cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Uilleam Uallas
Saibhlean Àir
An dèidh na thachair, chruinnich Uallas a dhaoine air an oidhche sin fhèin. Thug e òrdagh don bhoireannach dhìleas comharra so-fhaicsinneach a chur le cailc air na taighean anns an robh na Sasannaich a' cur seachad na h-oidhche. Thàinig e fhèin air mharbhan a' mheadhan-oidhche le 300 fear, 's le mòran de bhuill chainbe, 's cheangail iad cho diongalta bhon taobh a-muigh na h-uile taigh air an d' fhuair iad an "comharra" 's nach gabhadh iad fosgladh bhon taobh a-staigh. Chuir e na h-aitreabhan fiodha ud ri theine agus bha mòran air an losgadh gun dùsgadh idir à cadal. 'S ann a bha na saighdearan Sasannach air roinn mhòr dhen oidhche a chur seachad le dannsa agus misg. Nuair a dh' fhàg buidheann Uallas an t-àite sa mhadainn, cha robh ri fhaicinn ach làraichean nan aitreabhan a bha nan connadh gus cuirp na marbh a losgadh. Mar seo, chrìochnaich Pàrlamaid Dhubh Àir.
Alba ag èirigh suas
An dèidh Saibhlean Àir 's an dìoghaltas a lean, dhùisg spiorad an t-sluaigh air feadh na dùthcha gu lèir, 's fhuair Uallas uiread de luchd-leanmhainn 's nach gabhadh na Sasannaich orra coinneamh a thoirt dha san àm ann am blàr fhosgailte. Ach dhruid iad iad fhèin suas sna daingnichean gus an tigeadh tuilleadh cuideachaidh à Sasainn. Thoilich mòran a-nis druideadh suas ri brataich Uallais air son na dùthcha agus an aghaidh Shasainn. Nam measg bha: Raibeart Brus, Iarla Caisteal Charraig; Raibeart, Easbaig Ghlaschu; Morair Seumas, Àrd-thànaiste na h-Alba; Sìr Aindreas Mac-Mhuirich; Triath Bhoth Chluaidh; Sìr Uilleam Dùghlasach; agus Raibeart Baoideach.
Nuair a thàinig seo gu cluais Eideird, Rìgh Shasainn, chuir e nìos 40,000 fear-cogaidh a thoirt còmhdhail dhaibh. Choinnich na h-airm aig Irbhinn, ach bho nach robh na h-Albannaich ach tearc rinn iad cùmhnantan sìth gun bhuille a bhualadh. Cha b' fhada a sheas na Sasannaich rim facal. Chuir iad an t-Easbaig san toll-dhubh ann an Caisteal Rosbrog agus Sìr Uilleam Dùghlasach am prìosan an Caisteal Bhearaig. Nuair a chunnaic Uallas seo, rug e air a' champ Shasannach a' dol troimh Ghallghaidheil. Ghlac e an stòr agus 300 fear a bha na chois.
Uallas na cheannard airm
Bhon a rinneadh Uallas na cheannard air an arm Albannach agus na chileadair air an rìoghachd mar fhear-ionaid Rìgh Iain, thòisich na h-Albannaich air glacadh nan daingnichean Sasannach fhèin, 's air marbhadh na dream a bha cumail freiceadan annta. Bha na h-Albannaich a' spealgadh às a chèile len cuid tuaighean na geatachan aig cuid de na caistealan 's gun na saighdearan Sasannach comasach air an cur air falbh. Agus bha iad a' glacadh cuid eile dhiubh le seòltachd. Thriall Uallas troimh thaobh an ear Alba air ceann armailt lìonmhoir ann an deagh òrdagh, agus cha robh caisteal eadar uisge Thatha agus Crombagh, nach do thuit roimhe ann am beagan sheachdainnean, ach a-mhàin caisteal Dhùn Dèagh. Thill Uallas gu deas a chur sèis ris an daingneach seo air a' chiad mhìos den fhoghair, 1297, dìreach an ceann bliadhna an dèidh do dh'Eideard tilleadh gu Sasann, 's e an dùil gun robh e air Alba aonadh gu do-sgaraichte aige a-nis ri a rìoghachd fhèin.
'S ann a teannachadh air caisteal Dhùn Dèagh a bha Uallas leis an arm Albannach nuair a chuireadh teachdairean thuige gun robh Iarla Shurreigh a' tighinn na aghaidh le feachd Shasannach san robh 50,000 fear 's gun robh e a' cur roimhe thighinn thairis air Abhainn Foirthe aig drochaid Shruighlea. Rinn Uallas airson a bhith aig an drochaid, nam b'urrainn dha mun ruigeadh na Sasannaich i.
Blàr Drochaid Shruighlea
Nuair a dhlùthaich an t-arm Sasannach le bhrataichean a' snàmh sa ghaoith ris an drochaid, sheas Uallas agus a luchd-leanmhainn gu neo-sgàthach, a' gabhail ealla ris. Bha an t-arm Sasannach faisg air a' bhruaich dheis, trì uairean na bu lìonmhoire, 's na h-Albannaich air tulaichean àrda air taobh tuath na h-aibhne. Nuair a chunnaic iad an t-armailt seo a' tighinn air adhart, rinn cuid de na tighearnan Albannach cabhag gus iad fhèin ùmhlachadh do rìgh Shasainn, air eagal 's gun cailleadh iad an cuid fearainn. Cha robh iad a' creidsinn gum b' urrainn do Uallas seasamh ris an fheachd ud.
Cha robh dòigh air faotainn seachad air an abhainn ach air drochaid fhada chumhaing fhiodha a bha na b' fhaide shuas air an abhainn na drochaid an latha an-diugh. Gun fhios dha na Sasannaich, bha fir Uallais air sailthean na drochaid a ghearradh latha no dhà roimhe.
Chuireadh dithis shagart a-null far an robh Uallas a thairgsinn maitheanas dha fhèin 's do a luchd-leanmhainn nan leigeadh iad sìos an armachd. Dh' fhreagair Uallas nach b' ann a dhèanamh chùmhnantan sìth a thàinig iad, ach a thoirt blàir do na Sasannaich agus saorsa aiseag don dùthaich.
Bha Iarla Shurreigh glè shean 's ann an droch slàinte. Uime sin, b' ann aig Hugh de Cresingham, Fear-ionmhais Alba, a bha command' an airm da-rìreadh. Bu shagart Cresingham, duine dàna, fuilteach, leis am bu roghnaiche gu mòr clogaid an t-saighdear na còta an t-sagairt. Ged a chomhairlich Albannach, fear Lunndaidh a bh' anns a' champa Shasannach, dhaibh amharc rompa, cha bu nì leotha cluas a thoirt dha. Bha Cresingham airson a dhol air adhart air na h-uile cor, 's crìoch a chur air a' chogadh leis an aon bhlàr, 's cha ghabhadh a dhiùltadh.
