cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tengger
Tha e suidhichte ann am Mongòilia a-steach ann an Sìona.
'S e seo am farsaingeachd aige: 36,700 cilemeatair ceàrnagach.
Roinn-seòrsa:Fàsaichean Roinn-seòrsa:Sìona
16 an Giblean
'S e 16 an Giblean an 106mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (107mh ann am bliadhna-leum). Tha 259 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
right|thumb|250px|Blàr Chùil Lodair le David Morier
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
841
Bàsan
Roinn-seòrsa:840an
An Dàmhair
thumb|Les Très Riches Heures du duc de Berry, Chantilly. 'S e an Dàmhair an deicheamh mìos den bhliadhna. Tha 31 latha sa mhìos.
Gleann Iucha
'S e baile ann an Alba meadhonach a tha ann an Gleann Iucha (Beurla: Linlithgow; Beurla Gallta: Lithgae). Tha e ann an Lodainn an Iar.
Tha lùchairt ainmeil an seo. Thog Seumas I doras-mòr ann an 1424. Eadar 1488 is 1513 chuir Seumas IV crìoch air an cùirt-lios ceàrnagach. Ath-thogadh an sgiath a tuath eadar 1618 agus 1624.
Rugadh is thogadh Ailig Salmond ann an Gleann Iucha.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Lodainn an Iar
1944
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1944 (MCMXLIV).
Bàsan
Roinn-seòrsa:1940an
1266
MCCLXVI
Bàsan
Roinn-seòrsa:1260an
Port Neasaig
‘S e baile beag dùthchasail agus port faisg air Tìr Amhlaigh, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th' ann am Port Neasaig (Beurla: Port Logan, Beurla Ghallta: Port Nessock). Tha e suidhichte eadar ìre na mara fhèin shìos aig a' chidhe agus 79m os cionn ìre na mara shuas air a' bheinn, ann an ceann a deas nan Rannaibh, eadar An Druim Mòr agus Àrd Bhaile, air an àirde an iar Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Bhaile na h-Ùige ro 1975). Tha e 324km air falbh bho Obar Dheathain, 135km bho Ghlaschu, 95km bho Dhùn Phrìs agus 177km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. 'S e Beurla agus Beurla Ghallta a th' aig a’ mhòr-chuid dhiubh ann am Port Neasaig. Tha Eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas, turasachd agus iasgach. Taobh fhoghlaim, chan eil sgoil ann agus le sin feumar a dhol dhan bhun-sgoil anns an Druim Mhòr agus dhan àrd-sgoil anns An t-Sròin Reamhair. Tha gàrradh nan lusan ainmeil dìreach taobh a-muigh a' bhaile, air an t-slighe gu Àrd Bhaile.
Freumhan an Ainm
A rèir eòlaichean fhreumh-fhaclachd, tha e coltach gur ann à Rintsnoc neo Nustak ann an seann Chuimris a tha an t-ainm, ged nach eil sin gu math soilleir idir. Bha seann chuimris làidir ar an àirde an iar-dheas na h-Alba an dèidh nan Ròmanach. A dh'aindeoin sin, tha cuid eile dhen bheachd gur ann à ainm naomh air choireigin à Èirinn a th' ann. Nochd a' Ghàidhlig ann an ceann a deas na h-Alba anns an 7mh Linn, mòran bhliadhna an dèidh Chuimris, agus bha an cànan fhathast làidir ann an Siorrachd Bhaile na h-Ùige fhèin anns an 18mh Linn.
Eachdraidh
An deidh Linn na Deighe bha caol ann eadar na Rannaibh fhèin agus trì eileanan beaga, dìreach far a bheil Bàgh Neasaige an latha an-diugh. Bha gnothach na ceilpe agus na saimbhire gu math làidir an seo gu deireadh an 18mh Linn agus bhathar a' cleachdadh seann chidhe fiodha air a shon gu ruige co-dhiù 1790. Thogadh an cidhe seo o shean, ann an 1682. Chaidh am baile beag a bh' ann o shean a leagail agus ath-thogail ann an 1818 leis a' chòirnealair Anndra MacDhùghaill, Mòrair Logain, a thug ainm ùr dhan bhaile sa Bheurla. B' e Thomas Telford fhèin a dhealbhaich an cidhe ùr, an cabhsair agus an tùr-cluig. Chaochail 22 saighdearan às Na Stàitean Aonaichte ann an tubaist Phlèana ann an 1944: b' e C47 a bha a' toirt saighdearan air an leòn air an t-slighe bho Fhilton gu Preastabhaig a bh' ann. Thuit am plèana air na creagan ann an droch aimsir air sàilleabh cho ìosal a bha e a' dol oir bha am paileat a' feuchainn ri itealan eile a' leantainn. Ann an 1973 chaidh sealladh neo dhà às an fhilm Wickerman fhilmeadh ann an gàrradh nan lusan a tha eadar Port Neasaig agus Àrd Bhaile. A bharrachd air sin, chaidh an sreath telebhisein Two Thousand Acres of Sky fhilmeadh an seo agus ann am Port Phàdraig eadar 2001 agus 2003.
Gnàth-shìde
'S ann ann an sgìre mòran nas blàithe (Cuibheasachd bhliadhnail: 8.7 °C) agus mòran nas fhliche (Cuibheasachd bhliadhnail: 1054mm) an coimeas ris an còrr dhen dùthaich 's a tha Port Neasaig. Tha sileadh trom ann, fiù 's fad na mìosan nas tioraim, leis nach eil e idir fad air falbh bhon mhuir air an àirde an iar na h-Alba. 'S e àite Cfb ann an sgèile Köppen-Geiger a th' ann am Port Neasaig. Chan eil an t-sneachd idir pailt an seo. Tha diofar mhòr eadar am mìos as fhliche agus am mìos as tioraim: 54mm eadar an Cèitean (dìreach 61mm) agus an Dàmhair/an t-Samhain (115mm). Fad na bliadhna, bidh an teothachd ann am fiaradh mheadhanach: 11.5 °C.
Còmhdhail
Chan eil seirbheis rèile ann. A dh'aindeoin sin, tha seirbheis bhus a' frithealadh a' bhaile:
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Alfonso XIII na Spàinne
Bha e Rìgh na Spàinne bho 1886 gu 1931 a bha ann an Alfonso XIII (Alfonso León Fernando María Jaime Isidro Pascual Antonio de Borbón y Austria-Lorena; 16 an Cèitean 1886 - 28 an Gearran 1941).
B' esan mac Alfonso XII, Rìgh na Spàinne agus Maria Christina na h-Ostaire.
Aistidhean Co-Cheangailte
Roinn-seòrsa:Rìghrean na Spàinne Roinn-seòrsa:Daoine às an Spàinn
Fau
right|142px|thumb|Fau (litir Ghreugach
B'àbhaist do fau a bhith na litir Ghreugach. Bha e co-ionnan ri "W"
Digamma
Sgibnis
'S e baile ann an Earra-Ghàidheal agus Bòd, air Cinn Tìre a tha ann an Sgibinis neo Sgibnis (Beurla: Skipness).
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Dodoma
'S e prìomh-bhaile Thansainìa a tha ann an Dodoma. Tha e suidhichte mu 465 cilemeatair san ear air Dar es Salaam agus mu 441 cilemeatair deas air Arusha. Tha Dodoma 557km air falbh bho Nairobi (Ceinia), 2,276km bho Bhrazzaville (A' Chongo), 774km bho Bhujumbura (Burundaidh), 787km bho Khigali (Rwanda), 1,310km bho Lusaka (Saimbia), 2,225km bho Mhaputo (Mozambique), 893km bho Lilongwe (Malabhaidh), agus 804km bho Khampala (Uganda). Tha e suidhichte ann an cridhe na dùthcha, aig 1,104m os cionn ìre na mara.
Anns a’ bhliadhna 2002 bha 324,347 duine a’ fuireach anns a’ bhaile fhèin, mar sin 's e an treasamh baile as motha den dùthaich. 'S e Dar es Salaam am baile as motha a tha ann an Tansainìa. Anns a’ bhliadhna 1996 dh’ imrich an riaghaltas Tansainìa bho Dar es Salaam gu Dodoma, ach tha mòran oifisean pàrlamaideach fhathast ann an Dar es Salaam. Tha rathad-iarainn ann eadar Dodoma agus Dar es Salaam. 'S e Caitligich a th'ann mu 20% dhe na daoine ann an Dodoma.
Tha dà oilthigh ann:
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Afraga Roinn-seòrsa:Afraga an Ear Roinn-seòrsa:Bailtean
333
Bàsan
Roinn-seòrsa:330an
Buidseachd
Tha Buidseachd, ann iomadach brìgh eachdraidheil, cràbhach, agus fionn-sgeulach, 'na cleachdadh nan seòrsaichean cinnteach nan cumhachdan air aithris os-nàdarrach no draoidheile. 'S e buidseach a th' ann duine (air uairibh gu sònraichte boireannach) gum gabh an sàs sa' bhuidseachd.
Tha connsachail an facal buidseachd (agus buidseach) le eachdraidh iol-fhillte. Th' air fhaicinn gu h-eugsamhail buidseachd anns na dualchasan air leth mun chruinne. Air chleachdadh le brìghean fìor-eugsamhaile, agus anns na h-iomraidhean dualchasach fìor-eugsamhaile, gabhaidh i brìghean air leth, agus gu tric breugachadh.
Banais
thumb|Banais
Tha banais na fhèis an dèidh pòsaidh. Bidh cuirm, biadh agus dannsa ann gu tric.
842
842
Obar Dhobhair
'S e baile ann am Fìobha air an Abhainn Dhobhair a tha ann an Obar Dhobhair (Beurla: Aberdour).
Thogadh a' chiad phàirt dhen caisteal ann an 12mh linn còmhla ris an eaglais Naomh Faolain. Thug Raibeart Brus an caisteal don mac-peathar, an Iarla Mhoireibh, ann an 1325, agus fhuair na Dùghlasaich, no Iarlan Mhorton, e ann an 1342. Thogadh an rainse an ear ann an 1690 don Iarla Mhorton. Sgrios teine pàirt den thogalaich eadar an gailearaidh agus an caisteal fhèin anns an 18mh linn. Tha stèisean-rèile ann air an loidhne eadar Bàgh Dhealgadaidh agus an t-Eilean Loisgte.
Spòrs
Tha Comann Camanachd Obar Dobhair a' cluich an-seo.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Fìobha
1267
MCCLXVII
Bàsan
Roinn-seòrsa:1260an
Epictetus
B' e tràill agus feallsanaiche à Impireachd na Ròimhe a ghabhadh ri stòthachd a bh' ann an Epictetus (Greugais: Ἐπίκτητος, Hierapolis mu 50 - Nicopolis mu 135). Rugadh e ann am Phrygia, a bha na rìoghachd Ghreugach ann an Anatolia. Bha a mhàthair na tràill agus chaidh a reic gu fear beairteach anns An Ròimh air an robh Epaphroditos, rùnaire Nero. Tha an t-ainm a' ciallachadh air a cheannachd ann an Greugais. Ged a bha e na thràill, fhuair e cead ri dhol gu clasaichean feallsanachd a chumadh Gaius Musonius Rufus. Thug sin piseach air inbhe. Chaidh Epictetus a shaorachadh mu 68 agus thòisich e feallsanachd a theagasg, an t-Impire Hadrianus nam measg. B' fheudar do dh'Epictetus An Ròimh fhàgail airson Nicopolis ann an 94 nuair a dheòraich Domitianus gach uile feallsanaiche. Thug e buaidh uabhasach fhèin làidir air Marcus Aurelius.
Na thuirt e
'S e gu bheil smachd againne air corra rud, agus corra rud nach eil. Tha beachdan, miannanchd, fadachd agus gràin nar cumhachd; agus, gu dearbh, gach uile rud a nì sinn. Chan eil roghainn againn a thaobh a' chuirp, airgead, glòir neo riaghaltasan: anns an dealachadh, na rudan nach dèan sinn fhìn.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Seann-Ròimh Roinn-seòrsa:Impireachd na Ròimhe Roinn-seòrsa:Feallsanaich Greugach Roinn-seòrsa:Feallsanachd Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Seann-Ghrèig
Abernant
Tha am baile Abernant ann an Sir Gaerfyrddin, a' Chuimrigh. Tha e 59.8 mi (96.3 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 185.3 mi (298.2 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 289 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 150 (51.9%); rugadh 60% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
844
844
Abernant
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sir Gaerfyrddin Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
844
Bàsan
Roinn-seòrsa:840an
Sidni-a-Tuath
Tha Sidni a Tuath (North Sydney) ann an Eilean Cheap Bhreatainn, Alba Nuadh.
thumb|center|300px
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh Roinn-seòrsa:Bailtean_ann_an_Eilean_Cheap_Bhreatainn
334
Bàsan
Roinn-seòrsa:330an
San
right|thumb|San
B' àbhaist do San a bhith na litir Ghreugach. Bha e co-ionnan ri "s", mar ann an "sin", neo "seòladh". Bha e eadar pi agus qoppa.
San
Samuel L. Jackson
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte Roinn-seòrsa:Cleasaichean nam film
John Cowdery Kendrew
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
Pàpa Pius V
B' e Pàpa Eadailteach a bha ann am Pàpa Pius V (Laideann: Pàpa Pius P.P. V, Bosco Marengo, 17 am Faoilleach 1504–Cathair na Bhatacain, 1 an Cèitean 1572. B' e Antonio Ghislieri an t-ainm a bh' air bho thùs, ged an tug e an t-ainm Michele ann an 1518. Chaidh a thaghadh air an 7 am Faoilleach 1566 mar phàpa an dèidh bàs Pàpa Pius IV. 'S e an 225mh fear a bh'ann. Bhuineadh e do theaghlach bochd ach uachdaranach le freumhan ann an Lombardia.
Dh'fhoillsich e reachd an aghaidh tarbh-shabaidean ann an 1567.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Creideamh Roinn-seòrsa:Daoine às an Eadailt
1268
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1268 (MCCLXVIII).
Bàsan
Roinn-seòrsa:1260an
Subá
thumb|right|240px|Subá ann am Bogotá
B' e baile agus sgìre-riaghlaidh (Spàinntis municipio) faisg air Bogotá ann an Cundinamarca, Coloimbia, a bh’ ann an Subá. Tha am baile a' buntainn do Bhogotá a-nis. Tha teodhachd meadhanach dhe 14˚ aige. Chaidh baile a stèidheachadh an seo leis na Spàinntich ann an 1500, ann an àite far an robh clachan Tùsanach roimhe. Chaidh Subá a thoirt a-steach do Bhogotá (comhla ri Bosa, Engativá, Fontibón, Sumapaz agus Usaquén) nuair a chaidh Sgìre Shòntaichte a chur air dòigh ann an 1957 fon deachdaire Gustavo Rojas Pinilla. Bha an Riaghaltas air a bhith a' gabhail ri atharrachadh mòr airson a' phrìomh-bhaile fiù' s bliadhnachan roimhe ann an 1945, ach chan fhaodadh càil a dheànamh air sàilleabh gu robh cogadh sìobhalta ann. 'S ann à sua agus uba (Gàidhlig: Flùr na Grèine) ann am Muisca a tha an t-ainm.
Ceanglaichean A-mach
An t-sìde ann an Subá Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Coloimbia
Cionn Sáile
‘S e baile air iomall Bhaile Átha Cliath, san sgìre Finne Gall, ann an ceann a tuath Chontae Átha Cliath, air an àirde an ear na h-Èireann a th’ ann an Cionn Sáile. Tha e suidhichte dìreach aig ìre na mara, 190m air falbh bho Dhoire, 184km bho Luimneach, 191km bho Ghaillimh, 130m bho Bheul-Feirste agus 231km bho Chorcaigh Tha 5,814 duine a’ fuireach anns a’ bhaile. Chaochail Cathal Ó hEochaidh an seo ann an 2006.
845
Bàsan
Roinn-seòrsa:840an
Willard Frank Libby
B' e ceimigear às na Stàitean Aonaichte a bh' ann an Willard Frank Libby (Grand Valley, 17 an Dùbhlachd 1908–Los Angeles, 8 an t-Sultain 1980). Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 1960 airson na h-obrach aige air deiteadh rèidio-charboin.
Cruadhtan
thumb|Cruadhtan Is e a tha ann an cruadhtan ach measgachadh de clachan briste, gainneamhach agus (anns an la an diugh) Ordinary Portland Saiment neo OPC comhla le beagan uisge.
Cionn Sáile
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Baile Átha Cliath
Cruadhtan
Is e stugh-innlichidh cudthromach a tha ann an cruadhtan. Theid a' cleachdadh tric is minic mar stugh-sructurachd an obraichean-innlichidh, mar eisimplir drochaidean agus ballan-uchd.
Willard Frank Libby
Bha e na oileanach aig Oilthigh Chalifornia Berkeley far an do sgrìobh e an tràchdas aige ann an 1933. An dèidh don obair air am Pròiseact Manhattan chaidh e na ollamh aig Oilthigh Chicago ann an 1945 far an do dh'obraich e gus deach e na bhall United States Atomic Energy Commission. Thill e gu saoghal nan sgoilear ann an 1959 aig Oilthigh Chalifornia Los Angeles.
Cruadhtan
Roinn-seòrsa:Innleadaireachd Roinn-seòrsa:stuth
Willard Frank Libby
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Qoppa
right|thumb|Qoppa
B'àbhaist do qoppa a bhith na litir Ghreugach. Bha e co-ionnan ri "k". S'ann eadar san agus rho a bha e.
Qoppa
Eanstair
'S e baile ann an Alba a tha ann an Eanstair, Ànsruthair neo Eanstar (Beurla: Anstruther, Beurla Ghallda: Ainster). Tha e ann am Fìobha.
Bha e ainmeil airson seòrsa de bhàta, an t-Eanstrach, a bha measail airson na ghiomaireachd agus ris an sgadan.
Oilthigh Humboldt Berlin
thumb|right|Seula Oilthigh Humboldt 'S e Oilthigh Humboldt Berlin (Gearmailtis: Humboldt-Universität zu Berlin) an t-oilthigh as sine ann am Berlin, a' Ghearmailt. Chaidh a stèidheachadh ann an 1810 fon ainm Oilthigh Berlin le Wilhelm von Humboldt. Bha Humboldt na libearalach, na leasaiche agus na fhear-cànanchais agus bha buaidh mhòr aig an oilthigh seo air feallsanachd nan oilthighean eile san Roinn-Eòrpa agus san Iar air fad. Bha ainmean eile air tro na linntean, a' gabhail a-steach Friedrich-Wilhelms-Universität, Universität unter den Linden (air sgàth 's gun robh e air an t-sràid sin) agus chaidh ainm atharrachadh gu oifigeil ann an 1949 mar urram dhan fhear a stèidhich e, Wilhelm agus a bhràthair Alexander von Humboldt a bha na bhith-eòlaiche.
Daoine ainmeil
Roinn-seòrsa:Oilthighean Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
17 an Giblean
'S e 17 an Giblean an 107mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (108mh ann am bliadhna-leum). Tha 258 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
thumb|Snùcair
Bàsan
thumbnail|left|180px|Gabriel García Márquez
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
846
846
Bàsan
Roinn-seòrsa:840an
335
Bàsan
Roinn-seòrsa:330an
Baile
An Alba, is e a tha ann am baile ach aite far a bheil bad de taighean comhnaidh suidhichte còmhla. An Èirinn, is ciall don fhacal "baile", "dhachaidh". Ged nach b' fheudar do ach dha neo trì taighean a bhith ann am baile, cha chleachdar an teirm baile airson taigh fa-leth a' seasamh leis fhèin. Uaireanan ged tha, far a bheil tuathanas fad air falbh bho àiteachas eile, cuirear an t-ainm baile-fhearainn air an taigh tuathanaich, còmhla le na stàbullan, sabhalan agus coitean nan sgalag. Is e a tha ann an baile-croitearachd, baile air oighreachd croitearachd. Anns na bailtean croitearachd, is àbhaist do na taighean a bhith sgapta air feadh fearann àiteachas a' bhaile. Ann an sgìre iomallach, chanar clachan, ris an aite far a bheil eaglais neo cille na sgìre suidhichte, mar is tric tha taigh neo dha mun chuairt- a chruthachadh baile air an téid an t-ainm ionadail "Clachan". Is e a tha ann am baile-mòr, baile far a bheil ceudan neo milltean de thaighean, agus sluagh a' comhnaidh ann.
Sampi
B'àbhaist do sampi a bhith na litir Ghreugach. Bha e co-ionnan ri "ss"
Baile
Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas
Sampi
Sampi
Sgath (Sgeulachd)
Tha Sgath-Sgeulachd na seòrsa sgeulachd luchd-dìoghrasach, a' toirt dealbh air càraidean co-sheòrsach eadar caractaran nam Meadhanan Follaiseachd, gu tric ann an tuairisgeulan fosgailte, agus glè thric a-mach na h-oibre riaghailteach a' bhuin. Tha 'n t-ainm ag èirigh suas às a' chleachdadh na sgath caractar ann an abairtean mar 'Kirk/Spock' a thoirt dealbh air na sgeulan. Tha ('Kirk/Spock' air smaoineachadh gu tuathail a bhith a' chiad seòrsa na sgath-sgeulachd, a' ciad nochdadh 'san 1970 'sna h-irisleabhraichean luchd-dìoghrasach Star Trek (Turas nan Reul).
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:Sgeulachd luchd-dìoghrasach Roinn-seòrsa:Litreachas LCDT Roinn-seòrsa:Sgath-sgeulachd
Loch nan Eun
'S e loch ann an Alba a tha ann an Loch nan Eun. Tha e suidhichte ann am Frìth Fanaich. Tha Loch Gorm san iar-thuath air Loch nan Eun agus san iar-dheas tha a' bheinn An Coileachan (923m).
Tha an loch seo cho mòr ri 4.1 ha (10.1 acair). 'S e 1.2 km (0.7 mìle) an cuairt-thomhas aige agus tha e mu 506 m a dh'fhad san àite as dìriche. Tha cuid eileanan anns an loch seo. Tha bàrr uisge an locha mu 456 m (1496 troigh) os cionn na mara agus tha e mu 17.6 km (10.9 mìle) air falbh bhon mhuir. Thèid a lìonadh bhon iar agus tha an t-uisge a' sruthadh a-mach às an loch seo chun an ear tro Allt Loch nan Eun.
Chan eil duine sam bith a' fuireach faisg air Loch nan Eun agus mar sin chan rathaidean ann a leanas chun an locha seo.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba Roinn-seòrsa:Frìth Fanaich
Lusaka
'S e prìomh-bhaile Saimbia a tha ann an Lusaka. Tha e na laighe air àrd-thìr sa deas na dùthcha. Tha 1,084,703 duine a’ fuireach anns a’ bhaile fhèin, mar sin dheth 's e am baile as motha den dùthaich cuideachd. Tha Lusaka 1,879km air falbh bho Khinshasa (Poblachd Dheamocrach na Congo), 751km bho Luanda (Angola),  612km bho Lilongwe (Malabhaidh),  1,310km bho Dhodoma (Tansainìa),  397km bho Harare (Zimbabwe),  agus 1,420km bho Windhoek (Namibia). Tha e suidhichte ann an cridhe na dùthcha, aig 1,257m os cionn ìre na mara. Canar gur e aon de na bailtean ann an Afraga a bhios a’ fàs nas motha gu math luath (a-reir àireamh-shluaigh). ‘S e teas meadhan eaconomaidh a th’ ann agus tha riaghaltas Shaimbia a’ fuireach an seo.
Tha na ceithir rathaidean mòra: a’ toiseachadh bhon an seo. Tha an rathad-iarainn bho Livingstone gu Kitwe a’ ruith tron bhaile cuideachd.
Tha am port-adhair Lusaka International Airport faisg air a’ bhaile. 'S ann ann an Lusaka far am bi na All-Africa Games anns a' bhliadhna 2011.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Afraga Roinn-seòrsa:Afraga-an-Ear Roinn-seòrsa:Bailtean
An t-Urramach Niall Ros
B' e ministear agus sgoilear na Gàidhlig a bh' anns an '''Urr. Niall Ros''' M.A., B.D., CBE, DD, Dlitt (Gleann Dail, 1873 - Dùn Èideann, 17 Dùbhlachd 1943) (Beurla: Rev. Dr Neil Ross).
Bha e na mhinistear anns an Lagan, Siorrachd Inbhir Nis bho 1923 gus a bhàs ann an 1943.
A Bheatha Phearsanta
Rugadh is thogadh e ann an Gleann Dail san Eilean Sgitheanach. B' e Coinneach Ros athair agus b' e Mairead NicLeòid a mhàthair. Fhuair e foghlam ann an Obar Dheathain anns an Sgoil Gràmair Obar Dheathain, agus an uair sin aig Àrd-sgoil Ghlaschu ann an Glaschu. Rinn e ceum M.A. (master of arts) an uair sin aig Oilthigh Dhùn Èideann a' sgrùdadh Seann-Ghàidhlig agus Gaeilge a bharrachd air cànan agus litreachas na Gàidhlig. Bha dà sgoilearachd aige, bursaraidh bho Eaglais na h-Alba agus sgoilearachd Gillian Maclaine. Sgrìobh e trachdas 14 bliadhna as dèidh an M.A. air The Dramatic Element in Gaelic Literature agus choisinn e D.Litt.
A rèir iomradh a bhàis a nochd anns a' Glasgow Herald, b' e deagh phìobaire a bh' ann cuideachd.
Ann an 2004, thug a theaghlach a chuid pàipearan do Leabharlann Nàiseanta na h-Alba (NLS).
A Bheatha san Eaglais
Chaidh a òrdaicheadh ann an Eaglais na h-Alba ann an 1907. Bha e na mhinistear ann an iomadh àite; St James ann an Cathair Challdainn, Rosemount ann an Obar Dheathain, agus Buccleuch ann an Dùn Èideann mus chaidh a ghairm dhan Lagan.
Ann an 1933, chlàraich Oilthigh Ghlaschu e mar Ollamh-dhiadhachd (DD.).
A Bheatha ann an Saoghal na Gàidhlig
'S e daoine mòr ann an saoghal na Gàidhlig a bh' ann is e a' sgrìobhadh, a' dèanamh dàin agus an sàs ann an iomairtean. Ann an 1933, thug Rìgh Seòras V CBE dha air sgàth an obair a rinn as leth na Gàidhlig. B' e an obair a rinn e as leth a' Chomuinn Gaidhealach, mar cheann-suidhe nam measg, a choisinn chliù dha am measg nan Gaidheal.
Ghabh e pàirt anns a' cho-fharpais aig a' chiad Mhòd Nàiseanta ann an 1892 agus choisinn e duain airson an dàin 'Am Faigh a' Ghàidhlig Bàs?'
Bha e na fhear-dheasaich aig An Gàidheal, pàipear-naidheachd a' Chomuinn. Dheasaich e leabhar cuideachd air The Heroic Poetry in the Book of the Dean of Lismore.
Ann an 1931, b' e ceann-suidhe an Comuinn Gaidhealach a bh' ann. Nuair a thòisich am Mòd ann an Inbhir Pheofharain am bliadhna sin, thug e seachad òraid air cor na Gàidhlig, a' moladh cleachdadh na Gàidhlig mar an dòigh as fheàrr gus a cumail beò.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Sgoilearan na Gàidhlig Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Banana
thumb|Craobh bhanana anns [[an Eipheit]]
'S e meas a tha ann am banana air a bheil craiceann buidhe air. Tha iad a’ fàs sna dùthchannan teth.
Ro na 1950an b' e Gros Michel a bha ann an cineal bhanana a bha as chudromaiche anns an saoghal, ach bhàsaich an cineal seo le tinneas Phanama. An dèidh sin 's e Cavendish a tha ann an cineal as chudromaiche ach chan ann torrach a tha e agus feumaidh bananathan a bhith a chlònadh. Tha an Cavendish so-leònta ri srèanaichean ùra de thinneas Phanama.
1269
MCCLXIX
Bàsan
Roinn-seòrsa:1260an
336
Bàsan
Roinn-seòrsa:330an
Karl Ziegler
Bha Karl Ziegler (Helsa 26 an t-Samhain 1898 - Mülheim an der Ruhr 12 an Lùnasdal 1973) ’na ceimigear às a’ Ghearmailt. Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 1963, còmhla ri Giulio Natta airson na h-obrach aca air catailistean airson poilimearan a cho-chur.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt
Àird Ghaoithe
'S e baile ann an Cataibh (Siorrachd Rois ro 1975) a tha ann an Àird Ghaoithe neo Àird Gaoith (Beurla: Ardgay).
Tha stèisean-rèile ann air Loidhne a' Chinn a Tuath eadar Baile Dhubhthaich agus Cùil Rathain.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd Roinn-seòrsa:Cataibh
Stuth-togail
'S e stuth a tha air an cleachdadh gus togalaichean a thogail a tha ann an stuth-togail. Tha am fiodh agus a' chlach a-measg nam bun-stuthan-togail anns an Roinn Eòrpa, ach anns an latha an-diugh, cuirear gu tric feum air tòrr stuth-giollaichte. 'S iadsan panailean a tha air an cruthachadh bho na bun-stuthan agus air an ceangal ri chèile air an làrach-togail. 'S e eisimplir de stuth-togail giollaichte am fiodh-fillte.
Matamataig
right|thumb|Snàthad Kakeya 'S e matamataig an t-eòlas a tha togte air bun-bheachdan a' mheud, an structair, an fhànais agus a' chaochlaidh, agus an sgoilearachd nan lùib. 'S e rannsachadh nam bun-bheachdan seo agus nan ceanglaichean eatorra a tha obair mhatamataichean. Thathar a' dèanamh feum de reasanachadh rianais gus co-dhùnaidhean a chur còmhla agus baralachasan ùra a dheasachadh 's a dhearbhadh.
Stuth-togail
Roinn-seòrsa:Stuth
Matamataig
Matamataig agus na Saidheansan
Tha dlùth-cheangal eadar matamataig agus na saidheansan – gu h-àraidh fiosaig – ged tha aig cuid nach eil saidheans ach ealain a th'ann. Is cinnteach gu bheil gnè inntleachdail aig matamataig. Tha matamataichean a' dèiligeadh ri nithean easchruthach air an sgàth fhèin. 'S e bòidhchead agus eireachdas a' cho-dhùnaidh a tha cudromach a bheil brìgh aige anns an t-saoghal a-muigh no nach eil. Faodaidh e bhith, ach tha e soilleir gur e a' phongalachd agus an rianas à matamataig a tha aig a' bhun-stèidh iomadh saidheans. 'S ann à seo a chaidh a h-ainmeachadh "banrigh nan saidheansan". Aig an aon àm 's ann às na saidheansan a thàinig iomadh ceist mhatamataigeach agus, a bharrachd air sin, meuran ùra dha.
Eachdraidh
thumb|right|Margarita Philosophica, Gregor Reisch (1508) Dh'fhàs am matamataig bhon chunntadh, an tomhas, agus a' bheachdachadh air cumadh, cruth agus gluasad nithean. Bha e riatanach anns a' mhalairt, an ailtireachd, a' cheòl, reul-eòlas agus dealbhadh nan uidheam-cogaidh. Tha leasachaidhean nan smuaintean tùsail am follais anns na sgrìobhaidhean àrsaidh bhon Èipheit, Measophotaim agus na h-Innseachan ach b' e na Sean-Greugaich a thug a' phongalachd ris. Bhon linn sin thàinig ach piseach bheag anns an Roinn-Eòrpa gus an 16mh Linn. Nuair sin, rè Linn an Ath-bheothachaidh, thòisich leudachadh mòr luath a mhaireas an diugh. Chan eil ach beag nar latha an diugh aig nach eil matamataig san teis-meadhan agus tha matamataig a' cheart cho riatanach dhuinne 's a bha e dar sinnsirean. Agus thàinig seo uile bhon tuigse gu bheil riaghailtean cunntadh na pònarach iomchaidh do chunntadh an airgid no do chunntadh an rud sam bith eile. 'S ann leis a' chunntadh fhèin a tha na riaghailtean seo. Anns an aon dòigh tha riaghailtean le cumaidhean, le cruthan agus le caochladh – nithean uile a tha easchruthach.
Tha na h-innealan easchruthach matamataigeach feumail do cheistean doirbh a dh'fhuasgladh anns na saidheansan, an innleadaireachd, eòlas-leighis, a' mhalairt, eaconamachd agus iomadh raon eile. 'S e matamataig gnìomhaichte a theireadh ri seo mar dealachadh a dhèanamh bho mhatamataig ghlan (no teòiridheach). 'S e am fuasgladh a tha cudromach ann am matamataig gnìomhaichte. Far nach eil fìor fhuasgladh ann, bidh seòl ann gus fuasgladh fhaighinn a tha cho dlùth ris an fhìor fhuasgladh 's a tha riatanach. Ach chan e seo fuasgladh idir do ghlan-mhatamataiche. Mar a thuirt fear dhiubh: tha cuid a tha a' smaoineachadh nach eil e gu diofar agus cuid eile aig a tha fios gu bheil.
An diugh, tha na roinnean mòra matamataige:
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Matamataig
847
Bàsan
Roinn-seòrsa:840an
Giulio Natta
B' e Giulio Natta (Imperia 26 an Gearran 1903–Bergamo 2 an Cèitean 1979) Ceimigear às An Eadailt. Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 1963, còmhla ri Karl Ziegler airson na h-obrach aige air catailistean airson poilimearan a cho-chur.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Daoine às an Eadailt
Hebe Camargo
B' Hebe Maria Camargo (ainm slàn: Hebe Maria Monteiro de Camargo Ravagnani, IPA: ɛbɪ mɐˈɾi.ɐ mõˈteɪ̯ɾʊ dʒɪ kɐˈmaɾgʊ ˈʁavɐˌɲɐ̃ni, Taubaté, 8 am Màrt 1929 - São Paulo, 29 an t-Sultain 2012) actair à Braisil.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine à Braisil Roinn-seòrsa:Cleasaichean
Aardvark
'S e mamal Afraganach a tha ann an aardvark (Orycteropus afer).
Tha an t-ainm a' ciallachadh "muc-thalmhainn" sa Afrikaans (aarde talamh, varken muc), ged nach eil an aardvark na sheòrsa muc idir.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Aardvark Roinn-seòrsa:Mamalan
Cailleach an Deucoin
Rugadh Murchadh MacMhathain air an 4mh là den Fhaoilleach 1904, aig 25 Grabhar ann an ceann a deas nan Loch air Eilean Leòdhais. 'S e dibhearsanaiche Gàidhlig ainmeil a bh’ ann, a bhiodh a’ nochdadh sna tallaichean baile ann an riochd boireannaich, Cailleach an Deucoin.
Dh'imrich e do Chanada ann an 1925 is dh'obair e an siud agus ann an Detroit. Thill e do dh'Alba ann an 1937 is dh'obair e anns na gàrraidhean-shoithichean ann an Glaschu rè an Dàrna Cogaidh mus do thill e a Ghrabhair far an do dh'obair e air a' chroit, mar bhreabadair agus mar dhibhearsanaiche.
Bhàsaich Murchadh gu h-obann aig a dhachaigh ann an 1983.
Randallstown, Maryland
‘S e baile air an àirde an ear nan Stàitean Aonaichte a th’ ann an Randallstown. Tha e suidhichte aig 167m os cionn ìre na mara, eadar Eldersburg agus Lochearn, air iomall Bhaltimore, anns an stàit Maryland. Tha am baile 56km air falbh bho Washington, D.C. (Prìomh-bhaile na dùthcha), 3,709km bho Los Angeles, 586km bho Bhoston agus 956km bho Chicago. Tha 30,870 duine a’ fuireach anns a’ bhaile. Chaochail an Ceimigear Christian B. Anfinsen an seo ann an 1995.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean ann am Maryland
Dùn Droighnein
‘S e baile beag dùthchasail air iomall Chille Chuithbeirt, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th’ ann an Dùn Droighnein. Tha e suidhichte aig 114m os cionn ìre na mara, ann an cridhe na roinne Dùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Chille Chuithbeirt ro 1975), faisg air Achadh nan Càrn, air an Rubha Dhùin Droighnein, ri taobh Allt na h-Abaide. Tha e 38km air falbh bho Dhùn Phrìs, 115km bho Glaschu, 70km bhon An t-Sròn Reamhar agus  135km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha dìreach 202 duine a’ fuireach anns a’ bhaile agus 's e Beurla a th' ann a’ chiad chànain aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Cille Chuithbeirt, ged an robh Gàidhlig fhathast beò ro 1700. Tha Eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas agus turasachd.
Freumhan an Ainm
A rèir eòlaichean fhreumh-fhaclachd, tha e coltach gur ann à draiglmeanan anns a' Ghàidhlig o shean a tha an t-ainm. Nochd a' Ghàidhlig ann an ceann a deas na h-Alba anns an 7mh Linn agus bha an cànan fhathast làidir ann an Siorrachd Chille Chuithbeirt fhèin anns an 17mh Linn.
Eachdraidh
Chaidh Abaid a stèidheadh an seo ann an 1142 leis an Righ Daibhidh I na h-Alba airson na Manaich Cistearnach (Laideann: Ordo Cisterciensis), a chaidh a dhùnadh ann an 1606. Chaidh am baile fhèin a chlàradh airson a' chiad turais ann an 1290 mar Dundraynane. Chuir Màiri I, Ban-rìgh na h-Alba seachad oidhche mu dheireadh ann an Alba, an dèidh a' Bhlàir Langside, an seo. Bho 2001 tha am Fèis Chiùil Wickerman air a bhith a chumail an seo san Iuchar air tuathanas air a bheil East Kirkcarswell. Tha rainse rocaidean connspaideach air a bhith ann bho 1942.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Alba Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh
Dà-ghnèitheachd
thumb|Dà-ghnèitheachd Tha Dà-ghnèitheachd 'na suidheachadh-miann cliùiteach le by tàladh mothachail, gràdh suirgheil, agus miann air fireannaich is boireannaich. 'S i coimeas ri co-ghnèitheachd, comhair-mhiannachd, làn-mhiannachd agus gun-mhiannachd.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:LCDT Roinn-seòrsa:Suidheachadh-miann Roinn-seòrsa:Suidheachadh-miann is fèineachd
337
Bàsan
thumb|Còiseam Mòr
Banntach
250px|right|thumb|Banntach 'S e innleachd a tha ann am banntach neo lùdag air am bi doras, brod ⁊c a’ gluasad nuair a dh’fhosglas e.
Roinn-seòrsa:Acfhainn
848
Bàsan
Roinn-seòrsa:840an
1946
MCMXLVI
Breithean
thumbnail|180px|[[Donovan]]
Bàsan
Roinn-seòrsa:1940an
1270
MCCLXX
Bàsan
Roinn-seòrsa:1270an
Salzburg
‘S e baile mòr ann an ceann a tuath na h-Ostair a th’ ann Salzburg is tha an t-ainm a’ ciallachadh Caisteal Saillte anns a’ Ghearmailtis. Tha am baile suidhichte aig 422m os cionn ìre na mara, faisg air na Beanntan Alpen, ri taobh na h-Aibhne Salzach, anns an Stàit Salzburg fhèin. Tha A' Ghearmailt dìreach air an taobh thall na h-aibhne.Tha Salzburg 199km air falbh bho Ghraz, 109km bho Linz agus 252km bho Vienna, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha 147,571 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile, agus ‘s e an ceathramh baile as motha na dùthcha a th’ ann Salzburg.
Eachdraidh
Bhuineadh am baile dhan Ostair-Ungaire bho 1867 gu ruige 1918.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Ostair Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Banca
thumb|Banca [[Taiwan]]
Tha banca na àite, neo taigh-gnothaich, far a bheil daoine neo companaidhean an t-airgead aca a fhrithealadh. Tha bancaichean coitcheann, mar eisimpleir Banca Shasainn, a' stiùireadh an ruith-airgid, luachan-rèidh agus an solair-airgid. Tha iad cuideachd nòtaichean a' toirt a-mach. 'S e bancair a th' ann duine 's a tha ag obair ann am banca.
Stendhal
B' e ùghdar Frangach a bh' ann am Marie-Henri Beyle (23 Faoilleach 1783 - 23 Màrt 1842) neo Stendhal (IPA: stɑ̃dal) mar a b' fheàrr a dh'aithnichear e. Sgrìobh e tron chiad leth den 19mh linn. Sgrìobh e nobhailean, aistean agus leabhraichean air ealain agus eachdraidh.
Rugadh e ann an Grenoble air an 23mh latha dhen Fhaoilleach 1783 agus chaochail e ann am Paris air an 23mh latha dhen Mhàrt 1842.
Sgrìobh e na nobhailean Le Rouge et le Noir (1830), La Chartreuse de Parme (1839) agus Lucien Leuwen (nach do chrìonaich e). Thathar dhen bheachd gu bheil a chuid bildungsroman (nobhailean ionnsachaidh) a cheart cho cudromach ris na sgrìobh Honoré de Balzac, Victor Hugo, Gustave Flaubert agus Émile Zola, seach gur e fear dhe na sgrìobhadairean Frangach a bu chliùitiche den 19mh linn a bh’ ann. Lorgaidh Stendhal “am fìoras, am fìoras searbh” anns na nobhailean aige, a sgrìobh e ann an nòs caomhnach dùinte, làn sgrùdaidhean eòlais-inntinn. 'S e sgeulachdan mu dheidhinn òganaich romansach beothail, làn faireachdainnean is leis a’ ghlòir na inntinn, a th’ anns a’ mhòr-chuid dhe na leabhraichean a sgrìobh Stendhal.
Uachdar Doirein
'S e baile ann an Alba a tha ann an Uachdar Doirein (Beurla: Auchterderran). Tha e ann am Fìobha.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Fìobha
Stendhal
Chleachdadh e tòrr ainmean pinn, mar eisimpleir Louis-Alexandre Bombet et Anastase de Serpière a bharrachd air Stendhal agus Stendalis. Thòisich e a’ sgrìobhadh leabhraichean air ealain mar L'Histoire de la peinture en Italie, (Gàidhlig: Eachdraidh a’ Pheantaidh anns an Eadailt), a nochd 1817 fon ainm 'Beyle'. Ach chleachd e an t-ainm “Mgr. Stendhal, oifigear eachraidh” (Fraingis: ”M. de Stendhal, officier de cavalerie”) san dearbh bhliadhna nuair a dh'fhoillsich e Rome, Naples, Florence. Fhuair e an t-ainm pinn sin bhon bhaile Stendal anns a’ Ghearmailt, far an do rugadh Johann Joachim Winckelmann, àrc-eòlaiche, fear-eachdraidh agus aistear air cuspairean ealaine. Dh'fhuirich Stendhal faisg air a' bhaile sin eadar 1807 agus 1808 nuair a bha e a’ sùgradh Wilhelmine de Grisheim. Chuir e an litir H anns an ainm airson gum biodh coltas na bu Ghearmailtiche air, leis gu robh e ag iarraidh gum bìte ga fhuaimneachadh mar 'Standhal'.
Bha e san Arm eadar 1800 agus 1802. Chaidh e a dh'obair airson seirbheis chatharra na Frainge ann an 1810, agus ri linn sin, lean e Napoleon anns an Iomairt an aghaidh na Ruis ann an 1812. Bha e uabhasach dèidheil air ealain agus air an Eadailt is rinn e tòrr tursan an siud.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Poileataigs Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Frangach Roinn-seòrsa:Daoine às an Fhraing
Cilâ
Tha am baile Cilâ ann an Abertawe, a' Chuimrigh. Tha e 37.2 mi (59.9 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 167.0 mi (268.8 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 5607 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 478 (8.5%); rugadh 67% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Abertawe Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Inga Sæland
'S e neach-poileataigs à Innis Tìle a tha ann an Inga Sæland. Rugadh i air 3 an Lùnasdal 1959 ann an Ólafsfjörður. Tha ise na ball Flokkur Fólksins, fòrsa beag san Alþingi, is iad nan luchd-dùbhain. Stèidhich i fhèin am pàrtaidh ann an 2016. Fhuair i a cuid foghlaim aig Oilthigh Innis Tìle (Innis-Tìlis: Háskóli Íslands). Bha Sæland na farpaiseach nàiseanta roimhe seo ann an X Factor an Innis Tìle eadar 2006 agus 2007. Mar neach-poilitigs, tha Sæland air cunntas a thoirt oirre fhèin gu bheil i coltach ri neach-poilitigs Frangach Marine Le Pen. Mar Bhall Pàrlamaid, tha Inga gu tric air a bhith na neach-tagraidh airson ciorramaich agus daoine bochda ann an Innis Tìle. Tha ceathrar chloinne agus còignear oghaichean aice.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Luchd-poileataigs Eòrpach Roinn-seòrsa:Daoine à Innis Tìle Roinn-seòrsa:Innis Tìle Roinn-seòrsa:Daoine Roinn-seòrsa:Poileataigs
18 an Giblean
'S e 18 an Giblean an 108mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (109mh ann am bliadhna-leum). Tha 257 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
thumb|Samuel Huntington (2004)
Breithean
thumbnail|150px|left|Haile Gebrselassie
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Germinal (nobhail)
'S e nobhail Fraingis air a sgrìobhadh ann an stoidhl air a bheil nàdarras leis an ùghdar Émile Zola, a chaidh a chlò-bhualadh ann an 1885 's a th' ann an Germinal. Thathar a' beachdachadh gur e an annas-làimh aig Zola. 'S e an treas leabhar deug anns an t-sreath Les Rougon-Macquart - Nana nam measg - 's a th'ann. Tha an sgeulachd mu dheidhinn na beatha truagh is na bochdainn aig coimhearsnachd de mhèinneadairean anns an Fhraing mu thuath, stailc mhì-shealbhach far am feuch na mèinneadairean a leasachadh an suidheachadh, agus iarbhail na stailc. Anns an nobhail, bithidh Zola a' toirt luaidh air teoiricean ginteil a mhìneachadh gnìomhan a' phrìomh-charactar, Étienne Lantier. Tha tiotal an leabhair, Germinal, a' toirt iomradh air mìos an earraich anns a' mhìosachan Frangach poblachdail, mìos a tha a' samhlachadh ath-ùrachaidh agus, mar sin, dòchas airson àm as fheàrr ri teachd.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Leabhraichean Roinn-seòrsa:An Fhraing Roinn-seòrsa:Nobhailean
An t-Samhain
thumb|An t-Samhain, Les Très Riches Heures du duc de Berry, Chantilly. 'S e an t-Samhain an t-aona mìos deug den bhliadhna. Tha 30 latha sa mhìos.
Sasainn
'S e dùthaich san Roinn Eòrpa a tha ann an Sasainn (Beurla: England).
Bha i na rìoghachd neo-eisimeileach chun na 18mh linn. Tha i suidhichte ann am Breatainn a Deas agus 's e an dùthaich as motha anns na h-eileanan Breatannach. Air 26 am Màrt 1707, chaidh Rìoghachd Sasainn aonachadh le Rìoghachd na h-Alba, agus chaidh Rìoghachd Aonaichte na Breatainne Mòire a chruthachadh. 'S e an aon dùthaich a th' ann aig a bheil crìoch-tìre air Alba.
Tha mu 50 millean duine a’ fuireach ann an Sasainn. Is e Lunnainn am prìomh-bhaile agus le sluagh de 5 millean am baile as motha 's an tìr.
Is ann bho Sasainn agus na Sasannaich a thàinig a' Bheurla.
Siorrachdan
Tha 39 siorrachdan traidiseanta ann an Sasainn:
Iomraidhean
* Roinn-seòrsa:Aon-fhlathachdan Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Dorothy Crowfoot Hodgkin
B' e Dorothy Crowfoot Hodgkin (Cairo 12 an Cèitean 1910 – Ilmington 29 an t-Iuchar 1994) Ceimigear à Sasainn. Bhuannaich i an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 1964. S' e dìreach an treas tè a chiosinn an duais seo a bh'innte.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte Roinn-seòrsa:Daoine às an Èipheit
Bosa
thumb|right|240px|Bosa ann am Bogotá
B' e baile agus sgìre-riaghlaidh (Spàinntis municipio) faisg air Bogotá ann an Cundinamarca, Coloimbia, a bh’ ann am Bosa. Tha am baile a' buntainn do Bhogotá a-nis. Tha teodhachd meadhanach dhe 14˚ aige. Chaidh baile a stèidheachadh an seo leis na Spàinntich ann an 1538, ann an àite far an robh clachan Tùsanach roimhe. Bha cath an seo ann an 1853 eadar feachdan José María Melo agus Tomás Cipriano de Mosquera. Chaidh Bosa a thoirt a-steach do Bhogotá (comhla ri Engativá, Fontibón, Subá, Sumapaz agus Usaquén) nuair a chaidh Sgìre Shòntaichte a chur air dòigh ann an 1957 fon deachdaire Gustavo Rojas Pinilla. Bha an Riaghaltas air a bhith a' gabhail ri atharrachadh mòr airson a' phrìomh-bhaile fiù' s bliadhnachan roimhe ann an 1945, ach chan fhaodadh càil a dheànamh air sàilleabh gu robh cogadh sìobhalta ann.
Ceanglaichean A-mach
An t-sìde ann an Bosa Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Coloimbia
Seelbach (Schutter)
‘S e baile beag faisg air Baden-Baden agus na crìochan leis an Fhraing, air an àirde an iar-dheas na Gearmailte a th’ ann an Seelbach. Tha e suidhichte aig 286m os cionn ìre na mara, ri taobh na h-aibhne Schutter, gu tuath na Coille Dhubh (Gearmailtis: Schwarzwald), anns an sgìre Hohengeroldseck, am broinne na stàite Baden-Württemberg. Tha am baile 104km air falbh bho Stuttgart, 291km bho Köln, 199km bho Frankfurt agus 602km bho Bherlin. Tha 4,928 duine a' fuireach ann.
Eachdraidh
B' e prìomh-bhaile na Prionnsalachd Leyen a bh' ann bho 1806 gu ruige 1813.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Ghearmailt
Alice Munro
Tha i air iomadh duais a choisinn, nam measg an Duais Nobel ann an Litreachas ann an 2013.
Tràth sa beatha
Rugadh Munro leis an ainm Alice Ann Laidlaw ann an Wingham, Ontario. Bha tuathanas le madaidhean agus mincean aig a h-athair, Robert Eric Laidlaw. B' e tidsear sgoile a bh' anns a màthair, Anne Clarke Laidlaw (née Chamney).
Thòisich i a' sgrìobhadh nuair a bha i na deugaire. Ann an 1950, fhad's a bha i a' dèanamh Beurla aig Oilthigh Western Ontario, dh'fhoillsich i a ciad sgeulachd, "The Dimensions of a Shadow". Dh'fhàg i an oilthigh nuair a phòs i agus dh'imrich i a Columbia Bhreatannach far an do chuir i bùth leabhraichean air dòigh leis an duine aice.
Bha i pòsta aig James Munro bho 1951 gu 1972 agus aig Gerald Fremlin bho 1976 gu àm a bhàis ann an 2013. Tha triùir chloinne aice.
Sgrìobhaidhean
Tha Munro ainmeil airson a cuid sgeulachdan goirid. Thathar ag ràdh gun tug i buaidh mhòr air structar an sgeulachd goirid ann am Beurla leis mar a bhios an t-àm a' gluasad air ais is air adhart anns na sgeulachdan. Mar as tric, tha a cuid ficsean stèidhichte ann an sgìre far an deach a h-àraich, sgrìre Huron air taobh an iar-dheas Ontario.
Duaisean
Ann an 2009, bhuannaich i am Man Booker International Prize airson a cuid saothair gu lèir.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Canèideanach Roinn-seòrsa:Daoine à Canada
George Orwell
'S e sgrìobhadair a bha ann an George Orwell (Motihari, 25 an t-Ògmhios 1903–Lunnainn, 21 am Faoilleach 1950), fìor ainm Eric Arthur Blair.
Bha e na sgoilear aig Eton is chaidh e sa' Phoileas Ìmpireil na h-Innseachan ann am Burma. Thill e do Shasainn ann an 1927 is dh'obair e ann am Paris. Shabaid e ann an Cogadh Sìobhalta na Spàinne air taobh na Poblachd. Eadar 1941 is 1943 dh'obair e airson a' BhBC is a' sgrìobhadh propaganda. Sgrìobh e pàirt de Nineteen Eighty-four ann an Diùra an dèidh do dh' Eileen, a bhean, a chaochladh. Chaochail e leis a' chaitheimh ann an 1950.
Rinn Aonghas Pàdraig Caimbeul eadar-theangachadh gu Gàidhlig den leabhar Animal Farm aig George Orwell, fon ainm Tuathanas nan Creutaran (2021).
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Sasannach Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
Àrd Bhaile
‘S e baile beag dùthchasail faisg air Port Neasaig, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th' ann an Àrd Bhaile (Beurla/Beurla Ghallta: Ardwell). Tha e suidhichte shìos aig ìre na mara ann an ceann a deas nan Rannaibh, ri taobh Bàgh Luis, eadar An Druim Mòr agus Sandhead, air an àirde an iar Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Bhaile na h-Ùige ro 1975). Tha e 319km air falbh bho Obar Dheathain, 129km bho Ghlaschu, 92km bho Dhùn Phrìs agus 172km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. 'S e Beurla agus Beurla Ghallta a th' aig a’ mhòr-chuid dhiubh ann an Àrd Bhaile. Tha Eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas agus turasachd. Taobh fhoghlaim, chan eil sgoil ann agus le sin feumar a dhol dhan bhun-sgoil ann an Sandhead agus dhan àrd-sgoil anns An t-Sròin Reamhair. Tha gàrradh nan lusan ainmeil dìreach taobh a-muigh a' bhaile, air an t-slighe gu Port Neasaig. Tha baile eile anns an t-Siorrachd Obar Dheathain leis an aon ainm.
Freumhan an Ainm
A rèir eòlaichean fhreumh-fhaclachd, tha e coltach gur ann à àrd agus baile anns a' Ghàidhlig, ged nach eil sin gu math soilleir idir. Bha seann chuimris làidir ar an àirde an iar-dheas na h-Alba an dèidh nan Ròmanach cuideachd agus s' docha gur ann à sin a thàinig an t-anm. Ghabhadh Àrd nan Gall ri atharraidhean fogharach eadar g agus w eadar Gàidhlig agus Cuimris. Nochd a' Ghàidhlig ann an ceann a deas na h-Alba anns an 7mh Linn, mòran bhliadhna an dèidh Chuimris, agus bha an cànan fhathast làidir ann an Siorrachd Bhaile na h-Ùige fhèin anns an 18mh Linn.
Eachdraidh
Chaidh an eaglais a chithear an-diugh a thogail ann an 1901 ann an stoidhle Gotach. B' e P. MacGriogair Chalmers an ailtire. Ann an 1973 chaidh sealladh neo dhà às an fhilm Wickerman fhilmeadh ann an gàrradh nan lusan a tha eadar Àrd Bhaile agus Port Neasaig.
Poileataigs
'S ann gu Comhairle Choimhearsnachd na h-Eaglaise Steafain a bhuineas Àrd Bhaile, a ghabhas a-steach Eaglais Steafain agus Sandhead. Tha 1,060 duine a' fuireach san sgìre air fad. Tha 12 comhairlichean coimhearsnachd a' riochdachadh na sgìre agus thathar a' cumail coinneamhan na Comhairle gach mìos ann an Talla na h-Eaglaise, ann an Sandhead. Tha e a' buntainn dhan uàrd-taghaidh 02 (Wigtown an Iar) airson Comhairle na Roinne.
Gnàth-shìde
'S ann ann an sgìre mòran nas blàithe (Cuibheasachd bhliadhnail: 8.7 °C) agus mòran nas fhliche (Cuibheasachd bhliadhnail: 1065mm) an coimeas ris an còrr dhen dùthaich 's a tha Àrd Bhaile. Tha sileadh trom ann, fiù 's fad na mìosan nas tioraim, leis nach eil e idir fad air falbh bhon mhuir air an àirde an iar na h-Alba. 'S e àite Cfb ann an sgèile Köppen-Geiger a th' ann an Àrd Bhaile. Chan eil an t-sneachd idir pailt an seo. Tha diofar mhòr eadar am mìos as fhliche agus am mìos as tioraim: 56mm eadar an Cèitean (dìreach 61mm) agus an Dàmhair (117mm). Fad na bliadhna, bidh an teothachd ann am fiaradh mheadhanach: 11.6 °C.
Còmhdhail
Chan eil seirbheis rèile ann. A dh'aindeoin sin, tha seirbheis bhus a' frithealadh a' bhaile:
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh
Roinn-seòrsa:Siorrachd Bhaile na h-Ùige
Würzburg
‘S e baile mòr eadar Nürnberg agus Frankfurt ann an cridhe na Gearmailte a th’ ann am Würzburg (IPA: vʏɐ̯tsbʊɐ̯k). Tha e suidhichte aig 177m os cionn ìre na mara, ri taobh na h-aibhne Main ann an stàit na Baidheirn. Tha am baile 152km air falbh bho Erfurt, 96km bho Frankfurt, 220km bho München agus 389km bho Bherlin. Tha 124,698 duine a' fuireach ann.