cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cruachan
Suidheachadh
Tha Cruachan 177m (581 troigh) de dh'àirde. A rèir an "Database of British and Irish hills" rinneadh an t-ath-sgrùdadh mu dheireadh air àirde na beinne air 20 am Faoilleach 2012. Tha an àirde rinneach de 58m a' sgaradh Cruachan bho na beanntan eile agus 's e Ròineabhal a mhàthair-mhullaich. Chan eil air a mullach ach àite feurach le gneiss an siud is an seo, gun dad sònraichte a' comharrachadh a' phuing as àirde. Bhon an seo gheibhear deagh shealladh air Èirisgeigh. Tha dà loch beag air sliabh an ear na beinne. Tha Cruachan na laighe ann an àite iomallach, mar sin chan eil slighe ann a leanas gu mullach na beinne.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Beanntan ann an Uibhist a Deas Roinn-seòrsa:Marilyn Roinn-seòrsa:HuMP
Dmytro Evdokymov
B' e eachdraiche, sgrìobhadair, neach-iomairt agus saighdear às An Ucràin a bh' ann an Dmytro Volodymyrovitch Evdokymov, Ucràinis: Євдокимов Дмитро Володимирович, Trostianets, 4 an t-Samhain 1998 - Kyiv, 29 am Màrt 2022). Fhuair e a chuid foghlaim san Sgoil Chòmhnaidh Roinneil airson Òigridh Tàlantaich ann an Sumy agus an uair sin san Acadamaidh Ceannardais ann an Kharkiv. Ghabh e a-steach san arm ann an 2019. B' ann aig toiseach tòisichidh ionnsaigh na Ruise air an Ucràin ann an 2022 a chaochail e is e a' sabaid an aghaidh nan Ruiseanach an Kyiv.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:Daoine às An Ucràin Roinn-seòrsa:An Ucràin
CiNii
thumb|Institiud Nàiseanta Coimpiutaireachd ann an Tokyo. 'S e seirbheis Iapanach stòr-dàta a tha an National Institute of Informatics a' cumail a tha ann an CiNii.
Tha fiosrachadh mu leabhraichean, aistean is teusasan ann is tha eadar-aghaidh lìn is prògramachaidh air thairgse.
Tha siostam smachd an ùghdarrais aig Uicipeid a' cleachdadh aithnichearan à CiNii.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Smachd ùghdarrais Roinn-seòrsa:An t-Seapan
Margaret Ferrier
'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann am Margaret Ferrier BP.
Thogadh i ann an King's Park, Glaschu agus dh'fhuirich i ann am Mallorca nuair a bha i òg. Dh'obraich i mar manaidsear reic mus do thaghadh i mar BhP airson an Ruaidh-Ghlinn agus Hamilton an Iar ann an 2015. Chaill i an seat ann an 2017 agus bhuannaich i a-rithist e ann an 2019.
Leig i a' chuip suas anns an Dàmhair 2020 as dèidh dhi a shiubhal eadar an Ruadh-Ghleann agus Lunnainn le COVID-19.
Mhol Comataidh Inbhean aig Taigh nan Cumantan gum bu chòir dha Phàrlamaid iad a chur à dreuchd airson 30 là. Seo àm gu leòr airson ath-chuinge ais-ghairme agus frith-thaghadh anns an Ruadh Ghleann.
Maree Todd
'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann am Maree Todd BPA.
Margaret Ferrier
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Buill Pàrlamaid Westminster Roinn-seòrsa:Daoine à Alba Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba
Oxna
right|300px
Maree Todd
Thogadh i ann an Ulapul. Bha i na h-oileanach aig Oilthigh Robert Gordon agus dh'obair i mar chungaidhear mus do thaghadh i mar bhall-liosta airson na Gàidhealtachd agus nan Eilean san taghadh Albannach 2016. Tha e na bhall Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba. Chaidh i na ministear ann an Riaghaltas na h-Alba airson cùram chloinne an dèidh do Mark McDonald a dhreuchd fhàgail ann an 2017.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba
Oxna
'S e Scalloway Isle agus eilean ann an Sealtainn a tha ann an Oxna (Lochlannais/Nornais: Yxnøy). Ann an 2011 cha robh duine sam bith a' fuireach anns an eilean.
Faclair Eachdraidheil na h-Eilbheis
thumb|Hirschengraben ann am Bern, faisg air Acadamh Daonnachdan is Saidheansan Sòisealta na h-Eilbheis 'S e leabhar-eòlais tri-chànanach mun Eilbheis a tha ann am Faclair Eachdraidheil na h-Eilbheis (Gearmailtis: Historisches Lexikon der Schweiz, Fraingis: Dictionnaire Historique de la Suisse, Eadailtis: Dizionario storico della Svizzera).
Chaidh a chruthachadh o 1988 le fonndas Faclair Eachdraidheil na h-Eilbheis, an deach na phàirt Acadamh Daonnachdan is Saidheansan Sòisealta na h-Eilbheis ann an 2017. Thoisich am fonndas fiosrachadh a chur air loidhne ann an 1998 is dh'fhoillsich e a chiad leabhraichean (sa' Ghearmailtis, sa' Fhraingis is san Eadailtis) san Dàmhair 2002 is an treas leabhar deug is deireannach ann an 2014. Dh'fhoillsich e cuideachd taghadh ann an Rumantsch, a tha Lexicon Istoric Retic air.
Tha siostam smachd an ùghdarrais aig Uicipeid a' cleachdadh aithnichearan às am Faclair.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:An Eilbheis Roinn-seòrsa:Smachd ùghdarrais
Emmanuelle Charpentier
'S e bith-eòlaiche às an Fhraing a tha ann an Emmanuelle Charpentier.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às an Fhraing Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd
Poileas Alba
'S e feachd poilis nàiseanta na h-Alba a tha ann am Poileas Alba (Beurla: Police Scotland).
Chaidh e a stèidheachadh ann an 2013 leis an Achd Ath-leasachadh Poileis is Smàlaidh (Alba) 2012 comhla ri Ùghdarras Poilis na h-Alba a tha a' marasglachadh Poilis Alba o deich feachdan poilis eile, mar eisimpleir Poileas a' Chinn a Tuath.
Daoine
Bha Stephen House na chiad àrd-chonstabal. Lean Phil Gormley e mar àrd-chonstabal ann an 2016 ach leig e dheth a dhreuchd san t-Sultain 2017 an dèidh do casaidean fìor mi-ghìulain na aghaidh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Alba
Naomh MoLuag
Ceanglaichean a-mach
GRD: Naomh Moluag
Roinn-seòrsa:Naoimh Roinn-seòrsa:Daoine à Èirinn
Marabhal
'S e beinn anns na h-Eileanan Siar, Alba a th' ann am Marabhal (Beurla: Maraval).
Suidheachadh
Tha e suidhichte ann an ceann a deas Uibhist a Deas. Tha e na laighe mu leth-mhìle ear-thuath air Gleann Dail bho Dheas eadar an dà bheinn, Easabhal san iar agus Cruachan san ear. Tha Marabhal 162m (531 troigh) de dh'àirde. A rèir an "Database of British and Irish hills" rinneadh an t-ath-sgrùdadh mu dheireadh air àirde na beinne air 28 an t-Sultain 2013. Tha an àirde rinneach de 77m a' sgaradh Marabhal bho na beanntan eile agus 's e Ròineabhal a mhàthair-mhullaich. Chan eil air a mullach ach àite feurach le beagan gneiss an siud is an seo, le càrn a tha a' comharrachadh a' phuing as àirde. Bhon an seo gheibhear deagh shealladh air Èirisgeigh. Tha Marabhal na laighe ann an àite iomallach, mar sin chan eil slighe ann a leanas gu mullach na beinne. thumb|left|Sealladh air Marabhal bho Ghleann Dail bhon Dheas
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Beanntan ann an Uibhist a Deas Roinn-seòrsa:Marilyn
Pàirc Nàiseanta a' Mhonaidh Ruaidh
Is e Pàirc Nàiseanta a' Mhonaidh Ruaidh an dara pàirc nàiseanta Albannach, a chaidh a stèidheachadh ann an 2003.
Tha a mhòr-chuid den phàirc anns a' Mhonadh Ruadh ach tha na Gleanntan Aonghais, Am Monadh Liath, Srath Spè, agus pàirtean Oir Dhè is Oir Dheathain taobh a-staigh crìochan na pàirc cuideachd.
Tha tùsan trì aibhneachan mòra anns a' phàirc: an Spè anns a' Mhonadh Liadh, agus Uisge Dhè is An Deathan anns a' Mhonadh Ruadh.
Anns a' pàirc gheibhear na bailtean An Aghaidh Mhòr, Bràigh Mhàrr, Ceann a' Ghiùthsaich, Baile Ùr an t-Slèibh, agus Tom an t-Sabhail.
Roinn-seòrsa:Pàircean Nàiseanta na h-Alba
Cuenca
’S e baile mòr faisg air Teruel ann an cridhe na Spàinne a th’ ann an Cuenca (IPA: kweŋka). Tha e suidhichte aig 946m os cionn ìre na mara, 161km air falbh bho Mhadrid, prìomh-bhaile na Spàinne, agus 660km bho Bharcelona. Tha 55,428 duine a’ fuireach ann an Cuenca. 'S ann ainmeil air feadh an t-saoghail a tha e air sàilleabh na Taighean Crochte (Spàinntisː casas colgadas) a tha nan seasamh os cionn a' bhaile. A bharrachd air sin, ‘s e prìomh-bhaile na Roinne Cuenca a th’ann cuideachd.
Freumhan an ainm
Tha e coltach gur ann à قونكة (Qūnkatu) ann an Arabais a tha an t-ainm, air sàilleabh gu robh dùn os cionn a'bhaile fhèin, nuair a bha an sgìre fo bhuaidh nan Arabach.Tha fuaimneachadh an ainm air atharrachadh fad nan linntean, a' call an ق (qaf) agus an t-iar-leasachan -tu, a' toirt dhuinn Conca ann an Catalanais agus Cuenca Spàinntis. Tha an fhuaimreag o air atharrachadh dhan dhà-fhoghair ue (/ɔ/ gu /wo/), rud a tha a' tachairt daonnan sa chànan sin.
Eachdraidh
Thathar dhen bheachd gun do ràinig na daoine dhan àite seo o chionn 90,000 bliadhna. B' e na Ceilt-ibearaich a bh' ann mus tug na Ròmaich seilbh air an Spàinn air fadː chandah Lobetum ris aig an àm. Mar a b’àbhaist san Spàinn, chuireadh ainm a’ bhaile air an roinn nuair a chaidh a stèidheachadh ann an 1833. Cha do thuit am baile dha na reubaltaich Faisisteach ach aig deireadh Cogadh Sìobhalta na Spàinne air 29 am Màrt 1939, trì latha mus do bhuannaich Francisco Franco.
Cruinn-eòlas
A rèir figearan an Riaghlatais, 's e an t-Iuchar a' mhìos as teotha agus 's e am Faoilleach a' mhìos as fhuaire ann an Cuenca. Cha tuit ach 476mm de dh'uisge air a' bhaile fad na bliadhna - 794mm nas lugha na Steòrnabhagh - leis gur e àite uabhasach tioram a th' ann: center|600px
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean na Spàinne Roinn-seòrsa:An Spàinn Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Tomás Patten
Bhuineadh Patten do theaghlach uabhasach fhèin mòr agus bha 13 bràthair agus peathraichean aige. Mar a b' àbhaist san sgìre bhochd air a' Ghàidhealtachd a bha siud, b' fheudar do Phatten an dùthaich aige fhèin fhàgail agus chaidh a thall a Shasainn is e na dheugair fhathast. Chuir e seachad bliadhnaichean na fhear-obrach ann an Lunnainn is Poll a' Ghrùthain. Ghabh e pàirt ann am Mòr-dhàil Poblachdach, buidheann Shòisealach Phoblachdach a bh' ann. Dh'fhàg Patten Sasainn san Dàmhair 1936, dìreach an dèidh toiseach a' chogaidh is chaidh e dhan Spàinn na aonar. Fhuar e ballrachd nam Bragaid Eadar-nàiseanta (Spàinntis: Brigadas Internacionales) an siud. Ann am Madrid, bha e anns a' Mhailisidh is e a' cuideachadh ris a' bhaile a dhìon is feachdan nam faisisteach a' toirt ionnsaigh air. Bhathar air a' bhaile a cuairteachadh le taic bho Hitler. Aig a' cheann thall chaidh Patten a mharbhadh aig Boadilla del Monte san oidhche eadar 16/17 an Dùbhlachd 1936. B' e Patten a' chiad Ghàidheal is a' chiad Èirinneach a chaill a bheatha sa chogadh sin.
Choisrig Peadar O'Donnell an leabhar aige, Salud!, gu "a young Achill boy". Nochd Patten ann an òran a sgrìobh Christy Moore Viva la Quinta Brigada cuideachd. Thogadh carragh-chuimhne dha ann an Dumha Éige fhèin ann an 1984, bliadhnaichean an dèidh a bhàis.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:Daoine à Èirinn Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann Roinn-seòrsa:An Spàinn Roinn-seòrsa:Cogadh
Grand Forks, Dakota a Tuath
'S e Grand Forks an treasamh baile as motha a tha ann an Dakota a Tuath. Bha 57,339 daoine a' fuireach anns a' bhaile ann an 2016. Tha e suidhichte aig 257m os cionn ìre na mara.
Eachdraidh eile
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1870.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Dakota a Tuath
Papa Little
thumb|Green Banks, Papa Little
'S e eilean ann an Sealtainn faisg air Muckle Roe a tha ann am Papa Little (Lochlannais/Nornais: Papey Litla). Ann an 2011 cha robh duine sam bith a' fuireach anns an eilean.
Jennifer Doudna
'S e bith-eòlaiche is neach-tionnsgain às na Stàitean Aonaichte a tha ann an Jennifer Doudna.
Fraser Stoddart
'S e ceimigear à Alba a tha anns an Ridire Fraser Stoddart. Tha e ainmeil airson an obrach air innealan moileciuileach aige, airson an do bhuannaich e an Duais Nobel còmhla ri Ben Feringa agus Jean-Pierre Sauvage ann an 2016.
Papa Little
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sealtainn
Ben Feringa
'S e ceimigear às na Tìrean Ìsle a tha ann am Bernard L. Feringa. Tha e ainmeil airson an obrach aige air innealan moileciuileach agus bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd còmhla ri Fraser Stoddart agus Jean-Pierre Sauvage.
Fraser Stoddart
Rugadh e ann an Dùn Èideann ann an 24 an Cèitean 1942. Bha e na oileanach an-sin agus sgrìobh e an tràchdas aige mu bhìthean às a buidheann Acacia. Chaidh e na ollamh aig Oilthigh Bhirmingham ann an 1990. Tha e na ollamh aig Oilthigh Northwestern ann an Illinois a-nis.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd Roinn-seòrsa:Daoine à Alba Roinn-seòrsa:Dùn Èideann Roinn-seòrsa:Ceimigearan
Jennifer Doudna
Thogadh i ann an Hawaii. Tha i ainmeil air sgàth 's gun do chruthaich i agus Emmanuelle Charpentier an dòigh CRISPR airson gineachan a dheasachadh is iad an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 2020 a' bhuannachadh. An-dràsta tha i na h-ollamh aig Oilthigh Chalafòrnia Bherkeley. Chaidh a thaghadh mar bhall thar lear dhen Comann Rìoghail ann an 2016.
Stèidhich i agus co-obraichean Caribou Biosciences, companaidh dhan do thoir Berkeley agus Oilthigh Vienna còirichean seilbheachd innleachdail mu dheidhinn CRISPR.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd
Papa, Sealtainn
right|300px
Ben Feringa
Sgrìobh e an trachdas aige aig Oilthigh Ghroningen fo Hans Wynberg. An dèidh do obair ann an Amsterdam agus Sasainn chaidh e na ollamh aig Oilthigh Ghroningen ann an 1988.
Papa, Sealtainn
'S eilean ann an Sealtainn a tha ann am Papa (Beurla: Papa, Lochlannais/Nornais: Papey). Tha e faisg air Burra agus Oxna. Ann an 2011 cha robh duine sam bith a' fuireach anns an eilean.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sealtainn
Jacques Dubochet
'S e ceimigear às an Eilbheis a tha ann an Jacques Dubochet.
Tha e ainmeil airson na h-obrach aige air maicreosgopaidh glè fhuar agus an Duais Nobel ann an Ceimigeachd, a bhuannaich e ann an 2017 còmhla ri Richard Henderson agus Joachim Frank.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às an Eilbheis Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd
Roger Penrose
'S e matamataigear à Sasainn a tha ann an Roger Penrose. Rugadh e ann an Colchester 8 an Lùnastal 1931 ach chuir a theaghlach an cogadh seachad ann an Canada. Thill iad gu Sasainn agus dh'ionnsaich e matamataig aig Colaiste Oilthigh Lunnainn is sgrìobh e a thràchdas aig Oilthigh Chambridge far an do dh'obraich e air ailseabra loidhneach. Mhìnich e mùiteach nas coitchinne airson meatragsan. Dh'obraich e an sin aig Colaiste Bhedford Lunnainn agus a-rithist ann an Cambridge. Ann an 1959 chuir e dà bhliadhna seachad anns na Stàitean Aonaichte is sgrìobh e aistean mu dhàimheachd choitcheann. Chaidh e na ollamh Rouse Ball aig Oilthigh Oxford ann an 1973. Lorg e pàtran leacach, am pàtran leacach Penrose, nach e ath-thriallach ach a lìonas spàs. Tha e cuideachd an sàs ann an saidheans poblach, mar eisimpleir ann an leabhraichean mar The Emperor's New Mind (1989) is Shadows of the Mind (1994).
Connspaid
Dh'iarr Penrose agus a chompanaidh Pentaplex òrdugh-bacaidh an aghaidh Kimberley-Clark air sgàth 's gun do chleachd iad am pàtran leacach Penrose airson pàipear an taighe-bhig.
Urraman
Chaidh a thaghadh mar bhall dhen Comann Rìoghail ann an 1972 is chaidh na ridire ann an 1994. Bhuannaich e an Duais Nobel ann am Fiosaigs ann an 2020 còmhla ri Andrea Ghez agus Reinhard Genzel airson na h-obrach aca air tuill-dhubha.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine à Sasainn Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann am Fiosaigs
Teruel
Freumhan an ainm
Tha e coltach gur ann à Turboleta ann an Basgais-Ibearais a tha an t-ainm, agus thathar dhen bheachd gu bheil sin a' ciallachadh Àite na Tobrach bho itur + olu + eta. Chaidh sin atharrachadh gu تيروال (Tirwaal) ann an Arabais. An dèidh nan Arabach nochd an dà fhoirm a tha againne an latha an-diugh: Terol ann an Catalanais agus Teruel ann an Spàinntis. Tha an fhuaimreag o air atharrachadh dhan dhà-fhoghair ue (/ɔ/ gu /wo/), rud a tha a' tachairt daonnan sa chànan sin.
Eachdraidh
Thathar dhen bheachd gun do ràinig na daoine dhan àite seo o chionn 90,000 bliadhna. B' e na Ceilt-ibearaich a bh' ann mus tug na Ròmaich seilbh air an Spàinn air fad: chandah Lobetum ris aig an àm. Mar a b’ àbhaist san Spàinn, chuireadh ainm a’ bhaile air an roinn nuair a chaidh a stèidheachadh ann an 1833. Thuit am baile dha na reubaltaich Faisisteach beagan an dèidh an ar-a-maich an aghaidh an Riaghaltais aig toiseach toisichidh Cogadh Sìobhalta na Spàinne ann an 1936. A dh'aindeoin seo, dh'fheuch an Riaghaltas ris a' bhaile fhaighinn air ais agus bha batal mòr fuilteach ann mu timcheall a' bhaile eadar 15 an Dùbhlachd 1937 agus 22 an Gearran 1938. Chaill còrr is 140,000 am beatha san chòmhstri agus thug am batal làmh an uachdar dha na Faisistich. Ghèill feachdan an Riaghaltais agus thoisich a' phoblach a' crìonadh.
Cruinn-eòlas
A rèir figearan an Riaghaltais, 's e an t-Iuchar a' mhìos as teotha agus 's e am Faoilleach a' mhìos as fhuaire ann an Teruel. Cha tuit ach 369mm de dh'uisge air a' bhaile fad na bliadhna - 804mm nas lugha na Steòrnabhagh (1173) - leis gur e àite uabhasach tioram a th' ann: center|600px
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na Spàinne Roinn-seòrsa:An Spàinn Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Jean-Pierre Sauvage
'S e ceimigear às an Fhraing a tha ann an Jean-Pierre Sauvage. Tha e ainmeil airson an obrach aige air innealan moileciuileach agus bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd còmhla ri Fraser Stoddart agus Ben Feringa.
Sgrìobh e an tràchdas aige aig Oilthigh Strasbourg fo Jean-Marie Lehn. Dh'obraich e aig Oilthigh Oxford agus aig an CNRS o 1974 gu 2014. Chaidh e na ollamh air foghnadh aig Oilthigh Strasbourg ann an 2014.
Louise Glück
'S e bàrd às na Stàitean Aonaichte a tha ann an Louise Glück.
Rugadh i ann an Eabhraig Nuadh ann an 1943 is thogadh i ann an Long Island. Bha i na h-oileanach aig Colaiste Sarah Lawrence agus Oilthigh Cholumbia. Dh'fhoillsich i a' chiad cruinneachadh bàrdachd aice, Firstborn ('Ciad-ghin') ann an 1968 is bhuannaich i an Duais Pulitzer airson The Wild Iris (An t-Siolastar Fiadhaich) ann an 1992.
Urraman
Chaidh i na bàrr-bhàrd dhe na Stàitean Aonaichte ann an 2013 is bhuannaich i an Duais Nobel ann an Litreachas ann an 2020. Tha i na sgrìobhaiche air mhuinntireas aig Oilthigh Yale.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bàird Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Litreachas
Papa Stour
Is e eilean ann an Sealtainn a tha ann am Papa Stour (Lochlannais/Nornais: Papey Stóra). Tha e faisg air West Burrafirth ann an taobh an iar na mhòir-thìr. Ann an 2011 bha 15 duine a' fuireach air an eilean.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sealtainn
Andrea Ghez
'S e reuladair às na Stàitean Aonaichte a tha ann an Andrea Ghez.
Dh'ionnsaich i fiosaigs aig MIT agus sgrìobh i a tràchdas aig Caltech. Tha i na h-ollamh Fiosaigs is Reul-eòlais aig UCLA. Tha i a' cleachdadh ìomhaigheachd dùmhlachd-bhreacaidh àrd airson cruthachadh nan reultan is tuill dhubha rannsachadh. Lorg i toll dubh uabhasach aig meadhan-phuing a' reul-chriosa. Bhuannaich i an Duais Nobel ann am Fiosaigs 2020 còmhla ri Roger Penrose is Reinhard Genzel airson an taisgealaidh seo.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann am Fiosaigs Roinn-seòrsa:Reul-eòlaichean
Fedir Drobitko
B' e neach-ciùil, ball còisire, stiùiriche-ciùil agus ceàrdair Ucràineach/Sobhiatach a chluicheadh a' bhandura/kobza a bh' ann am Fedir Fedorovitch Drobitko (Ucràinis: Дробітько Федір Федорович, Trostianets, 5 an t-Ògmhios 1904 - Okhtyrka, 16 an t-Iuchar 1949). Chuir e seachad na 1930an ag obair ann am bùth gus a thoisich e ris a' bhandura ionnsachadh. Bha e na shaighdear san arm tro bhliadhnaichean a' Chogaidh agus, ann an 1946 ghluais e gu Okhtyrka, 21km air falbh bho Throstianets fhèin. Chaochail e ann an tubaist chàir air 16 an t-Iuchar 1949 agus e air an t-slighe gu cuirm-chiùil. A thaobh ciùird, rinn e 15 bandura dha fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às an Ucràin Roinn-seòrsa:An Ucràin Roinn-seòrsa:Aonadh Sobhiat Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil às an Ucràin
Siostam RGB
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Saidheans
Minot, Dakota a Tuath
'S e baile ann an Dakota a Tuath, sna Stàitean Aonaichte, a th' ann am Minot. Bha 48,743 daoine a' fuireach anns a' bhaile ann an 2016. Tha e suidhichte aig 494m os cionn ìre na mara.
Stòras Uibhist
’S e Stòras Uibhist an companaidh coimhearsnachd a chaidh a chruthachadh airson a’ chuid as motha de dh’fhearann Uibhist a Deas, Beinn na Faoghla agus Éirisgeigh a cheannach ann an 2006, agus a mhanaidseadh am feasta. Na h-uachdarain-fearainn a bh' ann roimhe, oighreachd seilg, reic iad am maoin agus sealbh gu léir, 372.31 km² de dh’fhearann, ris a’ choimhearsnachd air 30 an t-Samhain 2006 air £4.5M. B’ sin an ceannach a bu mhotha riamh a rinn coimhearsnachd ann an Albainn.
Minot, Dakota a Tuath
Eachdraidh eile
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1887.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Dakota a Tuath
Samphrey
right|300px
Stòras Uibhist
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Uibhist a Deas Roinn-seòrsa:Na h-Eileanan Siar
Samphrey
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sealtainn
Beinn Bheag (Uibhist a Deas)
'S e beinn anns na h-Eileanan Siar, Alba a th' ann am Beinn Bheag.
Suidheachadh
Tha e suidhichte ann an ceann a deas Uibhist a Deas. Tha e na laighe ear-thuath air Marabhal agus Loch Marulaigh. Tha Beinn Bheag 105m (344 troigh) de dh'àirde. A rèir an "Database of British and Irish hills" rinneadh an t-ath-sgrùdadh mu dheireadh air àirde na beinne air 20 am Faoilleach 2012. Tha an àirde rinneach de 89m a' sgaradh Beinn Bheag bho na beanntan eile agus 's e Easabhal a mhàthair-mhullaich. Chan eil air a mullach ach àite feurach le beagan gneiss an siud is an seo, gun dad sònraichte a' comharrachadh a' phuing as àirde. Tha slighe a' dol seachad aig cois na beinne bho Ghleann Dail bho Tuath gu Meall an Iasgaich, ged nach eil slighe ann a leanas gu mullach na beinne.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan ann an Uibhist a Deas Roinn-seòrsa:Marilyn Roinn-seòrsa:HuMP
Maol na h-Ordaig
'S e beinn anns na h-Eileanan Siar, Alba a th' ann am Maol na h-Òrdaig.
Suidheachadh
Tha e suidhichte ann an ceann an ear-dheas Uibhist a Deas. Tha Hairtebreac agus Loch Mòraibh san iar agus san ear tha e na shìneadh gu Rubha na h-Òrdaig. Tha Maol na h-Òrdaig 106m (348 troigh) de dh'àirde. A rèir an "Database of British and Irish hills" rinneadh an t-ath-sgrùdadh mu dheireadh air àirde na beinne air 20 am Faoilleach 2012. Tha an àirde rinneach de 88m a' sgaradh Maol na h-Òrdaig bho na beanntan eile. 'S e Ròineabhal a mhàthair-mhullaich a tha e suidhiche san iar-dheas air Maol na h-Òrdaig. Chan eil air a mullach ach àite feurach le beagan gneiss an siud is an seo, gun dad sònraichte a' comharrachadh a' phuing as àirde. Tha Maol na h-Òrdaig na laighe ann an àite iomallach, mar sin chan eil slighe ann a leanas gu mullach na beinne.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Beanntan ann an Uibhist a Deas
Eit
thumb|Leug a' Chùirn Guirm Is e eit no èiteag seòrsa clach mèinnearach air a cho-dhèanamh le sileacon agus ogsaidean.
Gheibhear e ann am mòran chruthan, bho chriostalan luachmhor gu clachan geala cumanta.
'S e leug a' Chùirn Ghuirm (Beurla: Cairngorm quartz, no dìreach Cairngorm) clach-lèig nàiseanta na h-Alba.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas
Am Monadh Liath
Tha pàirt a' mhonaidh ann am Pàirc Nàiseanta a' Mhonaidh Ruaidh. Tha màthair-uisge na h-aibhne Spè anns a' mhonadh, aig Loch Spè. Is i a' bheinn as àirde anns a' mhonadh Càrn Dearg.
Duncan Haldane
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann am Fiosaigs Roinn-seòrsa:Luchd-saidheans Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
Clach nam Breatann
'S e Clach nam Breatann clach mhòr a bha a' comharrachadh na crìche eadar Dail Riata, Alt Clut (rìoghachd àrsaidh Srath Chluaidh), agus Dùthaich nan Cruithneach.
Tha a' chlach ann fhathast, air bràigh ann an Gleann Falach, eadar a' Chrìon Làraich agus Inbhir Àirnein. Tha clach eile ann an Comhghall air a bheil Clach nam Breatannach.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eachdraidh na h-Alba
Michael Kosterlitz
'S e fiosagaiche à Alba a tha ann am Michael Kosterlitz. Bhuannaich e an Duais Nobel ann am Fiosaigs ann an 2016 còmhla ri David Thouless agus Duncan Haldane airson na h-obrach aige air staidean ùr de stuth. Rugadh e ann an Obar Dheathain ann an 1942. Bha e na oileanach aig Oilthigh Chambridge agus sgrìobh e an tràchdas aige air Problems in strong interaction physics aig Oilthigh Oxford. Rannsaich e fiosaigs còmhla ri David Thouless aig Oilthigh Bhirmingham eadar 1971 agus 1982. Tha e aig Oilthigh Bhrown a-nis.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann am Fiosaigs Roinn-seòrsa:Luchd-saidheans Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Srath Spè
thumb|Uisge Spè agus Creag Meagaidh Is e Srath Spè ainm traidiseanta air an fharsaingeachd faisg air srath na h-aibhne Spè. Tha Srath Spè a' toirt a-steach nam bailtean Dail Chuinnidh, An Aghaidh Mhòr, Baile nan Granndach ann am Bàideanach, agus Baile Bhainidh agus Obar Lobhair ann am Moireabh.
Tha an srath ainmeil airson uisge-beatha, le mòran taighean-staile ann, agus bithidh e a' toirt ainm gu aon de na prìomh roinntean-seòrsa uisge-beatha (Beurla: Speyside).
Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas na h-Alba Roinn-seòrsa:Alba
Trostianets
'S e baile beag faisg air Kharkiv agus Sumy air an àirde an iar-thuath na h-Ucràine a th' ann an Trostianets (Ucràinis: Тростянець, Pòlais: Trościaniec, IPA: trosʲtʲɐˈnɛt͡sʲ). Tha e suidhichte ri taobh na h-Aibhne Boromlya, san roinn Sumska Oblast agus tha 20,638 duine a' fuireach ann.
Eachdraidh
Chaidh Trostianets a stèidheachadh uaireigin sa chiad leth dhen 17mh Linn. Ann an 1833, thog Ivan Skoropadski lùchairt fiodha roghainneil agus pàirc a chithear ann chun an latha an-diugh. Tha an lùchairt air a bhith fo chùram Acadamaidh Saidheansan SSR na h-Ucràine o 1951, agus chuireadh air dòigh arboretum ann. Chaidh stèisean rèile fhosgladh ann an Smorodyne, air an taobh sear a' bhaile ann an 1877, a cheangail Trostianets ri Kharkiv agus Sumy. Ann an 1930, thòisicheadh pàipear-naidheachd fhoillseachadh sa bhaile. Bha am baile fo sgàile agus fo bhuaidh nan Nàsach eadar 1941 agus 1943. Chruthaicheadh A' Chiad Bhragàd Eachraidh Neo-eisimeileach Warszawa (Pòlais: 1 Warszawska Samodzielna Brygada Kawalerii) an seo as t-earrach 1944. Aig toiseach tòisichidh ionnsaigh na Ruise air an Ucràin ann an 2022, chaidh ionnsaigh a thoirt air Trostianets - ann an suidheachadh ro-innleachdail eadar na bailtean mòra Sumy agus Kharkiv - le feachdan Mhosgo agus chaidh a ghlacadh air 1 am Màrt 2022. Chaidh am baile a shaoradh air 26 am Màrt 2022. Mar thoradh air an t-sabaid fòirneartach, chaidh milleadh mòr air dachaighean agus bun-structair a chlàradh.
Eòlas-sluaigh
A rèir a' Chunntais-shluaigh a rinneadh ann an 2001, 's e Ucràinis a tha a' mhòr-chuid nan daoine ann an Trostianets a' bruidhinn (98.52%), ged a tha mion-chuid ann le Ruisis cuideachd (1.48%). Ann an 1975, bha mu 20,700 mìle duine a' fuireach ann, mòran dhuibh ag obair ann am factaraidh siùcair. Ann an 1991, thàinig Trostianets gu bhith na phàirt nàisean neo-eisimeileach na h-Ucràine. Tha an uiread dhaoine a tha nan tàmh ann air thuiteam on latha seo.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:An Ucràin Roinn-seòrsa:Bailtean
David Thouless
'S e fiosagaiche à Alba a tha ann an David Thouless. Bhuannaich e an Duais Nobel ann am Fiosaigs ann an 2016 còmhla ri Duncan Haldane agus Michael Kosterlitz airson na h-obrach aige air staidean ùr de stuth. Rugadh e ann am Bearsden ann an 1934. Bha e na oileanach aig Oilthigh Chambridge agus sgrìobh e an tràchdas aige fo Hans Bethe aig Oilthigh Chornell air The application of perturbation methods to the theory of nuclear matter. Chaidh e na ollamh aig Oilthigh Bhirmingham ann an 1965 agus tha e aig Oilthigh Washington o 1980. Chaochail e ann an 2019.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann am Fiosaigs Roinn-seòrsa:Luchd-saidheans Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Dath
right|250px 'S e lèirsinn nan rudan a tha mu timcheall oirnn leis na sùilean fo bhuaidh an t-solais a th' ann an ꞌꞌꞌdathꞌꞌꞌ. Bidh na daoine ag aithneachadh nan dathan tro thrì sgrùdaidhean-sìolachaidh. 'S ann air bith-eòlas a tha lèirsinn nan dathan crochte. Mar eisimpleir, tha feadhainn ann a chì na dathan ann an dòigh eadar-dhealaichte bho dhaoine eile, agus cha bhi iadsan a' faicinn diofar no diofar eadar dearg agus uaine/gorm, tachartas ris an canar dath-dhalladh. Tha diofar mhòr ann eadar lèirsinn nan dathan agus mìneachadh nan dathan ann am fiosaigs. Chan fhaod na daoine dealachadh a dhèanamh eadar buidhe aon dathach (solas le dìreach aon tonn-fhad) agus measgachadh uaine còmhla ri dearg. Air sgàth am mealladh-radhairc sin, bidh monatairean a' sealltainn an dath buidhe air sgàileanan le beagan taic bhon mheasgachadh uaine agus dearg, air a bheil an Siostam RGB. 'S e cromataigeachd a chanar ri saidheans dhathan, a ghabhas a-steach a h-uile dòigh anns a chì ar sùilean dathan, tùsan nan dathan ann an caochladh stuth, teòiridh nan dathan ann an ealain agus feartan fiosaigeach nan dathan ann an speactram dealan-mhagnaitich. Chan ann an dath (air neo tonn-fhad) ach feartan an t-solais, 's a leithid, mar eisimpleir cùrsa, luaths, dèine, co-leanailteas agus pòlarachadh. Chan fhaod ar sùilean luaths, co-leanailteas no pòlarachadh an t-solais fhaicinn, agus feumaidh sinn innealan a chleachdadh air a shon.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Saidheans
South Havra
right|300px
'S e Scalloway Isle agus eilean ann an Sealtainn a tha ann an South Havra (Lochlannais/Nornais: Hafrey). Ann an 2011 cha robh duine sam bith a' fuireach anns an eilean.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sealtainn
Albacete
’S e baile meadhanach faisg air Cuenca ann an cridhe na Spàinne a th’ ann an Albacete (IPA: alβaˈθete). Tha e suidhichte aig 690m os cionn ìre na mara, 223km air falbh bho Mhadrid, prìomh-bhaile na Spàinne, agus 434km bho Bharcelona. Tha 172,121 duine a’ fuireach ann an Albacete. A bharrachd air sin, ‘s e prìomh-bhaile na Roinne Albacete a th’ann cuideachd.
Huell Howser
'S e cleasaiche à Gallatin, Tennessee sna Stàitean Aonaichte a tha ann am Huell Burnley Howser Rugadh e 18 an Dàmhair 1945).
Albacete
Freumhan an ainm
Tha e coltach gur ann à الباسيتي (Al-Basit) ann an Arabais a tha an t-ainm, a tha a' ciallachadh làn no rèidh. Tha cruth na tìre a' gabhail ri seo. Tha fuaimneachadh an ainm air atharrachadh fad nan linntean: tha an connrag s air atharrachadh gu θ, rud a tha a' tachairt daonnan sa chànan sin.
Eachdraidh
B' e na h-Ibearaich a bh' ann mus tug na Ròmaich seilbh air an Spàinn air fad. Chan eil fios aig duine sam bi nan robh ainm aige mus do ràinig na h-Arabaich. Chaidh Ahmad al-Mustansir Sayf al-Dawla a mharbhadh an seo le ridirean à Castilla nn an 1146. Thuit am baile dha na ann an 1241, an dèidh còrr is ceithir ceud bliadhna. Mar a b’àbhaist san Spàinn, chuireadh ainm a’ bhaile air an roinn nuair a chaidh a stèidheachadh ann an 1833. Cha do thuit am baile dha na reubaltaich Faisisteach ach aig deireadh Cogadh Sìobhalta na Spàinne air 29 am Màrt 1939, trì latha mus do bhuannaich Francisco Franco. B' e gearasadain Feachdan eadar-nàiseanta na Poblachd a th' ann Albacete fad an t-subhail, mus do thill iad dhachaigh ann an 1938.
Cruinn-eòlas
A rèir figearan an Riaghlatais, 's e an t-Iuchar a' mhìos as teotha agus 's e am Faoilleach a' mhìos as fhuaire ann an Albacete. Cha tuit ach 353mm de dh'uisge air a' bhaile fad na bliadhna - 820mm nas lugha na Steòrnabhagh(1173) - leis gur e àite uabhasach tioram a th' ann: center|600px
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean na Spàinne Roinn-seòrsa:An Spàinn Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Jocelyn Bell Burnell
'S e reul-eòlaiche, reul-fhiosaigiche agus fiosaigiche à Èirinn a tha ann an Jocelyn Bell Burnell. Tha i ainmeil airson a taisgealadh, còmhla ri Antony Hewish, de phulsaran. Rugadh i anns an Lorgain agus bha i na oileanach aig Oilthigh Ghlaschu. Sgrìobh i an tràchdas aige, air 'The measurement of radio source diameters using a diffraction method', aig Oilthigh Chambridge far an do lorg i siognail riaghailteach. Dh'ainmicheadh an tùs "LGM-1" (airson 'Little Green Man') ach b' e reul niutronach a bha anns an tùs. Bhuannaich Hewish an Duais Nobel airson an taisgealaidh seo. Chaidh i na ollamh aig an Oilthigh Fosgailte ann an 1991. Chaidh i na ceann-suidhe Comann Rìoghail Dùn Èideann ann an 2016.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Reul-eòlaichean Roinn-seòrsa:Reul-eòlas Roinn-seòrsa:Daoine à Èirinn a Tuath
Maighread Stiùbhart
'S e seinneadair Gàidhlig a th' ann am Maighread Stiùbhart (Beurla: Margaret Stewart).
Beatha
Rugadh agus thogadh Maighread ann an Col Uarach, Leòdhas. 'S e Gàidhlig a' chiad chànan aice. Bha i a’ fuireach thall thairis airson pàirt dha beatha; ann a' Bhenesuèla, an Canada, ann an Qatar agus 's an Ear Mheadhanach.
Bha i ‘g obair air a' phròiseact Tobar an Dualchais far an robh i mar phàirt den phrìomh sgioba a bha an urra ri catalog a dheasachadh de na h-òrain a th' ann an tasglann Sgoil Eòlais na h-Alba. Chleachd i tasglann na Sgoile airson iomadh òran a rannsachadh agus tha cuid dhiu sin am measg nan òran a tha i seinn air na trì chlàr aice: Fhuair mi Pòg, Colla Mo Rùn agus Togaidh Mi Mo Sheòlta (2008).
Seinn agus Ceòl
Nuair a bha i òg, bha i dèidheil air seinn is bha òrain agus bàrdachd mun cuairt oirre sa choimhearsnachd agus am measg an teaghlach aice. Bhiodh i tric a' gabhail pàirt anns na mòdan ionadail.
Duaisean
Choisinn i am Bonn Òir aig a' Mhòd Nàiseanta ann an 1993 anns an Àrd Ruighe.
Chaidh duais 'Seinneadair Gàidhlig na Bliadhna' a bhuilealchadh orra ann an 2008.
Na h-Aoigh air Clàran eile
Tha Maighread a' seinn cuideachd air iomadh clàr eile na h-aoigh agus air co-chruinneachaidhean.
Innsean an Iar (2013)
Òrain air a sheinn le Maighread airson an t-sreath TBh aig a' BhBC Innsean an Iar
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Seinneadairean Gàidhlig Roinn-seòrsa:Daoine à Alba Roinn-seòrsa:Leòdhasaich Roinn-seòrsa:Ceòladairean an t-Sabhail
Huesca
’S e baile mòr faisg air Teruel ann an cridhe na Spàinne a th’ ann an Huesca (IPA: weska). Tha e suidhichte aig 470m os cionn ìre na mara, 380km air falbh bho Mhadrid, prìomh-bhaile na Spàinne, agus 230km bho Bharcelona. Tha 	52,239  duine a’ fuireach ann an Huesca. A bharrachd air sin, ‘s e prìomh-bhaile na Roinne Huesca a th’ann cuideachd.
Freumhan an ainm
Tha e coltach gur ann à Bolsksan ann an Ibearais, air sàilleabh gu bheil an t-ainm a' nochdadh air buinn Ibearach, ach chan eil e soilleir na tha sin a' ciallachadh idir. Chaidh sin atharrachadh gu Osca no Urbs Victrix Osca ann an Laideann às aonais an t-iar-leasachan -skan, nuair a bha an sgìre fo bhuaidh nan Ròmanach - b' e atharrachadh mòr a bh' ann. On 8mh Linn a-mach chanadh وشقة (Washqah) ris an àite ann an Arabais agus nochd am foirm ùr a th' againne an latha an-diugh an dèidh nan Arabach: Huesca ann an Spàinntis (le dà-fhoghair an àite fuaimreag: /ɔ/ gu /wo/).
Eachdraidh
B' e na Ceilt-ibearaich a bh' ann mus tug na Ròmaich seilbh air an Spàinn air fadː chanadh Ileoscan ris aig an àm. Rinn an rìgh Peadar I ionnsaigh air Huesca ann an 1029 agus chuir e ruaig air na h-Arabaich, an dèidh còrr is trì ceud bliadhna. Mar a b’àbhaist san Spàinn, chuireadh ainm a’ bhaile air an roinn nuair a chaidh a stèidheachadh ann an 1833. Thuit am baile dha na reubaltaich Faisisteach beagan an dèidh an ar-a-maich an aghaidh an Riaghaltais aig toiseach toisichidh Cogadh Sìobhalta na Spàinne ann an 1936. A dh'aindeoin seo, dh'fheuch an Riaghaltas ris a' bhaile fhaighinn air ais agus thugadh ionnsaigh air a' bhaile bho 12 an t-Ògmhios gu ruige 19 an t-Ògmhios 1937. Chaill còrr is 1,000 duine am beatha sa chòmhstri. Chaidh George Orwell leòinte sa chath. Bha mòran mì-earbsa ann eadar ʽ Ain-Riaghailtich agus Comunaich tron ionnsaigh.
Cruinn-eòlas
A rèir figearan an Riaghlatais, 's e an t-Iuchar a' mhìos as teotha agus 's e am Faoilleach a' mhìos as fhuaire ann an Huesca. Cha tuit ach 531mm de dh'uisge air a' bhaile fad na bliadhna - 642mm nas lugha na Steòrnabhagh(1173) - leis gur e àite uabhasach tioram a th' ann: center|600px
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean na Spàinne Roinn-seòrsa:An Spàinn Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Dath-dhalladh
right|200px 'S e seòrsa de ghalair radhraic a ruitheas anns an fhuil a th' ann an dath-dhalladh. Mar as àbhaist, chan fhaod na daoine a dh'fhulaingeas an dath-dhalladh a' dèanamh diofar eadar na dathan dearg agus uaine. B' e John Dalton, a dh'fhulaingeadh an galar seo fhèin, a rinn a' chiad sgrùdadh saidheansail air agus canar Daltonachd ann an cuid a chànain air a shonsa (Croatais: daltonizam, Fraingis: daltonisme, Ruisis: Дальтонизм, Spàinntis: daltonismo). Chan ann ach atharrachadh ginteil air a chruthachadh le briseadh gine shàmhach a tha a' ruith anns an fhuil agus a tha ceangailte ris a' chròmasom X a tha aig cnag na cùise. Le sin, tha an dath-dhalladh mòran nas cumanta ann am fireannaich na ann am boireannaich. Faodaidh gum toir màthair an galar dha nighean ach le sin, bidh an leth chuid dhiubh nan luchd-giùlain. Tha an tar-chur co-ionnan ri fuil-gun-chasg ach tha boireannaich ann a dh' fhulangas an dath-dhalladh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bodhaig Roinn-seòrsa:Saidheans
Happoshu
thumb|Grunn happoshu ann am bùth. Is e Happoshu (発泡酒 happōshu lit."deoch-làidir chroiceach") aon seòrsa dibhe, mar a th' air a sònrachadh fo lagh cìs-dibhe na h-Iapain. Leis na th' ann de dheochan le blas coltach ri leann san dùthaich, thathar a' sònrachadh lionntan dèanta le stuthan eile seach na tha ann an "leann ceart" fon ainm Happoshu gus an dealachadh fo lagh cìs na dibhe. Tha an lagh ag amas gu sònraichte air na deochan Happoshu a thàinig a-mach sna 1990an. Is ann fo ìre cìse ìosal a tha iad, agus mar sin, tha iad air an reic aig prìs ìosal cuideachd.
Michelle Ballantyne
'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann am Michelle Ballantyne BPA.
Bha i na ceannard a' bhuidhinn Tòraidheach ann an Comhairle Chrìochan na h-Alba mus deach i na BPA airson Alba a Deas ann an 2017 mar chiad dhuine air an liosta roinneil Tòraidheach gun seat an dèidh do Rachael Hamilton a seat roinneil a leigeil suas. Tha i na ball Pàrtaidh Tòraidheach na h-Alba. Sheas i an aghaidh Jackson Carlaw airson ceannardas a' phàrtaidh an dèidh do Ruth Davidson leigeil a dreuchd suas ach bhuannaich esan an taghadh. Bha i na neach-labhairt Tòraidheach airson Tèarainteachd Shòisealta mus do Jackson Carlaw a chaibineat dùbhlanach ath-chòireachadh. Dh'fhàg i am Pàrtaidh Tòraidheach ann an 2020 is i ag innse nach robh i toilichte le bacaidhean ri linn a' choròna-bhìorais.
Tha i cuideachd na stiùiriche companaidh teaghlaich, Ballantynes of Walkerburn, a tha a' saothrachadh buill-mhaise agus gill-dhùbhlain.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Tòraidheach na h-Alba
Lathyrus linifolius
Is e spèiseas de pheasair a tha ann an Lathyrus linifolius, ris an abrar cairt-leamhna sa Ghàidhlig. Gheibhear na h-ainmean a leanas oirre cuideachd: Caorrthanan, Carra Meille, Carrachan, Peasair Tuilbh no Tabac an Robha. Bha an lus air a chur gu feum an Alba o shean mar dheoch a bhite a' gabhail airson càil de bhiadh a chall. Air sgàth na h-eachdraidhe seo, tha luchd-rannsachaidh a-nis a' gabhail suim do a bhuadhan meidigeach, agus thathar a' feuchainn ri an lus àrach aig ìre coimearsalta.
Sgaoileadh agus àrainn
Tha an lus dùthchasach don Roinn-Eòrpa agus ceàrnan de dh'Àisia. Tha e air a lorg ann an garbhlaichean feurach, coilltean mòr-dhuilleagach, callaidean agus bruachan.
Feuman
Bhite a' gabhail an luis seo mar bhiadh air Ghàidhealtachd chun na 18mh linn le bhith ga phlaosgadh agus ga thiormachadh. Bhathar a' dèanamh deoch leis a bhiodh a' casg ìota agus sgrìobaidhean an acrais. Nuair a nithear an deoch seo, tha sùgh an luis cho trom, dathte ris an tea agus bheir e air neach càil de bhiadh a chall.
Roinn-seòrsa:Luibhean
Caroline Herschel
B' e reul-eòlaiche agus seinneadair às a' Ghearmailt a bha ann an Caroline Herschel.
Fhuair i am fiabhras-ballach nuair nach robh i ach 10 bliadhna a dh'aois agus cha do dh'fhàs i gu nas àirde na ceithir troighean trì a dh'àirde. Nuair a bha i òg dh'imrich a bràthair, William Herschel, gu Bath far an do dh'obair e mar stiùiriche-ciùil agus sheinn i. Dh'obair i mar a shùil-dhìleas ach nuair an deach e na reul-eòlaiche dh'ionnsaich i matamataig is chaidh i na preantas airson a bràthair aig aois 30.
Dh'obair i air neòil-reultan agus reultan cearbach agus rinn i ainm-chlàr neul-reultan agus bagaid reultan còmhla ris a bràthair.
Duaisean
Bhuannaich i Bonn Òir a' Chomainn Rìoghail Reul-Eòlach ann an 1828.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Reul-eòlas Roinn-seòrsa:Reul-eòlaichean Roinn-seòrsa:Seinneadairean Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Bonn Òir a' Chomainn Rìoghail Reul-eòlach
Pierre, Dakota a Deas
'S e prìomh-bhaile Dakota a Deas a tha ann am Pierre. Bha 14,002 daoine a' fuireach anns a' bhaile ann an 2015. Tha e suidhichte aig 442m os cionn ìre na mara.
Eachdraidh eile
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1880.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Dakota a Deas
Barry Barish
'S e fiosaigiche às na Stàitean Aonaichte a tha ann am Barry Barish.
Tha e ainmeil airson na h-obrach aige mu dhàimheachd choitchinn. Bhuannaich e an Duais Nobel ann am Fiosaigs air a son còmhla ri Rainer Weiss agus Kip Thorne ann an 2017.
Bha e na oileanach aig Oilthigh Chalifornia Berkeley, far an do sgrìobh e a thràchdas, agus tha e air obair aig Caltech o 1963. Stèidhich e an co-obrachadh LIGO agus tha e ga stiùireadh. 'S e a lorg tuinn grabhataich a tha anns an amas LIGO.
Trondra
right|300px
Barry Barish
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann am Fiosaigs
Trondra
Ann an 2011 bha 135 duine a' fuireach air an eilean. Tha dà dhrochaid a' ceangal Trondra do West Burra agus a' mhòr-thìr.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sealtainn
Joachim Frank
'S e bith-fhiosaigiche às a' Ghearmailt a tha ann an Joachim Frank.
Tha e ainmeil airson a Dhuais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 2017 airson maicrosgopaidh glè fhuar còmhla ri Richard Henderson agus Jacques Dubochet.
Rugadh agus thogadh e ann an Siegen anns a' Ghearmailt agus bha e na oileanach aig Oilthigh Freiburg agus Oilthigh Mhünchen. Sgrìobh e an tràchdas aige aig an Institiud Max Planck airson Rannsachaidh Grunnain-fheòla agus Leathair. Dh'imrich e gu Wadsworth Center, deuchainn-lann an riaghaltais, ann an Albany ann an 1975 far an tug e maicrosgopaidh glè fhuar air adhart. Dh'imrich e gu Oilthigh Cholumbia ann an 2008.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt
Reinhard Genzel
'S e reul-eòlaiche, reul-fhiosaigiche agus fiosaigiche às a' Ghearmailt a tha ann an Reinhard Genzel (Bad Homburg vor der Höhe, 24 am Màrt 1952). Bha e na oileanach aig Oilthigh Bhonn. Sgrìobh e tràchdas aig an Institiud Max Planck airson Rèidio-reul-eòlas agus chaidh e na ollamh aig UC Bherkeley ann an 1985. Thill e dhan Ghearmailt mar stiùiriche am MPI airson Fiosaigs Neo-thalmhaidh an ath-bhliadhna. Bhuannaich e an Duais Nobel ann am Fiosaigs còmhla ri Andrea Ghez agus ris a' mhatamataigear Roger Penrose ann an 2020 airson an obrach aige air tuill dhubha.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann am Fiosaigs
Uyea, Unst
'S e eilean beag faisg air Unst ann an Sealtainn a tha ann an Uyea (Lochlannais/Nornais: ve-øy). Chan eil duine sam bith a' fuireach anns an eilean.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sealtainn
Rainer Weiss
'S e fiosaigiche às a' Ghearmailt a tha ann an Rainer Weiss.
Còmhla ri Kip Thorne agus Barry Barish bhuannaich e an Duais Nobel ann am Fiosaigs airson na h-obrach aca mu dheidhinn dàimheachd choitchinn.
Rugadh e ann am Berlin ann an 1932 ach bha e na oileanach aig MIT far an do sgrìobh e an tràchdas aige. Dh'obraich e aig Oilthigh Thufts agus Oilthigh Phrinceton mus do thill e gu MIT. Dh'obraich e air a' phròiseact COBE agus a' phròiseact LIGO, a lorg tuinn grabhataich ann an 2016.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann am Fiosaigs Roinn-seòrsa:Luchd-saidheans
Graeme Dey
Rugadh e ann an Obar Dheathain ann an 1962. Dh'obraich e mar neach-naidheachd an dèidh do thaghadh e mar BhPA airson Aonghas a Deas ann an 2011. Tha e na bhall Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba. Chaidh e na mhinistear airson Gnìomhachas a' Phàrlamaid agus airson Seann-saighdearan ann an 2018.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba
Cànan prògramaidh
thumb|Cànan-tionail ann am BBC BASIC ’S e cànan prògramaidh cànan foirmeil aig a bheil seata ordaidh a chleachdar gus seòrsa às-chùir a shaothrachadh. Bidh cànain phrògramaidh gan cleachdadh airson prògraman a chruthachadh a chuireas an gnìomh algairim sònraichte.
Unst
'S e eilean ann an Sealtainn faisg air Yell a tha ann an Unst (Lochlannais/Nornais: Ömstr).
'S e Unst an t-eilean as fhaide tuath ann an Sealtainn, ann an Alba agus anns an Rìoghachd Aonaichte air am bi daoine a' fuireach.
Cànan prògramaidh
A-rèir an IEEE bha na cànain phrògramaidh seo as measaile anns an Lùnastal 2022:
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Cànain
Unst
B' e bunait an arm a bha ann an Saxa Vord, ach dh'fhosgail i ann an 2007 agus 's e ionad turastail agus cultarail a tha innte a-nis.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sealtainn
Taigh Shambellie
'S e taigh agus oighreachd faisg air An Abaid Ùr ann an Siorrachd Chille Chùithbeirt a tha ann an Taigh Shambellie. An dèidh an t-Ath-Leasachaidh fhuair na Stiùbhartaich am fearann a bha aig an abaid timcheall air an Abaid Ùr is thog Teàrlach Stiùbhart muileann-snaoisein air an oighreachd. Dh'fhast Uilleam Stiùbhart David Bryce mar ailtire ann an 1854 is thog e Taigh Shambellie. Ro-mheas Bryce eadar £2700 is £2800 airson an togalaich ach dhiùlt an Stiùbhartach seo a phàigheadh. Thog Bryce togalach nas lugha le stuthan nas cunnaraiche. Aig dheireadh cosg an taigh £3000 is dh'fheum e luchd-lagha a phàigheadh an dèidh do chasaid le Bryce. Dh'obraich am peantair Francis Cadell aig Taigh Shambellie agus b' e Ted Stiùbhart à Shambellie a bha na neach-cùraim tiomnaidh aige. Dh'fhuirich na Stiùbhartaich anns an taigh gu ruige 1977 nuair a chaidh taigh-tasgaidh aodaich a stèidhicheadh ann. Chaidh an taigh-tasgaidh a dhùnadh ann an 2013. 'S ann le urras air a bheil Shambellie House Trust a tha an taigh an latha an-diugh is iad airson tachartasan cruthachail a chumail ann.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Taighean Roinn-seòrsa:Siorrachd Chille Chùithbeirt Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh
Basshunter
'S e seinneadair agus DJ às an t-Suain a th' ann an Basshunter, Jonas Erik Altberg (IPA: /ˈbeɪs.hʌn.tər/, Halmstad, 22 an Dùbhlachd 1984).
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Suain Roinn-seòrsa:Seinneadairean