri neoni.
Roinn-seòrsa:Àireamhachd
1620
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1620 (MDCXX).
Bàsan
Roinn-seòrsa:1620an
Miami, Florida
'S e Miami (IPA: /maɪˈæmi ) an dàrna baile as motha a tha ann an Florida. Anns a’ bhliadhna 2011 bha 165,521 duine a’ fuireach an seo. Tha e suidhichte aig 2m os cionn ìre na mara. Tha an Cuan Siar san ear dhith.
Eachdraidh eile
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1825.
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean ann am Florida
Waterbeck
‘S e baile beag dùthchasail faisg air Logarbaidh, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th’ ann am Waterbeck. Tha e suidhichte aig 92m os cionn ìre na mara, air an àide an ear-dheas Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Dhùn Phrìs ro 1975), eadar Middlebie agus Langaim, faisg air inbhir na h-aibhnichean Beck agus Kirtle. Tha e 239km air falbh bho Obar Dheathain, 110km bho Ghlaschu, 27km bho Dhùn Phrìs agus 96km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. 'S e Beurla agus Beurla Ghallda th' ann an dà chànan aig a’ mhòr-chuid dhuibh ann am Waterbeck. Tha Eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas, coilltearachd agus dreuchdan ann an Logarbaidh. A bharrachd air sin, tha talla a' bhaile ann. Taobh fhoghlaim, tha bun-sgoil ann ach feumar a dhol dhan àrd sgoil ann an Logarbaidh.
Freumhan an Ainm
A rèir eòlaichean fhreumh-fhaclachd, tha a h-uile coltas ann gur ann à Lochlannais bekkr a tha ainm an àite seo. Bheireadh sin Allt an Uisge dhuinn sa Ghàidhlig. Gu h-inntinneach, 's e Beck fhèin a t-ainm a tha air an allt a shruthas faisge air a' bhaile. 'S ann gu math pailt 's a tha ainmean-àite Lochlannach ann an iar-dheas na h-Alba, gu h-àraidh nas fhaisge air a' Mhuir agus tha iad uile-làthaireach san sgìre eadar Inbhir Anainn agus Greatna.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Alba Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh Roinn-seòrsa:Siorrachd Dhùn Phrìs
Carcassonne
'S e baile eachdraidheil faisg air Narbonne, air àirde an iar-dheas na Frainge a th’ ann an Carcassonne (IPA: kaʁ.ka.sɔn, Ocseadanais: Carcassona, IPA: karka'suno). Tha e suidhichte aig 100m os cionn ìre na mara, ri taobh na h-aibhne (Fraingis: Rivière) Aude, anns an roinn (Fraingis: Département) Aude. Tha am baile 628km air falbh bho Pharis (Prìomh-bhaile na dùthcha), 294km bho Bhordeaux, 247km bho Mharseille agus 826km bho Lille. Tha 47,634 duine a’ fuireach anns a’ bhaile. Chaidh am baile (Carcasso) a chlàradh airson a’ chiad turas le Pliny. 'S e an 109mh baile as motha san dùthaich a th’ ann an Carcassonne.
627
627
Bàsan
Roinn-seòrsa:620an
Dùthaich Neodrail
Is e dùthaich neodrail a th' ann an dùthaich nach bi a' gabhail phàirt neo thaobh air gach taobh ann an cogadh air neo 's a tha an dòchas gum fuireach air a' chliathaich. Ann an dàimhean eadar-nàiseanta, mar sin bidh poileasaidhean neodrach ag amas air neodrachd a chumail an aghaidh còmhstri san àm ri teachd. Feumaidh bun-bheachd neodrachd a bhith eadar-dhealaichte bho bhun-bheachd neo-thaobhadh.
Carcassonne
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na Frainge Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Fhraing
Sagsainn
'S e saor-stàit Gearmailteach a tha ann an Sagsainn (Sachsen sa Ghearmailtis, Saxony sa Bheurla). Tha Dresden na phrìomh-bhaile.
Dùthaich Neodrail
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Cogadh Roinn-seòrsa:Poileataigs
Sagsainn
Suidheachadh
Tha Sagsainn ann an earra-dheas na Gearmailt. Tha Brandenburg agus Sagsainn-Anhalt air taobh tuath dheth. Anns an iar tha Thüringen agus Bayern ann. Ann an ceann a deas Sagsainn tha an t-Seic agus tha a' Phòlainn san ear.
Na bailtean mòra
Tha Dresden na phrìomh-bhaile Shagsainn. 'S e cridhe poileataigeach agus cultarach a th' ann. Tha Chemnitz anns an ear agus Zwickau anns an earra-dheas cudthromach airson eaconomaidh. 'S e Plauen anns an iar-dheas am baile as motha anns an Vogtland. Tha Görlitz air taobh an iar an abhainn Neiße. An dèidh an Dàrna Cogaidh chaill iad an dàrna pàirt dhen bhaille air taobh an ear na h-aibhne don Phòlainn. An-diugh 's e Zgorzelec an t-ainm a th' air a' phàirt Phòlannach.
Chan eil Bautzen anns an earra-dheas uabhasach mòr, ach 's e prìomh-bhaile nan Sorbach a th’ ann.
Cruth na tìre
thumb|right|300px|Cruth na tìre ann an Sagsainn Tha cruth na tìre Shagsainn ag atharrachadh bhon thuath, far a bheil an dùthaich rèidh, gu deas, far a bheil na beanntan àrda ann.
Timcheall air Leipzig tha an Leipziger Tieflandbucht ann, roinn far a bheil an talamh glè thorrach. Anns an àm a dh’fhalbh bha mòran mèinnean-ghuail ann. Ach an uair sin chuireadh craobhan is lusan air ais air an àite agus cleachdar e mar àite cleasachd an-diugh.
Ri taobh an abhainn Elbe agus timcheall air Dresden tha an Dresdner Elbtal (Gleann Elbe Dresden) ann. Eadar 2004 is 2009 bha pàirt den ghleann Elbe na Làrach Dhualchas na Cruinne den UNESCO. Air sgàth 's gu bheil an t-sìde nas blàithe agus nas tiorma an-sin, tha fìon-liosan agus àiteachas measan an seo.
Taobh an ear-thuath Shagsainn tha an Niederlausitz le coilltean-feàrna, talamh-fraoch agus coilltean-giùthsach ann.
Ach tha an Oberlausitz air taobh an earra-dheas Shagsainn ioma-chruthach. Tha an Oberlausitzer Heide und Teichgebiet faisg air Bautzen a' gabhail a-steach roinnean le fraoich is lochan a tha cudromach do bhith-chruinne. Mar sin chaidh e a dhìonadh mar Ionad-dìon Nàdair leis an UNESCO ann an 1996. Ann am mheadhan an Oberlausitz tha cnocan beaga ann le talamh math airson àiteachas. Air àirde a deas tha an Lausitzer Bergland ann a tha a' gabhail a-steach an Zittauer Gebirge. Tha a' chuid as motha den talamh à clachan ghràineil.
Tha Sächsisches Mittelgebirge le cnocan beaga sgaoilte bhon iar gu ear Shagsainn. Air àird a deas na dùthcha tha beanntan mòra ann ris an canar: Vogtland le Elstergebirge, Erzgebirge, Elbsandsteingebirge agus Lausitzer Bergland leis an Zittauer Gebirge (bhon iar gu ear).
Beanntan
thumb|right|Elbsandsteingebirgethumb|right|An abhainn Elbe ann an Dresden
Tha Schneehübel (974 m) agus Schneckenstein (883 m) anns am Vogtland. 'S e Hoher Brand (805 m) a' bheinn as àirde anns an Elstergebirge. Anns an Erzgebirge tha am Fichtelberg (1215 m), an Eisenberg (1208 m), an Auersberg (1019 m) agus an Einsberg (1003 m) nas àirde na 1000 meatair. Tha an Großer Zschirnstein (562 m) anns an Elbsandsteingebirge. 'S e Lausche (793 m) a' bheinn as àirde anns an Zittauer Gebirge.
Mion-chànain
Ann ann Sagsainn tha Sòrbais Uarach ga bruidhinn, gu h-àraidh eadar Bautzen (Budyšin), Kamenz (Kamjenc) agus Hoyerswerda (Wojerecy). Tha eadar 40,000 is 55,000 duine a' cleachdadh Sorbais Uarach mar phrìomh-chànain. 'S e Bautzen teis-meadhan nan Sorbach agus cridhe dhen bheatha chultarach. Tha mòran bhuidhnean an seo a tha ag obair gus a' chànain aca a shàbhaladh.
Tha inbhe thèarainte is oifigeil aig Sòrbais Uarach mar mhion-chànain anns a' Ghearmailt.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Göteborg
‘S e baile uabhasach mòr agus port cudromach air an àirde an iar-dheas na Suaine a tha ann an Göteborg (IPA: /ʝøtəˈbɔrj/, Beurla: Gothenburg, Liotuànais: Geteborgas, Laideann: Gothoburgum). Tha e suidhichte air caolas air a bheil Kattegat, a sgarras an t-Suain bho Danmhairg, aig beul na h-aibhne Göta, aig 10m os cionn ìre na mara, anns an roinn (Suainis: län) Västra Götaland, 396km air falbh bho Stockholm (prìomh-bhaile na dùthcha), 191km bho Helsingborg, 244km bho Mhalmö, 409km bho Uppsala agus 1,035km bho Bhoden. Chaidh Göteborg a stèidheachadh ann an 1621 leis an rìgh Gustavus Adolphus II, agus tha an t-ainm a' ciallachadh Dùn nan Gotach sa Ghàidhlig. Tha 526,054 duine a' fuireach ann, is 945,713 san sgìre air fad. 'S e a dàrna baile as motha na Suaine a tha ann cuideachd. Tha Alba agus na Tìrean Ìsle air buaidh mhòr a thoirt air Göteborg fad na linntean tro mheadhan a' mhalairt agus tha fiù 's sloinnidhean Albannach cumanta sa bhaile gus an latha an-diugh. 'S e an treas fear as aosta na dùthcha a th' ann Oilthigh Ghöteborg.
Freumhan an Ainm
Ged nach eil freumh-fhaclachd an ainm seo cho soilleir tha e coltach gur ann à gotn (Gàidhlig: gotach) agus borg (dùn) a tha an t-ainm. Bheireadh sin Dùn nan Gotach dhuinn sa Ghàidhlig an latha an-diugh agus Gothenburgh sa Bheurla Ghallta. 'S e co-dhàimh leis A' Bheurla Ghallda burgh a th' ann am borg.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean anns an t-Suain Roinn-seòrsa:An t-Suain
280an
Bha na 280an, sa 3mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 280 is 31 an Dùbhlachd 289.
Bliadhnaichean
Roinn-seòrsa:3mh Linn *
Tenacious D
250px
Ceangailtean a-muigh (sa Bheurla)
Tenacious D
Caisteal Inbhir Nis
thumb|Caisteal Inbhir Nis
Tha Caisteal Inbhir Nis ann an teas-mheadhan bhaile Inbhir Nis, faisg air an drochaid a tha a’ dol tarsainn an abhainn.
Bha seann chaisteal air an làraich, ach ann an 1746 dh'òrdaich am Prionnsa Teàrlach gun deigheadh an caisteal a leagail gu talamh gus nach fhaigheadh na Hanobharanaich e. Ann an 1834 chaidh an làrach a ghlanadh agus chaidh tòiseachadh air togail a' chaisteil is aithne dhuinn an-diugh. Chaidh a thogail ann an dà phàirt agus bha an obair deiseil ann an 1846.
Ceanglaichean a-mach
Inbhir Nis
Torm-fheadan
thumb|Dà thorm-fheadain
'S gaoth-ionnsramaid a tha ann an torm-fheadan.
thumb|Rainnse an torm-fheadain
Tha an rainnse aige o B♭1 gu E5, ach tha e mar as trice a' cluich pong san rainnse baratoin.
Faic cuideachd
Roinn-seòrsa:Innealan-ciùil
Asmara
Is e prìomh-bhaile na h-Eartra a tha ann an Asmara. 'S e am baile as motha anns an dùthaich cuideachd. Tha am baile suidhichte ann am meadhan na dùthcha. Tha Asmara 706km air falbh bho Addis Ababa (An Aetiòp), 1,635km bho Mhogadishu (Somalia), 1,413km bho Dhiuba (Sudan-a-Deas), 686km bho Khartoum (Sudan), 1,862km bho Nairobi (Ceinia) agus 616km bho Dhijbouti. Tha e suidhichte ann am meadhan na dùthcha, aig 2,360m os cionn ìre na mara.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Afraga Roinn-seòrsa:Afraga-an-Ear
Eric Betzig
'S e fiosaigiche às na Stàitean Aonaichte a tha ann an Eric Betzig.
Loch na Mnà
thumb|Sealladh air Loch na Mnà. Tha [[an t-Eilean Sgitheanach air a chùlaibh]]
Eric Betzig
Tha e ainmeil airson an obair aige ann am maicreosgopaidh co-fhòcasach.
Loch na Mnà
'S e loch ann an Alba a tha ann an Loch na Mnà. Tha e suidhichte ann an Ratharsair ann an ceann a deas an eilein. Tha Hallaig san àirde an ear dheth. Tha e na laighe deas air Dùn Caan. Tha Loch na Meilich san àirde a tuath agus Loch a' Chadha-chàrnaich san ear-thuath dheth. Chan eil duine sam bith a' fuireach air bruach an locha. Tha dìreach slighe a' dol seachad air.
Eric Betzig
Beatha
Rugadh e ann an Ann Arbor ann am Michigan agus dh'ionnsaich e fiosaigs aig an Institiud Calafòrnia Teicneolais. Sgrìobh e an tràchdas aige, "Maicreosgopaidh sganaidh radharcach anns an raon fagas" fo Aaron Lewis is Michael Isaacson, ann an Oilthigh Chornell.
Loch na Mnà
Tha Loch na Mnà cho mòr ri 10.1 acair. 'S e 1.2 km (0.7 mìle) an cuairt-thomhas aige agus tha e mu 547 m a dh'fhad san àite as dìriche. Chan eil eilean anns an loch seo. Tha bàrr uisge an locha mu 308 m (1010 troigh) os cionn na mara agus tha e mu 1.2 km (0.7 mìle) air falbh bhon mhuir.
Eric Betzig
Beatha
An dèidh don tràchdas aige dh'obraich e aig Bell Labs. An sin dh'obraich e airson an companaidh aig athair, agus ann an 2006 ghluais e don Campas Rannsachaidh Janelia Farm ann an Ashburn, Virginia.
Loch na Mnà
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba Roinn-seòrsa:Ratharsair
Eric Betzig
Urraman
Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 2014 còmhla ri William Moerner is Stefan Hell.
2 an t-Sultain
'S e 2 an t-Sultain an 245mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (246mh ann am bliadhna-leum). Tha 120 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
McLemoresville, Tennessee
Is e baile beag air taobh an deas Na Stàitean Aonaichte ann an Tennessee a tha ann an McLemoresville. Anns a’ bhliadhna 2000 bha 352 duine a’ fuireach an seo. Tha e suidhichte aig 130m os cionn ìre na mara.
Eachdraidh eile
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1820.
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Tennessee
José Saramago
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Litreachas Roinn-seòrsa:Daoine às a' Phortagail
HuMP
thumbnail|[[Am Meall le tobhtaichean Eòrasdail air a bheulaibh.]] 'S e beinn ann am Breatainn a th' ann an HuMP aig a bheil 100 meatair de dh'àirde rinneadh air a' char as lugha.
Chaidh an liosta a chruinneachadh le Mark Jackson le a bhith a' cleachdadh mòran tùsan eadar-dhealaichte. Chaidh an liosta fhoillseachadh air loidhne ann an 2010 fon ainm More Relative Hills of Britain. Uile gu lèir tha gu bhith 3,000 HuMPs ann am Breatainn.
Iomraidhean
*
2010an
Bidh na 2010an, eadar 1 am Faoilleach 2010 is 31 an Dùbhlachd 2019. Se an dàrna deich-bliadhna den linn
Mochdre
Tha am baile Mochdre ann an Conwy, a' Chuimrigh. Tha e 127.6 mi (205.3 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 196.6 mi (316.4 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 1847 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 416 (22.5%); rugadh 65% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
2010an
Roinn-seòrsa:21mh linn *
Mochdre
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Conwy Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
628
Bàsan
Roinn-seòrsa:620an
Inbhir Ghobhraidh
thumb|Inbhir Ghobhraidh 'S e baile-beag ann an Siorrachd Pheairt is Cheann Rois a tha ann an Inbhir Ghobhraidh (cuideachd air a litreachadh mar Inbhir Ghobharaidh; Beurla: Invergowrie). 'S e seo na co-chomharran aige: 56° 27′ 0″ Tuath agus 3° 3′ 0″ Iar.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Uisge
Is docha tha thu lorg uisge-adhair
right|thumb|Boinneag uisge
Is e a tha ann an uisge na lionn trid-shoilleir gun dath. Tha e na co-thàthadair de dh'haidridein is de dh'ogsaidean le foirmle cheimigeach H2O.
Beartan fiosaigeach
Theid a reothadh aig 273K (0 °C) agus theid a ghoilleadh aig 373 K (100 °C) fo brùthadh àbhaisteach.
Chan eil cuideam moileciuileachd de uisge ach 18 Da agus tha puing a' ghoillidh anabarrach ard airson moileacul cho aotrom. Is e brigh don fheart seo de uisge gum bithidh co-taruinn lag eadar moileaculan uisge fa-leth gan cruinneachadh nan sianaran. An luib sin bithidh cuideam moileciulachd eifigeachd de uisge nas fhaisg air 108 Da agus tha teothachd ghoillidh de 373 K na cho-dhearbhadh. Nuair a ghoilleas uisge, theid sgaradh air na moileciulan fa-leth agus tha seo aig adhbharachadh meudachadh mor an toirt an stoith an co-mheas le toirt an uisge, (Theid meudachadh an toirt de mu deidhinn 1400 uraid nuair a rachas iompachadh de uisge ri stoth fo brùthadh abhaisteach). Is e am feart meudachaidh seo a tha na h-adhbhar gu bheil stoth na struthach-iomain eifigeachd airson gne de innealan-teis.
Ainmean
Canar deagh ris an teann-stuth, agus stoth ris an staid ghasach. Nuair nach eil salann ann, tha cuid de dhualchainntean a' toirt “bùrn” air, le frith-fhacal sàl.
Ankara
'S e baile, sgìreachd bhaile (Turcais: Büyükşehir Belediyesi) agus prìomh-bhaile na Tuirce a th' ann an Ankara (IPA: aŋkaɾa, Greugais: Ἄγκυρα, Laideann: Ancyra, seann-ainm: Angora). 'S e an dàrna baile as motha den dùthaich an dèidh Istanbul. Tha Ankara suidhichte eadar Amasya agus Istanbul.
Uisge
Ceanglaichean-amach
* Roinn-seòrsa:Eòlas-nàdair
Ankara
Eachdraidh
Chaidh Pàrtaidh a' Cheartais agus Leasachadh a stèidheachadh an seo ann an 2001.
Aistean co-cheangailte
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Tuirc Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Àisia Roinn-seòrsa:Prìomh-Bhailtean na Roinn Eorpa Roinn-seòrsa:Bailtean anns an Tuirc
380an
Bha na 380an, sa 4mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 380 is 31 an Dùbhlachd 389.
Bliadhnaichean
Roinn-seòrsa:4mh Linn *
Donetska Oblast
'S e tè dhe na 24 roinnean anns an An Ucràin a th'ann an Donetska Oblast (Ucràinis: Донецька область, ainm neo-fhoirmeil: Donechchyna). 'S e Donetsk fhèin 's a th' ann prìomh-bhaile na roinne de jure, ach 's Kramatorsk a tha a' dèanamh a' ghnothaich fhad 's a tha an cogadh ann. Tha i suidhichte air an àirde an ear-dheas na dùthcha, faisg air na crìochan leis An Ruis. Le 4,100,280 neach-còmhnaidh, 's ann aicese 's a tha an àireamh-sluaigh as motha na oblast no oblast sam bith eile san Ucràin.
Eachdraidh
Bhuinneadh talamh ann an ceann a tuath na h-oblast gu Slobozhanshchyna anns na 17mh Linn agus 18mh Linn, air crìochan a deas Iompaireachd na Ruise. Chaidh Donetska Oblast fhèin a chruthachadh ann an 1932 le pìosan bho Kharkivska Oblast, Dnipropetrovska Oblast agus Kharkiv fhèin. Chanadh Yuzivka Oblast ris fo na Nàsaich eadar 1941 agus 1943 agus an uair sin Stalino Oblast gu ruige 1961. Rinn an Holodomor - Gort na h-Ucràine - droch sgrios air an sgìre seo agus chaochail 230,800 leis an acras. Bhòt 83.9% nan daoine ann an Donetska Oblast airson neo-eisimeileachd na h-Ucràine san reifreann nàiseanta ann an 1991.
1621
MDCXXII
Bàsan
Roinn-seòrsa:1620an
Michelangelo
'S e deilbhear, peantair, cruth-ealantair, ailtire agus bàrd Eadailteach a bha ann am Michelangelo Buonarroti (ainm slàn Michelangelo di Lodovico Buonarroti Simoni, IPA: /mikeˈlandʒelo di lodoˈviːko ˌbwɔnarˈrɔːti siˈmoːni/, 6 am Màrt 1475, Caprese-18 an Gearran 1564, An Ròimh). Bha e beò aig àm Linn an Ath-bheòthachaidh. Am measg nan ìomhaighean snaighte as ainmeile leis tha David agus Pietà vaticana, agus tha e cuideachd glè chliùiteach air sàilleibh nan dealbhan air ballachan is mullach a' Chaibeal Sistine. Thug e buaidh uabhasach làidir air El Greco.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eòlaichean agus Innleachdairean Roinn-seòrsa:Bàird Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Eadailteach Roinn-seòrsa:Daoine às an Eadailt
Caisteal Urchadain
thumb|Caisteal Urchadain: an tùr
Tha Caisteal Urchadain (no Caisteal na Sròine. Beurla: Urquhart Castle) air ruadh air bruach Loch Nis, faisg air a’ bhaile Druim na Drochaid.
Ceanglaichean a-mach
Urchadan Roinn-seòrsa:Àrainneachd Eachdraidheil Alba
Stèisean Obar Dheathain
'S e Stèisean Obar Dheathain (Beurla: Aberdeen railway station) am prìomh stèisean-rèile ann an Obar Dheathain. Tha dà shlighe a-steach agus còig àrd-chabhsairean ann.
Seirbheisean
Tha seirbheisean ag obrachadh le Rèile na h-Alba. Tha seirbheisean ann bho Obar Dheathain gu Dùn Èideann, Glaschu agus Inbhir Nis.
Tha ScotRail ag obrachadh an Caledonian Sleeper gu London Euston gach là cuideachd. Tha Virgin Trains East Coast ag obrachadh seirbheisean gu London Kings Cross.
<br style="clear: both;" />
{| class="toccolours" border="1" cellpadding="4" style="margin: 0 auto; border-collapse: collapse; text-align: center;" ! Stèisean roimhe ! colspan="3" | National Rail ! an ath stèisean CrossCountry Loidhne Dùn Èideann gu Obar Dheathain Loidhne Glaschu gu Obar Dheathain Loidhne Obar Dheathain gu Inbhir Nis Caledonian Sleeper Prìomh Loidhne <br style="clear: both;" />
Roinn-seòrsa:Trafaig Roinn-seòrsa:Giùlan Roinn-seòrsa:Stèiseanan
Àird Talla
Se baile ann an Ìle a tha ann an Àird Talla (Beurla: Ardtalla).
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Ìle
Orlando, Florida
Tha Orlando na bhaile mòr ann an stàit Florida, Na Stàitean Aonaichte. Tha e suidhichte ann am meadhan na stàite. Anns a’ bhliadhna 2011 bha 238,300 duine a’ fuireach an seo. Tha e suidhichte aig 25m os cionn ìre na mara.
Eachdraidh eile
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1875.
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean ann am Florida
Erie, Pennsylvania
'S e baile ann am Pennsylvania, sna Stàitean Aonaichte, a th' ann an Erie. Anns a’ bhliadhna 2012 bha 101,047 duine a’ fuireach an seo. Tha e suidhichte aig 223m os cionn ìre na mara.
Eachdraidh
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1795.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean ann am Pennsylvania
Corsock
Freumhan an ainm
Chaidh am baile a chlàradh airson a' chiad turais ann an 1527 mar Karsock. Tha e coltach gur ann à Cors neo crìoch agus am meanbhan og ann an seann chuimris a tha an t-ainm. 'S ann gu math pailt a tha ainmean-àite ann an Cuimris ann an ceann a deas na h-Alba.
Cynwyl Elfed
Tha am baile Cynwyl Elfed ann an Sir Gaerfyrddin, a' Chuimrigh. Tha e 59.5 mi (95.7 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 183.7 mi (295.6 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 1004 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 528 (52.6%); rugadh 63% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sir Gaerfyrddin Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
629
Bàsan
Roinn-seòrsa:620an
Moya Brennan
Air chantainn ri Moya Brennan nas chumanta. Air bhreith ann an Gaoth Dobhair An Lùnasdal 4mh 1952 ris an ainm Máire Ní Bhraonáin (air fhaicinn nas chumanta ri Moya Brennan sa' Bheurla).
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Daoine à Èirinn Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil Roinn-seòrsa:Seinneadairean
Uisge-adhair
Is docha tha thu lorg àile-uisge, ceò neo hàidreadean
right|thumb|Uisge-adhair
Tha uisge-adhair neo frasachd na uisge a thuit a-nuas bhon adhar. Nuair a tha e reòite, se sneachda a tha air. Far a bheil an t-uisge gann, bidh fàsach ann.
Roinn-seòrsa:Eòlas-aimsir
Armenia (baile)
‘S e prìomh-bhaile na roinne Quindío, ann an Coloimbia, a th’ ann an Armenia. Tha e suidhichte aig 1,551m os cionn ìre na mara, 259km air falbh bho Bhogotá, agus tha teodhachd mheadhanach dhe eadar 18° agus 22° aige, rè a’ bhliadhna. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1889 anns an sgìre ris an canar Meadhan a’ Chofaidh (Spàinntis: El Eje Cafetero). Tha eaconomaidh a’ bhaile gu math crochte air gnìomhachas a’ chofaidh. Bha àireamh-shluaigh dhe 280,930 aig a' bhaile fhèin ann an 2005, a-rèir a’ chunntas-sluaigh mu dheireadh. 'S e Armenia an 21mh baile as motha na dùthcha. Chaidh am baile a steidheachadh air 14 an Dàmhair 1889.
Freumhan an Ainm
Bha am baile air a bhith ainmeachadh Villa Holguín leis gur e Carlos Holguín a bha na cheann-suidhe aig àm steidheachadh a' bhaile, ach rinn na Ruisiannach droch mhort ann an Airmeinia. Le sin fhuair am baile ainm eile mar chuimhne air ìobairtich a' Mhuirt.
Sluagh a' bhaile
Ged a tha 280,930 nan tàmh anns a' bhaile, chan eil ach 7,816 dhuibh  a' fuireach anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile. Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin. Air adhbharan trioblaidean poileataigeach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail.
Taobh chinnidh, ' s e Daoine geala/mestizos a th'ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann an Armenia. A bharrachd air sin. ‘s e Tùsanaich a th’ann 0.6% agus tha 3.4% dhe daoine le freumhan ann an Afraga. ' S urrainn dhan 94% dhe na daoine ann an Armenia leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, tha fòn aig an taigh aig 68.1% dhe na dachannan.
Fèisean
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Armenia. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid Chaitligeach a th’ann fhathast,  fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s tha beairteas cultarail na dùthcha.
Ceanglaichean a-mach
An t-sìde ann an Armenia
Roinn-seòrsa:Coloimbia Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Coloimbia
631
Bàsan
Roinn-seòrsa:630an
2020an
Bidh na 2020s, eadar 1 am Faoilleach 2020 is 31 an Dùbhlachd 2029. Se na ochdamh deich-bliadhna den linn.
Caisteal Inbhir Lòchaidh
thumb|Caisteal Inbhir Lòchaidh
Tha Caisteal Inbhir Lòchaidh (Beurla: Inverlochy Castle) dà mhìle tuath air baile a' Ghearasdain.
Ceanglaichean a-mach
Inbhir Lòchaidh
Carlos Lemos Simmonds
B’ e Carlos Apolinar Lemos Simmonds (Popayán, 23 an Dàmhair 1933 — Bogotá, 30 an t-Iuchar 2003) fear-lagha, neach-poileataigs, ùghdar, riochdaire dioplòmasach agus neach-aithris à Coloimbia, a bha na leas cheann-suidhe na dùthcha nuair a leig Humberto de la Calle an dreuchd aige agus an uair sin na cheann-suidhe na dùthcha fad dà latha deug ann an 1998, nuair a bha Ernesto Samper às an làthair, o chionn 's gur robh e gu math tinn.
Beatha Pearsanta
Rugadh e ann am baile Popayán air an 23 latha dhen Dàmhair 1933, is e dotair agus riochdaire dioplòmasach a bh’ann athair, Antonio José Lemos Guzmán. Bha athair na reachdadair aig an Oilthigh a' Chauca agus na thosgair anns an t-Sile. ‘S e María ("Maruja") Simmonds a bh’ann a mhàthair, agus chaochail ise nuair a bha i òg, ga leigeil na thàcharan.
Fhuair e a chuid fhoghlaim aig an sgoil Champagnat ann am Popayán. Ann uair sin rinn e na deuchainnean àrd-ìre aig an Oilthigh na Cauca, far an tug e ceum ann an lagh mu dheireadh thall.
Phòs e Maria Victoria Pérez, is fhuair iad ceathrar duine chloinne còmhla fad 25 bliadhna dhe pòsadh. A dh’aindeoin sin, ‘ s e an dàrna tè a bh’aige, Martha Blanco, anns an robh e trom ann an gaol co-dhiù. Choinnich e nuair a bha iad an sàs anns an iris Consigna i.
Toni Morrison
'S e sgrìobhadair às na Stàitean Aonaichte a tha ann Toni Morrison. Rugadh i mar Chloe Wofford ann am baile beag ris na canar Lorain, Ohio, ann an 1931. Bha i na h-oileanach aig Oilthigh Howard agus Oilthigh Chornell is thill i dhan Oilthigh Howard agus theagaisg i litreachas mus deach i gu Shyracuse far an do dh'obraich i airson an fhoillsicheir Random House.
Carlos Lemos Simmonds
Beatha ann am Poileataigs
An dèidh a chuid fhoghlaim fhaighinn, fhuair e dreuchd mar Bhreitheamh a’ bhaile ann am Piéndamo, ann an Cauca. An uair sin chaidh e gu Bogotá, far an toiseach e ann an poileataigs mar chomhairliche a’ phrìomh-bhaile, aig toiseach na 1970an, far an d’fhuair e trì teirmean agus le sin b’ urrainn dha àite anns a’ phàrlamaid fhaighinn. Bha Lemos na Rùnaire Coitcheann Ceannas na Poblachd anns an Riaghaltas aig Julio César Turbay Ayala, agus an uair sin na Mhinistear na Dùthchannan Cèin, na Ministear a’ Conaltraidh, na Ministear an Riaghaltais agus na Ministear a’ Cheartais.
Toni Morrison
Dh'fhoillsich i a ciad nobhail, The Bluest Eye, ann an 1970, is a nobhail as ainmeile, Beloved, ann an 1987.
Carlos Lemos Simmonds
Beatha ann am Poileataigs
Chaidh e a dh’ainmeachadh mar Thosgair na dùthcha dha na OEA, anns an Ostair, ann am Breatainn, Seanadair, leas cheann-suidhe agus, mu dheireadh thall, ceann-suidhe na dùthcha fhèin. B’ fheudar dhàsan an ceannas a ghabhail os làimhe fad naoi latha nuair a bha Ernesto Samper os cionn an Riaghaltais. Bha Lemos air àite an leas cheann-suidhe ro làimhe fhaighinn, Humberto de la Calle, o chionn 's gun do leig esan an dreuchd agus oir bha Samper fhèin cho tinn gum b’ fheudar dha an ceannas a leigeil gu sealach.
Toni Morrison
Theagaisg i aig Oilthigh Phrinceton eadar 1989 is 2006.
Carlos Lemos Simmonds
Beatha ann am Poileataigs
Rinn e iomadh rud airson na dùthcha. Mar bhall Coimisean Comhairleachaidh na Dùthchannan Cèin chuidich e leis ann iomairt an aghaidh Niocaragua a bha a’ tagradh na h-eileanan Coloimbianach San Andrés y Providencia. Bha e an sàs anns an rèiteachadh a chruthaich còrdadh na Sìthe leis a’ Buidhne Guerrilla M-19 ann an 1990. Bha e na ball a’ Co-chruinneachaidh Bhun-reachdail Nàiseanta a sgrìobh Bun-Reachd ùr ann an 1991.
Toni Morrison
Urraman
Bhuannaich i an Duais Pulitzer airson Ficsein ann an 1988, agus an Duais Nobel ann an Litreachas ann an 1993. S' e an ochdamh tè a choisinn an duais seo a tha innte.
Carlos Lemos Simmonds
Ceann-suidhe eadar-amail na dùthcha
An dèidh do Lemos a bhith na cheann-suidhe eadar-amail, is nach mhair e ach naoi latha anns an dreuchd, fhuair an deagh pheinsean ceann-suidheil aige dubh chàineadh anns na meadhanan aig ìre nàiseanta o chionn 's cho goirid a bha an t-àm aige san dreuchd. Bhuail an càineadh sin bròg air Lemos agus mar a mhìnich e anns na còmhraidhean a rinn e leis na meadhanan an dèidh an ceannas a leigeil. Dhìonadh esan fhèin is e ag ràdh nach do dh’fhàs e beartach idir agus gur e dìreach aideachadh airson beatha fada ann an seirbheis na dùthcha a bh’ann am peinsean aige. Cho-dhùin Lemos urram ceannard na stàite a dhiùltadh an dèidh a bhàis, o chionn 's nach do lùghdaich na càinidhean sin idir.
Toni Morrison
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Litreachas Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Aimeireaganach Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Carlos Lemos Simmonds
Bàs
Bhàsaich e anns an Ospadail El Country ann am Bogotá air an 29mh latha dhen Iuchar 2003 le aillse, aig seachdad bliadhna a dh’aois. Mar a dh’iarr esan fhèin, chaidh an duslach aige a chaoineadh ann an dòigh stuama dìreach anns an leabharlann a chruinnich e anns an taigh aige fhèin ann an ceann a tuath Bhogotá, is cha chuireadh urraman mar cheannard na stàite air.
Obair sgrìobhaidh
A bharrachd air iomadh bliadhna ann an seirbheis na dùthcha, bha Lemos cuideachd an sàs ann an ag obair mar fhear-aithris, ùghdar agus seanachaidh. Sgrìobhadh e rè tòrr bhliadhna anns a’ phàipear-naidheachd El Espacio, far an robh colbh aige air an robh "Entre la Romana y el Pasaje" (Eadar a’ Bhana-ròmanach agus sealladh na dùthcha) is dh’fhàs e a bhith na leas dheasaiche a’ phàipeir. Mu dheireadh thall stiùireadh e an iris Consigna, a stèidhich Jorge Mario Eastman.
Ciudad Real (provincia)
'S e provincia na Spàinne a tha ann an Ciudad Real (IPA: θjuˈðað reˈal). Tha e na laighe ann an Castilla-La Mancha, ann an ceann a deas na dùthcha. 'S e Ciudad Real a tha na phrìomh-bhaile. Chaidh an roinn a chruthachadh ann an 1833 le Javier de Burgos, a bha na Rùnaire na Stàite agus Leasachaidh aig an àm. B' e an siostam-riaghalaidh iondail na Frainge a chleachd e mar mhodal. Chuireadh a-steach Coimhearsnachd fèin-riaghlaidh Chastilla la Mancha i ann an 1978, nuair a sgrìobhadh Bun-reachd ùr. Sìnidh Ciudad Real fad 19,813km² agus tha 530,175 duine a' fuireach ann. Le sin, 's e an treas roinn as motha na Spàinne a thaobh talmhainn agus an 30mh a thaobh àireimh-sluaigh. Tha crìochan aice le Albacete, Cáceres, Córdoba, Cuenca, Jaén agus Toledo. 'S e dìreach Spàinntis a tha ga bruidhinn an seo.
Craoladair
thumb|right|250px|Stiùdio far am bi craoladairean ag obair''
Uiseag
thumb| Alauda arvensis
Craoladair
'S e cuideigin a tha ag obair air an telebhisean air neo an rèidio a' craoladh phrògraman 's a tha ann an craoladair. Gabhaidh sin a-steach luchd-aithris, ceòladairean agus seinneadairean agus preasantairean a tha a' nochdadh anns na meadhanan. B' e Niall MacGill-Eathain a' chiad craoladair a chleachd Gàidhlig leis a' phrògram Sgeulachdan agus Òran anns na 1920an. Lean Uisdean Mac a' Phì, Fionnlagh J. MacDhòmhnaill agus Fred MacAmhlaidh nas fhaide e. B' e James Shaw Grant a' chiad craoladair anns a' Ghàidhlig air an telebhisean.
Ciudad Real (provincia)
Freumhan an ainm
Tha e soilleir gur e dìreach dà fhacal san Spàinntis a th' ann an t-ainm seo: ciudad (Gàidhlig: baile mòr) agus real (Gàidhlig: rìoghail). Bheireadh sin Baile Rìoghail dhuinn sa chànan againne fhèin. Thug an rìgh Alfonso X ainm ùr dhan àite ann an 1255 o chionn's gur robh e a' feuchainn ris an sgìre a thoirt a-mach bho na Rìdirean Calatrava. B' e Pozuelo Seco de Don Gil (Gàidhlig: Tobar Thioram Mhaighstir GhillEasbaig) a bh' ann an t-seann ainm. Mar a b' àbhaist san Spàinn, b’ e dìreach ainm a’ bhaile a bu motha sa sgìre a chuireadh air an roinn.
Uiseag
Tha uiseag, topag, riabhag neo fosgag Moire (Laideann: Alauda arvensis) na h-eun beag donn a tha ann an òrdagh Passerine eunlaith an adhair. 'S e sin ri ràdh, gum bheil i na h-eun laighe.
Iúr Cinn Trá
'S e baile meadhanach ann an ceann a deas Chontae an Dúin, Cúige Uladh, ann an Èirinn a Tuath a th' ann an Iúr Cinn Trá neo An tIúr. Tha e suidhichte ri taobh na h-Aibhne Rí, 52km air falbh bho Bheul Feirste, 111km bho Doire agus 94km bho Bhaile Átha Cliath, prìomh-bhaile Phoblachd na h-Èireann. Tha sgeulachd ann a chanas gur e Naomh Pàdraig a fhèin a chuir craobh iùbhair ann an seo.
Uiseag
Àite-còmhnaidh
'S tric a chìthear an uiseag ag iadhadh air iteig san adhar os cionn a' mhonaidh ann an Alba. Tha e cuideachd a' gabhail còmhnaidh ann am fearann tuathanachais, ach tha àireamhan an eòin seo air a dhol sìos ann am Breatainn anns na 30 bliadhna a dh' fhalbh ri linn atharrachaidhean ann an dòighean-àiteachaidh. 'S e is adhbhar dha sin, gum bheil an uiseag a' dèanamh a nid air feur sa ghrunnd. Gheibhear uaireannan i a' neadachadh ann an raineach.
Ciudad Real (provincia)
Cruinn-eòlas
Tha iadhtag ann, a bhuineas do Chiudad Real, thall air an àirde an iar na roinne far an tig Badajoz, Cáceres agus Toledo ri chèile. 'S e Rincón de Anchuras an t-ainm a tha air. Tha e na aite fa leth air sàilleabh gu bheil sliabh ann eadar an iadhtag sin agus an còrr dhen roinn. Chan eil ach 455 duine a' fuireach ann.
Carlos Lemos Simmonds
Obair sgrìobhaidh
Sgrìobh e mòran leabhraichean ainmeil mu cheistean aithriseach mar “Memorias de un antigobierno” (Cuimhneachadh air ana-Riaghaltas), “El Estado Ladrón” (An Stàit na mhèirleach), “El Rescate de la moral” (A’ Sàbhaladh na Moraltachd), "Turbay, de la Base a la Cumbre" (Turbay, bho thoiseach gus an àrd-choinneamh) agus "Santander". Bha colbh dhe bheachdan aige anns a’ phàipear-naidheachd El Tiempo, agus dh’fhoillsich e artaigilean anns an iris Revista Diners. A tuilleadh air sin, steidhich e am pàipear-naidheachd "Diario Liberal".
Na Roinn Ìleach
right|250px|thumb|An Roinn Ìleach 'S e sgìre ann an Ìle a tha anns an Roinn Ìleach no "na Roinnean" no "Roinnean MhicAoidh" mar a chante ris a' cheàrnaidh a tha seo de dh'Ìle.
Uiseag
Uighean
Is e ceithir uighean a bhios aig an uiseag mar is trice. Ach uair is uair bidh a' còig aig tè is tè dhiubh. Is e, An Uiseag-Mhuire, a theirear ris an uiseig aig am bi na còig uighean. Gu math tric, bidh fear de na h-uighean anns nach bi eun. Nuair a thig na h-eòin às na h-uighean eile, thèid an t-ugh anns nach robh rùn a chur às an t-sealladh air dhòigh air choireigin; agus theireadh daoine bho shean gur e "cur anns an deicheamh" a rinn an uiseag air. Tha seo a' nochdadh gu soilleir dhuinn gun robh an uiseag air a meas na h-eun beannaichte aig an àm ud.
480an
Bha na 480an, sa 5mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 480 is 31 an Dùbhlachd 489.
Uiseag
An uiseag ann an dualchas
Bha an uiseag air a meas na h-eun beannaichte anns na linntean a dh' fhalbh. 'S e an t-adhbhar sònraichte airson an robh meas cho mòr air an uiseag, a chionn 's gun robh i a' tòiseachadh ri gairm anns a' mhadainn Latha Fhèill Brìde. Bha i mar seo ag innse gun robh an t-Earrach air tighinn. Bha na daoine a bh' ann bho chionn trì cheud bliadhna a' fàilteachadh na h-uiseig le briathran cho math agus cho freagarrach 's a b' urrainn dhaibh a chur ann an altaibh a chèile.
Bheir an rann a leanas gnè de bheachd dhuinn air a' mhòr-mheas a bh' aig daoine air an uiseag. Tha dlùth air trì ceud bliadhna bhon a rinneadh an rann seo. Bha e mar chleachdadh aig daoine a bhith ga ghabhail anns a' mhadainn Latha Fhèill Brìde, an uair a chluinneadh iad an uiseag a' gairm. "Air sgiathaibh siùbhlach an àird nan speur,
Carlos Lemos Simmonds
Programan air an telebhisean
Bha e os cionn prògraman aithriseach air an telebhisean mar “Mesa de Café” (Bòrd a’ Chofaidh), “Debates Caracol” (Deasbadan Telebhisean Caracol) agus “Fuerza de la Historia” (Cumhachd an Eachdraidh).
Uiseag
An uiseag ann an dualchas
Tha 'n uiseag bheusach, bhreac-bhallach, chliùteach,
A' seinn a ciùil dhuinn le deagh ghleus;
Carlos Lemos Simmonds
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:Poileataigs Roinn-seòrsa:Daoine à Coloimbia
Craoladair
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Dreuchdan Roinn-seòrsa:Meadhanan
Na Roinn Ìleach
Roinn-seòrsa:Ìle
1622
MDCXXII
Iúr Cinn Trá
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae Ard Mhacha
1622
Bàsan
Roinn-seòrsa:1620an
Uiseag
An uiseag ann an dualchas
A' toirt sgeul an Earraich às ùr dhuinn,
480an
Bliadhnaichean
Roinn-seòrsa:5mh Linn *
Uiseag
An uiseag ann an dualchas
An dèidh ga ciùrradh le fuachd bròin;
A' taisbeanadh maise, agus ùmhlachd
Do'n Triùir a tha 'n àird nan nèamh;
Mar fhianais an aghaidh nan slogh,
'S mar dhearbhadh air glòir nan nèamh.