cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sgalpaigh an t-Sratha
'S e eilean beag a tha ann an Sgalpaigh neo Sgalpaigh an t-Sratha. Tha e suidhichte san àird a deas Ratharsair faisg air oirthir an Eilein Sgitheanaich. Tha e na phàirt de na h-Eileanan a-staigh. Tha e cho farsaing ri 2,483 heactair (9.6 mìltean ceàrnagach). Anns a’ bhliadhna 2001 bha 10 daoine de shluagh ann.
'S e "Mullach na Càrn" (396 meatair neo 1,300 troigh) a’ bheinn as àirde a tha ann.
Amar-bàistidh
200px|thumb|Amar-baistidh aig Magdeburg
Sgalpaigh an t-Sratha
Tha an cuid as motha den eilean còmhdaichte le fraoch. Tha tuathanas fèidh ann.
Amar-bàistidh
'S e amar-baistidh an t-àite ann an eaglais far a bheil clann gan baisteadh.
Roinn-seòrsa:Creideamh Roinn-seòrsa:Àirneis
Sgalpaigh an t-Sratha
Thàinig an t-ainm Sgalpaigh bhon Seann Lochlannais agus tha e a’ ciallachadh: "Eilean na luinge". Canar "Sgalpaigh an t-Sratha" ris cuideachd airson sealltainn gu bheil e eadar-dhealaichte bhon eilean Sgalpaigh faisg air na Hearradh.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Eileanan a-staigh
Domhnach Míde
Tha stèisean Iarnród Éireann, Howth Junction and Donaghmede, ann.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Baile Átha Cliath
173
Bàsan
Roinn-seòrsa:170an
Droim Conrach
'S e baile ann am Baile Átha Cliath a tha ann an Droim Conrach.
Daoine ainmeil
Roinn-seòrsa:Baile Átha Cliath
Compton Mackenzie
thumb|right|160px|Uaigh aig Compton Mackenzie ann an [[Eolaigearraidh, Barraigh.]] B' e Edward Montague Compton MacCoinnich/MacKenzie (17 am Faoilleach 1883 ann an West Hartlepool – 30 an t-Samhain 1972 ann an Dùn Èideann) na ùghdair agus, ged a rugadh e ann an Sasainn, nàiseantach Albannach.
Fhuair e foghlam ann an St Paul's School agus an uair sin ann an Oilthigh Oxford. Eadar 1920 is 1923 bha Mackenzie na "Tenant" de na h-eileanan Herm agus Jethou.
Dh'fhoillsich e gu bhith ceud leabhar mu dheidhinn caochladh cuspair, a' toirt leis fhèin-eachdraidh ann an deich leabhraichean, ach tha e as ainmeile air sgàth na nobhailean aige, agus gu sònraichte Whisky Galore.
Bha ùidh mhòr aige ann an cultar na Gàidhlige, an cànan fhèin (bha e a' cleachdadh a' Ghàidhlig ann an Whisky Galore), agus Na Seumasaich. Ann an 1914 dh'iompaich e gu creideamh Caitligeach, agus bha e na fhear-co-stèidheachaidh Phàrtaidh Nàiseanta na h-Alba. Chaidh a thìodhlachadh ann am Barraigh, far an robh e air taigh a thogail.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Albannach Roinn-seòrsa:Film Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba Roinn-seòrsa:Barraigh Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
Dùdach
'S e inneal-ciùil pràise a tha ann an dùdach  neo coirneid (Beurla: Bugle).
Roinn-seòrsa:Innealan-ciùil
Allt na Crà
thumb|Allt na Crà 'S e baile beag anns na Crìochan a tha ann an Allt na Crà (Beurla:Auchencrow). Tha e suidhichte an ear air Reston anns an Lomair Mhòr. Tha e ann an Siorrachd Bhearaig, aon de na Siorrachdan traidiseanta a bha ann an Alba. 'S e seo na co-chomharran aige: 55° 50′ 22″ Tuath agus 2° 14′ 8″ Iar.
Bha ainm a' bhaile a' nochdadh ann an 1333 mar 'Aldenecraw' ach chan eilear cinnteach dè tha e a' ciallachadh. A rèir Mhic an Tàilleir is dòcha gun tàinig e bho 'Allt na Crà'
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:Siorrachd Bhearaig Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
1474
MCDLXXIV
New Bedford, Massachusetts
'S e baile ann am Massachusetts, sna Stàitean Aonaichte, a th' ann an New Bedford. Anns a’ bhliadhna 2010 bha 95,115 duine a’ fuireach an seo. Tha e suidhichte aig 15m os cionn ìre na mara. Tha mòran Aimeireagach portagaileach a’ còmhnadh sa chathair.
Loch Mhòrair
right|300px
Spittal
Tha am baile Spittal ann an Sir Benfro, a' Chuimrigh. Tha e 80.2 mi (129.1 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 207.6 mi (334.1 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 483 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 101 (20.9%); rugadh 71% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
1474
Bàsan
Roinn-seòrsa:1470an
New Bedford, Massachusetts
Eachdraidh
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1640. Bha iasgach na muice-mara glè chudromach o chionn fhada.
Spittal
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sir Benfro Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Spittal
6 an Gearran
'S e 6 an Gearran an 37mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich. Tha 328 latha (329 ann am bliadhna-leum) air fhàgail gus deireadh na bliadhna. thumb|Anna na Breatainn Mhòr
New Bedford, Massachusetts
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean ann am Massachusetts
6 an Gearran
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Loch Mhòrair
Tha Loch Mhòrair ann an Alba, faisg air Malaig. 'Se an loch as doimhne ann an Alba aig 310 m. Aig an ceann an iar, tha an loch eu-domhain, agus tha eileanan air, ach aig an ceann eile, tha an loch gu math domhainn.
Mar Loch Nis, tha uilebheist uirsgeulach aig an loch, agus se Mòrag a th'oirre.
Demi Lovato
'S e seinneadair is sgrìobhadair-òrain à Alburquerque a tha ann an Demi Lovato (rugadh i 20 an Lùnasdal 1992).
Roinn-seòrsa:Ceòl Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte Roinn-seòrsa:Seinneadairean
Blazin' in Beauly
'S e féis agus sgoil fìdhleireachd a tha ann an Blazin' in Beauly, a tha a' gabhail àite sa Mhanachainn gach bliadhna bhon a stéidhich an còmhlan ciùil Blazin' Fiddles i ann an 2001. Tha seachdain ann de chlasaichean fìdhleireachd aig cóig no sia diofar ìrean, cuirmean ciùil, agus seiseanan ciùil anns a' Chalaidh agus anns a' Lovat. Tha i a' gabhail àite ann am meadhan na Dàmhair gach bliadhna, mar as trice nuair a bhios saor-làithean aig na sgoiltean ann an Albainn agus nuair a bhios am Mòd Nàiseanta a' gabhail àite cuideachd.
Ceangal a-muigh
Blazin' in Beauly (làrach oifigeil)
Roinn-seòrsa:Fèisean ann an Alba
Roger Martin du Gard
B' e Roger Martin du Gard sgrìobhadair agus bàrd às An Fhraing. Rugadh e ann an Neuilly-sur-Seine ann an 1881 agus chaochail e ann an Sérigny (Orne) ann an 1958. Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Litreachas ann an 1937.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Frangach Roinn-seòrsa:Daoine às an Fhraing Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Litreachas
Droimeanach
'S e baile ann am Baile Átha Cliath a tha ann an Droimeanach.
Daoine ainmeil
Roinn-seòrsa:Baile Átha Cliath
Baile Eilidh
'S e baile taobh an iar-thuath a Glaschu a tha ann am Baile Eilidh neo Bail' Eilidh (Beurla: Helensburgh). Tha e suidhichte air bruach an Linne Chluaidh. Gus a' bhliadhna 1975 bha am baile aig  an t-siorrachd traidiseanta Dhùn Bhreatainn; a-nise tha e fo smachd Comhairle Earra-Ghàidheal agus Bòd. Tha trì stèiseanan aig Baile Eilidh, Stèisean Bhaile Eilidh Uarach suidhichte air an Rathad Iarainn nan Eilean, Stèisean Chreag an Dobhrain air Loidhne Chluaidh a Tuath agus Stèisean Bhaile Eilidh, stad-crìche loidhne Chluaidh a Tuath.
Beinn nan Càrnan
Suidheachadh
Tha e suidhichte ann an deas an eilean Bharraigh. Tha Beinn nan Càrnan na laighe eadar Bàgh a' Chaisteil (san iar) agus Brèibhig (san ear). Tuath air a' bheinn tha an rathad A888 a' dol seachad ach chan eil slighe ann a leanas gu mullach na beinne.
Tha Beinn nan Càrnan 163m (535 troigh) de dh'àirde. A rèir an "Database of British and Irish hills" rinneadh an t-ath-sgrùdadh mu dheireadh a thaobh àirde na beinne san 14 an t-Iuchar 2013. Air mullach na beinne chan eil dad sònraichte ri fhaicinn a bhios a' sealltainn a' phuing as àirde. Tha an àirde rinneach de 64m a' sgaradh Beinn nan Càrnan bho na beanntan eile. 'S e Sheabhal a mhàthair-mhullaich, tha e suidhichte tuath air Beinn nan Càrnan.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Beanntan ann am Barraigh
174
Bàsan
Roinn-seòrsa:170an
6 an Lùnastal
'S e 6 an Lùnastal an 218mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (219mh ann am bliadhna-leum). Tha 147 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
thumb|[[Alexander Fleming]]
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
521
Bàsan
Roinn-seòrsa:520an
Dalswinton
‘S e baile beag dùthchasail faisg air Dùn Phris, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th' ann an Dalswinton. Tha e suidhichte aig 68m os cionn ìre na mara, ann an cridhe Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Dhùn Phrìs ro 1975), eadar Baile na h-Eaglaise agus Auldgirth, ri taobh na h-aibhne Nid. Tha e 243km air falbh bho Obar Dheathain, 88km bho Ghlaschu, 9km bho Dhùn Phrìs agus 95km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. 'S e Beurla a th' ann a’ chiad chànan aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Dalswinton. Tha eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas, an coilltearachd agus dreuchdan ann an Dùn Phrìs. A bharrachd air sin, tha oighreachd agus tuath gaoithe anns a’ bhaile. Taobh fhoghlaim, chan eil sgoiltean ann is le sin feumar a dhol dhan sgoil ann an Dùn Phrìs neo Bàrr na Dris.
Loch Sìn
thumb
Iaimeuca
'S e dùthaich eileanach anns an Roinn Charaibeach a tha ann an Iaimeuca, Iameuga no Diameuga. Tha e na laighe anns na Greater Antilles anns a' Mhuir Charaibeach. Tha e mu 145 cilemeatair deas air Cùba. Thàinig an t-ainm Iaimeuca bho "Xaymaca" (cànan Arawakan) agus tha e a' ciallachadh: Dùthaich den fhiodh 's uisge.
Tha Patois Diameugach aig a' mhòr-chuid.
280px|left|thumb|Iaimeuca
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Dùthchannan Roinn-seòrsa:An Roinn Charaibeach Roinn-seòrsa:Greater Antilles
Loch Sìn
Tha Loch Sìn ann an Cataibh faisg air An Luirg, agus tha e 17 mìltean (27.2 km) a dh'fhaide.
Roinn-seòrsa:Cataibh Sin, Loch
Dalswinton
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Alba Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh Roinn-seòrsa:Siorrachd Dhùn Phrìs
Fideal
'S usp a bh' ann am Fideal, a' tàmh ann an lochan fìor-uisge sam faighear dialtagan àrda, garbha agus feur fada, dòmhail a' fàs.
Bidh e a' ribeadh creutair sam bith a chailleas a chasan san doimhne air chor is nach faigh a bheò às.
Bhiodh am Fideal ag eunach air duine sam bith a bhiodh a' tathaich an ionaid.
Ainm-àite
Tha loch ann faisg air Loch Ma Ruibhe air a bheil an t-ainm "Loch na Fideil".
Roinn-seòrsa:Miotas-eòlas
Ball-coise Gàidhealach
'S e spòrs bhuidheann ann an Èirinn a tha ann am Ball-coise Gàidhealach.
Roinn-seòrsa:Spòrs bhuidheann Roinn-seòrsa:Spòrs Gàidhealach
Malpas
Tha am baile Malpas ann an Casnewydd, a' Chuimrigh. Tha e 11.6 mi (18.7 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 123.9 mi (199.4 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 7749 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 656 (8.5%); rugadh 86% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Casnewydd Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Iain F MacLeòid
'S e sgrìobhadair Gàidhlig a th' ann an Iain F MacLeòid. Tha e a' sgrìobhadh rosg is dealbhan-cluiche, agus tha air a bhith 'n sàs ann an obair airson rèidio is film cuideachd.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gàidhlig Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean an t-Sabhail Roinn-seòrsa:Leòdhasaich
Chirnside
thumb|'S e baile anns na Crìochan a tha ann an Chirnside. Tha e suidhichte mu 9 mìltean iar air Bearaig agus 7 mìltean ear air na Dùintean. Tha e ann an Siorrachd Bhearaig, aon de na siorrachdan traidiseanta  a bha ann an Alba.
Tha seann eaglais ann an Chirnside a chaidh a thogail anns an 12na linn. Faisg air a' bhaile tha Whitehall Manor ann. Tha Ninewells House ann cuideachd far an thogadh David Hume, feallsanaich Albannach.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Siorrachd Bhearaig Roinn-seòrsa:Comhairle nan Crìochan Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Faoighiche
right|thumb|Tha dìosganachd-àil 'na eisimpleir de dhìosganachd
'S e faoighiche, creutair sam bith a bhios a' faighinn buannachd bho chron air beathach eile. Bidh am faoighiche a' dèanamh cron air a' bheathach eile "biadhtach" fhad 's a tha e fhèin a' faighinn taic bhuaidhe. Tha an coilleach-coille, Plasmodium falciparum, sin as coireach do mhailèiria agus bèist-dà-lionn 'nan eisimpleirean dhiubh.
Faic cuideachd
Roinn-seòrsa:Faoighiche
Bohemia
thumb|right|200px|Bohemia anns an t-Seic 'S e dùthaich eachdraidheil anns an t-Seic a tha ann am Bohemia (Čechy sa' Shecais agus sa' Shlobhacais, Bohemia sa Bheurla is Laideann, Böhmen sa Ghearmailtis, Czechy sa Phòlais). 'S ise an dùthaich as motha dhen stàit - tha i a' stèidheachadh dà thrian dhith. Tha crìochan aice leis a' Ghearmailt, a' Phòlainn, an Ostair agus le pàirt eile dhen t-Seic, Morabhia. Bha na crìochan leis na stàitean eile air an cruthachadh le beanntan. Tha 52,769 km2 a dh'fharsaingeachd innte, agus tha còrr is 6 millean duine a' fuireach ann (mu 121 duine/km2). Bha Husachd làidir ann am Bohemia gu ruige an 18mh linn.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:An t-Seic
Cleasaiche
thumb|A' dèanamh film: dithis cleasaiche a' dèanamh gàire aig fois is feadhainn eile a' feitheamh 'S e duine a tha a' nochd ann an dealbh-chluich, film, telebhisean no rèidio mar charactar a tha ann an actair no cleasaiche.
Is urrainn do dh'actair a bhith na inbheach, pàisde, neo eadhon beathach, m.e. 's e actair a bha anns na còin a chluich Lassie.
Air a' Ghàidhealtachd
Tha Fèisean nan Gàidheal a' cumail stòr-dàta de chleasaichean aig a bheil Gàidhlig.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Dreuchdan Roinn-seòrsa:Dràma
Cailleach nan Gàg
'S e fìor bhòcan a bha ann an Cailleach nan Gàg, a bhiodh pàrantan a' maoidheadh air feadhainn bheaga a bhiodh a' cur an umhail do am màthair a bhith gan nighe.
Thoireadh i air gàgan goirt a bhith a' fàs air craiceann cloinne bige a chuireadh an aghaidh an glanadh gu riaghailteach.
Cur fo chràdh
300px|thumb|right|Inneal-pianaidh nam [[Meadhan-Aoisean]]
Cailleach nan Gàg
An ath-uair a thigeadh i, bhiodh sgian gheur na làimh gu bhith a' sgrìobadh 's a' gearradh nan gàgan air falbh.
Dumhach Thrá
'S e baile ann am Baile Átha Cliath a tha ann an Dumhach Thrá.
Cailleach nan Gàg
Roinn-seòrsa:Miotas-eòlas
Cur fo chràdh
Tha cur fo chràdh 'na ghnìomh sam bith anns a bheil cràdh (no fulangas) corporra no inntinneil trom air chur a dh'aon ghnothaich air daoine airson adhbharan fhaotainn asta, no treas neach, fios no aideachadh, gam peanasachadh airson ghnìomha a tha iad no treas neach air a chur an gnìomh (no a tha iad fo amharas air a chur an gnìomh), no gan cur fo eagal no ceannsachadh, no airson gnìomha sam bith gur bunaichte air lethbhreith sam bith, 'n uair a tha cràdh no fulangas air chur às no aig a' bhrosnachadh de no leis an aontachadh de neach a' chumhachd. Cha ghabh seo a-steach cràdh no fulangas ag èirigh a-mhàin à, dualach ann an, no tuiteamach ri, òrduighean laghaile.
Dumhach Thrá
Roinn-seòrsa:Baile Átha Cliath
Cur fo chràdh
Fhathast, tha ann mòran chonnspaide mu dheidhinn a' cur daoine fo cràdh. Ann an aon slighe, mothaichidh buill-chumhachd gur na daoine seo cunnartach ris an t-sluagh choitcheann, ach is ann buaidh mhath-clàraichte de chur fo cràdh gun (fo cràdh) aidich daoine ri rud sam bith a theicheadh an t-suidheachaidh, fiù is ged a tha am fios iomlan neo-fhìor.
Roinn-seòrsa:Lagh Roinn-seòrsa:Poileataigs
1875
thumbnail|180px|[[Hans Christian Andersen]] MDCCCLXXV
Bàsan
Roinn-seòrsa:1870an
Sgalpaigh
Is dòcha gu bheil sibh a' lorg:
Roinn-seòrsa:Eileanan na h-Alba
Ath-bheothachadh Cànain
'S e Ath-bheothachadh Cànain oidhirp le daoine, coimhearsnachdan, pàrtaidhean poilitigeach no buidhnean cultarail bacadh a chur air crìonadh cànain. Tha diofar ann eadar oidhirpean bhon bhonn suas (bottom-up), far a bheil a' choimhearsnachd, na daoine fa-leth a' feuchainn ri an cànan aca ath-bheothachadh agus oidhirpean a-nuas (top-down) far a bheil an riaghaltas a' stiùireadh nan oidhirpean.
Tha cànanaichean eadar dà bharail air a' cheist an gabh rudeigin a dhèanamh an aghaidh atharrachadh cànain no an e pròiseas nàdarrach a th' ann. Tha Joshua Fishman gu làidir den bheachd gun gabh cànanan a tha ann an cunnart sàbhaladh. Tha e a' sealltainn sin anns an leabhar aige Can Threatened Languages be saved.
'S e Eabhra an aon chànan a chaidh ath-bheothachadh gu soirbheachail, leis gur e cànan marbh a bh’ ann roimhe, a’ riaghladh air ginealach ùr de luchd-labhairt dùthchasach a chruthachadh gun luchd-labhairt dùthchasach sam bith roimhe mar eisimpleirean anns an 20mh linn.
Sgèile Ceumnaichte Crìonaidh eadar Ginealaichean (Joshua Fishman)
Chaidh an Sgèile Ceumnaichte Crìonaidh eadar Ginealaichean a chruthachadh le Joshua Fishman gus pròiseas Tionndadh Atharrachadh Cànain a shealltainn. Anns a' chainnte aige 's e X-ais am mion-chànan, agus Y-ais am Mòr-chànan. X-aich agus Y-aich luchd-labhairt nan cànanan sin.
II. TAC a' dol seachad air dà-theangachas (às dèidh a stèidheachaidh)
I. TAC a' feuchainn ri dà-theangachas a stèidheachadh (ma tha tuigse fheallsanachail ro làimh ann)
Factaran a chuireas cànan air adhart (David Crystal)
Anns an leabhar Language Death bruidhnidh David Crystal mu dheidhinn sia factaran a dh'fhaodadh cuideachadh le ath-bheothachadh soirbheachail:
175
Bàsan
Roinn-seòrsa:170an
1475
thumbnail|150px|Michelangelo MCDLXXV
Bàsan
Roinn-seòrsa:1470an
522
Bàsan
Roinn-seòrsa:520an
El Aaiún
'S e am baile as motha ann an Sathara an Iar a tha ann an El-Aaiún, Arabais: لعيون, al-`ayūn, ainm eile: Laâyoune. Tha an t-ainm araibianach a’ ciallachadh: an t-earrach. Tha am baile suidhichte san earra-thuath na dùthcha. 'S e seo an co-chomharran aige: 27° 9’ 13" Tuath agus 13° 12’ 12" Iar. Anns a’ bhliadhna 2006 bha 188,084 duine a’ fuireach anns a’ bhaile fhèin.
Tha am baile suidhichte faisg air a' Chuan Siar. Tha dà pàirt anns a' bhaile: an seann bhaile agus am baile ùr. Air an taobh tuath a' bhaile tha an Abhainn Saguia el Hamra (eadar-theangachadh: Abhainn dearg) a' ruith. Cha bhi an abhainn làn ach ma bhios an t-uisge ann. 'S e El Aaiun Hassan I an t-ainm air a' phort-adhair, tha e suidhichte deas air a' bhaile.
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Afraga Roinn-seòrsa:Afraga a Tuath
Costa Ìbhri
Tha crìochan aice san iar le Libèiria agus Gini, sa tuath le Màili agus le Buircina Fhaso agus san ear le Gàna. Tha an Gulf of Guinea san deas dhith.
Bha i na thìreachadh Frangach gus an do bhuannaich i a saorsa ann an 1960.
Is e Yamoussoukro am prìomh-bhaile (de jure) aice, ach 's e Abidjan teas meadhan malairteach na dùthcha.
Ceanglaichean a-mach
200px|left|thumb|Mapa: Costa Ìbhri
Roinn-seòrsa:Dùthchannan Roinn-seòrsa:Afraga Roinn-seòrsa:Afraga-an-Iar
Instituto Federal da Bahia
thumb|300px|right|Instituto Federal da Bahia
Ceanglaichean a-mach
Minas Gerais Roinn-seòrsa:Braisil
7 an Gearran
Breithean
thumb|150px|[[Thomas More]]
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Blazin' Fiddles
'S e còmhlan fìdhle bhon Ghàidhealtachd a tha ann an Blazin' Fiddles. Thàinig iad còmhla an toiseach ann an 1998 airson Fèis na Gàidhealtachd. Tha na clàraidhean aca gan sgaoileadh bhon label aca fhéin, Blazin' Records.
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil
Coronair
Tha coronair na cheann cùirte gu rannsachadh aobhar bàis obann (An Rìoghachd Aonaichte & Èirinn).
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Dreuchdan Roinn-seòrsa:Lagh Roinn-seòrsa:Slàinte
Rechtsmedizin Coroner
Halle (Saale)
‘S e baile mòr ann an cridhe na Gearmailte a th’ ann am Halle. Thathar a’ cleachdadh an ainm oifigeil Halle (Saale) neo Halle an der Saale (Halle air an Saale) o chionns gu bheil baile eile anns A' Ghearmailt air a bheil Halle. ‘S ann às an t-seann cheilteach Halen (Breatannais: Holen, Gàidhlig: Salann) a th’ann an t-ainm is bha na mèinnean salainn uabhasach cudromach dhan bhaile o chionn fhada. Chaidh am baile a chlàradh airson a’ chiad turas ann an 806. Tha e suidhichte aig 87m os cionn ìre na mara, ri taobh na h-aibhne Saale, anns an stàit Sagsainn-Anhalt agus ‘s e am baile as motha na stàite a th’ann cuideachd. Tha am baile 148km air falbh bho Bherlin, 78km bho Mhagdeburg, 131km bho Dresden agus dìreach 40km bho Leipzig. ‘S e Kreisfreie Stadt neo baile neo-eisimeileachd a th’ ann agus chaidh an t-oilthigh a stèidheachadh ann an 1694. Tha 232,963 dhe dhaoine a' fuireach anns a’ bhaile, leis gur e an 32mh baile as motha na dùthcha.
Eigir
B' e Eigir aon de na dèe mhara aig an robh uachdaranachd air pàirt den chuain.
Halle (Saale)
Eachdraidh
Bha an Còisir Stadtsingechor air dòigh ann an Halle ro 1185 mar thà. Bha an baile na phàirt co-bhann mhalairt Hansa bho 1281. Bha e fo bhuaidh easbaigeach Mhagdeburg bhon an 10mh Linn gu ruige 1680, nuair a ghabh A’ Phrùis thairis an sgìre uile gu lèir. Bha Màrtainn Lutair an sàs anns an sgìre seo (fiù’s thug e ceum thall ann an Erfurt) aig àm an Ath-Leasachaidh, is ‘s e daoine à Halle, ris an canar na Daoine Chràbhach (Gearmailtis: Pietismus), a steidhich an Eaglais Lutairianach anns na Stàitean Aonaichte. Thachair cath fuilteach ann an sràidean is ceàrnagan a’ bhaile ann an 1806 eadar feachdan na Frainge is Arm na Prùise, ri linn cogaidhean Ar-a-mach na Frainge. Dh’fhàs am baile a bhith gu math beairt tron mhalairt fad an 19mh Linn. Chaidh an taigh-gnìomhachas theòclaid ainmeil Halloren a stèidheachadh an seo ann an 1803 is tha e fhathast ann gus an latha an-diugh. Chaidh Taigh Opara a thogail ann an 1886, ach rinn na plèanaichean cogaidh droch sgrios airsan ann an 1945. Bha Halle na phrìomh-bhaile Sagsainn Anhalt an dèidh an Dàrna Cogaidh gu ruige 1952 nuair a bhrist an DDR a-mach à chèile na seann roinnean (Gearmailtis: Länder). Bha na taighean-gnìomhachas ceimigeach, mar Buna agus Leuna, uabhasach làidir ann an Halle ri linn nan Comunnach ach chaidh iad à bhith an dèidh 1989.
Eigir
Thàinig e gu bhith na dhia nan troichean agus nan spìocairean ann an saobh-chràbhadh nan Gàidheal.
Halle (Saale)
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Ghearmailt
Eigir
Roinn-seòrsa:Miotas-eòlas
Slioch
'S e beinn ann an Leitir Iù air a’ Ghàidhealtachd a th’ ann an Slioch. Tha diofar bheachdan ann a thaobh dè tha an t-ainm a' ciallachadh. Dh'fhaodadh gu bheil e a' tighinn bhon fhacal Ghàidhlig Sleagh, oir tha Coire na Sleaghaich dhan ear dheth. Ge-tà, sgrìobh ministear Poll Iù anns na 1830an gur e Sliabhach an t-ainm air a' bheinn. 'S e seann fhacal airson beinn a th' ann an sliabh agus dh'fhaodadh gun tàinig sin dhan sgìre le Maol Rubha anns an 7mh linn. Dh'fhaodadh e cuideachd tighinn bho Sleaghach a tha a' ciallachadh gur e beinn coltach ri sleagh a th' ann, mar a thuirt daoine ionadail aig toiseach na 20mh linn.
Tha Slioch 981m de dh'àirde agus 's e Beinn Rothaich a th' ann.
Leis gu bheil a' bheinn air taobh tuath Loch Ma-ruibhe, feumar coiseachd fada gus faighinn thuice. Mar as trice bithear a' dèanamh air a' bheinn seo bho rathad beag faisg air Ceann Loch Iù, agus bithear a' coiseachd air bruthaichean a tuath an locha mus fàgar iad aig Abhainn an Fhasgaidh. .
Bhon mhullach gheibhear seallaidhean air leth air Loch Ma-ruibhe, beanntan Achadh an Iasgair, Thoirbheartain, Na Fanaichean agus air an Eilean Sgitheanach.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Campamento (Antioquia)
‘S e baile beag ann an Antioquia, Coloimbia, a th' ann Campamento. Tha e suidhichte aig 1,700m os cionn ìre na mara agus 149m air falbh bho Mhedellín. 'S e baile le gnàth-shìde theth a th' ann agus tha teodhachd mheadhanach dhe 24˚ aige, rè na bliadhna. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1827.
Eachdraidh
Thàinig na ciad thìrean gus an àite far a bheil Campamento ann an 1827, leis an t-Sagart José Antonio Palacios Izaza os an cionn. An ceann ochd bliadhna chaidh am baile a stèidheachadh gu h-oifigeil leis a’ Cheann-suidhe Juan de Dios Aranzazu (1798 – 1845), nuair a bha e fhathast na Riaghladair ann an Antioquia. A bharrachd air Campamento, stèidhich esan 5 bailtean eile ann an Antioquia: Liborina, Ebéjico, Entrerríos, Girardota agus Cocorná. A tuilleadh air sin, thug e fearann mar thabhartas airson am baile Aranzazu ann an Caldas a stèidheachadh cuideachd.
Fèisean
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Campamento. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid Chaitligeach a th' ann fhathast,  fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s tha beairteas cultarail na dùthcha.
Ceanglaichean A-mach
An t-sìde ann an Campamento
An t-Urramach Dr Alasdair Stiùbhairt
B' e ministear Eaglais na h-Alba agus fear-gràmair a bh' anns an '''Urr. Alasdair Stiùbhart''' (1764 - 1821). (Beurla: Rev. Dr Alexander Stewart)
Eachdraidh-beatha agus obair eaglais
Chaidh a ghairm a dh'Inbhir Pheofharain an uair sin far an do dh'fhuirich e bho 1805 gu 1820.
Mu dheireadh, chaidh e a Dhùn Èideann, dhan eaglais Canongate bho 1820 gu 1821.
Sgrìobhaidhean
Sgrìobh e leabhar air gràmar na Gàidhlig a chaidh fhoillseachadh airson a' chiad uair ann an 1801. Dh'fhoillsich e a-rithist e ann an 1812 le ùrachadh agus leasachadh. Chaidh an dreach sin ath-fhoillseachadh as dèidh a bhàis ann an 1876, 1879, 1886, 1892 agus 1901 air sgàth an t-iarrtas a bh' ann air a shon.
Sgrìobh an t-Urr. Thomas McLauchlan mu a dheidhinn 'No Grammar of any language bears on its pages the marks of real and profound scholarship, in so far as it goes, more than does the Grammar of Dr Stewart.' (Stewart 1892: iii)
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba Roinn-seòrsa:Sgoilearan na Gàidhlig
176
Bàsan
Roinn-seòrsa:170an
Reston
thumb|Reston, meadhan a' bhaile 'S e baile anns na Crìochan a tha ann an Reston. Tha e suidhichte deas air Coldingham air bruach na h-aibhne Eye Water. Tha e ann an Siorrachd Bhearaig, aon de na Siorrachdan traidiseanta   a bha ann an Alba. 'S e seo na co-chomharran aige: 55° 51′ 3.6″ Tuath agus 2° 11′ 35.52″ Iar.
Tha timcheall air 334 duine a' fuireach an seo.
Tha Comhairle nan Crìochan, Comhairle Lodainn an Ear agus SESTrans ag obair an stèisean-rèile ath-fhosgladh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Siorrachd Bhearaig Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Fitheach
Tha am fitheach (Laideann: Corvus corax) na eun làidir agus garg.
Enriqueta Martí
Bha Enriqueta Martí i Ripollés (Sant Feliu de Llobregat 1868 – Barcelona 12 a' Bhealltainn 1913) 'na mortair Spàinnteach cloinne, mèirleach cloinne 's strìopair de leinibh.
Fitheach
Àite-còmhnaidh
'S e is àite-còmhnaidh dhan fhitheach àrd-mhonadh, far am bheil pailteas de sprèidh ga chumail suas.
Enriqueta Martí
éilimh taighde le déanaí, áfach, nach raibh sé a killer leanaí, ach is amhlaidh a dhuine le neamhoird meabhrach féidir a chruthú ach a bheith cinntitheach an fuadach cailín. Ní fhéadfaí finscéal Black Cuireadh síos go a léiriú.
Dún Droma
'S e baile ann am Baile Átha Cliath a tha ann an Dún Droma.
Enriqueta Martí
Inbheachd mhoch
'Na mnaoi òig, dh'imrich Enriqueta às a' bhaile a breith, Sant Feliu de Llobregat, ri Barcelona far an dh'obraich i mar banòglach agus banaltram ach a dh'aithghearr thionndaidh i ri strìopachas, araon ann an taighean-strìopachais agus ann an àiteachan air chleachdadh air a' ghnìomh seo, mar a' chala de Barcelona no an Portal de Santa Madrona. Ann an 1895 phòs i fear-ealain air chantainn ri Joan Pujaló, ach dh'fhàillig am pòsadh airson, a-rèir ri Pujaló, na neo-dhìlseachd Enriqueta; a càileachd annasach, breugach, neo-sheasmhach; agus a tadhalan leantach ri taighean-strìopachais. A dh'aindeoin a pòsadh, mhair i a thadhal àiteachan strìopachais agus daoine nàra. Rèitich is dhealaich an dithis dìreach sia h-àmannan. ‘Nuair a bha Enriqueta air chur an greim an 1912 bha an càraid air leth o chionn còig bliadhnaichean agus cha robh clann aca.
Fitheach
Sean-fhaclan is mìneachadh orra
Cha dèan am fitheach feum sam bith de chnàimh lom, agus uime sin is e an cnàimh air am faigh e a' bheag no a mhòr de chriomadh air am bi gaol aige. Tha mòran ann a tha a' cumail a-mach gum bheil gaol aca air muinntir nuair nach eil aca orra ach gaol an fhithich air a' chnàimh. Tha mòran de nàdar feòlmhor, truaillidh an fhithich anns a' mhuinntir seo. Chan eil e doirbh do dhuine glic, geur-chùiseach, dealachadh a chur eatorra seo agus a' mhuinntir anns am bheil nàdar glan, uasal a' chalmain.
Dún Droma
Roinn-seòrsa:Baile Átha Cliath
Fitheach
Sean-fhaclan is mìneachadh orra
Is anabarrach comharraichte mar a chruinnicheas na fithich as gach àird a dh' ionnsaidh na closnaich mun gann a gheibh an t-ainmhidh bàs. Bha na seann daoine ann am beachd gun robh fiosachd aca. Air a' cheart dhòigh thèid na daoine a tha salach, truaillidh nan nàdar a dh'ionnsaidh an àite anns am faigh iad am miannan truaillidh a shàsachadh. Mar a chì sùil gheur an fhithich a chlosnach 's e ag itealaich seachad anns na speuran, chì an duine truaillidh mar an ceudna an nì a tha truaillidh.
Sòrbais Ìochdarach
Is e cànan a tha anns an t-Sòrbais Ìochdarach (dolnoserbšćina, Beurla: Lower Sorbian). Buinnidh i don gheug Slàbhach den teaghlach Innd-Eòrpach. Tha an t-Sòrbais Iòcharach dlùth-chàirdeach don t-Sòrbais Uachdarach agus tha i faisg cuideachd air an t-Seacais, air an t-Slòbhacais agus air a’ Phòlais.
Fitheach
Sean-fhaclan is mìneachadh orra
Tha am fitheach neo-ghlan, salach 's mar a tha e gu nàdarra, miadhail gu leòr air a àlach fhèin. Ach mar a tha am facal ag ràdh, cha tugadh e sùil a' bheathaich mhairbh do a isean fhèin. Is minic a bha daoine an aghaidh blasad air an t-sùil nuair a chuirte ceann na caorach fan comhair air a' bhòrd, an dèidh dha bhith air a ghlanadh 's air a dheasachadh gu math 's gu ro mhath, agus an àm a bhith a' moladh cho math 's a tha an t-sùil ri a h-ithe, theirte, "Cha tugadh am fitheach don isean i."
Enriqueta Martí
Inbheachd mhoch
Bha Enriqueta leam-leat. Fad an latha chuir i uimpe an t-aodach dhèircich agus dh’fhalbh is air dèirc aig eaglaisean agus taighean-carthannachd ‘sna ceàrnan as bochda os ìosal a’ roghnachadh leinibh a nochd trèigte. A’ gabhail na leinibh air làimh, rinn is iad a’ giùlan mar a clann. Na b’ fhadalaiche, truaill no mhort i iad. Chan dh’fheumadh i falbh air dèirc oir thug a h-obair mar strìopair agus strìopach airgead gu leòr dhi fhuireach gu math. ‘San oidhche, chuir is uimpe aodach sòghail agus chaidh is dhan Teatro del Liceu, dhan Casino de la Arrabassada agus àiteachan eile far an chruinnich na beairtich de Barcelona. ‘S e so-dhearbhaidh gun do dh’earb i a frithealadh ‘na strìopair cloinne ‘sna h-àiteachan sin. An 1909, air an t-Seachdain a’ Bhròin (Catalanais: la Setmana Tràgica), bha is air chur an greim ‘na flat air t- Minerva an Barcelona, fo casaidean gun do stiùir i taigh-strìopachais gun do sholair ri spùinneadairean-cloinne, ag earbsadh frithealaidhean drùiseach à leinibh eadar aois trì bliadhnaichean is ceithir bliadhna deug a dh’aois. Leatha, bha air chur an greim òganach theaghlaich bheairtich. Ach le ceanglaichean ris na beairtich de Barcelona a rèitich a frithealaidhean ‘na strìopair cloinne, chan fhaca Enriqueta deuchainn agus chailleadh a’ chùis sa’ cho-rian bhreitheach agus mhaor-fhlaitheach.
Fitheach
Dealbhan
Roinn-seòrsa:Eòin
Sòrbais Ìochdarach
Cha b' e cànan leasaichte a bh' ann an Sòrbais Ìsosal ron 20mh linn agus cha deach tòrr leabhraichean fhoillseachadh rè nan linntean. Anns na seasgadan, bhathar ag iarraidh gràmar agus briathrachas a leasachadh ach gu mì-fhortanach cha robh tòrr dhaoine ann tuilleadh aig an robh Sòrbais Ìochdarach mar chànan màthaireil. Le sin chaidh an cànan a leasachadh le duine a tha air a' chànain ionnsachadh mar dàrna cànan. Às dèidh an dàrna cogaidh bha na daoine ag iarraidh gun deachadh crìoch a chur eadar Sòrbais Ìochdarach agus Sòrbais Uachdarach. Mar sin chaidh an stoidhle sgrìobhaidh Slàbhaich ath-bheòthachadh agus chaidh faclan den t-Sòrbais Uachdarach a chur às.
Enriqueta Martí
Inbheachd mhoch
Aig a’ cheart àm a bha i a’ truailleadh leinibh, chleachd i chuideachd draoidheachd. Rinn is a leigheasan às am fhuigheall dhaonna nan leanabh a bha i a’ marbhadh, o naoidheanan ri leinibh naoi bliadhnaichean a dh’aois. Às na leinibh seo, chleachd i uile rud gum b’ urrainn dhi, an sult, am fuil, a’ ghruag, na cnàmhan (a thionndaidh i chun phùdar, mar as trice); airson sin, cha robh dragh aice air cur na marbhan air falbh. Dh’earb Enriqueta cé gnùise, ìocshlaint, cungaidhean-leighis, plàsdan agus deochan-leighis, gu h-àraidh a ghabh air a’ chaitheamh, a chuir eagal mòr mòran dhaoine an ama sin, agus mòran ghalaran nach robh leigheas ‘san leigheas dùthchasach. Phàigh daoine beairteach mòran airgid airson na leigheasan seo.
Thathar air chur an amharas gun do ghoid is mharbh i uimhir do-shònrachaidh de leinibh, oir dh’obraich i thairis na rèise fhichead bliadhna. Aig an àm a cur an làimh dheireannaich bha iad ‘na flat sa’ Cheàrn Raval, dìreach 29 an t-Sràid Ponent (an-diugh an t-Sràid Joaquín Costa), agus anns na flataichean sa’ bhaile far an robh i air a fuireach bha ann na cnàmhan iomlain dithis is deichnear cloinne. Bha mòran obair aig na h-eòlaichean mòdach oir bha an fuigheall gann agus b’ urrainn dhaibh a dhealachadh na cnàmhan de dà pàistean dheug. ‘S e coltach gun do mharbh i mòran eile na dà pàistean dheug oir dh’obraich i cho fada ‘s a dh’obraich i, is mar sin dhèanadh sin Enriqueta am marbhaiche leansgeulach ‘san eachdraidh na Spàinne; ‘s e soilleir gun do dh’obraich i fad mhòrain bliadhnaichean am Barcelona oir smaoinich an sluagh gun robh neach a’ goid pàistean air falbh. Bha ann mòran leinibh a chaidh à sealladh gun lorg agus bha maoim a-measg an t-sluaigh.
Sòrbais Ìochdarach
Anns a' Ghearmailt tha inbhe thèarainte is oifigeil aig Sòrbais Ìochdarach mar mhion-chànain.
Enriqueta Martí
Aig 29, an t-Sràid Ponent
Air 10 an Gearrain, 1912, ghoid i a h-ìobairteach deireannach air falbh: Teresita Guitart Congost. Rannsaich am baile air a son fad dà seachdain agus, a-measg na rannsachaidh, dh’fhairich an sluagh tàmailt mòr oir bha an t-ùghdarras air a bhith glè neo-gnìomhach mu dheidhinn na leinibh air ionndrainn. Bhitheadh nàbaidh amharasach, Claudia Elías, a lorgadh an t-slighe de Teresita. Air 17 an Gearrain chunnaic Elías caileag le gruag bhearrta a’ sealladh o far-uinneag às a’ chùirt a-steach a staidhrichean. Bha am flat air a’ bhràigh nan staidhrichean an taighe 29mh na t-sràide Ponent. Cha robh Elías air a’ chaileig seo faicinn a-riamh. Bha an nìghneag a’ cluich le caileig eile agus dh’fhaighnich Claudia a nàbaidh nuair a chunnaic i i a’ nochdadh ‘san uinneig nan robh a’ chaileag aice. Bha an nàbaidh seo sònraichte Enriqueta Martí, a dhùin an uinneag gun bruidhinn facal. Fo iongnadh, rinn Claudia Elías iomradh air seo ri caraid aice air a’ cheart sràid gun do dh’fhairich i gum b’ e Teresita Guitart Congost a bh’ anns a’ chaileig a chunnaic i. Dh’aithris Elías cuideachd ris air a’ bheatha annasach a ban-nàbaidhe. Dh’aithris an caraid ri maor, Jose Asens, air an amharas mu na bha a’ tachairt ‘san fhlat Enriqueta's agus dh’aithris e seo ri a cheannard, am foireann Ribot. Air 27 an Ghearrain, leis an leisgeul chasaide air cearcan ‘san fhlat, chaidh an Ribot agus dithis maor eile a rannsachadh Enriqueta a bha sa’ chùirt na t-sràide Ferlandina ag aithris dhi na casaide is dh’iarr iad ga gabhail suas ri a flat. Nochd is fo iongnadh ach cha d’rinn i gearan, ‘s dòcha a sheachnadh amharas.
Sòrbais Ìochdarach
Tha Sorbais Iosal ga bruidhinn ann am Brandenburg, gu h-àraid timcheall air a’ bhaile Cottbus. 'S teis-meadhan beatha cultarach a’ chànain seo a tha ann an Cottbus ann an earra-dheas Bhrandenburg. Thàinig an t-ainm Cottbus bhon fhacal Chóśebuz, tha e a' ciallachadh "taighean beaga brèagha". Chìthear sanasan rathaid dà-chànanach air feadh a' bhaile.
Comar
right|250px|thumb|Am Mosel a' coinneachadh ris an [[Rhein aig Koblenz]]
Sòrbais Ìochdarach
Sorbais Iosal an-diugh
thumb|Sanas-rathaid dà chànanach ann an [[Cottbus, a' Ghearmailt]]
Myron Scholes
'S e eaconamaiche à Canada a tha ann am  Myron Samuel Scholes. Rugadh e san 1 an t-Iuchar 1941 ann an Timmins, Ontario.
Sòrbais Ìochdarach
Sorbais Iosal an-diugh
A rèir chunntasan-sluaigh anns a' bhliadhna 1900 bha Sòrbais Ìochdarach aig 55,8% de muinntir sgìre Bhrandenburg. Ach canar gu bheil mu 6.670 duine a’ cleachdadh Sòrbais Iosal mar phrìomh chànan anns an sgìre seo an-diugh, mar as trice am-measg nan seann daoine. Tha suidheachadh a' chànain nas miosa na suidheachadh Sòrbais Uachdarach a tha ga bruidhinn am-measg nan daoine òga cuideachd an-diugh.
Leis an pròiseict ùr Witaj (a' ciallachadh "Fàilte"), a chaidh a chur air bhonn ann an Cottbus 1998 's urrainn do chlann bhig Sòrbais Ìochdarach a thogail ann an sgoiltean-àraich. Thèid an cànan a theagasg ann an 30 sgoiltean. Ann an Sagsainn, gheibh na sgoiltean-àraich € 500,000 mar thaic-airgid a h-uile bliadhna airson am foghlam seo a thoirt seachad. Co-dhiù cha robh ach 440 clann ag ionnsachadh a' chànain ann an 2014. Tha prògraman Telebhisean fon tiotail Łužyca ann gach mios agus tha prògraman rèidio ann cuideachd.
Myron Scholes
Còmhla ri Robert Merton bhuannaich e an Duais Nobel ann an 1997.
Sòrbais Ìochdarach
Ceangal a-mach
Roinn-seòrsa:Cànain Slàbhach Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Myron Scholes
Ceangal a-mach
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Eaconomachd Roinn-seòrsa:Daoine à Canada
Enriqueta Martí
Aig 29, an t-Sràid Ponent
Aig am fhlat na t-sràide Ponent lorg iad rudan amharasach cuideachd: leabhar àrsaidh le mùdanan phàipeir-craicinn, leabhar-nòtaichean far an robh i air a sgrìobhadh seòlaidhean airson deochan is ìoc-shlàintean ann an grinn-sgrìobhadh sgèimheach, pasgan de litrichean is nòtaichean air sgrìobhadh ann an cànan dhìomhair agus clàr le h-ainmean de teaghlaichean agus daoine glè chudthromach ann am Barcelona. Bha an clàr seo glè chonnspaideach oir chreid an sluagh gun robh seo an clàr nan ceannsaiche beairteach Enriqueta. Chreid an sluagh nach pàigheadh na ceannsaichean seo airson na coirean de truaillidh-cloinne no ceannsaich fuighill dhaonna gan leigheas fhèin airson an sealbhais. Dh’fheuch na poileis a chasg o leigeil air èalaidh mu dheidhinn a’ chlàir, ach ruith fathainn gun robh ann lighichean, fir-ghnothaich, fir-lagha, sluagh-iùlaichean, agus bancairean air a’ chlàr. Bha an t-Seachdain nam Bròn soilleir fhathast sa’ chuimhne nan ùghdarras agus, airson an eagail mì-riaghailte choitcheann, shèimhich iad na h-aignean an t-sluaigh, a’ dèanamh gum foillsicheadh na pàipearan-naidheachd aithris a mhìneachadh nach robh na h-ainmean air a’ chlàr churta ach na h-ainmean dhaoine ris a ghuidh Enriqueta agus gun robh na teaghlaichean agus càractaran seo air am mealladh leis na breugan is na h-iarrtasan a’ mhortair.
Chuireadh Enriqueta sa’ phrìosan "Reina Amàlia" fhuireach ri breitheanas. Dh’fheuch i ga marbhadh fhèin tron sàthadh na caoladh a dòrnan le sgian fiodha, rudeigin a rinn an tàmailt an t-sluaigh a spreadhadh oir dh’iarr an sluagh gun seasadh Enriqueta a bhith air chur gu bàs tron tochdadh. Dh’aithris na h-ùghdarrais a’ phrìosain tro na meadhanan gun robh ceumannan air an gabhail a chum nach bitheadh Enriqueta leatha fhèin, a’ ciallachadh gun gabhadh triùir co-phrìosanach le tuilleadh ùghdarrais sa’ phrìosan pàirt chill leatha. Bha seòlaidhean aca ga nochdadh ‘na leabaidh nuair a dh’fhalaich i fhèin a sheachnadh oidhirp sam bith aig fèin-mhort.
Ach chan fhaca Enriqueta deuchainn airson a coirean a-riamh. Bliadhna agus trì mìosan an dèidh a cur an làimh agus thairis na fuachasachd tamàiltiche an t-sluaigh, thàinig bàs rithe. Mharbh a co-phrìosanaich i tro crochadh sa’ ghàrradh a’ phrìosain. Cha bheireadh am mort na mnà cothrom a bhreithneachadh a’ bhean is a nochdadh na rùnan a dh’fhalaich i. Mharbhadh am mèirleach is mortair moch sa’ mhadainn 12 a’ Chèitein, 1913, gu h-oifigeil o galar fada, ach bha an fìrinn on bhuil bhualaidh bhrùideil. Dh’adhlaiceadh i os ìosal ann an uaigh choitcheann aig an Cementerio del Sudoeste, air a’ bheinn de Montjuïc ann an Barcelona.
Aithrisean is Fianais Enriqueta
Cheistich na poileis Enriqueta mu dheidhinn an làthair de Teresita Guitart ‘na taigh agus thug i an leisgeul gun do lorg i a’ chaileag chaillte is fon acras an latha mus air an Ronda de Sant Pau. Dhiùlt Claudia Elías seo oir bha i air a’ chaileig fhaicinn ‘san fhlat iomadaidh latha mus an cur an làimh
Dh’atharraich Enriqueta a h-ainm, Martí, ri Marina. Leis an t-sloinneadh seo, b’ aithne dhi airson ghabhlaichean flataichean far an do dh’fhàillig i mar as trice a’ pàigheadh a’ mhàil. Fad na h-aithrisean, dh’aidich i ris na poileis a sloinnidh fhìor, a bha air dhearbhadh le a fear-cèile, Joan Pujaló.
Comar
'S e comar, coinneachadh dà uisge, agus 's e comaraich a theirear ris an fhearann a tha eadar na h-uisgeachan; mar a tha a' Chomaraich (eadar Loch Carann agus Loch Toradain); a' Chomaraich (ann an Siorrachd Pheairt); Comar nan Allt; Magh Comair (eadar Lòchaidh agus Spiathanaidh ann an Loch Abar).
Tha am facal sean obar leis an aon chiallachadh a' nochdadh ann an ainmean-àite mar Obar Challdair, Obar Thairbh, Obar Dheathain etc.
'S e inbhir, am fearann còmhnard a tha shìos mu obar aibhne; mar a tha an t-Inbhir, Inbhir Air, Inbhir Nis, Inbhir Lòchaidh, Inbhir Snàthaid 7 msa.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Uisge Roinn-seòrsa:Tìr-eòlas
流路形状 Žiotys
Enriqueta Martí
Aithrisean is Fianais Enriqueta
Cheistich na poileis i cuideachd mu dheidhinn an làthair de cnàmhan is fuigheall dhaonna eile cho math ri cè-gnùise, deochan, ìoc-shlàintean, seuntan, agus botail fala dheasaichte a reic gun robh ‘san fhlat, còmhla leis a’ chorcag. An robh fhios aice gun robh na cnàmhan, a-rèir ris na h-eòlaichean, air am bith air nochdadh ri teothachd àird (air bhruich no loisgte). Thagair Enriqueta an tùs gun d’rinn i rannsachaidhean corp-eòlais dhaonna. Fon bhruthadh a’ cheisteachaidh, dh’aidich i ri ùine gun robh i ‘na lighiche ‘s gun do chleachd i leinibh mar bun-stuth airson an t-saothrachaidh a leigheasan. Bha i ‘na h-eòlaiche is bha fios aice air mar a dhèanadh neach na leigheasan a b’ fheàrr agus gun robh an deasachaidhean pàighte glè mhath le daoine beairteach shuidheachaidh mhath chomannaich. Ann an tiota fhainne, thuirt i riutha rannsachadh a taighean aig na sràidean Tallers, Picalqués, Jocs Florals agus ann an Sant Feliu de Llobregat. B’aithne dhi cuideachd airson agus dh’aidich i ri a solar ri spùinneadairean-cloinne. Ged-tha, on fhearg airson am binn a dh’fhuirich rithe, cha thuirt Enriqueta aon ainm a ceannsaichean.
Mu dheidhinn Pepito, bha i air a faighneachd air a imeachd agus thuirt i nach robh e leatha, gun robh e air a bhith ‘san dùthaich oir bha e air a fhàs tinn. Dh’ath-aithris i an leisgeul gum beir ris a’ bhan-nàbaidh, Claudia Elías, nuair a dh’fhaighnich Elías carson nach cuala no faca i e. Bha Pepito air a ruighneachd a làmhan a-rèir ri Enriqueta airson teaghlaich nach b’ urrainn do ghabhail cùram ris is mar sin dh’earb iad e rithe. Bha fios aca air a làthair leis na h-aithrisean de Angelita is de Claudia Elías, a chunnaic i air uairibh. Spealg fianais uamhannach agus aithris le Angelita an leisgeul sin. Cha b’ urrainn dhi a bhreugnachadh màla aodaich fhuiltich, an sgian, agus fuigheall suilt ùir, fala ùra, is cnàmhan. Bha am fuigheall seo de Pepito. Cha b’ urrainn dhi a thoirt aithne ris an teaghlach a dh’earb am balach rithe, a rinn e soilleir gun robh Enriqueta air am balach ghoid air falbh.
Dh’aithnich steach-inmriche ban-Aragónach às an Alcañiz Enriqueta mar an mèirleach a naoidhean-mac, sia bliadhnaichean na b’ moiche, ann an 1906. Nochd Enriqueta caoimhneas anabarrach ris a’ mhnaoi chlaoidhte is fon acras an dèidh siubhal glè fhada às an tìr agus leig i Enriqueta a chumail a naoidhean. Le leisgeul, ghluais i air falbh às a’ mhàthair is chaidh i à sealladh. Cha do lorg a’ mhàthair mhì-shealbhach a mac no dh’ionnsaich mar a rinn i dha. Is mòr amharas gun do chleachd an naoidhean a shaothrachadh a leigheasan.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:An Spàinn Roinn-seòrsa:Strìopachas Roinn-seòrsa:Mortairean-leansgeulach Spàinneach Roinn-seòrsa:Mortairean Spàinneach cloinne Roinn-seòrsa:Breithean ann an 1868 Roinn-seòrsa:Bàsan ann an 1913 Roinn-seòrsa:Daoine à Catalonia
Templeton
Tha am baile Templeton ann an Sir Benfro, a' Chuimrigh. Tha e 69.9 mi (112.4 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 198.4 mi (319.3 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 920 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 136 (14.8%); rugadh 65% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Templeton
Indianapolis, Indiana
thumb 'S e prìomh-bhaile Indiana a tha ann an  Indianapolis (IPA: /ˌɪndiəˈnæpəlɪs/). Tha e suidhichte ann am meadhan na stàite. Anns a’ bhliadhna 2007 bha 795,458 duine a’ fuireach an seo. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1821.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Indiana
1476
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1476 (MCDLXXVI).
Bàsan
Roinn-seòrsa:1470an
Margadh na Feirme
'S e baile ann am Baile Átha Cliath a tha ann am Margadh na Feirme (Beurla: Smithfield).
Roinn-seòrsa:Baile Átha Cliath
523
Bàsan
Roinn-seòrsa:520an
Deasaiche
thumb|right|300px
'S e deasaiche air neo neach-deasachaidh (à deasachadh) cuideigin a tha a' cur air dòigh airson fhoillseachaidh pìosan air an sgrìobhadh le daoine eile, mar aistean, sgrìobhainnean, artaigilean, bàrdachd, leabhraichean is a leithid. Mar as àbhaist, s' ann anns na meadhannan, pàipearan-naidheachd agus taighean-foillseachaidh far am bi deasaichean ag obair. 'S e an deasaiche a sgrìobhas am prìomh artaigilean far a sgaoileas beachdan a' pàipeir-naidheachd air cùisean cudromach an latha. 'S ann dhan a' bhùirdeasachd a bhuinneas a' mhòr-cuid de na deasaichean, leis cho foghlaimte 's a tha iad agus an uiread airgid am faigh iad mar thuarastal.
Caolas Keriç
'S e caolas air àirde an ear-dheas na Roinn-Eòrpa a th' ann an Caolas Keriç (Tatar: Керич бугазы, Ruisis: Керченский пролив, Ucràinis: Керченська протока). Tha i suidhichte eadar an Ruis agus an Ucràin agus 's e an ceangal-mara eadar a' Mhuir Dhubh agus Muir Azov a th' ann. Tha an caolas 35km a dh'fhaide agus 3.1km a leud. Chan eil an caolas idir cho domhain, dìreach 18m thar cheann. Tha luchd-rannsachaidh dhen bheachd gun do chruthaicheadh an caolas Keriç mu 5600 RC, nuair a bha ìre na mara a' sìor-fhàs an dèidh Linn na Deighe. B' e gleann a bh' ann ro làimh. Thathar a' togail drochaid tarsainn a' chaolais, a bhios deiseal airson 2019.
Tha e coltach gur ann à Keriç, ainm a' bhaile as motha sa Chaolas, a tha an t-ainm. B' e Cimmerianus Bosporus ann an Laideann agus Κιμμέριος Βόσπορος ann an Greugais a chanadh ris anns a' chian-aimsir, air sàilleabh gu robh treubh a' fuireach san sgìre air an robh na Cimmerii.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas Roinn-seòrsa:An Ruis Roinn-seòrsa:An Ucràin Roinn-seòrsa:Muir
177
Bàsan
Roinn-seòrsa:170an
Cairbire
'S e teachdaire a bh' ann an Cairbire a bha a' giùlan spioradan nam flath a thuit san àrach na charbad a-null do Fhlath Innis.
Bhiodh e a' siubhal le dian luaths gu ionad fhèin.
Roinn-seòrsa:Miotas-eòlas
1876
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1876 (MDCCCLXXVI).
Bàsan
Roinn-seòrsa:1870an
1477
MCDLXXVII
Bàsan
Roinn-seòrsa:1470an
Muiríne
'S e baile ann am Baile Átha Cliath a tha ann am Muiríne (Beurla: Marino)
Roinn-seòrsa:Baile Átha Cliath
Baobh
Bha Baobh coltach ri Fuath, ach ann an riochd bhoireannach. Bha iad coltach ris a' bhampair ach bha biodag aca airson fuil dhaoine a thraoghadh.
Roinn-seòrsa:Miotas-eòlas
Muir Caspach
Tha am Muir Caspach neo am Muir Caspianach suidhichte eadar an Ruis agus Ioràn. 'S e an loch as motha san t-Saoghal air fad a tha ann. (Doimhne: 1025 meatairean neo 3,363 troighean.)
Tha Baku, prìomh-bhaile Asarbaidean, is Turkmenbashi, prìomh-bhaile Turcmanastàn, air chosta Mara Caspach.
Iomraidhean
thumb|left|250px|Muir Caspach thumb|left|250px|Stenka Razin (Vasily Surikov, 1906)
Roinn-seòrsa:Lochan
178
Bàsan
Roinn-seòrsa:170an
524
Bàsan
Roinn-seòrsa:520an