cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Garvald
'S e baile beag à clach-ghainmhich anns an Lomair Mòr ear-dheas air Baile Adainn ann an Lodainn an Ear a tha ann an Garbh Allt (Beurla: Garvald). Thogadh an eaglais san 12mh linn agus ath-thogadh i ann an 1829. Tha White Castle, dùn a thogadh ann an Linn an Iarainn, faisg air.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Lodainn an Ear
Carraig, Cumnaig agus Srath Dhùn (sgìre Phàrlamaid na h-Alba)
'S e sgìre Phàrlamaid na h-Alba a tha ann an Carraig, Cumnaig agus Srath Dhùn (Beurla: Carrick, Cumnock and Doon Valley).
Chaidh i a chruthachadh ann an 1999 le crìochan de sgìre Phàrlamaid Westminister, ach mhùth na crìochan ann an 2005. Tha Cumnag, Cumnag Nuadh, Maybole, Inbhir Garbhairn, agus Baile na Tràgha san sgìre seo. Tha i ann an crìch ri Siorrachd Dhùn Phris, Inbhir Àir, Dail Chluaidh, Cille Mheàrnaig agus Srath Irbhinn agus Coineagan a Deas.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba Roinn-seòrsa:Sgìrean Phàrlamaid na h-Alba Roinn-seòrsa:Siorrachd Àir
Crìosdachadh Innis Tìle
B' e Crìosdachadh Innise Tìle (Innis-Tìlis: Kristnitakan air neo Togail Chrìosd) an t-àm ann an eachdraidh na dùthcha, nuair a chaidh a chur an gnìomh gum bu chòir dha na daoine Crìosdaidheachd an àite Pàganachd Lochlannach leanntainn mu dheireadh thall. An taca ris an corr dhen Roinn-Eòrpa thàinig Crìosdaidheachd gu math fadalach gu Innis Tìle agus gu Lochlann air fad. Stèidhichte mar chreideamh na stàite on uair sin, bha Crìosdaidheachd na chreideamh oifigeil na dùthcha on bhliadhna 999 air adhart. A dh’aindeoin sin, tha fianais ann gur robh corra manach à Èirinn ann an corra àite air an eilean fiù' s mus tug na Lochlannaich seilbh air an talamh sin, san 9mh Linn. B' e iad seo na papar a tha a' nochdadh sa chiad chabideil dhen landnámabók (Gàidhlig: Leabhar Gabhail na Tìre).
Miseanan
Goirid ron bhliadhna 1000, thàinig easbaig à Sagsainn, air an robh Fridrekur, a dh' Innis Tìle, o chionns gun d' fhuair e taic bho Þorvald Ruadh, a chaidh a bhaisteadh leis an easbaig. Cha do rinn iad mòran adhartais anns an rùn Crìosdail aca, ach choisrig an t-easbaig eaglais ann an Hjaltadalur. Tha an eachdraidh ag ràdh gun do chuir Olaf Tryggvason, Rìgh Nirribhidh, Stefni Þorgilsson ann gu Kjalarnes aig an toiseach tòisichidh gus Crìosdaidheachd a shearmonachadh san tìr. Ann an Íslendingabók (Gàidhlig: Leabhar Innis Tìle), thuirt fear air an robh Ari gun do chuir Rìgh Olaf an sagart Þangbrandur an seo. Thuirteadh gu robh Þangbrandur air a bhith ann an Innis Tìle airson còrr air bliadhna, agus gun tug e baisteadh am measg eile gu Hjalta Skeggjason à Þjórsárdalur agus Gissur Hvita Teitsson à Mosfell. Cuideachd mharbh e dithis no triùir fhireannach a dh' èignich e. Chaidh Hjalti Skeggjason a ghairm na uachdaran airson diathan no naomh-mhallachd aig an Alþingi.
Sealladh an Althingi
Tha an sgeulachd ag ràdh gun robh làbha a' sruthadh ann an Hellisheidi, àite a tha pìos beag air falbh bho Þingvellir agus an làbha a bha seo ag amas air sgrios a dhèanamh air baile air choireigin san sgìre a bhuinneadh do phrionnsa Crìosdaidh. Bha na daoine uaisle a' creidsinn gur e comharra a bha seo gu robh na diathan Lochlannach feargach. An uairsin thuirt Snorri Þorgrímsson à Helgafell: “Cò mu dheidhinn a bha na diathan feargach, an uairsin a bheil an làbha air a losgadh an seo, càite a bheil sinn a-nis?” Agus bhathar a’ smaoineachadh gun robh esan a’ sealltainn gu robh ciall mhòr aige. B' e gu robh an neach-lagha Þorgeir Ljósvetningagaó Þorkelsson a' dìon nan cinneach agus le sin thionndaidh Hall Þorsteinsson à Þvottá gu Crìost. Dh' aontaich Hall agus Þorgeir gum bu chòir laghan a chuir an gnìomh a dh’ fhaodadh a h-uile duine cumail ris.
Torraidhean
Nuair a ràinig Crìosdaidheachd do dh'Innis Tìle, chaidh casg a chuir air Neo-dhiadhaireachd agus pàganachd. B ’e na peanasan gu math doirbh. San 10mh cabideil dhen Íslendingabók tha e ag ràdh gun do chuireadh air dòigh Abaid ann an Skálholt, a tha faisg air þingvellir, agus 's e cridhe Crìosdaidheachd na tìre gus ar làithean. Chùm na daoine dlùth ris an Eaglais Chaitligeach mus tàinig ionnsachadh Luthair às an Danmhairg san 16mh Linn. B' e gu robh Innis Tìle fo bhuaidh na Danmhairg aig an àm. A dh'aindeoin sin, thathar fhathast a’ creidsinn ann an eileamaidean pàganch gus an latha an-diugh san dùthaich sin thall sia latha fo sheòl à dh' Alba.
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:Crìosdaidheachd Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:Creideamh Roinn-seòrsa:Innis Tìle
Trujillo (An Spàinn)
'S e baile meadhanach faisg air Cáceres, air an àirde an iar na Spàinne, suidhichte aig 564m os cionn ìre na mara, 's a th' ann an Trujillo. Tha am baile rim faotainn ri taobh Loch-tasgaidh San Lázaro. 'S ann ann an roinn Cáceres, ann an Extremadura a tha e. Tha 8,912 duine a’ fuireach anns a' bhaile an latha an-diugh. 'S ann crochte 's air turasachd agus àiteachas 's a tha eaconomaidh a' bhaile.
Freumhan an Ainm
'S ann à Turaca, baile a bh'ann an seo ro àm nan Ròmanach 's a th'ann Trujillo. Dh' èabhlaidich an t-ainm fad nan linntean bho Turaca → Turgalium → Torgiela → Troxiello → Trugillo  → Trujillo. Thug na Arabaich buaidl làidir air èabhlaideadh an ainm.
Àireamh-sluaigh
Mar iomadh sgìre dhùthaich a-staigh san tìr anns an Spàinn, tha dì-dhaoineachadh na thriobaid ann an Trujillo. Bha 14,587 duine a' fuireach ann ann an 1950.
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na Spàinne Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Spàinn Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Sgrab
thumb|Puffinus gravis thumb|Coltraiche, Alca torda thumb|Puffinus puffinus agus Puffinus puffinus A rèir Dwelly, 's urrainn sgrab a' ciallachadh: A rèir an Fhaclair Bhig, tha sgrab a' ciallachadh
Freumhan an ainm
Tha am facal Fàrothais skrápur a' ciallachadh Puffinus puffinus.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eòin Roinn-seòrsa:Soilleireachadh
Bruray
right|300px
'S eilean anns an h-Out Skerries ann an Sealtainn a tha ann am Bruray ( Lochlannais/Nornais: Brurey).
Ann an 2011 bha 24 duine a' fuireach air an eilean.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sealtainn
Whitecraig
'S e baile beag deas air Baile nam Feusgan ann an Lodainn an Ear a tha ann am A' Chreag Gheal (Beurla: Whitecraig). Leasaicheadh am baile anns an 20mh linn còmhla ris na ionadan-guaillearachd faisg air.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Lodainn an Ear
Elphinstone
'S e baile beag deas air Tranent ann an Lodainn an Ear a tha ann an Elphinstone. Tha bun-sgoil ann.
Thogadh Tùr Elphinstone, deas air a' bhaile, anns an 15mh linn ach dh'fhàs e cugallach air sgàth fo-thuiteim agus sgriosadh e ann an 1955.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Lodainn an Ear
Sgeir Rocail
Tha Sgeir Rocail (aithnichte cuideachd mar Ròcabarra no Ròcabarraigh; Beurla: Rockall) sa Chuan Siar. ’S e Hiort an t-eilean as fhaisge oirre, ach chuir Èirinn, Innis Tìle, Danmhairg is Sasainn tagradh oirre.
Chaidh an SS Norge fotha faisg air Ròcal ann an 1904 agus chaill 635 daoine am beatha.
Roinn-seòrsa:Eileanan na h-Alba
Andrew Bowie
'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann an Andrew Bowie BP.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Tòraidheach na h-Alba
Sweyn Holm
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Arcaibh
Housay
right|300px
Crùn na Castilla
B' e dùthaich neo-eisimeileachd ann An Ibèir a mhair bho 1230 gu ruige 1715 a bh' ann an Crùn na Castilla (Spàinntis: Corona de Castilla, Laideann: Corona Castellae). Chaidh a stèidheachadh anns na meadhan aoisean nuair a thàinig Rìoghachd Chastilla agus Rìoghachd León ri chèile. Thug feachdan Chastilla ionnsaigh air Ēxcān Tlahtolōyān (Impireachd nan Aztec) ann an 1521 agus Tawantinsuyu (Impireachd nan Inca) ann an 1533.
Housay
'S e eilean anns na h-Out Skerries ann an Sealtainn a tha ann an Housay neo West Isle (Lochlannais/Nornais: Húsey, eilean an taigh). Ann an 2011 bha 50 duine a' fuireach air an eilean.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sealtainn
Flokkur Fólksins
'S e partaidh poileatagach à Innis Tìle a bhios a' gabhail ri poilitigs na làimhe chì 's a th' ann am Flokkur Fólksins (Gàidhlig: Pàrtaidh nan Daoine). Cha deach a stèidheachadh ach air 27 am Faoilleach 2016. Bha ceathrar riochdairean aige san Alþingi (pàrlamaid), dithis bhoireannaich agus dithis fhireannaich, ach chuireadh dithis dhuibh a-mach às a' phàrtaidh. B' e gu robh an dithis siud a' gabhail ri gnèitheachas agus chualas na beachdan sin ann am bàr air a bheil Klaustur Bar, far an robh iad ag òl deoch làidir le buill-pàrlamaid à Miðflokkurinn. Tha am bàr sin suidhichte air beulaibh an Alþingi. 'S e Flokkur Fólksins agus Viðreisn a th' ann na fòrsaichean poileataigeach as lùgha san Alþingi. Chan eil Flokkur Fólksins san riaghaltas a-nis. 'S e pàrtaidh a tha gu làidir an aghaidh an Aonaidh Eòrpaich agus bochdainn, ach mar as àbhaist bithear ag iomairt airson nan daoine aosda agus ciorramaich.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Poileataigs Roinn-seòrsa:Innis Tìle
Inbhir Àir (sgìre Phàrlamaid na h-Alba)
Chaidh i a chruthachadh ann an 1999 le crìochan de sgìre Phàrlamaid Westminister, ach mhùth na crìochan ann an 2005. Tha Inbhir Àir fhèin, An Truthail agus Preastabhaig san sgìre seo. Tha i ann an crìch ri Carraig, Cumnaig agus Srath Dhùn) agus Coineagan a Deas.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba Roinn-seòrsa:Sgìrean Phàrlamaid na h-Alba Roinn-seòrsa:Siorrachd Àir
Conradh na Talún
B' e buidheann phoileataigeach a bha gu math gnìomhach ann an Éirinn aig deireadh an 19mh Linn a bh' ann an Conradh na Talún. Bhiodh an Conradh ag iarraidh cabhair a thoirt do thuathanaich màladairean san tìr. B' e a phrìomh-amas oighreachdan nan Tighearnach Talmhainn a bhriseadh sìos agus an talamh a thoirt do na tuathanaich a bha ag dèanamh na h-oibre air an son. Air 20 an Giblean, 1879, chumadh coinneamhan mòr ann am Baile Gaelach, faisg air Clár Chlainne Mhuiris, ann an Contae Mhaigh Eo. Thuirteadh gu robh corr is 20,000 duine an làthair. An dèidh a' chruinneachaidh seo, bha buidhnean ionadail a' Chonraidh ag obair airson màl a b' ìsle dha na daoine bochda, gu h-àiridh ann am Maigh Eo agus Connacht air fad.
Stèidheachadh
Chaidh Conradh Talún Náisiúnta na hÉireann (Gàidhlig: Lìog Talmhainn Nàiseanta na h-Éireann) ann an Caisleán an Bharraigh san Taigh-òsta Impireil, air 21 an Dàmhair 1879. Chaidh Charles Stewart Parnell a thaghadh mar cheannard, agus Mícheál Dáibhéad, A.J. Kettle agus Thomas Brennan mar rùnairean. Bha John Dillon na neach-iomairt cudromach eile.
Na príomh-amasan a bhí luaite i rúin a' chruinneachaidh ná:
Cogadh na Talmhainn
Shabaideadh Cogadh na Talmhainn eadar na bliadhnaichean 1880 agus 1892, agus an Conradh ag iarraidh "na trì F-aichean" mar a thugadh orra sa Bheurla: Màl Ceart, Còir Reic agus Cinnt Seilbhe, rud a bha éilithe don chiad uair ag Léig Chearta na dTionóntaí sa bhliadhna 1850.
Roghnadh an Chonradh cíos cothrom agus spreag a thabhairt chuig a chuid bhuill an praghas chuir os chomhair nam Morair talmhainn. Dá má rud é gur dhiúltóidh na Morairean talmhainn, íochfadh an tionónta an cíos chuidigh an chonradh agus ni bhfaigheadh na Morair talmhainn an aon airgead.
S' e deagh eisimpleir a bh' ann an canan Ulick Burke - na bhall na Eaglaise Chaitligich - a b' urrainn dha ìoslachadh a chuid mhàl gu 25%. Ach shabaid na Morairean talmhainn an aghaidh nan ceumannan seo agus bha murt air an dà thaobh. Mar as àbhaist, ghabhadh Poileis Rìoghail na h-Èireann (Gaeilge: Constáblacht Ríoga na hÉireann) ris na Morair talmhainn. Cha robh trioblaid sam bith ann a thaobh chreidimh anns a' chiad dol a-mach agus fiù' s chumadh coinneamhan a' chonraidh ann an tallaichean na Luchd Buidhe, ach chuireadh stad air seo, nuair a bha feum aig na Morairean talmhainn air An t-Òrd Òraisteach.
Nuair a bha an eachtra seo thart, chuir Parnell Léig Náisiúnta na hÉireann, air dòigh. Dà dheichead an dèidh stèidheachadh a' chonraidh, de bharr tionchar fír cosúil le William O'Brien, bha feabhas air an saoghal do thuathanaich, agus gu h-àraidh an dèidh Achd na Luchd Obrach 1906 agus 1911, bha an talamh ann an làmhan nan tuathanach beaga, seach na Morairean talmhainn.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:Èirinn Roinn-seòrsa:Maigh Eo Roinn-seòrsa:Poileataigs
Aodh (soillearachadh)
Aodh:
Íslendingabók
thumb|right|200px|Íslendingabók 'S e gheàrr-chunntas goirid air eachdraidh Innis Tìle bho thuineachadh nan Lochlannach gu ruige an 12mh Linn 's a th' ann an Íslendingabók (Gàidhlig: Leabhar Innis Tìle, Laideann Libellus Islandorum, IPA: istlɛntiŋkaˌpouk).
Chaidh Íslendingabók a sgrìobhadh le fear air an robh Ara fróða Þorgilsson anns na bliadhnaichean eadar 1122 agus 1133. 'S e am foillseachadh eachdraidheil as sine ann an Innis Tìle. Chaidh an leabhar seo a sgrìobhadh ann an Innis-Tìlis, ged a bhathar a' sgrìobhadh ann an Laideann aig an àm, leis gu robh e na chànan eadar-nàiseanta nan sgoilearan. Tha cuid a ràdh gun robh Thorgilsson aig toiseach tòisichidh cultair leabhraichean a tha air a bhith gu math làidir ann an Innis Tìle fad linntean agus gun do chuir e air dòigh riaghailtean a thaobh sgrìobhaidh anns a' chànan mhàthaireil aca. Tha stoidhle an sgrìobhadair uabhasach fhin gann agus tha beagan fianais ann fiù 's gu robh Laideann aig Thorgilsson.
Tha leabhar Innis Tìle a' toirt iomradh dhuinn, am measg rudan eile, air fuireach nam manach à Èirinn (na papar) ann an Innis Tìle, tuineachadh Innis Tìle leis na Lochlannaich, stèidheachadh an Alþingi, Crìosdachadh an eilein, coinneamh na Graonlainn agus toiseach tuineachaidh an sin, a bharrachd air an ùine a chaidh a sgrìobhadh. 'S ann às an 17mh linn 's a tha lethbhreac as sine an Leabhair, làmh-sgrìobhainn pàipeir a sgrìobh Jón Erlendsson, a bha na sagart ann am Villingaholt fo Brynjólf Sveinsson, easbaig Skálholt. Sgrìobh Erlendsson an leabhar aige às deidh seann làmh-sgrìobhainn, a tha a-nis air chall, ach thathas a' creidsinn gun deach an làmh-sgrìobhainn thùsail a sgrìobhadh e timcheall air 1200. Chaidh an làmh-sgrìobhainn a chall goirid às deidh dha Erlendsson lethbhreac a dhèanamh dha.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:Innis Tìle Roinn-seòrsa:Litreachas
Armstrong
Armstrong:
Roinn Mheadhanach
Chaidh i a stèidheachadh ann an 1975 aig an Achd Riaghaltais Ionadail (Alba) 1973 le 3 comhairlean sgìreil, Siorrachd Chlach Mhanainn, Sruighlea agus An Eaglais Bhreac. Bha Sruighlea na phrìomh-bhaile agus bha An Eaglais Bhreac, Dùn Bhlàthain, Alamhagh, Allt a' Bhonnaich agus Calasraid anns an roinn seo.
Ann an 1996 chaidh na 3 comhairlean sgìreil nan comhairlean aonadach, Comhairle Siorrachd Chlach Mhanann, Comhairle Shruighlea agus Comhairle na h-Eaglaise Brice agus chaidh an roinn fhèin a sgaoileadh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Alba Roinn-seòrsa:Roinnean na h-Alba
Alasdair Mór mac Domhnaill
B' e Alasdair Mòr mac as òige aig Dòmhnall mac Raghnaill, athair Chloinn Dhòmhnaill, a bha ann. Anns an latha an-diugh, thathar ag ràdh gur esan athair Clann MhicAlasdair.
Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:Eachdraidh na h-Alba Roinn-seòrsa:Gàidhealtachd
Miller
Miller:
Rèile Breatannach Clas 380
'S e seòrsa de thrèana luchd-siubhail ioma-aonad dealain a th’ anns an Rèile Breatannach Clas 380 Desiro a tha ag obair air an lìonra Rèile Nàiseanta ann an Alba, airson Rèile na h-Alba.
Tha an Clas 380 ag obrachadh a-mach à Glaschu Mheadhan, Ghlaschu Sràid na Banrighinn, Cala Àird Rosain, An Leargaidh Ghallta, Waverley Dùn Èideann agus Inbhir Àir.
Tha an teaghlach Siemens Desiro UK cuideachd a' gabhail a-steach aonadan de Chlasaichean 185, 350, 360, 444 agus 450.
Eachdraidh
left|thumb| Clas 380 aig Waverley Dhùn Èideann Tha na trèanaichean ag obrachadh seirbheisean Rèile na h-Alba anns an sgìre Siorrachd Àir agus Inbhir Chluaidh ann an Alba agus bhathas an dùil a bhith airson an Ceangal Rèile Port-adhair Ghlaschu a chaidh a chuir dheth.
Chaidh àrd-ùrlaran aig stèiseanan air an Loidhne Oirthir Siorrachd Àir agus Loidhne Inbhir Chluaidh a' dh'fhaideachadh airson a leigeil an cleachdadh de trèanaichean nas fhàide. Bha na trèanaichean air sònrachadh airson a bhith ruigsinneach do daoine ciorrach agus ceanglaichean trannsa deireadh sruth-chruthach a bhith aca. Air an fhoillseachadh den chiad carbad air a chrìochnachadh, bha e air ainmeachadh gum bhiodh a' chabhlach air a roinn a-steach do dhà fo-bhuidheann, leis na h-aonadan trì-chàr Clas 380/0 agus na h-aonadan ceithir-chàr Clas 380/1. Ràinig a' chiad aonad a thèid a lìbhrigeadh an Rìoghachd Aonaichte anns an Lùnastal 2010.
Anns an t-Sultain 2010, chaidh coimiseanadh den chabhlach a chuir dheth le Rèile na h-Alba air sgàth do chùisean teicnigeach leis na trèanaichean. Dh'adhbharaich na cùisean earbsachd agus ùine coimiseanadh nas fhàide ann an seirbheis nas lugha air pàirtean den lìonra Rèile na h-Alba, a' gabhail an loidhne Àird Ruaidh-Bathgate ùr air ath-fhosgladh.
Tha a' chabhlach stèidhichte aig TMD Rathad Shields Ghlaschu. Dh'adhbharaich an tòiseachadh aca nas lugha seirbheisean leis na Clas 334an agus Class 318an a bha ag obrachadh air an Loidhne Oirthir Siorrachd Àir agus an Loidhne Inbhir Chluaidh roimhe. Leig an cabhlach cuideachd leis a’ chabhlach Class 322 a bha ag obair air Loidhne Bhearaig a Tuath a tharraing air ais agus a ghluasad gu Rèile a Tuath. Chaidh stoc “Juniper” Clas 334 a sgaoileadh air an Loidhne Chluaidh a Tuath gu Edinburgh Waverley agus chaidh na Clas 318 a sgaoileadh gu an Loidhne Earra-Ghàidheal.
Obrachaidhean
left|thumb| Clas 380 aig Bàgh Wemyss Bho 2022, tha an Clas 380 air obrachadh trèanaichean eadar Glaschu Mheadhan agus Inbhir Àir, Leargaidh Ghallta, Àird Rosain, Gourock, Bàgh Wemyss, Neilston, Newton, Waverley Dùn Èideann and Cearcaill Cathcart. A bharrachd air sin, tha iad cuideachd air obrachadh trèanaichean eadar Dùn Èidinn agus Glaschu Sràid na Banrighinn slighe an Eaglais Bhreac Grahamston, Bearaig a Tuath agus Dunbar airson ùine mus deach na Clas 385an a chuir ann an seirbheis. Faodaidh iad cuideachd ag obrachadh do Sruighlea, Dùn Bhlàthain ahus Alloa ma dh'fheumas.
Chaidh an cabhlach a thoirt a-steach do seirbheis phoblach san Dùbhlachd 2010.
Dh'obraich an Clas 380 cuid de sheirbheisean air an loidhne ùr air dealanachadh eadar Ghlaschu Sràid na Banrighinn agus Waverley Dhùn Èideann tron Eaglais Bhric bhon Dùbhlachd 2017, air sgàth gun tàinig na h-aonadan Class 385 do seirbheis fadalach.
Fortune an Ear
'S e baile beag deas air Bearaig a Tuath ann an Lodainn an Ear a tha ann am Fortune an Ear.
Tha e ainmeil airson an raon-adhair aige. Rinn an long-adhair R34 a' chiad itealach dìreachd eadar Breatainn agus Ameireaga ann an 1919. Chaidh e na thaigh-tasgaidh ann an 1975 an dèidh do thug Ministreachd an Dìon Supermarine Spitfire do Thaigh-tasgaidh Rìoghail ann an Dùn Èideann. Chaid pàirt den raon-adhair na sanaidh ann an 1922. Nuair an do thòisich àireamh euslaintich na caitheimh ann an 1956, fhuair an ospadal euslaintich-inntinn. Dùineadh e ann an 1997 agus dh'imrich na h-euslaintich do Ospadal Roodlands ann am Baile Adainn.
Bha stèisean-rèile ann air phrìomh-loidhne na h-oirthire an ear, eadar an Druim agus Linton an Ear. Dh'fhosgail e timcheall air 1849 agus dhùin e 4mh dhen Cèitean 1964.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Lodainn an Ear
Altman
Altman:
Partaig
'S e roinn Glaschu, agus b' e borgh ann an Siorrachd Rinn Friù, a tha ann am Partaig (Beurla: Partick).
Chaidh an comann ball-coise Partick Thistle a stèidhicheadh ann am Partaig ann an 1876 ach ghluais e do Firrhill ann an 1906.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Glaschu
Murray
Murray:
Out Skerries
right|300px
Is buidheann eileanan ann an Sealtainn a tha sna Out Skerries ("Sgeirean a-muigh").
Tha daoine a' fuireach ann an Housay agus Bruray. 'S e an àird as fhaide ear ann an Sealtainn a tha san taigh-solais air Bound Skerry.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sealtainn
Roinn Srath Chluaidh
B' e roinn as motha na h-Alba a bha ann an Roinn Srath Chluaidh (Beurla: Strathclyde Region).
Chaidh i a stèidheachadh ann an 1975 aig an Achd Riaghaltais Ionadail (Alba) 1973 le 19 comhairlean sgìreil. Bha Glaschu na phrìomh-bhaile agus bha Inbhir Àir, Lannraig, Hamilton, Dùn Breatann, Pàislig agus Earra-Ghàidheal a-mach o Àird nam Murchan, Ceann Loch Lìobhann agus Baile a' Chaolais anns an roinn seo.
Ann an 1996 chaidh 12 comhairlean ùra, Comhairle Earra-Ghàidheal agus Bhòid, Comhairle Shiorrachd Àir an Ear, Comhairle Shiorrachd Àir a Tuath, Comhairle Shiorrachd Àir a Deas, Comhairle Siorrachd Dhùn Breatann an Ear, Comhairle Siorrachd Dhùn Breatann an Ear, Comhairle Shiorrachd Lannraig a Tuath, Comhairle Shiorrachd Lannraig a Deas, Comhairle Inbhir Chluaidh, Comhairle Shiorrachd Rinn Friù, Comhairle Shiorrachd Rinn Friù an Ear agus Comhairle Baile Ghlaschu de Roinn Srath Chluaidh agus chaidh an roinn is na 19 comhairlean sgìreil a sgaoileadh.
Tha an t-ainm a' dol às an sean Rìoghachd Srath Chluaidh aig an robh Dùn Breatann na phrìomh-bhaile.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Alba Roinn-seòrsa:Roinnean na h-Alba
Hopkins
Hopkins:
Creag nam Bathais
'S e eilean ann an Linne Foirthe a tha ann an Creag nam Bathais neo Am Bas (Beurla: Bass Rock neo The Bass).
Mar phluga bholcànach tha e de chlach-ghràin agus tha e 107 m de dh'àirde.
Eachdraidh
Dh'fhuirich Naomh Baldred an seo san 7mh linn. B' àbhaist dha a bhith na phrìosan far an do phrìosanaicheadh Cùmhnantaich is Seumasaich an dèidh do Rìgh Teàrlach I a cheannaich an creag ann an 1671. Leag an prìosan ann an 1701. Chaidh taigh-solais a thogail ann an 1902 is bha e air a sgiobadh gu ruige 1988. Chan eil duine sam bith a' fuireach ann a-nis.
Rinn Iain Dall MacAoidh fonn air mu Niall "Bhas" MacAoidh.
Fiadh-bheatha
thumb|Sùlairean os cionn na Creige
Tha an t-eilean na dhachaigh do còrr is 150,000 sùlaire agus 's e an dachaigh as motha air an t-saoghail dhan eun seo. Tha an t-ainm saidheansach, Morus bassanus, agus an t-ainm sa Fhraingis, fou de bassan, "duine craicte nam Bathais" air an sùlaire, air an eilein seo.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eileanan Linne Foirthe Roinn-seòrsa:Lodainn an Ear
Garbh Eilean
Ainmean coltach
Roinn-seòrsa:Eileanan na h-Alba
Jones
Jones:
Johnson
Johnson:
Meadhan-talmhainn (Tolkien)
Seanchaidheachd Tolkien
Tha sgeulachdan Tolkien a' seanchas mun chath, air an dàrna taobh, eadar na Valaraich aingealach, na h-Eilfean agus an caidreabhaich measg nan Daoine; agus, air an taobh eile, Melkor no Morgoth deamhnaidh (Vala a chaidh gu olc), a luchd-leanmhainn, agus an cuid ìochdairean, mar as trice Òrcan, Dràgonan agus Daoine fo dhaorsa. Sna linntean an dèidh do Mhorgoth bhith air a ruagadh à Arda, thèid àite-san a ghabhail le iar-cheannard, Sauron, a bhuineas do shliochd nam Maiar.
Tharraing na Valaraich às o bhith a' beantainn gu dìreach ri cùisean Mheadhan-talmhainn an dèidh dhaibh buannachadh an aghaidh Mhorgoth, ach chuir iad a-null, an ceann bhliadhnaichean, na draoidhean no Istari mar chòmhnadh an aghaidh Sauron. B' iad na draoidhean a bu chudromaiche, Gandalf Liath agus Saruman Bàn. Chùm Gandalf ri fìor-bhrìgh a rùin agus thigeadh e gu bhith ro-dheatamach san t-sabaid an aghaidh Sauron. Ge-tà, chrom cridhe Saruman gu cuilbheart agus rinn e oidhirp air làmh an uachdar a thoirt eadhon air Sauron airson làn-uachdranachd thairis air Meadhan-talmhainn. B' iad na Troichean, Eantan is na Hàbatan cliùmhor na cinnich eile a rinn strì ris an olc. Gheibhear seanchas nan làithean mu dheireadh air aithris sna leabhraichean An Hàbat agus Tighearna nam Fàinneachan.
Tha còmhstri mu bhith a' sealbhachadh nithean prìseil no draoidheil na cuspair a tha a' ruith tro na sgeulachdan air fad. Sa Chiad Aimsir, gheibhear turas-rannsachaidh a nì an t-eilf Fëanor agus a chinneadh Noldorin airson trì seudan prìseil, a ghoid Morgoth orra, fhaighinn air ais. (Buinidh ainm an sgeòil The Silmarillion ri ainm nan seudan, Silmarils.) Tha an Dàrna ’s an Treas Aimsir fo bhuaidh Fàinneachan na Cumhachd, agus na tha an dàn don Aon Fhàinne, a dhealbh Sauron ’s a bheir comas don neach-giùlain smachd no buaidh a bhith aige air luchd-giùlain nam Fàinneachan Cumhachd eile.
Na Tìrean
Anns an t-seanchas aig Tolkien, tha Meadhan-talmhainn na phàirt de shaoghal a dhealbh e ris an canar Arda (sa bheil Tìrean Neo-Chaochlaideach Aman is Eressëa dealaichte bhon chòrr dhen t-saoghal chorporra) agus tha Arda fhèin na phàirt de dhomhan nas motha eile don ainm Eä.
Mapaichean
Dheasaich Tolkien grunn mhapaichean de Mheadhan-talmhainn, cuid dhiubh a chaidh fhoillseachadh ri a latha fhèin. Gheibhear na prìomh mhapaichean foillsichte san Hàbat, Tighearna nam Fàinneachan, The Silmarillion agus Unfinished Tales, paisgte am broinn nan leabhraichean air neo gan taisbeanadh mar dhealbhan. B' e Tolkien fhèin a dh'iarr gum biodh na mapaichean gan gabhail anns an leabhar ged a bhiodh e na bu chosgaile.
Co-chòrdachd ri clàr-tìre na Talmhainn
Mhìnich Tolkien an ceàrn sa bheil na Hàbatan a' tàmh mar "taobh an iar-thuath an t-seann saoghail, gu sear air a' Chuan", agus gu dearbha, ’s e an Roinn-Eòrpa, gu h-àraidh Breatainn, as coltaiche ris an t-Seann Saoghal. Gidheadh, chan eil iad gu tur co-ionann, agus thuirt e fhèin nach do dh'fheuch e ri an dèanamh co-ionann nuair a bha e a' sgrìobhadh.
Dhearbh e, ge-tà, gun robh an t-Siorrachd, tìr a laochain, na Hàbatan, stèidhichte air Sasainn, gu h-àraidh air West Midlands far an do thogadh e suas na òige.
Tha na h-eàrr-ràdhan agus The Silmarillion a' dèanamh iomradh air grioglachain, rionnagan is reultan a fhreagras ris an fheadhainn a chithear ann an leth-chruinne a tuath na Talmhainn againn fhìn, nam measg sin, a' Ghrian, a' Ghealach, Sealgair Mòr ('s a chrios), an Crann-arain agus Màrs. A-rèir coltais rinn Tolkien feum de Belgrade, Cìopras is Ierusalem mar cho-chomharran.
Ainur
’S iad creutairean aingealach a bh' anns na h-Ainur air an cruthachadh le aon Dia nan Eä dom b' ainm Eru Ilúvatar. Thàinig iomadh Ainur air tìr ann an Eä, agus nam measg bha na Valaraich agus spioradan nas lugha cumhachd ris an cante Maiar. Rachadh cuid de na Valaraich ’s na Maiaraich gu olc, mar thachair do Mhorgoth a bha air fear de na Valaraich o thùs. Mar fhear de na Maiaraich olca, dhealbh Sauron a' Chainnt Dhubh (Burzum) da thràillean (leithid na h-Òrcan) gus am biodh comas bruidhne aca. San Treas Aimsir, chaidh còignear de na Maiar a chur ann an riochd dhaoine a dh'ionnsaigh Meadhan-talmhainn gus fòir a dhèanamh air na sluaghan saora agus Sauron a chur fodha. B' iadsan na h-Istari, no na Draoidhean, sam faighear Gandalf, Saruman, agus Radagast.
Eilfean
Aithnichear na h-Eilfean mar "Chiad Ghlùn" Ilúvatar: creutairean gleusta a rinn Ilúvatar, le iomadh cinneadh nam measg. Labhair sinnsir nan Eilfean uile an aon chainnt, Eldarin Cumanta, o thùs ach dhealaich i na dà mheanglan rè nan linntean thar linntean. B' iad na meanglan seo Quenya, teanga aig na h-Eilfean Sorcha agus Sindarin, a bha aig na h-Eilfean Dorcha. Tha Eilfean coltach ri mac an duine nan cruth is coltas; ’s urrainn dhaibh daoine a phòsadh agus clann a bhreith leotha. Tha iad lùthmhor, clis is siùbhlach air am bonnan le fradharc geur. Mur tèid am marbhadh ann an cath, tha Eilfean bith-bhuan. Ma mharbhar iad, nì iad ath-fheòl-ghabhail ann am Valinor.
Daoine
B' iad Daoine an "Dàrna Glùn" aig Clann Ilúvatar, a nochd ann am Meadhan-talmhainn fada às dèidh nan Eilfean, agus an dèidh do na Troichean, Eantan is Òrcan tighinn gu bith cuideachd. Chleachdar Duine (riochd iolra "Daoine") le litir mhòr gun fhathamas do ghnè airson an cinne-daonna a shònrachadh o na cinnich duin-amhail eile ann am Meadhan-talmhainn. Ged a tha cumadh Dhaoine coltach ri Eilfean, anns a' chumantas, chan eil Daoine cho eireachdail riutha-san. Eu-coltach ri Eilfean, tha Daoine bàsmhor agus diombuan, oir bàsaichidh iad gu luath, mar as trice, mairidh iad beò eadar 40 is 80 bliadhna a dh'aois. Bhiodh na Númenóreanaich beò feadh grunn cheudan de bhliadhnaichean, agus ruigeadh an sliochd-san, na Dúnedainich, aois na bu mhotha na an Duine cumanta cuideachd. Ri tìde, lagaich a' bhuanachd seo le measgachadh slòigh nach robh cho làidir.
Troichean
Tha Troichean duine-amhail ach nas bige na Daoine, agus nas motha na Hàbatan. Chruthaicheadh iad le Vala Aulë mun do dhùisgeadh a' Chiad Ghlùn leis gun robh fadachd a chridhe air gus an tigeadh clann Ilúvatar airson a bhith gan oilean ’s gan gràdhachadh. Ghabh Eru truas ri Aulë, agus fhuair na Troichean beatha air a chumha gun deigheadh am fàgail nan suain sgapte air feadh Meadhan-talmhainn gun a bhith air an dùsgadh gus an tigeadh a' Chiad Ghlùn air tìr na Talmhainn.
Tha Troichean bàsmhor mar a tha Daoine, ach gu bheil beatha mòran nas fhaide aig troichean; mar as trice, ruigidh iad na ceudan de bhliadhnaichean a dh'aois. Gheibhear feusagan air an dà chuid troichean fireann agus boireann, rud a tha na annas do chàch nach urrainn dealachadh a chur eatorra. Bruidhnidh Troichean Khuzdul, cainnt a bh' air a cumail dìomhair aca fhèin. Sa choitcheannas, tha Troichean a' còmhnaidh fo bheanntan, far a bheil iad fìor eòlach air mèinneadh is obair stàilinn.
Hàbadan
Chomharraich Tolkien na Hàbadan mar iarmad a' chinne-dhaonna. Theirear 'Leth-dhaoine' (no "duineachain") riutha mar ainm eile bho nach eil ach leth-mheud de Dhaoine annta sa chumantas. Nam beusan is cleachdainnean, cha dèanar mòran sgaraidh eadar Hàbadan is Daoine, agus tha iad gu h-àraidh coltach ri Sasannaich nan dòigh-beatha, ach gu bheil iad a' dèanamh roghainn de thuill fon talamh mar àitean-còmhnaidh. Mu àm an leabhair The Hobbit, tha a' mhòr-chuid dhiubh air imrich bhon ear chun t-Siorrachd, sgìre ann an iar-thuath Meadhan-talmhainn.
Sluaghan eile
Gheibhear Eantan, creutairean craobh-amhail a tha mar chìobairean a' gleidheadh nan coilltean.
’S iad Òrcan agus Trobhaichean (dèante de chloich) creutairean olca a dh'àraich Morgoth.
Dràgonan
Tha Dràgonan a' nochdadh nan grunn sheòrsaichean, ach cuirear dealachadh eadar feadhainn sgiathach agus feadhainn a shèideas lasairean teine o bheul (draig-fuar seach draig-lasrach). B' e Glaurung Òr-bhuidhe a' chiad draig-lasrach (Urulóki sa chànan Quenya) a chaidh a bhreith le Morgoth ann an Angband.
Ainmhidhean fèin-mhothachail
Gheibhear beathaichean le tùr is tuigse is buadhan os-nàdarra ann am Meadhan-talmhainn, leithid nan Iolairean, Miol-chù Mòr Huan à Valinor agus Wargs a tha coltach ri madadh-allaidh. Chan eil fhios cò às a tha iadsan no ainmhidhean eile leithid an Damhain-allaidh ana-mhòr Shelob de shliochd Ungoliant.
Tha gnèithean eile a' nochdadh an-siud ’s an-seo mar na feannagan a nì obair brathaidh às leth Saruman agus na Fithich aig Erebor, a thug fios gu na Troichean. Tha e coltach cuideachd gu bheil tùr is toinisg aig eich Rohan, gu h-àraidh an t-each aig Gandalf, Shadowfax, a thuigeas cainnt nan daoine.
Paul Dirac
B' e eòlaiche-fiosaig à Sasainn a bha ann am Paul Adrien Maurice Dirac. Tha e ainmeil airson an obrach aige air teòirig na dàimheachd agus meacanaig cuantamach, stadastaig Fermi–Dirac, an co-aontar Dirac, am foincsean delta Dirac, comharradh Dirac le camagan, mar sin air adhart.
Rugadh e ann am Bristol ann an 1902. Bha a mhàthair à Sasainn is athair às an Eilbheis. Dh'ionnsaich e einnseanaireachd dealain agus matamataig aig Oilthigh Bhristol agus sgrìobh e an tràchdas làmh-sgrìobhte aige aig Oilthigh Chambridge far an deach e na ollamh ann an 1932. Bhuannaich e an Duais Nobel ann am Fiosaigs còmhla ri Erwin Schrödinger ann an 1933. Thug e òraidean aig Oilthigh Phrinceton ann an 1934–1935, far an do thachair e ri Margit Wigner, piuthar Eugene Wigner, a phòs e ann an 1937 is fhuair a cloinne Judith is Gabriel Andrew an sloinneadh Dirac. Leig e dha an dreuchd aige ann an 1969 agus dh'imrich e do Fhlorida, far an deach e na ollamh aig Florida State University.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann am Fiosaigs Roinn-seòrsa:Luchd-saidheans Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
Matthew W. Taylor
'S e cleasaiche à Flint, Michigan sna Stàitean Aonaichte a tha ann am Matthew William Taylor Rugadh e 31 an Dùbhlachd 1966).
Malcolm Rifkind
'S e neach-poileataigs Breatannach a tha ann an Malcolm Leslie Rifkind (rugadh 21 an t-Òg-mhios 1946). Dh'ionnsaich e lagh aig Oilthigh Dhùn Èideann agus bha e na òraidiche aig Oilthigh Rhodesia a Deas o 1967 gu 1968. Chaidh e na thagraiche ann an 1970 agus chaidh e a thaghadh mar BhP airson Dùn Èideann Pentlands ann an 1974, far an do mhair e gus chaill e an seat aige ann an 1997.
Bha e ’na mhinistear sa caibineat Thòraidheach aig a’ phrìomhaire Margaret Thatcher agus aig John Major. Bha e ’na Rùnaire Stàite na h-Alba (1986-1990), ’na Rùnaire a' Chòmhdhalach (1990-1992), ’na Rùnaire an Dìon (1992-1995), agus ’na Rùnaire nan Dùthchannan Céin (1995-1997).
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Poileataigs Roinn-seòrsa:Buill Pàrlamaid Westminster Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Tòraidheach na h-Alba Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba
Baker
Baker:
Taifa Bhaeza
B' e dùthaich Muslamach basaille - a bha fo chìs do Castilla. - ann An Ibèir nach do mhair ach bho 1224 gu ruige 1226 a bh' ann an Taifa Bhaeza (Arabais: طائفة بياسة). Bha e suidhichte eadar Córdoba agus Jaén, a' gabhail a-steach bailtean cudromach mar Andújar agus Martos. Chaidh a stèidheachadh an dèidh Bhlàir Navas de Tolosa (1212) nuair thuit Impireachd nan Almohad a-mach à chèile ann an Al-Andalus. Ghabh an Rìgh Fernando II à Castilla os làimh an taifa seo ann an 1226, leis gun do chuireadh gu bàs an Rìgh Abd Allah al-Bayasi airson traoidhtearachd ann am baile air a bheil Almodóvar del Río (Córdoba). B' e gun tug Abd Allah al-Bayasi taic do dh' Fhernando II ann an iomadh iomairt cogaidh an aghaidh nan Arabach fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:An Spàinn Roinn-seòrsa:Poileataigs
Stone
Stone:
Roinn Taobh Tatha
B' e roinn as motha na h-Alba a bha ann an Roinn Taobh Tatha (Beurla: Tayside Region).
Pantograf (còmhdhail)
thumb|Am pantograf slat-dealain, cruth-daoimean de an locomotaibh cuibhle-cog Eilbheis de an rathad-iarainn Schynige Platte ann an Schynige Platte, air a thogail ann an 1911 thumb|Pantograf gàirdean-croiste de ioma-aonad dealain Toshiba 'S e inneal air mullach trèana dealain, trama no bus dealain airson cruinneachadh cumhachd bho loidhne os cionn a th' ann am pantograf. Air a chaochladh ri sin, bidh trèanaichean agus busaichean air a teàirrdseadh aig stèiseanan teàirrdsidh. Tha a, pantograf seòrsa de cruinneachair sruth dealain cumanta; gu h-àbhaisteach, tha aon no dà uèir air a chleachdadh, leis an sruth tilleadh a' ruith tro na rèilichean. Tha an teirm a tighinn bho an coltachd ri feadhainn de stoidhlean de pantografan meacanaigeach air a chleachdadh airson a copaigeadh làmh-sgìobhaidh agus dealbhan. right|thumb|Sealladh mion-dealbh de pantograf aon-gàirde Brecknell Willis air Rèile Breatannach Clas 333 thumb|Diagram de pàirtean de an pantograf bho ICE S thumb|Pantograf Faiveley aon-gàirde air locomotaibh Rèile Breatannach Clas 85, air a cleachdadh locomotaibhean AC tràth bho na 1960an
Roinn Taobh Tatha
Chaidh i a stèidheachadh ann an 1975 aig an Achd Riaghaltais Ionadail (Alba) 1973 le 3 comhairlean sgìreil, Dùn Dè, Machair Aonghas agus Peairt is Ceann Rois. Bha Dùn Dè na phrìomh-bhaile agus bha Farfar, Obar Bhrothaig, Peairt, Craoibh agus Mòinteach Raineach anns an roinn seo.
Ann an 1996 chaidh na 3 comhairlean sgìreil nan comhairlean aonadach, Comhairle Pheairt is Cheann Rois, Comhairle Baile Dhùn Dè agus Comhairle Aonghais agus chaidh an roinn fhèin a sgaoileadh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Alba Roinn-seòrsa:Roinnean na h-Alba
Roinn Lodainn
B' e roinn na h-Alba a bha ann an Roinn Lodainn (Beurla: Lothian Region).
Chaidh i a stèidheachadh ann an 1975 aig an Achd Riaghaltais Ionadail (Alba) 1973 le ceathair comhairlean sgìreil: Dùn Èideann, Lodainn an Iar, Lodainn an Ear agus Lodainn Mheadhanach.
Ann an 1996 chaidh nan comhairlean sgìreil nan comhairlean aonadach, Comhairle Baile Dhùn Èideann, Comhairle Lodainn an Iar, Comhairle Lodainn an Ear agus Comhairle Lodainn Mheadhanaich de Roinn Lodainn agus chaidh an roinn fhèin a sgaoileadh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Alba Roinn-seòrsa:Roinnean na h-Alba Roinn-seòrsa:Lodainn
Stoc rollaidh Fo-thalamh Ghlaschu
Tha an stoc rollaidh Fo-thalamh Ghlaschu ag obrachadh air an Fo-thalamh Ghlaschu, an treas siostam meatro as sine san t-saoghal. Tha an Fo-thalamh air an 2na ginealach de stoc rollaidh an-dràsta, leis an 3mg ginealach air òrduchadh agus an dùil ri dol a-steach do seirbheis ann an 2023. Eu-coltach ri siostaman meatro eile anns an Rìoghachd Aonaichte, tha gèidse rèile de 1,219 mm (4 ft) aig an Fo-thalamh.
Chiad ginealach (1896-1977)
Bha a' chiad stoc rollaidh gu ìre mhòr air a thogail ann an 1896, le carbadan trèilear a bharrachd air a chuir ris thairis air an ath 19 bliadhna. Bha an stoc rollaidh seo air iompachadh bho càball ri traicsean dealain ann an 1935 agus air a thogail a-mach à seirbheis mu dheireadh ann an 1977 air an dùnadh an siostam airson ùrachadh.
Dàrna ginealach (1980-2023)
Bha a' chiad 33 càraichean den stoc rollaidh làithreach air thogail le Metro-Cammell ann an Washwood Heath eadar 1977 agus 1979. Bha ochd càr trèilear a bharrachd air thogail ann an 1992. Chaidh an stoc rollaidh a-steach do seirbheis nuair a dh'fhosgail an fo-thalamh a-rithist às dèidh obair ùrachadh air an 16mh den Ghiblean 1980. Bha na 33 bunasach air ath-nuadhachadh le ABB aig Obraichean Derby Litchurch Lane ann an 1995.
Gu bunasach an dèidh an ùrachadh 1977-1980 bha lìbhre orains soilleir le stiallach geal agus branndadh air stoidhleachadh 'Trans-Clyde' aig na trèanaichean. Ge-tà a dh'aithghearr an dèidh sin bha uile an stoc rollaidh air a pheantadh ann an orains nas dorcha no 'dearg Strathclyde'. Bha grunn de co-cheartachaidhean beaga air a dhèanadh chun lìbhre, a' gabhail a-steach branndadh SPT ùr. Fhuair na trèanaichean lìbhre gu tur ùr ann an 2006 nuair a fhuair iad a pheantadh 'Cream & Carmine'. Ge-tà, ann an 2011 bha e air cho-dhùnadh ri tilleadh ri orains airson an àm ri teachd ri fhaicinn; bha an dealbhadh ùr orains seo a gabhail a-steach badan de geal agus glas airson coltas nas nuadh-aimsireil a chuir chun stoc rollaidh.
Bidh feadhainn de thrèanaichean a giùlan lìbhrichean sònraichte airson sanasachd. Tha iad seo gu h-àbhaisteach air lorg air an carbad meadhan de thrèan. Tha na carbadan seo mar as àbhaist air a thoirt seachad coineathal anns an dealbhadh airson an sanas agus air a cleachdadh airson an uine de urrasachd; faodaidh na coineathalan seo a bhith air thoirt air falbh agus 's urrain an carbad fo-thalamh a cleachdadh an lìbhre orains aige fhèin.
Treasamh ginealach (2023)
Ann an 2016 ainmich Com-pàirteachas Srath Chluaidh airson Comhdail (SPT) cùmhnant £000M leis Stadler agus Ansaldo STS airson ùrachadh den fo-thalamh. Bha na trèanaichean seo an dùil ri dol a-steach ri seirbheis an dèidh bha an ùrachadh deiseil ann an 2020; ge-tà chan eil iad ann an seirbheis fhathast. Tha na trèanaichean ùr seoa-nis an dùil ri dol a-steach ri seirbheis ann an 2023. Tha na trèanaichean a bhith a togail le Rèile Stadler (Stadler Rail) aig an factaraidh aca ann an Altenrhein ann an Eilbheis an ear.
An Àird Bheag
'S e baile beag ann an Ìle faisg air Lag a' Mhuilinn agus Laphraoig a tha anns an Àird Bheag (Beurla: Ardbeg). Tha e ainmeil airson an taighe-staile aige.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ìle
Baeza
'S e baile eachdraidheil faisg air Úbeda ann an Andalusia (An Spàinn) a th' ann am Baeza (IPA: baˈeθa). Tha e suidhichte ann an ceann a deas na dùthcha, aig 769m os cionn ìre na mara, anns an Roinn Jaén, 48km air falbh bho Jaén fhèin. 'S e dìreach Spàinntis a tha ga bruidhinn an seo. 'S e turasachd a tha a' cumail eaconomaidh a' bhaile a' dol. Tha 15,841 duine a' fuireach ann.
Freumahn an Ainm
'S e ainm ro-spàinnteach - Biatia - a th' ann an Baeza, ged a tha coltas Arabais air, bho بياسة (Bayyasa), air sàilleabh gu robh an sgìre na pàirt Al-Andalus fad linntean.
Eachdraidh
Thathar air tòrr thobhtaichean a lorg bho na linntean mus do ràinig na Ròmanaich. Bha dùn Ibereach, air an robh Iltaca, pìos beag air falbh. Dh'atharraich na Ròmanaich an t-ainm gu Beatia agus dh'fhàs am baile mòran, gus an do rinn na Bhandalaich sgrios air ann sgìre agus thuit an eaconomaidh ann an droch staing. Chan ann mus do ràinig na h-Arabaich a thoisich am baile a dh' fhàs a-rithist, o chionn's gu robh e leth-shligheach eadar trì rìoghachdan cudromach. An dèidh Bhlàir Navas de Tolosa bha Baeza na phrìomh-bhaile Taifa Bhaeza, nach do mhair ach 15 Bliadhna. Thuit am baile ann an làmhan nan Crìosdaidh ann an 1227 agus chaidh a h-uile càil a dhoilidh fo Chrùn na Castilla. Bha am baile seo cho beairteach tro Aois an Òir gun do thog an ailtire Andrés de Vandelvira a' Chathair-eaglaise a chithear an latha an-diugh. Thàinig an trèana - agus turasachd - ann an 1870.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:An Spàinn Roinn-seòrsa:Bailtean na Spàinne Roinn-seòrsa:Bailtean
Coineagan a Deas (sgìre Phàrlamaid na h-Alba)
'S e sgìre Phàrlamaid na h-Alba a tha ann an Coineagan a Deas (Beurla: Cunninghame South).
Chaidh i a chruthachadh ann an 1999 le crìochan de sgìre Phàrlamaid Westminister, ach mhùth na crìochan ann an 2005. Tha Irbhinn agus Cill D'Fhinnein san sgìre seo. Tha i ann an crìch ri Inbhir Àir, Carraig, Cumnaig agus Srath Dhùn), Cille Mheàrnaig agus Srath Irbhinn agus Coineagan a Tuath.
Sùlaisgeir, Arcaibh
Is dòcha gu bheil sibh a' lorg Sùlaisgeir thumb|Sùlaisgeir ann an 1967
'S e eilean beag creagach ann an Arcaibh a tha ann an  Sùlaisgeir (Beurla: Sule Skerry). Tha e suidhichte ann an Cuan nan Orc agus mar sin tha an t-eilean gu math iomallach. Chan eil duine sam bith a' fuireach an seo.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eileanan na h-Alba Roinn-seòrsa:Arcaibh
Eòghann Mac Colla
'S e fear-ealain a th' ann an Eòghann Mac Colla a rugadh ann an 1970.
Roinn-seòrsa:Luchd-ealain Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Rèile Breatannach Clas 318
'S e ioma-aonad dealain a th'anns an Rèile Breatannach Clas 318 a tha ag obrachadh ann an iar-meadhan Alba. Chaidh na h-aonadan a-steach do seirbheis air an 29mh den t-Sultain 1986 mar pàirt den dealanachadh den Loidhne Costa Siorrachd Àir eadar Ghlaschu Mheadhan agus Inbhir Àir/Àird Rosain le sruth iomlaid (AC) loidhnichean os cionn. Chaidh cleachdadh aca a leudachadh do Leargaidh Ghallta anns an Fhaoileachd 1987. Bha iad cuideachd air a cleachdadh air on Loidhne Inbhir Chluaidh ann an àireamhan beaga. Tha na trèanaichean an-dràsta ag obrachadh air seirbheisean air an Loidhne Earra-Ghàidheal (a' gabhail a-steach seirbheisean do Lannraig bho Àrd Ìre Ghlaschu Mheadhan), Loidhne Cearcaill Cathcart, Loidhne Chluaidh a Tuath, Loidhne Whifflet agus Loidhne Inbhir Chluaidh. A' leanas an tarraing air ais den cabhlach Clas 314 ann an 2019, tha na h-aonadan seo na ioma-aonadan dealain ann an Alba, a-nis air a bhith ann an seirbheis gineadh teachd a-steach airson thairis air 36 bliadhna.
Cùl-fhiosrachadh agus eachdraidh
left|thumb|Clas 318 aig Fairlie anns a' chiad mìos de dh'obair left|thumb|Clas 318 ann an lìbhre tùsail orains agus dubh airson Com-pàirteachas Srath Chluaidh airson Còmhdail (Strathclyde Partnership for Transport) Gu h-èifeachdach dreach 3-chàr den Clas 317, chaidh 21 de na h-aonadan seo stèidhichte dheth an Rèile Breatannach Marc 3 a thogail aig obraichean Eabhrac Innleadaireachd Rèile Breatannach Cuingealaichte eadar 1985-1986 airson a chuir an àite na seann ioma-aonadan Clas 101, Clas 107, Clas 120 agus Clas 126 a bha air obrachadh an seactair iar-dheas Ghlaschu airson cha mhòr 30 bliadhna. Tha an tuairisgeul teicneagach de na h-aonadan DTSO+MSO+DTSO, air a dhèanamh suas a càr motar meadhanach (le pantograf Stone Faiveley AMBR air a' mullach agus ceithir motaran traicsean Brush TM2141 suidhichte fon làr am broinn an dà bogaidh (dà motar gach bogaidh)) le trèilear dràibhidh aig gach ceann. Tha na h-aonadan a ruith air siostam àbhaisteach 25 kV AC loidhnichean os cionn, agus tha iad clas àbhaisteach tron trèana air fad.
Tha astar as àirde de 90 msu (145 km/u) aig na h-aonadan agus 's urrainn suas ri ceithir seataichean ag obrachadh ann an ioma airson seat 12-chàr a chruthachadh, ged a tha àrd-ùrlaran dìreach comasach trèanaichean 8-chàr a gabhail. Faodaidh an 318 cuideachd obrachadh ann an ioma leis an Clas 320 beagan nas ùra ann an fuirm 6-chàr, gu cumanta air cleachdadh air an Loidhne Chluaidh a Tuath agus Loidhne Earra-Ghàidheal. Nuair an tàinig an Clas 334 a-steach do seirbheis air na slighean Siorrachd Àir/Inbhir Chluaidh ann an 2001, chaidh an dà chuid an 334 agus 318 a lorg ag obrachadh na loidhneachan seo còmhla.
Bha dà aonadan ainmichte ann: 318259 Citizens' Network agus 318266 Strathclyder. Chaidh na h-ainmean an dà chuid a toirt dheth anns an ath-nuadhachadh 2013-2017.
Tubaistean agus tachartasan
left|thumb|Sealladh aghaidh de 318254 goirid an dèidh an tubaist aig stèisean Leargaidh Ghallta
Ath-nuadhachadh 2005-2007
right|thumb|Clas 318 ann an lìbhre SPT le ceann aghaidh tùsail aig Gourock anns an t-Iuchar 2006 right|thumb|Clas 318 le ceann aghaidh ùr aig Ìre Ìosal Ghlaschu Mheadhan ann an 2011 Eadar 2005 agus 2007, chaidh uile na Clas 318an fo ath-nuadhachadh le Hunslet-Barclay a bha a sàs an toirt air falbh den ceangal trannsa bho na chàraichean draibhear a' leigeil cab draibhear làn-leud. Bha an suidheachadh luchd-siubhail cuideachd air a leasachadh, le uidheam-smachd dorasan luchd-siubhal ùr, taobh a-staigh air ath-pheantadh, suidheachan agus ùrlar ùr agus greimean làimhe ùr. Bha soilleireachadh ùr cuideachd air chuir ann, le dubharachd coltach ri na h-aonadan Clas 320 còmhla ri an solais LED airson comharradhan cab agus solais comharran. Chaidh siostaman fiosrachaidh luchd-siubhail, coltach ri na feadhainn air trèanaichean eile, a chuir ann.
Anns an t-Sultain 2008, ainmich am buidheann Riaghaltas na h-Alba Còmhdail Alba gum bith trèanaichean Rèile na h-Alba air fad (a' gabhail a-steach na feadhainn bho Com-pàirteachas Srath Chluaidh airson Còmhdail) air ath-pheantadh ann an lìbhre ùr gorm le comharran geal Crann na h-Alba air na deireadhan carbad. Oir bha na h-aonadan air a bhith air ath-nuadhachadh agus ath-pheantadh o chionn goirid, bhiodh iad na feadhainn mu dheireadh san cabhlach ioma-aonad dealain ri bhith ath-pheantadh ann an lìbhre Crann na h-Alba. Anns an eadar-amail, fhuair uile na h-aonadan an ainmeachadh "SPT Rail" aca air a toirt air falbh, gan fagail ann an lìbhre SPT gun bhranndadh.
Ath-nuadhachadh 2013-2017
Bha an obair a' gabhail a-steach:
Bha an prògram ath-nuadhachadh den cabhlach Clas 318 crìochnaichte anns an Dàmhair 2017.