Ghabh Sìr Marmaduke Teng air thoiseach air ceann nan rèisimeid each, a bha còmhdaichte le armachd thruim stàilinn, maraon each agus marcach. Lean Cresingham an dèidh sin leis an roinn den arm a bha fo a chommanda fhèin. Fhuair an rèisimeid each an òrdagh cath air an taobh tuath; ach dh' òrdaich Uallas buidheann threun luchd-sleagha a dhol timcheall sìos air taobh na h-aibhne 's nuair a bha mu leth an airm air tighinn a-nall, smèid e orra iad a ghabhail sealbh air an drochaid 's na bha thall a chumail thall, 's na bha bhos a chumail a-bhos. Bhuail na h-Albannaich len uile neart air na marcaichean a bha a' dìreadh leathad an tulaich, 's ruaig iad sìos iad air muin nan coisichean a bh' air ùr thighinn a-nall. Chaidh na coisichean 's na marcaichean troimh a chèile, 's an àite a bhith cuideachadh 's ann a bha iad a' cur maille air a chèile, 's na h-Albannaich gan sgathadh sìos mar am feur air gach taobh. Bha mu 7,000 de na Sasannaich a' gabhail thairis air an drochaid nuair a bhrist e agus mar a bha na saighdearan ud cho trom len cuid armachd, bha iad a' dol fodha air ball, air neo, bha an sruth gan giùlan sìos na b' fhaide far nach robh dol às bho bhàthadh. Den àireamh mhòr sluaigh a thàinig thar an drochaid, cha d' fhuair às beò ach triùir. B' e Marmaduke Teng an treas fear dhiubh sin. Bha Cresingham measg a' chiad fheadhainn a chaidh a mharbhadh.
Bha Surreigh 's a chuid eile den arm Shasannach air taobh deas na h-aibhne gun chomas buille a bhualadh no dol ceum air aghaidh. Bha an Stiùbhartach mòr, tànaiste na rìoghachd agus Iarla An Leamhanaich am feall-fhalach air a chùlaibh. Leum iad seo a-nis suas air agus nuair a chunnaic Iarla Shurreigh 's na oifigearan eile mar a bha an latha a' dol 's mar a chaidh e, 's nach b' urrainn dhaibhsan a leasachadh, thug iad na buinn dhith gu deas. Cha do lasaich Iarla Shurreigh ionga gus an do ràinig e Bearaig aig a' chrìoch Shasannaich. Thilg a fheachd bhuapa an cuid armachd agus bhrataichean gus am faigheadh iad an casan às bho na h-Albannaich ghuineach a lean gu dian air an tòir.
Bha fuath cho mòr aig na h-Albannaich air Cresingham gun do rinneadh fionnadh-balgain air a chlosach. Thiormaich 's chruadhaich iad a sheiche, rinn iad spliùchain bheaga, an leigeil faicinn mar inisg air a chàirdean agus mar dhùbhlain do a dhùthaich.
Saighdearan Sasannach ri teicheadh
Cho luath 's a sgaoil iomradh an latha ud air feadh na tìre, thrèig na saighdearan Sasannach gu h-iomlan an grunnan beag de chaistealan a bha fhathast nan làmhan an ceann a deas Alba, 's theich iad a-mach às an rìoghachd.
14 mìosan bhon deach Rìgh Iain a chur far a' chrùin, bha Alba gun chìs do choigreach, gun aithne air prionnsa-fuadain agus chaidh ainm Uallais a-nis cho fada 's cho farsainn 's gum b' e bu chòmhradh anns gach comann san Fhraing cho math ri Sasainn. Bha Uallas air fiù 's ionnsaigh a thoirt air caistealan is bailtean taobh tuath Shasainn mar dhìoghaltas air na rinneadh ann an Alba. Theirteadh ris an uairsin Sìr Uilleam Uallas "Riaghladair Alba".
Eideard a' màrsail do Alba
Nuair a chunnaic Eideard seo, cheangail e sìth sa thiota ri Filib-Fionn, Rìgh na Frainge, a' toirt a thoil fhèin dha anns gach ni ach a chuideachadh leis Alba a chìosnachadh. Chaidh armailt mòr a thogail. Choinnich iad aig A' Chaisteal Nuaidh. Mhèars iad do dh'Alba, 8,000 each agus còrr is 100,000 saighdear-coise. Cha robh dad a' coinneachadh ris na Sasannaich an ceann a deas Alba ach bailtean air am fàsachadh, 's taighean air an losgadh 's machraichean air an gearradh sìos, ged nach robh an t-arbhar fhathast abaich. B'e seo an rian a ghabh Uallas air a' mhàrsail a dhèanamh doirbh do na Sasannaich, 's nach faigheadh iad biadh dhaibh fhèin no do an cuid each. Leis na h-uile ni a bh' ann, bha na Sasannaich gu mòr air an sàrachadh mun do ràinig iad faisg air Dùn Èideann, far an robh dùil aig Eideard ri tionaladh bho loingeas cogaidh a bh' air an t-slighe gu Lìte.
Fòir-bhrath
Ged a bha Uallas air a ghairm leis an t-sluaigh gu bhith na Àrd-uachdaran Alba, 's ged a bha e a' cleachdadh nam meadhanan bu fhreagarraiche airson an tìr a dhìon bho nàimhdean, bha mòran de mhaithean na dùthcha aig an robh cus farmaid ris airson cho measail 's a bha e aig an t-sluagh, 's leis nach bu diù gum biodh iad air an riaghladh le neach bu lugha inbhe na iad fhèin, 's nach robh 'na tighearna fearainn mar a bha iadsan.
Bha mòran de na h-uaislean ud nach do chruinnich an luchd-leanmhainn idir gus Uallas a chaomhnadh an aghaidh a nàimhdean. Ach an dèidh siud, fhuair Uallas feachd mhath chruinn bho a-measg an t-sluaigh chumanta agus bho nan uaislean a bha ag aideachadh a bhith dìleas dha. A-rèir coltais, cha b' e an rùn aig Uallas Eideard a choinneachadh am blàr fosgailte, ach na h-uile dragh agus maille a b' urrainn dha a chur air, gus am b' èiginn dha tilleadh dhachaigh.
Ach thàinig dithis bhrathadairean, Iarla Dhùn Barra agus Iarla Aonghais do champa nan Sasannach, agus dh'innis iad do Eideard gun robh Uallas na laighe ann am frìth na h-Eaglaise Brice, fa rùn ionnsaigh a thoirt air na Sasannaich an oidhche sin fhèin. Ann an uair a thìde, bha an t-arm Sasannach ullamh gus gluasad air adhart gus Uallas a choinneachadh. Ghabh iad air adhart mu bhriseadh na fàire troimh Bhaile Ghlinn Iucha, 's nuair a shoilleirich an latha chunnaic iad na h-Albannaich air aghaidh cnuic mun coinneimh dlùth air an Eaglais Bhric.
Blàr na h-Eaglaise Brice
Ged a bha triùir aig Eideard mu choinneamh gach duine a bh' aig Uallas fhèin, cha do mheas e iomchaidh teicheadh ron nàmhaid, a thàinig cho dlùth a thairgsinn còmhraig. Cha robh aige ach 1,000 marcach. Bu luchd-sleagha 's fir-bhogha a' chuid eile den arm, a bha uile nan coisichean. Roinn Uallas an luchd-sleagha nan ceithir buidhnean cruinn air leth 's na fir-bhogha nan sreathan eatorra sin. Shuidhich e na marcaichean mar bhuidheann còmhnaidh air cùl a' chuid eile den arm, airson buidheann sam bith den nàmhaid, a dh' oirdhirpicheadh tighinn orra bhon cùl, a chumail air ais.
