cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gerhart Hauptmann
B' e sgrìobhadair Gearmailteach a bha ann an Gerhard Hauptmann, (Ainm-breith: Gerhart Johann Robert Hauptmann). Bhuannaich e Duais Nobel ann an Litreachas ann an 1912 airson an leabhair aige: Die Ratten (Na Radan).
Eachdraidh a bheatha
Rugadh e san 15 an t-Samhain 1862 ann an Obersalzbrunn, baile beag anns an ear-thuath na Gearmailt. Ann an 1885 dh’imrich e gu Berlin, far a do phòs e. Thòisich e air sgrìobhadh aig an àm seo. Rinn e sin ann an stoidhle ùr ris an canar naturalism literature anns a’ Bheurla. Ann an 1891 dh'imrich e a-rithist gu Schreiberhau ann an Silesia.
Ann an 1909 fhuair e ollamhachd urramach ann an Oilthigh Oxford agus ann an Oilthigh Leipzig.
Na leabhraichean aige
thumb|Sanas-reic airson an dealbh-chluich: Na Breabadairean ann am Berlin 1897 Sgrìobh e mòran leabhraichean, gu h-àraidh dràma agus nobhailean. Chaidh a' chuid as motha dhiubh eadar-theangachadh gu Beurla.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Litreachas Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gearmailteach Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt
A' Chairtbheil
Is e dùthaich anns an Roinn-Eòrpa an Ear neo ann an Àisia an Iar a tha sa Chairtbheil neo Seòirsia neo Grusia neo Georgia. Tha an Ruis ann an taobh tuath, Asarbaidean san iar agus ann an taobh a deas tha an Tuirc agus Airmeinia. Mar sin tha a' Chairtbheil eadar na Roinn-Eòrpa agus Àisia.
Tha eachdraidh na dùthcha inntinneach, a chionn ’s gun robh daoine a’ fuireach anns an àite seo gun stad bho 2000 ro Chrìosda. Aig an àm sin bha rìoghachd Colchis agus Iberia ann, a bha a’ leantainn do rìoghachd a' Chairtbheil anns na Meadhan-Aoisean. An dèidh 1922 bha iad pàirt den Aonadh Sobhiat. Ann an 1991 nuair a bhris an Aonach Sobhiat às a chèile, stèidhich a' Chairtbheil an dùthaich aca fhèin a-rithist mar stàit neo-eisimeileach.
Tha Tbilisi na prìomh-bhaile.
Tha An Abchas agus Osàidea a Deas a 'tagradh neo-eisimeileachd bho a' Chairtbheil.
Rugadh Iosif Stalin sa Chairtbheil.
Ceanglaichean a-mach
* Roinn-seòrsa:Dùthchannan Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa Roinn-seòrsa:Dùthchannan ann an Àisia Roinn-seòrsa:Àisia an Iar-Dheas
1833
MDCCCXXXIII
Bàsan
Roinn-seòrsa:1830an
Anna Arnott
thumb|A' coimhead air Lianacro bho Creag Stoirm - geograph.org.uk - 148401 Bha Anna Arnott (1887-1978) na neach-ciùil agus na seinneadair Gàidhlig. Rugadh Anna (no “Annie”) ann an Cille Mhoire, anns an Eilean Sgitheanach agus bha dachaigh aice an siud a’ mhòr-chuid da beatha. Eadar 1934 agus 1953, ge-tà, bha i a’ fuireach ann an Glaschu, is i a’ seinn aig cèilidhean. Chaidh a clàradh gu tric le Sgoil Eòlais na h-Alba.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Seinneadairean Gàidhlig Roinn-seòrsa:Seinneadairean Sgitheanach Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
1382
MCCCLXXXII
Bàsan
Roinn-seòrsa:1380an
Comhairle Siorrachd Àir a Tuath
thumb|right|250px|Comhairle Siorrachd Àir a Tuath 'S e aon de na 32 comhairlean na h-Alba a tha ann an Comhairle Siorrachd Àir a Tuath (Beurla: North Ayrshire Council).
Cùil an t-Simileir
Tha Cùil an t-Simileir (Beurla: Chimney Corner) ann an Siorrachd Inbhir Nis, Alba Nuadh.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Eilean Cheap Bhreatainn
Comhairle Siorrachd Àir a Tuath
Suidheachadh
Tha Comhairle Siorrachd Rinn Friù, Comhairle Siorrachd Àir a Deas agus Comhairle Siorrachd Àir an Ear timcheall oirre.
Tha Comhairle Siorrachd Àir a Tuath cho mòr ri 885 cileameatair ceàrnagach agus bha 135830 duine a’ fuireach an seo ann an 2005.
'S e Irbhinn prìomh-bhaile ionadail na chomhairle.
Ceanglaichean a-mach
* Roinn-seòrsa:Comhairlean na h-Alba Roinn-seòrsa:Siorrachd Àir
Colin Fox
'S e neach-poileataigs Albannach a tha ann an Colin Fox.
Rugadh e san 17 an t-Ògmhios, 1959 ann an Tobar na Màthar. Mar BhPA riochdaich e Lodainn eadar 2003 is 2007. Tha e na cheannard de Pàrtaidh Sòisealach na h-Alba còmhla ri Sandra Webster agus ball RISE.
Ceangal a-mach
Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Sòisealach na h-Alba Roinn-seòrsa:RISE Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
441
441
Beanntan na h-Andes
thumb|right|277px|Na h-Andes faisg air [[An Argantain.]] thumb|right|277px|Cono de Arita, An Argantain. right|thumb|277px|Antizana, Ecuador 'S e sliabh mòr fada àrd ann an Aimearaga a Deas a tha anns na h-Andes. 'S i Acongagua a' bheinn as àirde, is i na laighe aig 6,962 m os cionn ìre na mara. Tha na h-Andes gan sgaoileadh air A' Bheiniseala, Coloimbia, Ecuador, Pearu, Boilibhia, An t-Sile agus An Argantain.
Na beanntan as àirde
Roinn-seòrsa:Beanntan Roinn-seòrsa:Aimearaga a Deas
Rosg
Seorsa sgriobhadh mar ur-sgeulachdan, nobhailean, sgeulachdan goirid agus ficsean san fharsaingeachd, agus neo-ficsean (non-fiction) m.e. artagailean, aistidhean 7c.
Litreachas
Roinn-seòrsa:Litreachas
3 an t-Iuchar
'S e 3 an t-Iuchar an 184mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (185mh ann am bliadhna-leum). Tha 181 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
thumb|180px|Bodaich ag òl. Dealbh le [[Ivar Kamke]]
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Baile Mhic An Aba
'S e baile ann an Contae Ard Mhacha a tha ann am Baile Mhic An Aba.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae Ard Mhacha
Loch Seile
thumb 'S e loch ann an Loch Abar a th' ann an Loch Shiel, 30 mìle gu iar air An Gearasdan.
Air bruaichean Loch Seile, chaidh Eaglais Naomh Moire is Fhionnainn a thogail ann an 1873, air a dealbhachadh le Eideard Welby Pugin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba
Melilla
right|thumb|Càirt: Suidheachadh Mhelilla
'S e colonaidh Spàinnteach ann an Afraga a Tuath is baile a tha ann am Melilla. Tha i na bhaile fèin-riaghlaidh, a tha coltach ri Coimhearsnachd fèin-riaghlaidh.
Dlighe Charles
Ann an Eòlas-nàdair, tha Dlighe Charles a' cur an cèill cuid dhe na feartan a th' aig a h-uile seòrsa gas. Chaidh a h-ainmeachadh às dèidh fear Jacques Charles, Frangach a bha beò eadar 1746 is 1823.
Dlighe Charles
Airson meall stèidhichte de gas, agus e ga chumail air teannas stèidhichte, thèid na th' ann dhen a' ghas am meud no an lughad gu dìreach a rèir àrdachadh neo ìoslachadh air a theasad.
Eachdraidh na Dlighe
B' e fear Joseph Louis Gay-Lussac a dh'fhoillsich an dlighe son a' chiad uair an 1802, ach dh'ainmich e gun robh e a' togail air obair, nach deach fhoillseachadh a-riamh, a rinneadh le Jacques Charles mun a' bhliadhna 1787. Air an adhbhar sin, tha Charles aithnichte an-diugh mar a' chiad fhear a dhearbh an dlighe, le deuchainn. Tha Dlighe Charles, Dlighe Úi Bhaoghail agus Dlighe Gay-Lussac uile a' tighinn cruinn còmhla ann an Dlighe Aonaichte nan Gas.
Geàrr-chunntas
Is e iomradh matamatachd na dlighe:
a' toirt fa-near gur iad:
Ach ann am minichidhean eile, far a bheil prìomhachas ga chur air na buadhan a th' aig teas air a h-uile sìon sa chruinne-cè, thèid meall de ghas sam bith an lughad fhad 's a thèid teas an t-siostaim am meud, agus an rathad eile dha rèir:
far a bheil \alpha a' riochdachadh feart-sgaoilidh de ghas àraid, agus \theta a' riochdachadh teas (air a thomhas a rèir Kelvin).
Na tha a' leantainn bhuaipe
Air sgàth 's gu bheil k stèidhichte, chithear, nuair a chuirear teas ri gas, gum feum an gas sgaoileadh nas fharsainge. Air a chaochladh, nuair a thèid gas fhuarachadh thèid na smùirnein dheth nas dùmhaile cruinn còmhla. Cha leig sinn a leas luach k a bhith aithnichte gus an dlighe a chur gu feum a' dèanamh coimeas air dà ghas agus iad air an dearbh theannas:
A' leantainn na h-argamaid seo, ma thuiteas teasad a' ghas gu fìor-neoni (0 Kelvin) cha bhith sìon ann dhen a' ghas. Chan fhaicear sin an da-rìribh a chionn 's gun atharraich a h-uile gas a th' ann gu nì ruithteach aig teas os cionn fìor-neoni.
Fiosrachadh eile
Wikibooks (sa Bheurla): Tha duilleag ann a mhìnicheas ciamar a chruthaicheas neach Pìoban Dlighe Charles ann an Wikibooks School Science.
Roinn-seòrsa:Eòlas-nàdair
Thermische Zustandsgleichung idealer Gase
18 am Faoilleach
Tachartasan
thumb|180px|[[Kevin Costner (2013)]]
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Maighread Bennett
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Seinneadairean Gàidhlig Roinn-seòrsa:Seinneadairean Sgitheanach Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Strìopachas sràide
Tha strìopachas sràide 'na sheòrsa an strìopachais far an obraichidh strìopaichean air na sràidean, a' tairgse am frithealaidh ri luchd-dèilige fad 's gun seas iad air na oisinnean nan sràidean no a' coiseachd ri taobh na sràide, gu tric air èideadh ann an aodach bhuaireanta. Faodaidh an gnìomh air ghnìomhachadh sa' charbad an neach-ceannach no ann an làrach leth-oireach dlùth ris an t-sràid, fiù 's anns an t-seòmar na strìopaich. Tha strìopachas sràide mì-laghail sa' chuid as motha na cruinne.
Cunnartan
Chomharraich tomhas New York gu bheil 87% dhiubh gun dachaigh no a' fuireach ann an taighean neo-sheasmhach. Tha tràilleachd buadhach. Fàsaidh roinn nan strìopaichean sràide obraichean-drùise a chionn 's nach eil iad foghlaimte gu leòr fhaighinn no chumail obair nas seasmhaiche. Tha an gluasad an-dràsda sa' bhinn nan strìopaichean 'sna Stàitean Aonaichte fheuchainn gan teagasg fad 's gu bheil iad am prìosan.
thumb|right|220px|Strìopach sràide a' bruidhinn ri fear-ceannachd comasach an [[Torino, An Eadailt, 2005]]
An rannsachadh 2008 air na strìopaichean sràide à Chicago, lorg maoineadaichean Steven D. Levitt agus Sudhir Alladi Venkatesh gun obraich na mnathan gun strìopairean airson luach uarach aig mu dheidhinn $25, agus nì na mnathan ag obair le strìopairean 50% tuilleadh. Tha seo mu dheidhinn a ceithir uiread an tuarasdal na h-oibre eile gur ri fhaighinn riutha. 'S ainneamh an cleachdadh de casganan. Tha strìopaichean air chur an greim aon uair airson gach 450 ceannaichean, agus crìochnaichidh h-uile glacadh deicheamh le àm am prìosan. Aon uair uile 30 ceannaichean, bheir strìopach feise shaor ri maor-sìthe a sheachnadh glacadh.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Strìopachas
Prìomh-loch Beag
'S e loch ann an Alba a tha ann am Prìomh-loch Beag. Tha e suidhichte ann am meadhan an eilean Rùm. Tha e na laighe deas air Prìomh-loch Mòr agus tha Loch Bealach Mhic Neill agus Loch Gainmhich san ear dheth.
Tha an loch seo cho mòr ri 0.9 ha (2.2 acair). 'S e 0.4 km (0.3 mìle) an cuairt-thomhas aige agus tha e mu 155 m a dh'fhad san àite as dìriche. Chan eil eilean anns an loch seo. Tha bàrr uisge an locha mu 216 m (709 troigh) os cionn na mara agus tha e mu (2.2 mìle) air falbh bhon mhuir. Thèid an loch a lìonadh bho Phrìomh-loch Mòr agus tha an t-uisge a' sruthadh a-mach às an loch seo chun an iar-dheas tro Allt nam Prìomh-loch gu Long Loch.
Chan eil duine sam bith a' fuireach faisg air Prìomh-loch Beag agus mar sin chan eil rathaidean ann a leanas chun an locha seo.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba Roinn-seòrsa:Rùm
Meppel
‘S e baile meadhanach agus sgìreachd (Duitsis: gemeente) faisg air Zwolle, air an àirde an ear-thuath nan Tìrean Ìsle a th' ann am Meppel (Drèents: Möppelt, Nedersaksies: Meppelt). Tha e suidhichte ri taobh na crìochan le Overijssel agus an Abhainn De Reest, dìreach 2m os cionn ìre na mara, anns an roinn (Duitsis: provincie) Drenthe, 96km air falbh bho Amsterdam (prìomh-bhaile na dùthcha), 146km bho Rotterdam, 145km bho Den Haag, 148km bho Tilburg agus 100km bho Utrecht. Tha 32,716 duine a' fuireach ann. A bharrachd air sin, ‘s e an treas baile as motha na roinne a th’ann am Meppel. Chaidh Meppel a chlàradh airson a' chiad turas ann an 1141 agus thogadh eaglais an seo ann an 1422.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Na Tìrean Ìsle Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean nan Tìrean Ìsle
442
Bàsan
Roinn-seòrsa:440an
Carrann, Srath Spè
Se baile ann an Srath Spè a tha ann an Carrann (Beurla: Carron).
Contae na hIarmhí
'S e siorramachd (Gaeilge: Contae) ann am Poblachd na h-Èireann a tha ann an Contae na hIarmhí (tuiseal ainmneach: An Iarmhí, Laideann: Comitatus Midiensis Occidentalis). Tha e suidhichte ann an teis-mheadhan na dùthcha, ann an Còigeamh Laighean. Tha 86,164 duine a' fuireach san t-siorramachd fad 1,763km², an 13mh siorramachd as motha na dùthcha a thaobh fharsaingeachd agus an 23mh a thaobh àireamh-shluaigh. Tha crìochan aig Contae na hIarmhí le Longfort, Uíbh Fhailí, Ros Comáin, An Mhí agus Muineachán. Bha 141,300 nan tàmh sa chontae ann an 1841, ron a' Ghorta Mhòir. 'S e An Mullach Mín (856m) a th' ann a' beinn as àirde na siorramachd. Chaidh Iarmhí a sgaradh bho Chontae na Mí fhèin ann an 1543.
Sgìrean Ionadail
Tha dà bharanachd deug (Gaeilge: barúntacht) am broinn na Iarmhí: Breámhaine, Cluain Lonáin, Corca Raoi, Dealbhna, Fir Bhile, Fir Thulach, Baile Fhobhair, Cill Chainnigh Thiar, Maigh Asail agus Machaire Ó dTiarnáin, Maigh Chaisil, Uí Mhac gCuais agus Ráth Conarta. A bharrachd air sin, tha 64 parraistean (ann an dà sgìreachd-easpaig: An Mhí agus Ardach-Cluain Mhic Nóis) agus 1,376 bailtean fearainn sa chontae.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann Roinn-seòrsa:Èirinn
Eige
thumb|An Sgurr, a' bheinn as àirde air an eilean 'S e aon de na h-Eileanan Tarsainn a tha ann an Eige (IPA: [ˈekʲə], Beurla: Eigg). Tha e suidhichte anns na h-Eileanan a-staigh air àird a deas an Eilein Sgitheanaich agus air àird a thuath leth-eilean Àird nam Murchan. Tha Eige 9 km a dh’fhad agus 5 km a leud. Le 12 mìltean ceàrnagach de mheud 's e Eige an dàrna eilean as motha de na h-Eileanan Tarsainn. Tha an cuid as motha de na daoine a' fuireach ann an Cliadal. 'S e tuineachaidhean eile a tha ann an Cill Donnain, Sandamhòr, Lathaig, Thùlain, A' Chuagach agus Galmasdal.
'S e an Sgurr (393 m/1289 troigh) a' bheinn as àirde a tha anns an eilean. Is dòcha gu bheil ainm an eilein ceangailte le lochan faisg air Sgùrr Eige, Loch nam Ban Mòra. Bha ainm eile air Eige cuideachd: Eilean nam Ban Mòra. Ann am meadhan Eige tha àrd-thìr ann a tha còmhdaichte le mòinteach.
Tha an aiseag MV Loch Nibheis a' ruith eadar Malaig is Canaigh, Eige, Rùm is Eilean nam Muc. Tha an cidhe faisg air Galmasdal. Tha taigh-solais ann an Eilean Chathastail dìreach air àird an ear-dheas Ghalmasdal. Ged as urrainn don aiseig càraichean a thoirt leatha, chan eil e ceadaichte do luchd-turais càraichean a chleachdadh air Eige.
Bha an t-eilean le neach-spòrs Keith Schellenberg nach maireann agus neach-ealain às a' Ghearmailt Marlin Eckhard no Maruma mus do cheannaich muinntir an àite an t-eilean tron Urras Dualchas Eige ann an 1997. Tha an t-Urras aig an Comann Luchd-Fuirich Eige, Comhairle na Gàidhealtachd agus Urras Fiadh-bheatha na h-Alba.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Eileanan a-staigh
Baile Mhic Cullach
'S e baile ann an Contae Ard Mhacha a tha ann an Baile Mhic Cullach (Beurla: Culloville).
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae Ard Mhacha
Gerry Rafferty
B' e seinneadair is sgrìobhadair-òrain à Alba a bha ann an Gerry Rafferty (16 an Giblean 1947 - 4 am Faoilleach 2011).
'S e "Baker Street" agus "Right Down the Line" dà de na h-òrain as ainmeil aige.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil Albannach Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Cathair na Bhatacain
Is e dùthaich bheag neo stàit-chathrach anns an Eadailt ann an taobh deas na h-Eòrpa a tha ann an Cathair na Bhatacain, A' Bhatacan neo Stàit na Bhatacain (Ainm oifigeil: Status Civitatis Vaticanae san Laideann/Stàit Cathair na Bhatacain). Tha i suidhichte taobh a-staigh Cathair na Ròimhe. Is e an dùthaich neo-eisimeileach as lugha san t-Saoghal. Is e am Pàp àrd-Easbaig na Ròimhe, mar sin dheth, 's e ceannard na h-eaglaise Caitligich a th' ann cuideachd. Is e am Pap ceannard na stàite gu sìorraidh. (Monarcachd thaghach cheannasach). thumb|left|280px|Sealladh Cheàrnag Naomh Phàdraig bho chruinn-mhullach Mhicaelangelo.
Ceanglaichean a-muigh
thumb|left|200px|Roinn Cathair na Bhatacain a-rèir chùmhnant Lateran.
Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa Roinn-seòrsa:Creideamh
Ròn glas
'S e mamal a tha ann an ròn glas (Halichoerus grypus) a bhuineas don teaghlach Phocidae. 'S e sin an aon seòrsa a th' anns a' ghnè Halichoerus. Anns a' Bheurla canar gray seal riutha anns na Stàitean Aonaichte; tha e ainmichte cuideachd mar Atlantic grey seal no horsehead seal. 'S e facal Greugach a th' ann an Halichoerus a tha a' ciallachadh muc mara.
Coltas
Chan eil e furasta eadar-dhealachadh a dhèanamh eadar ròn glas is ròn cumanta agus gu h-àraidh ma bhios iad anns an uisge. 'S e meud nan inbheach, pàtran a' chòta is cumadh a' chinn na prìomh fheartan a tha gan dealachadh bho chèile.
Tha ròin ghlasa nas motha na ròin chumanta. Mar as trice tha an ròn glas fireann mu 2.5–3.3 m (8.2–11 ft) a dh'fhaid agus faodaidh 170–310 kg (370–680 lb) de chuideam a bhith ann an ròin fhireann air fàs.Tha an tè bhoireann nas lugha, tha iad mu 1.6–2.0 m (5.2–6.6 ft) a dh'fhaid le 100–190 kg (220–420 lb) de chuideam. Tha còta an ròin fhireann buailteach air a bhith dorch air fad, fad' s a tha còta nan ròin bhoireann nas dà-dhathaiche le pàtran spotach nas fhaicsinniche air a còta. Tha sròn Ròmanach fhada orra, gu h-àraidh air ròin ghlas fhireann, le cuinnleanan co-shìnte ri chèile is mòran smiogaidean timcheall orra. Tha am beul air cùlaibh gob na sròine reamhar agus tha na sùilean suidhichte air taobh a' chinn.
Briodachadh
An dèidh dà no trì seachdainean às dèidh breith, bidh an dàir a' tighinn air na ròin ghlasa bhoireann agus bidh iad a' briodachadh a-rithist. Bidh iad a' cruinneachadh as t-fhoghar aig colonaidhean briodachaidh tradaiseanta is a' tilleadh chun an dearbh àite gach bliadhna. Gu àbhaisteach bidh mòran den ròin bhoireann a' tilleadh don cholonaidh far an do rugadh iad. Bidh ròn fireann a' dìon buidhnean ròin bhoireann a bhios a' cleachdadh a' phìos talmhainn sin.
Tha àm briodachaidh a' crochadh air suidheachadh an àite. Tha e nas tràithe ann an iar-dheas Bhreatainn agus nas fadalaiche ann an ceann a tuath na dùthcha. Tòisichidh na ròin air briodachadh anns na h-Eileanan a-staigh agus an uair sin anns na colonaidhean anns na h-Eileanan a-muigh. Tha briodachadh a' tachairt nas fhadalaiche ann an Arcaibh fad 's a tha na colonaidhean taobh an ear Chataibh agus Linne Fhoirthe aig an deireadh.
Baile Úr, Contae Ard Mhacha
'S e baile ann an Contae Ard Mhacha a tha ann am Baile Úr (Beurla: Newtonhamilton).
Ròn glas
Briodachadh
Bidh an tè bhoireann a' co-aonadh le co-dhiù aon ròn fireann. Bidh sin a' gabhail àite air tìr, ann an uisge eu-domhainn no ann an uisge nas doimhne. Airson a' cho-aonaidh bidh an ròn fireann a' bìdeadh cùl-amhaich an ròin bhoirinn agus ga greimeachadh le a phliutanan toisich, gus bacadh a chur oirre bho theicheadh no bho chus ghluasad.
Baile Úr, Contae Ard Mhacha
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae Ard Mhacha
Ròn glas
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Mamalan
Whitehorse
Tha nas motha na 75% de na daoine ann an Roinn an Iukon a' fuireach anns a' bhaile fhèin.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Canada
Eòlas-comainn
thumb|Patrick Geddes, a bha cudromach ann an eòlas-comainn aig toiseach am 20mh linn. Is e meur de na saidheansan sòisealta a tha ann an eòlas-comainn no sòiseòlas no sòiseo-eòlas. Is e gnìomh do sgoilearan-comainn a thuigsinn ciamar a bhitheas coimhearsnachdan ag obair. Stèidheachadh Eòlas-comainn mu mheadhan an 19mh linn. Thòiseach i mar meur de sgoil-eaconamais, agus tha dlùth-cheangailean aige ri daonn-eòlas agus teòirig poileataigeachd. B' e Auguste Comte a bha anns a' chiad duine a thug an t-ainm sociologie do dh'eòlas seo. Ann an Alba bha Patrick Geddes cudromach aig toiseach am 20mh linn.
Bha Vilfredo Pareto, Karl Marx agus Friedrich Engels a' measg na feallsanaich a stèidhich bun corpus litreachais do eòlas-comainn. Tha e cudthromach ri aithneachadh nach eil ceangal eadar Eòlas-comainn agus an creideamh poilitigeach stèidhichte air teòirig poilteataigeachd de Marx don b' ainm Co-mhaoineas.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eòlas *
Herbrandston
Tha am baile Herbrandston ann an Sir Benfro, a' Chuimrigh. Tha e 83.7 mi (134.7 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 213.2 mi (343.1 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 386 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 41 (10.6%); rugadh 72% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Clár Chlainne Mhuiris
'S e baile sa Chúige Chonnacht ann am Poblachd na h-Èireann a th' ann an Clár Chlainne Mhuiris (far-ainm; An Clár, Beurla:Claremorris). Tha e suidhichte ann an deas Chontae Mhaigh Eo air a' chrois-rathaid N17 agus N60. Chaidh am baile a stèidheachadh anns an 18mh linn. A rèir cunntais-shluaigh 2011 bha 3,979 duine a' fuireach ann.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Contae Mhaigh Eo Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Èireann Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann
Coileach-coille
Is docha, tha thu a' lorg capull-coille
'S e eun a th’ ann an coileach-coille, (Laideann: Scolopax rusticola; Beurla: Eurasian Woodcock). Tha e gu math cumanta ann an Àisia agus anns an Roinn Eòrpa. Mar is trice bidh e a’ neadachadh ann an coilltean fosgailte.
Dealbhan
Roinn-seòrsa:Eun-coille
Ystum Taf
Tha am baile Ystum Taf ann an Caerdydd, a' Chuimrigh. Tha e 2.5 mi (4.0 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 133.0 mi (214.0 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 7996 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 895 (11.2%); rugadh 84% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Caerdydd Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Lansing, Michigan
‘S e baile ann am meadhan nan Stàitean Aonaichte a th’ ann an Lansing (IPA: lænsɪŋ). Chaidh e a stèidheachadh ann an 1835 agus tha e suidhichte aig 192m os cionn ìre na mara, ri taobh na h-Aibhne Grand River, anns an stàit Michigan. Tha am baile 763km air falbh bho Washington, D.C. (Prìomh-bhaile na dùthcha), 3,067km bho Los Angeles, 273km bho Chicago agus 135km bho Detroit. Tha 114,297 duine a' fuireach anns a’ bhaile, an 230 baile as motha na dùthcha, còigeamh ann am Michigan agus tha e air a bhith na phrìomh-bhaile na stàite bho 1847.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean ann am Michigan
Tuilium
'S e eileamaid cheimigeach a tha ann an tuilium le samhla Tm agus àireamh atamach 69.
'S e meatailt bog agus lantanach a tha ann.
Eachdraidh
Ann an 1879 lorg Per Teodor Cleve tuilium ogsaid còmhla ri hoilmium ogsaid ann an sampla erbia. Dh'ainmich e air an ainm Greugais Θούλη airson eilean miotasach, tuathach. Tha an aon facal-freumhachd aig Innis Tile.
Cleachdadh
Cleachdar tuilium ann an leusairean agus os-ghiùlanairean.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eileamaidean Roinn-seòrsa:Lantanach Roinn-seòrsa:Meatailt Roinn-seòrsa:Innis Tìle
La Rioja (An Spàinn)
Freumhan an ainm
‘S ann gu math connspaideach ‘s a tha freumhan an ainm air sàilleabh nach eil Freumh-fhaclachd na sgìre idir soilleir ach tha a' mhòr-chuid nan luchd-rannschaidh dhen bheach gur ann à facal air choireigin ann am Basgais: Tha Dùthaich nam Basgach faisg air làimh. Thuirt José Luis Álvarez Enparantza nach robh alt ann idir ach facal slàn à larre (Gàidhlig: sgìre dhùthchail) agus ola (Gàidhlig: àite-obrach). Rinn esan bunachadh cuideachd: Larreola → Larreoha → Larreoja → Larrioja. Bha Mateo Anguiano Nieva  dhen bheachd gur ann à herri (Gàidhlig: dùthaich) agus ogi (Gàidhlig: aran) a tha an t-ainm, ged nach eil ach glè bheag de dhaoine a' gabhail ri sin an latha an-diugh. Tha an treas teòiridh - a rèir Merino Urrutia - a' cantainn gu bheil an t-ainm a' ciallachadh coille, bho oia.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Provincias na Spàinne Roinn-seòrsa:An Spàinn
Iqaluit
'S e prìomh-bhaile Nunavut a tha ann an Iqaluit (IPA: [iqaluit]). Tha e suidhichte san àirde a deas na h-Eilean Bhaffin.
Ròn bhliadhna 1987 bha ainm eile air: Frobisher Bay.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Canada
Cill Chainnigh
'S e baile ann an Contae Chill Chainnigh, Èirinn a th' ann an Cill Chainnigh. Tha e suidhichte ann an Còigeamh Laighean.
Na h-Iomaratan Arabach Aonaichte
'S e dùthaich ann an Àisia a tha anns na h-Iomaratan Arabach Aonaichte neo Emireachdan Arabach Aonaichte neo na h-Emirates Arabach Aonaichte neo E.A.A. Tha i suidhichte anns an earra-dheas na h-Àisia agus tha crìochan aice le Omàn agus Aràibia nan Sabhd.
Cill Chainnigh
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Èireann Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann
Na h-Iomaratan Arabach Aonaichte
Ann an 1971 chaidh seachd stàitean ri chèile airson stàit ùr a stèidheachadh. Sin iad: Tha an dùthaich beairteach air sgàth 's gu bheil ola ann.
Ceanglaichean a-mach
250px|thumb|left|Na h-Iomaratan Arabach Aonaichte
Roinn-seòrsa:Dùthchannan Roinn-seòrsa:Dùthchannan ann an Àisia Roinn-seòrsa:Àisia Roinn-seòrsa:Àisia an Iar-Dheas
Matilde Camus
B' e Aurora Matilde Gómez Camus (Santander, Cantàbria 1919–2012) sàr bhàrd às an Spàinn.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Spàinnteach Roinn-seòrsa:Bàird Roinn-seòrsa:Cantàbria Roinn-seòrsa:Daoine às an Spàinn
Comhairle Siorrachd Àir a Deas
'S e tè de na 32 comhairlean ann an Alba a tha ann an Comhairle Shiorrachd Àir a Deas (Beurla: South Ayrshire).
Suidheachadh
Tha Comhairle Siorrachd Àir an Ear agus Comhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghaidhealaibh timcheall oirre. Tha e a’ gabhail a-steach a' phàirt dheasaich dhen t-siorrachd traidiseanta Inbhir Àir.
Tha Comhairle Siorrachd Àir a Deas cho mòr ri 1,222 cileameatair cèarnagach agus bha 111,780 duine a’ fuireach an seo ann an 2005.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Comhairlean na h-Alba * Roinn-seòrsa:Siorrachd Àir
Maurice Maeterlinck
Obraichean
Seo liosta neo-làn dràmaichean is aistean ghoirid le Maurice Maeterlinck.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Litreachas Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Beilgeach san Fhraingis Roinn-seòrsa:Daoine às a' Bheilg
Dail a' Chruim-puill
thumb|Dalrymple Railway Viaduct air àird a tuath Dail a' Chruim-puill 'S e baile ann an Comhairle Shiorrachd Àir an Ear a tha ann an Dail a' Chruim-puill. Tha am baile suidhichte ann an Srath Dhùin air bruach Abhainn Dhùin. Tha e mu 8 mìltean air àird an ear-dheas Inbhir Àir. 'S e seo na co-chomharran aige: 55° 23′ 51″ Tuath agus 4° 35′ 10″ Iar.
Anns a' bhliadhna 2001 bha 1,281 duine a' fuireach an seo.
Ged a tha eaglais a' bhaile nas sine na 200 bliadhna chaidh am baile fhèin a stèidheachadh timcheall air 1800.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Àir an Ear
Thurgau (Kanton)
'S e roinn (Fraingis: Canton, Gearmailtis: Kanton, Eadailtis: Cantone) anns An Eilbheis a th'ann Thurgau (Eadailtis/ Rumantsch: Turgovia, Fraingis: Thurgovie). Tha e suidhichte air an àirde an ear-thuath na dùthcha, dìreach ri taobh na crìochan leis A' Ghearmailt. 'S e Frauenfeld a th'ann prìomh-bhaile na roinne. 'S e Gearmailtis a tha ga bruidhinn air feadh na roinne, fiù's aig ìre oifigeil. Gabh an roinn sin ris An Eilbheis ann ann 1803. Tha an t-ainm oifigeil na roinne a' ciallachadh Roinn Thurgau. 'S e an 13mh roinn as motha na h-Eilbheis, a thaobh àireamh-sluaigh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Roinnean na h-Eilbheise
Aonghas (sgìre Phàrlamaid Westminster)
'S e sgìre Phàrlamaid Westminster a tha ann an Aonghas (Beurla: Angus).
Chaidh a cruthachadh ann an 1997 o Aonghas an Ear agus mhùth na crìochan ann an 2005.
Tha An Ceathramh Mòr, Breichinn, Farfar, Obar Bhrothaig agus Mon Rois anns an sgìre seo. Tha i ann an crìch ri Dùn Dè an Ear, Dùn Dè an Iar, Siorrachd Obar Dheathain an Iar agus Ceann Chàrdainn agus Peairt agus Siorrachd Pheairt a Tuath.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sgìrean Phàrlamaid Westminster Roinn-seòrsa:Siorrachd Aonghais
Robert Garioch
B' e Robert Garioch Sutherland (9 an Cèitean 1909–26 an Giblean 1981) bàrd agus eadar-theangachair Albannach, cliùiteach airson na h-obrach cudromaich aige (le William Soutar agus Sidney Goodsir Smith) ann an ath-bheòthachadh na Beurla Ghallta ann am meadhan an fhicheadamh linn.
Bàrdachd
Am measg nam buadhannan litreachail air, bha Robert Fergusson agus am bàrd dualchainnt Eadailtis Giuseppe Gioachino Belli. Rugadh Garioch ann an Dùn Èideann agus chaidh e gu Oilthigh Dhùn Èideann. Bidh Dùn Èideann a' nochdadh gu tric san obair aige. Lean e an obair ath-bheòthachadh a thoisich Ùisdean MacDhiarmaid, ged nach robh e daonnan a' gabhail leis a' chùrsa chànanach a stiùir MacDhiarmaid fhèin. Dh'eadar-theangaich e bhon Laideann dà dhealbh-chluich aig Seòras Bochanan, a bharrachd air litreachas Pindar is Hesiod. Dh'fhoillsich e cruinneachadh bàrdachd còmhla le Somhairle MacGill-Eain, Seventeen Poems for Sixpence, ann an 1940.
Beatha
Dh'obair e mar thidsear, agus bha e na neach-sanais rè an Dàrna Cogadh. San 60an leig e a dhreuchd dhìot mar thidsear is thòisich e ag obair aig Sgoil Eòlais na h-Alba ann an Dùn Èideann is chaochail e ann an 1981.
Rionegro
‘S e baile meadhanach ann an Antioquia, Coloimbia, a th’ann Rionegro neo Santiago de Arma de Rionegro. Tha e suidhichte aig 2,130m os cionn ìre na mara 45km air falbh bho Mhedellín, prìomh-bhaile na roinne 'S e baile le gnàth-shìde caran fuar a th’ ann agus tha teodhachd meadhanach dhe 17˚ aige, rè na bliadhna. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1541.
Freumhan an ainm
Mar a b'àbhaist ann an Aimearaga, chruthachadh na Spàinntich ainmean-àite le freumhan anns na creideamhan aca neo mar chuimhne air àiteachan agus daoine ainmeil thall anns an Spàinn: m.e. Sante Fe de Bogotá, San Bonifacio de Ibagué agus Santiago de Cali. Mar sin, fhuair am baile an t-ainm San Nicolas (Naomh Niocal) o thùs. Chaidh sin a dh'atharrachadh gu Santiago de Arma de Rionegro ann an 1783 nuair a ràinig daoine às a' bhaile siud dhan àite far a bheil Rionegro an latha an-diugh. Tha Santiago (Naomh Sheumais) anns an Spàinn. Tha an t-ainm Rionegro a' ciallachadh Abhainn Dhubh, bho dhà fhacal ann an Spàinntis: negro (dubh) bhon fhacal Laideann niger agus río (abhainn) bon fhacal Laideann rius. Tha am baile suidhichte anns an sgìre far a sruthas uisgeachan na h-aibhne Río Negro.
Sluagh a' bhaile
Tha 100,502 nan tàmh anns a' bhaile fa leth, ach chan eil ach 35,850 dhuibh a’ fuireach thall anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile. Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin. Air adhbharan trioblaidean poiliteagach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail.
Taobh chinnidh, ' s e daoine geala/mestizos a th'ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann an Rionegro, ach tha 1.1% dhe daoine le freumhan ann an Afraga. ' S urrainn dhan 94.7% dhe na daoine ann an Rionegro leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, chan eil fòn aig an taigh aig 87.1% dhe na dachannan.
Fèisean
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Rionegro. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid chaitligeach a th’ann fhathast,  fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s a tha beairteas cultarail na dùthcha.
Daoine Ainmeil
Ricardo Rendón (1894 – 1931): Dealbhadair.
Ceanglaichean A-mach
An t-sìde ann an Rionegro
Roinn-seòrsa:Antioquia Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Coloimbia Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roberto Urdaneta Arbeláez
B' e fear-lagha, agus riochdaire dioplòmasach agus neach-poileataigs à Coloimbia bh’ ann an Roberto Urdaneta Arbeláez (Bogotá, 27 an t-Ògmhios 1890 - ibidem, 20 an Lùnastal 1972). Bha e na cheann-suidhe Choloimbia 5 an t-Samhain bho 1951 gu ruige 13 an t-Ògmhios 1953, nuair a bha an dùthaich air a sgiùrsadh le ainneart marbhtach fuilteach eadar luchd-leantainn an dà phàrtaidh cumhachdail. 'S ann do theaghlach beairteach a bhuineadh e: bha càirdeas fad às aige do Rafael Urdaneta agus José María Melo. Chaidh e dhan Oilthigh Deusto thall san Spàinn agus dhan Oilthigh Nàiseanta Colombia. Phòs e aig Clemencia Holguín y Caro à Bogotá, ann an 1917 agus rug i sianar duine-cloinne dha. Bhuineadh ise do aon dhe na teaghlaichean a b' ainmeile agus a bu chumhachdaile a bh' ann a-riamh: b' e Carlos Holguín Mallarino a bh' ann a h-athair agus Miguel Antonio Caro Tovar. Cha do chuir an càirdeas sin bacadh air Urdaneta idir.
Thoisich e ann am Poileataigs mar chomhairliche ann am Bogotá ann an 1912. Bha tòrr eòlasan aig san Riaghaltas: bha e na Mhinistear na dùthchanan Cèin fo Enrique Olaya Herrera bho 1931 gu 1934: na mhinistear an Iomhais fo Alfonso López Pumarejo fad mìosan ann an 1945: na Rùnaire na Stàite bho 1948 gu 1948 fo Mariano Ospina Pérez agus na Mhinistear a' Chogaidh bho 1950 gu 1951 fo Ospina Pérez agus Laureano Gómez Castro. A bharrachd air sin, chuir e seachad bliadhnaichean san oilthigh far an robh e na ollamh. Dheasaich e caochladh pàipear-naidheachd rè nam bliadhnaichean mar El País agus El Nuevo Tiempo agus sgrìobhadh e artaigilean airson mòran eile. Dh'foillsich e iomadh leabhar mun eaconomaidh cuideachd.
Bha Urdaneta na cheann-suidhe eadar-amail fad mìosan o chionns gun do leig an ro-theachdair, Gómez Castro, an dreuchd aige air adhbharan slàinte. Dh' fheuch e an t-Sìth a lorg ach dh'fhàilnig sin leis cho dona 's a bha an suidheachadh. Thug e an dreuchd air ais do Ghómez Castro nuair a bha e na bu fhallaine - rud a bha laghail agus ceart a rèir bun-reachd na dùthcha. Ach bha an t-uabhas mì-rùn ann a thaobh Ghómez Castro air sàilleabh 's gu robh e follaiseach gu robh esan an aghaidh nan Libearalach aig àm cogadh sìobhalta eadar mòran dhaoine anns na Pàrtaidhean. Thabhaich Gustavo Rojas Pinilla an dreuchd air ais dha, airson comhstri a sheachnadh san dùthaich. Dhùilt Urdaneta rud a dheànamh a bhiodh an aghaidh a' Bhun-reachd agus le sin b' e Rojas Pinilla fhèin a thug seilbh air an Riaghaltas: seo mar a thoisich an deachdaireachd.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine à Coloimbia
Banjul
'S e prìomh-bhaile na Gaimbia a tha ann am Banjul. Tha e suidhichte air Eilean St Mary, far a bheil an Abhainn Ghaimbia a' sruthadh don Chuan Siar. Tha am baile ceangailte ris an tìr 'sa tuath le bàtaichean aiseig agus 'sa deas le drochaid. Tha Banjul 167km air falbh bho Dhakar (Seanagal), 208km bho Bhissau (Gini-Bissau), 522km bho Nouakchott (Moratainia agus 538km bho Conakry (Gini). 'S e seo an co-chomharran aige: 13° 28' Tuath agus 16° 36' Iar. Tha e suidhichte air an àirde an iar na dùthcha, aig 5m os cionn ìre na mara.
Anns a’ bhliadhna 2003 bha dìreach 34,828 duine a' fuireach anns a’ bhaile fhèin, ach bha 523,589 duine a’ fuireach anns an fharsaingeachd gu lèir. Chaidh Banjul a stèidheachadh leis na Breatannaich anns a’ bhliadhna 1816 mar àite-malairt. Aig an àm sin b' e Bathurst an t-ainm a bha air airson urram a thoirt do Henry Bathurst, 3mh Iarla Bhathurst. Tha port-adhair eadar-nàiseanta aige: Banjul International Airport. Tha Banjul suidhichte aig an Trans-West African Coastal Highway, mar sin dheth tha e ceangailte ri Dakar agus Bissau.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Afraga Roinn-seòrsa:Afraga-an-Iar Roinn-seòrsa:Bailtean
1383
MCCCLXXXIII
Bàsan
Roinn-seòrsa:1380an
443
Bàsan
Roinn-seòrsa:440an
Béal Leice
'S e baile ann an Contae Ard Mhacha a tha ann am Béal Leice.
Beinn Eighe
'S e beinn mhòr no aonach ann an Toirbheartan air a’ Ghàidhealtachd a th’ ann am Beinn Eighe. Tha druim fada aige, a tha a' sìneadh bhon iar dhan ear le trì dromannan a' sìneadh bhuaithe dhan tuath. Tha mu ochd mullaich aige, agus tha dà dhiubh nam Beanntan Rothaich: Ruadh Stac mòr (1010m) agus Spidean Coire nan Clach (993m). Tha e san tuath de Ghleann Toirbheartan eadar baile Thoirbheartan agus Ceann Loch Iù. Tha e mar phàirt de Thèarmann Nàdair Beinn Eighe. Tha an t-ainm a' toirt iomradh air an inneal eighe.
Mar as trice bithear a' dèanamh air a' bheinn seo bhon rathad A896 agus a' coiseachd air cùlaibh Liathaich a Choire Mhic Fhearchair. Bidh seo tarraingeach fiù 's do dhaoine nach eil ag amas air na mullaichean. Tha balla creige ainmeil anns a' choire, an Triple Buttress, a tha tarraingeach do  luchd-streap. Leanaidh ceum aig ceann a' choire suas dhan druim. Leanar an druim gu Ruadh Stac Mòr, a' tilleadh agus a' leantainn an droma gu Spidean Coire nan Clach. Bidh a' mhòrchuid dìreach airson na Beanntan Rothaich a' streap, agus cromaidh iad an uair sin gu dìreach air ais dhan rathad. . Ge-tà, tha e tarraingeach an druim air fad a' leantainn dhan iar.
Bhon mhullach gheibhear seallaidhean air leth air Liathach, Beinn Àilleagain, Loch Ma-ruibhe, Slìoch, Na Fanaichean, An Teallach agus beanntan Achadh an Iasgair.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Muilnean Clann 'ic Ghilleghuirme
Tha Muilnean Clann 'ic Ghilleghuirme (Beurla: Blues Mills) ann an Siorrachd Inbhir Nis, Alba Nuadh.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Eilean Cheap Bhreatainn
Spòrs Gàidhlig
’S e buidheann a tha ann an Spòrs Gàidhlig a tha a’ tabhainn chothroman, chur-seachadan agus phrògraman do dh'òigridh tro mheadhan na Gàidhlig, leithid champaichean Sradagan agus Sgeama Dhiùc Dhùn Èideann.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Buidhnean Gàidhlig
1834
thumb|150px|Dealbh Dmitri Mendeleev a rinn Ilya Repin. MDCCCXXXIV
Bàsan
Roinn-seòrsa:1830an
Uisge Dhè
Uisge Dhè neo Abhainn Dhè:
Contae Chill Mhantáin
'S e siorramachd (Gaeilge: Contae) ann am Poblachd na h-Èireann a tha ann an Contae Chill Mhantáin (tuiseal ainmneach: Cill Mhantáin). Tha e suidhichte ann an àirde an ear na dùthcha, ann an Còigeamh Laighean. Tha 136,640 duine a' fuireach san t-siorramachd fad 2,025km², an 13mh siorramachd as motha na dùthcha a thaobh fharsaingeachd agus an 16mh a thaobh àireamh-sluaigh. Tha crìochan aig Contae Chill Mhantáin le Contae Átha Cliath, Ceatharlach, Cill Dara, agus Loch Garman. Bha 126,143 nan tàmh sa chontae ann an 1841, ron a' Ghorta Mhòir. 'S e Log na Coille (925m) a th' ann a' beinn as àirde na siorramachd.
Sgìrean Ionadail
Tha ochd baranachdan (Gaeilge: barúntacht) am broinn Chill Mhantáin: An tInbhear Mór, Baile na Corra Thuaidh, Baile na Corra Theas, An Caisleán Nua, Ráth an Dúin, Síol Éalaigh, Baile an Talbóidigh Íochtarach agus Baile an Talbóidigh Uachtarach. A bharrachd air sin, tha 59 parraistean (ann an trì sgìreachdan-easpaig: Átha Cliath, Fearna agus Cill Dara-Leithghlinne) agus 1,370 bailtean fearainn sa chontae.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann Roinn-seòrsa:Èirinn
1384
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1384 (MCCCLXXXIV).
Bàsan
Roinn-seòrsa:1380an
Alba, Alba Nuadh
Tha Alba ann an Siorrachd Inbhir Nis, Alba Nuadh.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Eilean Cheap Bhreatainn
Lindisfarne
Tha Lindisfarne na eilean ann an Northumbria.
Royal Caledonian School
B' e sgoil agus ostail airson dìlleachdain Albannach a bh' anns an Royal Caledonian School.
Chaidh a stèidheachadh ann an 1815 fo iùil Comunn Gaidhealach Lunnainn gus taic a thoirt do dhìlleachdain Albannach ann an Lunnainn a bha air an athraichean a chall anns na Cogaidhean Napoleon.
Bun-sgoil Stafainn
Tha Bun-sgoil Stafainn suidhichte ann an Stafainn san Eilean Sgitheanach. Thogadh an sgoil ann an 1989 an àite dà sgoil a bha sa sgìre roimhe.
Bun na Banna
'S e baile ann an Contae Ard Mhacha a tha ann am Bun na Banna.
Royal Caledonian School
An toiseach, bha e ann an Lunnainn agus an uair sin ann am Bushey, Hertfordshire.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Sgoiltean
Bun na Banna
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae Ard Mhacha
444
Bàsan
Roinn-seòrsa:440an
1385
MCCCLXXXV
Ros Maircnidh
'S e baile air a' Ghàidhealtachd a tha ann an Ros Maircnidh  no Ros Mhaircnidh (Beurla: Rosemarkie). Tha am baile suidhichte air Linne Mhoireibh. Chithear Dùn Deòrsa bhon an seo. Tha e mu mhìle air àird an ear na Cananaiche agus mu 12 mìltean air àird an ear-thuath Inbhir Nis. Tha e anns an t-siorrachd traidiseanta Siorrachd Rois.
Ann an 2001 bha 608 duine a' fuireach an seo.
Còmhla ris a' Chananaich tha raon-goilf aige. thumb|left|Clach [[Na Cruithnich|Chruithnis ann an Groam House]] 'S e aon de na àitichean as ainmeil airson chlachan Chruithnis às an 8mh no 9mh linn. Chaidh an lorg air agus faisg air cladh na h-eaglaise agus tha iad rim faicinn ann an taigh-tasgaidh Groam House. Canar gun robh manachainn ann an Ros Maircnidh a bha ceangailte le Naomh Moluag (bàs: 592) no le Boniface (ainm eile: Naomh Curetán). Anns an Martyrology of O'Gorman tha Boniface ainmichte mar: "bishop and abbot of Ross maic Bairend".
Tha meadhan a' bhaile, eadar Bridge Street, Mill Road agus Hawkhill Road na raoin-ghlèidhteachais.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd Roinn-seòrsa:Siorrachd Rois Roinn-seòrsa:An t-Eilean Dubh
Paul Johann Ludwig von Heyse
B’ e sgrìobhadair às a' Ghearmailt a bha ann an Paul Johann Ludwig von Heyse. Rugadh e ann am Berlin ann an 1830 agus chaochail e ann amn München ann an 1914. 'S e "Kinder der Welt" (Gàidhlig: "Clann na Cruinne", 1873) an leabhar as ainmeile aige. Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Litreachas anns a’ bhliadhna 1910.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Litreachas Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gearmailteach Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt
Cordon (Sreath telebhisein)
'S e drama airson an telebhisein à Flanndras a th’ann Cordon is chaidh a dhèanamh leis a’ chompanaidh VTM ann an 2014. Bha an sreath air a stiùireadh le Tim Mielants, a sgrìobhadh le Carl Joos agus a riochdachadh le Eyeworks.
Sgeul
Anns an sreath, thèid bìoras marbhtach a thoirt a-steach dhan fhaoinsgeulach Institiut Naiseanta airson Galaran Gabhaltach ann an Antwerpen (NIIZA), le euslainteach. Le sin, thèid an sgìre fhasanta Zuid Antwerpen a dhùnadh bhon t-saoghal air fad, feuch an cur stad air sgaoileadh a’ bhìorais.
Dreach ùr anns na Stàitean
Dh’innis a’ chompanaidh Aimeireaganach CW air 2 an Gearran 2015 gum filmeadh iad pìolait an sreath airson luchd-coimhid anns na Stàitean Aonaichte agus gum bi am prògram ùr suidhichte ann an Atlanta. Dh’innis Eyeworks air 8 an Cèitean 2015, a’ chompanaidh a rinn a’ chiad dreach anns A' Bheilg, gun deigheadh an dreach ùr a chraoladh ann an 2015 air CW Television. Bidh an sreath air a suidheachadh ann an Atlanta, a stiùireadh le Julie Plec agus a riochdachadh David Nutter. Cleachdar an tiotal "Containment" thall sna Stàitean.
1603
right|200px|thumb|Seumas VI na h-Alba, is I Shasainn MDCIII
Cordon (Sreath telebhisein)
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:A' Bheilg Roinn-seòrsa:Craoladh
16 am Faoilleach
'S e 16 am Faoilleach an 16mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich. Tha 349 latha (350 ann am bliadhna-leum) air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
1603
Bàsan
Roinn-seòrsa:1600an
16 am Faoilleach
Tachartasan
thumbnail|150px|Knut Hamsun 1862 - B’ fheudar dhà Leonardo Canal González a dhol na fhògarrach gu Pearù nuair a chaidh còrdadh na Sìthe a dhearbhadh ann an Coloimbia le Riaghaltas reubaltach.
1835
MDCCCXXXV
Bàsan
Roinn-seòrsa:1830an
Cibo Matto
'S e còmhlan-ciùil Seapanach-Aimeirigeach a th' ann an Cibo Matto, stèidhte ann an New York ann an 1994.
Tha ainm a' chòmhlain, a th' air tighinn bho abh-chluich drabasta Eadailteach, a' ciallachadh "biadh craicte" ann an Eadailtis.
Roinn-seòrsa:Còmhlanan-ciùil‎
Camloch
'S e baile ann an Contae Ard Mhacha a tha ann an Camloch.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae Ard Mhacha
Mompós
‘S e baile meadhanach ann an Bolívar, Coloimbia, a th’ann am Mompós neo Santa Cruz de Mompós. Tha e suidhichte aig 33m os cionn ìre na mara agus 291km air falbh bho Chartagena de Indias, prìomh-bhaile na roinne, agus 320km bho Bharranquilla. 'S e baile le gnàth-shìde uabhasach teth a th' ann agus tha teodhachd mheadhanach dhe 31˚ aige, rè na bliadhna. Chaidh am baile a steidheachadh ann an 1540.
Sluagh a' bhaile
Tha 41,565 nan tàmh anns a' bhaile fa leth, ach chan eil ach 18,974 dhuibh a’ fuireach thall anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile. Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin. Air adhbharan trioblaidean poiliteagach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail.
Taobh chinnidh, ' s e daoine geala/mestizos a th'ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann an Mompós, ach tha 7.5% dhe daoine le freumhan ann an Afraga. ' S urrainn dhan 81.6% dhe na daoine ann an Mompós leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, chan eil fòn aig an taigh aig 22.9% dhe na dachannan.
Fèisean
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Mompós. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid chaitligeach a th’ann fhathast,  fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s a tha beairteas cultarail na dùthcha.
Ceanglaichean A-mach
An t-sìde ann am Mompós
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Coloimbia Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Seumas Caimbeul
thumb|Ceana Chaimbeul aig [[Sabhal Mòr Ostaig|SMO air 2016-04-21]]
Tha Seumas Caimbeul (1945–) na sheinneadair Gàidhlig a rugadh agus a thogadh anns an Eilean Sgitheanach. Tha sgeulachd an teaghlaich ri fhaicinn ann am Fonn – The Campbells of Greepe. Le am peathraichean, Màiri agus Anna, nach maireann, thòisich Seumas agus Ceana Chaimbeul ri seinn nuair a bha iad glè òg, agus tha stòr mòr nan òran aca – gu h-àraid puirt-à-beul.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Seinneadairean Gàidhlig Roinn-seòrsa:Seinneadairean Sgitheanach Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Argoed
Tha am baile Argoed ann an Caerffili, a' Chuimrigh. Tha e 14.7 mi (23.7 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 132.1 mi (212.6 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 2652 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 290 (10.9%); rugadh 95% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Caerffili Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
445
Bàsan
Roinn-seòrsa:440an
Goilear
Is e a tha ann an goilear an mir de inneal smùid sònraichte ri cruthachadh an stoth (smùid) a dh'iomanas an inneal. Cruthachar an stoth le goileadh uisge, mar sin an t-ainm.
Tha comas goilear a chruthaich stoth a reir meud a h-aghaidh-bhlathasaidh. Mus am bith aghaidhean gu leòr aig goilearan a tharruinn blàths gu luath às an connadh duibh, dèanar an cuid bu mhòtha de goilearan le feadain-uisge, pioban uisge a ruitheas tro chiste an teine neo le feadain-teine, a tharruinneas gasaichean loisgte on teine, tro roinn an uisge.
Gu ìre mhòr cleachdar goilearan le pioban uisge an ionadan-dhealain a losgas gual. Tha goilearan le iomadh feadan-teine nas lugha airson an cumhachd a libhrigeas iad agus cleachdar iad air innealan-stoith nan rathad-iarainn.
Roinn-seòrsa:Teicneòlas
Eduard Frankfort
Iomraidhean
Frankfort, Eduard Frankfort, Eduard Roinn-seòrsa:Iùdhaich
15 am Faoilleach
'S e 15 am Faoilleach an 15mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich. Tha 350 latha (351 ann am bliadhna-leum) air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
thumb|180px|Martin Luther King, Jr.
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean