cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Co-ghnèitheachd
Maireannach
Tha oidhirpean a dh'atharrachadh suidheachadh-miann (àitheanta ri "leigheasan-atharrachaidh" agus an-dràsda beachdaichte 'mhàin aig luchd LCDT-ainichte, gu brònach) fo dhìteadh air bhith le eagrachaidhean lìonmhora dreuchdaile 'san raon-eòlais air cruthachadh dubhachas - air uairibh cruthachadh fèin-mharbhadh - agus a bhith luach truagh. 'San 2001 dh'fhoillsich Dr. Raibeart Spitzer, àrd-ollamh an leighis-inntinn aig Oilthigh Columbia rannsachadh comharrachadh a bheil ìre fàilligidhe 'san àrainn 99.98% aig leigheas-"slànachadh". Gu dearbh, b' an eagrachadh as motha leigheas-"slànachadh", ministreachd ainmichte Tirall a-mach Eadar-nàiseanta, tòisichte le dà fir gun robh 'nam co-sheòsaich a chrìochnaich suas a' fàgail a' mhinistreachd iomadaidh bhliadhnaichean nas fhadalaiche, ga càineadh, agus maireann ri càraid cho-sheòsach fhèin. Leig an Comann Eòlais-inntinn dhen Ameireaga seachad fuasgladh 'san 1997 nochdadh na leasaichean gun robh air ghabhail a-steach na comainn seo leigheasan-atharrachaidh den t-seòrsa a bhith leantainn dòighean neo-mhodhail agus neo-shlàinteil.
Iomraidhean
LCDT Suidheachadh-miann is fèineachd Suidheachadh-miann Gnè
Nua-bhàrdachd Ghàidhlig
'S e co-chruinneachadh de bhàrdachd deasaichte le Dòmhnall MacAmhlaigh a th' ann an Nua-bhàrdachd Ghàidhlig. Chaidh Nua-bhàrdachd Ghàidhlig fhoillseachadh ann an 1976. Airson a' chiad uair obair tharraing an leabhar còmhla còignear de na bàird as ainmeilea bhiodh a' sgrìobhadh san nòs ùr ann an Gàidhlig : Deòrsa Mac Iain Dheòrsa, Somhairle MacGill-Eain, Ruaraidh MacThòmais, Iain Mac a' Ghobhainn agus Dòmhnall MacAmhlaigh fhèin. Sgrìobh Dòmhnall MacAmhlaigh ro-ràdh anns a bheil e a' mìneachadh eadar-dhealachaidhean eadar bàrdachd thradaiseanta agus nua-bhàrdachd ann an Gàidhlig.
Mairead Anna NicAoidh
'S e sgoilear a tha ann am Mairead Anna NicAoidh (1945 - ). Tha a cuid obrach a' toirt a-steach cànain, eachdraidh nàiseanta, eachdraidh ionadail, beul-aithris agus sòisi-eòlas.
Poblachd Meadhan Afraga
thumb|250px|left|Cairt: Poblachd Meadhan Afraga
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Dùthchannan Roinn-seòrsa:Afraga Roinn-seòrsa:Meadhan Afraga
Mairead Anna NicAoidh
Rugadh agus thogadh Mairead Anna NicAoidh ann an Regina, Sasketchewan, Canada.
Fhuair i ceum BA ann an cànan is litreachas na Beurla aig Oilthigh Thoronto ann an 1967. Fhuair i cothrom cùrsa aig Oilthigh Dhùn Eideann a dhèanamh as dèidh sin a lean air adhart gu PhD le stiùireadh bho Aonghas Mac an Tòisich agus A. J. Aitken.
Thòisich i aig Sgoil Eòlais na h-Alba ann an 1974 mar Research Fellow ag obair le Eric R Cregeen. Bha i an uair sin na h-òraidiche agus, a' tòiseachadh ann an 1994, na stiùiriche aig Sgoil Eòlais na h-Alba.
Tha i fhathast na 'Hononary Fellow' aig Ceiltis agus Eòlas na h-Alba aig Oilthigh Dhùn Èideann.
Iomraidhean
NicAoidh, Mairead Anna Roinn-seòrsa:Gàidheil Roinn-seòrsa:Sgoilearan na Gàidhlig
957
Bàsan
Roinn-seòrsa:950an
El Rosal
' S e baile beag ann an Cundinamarca, Coloimbia, a th' ann an El Rosal. Tha e suidhichte shuas anns na beanntan àirde na h-Andes aig astar dhe 20km bho Bhogotá. Tha teodhachd mheadhanach dhe 13˚ aige. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1887.
Freumhan an Ainm
'S e ainm Spàinntis a tha a' ciallachadh Achadh na Ròisean neo Lus na Ròisean a th' ann an El Rosal. Tha an t-iar-leasachan -al a' ciallachadh àite làn chraobh neo doire-choille, m.e: Yopal ann an Casanare neo Chaparral ann an Tolima.
Sluagh a' bhaile
Ged a tha 13,502 nan tàmh anns a' bhaile, chan eil ach 4,301 dhuibh a' fuireach anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile. Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin. Air adhbharan trioblaidean poileataigeach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail.
Taobh chinnidh, ' s e daoine geala a th' ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann an El Rosal (is mòran dhuibh mestizos), chan eil Tùsanaich ann, ach tha 37.8% dhe daoine le freumhan ann an Afraga. ' S urrainn dhan 93% dhe na daoine ann an El Rosal leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, tha fòn aig an taigh aig 21.1% dhe na dachannan.
Fèisean
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an El Rosal. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid Chaitligeach a th’ ann fhathast,  fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s tha beairteas cultarail na dùthcha.
Baile Meireanach
'S e baile ann an Alba a tha ann an Baile Meireanach (Beurla: Balmerino). Tha e ann am Fìobha.
El Rosal
Ceanglaichean a-mach
An t-sìde ann an El Rosal
Cù-Chulainn
250px|right|thumb|Cù Chullain 'S e gaisgeach mòr ceilteach a bh' ann an Cu Chullain, a shabhail Uladh aig àm an Tain Bo Chulaige. Bha neart mor aige air sgath 's gun robh Lugh na athair. Chuir e seachad uine air an Eilean Sgitheanach ag ionnsachadh sgilean cogaidh fo Sgathach. Bha e posta ri Eimhir ach dh' fhalbh e iomadach bhoireannaich.
El Rosal
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Coloimbia
Cù-Chulainn
Ainmeachadh Chu Chullain
Thug Culann, àrd-ghobha Uladh, cuireadh dhan Rìgh Conchobair agus uaislean gu cuirm. Air latha na cuirme bha an rìgh agus uaislean a' coimhead air balaich ag iomain air an fhaiche air beulaibh na lùchairt.
Chunnaic iad rud a chuir iongnadh orra. Bha aon bhalach beag ag iomain an aghaidh ceud gu leth balach eile agus bha am balach beag a' dèanamh a' chùis orra a h-uile turas. Dh'fhaighnich an rìgh cò am balach beag a bh' ann agus chaidh innse dha gur e Setanta, Mac Sualtaim, mac a pheathar a bh' ann.
Dh'fhalbh Conchobar agus na h-uaislean eile agus ràinig iad dùn Chullain aig beul an fheasgair. An uair a bha iad gu lèir nan suidhe, dh'fhaighnich Cullan an robh duine eile ri thighinn agus thuirt Conchobar nach robh. Bha e air dìochuimhneachadh mu Setanta. Dhùin Cullan na dorsan agus chuir e an cù mòr aige a-mach airson an dùn a dhìon.
Pen-rhys
Tha am baile Pen-rhys ann an Abertawe, a' Chuimrigh. Tha e 43.5 mi (69.9 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 174.0 mi (280.0 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 441 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 25 (5.7%) rugadh 71% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Cù-Chulainn
Ainmeachadh Chu Chullain
Chunnaic an cù e a' tighinn agus rinn e fuaim eagalach. Ruith e gu Setanta agus a bheul fosgailte 's e deiseil airson a reubadh às a chèile. Rug am balach air a' bhall airgid agus thilg e air a' chù e. Chaidh am ball a-steach a bheul a' choin agus a-mach air a chùl, a' toirt mionach a' choin leis, agus thuit e marbh.
Pen-rhys
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Abertawe Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Cù-Chulainn
Ainmeachadh Chu Chullain
Chuala iad am fuaim anns an dùn agus thuirt Cullan, "Tha cuideigin na phìosan beaga aig a' chù. Ruith iad a-mach agus bha am balach beag an sin agus an cù marbh ri thaobh.
"Cò thu?" dh'fhaighnich Cullan.
"Is mise Setanta, mac Sualtaim," ars am balach.
"Fàilte ort air sgàth d' athar 's do mhàthar ach chan ann air do sgàth fhèin," fhreagair Cullan. "Dè nì mi a-nis agus an cù a bha a' dìon a h-uile càil a th' agam marbh?"
"Ma tha cuilean ann an Èirinn dhen aon ghnè ris a' chù sin, fuiridh mise a' dìon do dhùin agus a h-uile càil eile a th' agad gus am fàs an cuilean mòr. Gabhaidh mise àite a' choin mhairbh."
"Tha sin math," arsa na daoine, "agus is e Cuchullain a bhios againn ort."
Agus sin mar a fhuair Cuchullain an t-ainm.
Roinn-seòrsa:Èirinn Roinn-seòrsa:Litreachas Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach
Cac
right|300px|thumb|Buadhar (cac) an [[each|eich]]
'S e biadh caithte na bodhaige sa tha ann an cac (daoine) neo buachar (beathaichean eile), sa bhios a' tighinn a-mach an tòn. (Tha "caochan" agus iomadh ainmean eile air cuideachd).
A-rèir coltais 's e cac ailbhein a th' anns a' chac as fheàrr airson torrachas.
Roinn-seòrsa:Stuth Roinn-seòrsa:Biadh Roinn-seòrsa:Bith-eòlas Roinn-seòrsa:Corp-eòlas
Llywel
Tha am baile Llywel ann am Powys, a' Chuimrigh. Tha e 38.6 mi (62.1 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 153.7 mi (247.3 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 485 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 125 (25.8%); rugadh 71% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Powys Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Beinn Nibheis
Is i Beinn Nibheis a' bheinn as àirde ann an Alba, aig 1344m (4409tr), agus 's e Beinn Rothaich a th' ann. Tha i suidhichte ann am Monadh Dhruim Uachdair os cionn Glinn Nibheis, faisg air a' Ghearasdan ann an Loch Abar.
Tha slighe don mhullach a' tòiseachadh aig Ionad Nibheis (an ionad-tadhail anns a' ghleann). Chaidh an slighe a thogail ann an 1883 air a' phrìs ₤800, gus pònaidhean a leigeil don reul-lann a bh' air a' mhullach aig an àm.
Tha lochan, Lochan an t-Suidhe, leth-shlighe shuas a' bheinn.
Rèis na Beinne
Thatar am beachd gum b' e a' chiad duine a ruith suas a' bheinn gruagaire ionadail, William Swan, ann an 1895. Ruith e bhon t-seann oifis a' phuist anns a' Ghearasdan ann an 2u41m. Bha a' chiad rèis farpaiseach ann an 1899, le 10 co-fharpaisich a' gabhail pàirt. B' e am fear-buannachaidh, an geamair Ùisdean Ceanadach.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba
Iain Cabot
B' e rannsaiche a bha ann an Iain Cabot agus b' esan aon de phrìomh-rannsaichean an t-Saoghail Nuaidh. Air a bhreith sna 1450an agus chaochail e 1499.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às an Eadailt
Truro, Alba Nuadh
right|300px
Tha Truro ann an Siorrachd Cholchester, Alba Nuadh. Tha e ann an Srath Annapolis
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Oldenburg
‘S e baile mòr faisg air Bremen, air an àirde an iar-thuath na Gearmailte a th’ ann an Oldenburg (IPA: ɔldənbʊʁk: Platdüütsch: Ollnborg; Saterland Frysk: Ooldenbuurich). Tha e suidhichte aig 172.8m os cionn ìre na mara, aig comar nan aibhnichean Hunte agus Haaren, am broinne na stàite Sagsainn Ìosail. Tha am baile 133km air falbh bho Hànobhar, 127km bho Hamburg, 219m bho Schwerin agus 355km bho Bherlin. Tha 159,610 duine a' fuireach ann.
Eachdraidh
B' e prìomh-bhaile na Diùcachd Oldenburg a bh' ann bho 1774 gu ruige 1810.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Ghearmailt
The Berry
'S e beinn ann an Arcaibh, Alba a th' ann an "The Berry".
958
958
Bàsan
Roinn-seòrsa:950an
The Berry
Suidheachadh
Tha e suidhichte aig ceann a deas an eilean Hòigh ann an Arcaibh. Tha Skird Hill na laighe air an ear-thuath. Tha The Berry 199m (653 troigh) de dh'àirde agus 's e Knap of Trowieglen a mhàthair-mhullaich aige. Air mullach na beinne chan eil dad sònraichte a bhios a' sealltainn a' phuing as àirde. Tha a' phuing as àirde suidhichte mu trì meatair deas air an lic thriantanachd. 'S e HuMP a th' ann.
Marseille
'S e baile mòr agus port ann an ceann a deas na Frainge a th’ ann am Marseille (IPA: maʁsɛj, Ocseadanais: Marselha, IPA: maʀˈsejɔ). 'S ann às a’ Ghreugais Μασσαλία a tha an t-ainm. Tha am baile suidhichte aig 54m os cionn ìre na mara, ri taobh na mara Meadhanach. aig inbhir na h-Aibhne Rhône, anns an Sgìre (Fraingis: Département) Bouches-du-Rhône anns an Roinne (Fraingis: Région) Provence-Alpes-Côte-d'Azur. Tha na Eileanan Frioul ri beulaibh a’ bhaile. Tha Marseille 758km air falbh bho Rouen, 156km bho Nice, 506km bho Bhordeaux agus 662km bho Paris, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha 859,543 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile, an dàrna baile as motha anns an dùthaich.
The Berry
Suidheachadh
Air sgàth 's gu bheil àirde nam beann ag atharrachadh tro ùine, tha buidhnean eadar-dhealaichte gam measach bho àm gu àm. Rinneadh an t-ath-sgrùdadh mu dheireadh air The Berry san 8 an t-Ògmhios 2009 agus chaidh na tomhasan a chruinneachadh air an liosta a tha ri fhaighinn air an làrach-lìn "Database of British and Irish hills".
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Beanntan ann an Arcaibh Roinn-seòrsa:HuMP
Marseille
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na Frainge Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Fhraing
An Innis, Dùn Èideann
thumb|Ionad-thaighean na h-Innse
'S e sgìre ann an Dùn Èideann eadar Cameron Toll agus Liberton a tha anns An Innis (Beurla: The Inch).
Tha i faisg air Inch Park agus na pàirt den uàrd Liberton/Gilmerton.
Bhuannaich ionad-thaighean an Innse duais à Comann Crann na h-Alba ann an 1952.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Dùn Èideann
Aer Arann
250px|right|thumb|[[Plèana Aer Arann]] 'S e  companaidh phlèanaichean Èireannach a tha ann an Aer Arann. Tha iad stèidhichte ann am Baile Àtha Cliath agus obraich rathad eadar Èirinn, An Fhraing agus An Rìoghachd Aonaichte.
Bàrd
Seann-rian nam bàrd
Ann an seann-chultar nan Gàidheal, bha diofar rangachaidhean de bhàird ann agus b' iad na bàird an rangachadh as ìsle dhiubh o shean, an fheadhainn aig an robh as lugha de sgoil. Bhiodh filidh a' tòiseachadh san t-seachdamh rang mar fhochloc agus a' dol air adhart rang gach bliadhna 's e air barrachd sgoil fhaighinn ann.
Tha na rangan seo ainmichte san làmh-sgrìobhainn Uraicecht na Ríar:
Aer Arann
Ceangal a-mach
Roinn-seòrsa:Giùlan Roinn-seòrsa:Èirinn
Bàrd
Seann-rian nam bàrd
Bha 18 rangan de bhàird ann, 8 dhiubh am measg nan saor-bhàrd agus 8 eile am measg nan daor-bhàrd.
Bàird ainmeil na Gàidhlig
Roinn-seòrsa:Litreachas Roinn-seòrsa:Bàrdachd *
1276
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1276 (MCCLXXVI).
Bàsan
Roinn-seòrsa:1270an
1948
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1948 (MCMXLVIII).
Bàsan
Roinn-seòrsa:1940an
Cadmium
'S e eileamaid cheimigeach a tha ann an cadmium le samhla Cd agus àireamh atamach 48.
'S e meatailt trastach puinnseanach a tha ann, coltach ri sinc agus mearcair. Tha e bog ach 's e teann-stuth aig teòthachd seòmair.
Eachdraidh
Ann ann 1817 lorg Friedrich Stromeyer ann an sinc carbonat agus Carl Samuel Leberecht Hermann ann an sinc ogsaid gu neo-eisimeileach cadmium.
Cleachdadh
Cleachdar co-thàthaidhean cadmium cudromach ann am peantadh agus ann am bataraidhean.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eileamaidean Roinn-seòrsa:Meatailt
Lars Onsager
B' e Lars Onsager (Oslo 27 an t-Samhain 1903 – Coral Gables (Florida) 5 an Dàmhair 1976) ceimigear agus fiosaigiche à Nirribhidh.
Beatha
Bha e oileanach aig an Institiud Nirribheach Teicneolais far an dh'ionnsaich e einnseanaireachd cheimigeach.
Dh'obraich e mar chuidiche airson Peter Debye aig an ETH ann an Zürich o 1926 gu 1928 nuair a ghluais e do na Stàitean Aonaichte.
Chaidh e na ollamh aig Oilthigh Yale ann an 1945.
22 an Giblean
'S e 22 an Giblean an 112mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (113mh ann am bliadhna-leum). Tha 253 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Lars Onsager
Urraman
Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 1968.
22 an Giblean
Tachartasan
thumb|150px|Immanuel Kant
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Lars Onsager
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Daoine à Nirribhidh
345
Bàsan
Roinn-seòrsa:340an
959
Bàsan
Roinn-seòrsa:950an
Antonio Machado Ruiz
B' e bàrd barraichte Spàinnteach a bha ann an Antonio Cipriano José María Machado Ruiz (1875–1939). Rugadh e ann an Sevilla ann an 1875. Tha a bhàrdachd pailt agus ioma-sheòrsach: eibhinn, brònach, aotrom, domhainn tuairisgeulach, feallsanachail – ach an còmhnaidh sgoinneil, bòidheach, fìorghlan, treibhdhireach, uasal. Bha e ‘na comh-aimsireach do bhàrd mòr eile, Federico Garcia Lorca a rugadh, mar Mhachado, ann an Andalusia, ceann iar-dheas na Spàinne. Mu thimcheall Mhachado, sgrìobh an leabhar mòr-eòlais Larousse: "...bàrd Spàinnteach, a rugadh ann an Sevilla ...a thug gu buil, air feadh beatha iriosail, uaigneich mar teagasgair na Fraingise..., cruthachadh obair bàrdachd a bha anabarrach luachmhor."
Campos de Soria (Achaidhean Shoria)
Seo, mar eisimpleir den bhàrdachd tuairisgeulaich aige, beagan rann às a dhuan fada (naoi earrannan agus còig rann deug) a sgrìobh e do bhaile dan ainm Soria ann an ceàrn beanntach, anns an àirde tuath den Spàinn, far an do theagaisg Machado agus far an do phòs e a aon bhean ionmhainn Leonor a chaochail nuair nach robh i ach òg. Ann an 1989 chaidh Antonio Machado ainmeachadh le UNESCO mar Poeta Universal (“Bàrd Uile-choitcheann”).
……….
IX
(Air a eadar-theangachadh le Garbhan MacAoidh.)
OpenOffice.org
thumb|right|Suaicheantas OpenOffice
'S e sreath de phrògraman oifis a tha ann an OpenOffice.org (no OpenOffice leis fhèin) a tha stèidhichte air còd fosgailte. Tha comas air sgrìobhainnean teacsa, cliath-dhuilleagan, taisbeanaidhean, grafaigean is stòir-dhàta a chruthachadh agus tha e ag obair air a' chuid as motha dhe na siostaman-obrach, a' gabhail a-steach Windows, Mac OSX agus Linux.
Eachdraidh
Rugadh OpenOffice mar StarOffice, sreath de phrògraman a chaidh a dhealbhadh le StarDivision aig Sun Microsystems ann an 1999. Chaidh an còd a leigeil mu sgaoil san Iuchar 2000 's iad ag amas air smachd Microsoft Office a lughdachadh 's iad a' toirt ri làimh roghainn eile a tha saor an-asgaidh. Nuair a cheannaich Oracle Sun ann an 2010, sguir iad de thaic mhalairteach a chumail ris a' phròiseact agus thug iad am pròiseact dhan Apache Software Foundation.
Dh'èirich deasbad eadar a' choimhearsnachd agus Oracle mus do thachair sin agus stèidhich cuid dhen choimhearsnachd LibreOffice ri linn sin ann an 2011.
Cànain
Tha OpenOffice ri fhaighinn ann an iomadh cànan, barrachd air 120 dhiubh ann an 2011. Chaidh a' chiad tionndadh Gàidhlig a sgaoileadh ann an 2004 as dèidh do LTS agus Riaghaltas na h-Alba maoineachadh a thoirt seachad airson eadar-theangachadh ach sguireadh dhen leasachadh aig tionndadh 3.0.1 san Fhaoilleach 2009.
Siorrachd Antigonis
right|200px right|300px
Ainmean Gaidhlig
Beaver Meadow Lòn a´ Dòbhrain Duinn Beaver Mountain Beinn a´ Bhìobhair Beech Hill Cnoc a´ Bhidse Beauly A´ Mhanachainn Black Avon An Abhainn Dubh Croft Croit Dunmore An t-Allt Mór Fraser´s Grant Grannd Nam Frisealach Glen Bard Gleann a´ Bhàird Glen Road Rathad a´ Ghlinne Glenroy Gleann Ruaidh Lanark Lannraig Loch Katrine Am Bràigh Àrd Maryvale Allt A' Mheiligein Meadow Green A' Mhaise Uaine South River Abhainn-a-Deas The Keppoch A' Cheapach West River An Abhainn An Iar
Roinn-seòrsa:Siorrachdan na h-Alba Nuadh Roinn-seòrsa:Alba Nuadh
Asal
'S e mamal a tha san asal is tha a choltas car mar each beag le cluasan fada air.
Gleann Canaich
thumb|Gleann Canaich eadar Loch Carrie agus Loch Mullardoch
Asal
Sa chultar
Tha sgeulachdan mu asail cumanta sa Bhìoball. Mharcaich Ìosa asal, nuair a chaidh e gu Ierusalem.
Gleann Canaich
'S e gleann mòr air a' Ghàidhealtachd a tha ann an Gleann Canaich. Tha e mu 18 mìle (29 km) a dh’fhaid eadar cladach siarach Loch an Droma sa cheann an iar agus am baile Canaich sa cheann an ear. Tha Abhainn Canaich a' sruthadh tron ghleann.
Asal
Sa chultar
Roinn-seòrsa:Each Roinn-seòrsa:Mamalan
Gleann Canaich
Beanntan
Tha iomadh beinn suidhichte ri taobh Ghleann Canaich:
Air an taobh dheis m.e.:
Lochan
Tha còig lochan suidhichte air cois Ghleann Canaich: Loch Mullardoch, Loch a' Bhàna, Loch Sealbhanach, Loch Carrie agus Loch Craskie.
Tha uisge lochan eile a' sruthadh don abhainn Canaich cuideachd:
Faisg air Loch Mullardoch:
Faisg air Loch Craskie:
Tha breac-donn a' fuireach ann an Abhainn Canaich agus a lochan.
Cultar
Gu traidiseanta 's e talamh Chlann Siosalach a th' ann an Gleann Canaich, agus dh'fhoillsich Duncan Chisholm clàr ann an 2010 leis an ainm Canaich anns a bheil e a' toirt an luchd-èisteachd air cuairt tron ghleann bho Chanaich gu Loch Mullardoch agus seachad air baile Chraskie. . Seo an dàrna clàr san t-sreath Srath Farair aige.
Faic cuideachd
Roinn-seòrsa:Gleanntan Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Dreagbhod
right|300px|thumb|right|Ceata Cam
'S e reul-bhad fhollaiseach a tha anns an Dreagbhod (Ursa Minor sa Laideann).
Roinn-seòrsa:Reul-bhadan
Guido da Arezzo
B' e neach-ciùil, manach agus teòirigiche ciùil às an Eadailt a bha ann an Guido de Arezzo (neo Guido Aretinus, Guido da Arezzo, Guido Monaco) (991/992–1033). Tha e air fhor mar an innleadair de pongas ciùil ùr-nòsach a chaidh an àite pongas neumach; b' e an teacsa aige, am Micrologus an dara tràchdas a bha sgaoilte is farsaing anns na meadhan aoisean, as deidh an sgrìobhadh aig Boethius. Rugadh e ann an, neo faisg air, Arezzo is chaidh e sna Beinidictich nuair a bha e òg. Air sgàth a chliù ann an ceòl thadhal e Pàpa Beinidict VII anns an Ròimh agus nas fhaide Pàpa Iain XIX. Chaochail e mar abaid ann an Avellano faisg air Arezzo.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ceòl Roinn-seòrsa:Manaich Roinn-seòrsa:Daoine às an Eadailt
1277
MCCLXXVII
Bàsan
Roinn-seòrsa:1270an
Borgh (Siorrachd Chille Chuithbeirt)
‘S e baile beag dùthchasail faisg air Port Aiseig a' Chrìch air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th’ ann am Borgh. Tha e suidhichte aig 69m os cionn ìre na mara, ann am meadhan na roinne Dùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Chille Chuithbeirt ro 1975), eadar Taigh an Rathaid agus Cille Chuithbeirt. Tha e 47km air falbh bho Dhùn Phrìs, 115km bho Glaschu, 59km bhon An t-Sròn Reamhar agus  141km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha dìreach 320 duine a’ fuireach anns a’ bhaile agus 's e Beurla a th' ann a’ chiad chànain aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Achadh nan Càrn, ged an robh Gàidhlig fhathast beò ro 1700. Tha Eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas agus turasachd, leis gu bheil Brighouse Bay mìle neo dhà air falbh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Alba Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh
346
Bàsan
Roinn-seòrsa:340an
Na h-Eileanan Mhaladaibh
'S e dùthaich ann an Àisia a tha anns na h-Eileanan Mhaladaibh neo Maldives 'S e buidheann de dh'eileanan a th' innte. Tha i a’ gabhail a-steach 1,192 eilean, ach tha dìreach 250 eilean ann far a bheil daoine a’ fuireach. Tha iad suidhichte deas air na h-Innseachan anns a’ Chuan Innseanach mu 700 km san àird an iar-dheas Sri Lanca.
'S e an dùthaich as lugha ann an Àisia a th’ ann a-rèir àireamh-shluaigh.
Tha roinn na turasachd gu math làidir anns na h-eileanan, tha 20% den Làn-thoradh dùthchail a' thighinn às a' ghnìomhachas seo. Anns a' bhliadhna 1972 b' e Bandos island resort agus Kurumba Village a chiad bhaile-turasachd a chaidh a thogail an seo.
Ceanglaichean a-mach
thumb|left|180px|Buidhnean de na h-Eileanan Mhaladaibh thumb|250px|right|Baile-turasachd anns na h-Eileanan Mhaladaibh
Roinn-seòrsa:Dùthchannan Roinn-seòrsa:Àisia Roinn-seòrsa:Dùthchannan ann an Àisia Roinn-seòrsa:Àisia a Deas
Dobhair, Alba Nuadh
Tha Dobhair ann an Alba Nuadh faisg air Halafacs.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Sgitheach
Is e an sgìtheach, no craobh-sgeachag, craobh bheag chruaidh driseach. Bha a' chraobh coisrigte do na Ceiltich (mar a bha a' chaorann). Bhitheadh ban-draoidhean a' fuireach ann am beàrn sgìthich. Rachadh daoine mòra a thìodhlacadh le callaid sgìthich.
Nas fhada a-rithis, bhatar a' cleachdadh na duilleig gus sgòrnain goirt a leighiseadh agus bruthadh-fala a srianadh.
Breichin
'S e baile ann an Aonghas ann an Alba an ear a tha ann am Breichinn  (litreachaidhean eile: Breichinn neo Brichin, Beurla: Brechin).
Sgitheach
Dealbhan
left|300px
Breichin
Ann an 2001 bha 7,199 duine a' fuireach an seo.
Sgitheach
Dealbhan
Roinn-seòrsa:craobhan Roinn-seòrsa:leaghas dualchasach Roinn-seòrsa:creideamh dualchasach
Breichin
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Siorrachd Aonghais
Cill Chomhghain
‘S e baile beag dùthchasail faisg air Baile na h-Ùige, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th' ann an Cill Chomhghain (Beurla/Beurla Ghallta: Kirkcowan). Tha e suidhichte aig 51m os cionn ìre na mara, faisg air an Abhainn Bhlaidneach, ann an ceann a tuath leth-eilean na Machrach, eadar Baile Ùr nan Stiùbhartach agus Clachan Ghlinn Lus, air an àirde an iar Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Bhaile na h-Ùige ro 1975). Tha e 294km air falbh bho Obar Dheathain, 108km bho Ghlaschu, 66km bho Dhùn Phrìs agus 146km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. 'S e Beurla agus Beurla Ghallta a th' aig a’ mhòr-chuid dhiubh ann am Port Phàdraig. Tha Eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas agus turasachd. Taobh fhoghlaim, tha bun-sgoil ann ach feumar a dhol dhan àrd-sgoil ann am Baile Ùr nan Stiùbhartach.
Freumhan an Ainm
A rèir eòlaichean fhreumh-fhaclachd, tha e coltach gur ann à cill anns a' Gàidhlig fhèin agus ainm naoimh air choireigin à Èirinn a tha an t-ainm. Nochd a' Ghàidhlig ann an ceann a deas na h-Alba anns an 7mh Linn agus bha an cànan fhathast làidir ann an Siorrachd Bhaile na h-Ùige fhèin anns an 18mh Linn.
Eachdraidh
Chaidh an t-ainm a chlàradh airson a' chiad turas mar Kirkewane ann an 1485. Chaidh an eaglais a chithear an-diugh a thogail ann an 1834. Ràinig an Rèile dhan bhaile ann an 1861, a thug piseach mòr air malairt san sgìre.
Poileataigs
'S ann gu Comhairle Choimhearsnachd Chille Chomhghain fhèin a bhuineas Cill Chomhghain, a ghabhas a-steach sgìre na mòintich gu tuath. Tha 575 duine a' fuireach san sgìre air fad. Tha 16 comhairlichean coimhearsnachd a' riochdachadh na sgìre agus thathar a' cumail coinneamhan na Comhairle gach mìos ann Talla Chomhghain ann an Cill Chomhghain. Tha e a' buntainn dhan uàrd-taghaidh 03 (Meadhan Ghall-Ghàidhealaibh) airson Comhairle na Roinne.
Gnàth-shìde
'S ann ann an sgìre mòran nas blàithe (Cuibheasachd bhliadhnail: 8.3 °C) agus mòran nas fhliche (Cuibheasachd bhliadhnail: 1141mm) an coimeas ris an còrr dhen dùthaich 's a tha Cill Chomhghain. Tha sileadh trom ann, fiù 's fad na mìosan nas tioraim, leis nach eil e idir fad air falbh bhon mhuir air an àirde an iar na h-Alba. 'S e àite Cfb ann an sgèile Köppen-Geiger a th' ann an Cill Chomhghain. Chan eil an t-sneachd idir pailt an seo. Tha diofar mhòr eadar am mìos as fhliche agus am mìos as tioraim: 62mm eadar /an Giblean/an Cèitean (dìreach 65mm) agus an Dàmhair/an t-Samhain (127mm). Fad na bliadhna, bidh an teothachd ann am fiaradh mheadhanach: 11.7 °C.
Còmhdhail
Chan eil seirbheis rèile ann. A dh'aindeoin sin, tha seirbheis bhus a' frithealadh a' bhaile:
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh
Roinn-seòrsa:Siorrachd Bhaile na h-Ùige
Cian-chonaltradh
Freumhan Cian-chonaltraidh
Air taobh cànan tha na freumhan aig cian-chonaltradh simplidh gu leòr. Tha "cian" a' ciallachadh "ag astar" agus "fàd air falbh". Is e a tha ann an "conaltradh" ach cuir teachdairean, o daoine gu daoine - nuair a bhitheas dithis a labhairt le chèile, sin conaltradh. Nuair a bhios daoine a' sgrìobhadh litir ri cuideigin agus ga chuir dha troimhe a' phuist, sin conaltradh. Nuair a bhios dithis a labhairt le chèile air an fhòn, sin conaltradh.
Chan urrainn do dithis a' labhairt mur eil iad còmhla le chèile, ach is urrainnear litir a chur ri cuideigin iomadh mìltean air falbh, fiù 's ann an tìr eile. Is urrainn dhuit, anns a h-aon seagh a labhairt ri cuideigin a tha fada air falbh air fòn.
Saidealan
Roinn-seòrsa:Conaltradh
1278
MCCLXXVIII
Bàsan
Roinn-seòrsa:1270an
Dreuchdan
'S e dreuchd a tha ann an obair a dh' ionnsaicheas cuideigin agus a ni e airson cumail beò. Uaireanan 's e Proifeasan a th' ann.
*
Gävle
'S e baile meadhanach agus port na Suaine a th’ ann an Gävle (IPA: jɛːvlɛ). Tha e suidhichte ann an meadhan na dùthcha aig Inbhir na h-aibhne Gavleån, far a shruthas i dhan Bhàgh Ghävle (Suainis: Gävlebukten) agus dhan Mhuir Bhaltach eadar Uppsala agus Härnösand, anns an sgìre Gävleborgs län, 178km air falbh bho Stockholm, prìomh-bhaile na dùthcha, 265km bho Linköping agus 442km bho Ghöteborg. Tha 98,877 duine a' fuireach ann, 71,033 sa bhaile fhèin. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1413.
960
Bàsan
Roinn-seòrsa:960an
Gävle
Freumhan an ainm
Ged nach eil freumh-fhaclachd an ainm seo cho soilleir tha e coltach gur ann à seann ainm na h-aibhe Gœfle (Gàidhlig: bruach), a tha an t-ainm.
Eachdraidh
Chaidh am baile a chlàradh airson a' chiad turais mar Gävle-ägarna - luchd-seilbh nam bruach - ann an 1413 agus fhuair e a chuid chòirichean a thaobh chìsean agus malairt ann an 1446.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean anns an t-Suain Roinn-seòrsa:An t-Suain
Baile Maol Chaluim
'S e baile ann an Alba a tha ann an Baile Maol Chaluim (Beurla: Balmalcolm). Tha e ann am Fìobha.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Fìobha
An Cuan Sgitheanach
thumb|right|250px|An Cuan Sgitheanach 'S e caolas leathann a tha anns a' Chuan Sgitheanach, a' Chuan Sgìth neo Cuan na Hearadh. Tha e eadar an t-Eilean Sgitheanach agus Leòdhas is na Hearadh (na h-Eileanan a-muigh).
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Linntean na h-Alba Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach
Gini Mheadhan-Chriosach
'S e dùthaich ann an Afraga a tha ann an Gini Mheadhan-Chriosach. Ach tha ainm Gàidhlig eile oirre: neo (Equatorial Guinea sa Bheurla). Tha pàirt den dùthaich suidhichte air tìr mhòr Afraga, ach tha i a’ gabhail a-steach cuideachd na h-eileanan:
Abhainn Hebert
Tha Abhainn Hebert ann an Siorrachd Chumberland, Alba Nuadh.
Achadh an Iúir
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae an Chabháin
Abhainn Hebert
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Eilean Cheap Bhreatainn
Gini Mheadhan-Chriosach
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Dùthchannan Roinn-seòrsa:Afraga Roinn-seòrsa:Meadhan Afraga
Pontarddulais
Tha am baile Pontarddulais ann an Abertawe, a' Chuimrigh. Tha e 40.4 mi (65.0 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 168.4 mi (270.9 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 6047 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 1910 (31.6%) rugadh 89% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Abertawe Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Machynlleth
Tha am baile Machynlleth ann am Powys, a' Chuimrigh. Tha e 81.9 mi (131.8 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 174.9 mi (281.5 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 2168 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 1119 (51.6%); rugadh 68% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Tha Slighe Costa na Cuimrigh a' dol tron bhaile.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Powys Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
347
Bàsan
Roinn-seòrsa:340an
961
CMLXI
Bàsan
Roinn-seòrsa:960an
Cath
right|250px|Waterloo le Sadler
Faic cuideachd
Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:Poileataigs
Cnoc a' Bhiobaill
Tha Cnoc a' Bhiobaill (Bible Hill) ann an Siorrachd Cholchester, Alba Nuadh.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Coire Bruig
Tha Coire Bruig sa taobh-a-tuath na h-Alba eadar Sealltainn agus na h-Eileanan Siar. Se cuan domhainn agus garbh a tha ann.
Roinn-seòrsa:muir
Belleville, Ontario
S' e am baile-mor anns an ceàrn Ontario, agus dùthaich Canada. Tha 49,454 sluagh aige, agus tha am farsaingeachd air 247.21km² aige. Tha e fear-dìleas roinn anns an Ontario. Tha e aig an Abhainn Moira is an Quinte Bagh.
Cille Chùithbeirt
Eachdraidh
Tha baile air a bhith ann an seo iomadach linn ron 12mh Linn nuair a stèidheachaidh abaid, a chaidh atharrachadh gu eaglais san 16mh Linn. Chaidh a chlàradh airson a' chiad turas ann an 1291 mar Kirkcutbrithe. Fhuair Cille Chùithbeirt a chuid chòirichean bhon Righ Seumas II ann an 1453 ach do thogadh toll-bùtha is crois a' mhargaidh agus gus 1625. Chaidh am baile a chuairteachadh leis na Sasannaich ann an 1547, ach cha do ghèill muinntir a' bhaile idir. Thog Tòmas MacGilleFhaolain caisteal ri taobh a' chidhe ann an 1570, a chaidh a choileanadh mu dheireadh thall ann an 1585. Tha beul-aithris a' cumail a' dol gun do chuireadh gu bàs bana-bhuidseach à Baile MhicIllFhaolain an seo, tè air an robh Eilispidh NicEòghain, ann an 1698 agus gun do thìodhlacadh i taobh a-muigh na cille an seo. Bha luchd-ealaine mar Edward Atkinson Hornel agus George Henry, a bhuineadh dhan bhuidhinn ealain na Balaich à Glaschu, nan thàmh an seo bho mu 1880 gu ruige mu 1910, rud a thugadh cliù dhan bhaile air sàilleabh an chuid obrach san sgìre. Bha ceannard na bhuidhne, James Paterson, a' fuireach faisg air làimhe anns a' Mhòine Naomh cuideachd. Stèidheachadh loidhne-rèile eadar Dùn Phris agus Cille Chùithbeirt ann an 1864 ach dhùineadh an seirbheis ann an 1965. Chaidh sealladh neo dhà às an fhilm Wickerman fhilmeadh an seo ann an 1973.
Tachartasan
Bidh mòran dhe fhèis a' gabhail àite tron bhliadhna san sgìre: Fèis Chiùil Wickerman san Iuchar ann an Dùn Droighnein, Fèis Chiùil Jazz san Ògmhios agus Fèis Òrain sa Chèitean. A bharrachd air sin, tha iomadach ghnìomhachas ann cuideachd: taighean-seinnse agus gallaraidhean-ealaine.
Siorrachd Chumberland
right|200px right|200px
Cille Chùithbeirt
Iomraidhean
"15.Post Office In Kirkcudbright" Hours of Operation "16.Post Office"
Siorrachd Chumberland
Tha Siorrachd Chumberland ann an Alba Nuadh. Se Amherst am prìomh-bhaile.
Clachan
Roinn-seòrsa:Siorrachdan na h-Alba Nuadh Roinn-seòrsa:Alba Nuadh
962
CMLXII
Bàsan
Roinn-seòrsa:960an
Cille Chùithbeirt
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Alba Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh
Odd Hassel
B' e ceimigear agus fiosaigiche à Nirribhidh a bha ann an Odd Hassel (Christiania 17 an Cèitean 1897–Oslo 11 an Cèitean 1981).
Rugadh e ann an Oslo is ann an 1915, chaidh e dhan Oilthigh Oslo. Rannsaich e còmhla ri Kazimierz Fajans ann am Munich is sgrìobh e a theusais aig Oilthigh Bherlin. Thill e do dh'Oslo far an do rannsaich e ceimigeachd neo-fhàs-bheairteach is co-chruthachd (conformation) nam moileciuilean fhàs-bheairteach. Dh'fhoillsich e a chiad toraidhean rè an dàrna Cogadh, nuair a chur na Nàsaich e ann an grèim. Chaidh a shaoradh ann an 1944. San 50an rannsaich e co-thàthadairean aiseag teairrds.
Urraman
Chaidh Òraid Hassel Chomann Ceimigeachd Nirribhidh ainmicheadh air. Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 1969 airson obrach air co-chruthachd, còmhla ri Derek H. R. Barton.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Daoine à Nirribhidh
Comann Camanachd Taigh an Uillt
'S e Sgioba iomain o Thaigh an Uillt, Siorrachd Earra-Ghaidheil, Alba a tha ann an Comann Camanachd Taigh an Uillt.
Roinn-seòrsa:Sgiobaidhean iomain
1279
MCCLXXIX
Bàsan
Roinn-seòrsa:1270an
Cat
'S e mamal feòil-itheach a tha ann an cat (Felis catus neo Felis silvestris catus ). Tha iad a' seilg luch is radan agus tha iad sùbailte is math air leum. Bidh iad a' cadail gu minig, agus airson ùine fada.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Cat Roinn-seòrsa:Mamalan Roinn-seòrsa:Peataichean
Joy Dunlop
Tha Joy Dunlop na neach-ciùil, seinneadair agus dannsair-cèim às a' Choingheal ann an Earra-Ghàidheal, Alba.
Withi Gill
'S e beinn ann an Arcaibh, Alba a th' ann an Withi Gill.
Joy Dunlop
Ceòl
Tha Joy air iomadh duais a chosnadh agus bidh i a' siubhal air feadh na Rìoghachd Aonaichte, na Roinn-Eòrpa, Canada, Sealainn Nuaidh agus nan Stàitean Aonaichte. Chaidh ainmeachadh mar 'Sheinneadair Gàidhlig na Bliadhna" aig Duaisean Ceòl Dùthchasach na h-Alba 2010 is 2011, agus choisinn i 'Duais Dùthchais' Fatea an 2010. Bhuannaich i bonn òir a' Chomainn Ghàidhealaich aig Mòd Nàiseanta Rìoghail 2010. Bhuilicheadh na h-urraman Seinneadair Dùthchasach Pan-Cheilteach na Bliadhna agus Sàr-dhannsair Pan-Cheilteach Eadar-nàiseanta oirre an 2015 - b' ise a' chiad neach a-riamh a bhuannaich san dà roinn-sheòrsa.
Withi Gill
Suidheachadh
Tha e suidhichte ann am meadhan an eilean Hòigh ann an Arcaibh. Tha e 362m (1188 troigh) de dh'àirde. 'S e Knap of Trowieglen a mhàthair-mhullaich aige; tha e tuath air Withi Gill. Air mullach na beinne chithear càrn a bhios a' sealltainn a' phuing as àirde. Cuideachd tha tòrr lochan beaga air mullach na beinne.
Joy Dunlop
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Gàidhlig Roinn-seòrsa:Seinneadairean Gàidhlig Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Withi Gill
Suidheachadh
Air sgàth 's gu bheil àirde nam beann ag atharrachadh tro ùine, tha buidhnean eadar-dhealaichte gam measach bho àm gu àm. Rinneadh an t-ath-sgrùdadh mu dheireadh air Withi Gill san 20 am Faoilleach 2012 agus chaidh na tomhasan a chruinneachadh air an liosta a tha ri fhaighinn air an làrach-lìn "Database of British and Irish hills".
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Beanntan ann an Arcaibh
23 an Giblean
'S e 23 an Giblean an 113mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (114mh ann am bliadhna-leum). Tha 252 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Sigmundur Davíð Gunnlaugsson
'S e neach-poileataigs à Innis Tìle a th' ann an Sigmundur Davíð Gunnlaugsson (IPA: sɪɣmʏntʏr ˈtaːvið ˈkʏnlœixˌsɔːn). Rugadh e air 12 am Màrt 1975 ann an Reykjavík. Tha esan a-nis na bhall Miðflokkurinn, fòrsa beag san Alþingi. Chaidh a thaghadh dhan Alþingi airson a' chiad turais ann an 2009. Bha Gunnlaugsson na fhorsætis­ráð­herra (Gàidhlig: Prìomh-mhinistear) eadar 2013 agus 2016 airson Framsóknarflokkurinn (Gàidhlig: Am Pàrtaidh Adhartach), ach b' fheudar dha an dreuchd agus am pàrtaidh fhàgail air sgàth 's gun do nochd ainm anns na Panama Papers, sgàinneal mòr maoineachaidh. Fhuair e a chuid foghlaim aig Menntaskólinn í Reykjavík agus Oilthigh Innis Tìle (Innis-Tìlis: Háskóli Íslands).
23 an Giblean
Tachartasan
thumbnail|[[J. M. W. Turner: Losgadh Taigh Pàrlamaid, Lunnainn]]
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Sigmundur Davíð Gunnlaugsson
Caibineit Ghunnlaugsson
Seo, mar a leanas, liosta nan daoine a ghabh pàirt ann an caibineit fhad 's a bha Gunnlaugsson os cionn an riaghaltais. Tha iad a' buinntinn uile gu Framsóknarflokkurinn agus Sjálfstæðisflokkurinn:
Loch Craskie
thumb|Loch Craskie
'S e loch beag ann an Alba a tha ann an Loch Craskie. Tha e suidhichte air a' Ghàidhealtachd ann an Gleann Canaich iar air Canaich. Tha an loch mu 1/6 mìle (263 m) a dh'fhad agus tha e cho mòr ri 4.4 acair (1.8 ha). Tha bàrr uisge an locha mu 154 meatair os cionn na mara. Tha uisge Loch Craskie a' sruthadh do Abhainn Canaich. Tha breac-donn a' fuireach ann an Abhainn Canaich agus a lochan.
Dealbhan
Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba
Caolas Earra-Ghàidheal
Tha Caolas Earra-Ghàidheal (Beurla: Argyle Sound) ann an Siorrachd Yarmouth, Alba Nuadh.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Maes-car
Tha am baile Maes-car ann am Powys, a' Chuimrigh. Tha e 35.4 mi (56.9 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 148.7 mi (239.3 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 937 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 225 (24.0%); rugadh 69% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Bàta-iasgaich
right|thumb|Bàta-iasgaich
Maes-car
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Powys Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Bàta-iasgaich
Tha bàta-iasgaich na bhàta às am bi daoine ag iasgach.
Nì cuid astar mòr, m.e. iasgaichidh bàtaichean Ruiseanach anns a’ Chuan Siar, agus bàtaichean Coirianach anns a’ Chuan a Deas.
Roinn-seòrsa:Bàtaichean
Charlestown
'S e baile ann an Alba a tha ann an Charlestown. Tha e ann am Fìobha.
Chaidh a chruthachadh le Charles Bruce, an còigeamh Iarla Eilginn, anns na 1750an is na sràidean ann an cruth a thùs-litrichean, CE.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Fìobha
963
963
Bàsan
Roinn-seòrsa:960an
An t-Eilean Sgitheanach
Tha an t-Eilean Sgitheanach (far-ainm: Eilean a' Cheò) na laighe an iar air tìr-mòr siorrachdan Inbhir Nis agus Rois agus dealaichte bhuapa le caolas cumhang ris an canar An Linne Shlèiteach.
’S e seo an t-eilean as motha air taobh siar na h-Albann, ach a-mhàin Leòdhas agus na Hearadh ann an Innse Gall. Canar cuideachd “Eilean a' Cheò” mar far-ainm air. Chan eil an t-Eilean Sgitheanach idir ’na phàirt de “Innse Gall”, oir chan eil an t-ainm sin a’ toirt a-steach ach na h-eileanan a-muigh.
’S e eilean mòr a th' ann - 1,656.25 cilemeatair ceàrnach. Ann an 2011 bha 10,008 duine a' fuireach anns an eilean agus mar sin dh'fhàs àireamh muinntir an eilein bho 9,232 duine anns a' bhliadhna 2001.
Cruth is clàr an eilein
Tha an t-Eilean a tuath air a' cheum latitude 57, agus tha an 6mh ceum longitude a' ruith ach beag tro a mheadhan; nì a tha a' leigeil ris dhuinn gu bheil àird a' mheadhan latha 24 mionaidean an dèidh meadhan-latha Ghreenwich. Tha e mu 50 mìle a dh' fhaid, ach chan eil bad dheth nas fhaide na ceithir mìle bhon mhuir. Tha e aig a leathad 24 mìle de thalamh tioram a leud.
Ann an cumadh, tha an t-Eilean Sgitheanach mar ghiomach mòr le a spògan gobhlach sìnte mach tro chuan na Maoile. Is e an gnè creige a tha fon uachdair a dh'fhàg an cumadh sin air. Tha cruth an eilein le a lochan eangach mara, agus a chlàr, le a bheanntan 's a dhromannan nam fianais gus an latha an-diugh air tachartasan linntean milleanan bliadhna air ais.
Cruinn-eòlas
Bha an t-Eilean ceangailte ri tìr-mòr nuair a bha àrd-thìr Chailleann ag èirigh bho dhoimhne chuain gu bhith na h-aonaichean àrda. 'S iad beanntan a' Chuilthinn Dhuibh na tha air fhàgail dhuinn de na chruaidhich anns na glomhasan mòra a bh' ann roimhe. 'S iad beanntan a' Chuilthinn Dheirg na tha air fhàgail den taomadh creig leaghte mar ghranaid. Bha an taomadh sin cho cumhachdach gun do thog e Blàbheinn às a bun.
Bha sgaoiltichean eile ann de chreig leaghte mar làbha ris an canar "Basalt". Tha dà thrian a tuath den eilean còmhdaichte le 'basalt'. 'S e sin as adhbhar gu bheil grunnd an eilein cho torach oir leigidh i an t-uisge troimhpe agus brisidh i na mìn-thalamh a tha fìor mhath airson feurach is talamh-àitich.
Tha leac an eilein anabarrach measgaichte leis mar a chaidh na dithean creige a b' aosta a bha nam bonn den eilean is an leac aoil a bhristeadh, 's a shadadh 's a lùbadh is fhilleadh. Chì sin gu h-àraidh ann an cuid de Sgìrean an t-Sratha is Shlèite.
'S e Sgurr Alasdair a’ bheinn as àirde san eilean - 993 meatair (3,257 troigh).
An Aimsir
Tha beanntan an eilein cho tric còmhdaichte le smùidrich mhìn uisge, is gur dara h-ainm dha Eilean a' Cheò.
Tha an aimsir tlàth ach tais, is a' ghaoth rudeigin làidir, gu h-àraidh ann an Tròndairnis agus Bhatairnis. Chan eil na h-àitean sin cho fasgach ris a' chuid mhòr den eilean, agus tha na croitean an sin ri aghaidh na mara agus rudeigin àrd agus lom.
Tha Sgìre Shlèite agus gu h-àraidh sìos an Àird, nas tiorma na an còrr dhen eilean, oir tha beanntan a' Chuilthinn a' toirt mòran den uisge às a' ghaoith san dol seachad dhi. An dèidh sin, tha suas ri 60 òirleach a' tuiteam san àite as tiorma den eilean.
An Talamh
Tha an t-eilean a bhith a' faighinn na h-uiread de dh'uisge na adhbhar air a' mhòr-chuid den talamh-àitich a bhith fo fheur, oir tha am foghar mì-chinnteach agus gu tric tha am bàrr fadalach agus duilich a chaoineachadh. Ged a tha cuid de mhaith na talmhainn a' falbh leis na dòirtidhean uisge, tha fàs mòr feòir air a' chòmhnard agus mòran bheathaichean gan cumail.
Nithean a bheir buaidh air na siantan
Leis an eilean a bhith eadar na ceuman latitude 57 is 58, bhiodh dùil ri aimsir chuimsich, gun i a bhith ro fhionnar no ro theth; oir chan eil uiread de theas na grèine a' ruighinn air 's a tha a deas no cho beag 's a tha a tuath. Ach tha buaidhean eile ann a tha a' dèanamh na h-aimsir cunbhalach is tlàth mar a tha:
Port Rìgh
'S e Port Rìgh am prìomh-bhaile, agus is e cuideachd am baile as motha a th’ anns an eilean. Tha cala Phort Rìgh, leis na taighean daithte timcheall air, gu math tric ri fhaicinn air cairtean-puist. Tha cuid aig ràdh gun deach am baile ainmeachadh an dèidh do Rìgh Seumas V tadhal sa bhliadhna 1540. Ach tha cuid eile ag ràdh nach e Port Rìgh ach Port Ruighe an t-ainm a bh’ ann bho thùs.
Ainmean an eilein
Canar gun tàinig an t-ainm bhon Ghàidhlig (“eilean sgiathach”), neo bhon fhacal sean Lochlannais: Skuyö, a tha a’ ciallachadh: “Eilean fo sgothan”. Ach tha Arne Kruse a’ cur ’nar cuimhne gu bheil Sketis Nesos sa Laideinn bho Ptolemy san 2mh Linn, fada ro linn nan Lochlannach, agus gu bheil Sci agus Sceth san t-Seann-Ghàidhlig. Tha e ag ràdh gur ann às a sin a thàinig an t-ainm Seann-Lochlannais, Skíð; gu bheil an dà chuid Seann-Lochlannais agus Seann-Ghàidhlig a’ ciallachadh “sgoilte” agus gur dòcha gun tàinig sin bho na lochan fada mara a tha a’ sgoilteadh an eilein air an taobh siar.
Bho shean, chanadh na bàird An Clàr Sgìth ris an eilean, agus gus an latha an-diugh canar An Cuan Sgìth ris a' mhuir eadar e agus an t-Eilean Fada. Tha am facal Sgith a' ciallachadh 'geàrrte' no 'sgiathach' no 'eangach'. Aon sùil air a' mhapa agus chì sinn cho freagarrach agus a tha an t-ainm. Mar a thuirt a' bhana-bhàrd, Màiri nan Òran:
Bha an t-eilean an sealbh nan Lochlannach eadar an 9mh linn agus an 12mh linn AC. thumb|250px|Sgurr Alasdair (an tè as àirde dhiubh)
Eaconamaidh
thumb|right|[[Caisteal Dhùn Bheagain]] Tha àiteachas (gu seachd àraid croitearachd), obair-ealain, gnìomhachas uisge-beatha agus an ròinn turasachd glè chudromach a thaobh bith-beò muinntir an eilein.
Àiteachas
Tha gu bhith 2000 croit (no "lotaichean" mar a chanadh na Sgitheanaich riutha) san eilean, ach chan eil ach mu 100 dhiubh a tha mòr gu leòr airson a bhith beò asta.
Gnìomhachas uisge-beatha
Tha taigh-staile mòr Talasgair ann. Cuideachd tha Mac-na-Mara, Tè bheag nan Eilean agus Poit Dhubh, uisge-beatha pòsta, air an reic ann an Eilean Iarmain ann an Slèite.
Roinn turasachd
As t-samhradh thig mòran luchd-turais don eilean seo. Tha an t-Eilean Sgitheanach cliùiteach airson na seallaidhean brèagha, m.e.: Tha iomadach seann chaisteil rim faicinn, m.e:
Tha taigh-tasgaidh mu dhualchas nan eilean agus croitearachd ann an ceann a tuath an eilein, aig Cille Mhoire.
Tha beathaichean fiadhaich, m. e. an iolaire-bhuidhe, an iolaire-mhara agus a' bhiast-dhubh fhathast bitheanta is rim faicinn anns an Eilean Sgitheanach.
Tha a' cholaiste Gàidhlig Sabhal Mòr Ostaig suidhichte ann an Slèite, ann an ceann a deas an eilein.