Thàinig na Sasannaich air adhart nan trì buidhnean. Nuair a chunnaic na morairean a bha stiùireadh na rèisimeid each an dà thaobh a' tighinn gu ionad tharraing lann, agus a' cheart da-rìreabh a' tòiseachadh air obair a' mharbhaidh, thionndaidh iad ceann an cuid each, 's ruith iad air falbh bhon àraich le leum cheithir bonn, a' fàgail an luchd-dùthcha bochd gu iad fhèin a dhìon bho nàimhdean mar a b' fheàrr a dh' fhaodadh iad. Dh' aithnich Uallas agus na h-uile eile gun robh an fhoill ann, ach co-dhiù, lean iad air an còmhrag cho fad 's a chaidh aca air, gus am faca Uallas gun robh an latha gu bhith air a chall. Thug e an sin an t-òrdagh airson ratreut gu h-athaiseach, òrdail, 's thog e fhèin 's a' chuid eile de na h-oifigich a b' fheàrr a bh' air an armachadh an àite air deireadh an airm, mar a bha iad a' màrsail air falbh bhon àraich. Cha do lean na Sasannaich air an ruaig, 's cho mòr a bha iad air an claoidh le obair an latha, ach cha robh teagamh sam bith nach h-ann aig na Sasannaich a bha onair na buaidh-làraich. Nuair a thill Uallas an làrna-mhàireach air ais a dh' ionnsaigh na h-àrach, fhuaireadh 15,000 de na h-Albannaich nan laighe marbh air an achadh, 's nam measg sin Sìr Iain Greumach. Tha esan air adhlacadh ann an cladh na h-Eaglaise Brice agus seann leac-lighe fhathast a' comharrachadh an àite 's am bheil e na laighe, agus an dòigh san robh e air a mharbhadh.
Làithean deireannach Uallais
An dèidh Blàr na h-Eaglaise Brice, leig Uallas dheth dreuchd Uachdarain Alba, a chionn 's gum faca e cho neo-shàbhailte 's a bha e dha earbsa a chur ann an cuid de àrd-uaislean na tìre, 's nach b' urrainn dha cumail air na b' fhaide le tairbhe don adhbhar a bha e a' dìon. Rinn e na b' urrainn dha mar shaighdear cumanta, no co-dhiù, oifigeach os cionn àireamh de shaighdearan.
Ged a b' fheudar do Eideard Alba fhàgail goirid an dèidh a bhuaidh air sgàth cion bìdh, thill e agus ruith e thairis air Alba corra thuras le feachd lìonmhor. Bha gach uasal san dùthaich air ùmhlachd a thoirt do Eideard ach Uallas a-mhàin. Lean Uallas air na b' urrainn dha, sia bliadhna an dèidh a' bhlàir, dhragh 's a chall a chur air na Sasannach, còrr is bliadhna an dèidh do gach dùthchair eile a armachd a leigeil sìos. Bha e fhèin 's a luchd-leanmhainn a' tighinn beò air a' chreach a bha iad a' toirt bho na Sasannaich.
Chuir Eideard suim mhòr de dh' airgead air a cheann agus thug Sìr Iain Menteith, ceannard air caisteal Dhùn Breatainn, brìb do aon de a sheirbhisich airson a bhrath. Thàinig iad air Uallas 's e na chadal ann an uamhag anns a' choille. Chaidh a ghiùlan gu ruige Lunnainn, trom luchdaichte le iarann. Thugadh fa chomhair cùirt-lagha e gu dhol fo dheuchainn airson a bheatha. B' i a' chiad chùis-dhìtidh a chuireadh às a leth, gun robh e na cheannairceach an aghaidh crùin Shasainn. Dh' fhreagair e nach b' urrainn dha bhith na cheannairceach bho nach robh e riamh na ìochdaran aige.
Shaoil Eideard gun sgaoileadh e leithid de chrith-oillt 's de uamhas a-measg chàirdean na h-Albann 's nach gabhadh aon sam bith dhiubh a dhànadas air tuilleadh ar-a-mach a dhèanamh na aghaidh. Shaoil e gum biodh muinntir na dùthcha fo a mheachainn, 's gum biodh iad gu bràth tuilleadh a' ghabhail ri na laghan a b' àill leis-san 's r'a shliochd a thoirt seachad, 's ri bhith air an riaghladh san dòigh am faiceadh esan iomchaidh.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba Roinn-seòrsa:Eachdraidh na h-Alba
Katìo
thumb|right|200px|Taighean nan Emberá Katío ann an [[Dabeiba]] 'S e buidheann Tùsanach Aimearaganach a th'ann na Katìo. Tha iad a' fuireach ann an ceann a tuath Coloimbia.
921
B' e bliadhna cumanta sa' Mhìosachan Iulianach a bha ann an 921.
Katìo
Roinn-seòrsa:Coloimbia Roinn-seòrsa:Antioquia
921
Bàsan
Roinn-seòrsa:920an
Gallaibh
Is e an sgìre as fhada dhan tuath air tìr mhòr de Gàidhealtachd na h-Alba a tha ann an Gallaibh (Beurla: Caithness). Tha i suidhichte air ceann an ear de ear-thuath na h-Alba, le Linne a' Phentland dhan tuath. Chan eil crìoch aige le sgìre eile ach A' Chataibh a' mhàin.
Dualchas & Eachdraidh
Mhair a' Ghàidhlig anns na sgìrean siarach de Ghallaibh dhan 20mh linn.
A rèir an New Statistical Account de 1841, bu gann gun tuigsear facal Gàidhlig taobh sear de Burn of Clyth, agus air an taobh siar dh'fhuiling a' Bheurla an dearbh dàin.
Ann an 1911 bha a' Ghàidhlig aig 1,685 daoine, a' riochdachadh 6.7% den sluagh, ged nach robh ach 22 dhaibh na b' òige na 20 bliadhna.
"Tha meomhrag preisbeatraidh de 1727 ag ràdh de 1,600 daoine a bha air 'ruigsinn inbheas', nach robh ach Gàidhlig a-mhàin aig 1,500, agus cha robh ach còignear le comas leughaidh. B' i a' Ghàidhlig aig an àm seo na prìomh chainnt anns a' chuid bu mhòr de na paraisdean ach airson Bower, Canisbay, Dunnet agus Olrig".
Taigh Iain Ghròt
thumb|right|200px|Taigh Iain Gròit Tha Gallaibh ainmeil airson "Taigh Iain Gròit", far an robh Duitseach don b' ainm Iain a ruith aiseag dha Arcaibh uaireigin anns an linn Hainseatachd. Bha fàradh an aiseig seo a' cosgadh gròt. A rèir na h-ùghdarrasan Turasachd tha Taigh Iain Ghròit aig a' phuing as fhaide tuath air Tìr Mòir na h-Alba. Gu mì-fhortanach chan eil seo fìor: Tha Am Parbh ann an Cataibh aig ceann siar den chosta a tuath nas fhaisge air a' Mhùl.
Rianachd na Sgìre
Bha Gallaibh na siorrachd fa-leth sìos gu 1974, nuair a chaidh eagar ùr air riaghladh ionadail na h-Albainn, bho 1974 gu 1996 bha dà inbhe de riaghaltas ionadail air feadh Alba. Rè an ùine sin bha Gallaibh na sgìre (le comhairle sgìreil) de Roinn na Gàidhealtachd. Chaidh ath-rèiteachadh air riaghaltas ionadail na dùthcha a-rithist ann an 1996, chaidh Gallaibh air a pasgadh a-steach ri roinn ùr don ainm "A' Ghàidhealtachd". Mhair siostam rianachd stèidhichte air na sgìrean de 1974 airson deichead eile gu Giblean 2007, nuair a chaidh ath-eagarachadh air a' Chomhairle, a tha an-diugh air an roinneadh airson adhbharan rianachd eadar trì sgìrean. Tha Gallaibh na pàirt den sgìre a thuath.
Bailtean
Is e Inbhir Ùige a tha suidhichte air an taobh searach, prìomh-bhaile na sgìre. Tha an taigh staile "Old Pulteney" agus cala meadhanach mòr aig a' bhaile. Tha Inbhir Theòrsa, na dara bhaile Ghallaibh air a' chosta a tuath. Is ann aig Sgrabastal, baile iasgaich 2 mhìle dhan iar a Inbhir Theòrsa a tha an aiseag airson Arcaibh. Tha flacais niùclasach aig Dùnrath.
Faic cuideachd
Roinn-seòrsa:Siorrachdan na h-Alba Roinn-seòrsa:Alba *
Spòrs bhuidheann
thumb|400px|right|[[Women's Australian rules football is a team sport.]] thumb|400px|Team mates cooperate to beat the other team
Roinn-seòrsa:Spòrs *
922
922
Santa Cruz de Tenerife (provincia)
'S e provincia na Spàinne a tha ann an Santa Cruz de Tenerife (IPA: santaˈkɾuθ, santaˈkɾus no sãtaˈkɾuʰ sa sgìre fhèin). Tha e na laighe anns Na h-Eileanan Canàrach, air an àirde an iar-dheas na dùthcha thall sa Chuan Shiar. 'S e Santa Cruz de Tenerife a tha na phrìomh-bhaile. Chaidh an roinn a chruthachadh ann an 1833 le Javier de Burgos, a bha na Rùnaire na Stàite agus Leasachaidh aig an àm. B' e an siostam-riaghlaidh ionadail na Frainge a chleachd e mar mhodal. Chuireadh a-steach Coimhearsnachd fèin-riaghlaidh nan Eilean Canàrach i ann an 1978, nuair a sgrìobhadh Bun-reachd ùr. Sìnidh Santa Cruz de Tenerife fad 4 eilean no 3,381km² agus tha 1,029,789 duine a' fuireach ann. Le sin, 's e an 47mh roinn as motha na Spàinne a thaobh talmhainn agus an 14mh a thaobh àireimh-sluaigh. 'S e Las Palmas an aon roinn a tha faisg oirre o chionn' s gur e eileanan a th' ann. 'S e Spàinntis a tha ga bruidhinn an seo.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Provincias na Spàinne Roinn-seòrsa:Na_h-Eileanan_Canàrach Roinn-seòrsa:An Spàinn
Britheamhan
Roinn-seòrsa:Seann Tiomnadh Roinn-seòrsa:Iùdhachd Roinn-seòrsa:Creideamh
Fuad Alakbarov
'S e neach poileataigs a tha ann am Fuad Alakbarov. Rugadh 22 an t-Samhain, 1988 ann am Baku ach rinn e an Alma mater aig Oilthigh Chailleannach Ghlaschu. Tha e na neach-dèanadais poilitigeach Albannach agus na neach-sgrìobhaidh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean à Asarbaideàn
Llanengan
Tha am baile Llanengan ann an Gwynedd, a' Chuimrigh. Tha e 108.6 mi (174.7 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 207.3 mi (333.6 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 1937 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 1074 (55.4%); rugadh 56% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Gwynedd Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Creiginis
thumb|Cladach Loch Chreiginis
'S e rubha air costa Earra-Ghàidheil a tha ann an Creiginis. Tha e mu 40km (25 mìle) mu dheas air an Òban. Tha tobhtaichean chaisteil sa sgìre.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Alba Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas Roinn-seòrsa:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Diùcachd Nassau-Usingen
B’ e dùthaich bheag neo-eisimeileach air an àirde an iar-thuath na Gearmailt a bh’ anns an Diùcachd Nassau-Usingen (Gearmailtis: Herzogtum Nassau-Usingen), a mhair bho 1659 gu ruige 1806,  nuair a dh' aonaich Napoleon Bonaparte e le Nassau-Weilburg an dèidh dha a chur às do dh' Ìmpireachd Naomh na Ròimhe, ri linn atharrachadh mòr a rinn e air structair phoileataigeach na Gearmailt a thaobh Co-chaidreachas na Rèine. B’ e Usingen a bh’ ann prìomh-bhailtean na dùthcha agus b' e an teaghlach uasal Nassau a bha os a chionn. Bha an stàit seo ann fad 147 bliadhna gus a thoisich Ar-a-mach na Frainge. Ghabh Nassau-Usingen ri Co-chaidreachas na Rèine air 17 an t-Iuchar 1806 ach, an ceann mìos, thug Napoleon orra aonadh le Nassau-Weilburg, air 30 an Lùnasdal 1806.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Poileataigs
1 an Dàmhair
'S e 1 an Dàmhair an 274mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (275mh ann am bliadhna-leum). Tha 91 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
thumb|Blàr Ghaugamela (tapais)
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Gamal Abdel Nasser
B' e ceann-suidhe na an Èipheit eadar 1956 agus 1970 a bh' ann an Gamal Abdel Nasser Hussein neo جمال عبد الناصر san Arabais.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às an Èipheit Roinn-seòrsa:Poileataigs
Prionnsalachd Verden
B’ e dùthaich bheag neo-eisimeileach air an àirde an iar-thuath na Gearmailt a bh’ anns a' Phrionnsalachd Verden (Gearmailtis: Fürstentum Verden), a mhair  bho 1648 gu ruige 1810. Chaidh a' Phrionnsalachd a chruthachadh tro chumhan Chòrdaidh Westphalen, a shaoghalaich Easbaigeachd Werden, ga cur fo bhuaidh na Suaine.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Poileataigs
Con-dobhraid
thumbnail|Taigh John Baird
Is baile beag ann an Comhairle Shiorrachd Lannraig a Tuath a th' ann an Con-dobhraid (Beurla: Condorrat). Chaidh am baile a stèidheachadh anns an 17mh Linn. Tha Bun-sgoil Chon-dobhraid ann, le sruth teagaisg tro mheadhan na Gàidhlig bho sgoil-àraich gu prìomh 7.
Rugadh John Baird, duine rèabhlaideach, ann an Con-dobhraid air 1 an t-Sultain 1790.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Siorrachd Lannraig
1669
Bàsan
Roinn-seòrsa:1660an
Borbh
thumb|Sealladh air Borbh Is oighreachd agus baile croitearachd anns an Eilean Sgitheanach a th' ann am Borbh (Beurla: Borve). Tha e suidhichte air an A87 eadar Port Rìgh agus Uige. 'S e seo na co-chomharran aige: 57° 27′ Tuath agus 6° 15′ Iar.
Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Muran
'S e feur a th' ann am muran (ainm saidheansail: Ammophila arenaria (L.)).
Fàsaidh muran air a' chosta. Bidh e beò ann an talamh gainmhich, gu h-àraidh dùin-ghainmhich.
Cleachdadh
Nithear rudan a-mach à muran leithid bràid, ciosan.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Luibhean
923
CMXXIII
Stèisean Dhùn Dè
'S e Stèisean Dhùn Dè (Beurla:Dundee railway station) an stèisean-rèile ann Dùn Dèagh. Tha e suidhichte air an loidhne eadar Obar Dheathain agus Glaschu is Dùn Èideann.
923
Bàsan
Roinn-seòrsa:920an
Stèisean Dhùn Dè
Ged a tha dà litreachadh air ainm a’ bhaile, Dùn Dèagh agus Dùn Dè, agus ged a tha Dùn Dèagh nas cirte is dòcha gu h-eachdraidheil, is e Dùn Dè an t-ainm oifigeil air an stèisean aig Rèile na h-Alba.
Seirbheisean
Tha seirbheisean mòr-chuid ag obrachadh le Rèile na h-Alba. Tha seirbheisean ann bho Dùn Dèagh gu Dùn Èideann (tro Fhìobha), Glaschu (tro Sruighlea) agus Obar Dheathain. Tha an Caledonian Sleeper a' stad an seo gach là agus tha an Virgin East Coast a' toirt seirbheis eadar Obar Dheathain agus Lunnainn.
Roinn-seòrsa:trafaig Roinn-seòrsa:Giùlan Roinn-seòrsa:Stèiseanan
Ball-coise Aimearaganach
Se spòrs bhuidheann ann an Aimearaga a tha ann am ball-coise Aimearaganach a tha air ainmeachadh mar "Gridiron" le feadhainn. Tha an gèama air a chluich le clogaidean, is pads, agus tha e beagan coltach ri rugbaidh - tha am balla den aon cruth, agus an tadhal, ach is urrainn dhuit am balla a thilgeil mud bheulaibh.
Roinn-seòrsa:Spòrs bhuidheann Roinn-seòrsa:Còdaichean ball-coise
Spideal Ghlinn Sìdh
thumb|[[Càrn a' Bhalg is Spideal Ghlinn Sìdh]] 'S e baile beag ann an Siorrachd Pheairt is Cheann Rois a tha ann an  Spideal Ghlinn Sìdh (no dìreach An Spideal; Beurla: Spittal of Glenshee). Tha e suidhichte ann an Gleann Sìdh. 'S e seo na co-chomharran aige: 56° 48′ 46.66″ Tuath agus 3° 27′ 33.84″ Iar.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Cataibh
230px|right|thumb|Cataibh 'S e aon de na Siorrachdan traidiseanta na h-Alba a tha ann an Cataibh (Beurla: Sutherland).
Ged a tha gu tric Cataibh air "Sutherland" air fad anns an latha a tha ann, gu traidiseanta cha b' e ann an Cataibh ach a' phàirt an ear, le Dùthaich MhicAoidh (no Dùthaich 'Ic Aoidh) air a' phàirt an iar-thuath agus Asaint (no Asainte) air a' phàirt an iar-dheas.
Tha Cataibh ainmeil airson Fuadaich nan Gàidheal ann an 18mh agus 19mh linn. Dh'fhuadaich an Diùc Chataibh agus Padruig Dubh a mòran daoine agus sgrìobh Karl Marx mu a dheidhinn.
Tha am Parbh na àite as tuaithe ann an tìr-mòr na h-Alba.
Anns a' bhliadhna 2011 bha 12,650 duine a' fuireach an seo.
Bailtean
'S e Dòrnach prìomh-bhaile na sgìre agus an t-aona borgh ann an Cataibh. Seo cuid den na bailtean eile:
Tha Brùra, Bun Ilidh, Dòrnach, Goillspidh agus Luirg faisg air an oirthir an ear, leis am Blàran Odhar agus Tunga air a' chosta a tuath.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Siorrachdan na h-Alba *
Tomàto
'S e lus agus meas à Mheagsago a th'ann an Tomàto (Solanum lycopersicum ann an Laideann). Thathar ga fhàs air feadh an t-saoghail an latha an-diugh. 'S e facal Nahautl, cànan oifigeil nan Aztec, a th'ann tomàto (tomatl).
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Glasraichean Roinn-seòrsa:Measan
Eabhraig Nuadh (stàit)
'S e tè de na Stàitean Aonaichte a tha ann an  Eabhraig Nuadh (Beurla: New York). Tha i suidhichte san àirde an earra-thuath na dùthcha. Tha 19,378,102 duine a' fuireach anns an stàite. . Tha Albany na prìomh-bhaile ach 's e Baile Eabhraig Nuadh am baile as motha a tha ann an Eabhraig Nuadh. Tha e air a bhith na stàit bho 26 an t-Iuchar 1788.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Stàitean de na Stàitean Aonaichte Roinn-seòrsa:Eabhraig Nuadh (stàit)
Rut
thumb|'Rut ann an achadh aig Boas', [[1828, le Julius Schnorr von Carolsfeld]]
Tha Rut (Eabhra: מגילת רות, Megilat Rut, "rola Rut") na leabhar ann an Seann Tiomnadh agus an Tanach. 'S e fear de na leabhraichean as giorra ann an sgriobtar Iùdhach is Crìosdail; chan eil ach 4 caibideil aige.
Roinn-seòrsa:Seann Tiomnadh Roinn-seòrsa:Iùdhachd Roinn-seòrsa:Creideamh
1 Samuel
'S e leabhar san t-Seann Tiomnadh a tha sa chiad leabhar Shamueil (Eabhra: Sefer Sh'muel ספר שמואל), don ainm, air mhodh eile ciad Leabhar nan Rìgh (an còmhnaidh 1 Rìghrean).
Roinn-seòrsa:Seann Tiomnadh Roinn-seòrsa:Iùdhachd Roinn-seòrsa:Creideamh
1670
MDCLXX
Bàsan
Roinn-seòrsa:1670an
924
Bàsan
Roinn-seòrsa:920an
Milwaukee
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Wisconsin
Camanachd Èireannach
right|200px|thumb|Camanachd Eireannach 'S e spòrs buidheann ann an Èirinn a tha ann an Camanachd Èireannach (Gaeilge: Iománaíocht; Beurla: Hurling). Tha e gu math coltach ri camanachd na h-Alba - 's e Hurling a th' aca air ann am Beurla na h-Èireann.
Roinn-seòrsa:Spòrs Roinn-seòrsa:Spòrs Gàidhealach Roinn-seòrsa:Èirinn
Còrnaich
300px|thumb|right|Daoine ainmeil às a' Chòrn Fuirichidh na Còrnaich anns a' Chòrn. 'S e nàisean Ceilteach a tha annta.
Daoine ainmeil
Roinn-seòrsa:A' Chòrn
Sgurr na Cìche
thumb|Sgurr na Cìche, Loch Liobhann air a beulaibh 'S e beinn mu thuath de Ghleann Comhann, Alba a tha ann an  Sgurr na Cìche. Tha i na laighe ag deireadh an iar den droma Aonach Eagach, dìreach os cionn an aite far a bheil Abhainn Chomhann a' ruith a-steach don Loch Liobhann.
Chaidh an t-ainm an 'Sgurr' (Gàidhlig na h-Èireann: stuaic no binn) oirre air sgàth 's gu bheil an cruth aice glè choltach ri cruth cìoch boireannaich, gu h-àraid nuair a faicear i bhon àird an iar. 'S e sin cuid den t-sealladh "clasaigeach" a faighear air an rathad a-steach do Ghleann Comhann.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba
Llanfair
Tha am baile Llanfair ann an Gwynedd, a' Chuimrigh. Tha e 102.2 mi (164.5 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 192.5 mi (309.7 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 447 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 201 (45.0%); rugadh 42% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Gwynedd Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Ruibidium
'S e eileamaid cheimigeach a tha ann an ruibidium le samhla Rb agus àireamh atamach 37.
Tha na feartan ruibidium coltach ri potasium agus sodium. 'S e meatailt alcalaidh a tha ann.
Cleachdadh
Tha corra cloc atamach a' cleachdadh ataman ruibidium.
Belluno
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Eadailt
Santa Cruz de La Palma
'S e  Santa Cruz de La Palma prìomh-bhaile La Palma, fear de na h-Eileanan Canàrach. 'S e an dàrna baile as motha air an eilean La Palma a th' ann, an dèidh Los Llanos de Aridane. Tha Santa Cruz de La Palma cho farsaing ri 43.38 cilemeatair ceàrnagach. Anns a' bhliadhna 2007 bha 17,353 duine de shluagh ann, le dluths aig àireamh 397.8 duine gach km². Tha e suidhichte san àird a tuath phuirt-adhair La Palma Airport.
Bailtean Co-cheangailte
Roinn-seòrsa:Bailtean na Spàinne Roinn-seòrsa:An Spàinn Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Na h-Eileanan Canàrach
2 Samuel
'S e leabhar san t-Seann Tiomnadh a tha ann an 2 Samuel (Eabhra: Sefer Sh'muel ספר שמואל), don ainm, air mhodh eile Dàra Leabhar nan Rìgh.
Roinn-seòrsa:Seann Tiomnadh Roinn-seòrsa:Iùdhachd Roinn-seòrsa:Creideamh
1 Rìghrean
S' e leabhar san t-Seann Tiomnadh a tha sa Chiad Leabhar nan Rìgh no Treasamh Leabhar nan Rìgh.
Roinn-seòrsa:Seann Tiomnadh Roinn-seòrsa:Iùdhachd Roinn-seòrsa:Creideamh
Tirol
thumb|300px|right|Tirol anns an Ostairthumb|300px|Hall ann an Tirol thumb|300px|Caisteal Kufstein
Roinn-seòrsa:An Ostair
Slòbhainis
300px|thumb|right|Roinnean far a bheil Slòbhainis ga bruidhinn
'S e cànan Innd-Eòrpach a tha ann an Slòbhainis. 'S e seo an cànan oifigeil anns an t-Slòbhain.
Iomradh
Roinn-seòrsa:Cànain Slàbhach Roinn-seòrsa:Sloibhìnia
Llanfihangel-ar-arth
Tha am baile Llanfihangel-ar-arth ann an Sir Gaerfyrddin, a' Chuimrigh. Tha e 59.8 mi (96.2 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 180.1 mi (289.8 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 2141 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 1221 (57.0%); rugadh 67% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sir Gaerfyrddin Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
925
Bàsan
Roinn-seòrsa:920an
Stèisean Inbhir Ghobhraidh
'S e Stèisean Inbhir Ghobhraidh (Beurla:Invergowrie railway station) an stèisean-rèile ann Inbhir Ghobhraidh, faisg air Dùn Dèagh. Tha e suidhichte air an loidhne eadar Obar Dheathain agus Glaschu.
<br style="clear: both;" /> {| class="toccolours" border="1" cellpadding="4" style="margin: 0 auto; border-collapse: collapse; text-align: center;" ! Stèisean roimhe ! colspan="3" | National Rail ! an ath stèisean Loidhne Obar Dheathain gu Glaschu <br style="clear: both;" />
Roinn-seòrsa:trafaig Roinn-seòrsa:Giùlan Roinn-seòrsa:Stèiseanan
Sussex (soilleireachadh)
Saoil an robh thu a' lorg na leanas?
Lochan Gobhlach, an t-Eilean Sgitheanach
Tha an loch seo cho mòr ri 1 ha (2.5 acair). 'S e 0.4 km (0.2 mìle) an cuairt-thomhas aige agus tha e mu 136 m a dh'fhad san àite as dìriche. Chan eil eilean anns an loch seo. Tha bàrr uisge an locha mu 398 m (1306 troigh) os cionn na mara agus tha e mu 1.5 km (0.9 mìle) air falbh bhon mhuir.
Chan eil duine sam bith a' fuireach faisg air Lochan Gobhlach agus mar sin chan rathaidean ann a leanas chun na locha seo.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach
Gillebríghde Albanach
Bha Gillebríghde Albanach (floruit 1200–1230) ’na bhàrd. Ghabh e pàirt, còmhla ri a charaid Muireadhach Albanach, anns a’ Chòigeamh Cogadh-croise.
Nuair nach robh e ris a’ chogadh-croise, chuir Gillebrìghde seachad cuid mhór d’ a bheatha ag obair ’na bhàrd ann an Éirinn. ’S ann do dh’uachdarain ann an Éirinn a chaidh na dàin-mholaidh uile aige a thìodhlacadh. Tha fhios againn, ge-tà, gur ann à Albainn a bha e, oir nuair a tha e a’ dèanamh iomradh dhi, tha e a’ canail, “dùthchas damh”, agus “dom thìr”.
Roinn-seòrsa:Bàird Ghàidhlig Gillebríghde Albanach Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
926
Bàsan
Roinn-seòrsa:920an
Siorrachd Rois
230px|right|thumb|Siorrachd Rois mar a bha e 'S e fear den Siorrachdan traidiseanta na h-Alba a tha ann an Siorrachd Rois.
Vorarlberg
'S e Vorarlberg an dàrna stàit as lugha anns an Ostair. Tha Bregenz na phrìomh-bhaile.
Roinn-seòrsa:An Ostair
An t-Aodann Bàn
thumb|250px|An t-Aodann Bàn 'S e baile croitearachd anns an Eilean Sgitheanach a th' anns an Aodann Bhàn (Beurla: Edinbane). Tha An t-Aodann Bàn suidhichte aig Ceann Loch Greiseornais air an Oighreachd Greiseornais. 'S e seo na co-chomharran aige: 57° 28′ Tuath agus 6° 25′ Iar.
Goireasan
Is e baile goireasach a tha anns an Aodann Bhàn, le seach-rathad, buth, taigh-seinnse, taigh-tasgaidh àirneis/bratan urlair agus lann-poitearachd. Tha tuathanas-gaoithe a chaidh air fhosgladh gu h-oifigeil 'san Og Mhios 2010 suidhichte air mointich Aodann Bhàin.
Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
2 an Dàmhair
'S e 2 an Dàmhair an 275mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (276mh ann am bliadhna-leum). Tha 90 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
thumb|180px|[[William Ramsay]]
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Camógaíocht
right|200px Spòrs buidheann ann an Èirinn airson boireannaich. Tha e mar Camanachd Eireannach agus Camanachd na h-Alba.
Roinn-seòrsa:Spòrs Roinn-seòrsa:Spòrs Gàidhealach Roinn-seòrsa:Èirinn
Sveinn Björnsson
Prìomh-mhinistearan fo Bhjörnsson
Bha Björnsson na cheann-suidhe fad ochd biadhna agus bha sianar prìomh-mhinistear, a riochdachadh trì pàrtaidhean fodha fad 's a bha e san dreuchd, mar a leanas:
Uaimh, Siorrachd Pheairt
'S e baile beag ann an Siorrachd Pheairt is Cheann Rois a tha ann an Uaimh (Beurla: "Weem").
1671
MDCLXXI
Bàsan
Roinn-seòrsa:1670an
Riese Pio X
‘S e baile meadhanach air àirde an ear-thuath na h-Eadailt a th’ ann an Riese Pio X neo Riese (Vèneto: Riexe). Tha e suidhichte aig 61m os cionn ìre na mara, faisg air Castelfranco Veneto anns an sgìre (Eadailtis: Provincia) Treviso, anns an roinn (Eadailtis: Regione) Veneto, eadar a’ Mhuir Mheadhanach agus Beanntanan nan Dolomiti, 250km air falbh bho an Ròimh, prìomh-bhaile na dùthcha, 428km bho Mhilano, 35km bho Phadova agus 225km bho Fhirenze. Tha 11,043 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Treviso
2 Rìghrean
Roinn-seòrsa:Seann Tiomnadh Roinn-seòrsa:Iùdhachd Roinn-seòrsa:Creideamh
Erwin Schrödinger
B' e fiosagaiche Ostaireach a bha ann an Erwin Rudolf Josef Alexander Schrödinger. Fhuair e dotaireachd às an Oilthigh Vienna ann an 1910 agus an Habilitation aige ann an 1914. B' e aon de na stèidheadairean na meacanaigs cuantamach a tha ann agus fhuair e còmhla ri Paul Dirac ann an 1933 an Duais Nobel ann am Fiosaigs airson an taisgealadh dreachan ùr na teòiridh atamach. Tha e ainmeil ann an cultar fèillmhor airson An Cat Schrödinger, deuchainn smuaine.
Beatha phearsanta
Bha e pòsta aig Annie Bertel ach fhuair e nighean còmhla ri Hildegunde March, a' bhean aig Arthur March, a charaid agus co-làimhiche. Bha Annie ann an càirdeas aig Hermann Weyl, fiosagaiche eile.
Dealbhan
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann am Fiosaigs Roinn-seòrsa:Luchd-saidheans Roinn-seòrsa:Daoine às an Ostair
Giacomo Puccini
B' e ceòl-sgrìobhaiche a bha ann am Giacomo Antonio Domenico Michele Secondo Maria Puccini (Lucca, 22 an Dùbhlachd 1858 - A' Bhruiseal 29 an t-Samhain 1924).
Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil Roinn-seòrsa:Daoine às an Eadailt
Lochan Gobhlach
Is iomadh loch ann an Alba air a bheil an t-ainm Loch Fada.
Is dòcha gu bheil sibh a' lorg:
Segovia (provincia)
'S e provincia na Spàinne a tha ann an Segovia (IPA: seˈɣoβja). Tha e na laighe ann an Castilla y León, ann am meadhan na dùthcha. 'S e Segovia a tha na phrìomh-bhaile. Chaidh an roinn a chruthachadh ann an 1833 le Javier de Burgos, a bha na Rùnaire na Stàite agus Leasachaidh aig an àm. B' e an siostam-riaghalaidh iondail na Frainge a chleachd e mar mhodal. Chuireadh a-steach Coimhearsnachd fèin-riaghlaidh Chastilla y León i ann an 1978, nuair a sgrìobhadh Bun-reachd ùr. Sìnidh Segovia fad 6,796km² agus tha 164,169 duine a' fuireach ann. Le sin, 's e an 37mh roinn as motha na Spàinne a thaobh talmhainn agus an treas as lugha a thaobh àireimh-sluaigh. Tha crìochain aice le Ávila, Burgos, Guadalajara, Madrid, Soria agus Valladolid. 'S e dìreach Spàinntis a tha ga bruidhinn an seo.
Freumhan an ainm
Tha a h-uile coltas ann gur ann à Segobriga a tha ainm a' bhaile. 'S e ainm gu math Ceilteach a th' ann, bho Sego (Gàidhlig: buaidh) agus briga (Gàidhlig: dùn). Bheireadh sin Segburgh dhuinn ann an Alba, leis gu bheil na faclan a' nochdadh anns na cànain Gearmailteach (sieg agus burg). Chaidh an t-ainm arabachadh gu شقوبية (Šiqūbiyyah) ach 's e an t-seann ainm ann an Laideann a tha ga chleachdadh a-nis. A dh'aindeoin sin, tha cuid a' ràdh nach eil sin idir ceart agus gu robh an Segobriga mun do sgrìobh Livius agus Ptolomaidh faisg air Saelices, ann an Cuenca. Mar a b’àbhaist san Spàinn, b’ e dìreach ainm a’ bhaile a bu motha sa sgìre a chuireadh air an roinn.
Berne, Indiana
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Indiana
John Barry
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil Roinn-seòrsa:Daoine à Sasainn
Actinium
'S e eileamaid cheimigeach a tha ann an actinium le samhla Ac agus àireamh atamach 89. 'S e actanach agus meatailt bog a tha ann.
Tha 31 iosatòpaichean aig actinium. 'S e 227Ac le leth-bheatha 21.772 bliadhna, 225Ac le leth-bheatha 10.0 latha, is 226Ac le leth-bheatha 29.37 uair a tha sna h-iosatòpaichean actinium as cumanta.
Cleachdadh
Tha actinium ro-rèidio-bheò, ro-chosgail agus ro-thearc a chleachdadh.
Roinn-seòrsa:Actanach Roinn-seòrsa:Eileamaidean Roinn-seòrsa:Meatailt
Seoc an Reubainnear
thumb|right|300px|An brat an t-siltich [[An t-Sultain 21, 1889, iris Puck, foillseachadh an samhail an dealbhadaire, Tom Merry, an marbhaiche neo-aithnichte Whitechapel Seoc an Reubainnear.]]
Tha Seoc an Reubainnear 'na ainm-brèige air thoirt ri marbhaiche lean-phungach (no marbhaichean) neo-aithnichte anns an àite gu mòr bochdainnichte Whitechapel an Lunnainn anns an darna leth de 1888. Tha an t-ainm air ghabhail à litir ris a' Bhuidheann Meadhanach na Naidheachd le cuideigin a' tagradh a bhith an marbhaiche, foillsichte aig an àm nam marbhaidhean. Ged tha mòran bheachd-smuaintean adhartach air a bhith, chan fhaod sònraichte an fhèineachd Sheoic an Reubainnear a bhith.
Tha na marbhaidhean Reubainnear breisleach iol-fhillte air a dh'fhàs an rannsachaidh fhìr eachdraidh, beachd-smuain na co-mhionnachaidh neo-cheannsaichte, agus beul-aithris theagmhach. Tha an dìth na fèineachd dhearbhte air a' mharbhaiche air a lùdhaigeadh sgrìobhadairean, eachdraichean, agus gu mòr maoir-lorgaidh a leanas — air chantainn ri Eòlaichean-Reubainnear — a thomhas am corragan ri caochladh leathann nan luchd-tagraidh. Bhuilich pàipearan-naidheachd, a tha an cuairteachadh air a dh'àrach fad na linne seo, suaicheantas bitheanta is leanailteach air a' mharbhaiche do bhrìgh na buirbe nam marbhaidhean agus am fàilligeadh nam maoir-sìth a bheirsinn buaidh air glacadh, leis an Reubainnear air uairibh a' teicheadh a lorgadh le mionaidean a-mhàin.
Port of Spain
'S e prìomh-bhaile Trianaid agus Tobago a tha ann an Port of Spain. 'S e an treasamh bhaile as motha na dùthcha a th' ann, an dèidh Chaguanas agus San Fernando. Tha am baile suidhichte air Camas Pharia anns an iar thuath an eilein Trianaid. 'S e teas meadhan poileataigeach a tha ann, tha am baile cudthromach airson gnìomhachas ionmhasail cuideachd. Tha dà de na bancaichean as motha air feadh an eilein suidhichte ann am Port of Spain. 'S e an Nicholas Tower an togalach as àirde  a tha anns an dùthaich seo.
927
Bàsan
Roinn-seòrsa:920an
Seoc an Reubainnear
Bha na h-ìobairtich 'nam mnàthan a' cosnadh teachd-a-steach cho strìopaichean mì-riaghailteach. Bha ciontaichte ann an àite follaiseach no leth-fhollaiseach marbhaidhean coltach Reubainnear; bha geàrrte an sgòrnan an ìobairtich, an dèidh a bha buailteach do gearradh balgach 's air uairibh gearraishean eile a' chlosach. Tha cuid mòr a' creidsinn gun robh na h-ìobairtich a' chiad air chor a chur nan tosd. Do bhrìgh an gnàiths nan leòntan air roinn nan ìobairtich air roi-chreidsinn a bhith den Reubainnear, bha air chur air imeachd na buill-bodhaig san leth a-staigh aig roinn nan ìobairtich, tha air chur roimh air a bhith gun robh ìre an ealain na h-oibre-lèighe no lèigheil aig a' mharbhaiche, no 's mathaid bha 'na fheòladair, ged tha ann am connspaid an seagh seo, mar a' chuid as motha nam creideamhan air a' mharbhaiche agus na fìrinnean sa chùis.
Port of Spain
Iomraidhean
thumb|left|250px|Port of Spain
Seoc an Reubainnear
Na h-ìobairtich
Bha na h-ìobairtich 'nam mnathan a choisinn roinn an airgid tro tadhal strìopachas o h-àm gu h-àm agus bha iad gu tric air mhisg is bha a' chiad cheathrar dhiubh gun dachaigh.
Port of Spain
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean anns a' Chairibìan Roinn-seòrsa:Lesser Antilles Roinn-seòrsa:Bailtean
Seoc an Reubainnear
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Marbhaichean lean-phungach Breatannach Roinn-seòrsa:Marbhaichean lean-phungach neo-aithnichte
Paulínia
'S e Paulínia aon de na bailtean a tha ann am Braisil.
300px|thumb|left|Paulínia san oidhche
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Aimearaga a Deas Roinn-seòrsa:Braisil
Llanfihangel-y-Pennant
Tha am baile Llanfihangel-y-Pennant ann an Gwynedd, a' Chuimrigh. Tha e 88.2 mi (141.9 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 181.3 mi (291.8 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 338 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 174 (51.5%); rugadh 48% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Gwynedd Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Llanfihangel-y-Pennant
Trian a' Phùir
thumb|Stèisean-chumhachd ann an Trian a' Phuir 'S e baile beag ann an Siorrachd Pheairt is Cheann Rois a tha ann an Trian a' Phùir (Beurla: Trinafour). 'S e seo na co-chomharran aige: 56° 45′ 0″ Tuath agus  4° 5′ 0″ Iar.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Artúr Dall Mac Gurcaigh
Bha Artúr Dall Mac Gurcaigh ’na bhàrd Albannach. Mu 1310, ri linn Cogadh na Saorsa ann an Albainn, rinn e an dàn "Dál chabhlaigh ar Chaistéal Suibhne", sampall a tha luachmhar dhuinn oir is tearc iad na dàin a th’againn ann an Gàidhlig na h-Albann ro mheadhainn an 14mh Linn. Tha an dàn ag innse mu Eoin mac Suibhne, namhaid aig an Rìgh Raibeart I na h-Albann agus ceannard Clann Suibhne - fine a chaidh fhògradh bho Albainn agus a shoirbhich ’na dhéidh sin mar shaighdearan-tuarasdail ann an Éirinn.
Clàr-leabhraichean
Artúr Dall Mac Gurcaigh Mac Gurcaigh Artúr Dall
Glas Maol
'S e beinn faisg air Bràigh Mhàrr ann am Pàirc Nàiseanta a' Mhonaidh Ruaidh a tha ann an Glas Maol. Tha e 1068 meatair a dh'àirde agus 's e Beinn Rothaich a th' ann. left|thumb|250px|Luchd-sgìthidh air druim a tuath Ghlas Mhaoil Tha a' bheinn suidhichte mu 2.5km san ear den rathad A93, mu 15km san deas san ear-dheas de Bhràigh Mhàrr agus mu 3km san ear san ear dheas de dh'ionad-sgìthidh Ghleann Sìth. Mar as trice bithear ga dhìreadh bhon ionad-sgìthidh. Dh'fhaodadh a cheangal le Càrn an Tuirc, Càrn na Claise san tuath agus Creag Leacach san deas, agus fiù 's le Tolmount agus Tom Buidhe san ear-thuath. Tha lioft-sgithidh a' dol suas faisg air a' mhullach tro Choire Fionn san iar-thuath agus tha cothrom ann dol sìos le sgìthichean sa choire sin cuideachd agus air druim a tuath.
1 Eachdraidh
Tha Ciad Leabhar nan Eachdraidh ann am Bioball. Se Divre Hayyamim a tha air ann an Eabhra, i.e., "Eachdraidh nan Làithean." Chuir Ierom an t-ainm Chronicon air, ann an Laideann, nuair a rinn e an Vulgate.
Glas Maol
'S e àrd-chlàr mòr a th' anns an sgìre sin, agus chìthear luchd-sgìthidh a' mhonaidh air, a bharrachd air luchd-sgìthidh air an ionad-sgìthidh air na beanntan faisg air làimh. Gheibhear seallaidhean air àrd-chlàr a' Mhonaidh Ruaidh a Deas Loch na Gàir agus beanntan a' Mhonaidh Ruaidh a Tuath.
2 Eachdraidh
Tha Dàra Leabhar nan Eachdraidh ann am Bioball. Se Divre Hayyamim a tha air ann an Eabhra, i.e., "Eachdraidh nan Làithean." Chuir Ierom an t-ainm Chronicon air, ann an Laideann, nuair a rinn e an Vulgate.
Glas Maol
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Am Monadh Ruadh
1 Eachdraidh
Roinn-seòrsa:Seann Tiomnadh Roinn-seòrsa:Iùdhachd Roinn-seòrsa:Creideamh
2 Eachdraidh
Roinn-seòrsa:Seann Tiomnadh Roinn-seòrsa:Iùdhachd Roinn-seòrsa:Creideamh
Òr-cheàrdaichean
thumb|Òr-cheàrdaichean ag obair (15mh linn). thumb|
'S e daoine fa-leth sgileil air òr a dh'obrachadh a th'ann na òr-cheàrdaichean.
1672
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1672 (MDCLXXII).
Bàsan
Roinn-seòrsa:1670an
A’ Chòrn
thumb|Suidheachadh na Còirne
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:An Rìoghachd Aonaichte Roinn-seòrsa:A' Chòrn
Tairbheadaireachd
thumb|right|240px|Taibheadaireachd o shean. 'S e gach uile sabaid neo taisbeannadh le tairbh a th' ann an tairbheadaireachd.
Dealbhan
Roinn-seòrsa:Bó Roinn-seòrsa:Mamalan Roinn-seòrsa:An Spàinn Roinn-seòrsa:Coloimbia
Korida Corrida de touros
Stèisean Dhùn Bhlàthain
'S e Stèisean Dhùn Bhlàthain (Beurla: Dunblane railway station) an stèisean-rèile ann an Dùn Bhlàthain. Tha e suidhichte air an loidhne eadar Obar Dheathain agus Glaschu agus seirbheisean bho Dùn Èideann corra uair stad seo.
<br style="clear: both;" /> <br style="clear: both;" />
Roinn-seòrsa:trafaig Roinn-seòrsa:Giùlan Roinn-seòrsa:Stèiseanan
Criogaid
right|300px
Tha criogaid neo cnagair na gheama a bhuineas ri Sasainn, ach a-nis tha air a chluich air feadh a' Cho-fhlaitheis. B' àbhaist am facal an iomain ghallda a bhith gu math cumanta.
Tha criogaid air a ruith le Comhairle Eadar-nàiseanta na Criogaide (ICC), ach tha na riaghailtean air an glèidheadh le Comann Criogaid Mharylebone.
Dùthchannan eile
Roinn-seòrsa:Criogaid
Bhaltair Cinneide
Bha Bhaltair Cinneide (Walter Kennedy) (ca. 1455 – c.1508) ’na bhàrd. Rinn e bàrdachd san Beurla Ghallda, ach tha e cha mhór cinnte gun do rinn e bàrdachd Ghàidhlig cuideachd.
Sgrìobh e The Flyting of Dumbar and Kennedie còmhla ri William Dunbar.
Buaidh
Anns an 20mh Linn, chuir am bàrd Uilleam Nèill ùidh anns na freumhan aig Bhaltair Cinneide ann an ceann a deas Siorrachd Air agus anns a’ bhuaidh gur dòcha a bh’ aige mar neach labhairt na Gàidhlig ann an cùirt rìgh Albann, agus rinn e a mholadh anns na h-obraichean aige fhéin. Aon eisimpleir de sin, ’s e an dàn Chuma Bhaltair Cinneide a tha a’ tòiseachadh: