cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Freeman Dyson
Rugadh e ann an Crowthorne 15 an Dùbhlachd 1923 is b' e an co-ghleusaiche George Dyson a bha ann an athair. Bha e na sgoilear aig Colaiste Winchester aig an aon àm ri Christopher Longuet-Higgins, a bhràthair Michael Longuet-Higgins agus James Lighthill. Chaidh e gu Oilthigh Chambridge nuair nach robh e ach 17 bliadhna a dh'aois ach bhris an cogadh agus obair le Feachd Rìoghail an Adhair a-steach air a fhoghlam ann am matamataig. Mhair e aig Oilthigh Chambridge gu ruige 1947 nuair a chaidh e gu Oilthigh Cornell agus an sin dh'obair e aig an Institute for Advanced Study ann am Princeton, Jersey Nuadh fad a bheatha seach dà bhliadhna aig Oilthigh Bhirmingham. Cha do chuir e crìoch air a thràchdas. Ann am Princeton dh'obair e air eileagtro-dinimigeachd agus pròiseactan eile mar Pròiseact an t-Sealgair, plana airson luing-fhànais a chleachdadh cumhachd bho bhomaichean niùclasach. Bha e cuideachd an sàs ann an sgrìobhadh leabhraichean saidheansail airson a' mhòr-shluaigh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine à Sasainn
Reichsmarine
B' e an Reichsmarine cabhlach nàiseanta na Gearmailte gu deireadh an dàrna chogaidh mhòir.
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Sgreapadal
thumb|Sgreapadal a Deas
'S e làrach baile fuadaichte ri taobh an iar anns an Eilean Ratharsair a th' ann an Sgreapadal.
Eachdraidh a' bhaile
Chaidh Sgreapadal fhàsach còmhla ri 11 baile eile eadar 1852 agus 1854, nuair a bha George Rainy na shealbhaiche Ratharsair: Eighre, Suidhisnis, Na Feàrnaibh Iarach, Na Feàrnaibh Uarach, Leac, Hallaig Uarach, Hallaig Iarach, An Caisteal, Sgreapadail a Tuath, Sgreapadail a Deas, Manish agus Doiredomhain.
Sgreapadal ann am bàrdachd
a cheart cho bòidheach ri Hallaig."
An uair sin tha e a' toirt dealbh air na thachradh ann an Sgreapadal aig Àm nan Fuadaichean: "Dh’fhag Rèanaidh Sgreapadal gun daoine,
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean fàs Roinn-seòrsa:Ratharsair
1360an
Roinn-seòrsa:14mh linn *
51
Is dòcha gu bheil thu a' lorg 1951
Bàsan
Roinn-seòrsa:50an
Iain Rothach
Bha Iain Rothach ( 10 Dùbhlachd 1889 - 16 An Giblean 1918) ’na shaighdear agus ’na bhàrd Gàidhlig, bho Shuardal ann an Leòdhas. John Munro a bh’ air sa Bheurla ach sgrìobh e fon ainm Iain Rothach. Fhuair e MA bho Oilthigh Obar Dheathain ann an 1914. Fhuair e am Military Cross anns a’ Chogadh Mhór ’s e a’ sabaid còmhla ris an 7mh Cath de na Sìobhortaich. Chaidh a mharbhadh trì làithean às déidh sin air 16 an Giblean 1918.
Sgeul-beatha
Rugadh Iain "Beag" Rothach ann an 1889 ann an Suardail, Leòdhas, agus chaidh a thogail ann an Aiginis. Fhuair e foghlam ann an Sgoil a' Chnuic agus bha e 'na "pupil-teacher" anns an sgoil. A-rèir Murchard Moireach, a charaid, bha e glè mheasail air bàrdachd Shakespeare. Nuair a thàining rian nam pupil teachers gu crìoch, chaidh e do Sgoil MhicNeacail ann an Steòrnabhagh airson trì bliadhna. As dèidh do Rothach Sgoil MhicNeacail fhàgail, fhuair e MA bho Oilthigh Obar Dheathain ann an 1914 agus bha e airson a bhith na mhinistear. Nuair a thòisich An Cogadh Mòr, ghabh e anns an arm gun dàil. Bha e a’ sabaid còmhla ris an 7mh Cath de na Sìobhortaich, gu h-àraid anns an Fhraing. Fhuair e àrdachadh gu 2na morair-ionaid anns an Òg-Mhìos 1916. Choisinn e Crois a' Mhìlidh air an 13 An Giblean, 1918. Chaochail e air 16 An Giblean 1918 anns an Fhraing.
Bàrdachd
Nuair a bha Iain Rothach aig Sgoil MhicNeacail, chuir Àrd-cheann na sgoile, W. G. MacGileabairt (Gibson) co-fharpais bàrdachd air dòigh, agus bha Herbert Grierson, ollamh aig Oilthigh Obair Dheathain, na bhritheamh on taobh a-muigh. Rinn Iain Rothach ealaidh sa Bheurla ann an dubh-rannaidheachd air Eilean Leòdhais, agus thuirt Grierson gun chuireadh e iongnadh mòr air nan rugadh bàrd nas fheàrr ann an Leòdhas a-riamh.
Cha do mhair ach dòrnan beag de na dàin a sgrìobh e. Mhol Ruaraidh MacThòmais gu sònraichte dà dhiubh: "Ar Tìr, 's Ar Gaisgich a Thuit sna Blàir", agus "Air Sgàth nan Sonn". Thathar ag ràdh gur e Iain Rothach a' chiad bàrd Gàidhlig ùr-nòsach.
Ar Gaisgich a Thuit sna Blàir
S iomadh fear àlainn òg sgairteil,
tric le ceum daingeann làidir,
ceum aotrom, glan, sàil-ghlan,
dhìrich bràigh nam beann mòra,
chaidh a choinneamh a’ bhàis -
tric ga fhaireach’ roimh-làimh -
a chaidh suas chum a’ bhlàir;
‘s tha feur glas an-diugh ‘fàs
air na dh’fhàg innleachdan nàmh,
Richard Fred Heck
B' e ceimigear às na Stàitean Aonaichte a bh' ann an Richard Fred Heck.
Iain Rothach
Bàrdachd
innleachdan dhubh-sgrios an nàmh a chòrr dheth.
Richard Fred Heck
Tha e ainmeil airson an iom-obrachadh Heck.
Adhamh MacFhearghais
B' e feallsanaiche, leabharlannaiche agus eachdraiche a bh' ann an Adhamh MacFhearghais (Beurla: Adam Ferguson) (20 an t-Ògmhios 1723 – 22 an Giblean 1816). Thathar ag ràdh gur e "athair sòiseo-eòlais nua-aimsireil" a bh' ann an Adhamh MacFhearghais.
Bairrfhionn
'S e ainm Gàidhlig a th' ann am Bairrfhionn. 'S e ainm baistidh fireann a th' ann. Chan eil cruth na Beurla air an ainm seo.
Adhamh MacFhearghais
Beatha
Rugadh e ann an Lag an Ratha ann an Athall. Bha Gàidhlig aige. Bha a athair na mhinistear ann an Eaglais na h-Alba. Fhuair e foghlam ann an sgoil-pharaiste Lag an Ratha, ann an sgoil-ghràmair Pheairt agus ann an Oilthigh Dhùn Èideann is Oilthigh Obair Dheathain. Ann an Dùn Èideann, chuir e aithne air Ùisdean Blair, Alasdair Carlyle agus daoine eile a bha 'n sàs ann an Soillseachadh na h-Alba.
Bairrfhionn
Bunachas
Is dòcha gur e cruth eile dhen ainm Barra a th' ann am Bairrfhionn.
Adhamh MacFhearghais
Beatha
O chionn 's gun robh Gàidhlig aige, fhuair e dreuchd mar leas-mhinistear-feachd aig 43mh rèisimeid, "Am Freiceadan Dubh", ged nach do chuir e crìoch air a cheum ann an diadhaireachd. Bha e còmhla ris an rèisimeid gu ruige 1754. Às dèidh sin, dh'fhàg e an t-Arm agus chuir e roimhe a bhith na sgrìobhadair làn-thìde. Bha e a' fuireach ann an Leipzig anns a' Ghearmailt, thill e a Dhùn Èideann agus ann an 1757, fhuair e obair mar leabharlannaiche aig Roinn nan Tagraichean. A dh'aithghearr, fhuair e obair eile mar oide-ionnsachaidh do theaglach Iarla Bhòid. Bho 1759, bha MacFheargais na àrd-ollamh ann am feallsanachd nàdarra aig Oilthigh Dhùn Èideann. Ann an 1764, chaidh a ghluasad gu feallsanachd-inntinn agus beus-eòlas.
Bairrfhionn
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ainmean Gàidhealach
Adhamh MacFhearghais
Ceanglaichean a-muigh
MacFhearghais, Adhamh Roinn-seòrsa:Gàidheil MacFhearghais, Adhamh
Sgùrr nan Each (Fanaich)
Mar as trice bithear a' dèanamh air a' bheinn seo bhon lùib san rathad A832 faisg air Bràigh Mhòr. Dh'fhaodadh coiseachd tron ghleann iar den bheinn dhan bhealach agus an uair sin ga dhìreadh bhon iar agus a' leantainn an droma dhan mhullach. 'S e an dàrna mullach a ruigear am fìor mhullach. Dh'fhaodadh an uair sin dol air ais air an druim agus ga cheangal le Sgùrr nan Clach Geala agus Meall a' Chrasgaidh. Air neo dh'fhaodadh a' chuairt a dhèanamh an rathad eile
Cabhlach na Gearmailte
thumb|Suaicheantas cabhlaich na Gearmailte
Chris Pendergast
'S e cluicheadair ball-coise a tha ann an Christopher-Paul Peadar de Piondárgas BA PGDE (Gaeilge: Criostóir Pól Peadar de Piondárgas), far-ainm: Chris Pendergast (Gaeilge: Crios de Piondárgas). Rugadh e san 19 an Gearran, 1986 ann am Baile a' Ghobhainn, Glaschu.
Roinn-seòrsa:Cluicheadairean Ball-coise Roinn-seòrsa:Ball-coise Albannach Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Sgùrr nan Each (Fanaich)
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd Roinn-seòrsa:Frìth Fanaich
Iain Rothach
Ceanglaichean a-muigh
Iain Rothach Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Richard Fred Heck
Beatha
Rugadh e ann am Massachusetts is bha e na oileanach ann an Oilthigh Chalafòrnia, Los Angeles far an do sgrìobh e an tràchdas aige fo Saul Winstein.
Gleann Comhann
'S e gleann air a' Ghàidhealtachd a tha ann an Gleann Comhann. Tha e suidhichte air àird a deas Loch Abar. Tha e mu 16 cilemeatair air fad. Canar gur e aon de na h-àiteachan as bòidhche a tha ann an Alba. Tha e na phàirt dhen National Scenic Area air a bheil an t-ainm "Beinn Nibheis is Gleann Comhann". 'S e A' Chàrnaich a tha air a' baile bheag ann an Gleann Comhann. Tha an gleann ainmeil airson Murt Ghlinne Comhainn ann an 1692, mar sin canar luchd na Beurla "Glen of Weeping" ris uaireannan. Ach tha ainm an àite nas sine na am fear-ainm seo. Tha dòighean sgrìobhadh eadar-dhealaichte ann cuideachd: Gleann Comhan neo Gleanna Comhan Chaidh cuid filmichean a chruthachadh ann an Gleann Comhainn, mar eisimpleir: "Braveheart", "Rob Roy" (mu Rob Ruadh MacGriogair) agus "Harry Potter and the Prisoner of Azkaban".
Richard Fred Heck
Beatha
Dh'obraich e agus thionnsgail e cuplachadh catailiseach aig Hercules, companaidh ann am Wilmington, Delaware gu ruige 1971, nuair a chaidh e na ollamh ann an Oilthigh Dhelaware.
Gleann Comhann
Is e Sgòrr na Cìche no "Pap of Glen Coe" sa' bheurla a tha air a' bheinn as àirde sa' bhaile agus tha i gu math ainmeil do choisichean. Tha Glean Comhann suidhichte ri taobh locha air a bheil "Loch Lìobhan" agus air an loch tha trì eileanan beaga, chaidh tè (Eilean Munde) a chleachdadh mar chladh anns an 17mh agus 18mh linn agus air an eilean lorgar uaigh an t-seann cheannaird a chaidh a thìodhlachadh ann san 18mh linn. Tha Loch Lìobhan a' co-aomadh leis An Linne Dhubh a tha a' dol seachad air a' Ghearasdan.
Richard Fred Heck
Urraman
Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 2010 còmhla ri Ei-ichi Negishi agus Akira Suzuki airson tar-chuplachaidh le catailis aig paladium ann an co-thàthadh fhàs-bheartach.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Cabhlach na Gearmailte
Ann an 1995 chaidh e na phàirt den Bundeswehr, no Arm na Gearmailte.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Gleann Comhann
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Gleanntan Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas na h-Alba
Brae of Moan
'S e beinn ann an Arcaibh, Alba a th' ann am Brae of Moan.
Suidheachadh
Tha e suidhichte ann an aig ceann an iar-thuath an eilean Romhsaigh. Tha e 122m (400 troigh) de dh'àirde. Chan eil dad sònraichte ann air mullach na beinne a bhios a' sealltainn a' phuing as àirde. Tha a' phuing as àirde mu 4m san iar-dheas dhen lic thriantanachd. Air sgàth 's gu bheil àirde nam beann ag atharrachadh tro ùine, tha buidhnean eadar-dhealaichte gam measach bho àm gu àm. Rinneadh an t-ath-sgrùdadh mu dheireadh air Brae of Moan san 20 am Faoilleach 2012 agus chaidh na tomhasan a chruinneachadh air an liosta a tha ri fhaighinn air an làrach-lìn "Database of British and Irish hills".
'S e Blotchnie Fiold a mhàthair-mhullaich a tha suidhiche san ear-dheas air Brae of Moan.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Beanntan ann an Arcaibh
52
Is dòcha gu bheil thu a' lorg 1952
Bàsan
Roinn-seòrsa:50an
Seán de Briotún
B' e taoiseach Phoblachd na h-Èireann agus riochdaire dioplòmasach a tha ann an  John Gerard Bruton   (Gaeilge: Seán de Briotún). Rugadh e san 18mh, an Cèitean 1947 ann an Dún Búinne, Contae na Mí. Tha e na bhall den phàrtaidh Fine Gael agus bha e na thaoiseach eadar 1994 is 1997.
Roinn-seòrsa:Daoine à Èirinn Roinn-seòrsa:Taoisigh na h-Èireann
Henri Victor Regnault
B’ e ceimigear Frangach a bh’ ann an Henri Victor Regnault.
Rugadh e air an 19mh am Faoilleach 1878 ann an Aachen, a' Ghearmailt, ach dh’imrich e don Fhraing nuair a bha e ochd bliadhna a dh’aois. Bha e ag obair còmhla ri Justus von Liebig.
Chaochail e san 21a, an t-Iuchar 1810.
Tha e ainmeil air sgàth na h-obrach aige airson gas.
Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Daoine às an Fhraing
Audrey Hepburn
B' e cleasaiche à Sasainn a bha ann an Audrey Hepburn neo Audrey Kathleen Ruston (A' Bhruiseal 4 an Cèitean 1929–Tolochenaz, An Eilbheis, 20 am Faoilleach 1993). Seo cuid de na filmichean aig an robh i a' cluich:
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte Roinn-seòrsa:Sasainn Roinn-seòrsa:Daoine às an Eilbheis Roinn-seòrsa:Daoine às a' Bheilg Roinn-seòrsa:Cleasaichean nam film
1370an
Bha na 1370s, sa 14mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 1370 is 31 an Dùbhlachd 1379. Se na ciad deich-bliadhna den linn
Roinn-seòrsa:14mh linn *
Gleann Comhann (baile)
thumb|Gleann Comhann, air a bheulaibh tha an gleann ri fhaicinn. 'S e Gleann Comhann no A’ Chàrnaich an t-aona baile a tha ann an Gleann Comhann. Tha e suidhichte air àird an iar- dheas na glinne  far a bheil  Abhainn Chomhan a' struthadh dhan Loch Lìobhann. Tha e suidhichte ann an Earra-Ghàidheal.
Ri taobh an A82 tha "Ionad Luchd-tadhail Glinne Chomhain" a tha aig Urras Nàiseanta na h-Alba.
Gòmastra
'S e eilean ann an Earra-Ghàidheal, Alba a th' ann an Gòmastra (Lochlannais: "Goðrmaðray", Beurla: Gometra). Tha an t-eilean aig Roc Sandford. Tha e suidhichte ri taobh Ulbha agus tha drochaid a' ceangal an dà eilein.
Pen-coed
Tha am baile Pen-coed ann am Pen-y-Bont ar Ogwr, a' Chuimrigh. Tha e 14.3 mi (22.9 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 145.0 mi (233.3 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 8868 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 1004 (11.3%); rugadh 84% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Gòmastra
Ged a dh'adhbharaich na planaichean connspaid anns an eilean ann an 2012 fhuair Companaidh Bradain na h-Alba cead airson tuathanas-èisg a thogail far a' chosta ann an 2020.
Pen-coed
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Pen-y-Bont ar Ogwr Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Penrhyndeudraeth
'S e clachan ann an ceann a tuath na Cuimrigh a th' ann Penrhyndeudraeth. Tha an t-ainm a’ ciallachadh "Leth Eilean le dà chladaich" anns a’ Chuimris, leis gu bheil e eadar dà tràigh, Traeth Mawr agus Traeth Bach. Tha am baile fhèin aig 13m os cionn ìre na mara. Tha e suidhichte anns an t-Siorramachd (Cuimris: Sir) Gwynedd, faisg air na h-aibhnichean Glaslyn agus Dwyryd, eadar Minffordd agus Tan-y-Bwlch agus faisg air Portmeirion. Tha Penrhyndeudraeth air an àirde an iar na siorramachd, dìreach ri taobh na Pàirce Nàiseanta Eryri (Beurla: Snowdonia). Tha prìomh-oifis ùghdarras na Pàirce Nàiseanta suidhichte ann am Penrhyndeudraeth.
Gòmastra
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eileanan a-staigh Roinn-seòrsa:Earra-Ghàidheal agus Bòd Roinn-seòrsa:Ulbha
Kiribati
'S e dùthaich eileanach ann an Roinn a' Chuain Shèimh a tha ann an Ciribeas (IPA: ˈkiɾibæsi neo cì-rì-bas anns a’ Ghilbeartais). Tha i na laighe anns a’ Chuan Shèimh faisg air Crios na Cruinne. Anns an taobh an ear tha an loidhne far a bhios an roinn-tìde ag atharrachadh. Tha i a' gabhail a-steach 33 atolan le barrachd air 3,500,000 cilemeatair ceàrnach gu lèir.
Penrhyndeudraeth
Chaidh am baile a stèidheachadh anns an 19mh linn. Ann an 2001 bha 2,467 daoine a’ fuireach anns an sgìre.
Kiribati
left|250px|thumb|Cairt Chiriobataidh
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Dùthchannan Roinn-seòrsa:Roinn a' Chuain Shèimh
Penrhyndeudraeth
Daoine ainmeil
Chaochail an sgrìobhadair Bertrand Russell (1872 – 1970) ann am Penrhyndeudraeth.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
11 an t-Samhain
'S e 11 an t-Samhain an 315mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (316mh ann am bliadhna-leum). Tha 50 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
thumb|[[Crom-lus Là a' Chuimhneachaidh]]
Fèillean
thumb|[[Naomh Màrtainn]]
Roinn-seòrsa:Làithean
Krzysztof Penderecki
B' e co-ghleusaiche às a' Phòlainn a bha ann an Krzysztof Penderecki. Bha e ainmeil airson Tuireadh Ìobairteach Hiroshima (1960).
Rugadh e ann an Dębica ann an 1933 is dh'ionnsaich e ceòl ann an Kraków. Dh'fhàs e ainmeil nuair an do choisinn e trì duaisean ann an co-fharpais Aonadh Co-ghleusaichean na Pòlainne ann an 1958. Sgrìobh e ochd simphnidhean is ceithir oparan. B' e Devils of Loudun ('Diabhlan Loudun', 1969) a bha stèidhichte air leabhar le Aldous Huxley a bh' anns a' chiad opara aige. Sgrìobh e cuideachd Pàis Naoimh Lùcais ann an 1966 is Requiem ann an 1988. Chaochail e ann an 2020.
Bha buaidh mhòr aige anns an saoghal film is chaidh a cheòl a chleachdadh ann am filmichean mar The Exorcist (1973), The Shining (1980) is Children of Men (2003). Cho-obraich e cuideachd le co-ghleusaiche Breatannach is ceòladair roc Jonny Greenwood.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às a' Phòlainn Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil
Dolair Aimearaganach
thumb|Dolar anns na Stàitean Aonaichte 'S e an dolar aonad airgead nan Stàitean Aonaichte (Aimeiriceidh). B' e aonad airgid Spainteach a bha anns an dolar bho thus, air an robh luach de 6 tasdan agus 8 sgillin den argaid Shasunnach, neo 1/3 s phairt de Punnd Troy Airgid, a bha na bun-steidh de shiostaman argaid air feadh Tuath na h-Eòrpa.
Ghluais an Rìoghachd Aonaichte bho shiostam airgid steidhichte air pris airgid, ri siostam airgid steidhichte air pris òir aig deireadh an 18mh linn. Lean na Staitean Aonaichte air an leasachadh seo agus dluth-cheangaileadh an Dolar ri pris oir sios gu 1931 nuair a chaidh bochdadh air an luib failgeadh margaid-stoic na h-Aimeiriceidh (Wall Street) ann an 1929. Bhon àm siud tha luach na Dolair air flodrigeadh an aghaidh luach airgid nan Eòrpach, a gabhail malairt aig prisean (air an dolar) eadar £ 0.33 agus £1.
Aig Sultain 2010, is luach an dolair mu deidhinn Euro 0.82 neo £ 0.66 Breatuinneach.
Cogaidhean na Croise
thumb|[[Gustave Doré, Richard Coeur de Lion agus Saladin aig Blàr Arsuf]] B' e sreath chogaidhean anns na Meadhan-aoisean a bha ann an Cogaidhean na Croise.
Bruce Willis
'S e cleasaiche à Jersey Nuadh sna Stàitean Aonaichte a tha ann an Walter Bruce Willis  (Idar-Oberstein, 19 am Màrt 1955).
Cogaidhean na Croise
Thoisich am Pàpa Urban II ann an 1095 leis a' bhulla pàpa Terra Nullius na cogaidhean as dèidh dh'iarr Ìmpire Biosantach, Alexis I Komnenos, cobhair an aghaidh nan Turcach ann am Palastain. Ged nach shabaid Daibhidh I na h-Alba ann an Cogaidhean na Croise, shabaid Ailean Fitsualtar, Àrd Stiùbhart na h-Alba, ann an Treas Cogadh na Croise.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Cogadh
Bruce Willis
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt Willis, Bruce
Dùn Sgàthaich
’S e tobhta de chaisteal a tha ann an Dùn Sgàthaich air an oirthir ri taobh siar Shlèite san Eilean Sgitheanach, faisg air Tòcabhaig.
Eachdraidh
An toiseach, b’ ann le Dòmhnallaich Shléite a bha an Caisteal. Ach uaireigin san 14mh Linn, ghlac Clann MhicLeòid e, agus fad greis bheag b' e Clann MhicAsgaill, caraidean nan Leòdach a bha ga ghléidheadh. Ach ghlac na Dòmhnallaich a-rithist e uaireigin san 15mh Linn.
An drochaid-thogalach
Anns an latha an-diugh, tha an drochaid-thogalach - an té a tha a dhìth! - an còmhnaidh a’ toirt beagan spòrs dhan luchd-turais.
Sgùrr nan Clach Geala
'S e beinn ann am Frìth Fanaich air a’ Ghàidhealtachd a th’ ann an Sgùrr nan Clach Geala. Tha e 1,093m de dh'àirde agus 's e Beinn Rothaich a th' ann.
Mar as trice bithear a' dèanamh air a' bheinn seo bhon lùib san rathad A832 faisg air Bràigh Mhòr. Dh'fhaodadh coiseachd tron ghleann iar den bheinn agus suas dhan bhealach Am Bùrach agus an uair sin suas dhan mhullach. Dh'fhaodadh cuideachd a cheangal le Meall a' Chrasgaidh agus Sgùrr nan Each.
Bhon mhullach gheibhear seallaidhean air leth air Frìth Fanaich, Achadh an Iasgair, Thoirbheartain, agus Achadh na Seileach.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd Roinn-seòrsa:Frìth Fanaich
1380an
Bha na 1380s, sa 14mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 1380 is 31 an Dùbhlachd 1389. Se na ciad deich-bliadhna den linn
Roinn-seòrsa:14mh linn *
Dùn Sgàthaich
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Caistealan na h-Alba Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach
Luhansk
'S e baile mòr faisg air Kramatorsk agus Donetsk anns An Ucràin a th' ann an Luhansk (Ucràinis: Луганськ, IPA: lʊˈɦɑnʲsʲk). Tha e suidhichte air an àirde an ear-dheas na dùthcha, ri taobh na h-Aibhne Luhan, san roinn Luhanska Oblast. Tha 399,559 duine a' fuireach ann.
Eachdraidh
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1795 le Charles Gascoigne, neach-gnothaich à Sasainn a thog muilinn-stàilinn an seo. Chanadh Voroshilovgrad ris bho 1935 gu ruige 1958 agus an uair sin bho 1970 gu ruige 1990, mar urram don neach-poileataigs Kliment Voroshilov. Bha am baile fo sgàile is fo bhuaidh feachdan Nàsach eadar 1942 agus 1943 ri linn An Dàrna Cogaidh. Ann an 1991, thàinig Luhansk gu bhith na phàirt de nàisean neo-eisimeileach na h-Ucràine.
Tadeus Reichstein
B’ e ceimigear Eilbheiseach a bh’ ann an Tadeusz Reichstein. Rugadh e san 20mh, an t-Iuchar 1897 ann an Włocławek, a' Pholainn. Chaochail e san 1ad, an Lùnasdal 1996 ann am Basel. Tha e ainmeil air sgàths an obair aige airson beòthag C. Bhuannaich e an Duais Nobel ann an eòlas-leighis anns a' bhliadhna 1950.
Luhansk
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Ucràin
Tadeus Reichstein
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Daoine às an Eilbheis
Pen-y-bont ar Ogwr
Tha am baile Pen-y-bont ar Ogwr ann am Pen-y-Bont ar Ogwr, a' Chuimrigh. Tha e 17.3 mi (27.9 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 148.3 mi (238.6 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 14462 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 1289 (8.9%); rugadh 81% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Pen-y-Bont ar Ogwr Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Eilean MhicAsgain
thumb|right|Oirthir an ear
Eilean caol, air tha moran craobhan ann an Loch Creagnis
Roinn-seòrsa:Eileanan a-staigh
A' Ghrèig Àrsaidh
thumb|Mapa na Grèige Àrsaidh le Matthäus Seutter.
Tha i cudromach ann an saoghal an litreachais, mar h-eisimpleir le obair aig Homer, agus saoghal na feallsanachd, gu h-àraid Plato agus Aristotle.
Ath-chum Alasdair Mòr an t-saoghal leis a cheannsachaidhean anns an Ear-mheadhanach.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:A' Ghrèig
Romanais
thumb|Bratach nan Romanaitheach 'S e cànan Innd-Eòrpach a tha ann an Romanais.
Roinn-seòrsa:Cànain
Chwitffordd
Tha am baile Chwitffordd ann an Sir y Fflint, a' Chuimrigh. Tha e 125.4 mi (201.8 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 181.4 mi (291.9 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 2267 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 470 (20.7%); rugadh 65% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sir y Fflint Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
53
Is dòcha gu bheil thu a' lorg 1953
LIII
Bàsan
Roinn-seòrsa:50an
1390an
Bha na 1390s, sa 14mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 1390 is 31 an Dùbhlachd 1399. Se na ciad deich-bliadhna den linn
Roinn-seòrsa:14mh linn *
Cunglach
right|200px
Cunglach, seòrsa lag fada, cumhang. Tha e nas lugha na gil agus gleann.
Gully
Blàr
Tha am facal blàr a’ ciallachadh achadh mòr, no raon car farsaing car còmhard de dh’ fhearainn car garbh. Bhuaidh sin, tha e aʼ ciallachadh cuideachd àite far an robh cath no còmhrag. Tha e aʼ nochdadh ann an iomadh ainm-àite ann an Albainn. Bho fear air choireigin de na h-ainmean-àite sin thàinig an t-ainm-sloinnidh “Blàr”, no Blair sa Bheurla, agus an uair sin chaidh a chleachdadh mar ainm-baistidh fireann cuideachd.
Daoine ainmeil air a bheil an t-ainm "Blàr" neo "Blàrach"
Faic cuideachd: Ainmean Gàidhealach
Ann an ainmean-àite
Nochdaidh an t-àinm "Blàr" ann an iomadh àite ann an Alba. Seo dìreach cuid dhiubh:
Želva
‘S e baile beag air an àirde an ear Liotuàinia a th’ ann an Želva (Pòlais: Pozelwa). The suidhichte aig 145m os cionn ìre na mara, faisg air Loch Makys, air an rathad 115 eadar Moletai agus Ukmergės, 84km air falbh bho Kaunas, 257km Klaipėda, 74km bho Phanevėžys, 37km bho Šiauliai agus 61km bho Vilnius, prìomh-bhaile na dùthcha. Chaidh am baile a chlàradh airson a’ chiad turas ann an 1373 mar Antazelve. Tha dìreach 516 duine a’ fuireach anns a’ bhaile, A bharrachd air sin, tha Eaglais Chaitligeach agus Sìonagoga ann an Želva.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa Roinn-seòrsa:Liotuàinia
Blàr
Blàir chatha ann an Albainn
Faic an duilleag Blàir chatha ann an Albainn Mapa aig an GRD
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ainmean Gàidhealach
12 an t-Samhain
'S e 12 an t-Samhain an 316mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (317mh ann am bliadhna-leum). Tha 49 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Faraclett Head
'S e beinn ann an Arcaibh, Alba a th' ann am Faraclett Head.
Suidheachadh
Tha e suidhichte aig ceann an ear-thuath an eilean Romhsaigh. Tha e 107m (351 troigh) de dh'àirde. Air mullach na beinne chan eil dad sònraichte ann a bhios a' sealltainn a' phuing as àirde. Air sgàth 's gu bheil àirde nam beann ag atharrachadh tro ùine, tha buidhnean eadar-dhealaichte gam measach bho àm gu àm. Rinneadh an t-ath-sgrùdadh mu dheireadh air Faraclett Head san 20 am Faoilleach 2012 agus chaidh na tomhasan a chruinneachadh air an liosta a tha ri fhaighinn air an làrach-lìn "Database of British and Irish hills". 'S e Blotchnie Fiold a mhàthair-mhullaich; tha e suidhiche sa deas air.
Tha slighe-choiseachd ann a leanas timcheall air a' bheinn. Tha i a' tòiseachadh anns a' bhaile Faraclett ear air Faraclett Head.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Beanntan ann an Arcaibh
Fine Gael
'S e partaidh poileatagach ann am Poblachd na h-Èireann a tha ann am Fine Gael.
Eachdraidh agus Feallsanachd
Tuigsear, gu tanaig Fine Gael a bhi dlùth-cheangailte le na daoine a dh'aontach leis an "Treataidh" de 1921, agus a bha air taobh na Saor-Stait (An aghaidh na Poblanaich, a chaidh fo cheannardas Éamon de Valera) rè an cogadh sìobhalta de 1921-22.
Coltach ri Fianna Fáil (Feachd na Fàil), am pàrtaidh Poblanach a stèidhich De Valera, tha freumhan Fine Gael ann an Sinn Féin, cha mhòr nach do choisinn gach cathair Eireannach 's an taghadh coitcheann de 1919. Tha e cudthromach ri aithneachadh gun do sheas am Pàrtaidh Làbarach, pàrtaidh Seamus O Connghaile, ris an taobh airson an taghadh coitcheann de 1919, taghadh a bha an suil na h-Èireannaich na de facto referendum air neo-eisimileas.
Anns an latha an diugh, is e pàrtaidh Deamocratach den mheadhan-dheas a tha anns an Fine Gael.
Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann
Fianna Fáil
'S e pàrtaidh ann am Poblachd na h-Èireann a tha ann am Fianna Fáil (Gàidhlig: Mic an Dàn). Stèidhicheadh am Pàrtaidh ann an 1933 le Éamonn De Valera. Tha freumhan a' Phàrtaidh anns an taobh den "Seann" Sinn Fein a rinn an ar a-mach an aghaidh Saor-stàit na h-Èireann a dh'aobharaich cogadh sìobhalta na h-Èireann ann an 1921-22. Tha am pàrtaidh a' cumail a-mach gur e am "pàrtaidh poblanachd" a tha ann.
Ceannardan
Is e Éamon de Valera an ceannard a mhair an t-àm is faide.
Roinn-seòrsa:Èirinn Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann
Dréan
‘S e baile meadhanach ann am an ceann a tuath Aildiria/Ailgeria a th’ann الدرعان neo Dréan (Fraingis: Mondovi). Tha e suidhichte anns an sgìre (Arabais Wilaya) El Tarf, eadar El Hadjar agus Souk Ahras, ri na h-Aibhne Seybouse. Tha am baile fhèin aig dìreach 17m os cionn ìre na mara 760km air falbh bho Ouahran agus 418km  bho Algiers, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha 32,066 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile.
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Afraga a Tuath
54
Is dòcha gu bheil thu a' lorg 1954
LIV
Bàsan
Roinn-seòrsa:50an
Porthcawl
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Pen-y-Bont ar Ogwr Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
55
Is dòcha gu bheil thu a' lorg 1955
Bàsan
Roinn-seòrsa:50an
Lina Leandersson
'S e actair às An t-Suain a th' ann an Lina Leandersson (Falun, 27 an t-Sultain 1995). Tha i ainmeil taobh a-muigh na dùthcha aice airson a' charactair Eli san fhilm Let the Right One In (Låt den rätte komma in).
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Suain
Fèin-mhurt
thumb|Soidhne an aghaidh fèin-mhurt 'S e gnìomh far a bheil cuideigin ga mharbhadh fhèin a tha ann am fèin-mhurt.
Cha robh fèin-mhurt mì-laghail ann an Alba riamh ach bha e mì-laghail ann an Sasainn agus anns a' Chuimrigh ro 1961.
Taic
'S e carthannas a' toirt taic do dhaoine le smuaintean fèin-mharbhtach a tha ann an Samaritans, a chaidh a stèidheachadh ann an 1953 le Chad Varah.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eòlas-comainn
Trelales
Tha am baile Trelales ann am Pen-y-Bont ar Ogwr, a' Chuimrigh. Tha e 19.3 mi (31.0 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 150.2 mi (241.7 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 12063 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 1300 (10.8%); rugadh 82% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Pen-y-Bont ar Ogwr Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Meall a' Chrasgaidh
'S e beinn ann am Frìth Fanaich air a’ Ghàidhealtachd a th’ ann am Meall a' Chrasgaidh. Tha e 934m de dh'àirde agus 's e Beinn Rothaich a th' ann.
Mar as trice bithear a' dèanamh air a' bheinn seo bhon lùib san rathad A832 faisg air Bràigh Mhòr. Dh'fhaodadh coiseachd tron ghleann iar den bheinn agus suas dhan bhealach Am Bùrach agus an uair sin suas dhan mhullach. Dh'fhaodadh cuideachd a cheangal le Sgùrr nan Clach Geala agus Sgùrr nan Each.
Bhon mhullach gheibhear seallaidhean air leth air Frìth Fanaich, Achadh an Iasgair agus Thoirbheartain. Tha Loch a' Mhadaidh suidhichte san ear air a' bheinn seo.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd Roinn-seòrsa:Frìth Fanaich
An Dr Fionnlagh MacLeòid
A bheatha
Rugadh agus thogadh e ann an Nis, Leòdhas. Fhuair e foghlam aig Oilthigh Obar Dheathain far an robh e na oileanach còmhla ri Dòmhnall Iain MacLeòid. Bha e na òraidiche ann an eòlas-inntinn aig Oilthigh Obar Dheathain. Bha e ag obair ann am foghlam mar 'primary adviser' anns na h-Eileanan an Iar. Bha an Dr Fionnlagh MacLeòid am measg a' chiad urrasairean aig Sabhal Mòr Ostaig còmhla ri Sir Iain Noble, Somhairle MacGill-Eain, D.R. Dòmhnallach, agus Gòrdan Barr. 'S ann airsan a chaidh a' chiad duais Dhòmhnaill Meek a bhuileachadh ann an 2010. Bidh e ag obair mar phreasantair cuideachd, gu sònraichte anns an t-sreath 'Sin Thu Fhèin' air BBC Alba far am bi e a' còmhradh le iomadh duine ainmeil ann an saoghal nan Gaidheal. Bidh e cuideachd a' nochdadh gu tric air Radio nan Gaidheal mar aoidh, a' bruidhinn mu eachdraidh na h-Eileanan an Iar agus sgrìobhaidhean Gàidhlig.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gàidhlig Roinn-seòrsa:Gàidheil MacLeòid, Fionnlagh
Nòrnais
'S e meur dhen Lochlannais a bha ann an Nòrnais 's a bha 'ga bruidhinn ann an Sealtainn is Arcaibh gus an 18mh neo 's docha 19mh linn. Tha iomairtean ann ath bheòthachadh mar Nynorn.
Eisimpleir
Ùrnaigh an Tighearna ann an Nòrnais:
Gàidhlig thumb|right|140px|[[Jakob Jakobsen a bha 'na cànanaiche sna h-Eileanan Fàro agus a rinn obair air an Nòrnais]]
Roinn-seòrsa:Cànain Ghearmaineach
Peadar Ó Tuathail
B' e cleasaiche à Èirinn a bha ann am Peadar Seamus Ó Tuathail (Beurla: Peter O'Toole, Conamara, 2 an Lùnasdal 1932–Lunnainn, 14 an Dùbhlachd 2013). Tha e ainmeil a thaobh na filmichean Lawrence of Arabia (1962) agus Ratatouille (2007). S' ann à Alba a bha a mhàthair.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine à Èirinn Roinn-seòrsa:Cleasaichean nam film
Cilcain
Tha am baile Cilcain ann an Sir y Fflint, a' Chuimrigh. Tha e 117.3 mi (188.8 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 174.6 mi (281.0 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 1342 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 237 (17.7%); rugadh 47% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Na Gathan
thumb|right|Tim, Kathryn, Greg & Tomaidh
Marilyn Monroe
B' e actair film às na Stàitean Aonaichte a bha ann am Marilyn Monroe.
Rugadh i mar Norma Jean Mortenson ann an Los Angeles 1 an t-Ògmhios 1926. Thogadh i ann an taighean nan dìlleachdan agus cùram-daltachd. Shoighnich i ann an 1946 a ciad chùmhnant le stiùidio film agus dh'atharraich i a h-ainm. Nochd i ann an 30 filmichean, mar eisimpleir The Seven Year Itch agus Some Like it Hot. Phòs i Joe DiMaggio, a chluich ball-stèidhe ann an 1954 agus an sgrìobhaiche-dràma Arthur Miller ann an 1956. Chaochail i 5 an Lùnastal 1962.
Urraman
Bhuannaich i ann an 1959 an Golden Globe airson bana-chleasaiche ann an ceòl-chluich neo comadaidh airson Some Like it Hot.
Na Gathan
Eachdraidh a' Chòmhlain
Bha Tim na fhear-toisich, na sheinneadair agus na chluicheadair giotàir anns a' chòmhlan-ciùil punc Ghàidhlig, Mill a h-Uile Rud, agus cuideachd, bha e an sàs anns a' chòmhlan hip-hop Gàidhlig, Nad Aislingean. Chluich e fhèin agus Tòmaidh anns a' chòmhlan Ghàidhlig, Là Luain, agus cluichidh Na Gathan cuid dhe na h-òrain aig Là Luain. Ann an 2008, ghabh Roddy Neithercut ris a' chòmhlan mar chluicheadair siont. Tha Roddy làn Gàidhlig agus tha e cuideachd na sheinneadair anns a' chòmhlan, Atomgevitter. Ann an 2009, dh'fhàg Tomaidh an còmhlan agus thog Greg am beus fhad 's ghabh Sìleas Landgraf ris a' ghiotàr. 'S ann à Köln, anns a' Ghearmailt a tha Sìleas o thùs ach tha i glan fhileanta ann an Gàidhlig cuideachd.
Marilyn Monroe
Urraman
Chaidh na Marilyns, beanntan aig a bheil 150 m de dh'àirde-rinneadh air a' phuing as lugha timcheall orra, ainmicheadh oirre. Tha astaroid cuideachd aice, 3768 Monroe.
Na Gathan
Eachdraidh a' Chòmhlain
Anns a' Ghearran, 2008, chaidh Na Gathan air turas goirid còmhla ri Oi Polloi agus Les Ramoneurs de Menhirs a thòisich le cuirm-ciùil ann an Glaschu a bha na tachartas neo-oifigeil air iomall na fèise, Celtic Connections. Chlàraich Rapal T.Bh. pìos aig a' chuirm sin a chaidh a chraobh-sgaoileadh anns an earrach, 2008. Anns an Iuchar, 2008, choisinn iad an duais Òran Ùr Ghàidhlig As Fhèarr bho Rapal le Ruigidh Sinn Màrs, òran a sgrìobh Greg. Chluich iad ceithir òran air a' chiad phrògram dhen treas sreath de Rapal T.Bh. a chaidh air a chraobh-sgaoileadh anns an fhoghar, 2008, air an t-seanal ùr dhigiteach, BBC ALBA. Agus ann an 2009, chaidh an dàrna òran singilte aca, Claigeann Damien Hirst, a thaghadh dhan fharpais, Nòs-ùr. Bha an t-òran stèidhichte air sgeulachd a sgrìobh Maoilios Caimbeul, a bha i fhèin an iomradh air a' phìos-ealain le Damien Hirst, For the Love of God.
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach Roinn-seòrsa:Ceòladairean le Gàidhlig
Marilyn Monroe
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Cleasaichean nam film Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Lemvig
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Danmhairg
1290an
Roinn-seòrsa:13mh linn *
Inbhir Spè
'S e baile ann an Siorrachd Mhoireibh a tha ann an Inbhir Spè (Beurla: Spey Bay). Tha e na laighe aig bun na h-aibhne Spè.
Bha stèisean-iasgaich ann an Tugnet air an oirthir far an robh 150 daoine ag obair an seo ann an 18mh linn. Tha an taigh-deighe na thaigh-tasgaidh a-nis.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Siorrachd Mhoireibh
Hilaire Rouelle
Tha e ainmeil air sgàth na h-obrach aige air urea.
Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Daoine às an Fhraing
56
Is dòcha gu bheil thu a' lorg 1956
Armadal, Lodainn an Iar
'S e aile ann an Lodainn an Iar a th' ann an Armadal.
Tha an t-ainm a' tighinn a Armadal ann an Cataibh, ach tha Armadal eile air an t-Eilean Sgitheanach. Tha 9,063 daoine a' fuireach ann.
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Lodainn an Iar
Vladimir Dal
B' e cànanaiche, sgrìobhadair, turc-eòlaiche agus faclairiche Ruiseanach/Urcàineach a bh' ann am Vladimir Ivanovitch Dal (Ruisis: Владимир Иванович Даль, Ucràinis: Даль Володимир Іванович, far-ainm: Kazak Lugansky, Luhansk, 10 an t-Samhain 1801 - Mosgo, 22 an t-Sultain 1872).
Bhuinneadh e do theaghlach eadar-nàiseanta: bha athair na lighiche às An Danmhairg agus bha seachd cànain aigesan. A bharrachd air sin, bha freumhan Gearmailteach aige a mhàthair, agus co-dhiù còig cànain aice. Bha an sgìre far an do rugadh agus thogadh e air a colonachadh le Ìmpireachd na Ruise aig toiseach tòisichidh na 18mh linn, agus chaidh Ruisis a chur an sàs ann mar phrìomh chànan anns na bailtean mòra, ach bha Ucràinis fhathast cumanta air an dùthaich. Air an iomall bha iomadh cultair beò ann agus coimhearsnachdan làidir làn nàiseantachdan mar Ghreugaich, Bulgàirianich, Airmeinianaich, Tataraich, agus mòran eile, a bharrachd air Ruiseanaich agus Urcàinich, agus iad uile a' fuireach ri chèile. B' ann fo bhuaidh a' mheasgachadh chinnidh eadar-dhealaichte seo a thogadh e.
Stèidhich Dal an Comann Cruinn-eòlais na Ruise (Ruisis: Ру́сское географи́ческое о́бщество) ann an Sankt Peterburg ann an 1845. Sgrìobh e sgeulachan ann an stoidhl gu math coltach ri Nikolai Gogol agus dh'fhoillsich e agus a charaid Aleksandr Pushkin cruinneachadh sgeulachdan traidiseanta cuideachd, air an robh Русские сказки. B' e am faclair Толко́вый слова́рь живо́го великору́сского языка́ (Gàidhlig: Faclair Mìneachadh Cànain Beò Mòir Ruiseanaich) a bh' ann an obair na bh motha a rinn e. Thug a chuid obrach buaidh làidir air Vladimir Nabokov agus Aleksandr Solženicyn.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:An Ruis Roinn-seòrsa:An Ucràin Roinn-seòrsa:Daoine às an Fhraing
Anita Ekberg
B' e actair agus modal às An t-Suain/An Eadailt a bh' ann an Anita Ekberg (IPA: aˈniːta ˈeːkˈbærj, Malmö, 29 an t-Sultain 1931 - Rocca di Papa, 11 am Faoilleach 2015 ). Bha i ainmeil taobh a-muigh na dùthcha aice airson a' charactair Sylvia anns an fhilm La Dolce Vita, le Federico Fellini.
1280an
Bha na 1280s, sa 13mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 1280 is 31 an Dùbhlachd 1289. Se na ciad deich-bliadhna den linn
Roinn-seòrsa:13mh linn *
Anita Ekberg
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Suain Roinn-seòrsa:Cleasaichean nam film
Ellen Swallow Richards
B’ e ceimigear a bh’ ann an Ellen Henrietta (Swallow) Richards.
B’ ise a’ chiad bhoireannach anns na Stàitean Aonaichte aig an robh cothrom a dhol gu sgoil teicneòlach, MIT ann am Boston, as dèidh dhi ceum a dhèanamh aig Colaiste Vassar. Bu i cuideachd a' chiad tè a fhuair ceum ann an ceimigeachd. Theagaisg i ceimigeachd eadar 1873 is 1878 gun tuarastal neo tiotal is stèidhich i deuchainn-lann nam ban ann an 1876. Chaidh i na leas-ollamh ann an 1879, a-rithist gun tuarastal. Eadar 1887 is 1897 bha i na neach-sgrùdaidh uisge airson na Stàite Massachusetts is theagaisg i aig MIT gu ruige 1911.
Rugadh i air 3mh an Dùbhlachd 1842 ann an Dunstable, Massachusetts. Chaochail e air 30mh am Màrt 1911 ann an Jamaica Plain, Massachusetts.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
13 an t-Samhain
'S e 13 an t-Samhain an 317mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (318mh ann am bliadhna-leum). Tha 48 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
thumb
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Tucaid
right|thumb|200px|Tucaid faisg air [[Obar Dhobhair]]
'S e taigh-chalaman far an robh uachdaran a' cumail eòin beò son biadh a tha ann an tucaid.
Tha mòran tucaidean ann am Fìobha agus Lodainn an Ear. 'S e an tucaid as sìne ann an Alba a tha anns an tucaid aig Mertoun House faisg air Cille Bhoisil. 'S urrainn do thucaidean beaga àite-fuirich a thoirt do 500 calmain agus do thucaidean mòra, m.e. ann an caistealan, 2000 calmain.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Biadh Roinn-seòrsa:Eòin Roinn-seòrsa:Ailtireachd
Eadailtis
thumb|right|300px|Roinnean far a bheil Eadailtis ga bruidhinn
'S e cànan Innd-Eòrpach a tha anns an Eadailtis. Tha i ga bruidhinn le 63 millean duine, a’ mhórchuid dhiubh anns an Eadailt.
’S i an cànan oifigeil anns an Eadailt, ach cuideachd ann an San Marino. ’S i a’ phriomh-chànain ann an Cathair na Bhatacain, agus aon de na ceithir cànanan oifigeil anns an Eilbheis.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Cànain Ròmansach Roinn-seòrsa:An Eadailt
Loch Laomainn
'S e loch ann an Alba a tha ann an Loch Laomainn (Beurla: Loch Lomond). Tha e mu 14 mìle (23 km) tuath air Glaschu. 'S e Loch Laomainn an loch as motha ann an Alba. Tha mu 60 eilean beag ann.
Tha e na phàirt dhe Phàirc Nàiseanta Loch Laomainn agus nan Tròisichean.
Tha Loch Laomainn a' nochdadh gu math tric ann am bàrdachd agus òrain. Mar eisimpleir: Chaidh an t-òran "Loch Lomond" a dhèanamh ann an 1841.
Sèist: Oh, ye'll tak' the high road, and I'll tak' the low road, And I'll be in Scotland afore ye; But me and my true love will never meet again On the bonnie, bonnie banks o' Loch Lomond. B’ àbhaist do Runrig a bhith a' cluich an òrain aig deireadh nan cuirmean-ciùil aca 's iad a’ cluich air bruach an locha.
Ceanglaichean a-mach
Laomainn, Loch
57
Is dòcha gu bheil thu a' lorg 1957
Bàsan
Roinn-seòrsa:50an
Sligheadaireachd
'S e spòrs air a bhlàr a-muigh a th' ann an Sligheadaireachd far a dh'fheumas na farpaisich an slighe fhéin a lorg le clàr-dùthcha agus combaiste gu ruige sreath de dh'àitichean dearbhaidh, ann an ùine cho goirid agus is urrainn dhaibh.
Bʼ ann ann an Albainn a bha Farpais Sligheadaireachd na Cruinne sna bliadhnaichean 1976 agus 1999 agus 2015.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Spòrs
Emil Abderhalden
B' e bith-cheimigear agus beò-eòlaiche Eilbheiseach a bh' ann an Emil Abderhalden.
Rugadh e ann an Oberuzwill sa Chanton Naomh Gallen) san Eilbheis.
Fhuair Emil Abderhalden foghlam ann an leigheas aig Oilthigh Bhasel agus choisinn e PhD ann an 1902. An uairsin, chaidh e dhan obair-lann aig Emil Fischer agus dh'obair e aig Oilthigh Bherlin. An 1911, ghluais e gu Oilthigh Halle far a theagasg e beò-eòlas ann an sgoil an leigheis.
Ri linn a' Chiad Chogadh, stèidhich e ospadal chloinne agus lorg e dòigh airson clann a' fulang le dìth beathachaidh a chur dhan Eilbheis. An dèidh a' chogaidh, thill e dhan rannsachadh beò-eòlach. As dèidh an Dàrna Chogaidh, thill e dhan Eilbheis agus dh'obair e aig Oilthigh Zürich. Chaochail e an sin nuair a bha e 73.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às an Eilbheis Roinn-seòrsa:Luchd-saidheans
Anggun
'S e seinneadair Ròc, Pop, Urban agus World às an an Innd-Innse a th' ann an Anggun Cipta Sasmi. (IPA: aŋˈɡun ˈt͡ʃipta ˈsasmi, Jakarta, 29 an Giblean 1974). Thoisich i ann an saoghal ciùil nuair a bha i dìreach 12 bliadhna a dh'aois. Tha i a' fuireach san Fhraing an latha an-diugh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil Roinn-seòrsa:Daoine às an Innd-Innse Roinn-seòrsa:Daoine às an Fhraing
Sgùrr Breac
'S e beinn ann am Frìth Fanaich air a’ Ghàidhealtachd a th’ ann an Sgùrr Breac. Tha e 999m de dh'àirde agus 's e Beinn Rothaich a th' ann.
Mar as trice bithear a' dèanamh air a' bheinn seo bhon lùib san rathad A832 faisg air Bràigh Mhòr agus a' dìreadh air an Druim Rèidh. Dh'fhaodadh a cheangal leis A' Chaillich.
Bhon mhullach gheibhear seallaidhean air Frìth Fanaich, Achadh an Iasgair, Thoirbheartain, agus Achadh na Seileach. Tha Loch Toll an Lochain suidhichte ann an iar-thuath na beinne.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd Roinn-seòrsa:Frìth Fanaich
1270an
Roinn-seòrsa:13mh linn *
One Time
'S e "One Time" a' chiad chlàr a bh' aig Justin Bieber ann an 2009. 'S e òran anabarrach soirbheachail a bh' ann agus tha còrr is 100 millean duine air a' bhideo-ciùil a choimhead air Youtube.
Sìol-lann
right|thumb|200px|Sìol-lann ann an Sasainn
Sìol-lann, àite neo togalach far a bheil eòrna, cruinneachd ⁊c air a chumail an aghaidh uisge, ainmhidhean ⁊c.
Roinn-seòrsa:Biadh Roinn-seòrsa:Ailtireachd
Srath Bhroc
'S e baile ann an Lodainn an Iar a tha ann an Srath Bhroc (Beurla: Broxburn). 'S e "Strathbrock" a tha air sgìre na h-eaglaise fhathast.
Tha 12,892 daoine a' fuireach ann.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Lodainn an Iar
Justin Bieber
'S e neach-ciùil agus seinneadair pop-R&B Canadianach a th' ann an Justin Drew Bieber (Lunnainn, 1 am Màrt 1994). Lorg Scooter Braun e ann an 2008, air sgàth 's gun robh e a' coimhead air na bhideothan aig Bieber air YouTube, agus thàinig e gu bhith a mhanaidsear. 'S e "One Time" a' chiad chlàr a bh' aig Justin Bieber agus ann an 2009 dh'fhoillsich iad air feadh an t-saoghail e. Bha an clàr taobh a-staigh an "Top 30" ann an còrr is 10 dùthchannan fad seachdainean. Lean esan an t-òran seo le My World air 17mh an t-Samhain 2009 - bha e gu math soirbheachail. 'S e My World 2.0 a' chiad chlàr ceart aige ann an 2010 agus tha e air a bhith dìreach cho soirbheachail 's a bha na feadhainn mu dheireadh. Ron seo, dh'fhoillsich e clàr eile leis an t-ainm "Baby" anns an Fhaoilteach. Tha Fraingis agus Beurla aige. Tha deoch làidir na trioblaid dha.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil Roinn-seòrsa:Daoine à Canada
Coed-llai
Tha am baile Coed-llai ann an Sir y Fflint, a' Chuimrigh. Tha e 114.1 mi (183.5 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 168.0 mi (270.3 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 2056 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 323 (15.7%); rugadh 62% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sir y Fflint Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Y Pîl
Tha am baile Y Pîl ann am Pen-y-Bont ar Ogwr, a' Chuimrigh. Tha e 22.5 mi (36.2 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 153.3 mi (246.6 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 7136 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 639 (9.0%); rugadh 90% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Pen-y-Bont ar Ogwr Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
58
Is dòcha gu bheil thu a' lorg 1958
Bàsan
Roinn-seòrsa:50an
Siabost
thumb|Seann mhuileann ann an Shiabost 'S e baile beag ann an Eilean Leòdhais ann an Alba a tha ann an Siabost (Beurla: Shawbost). 'S e seo na co-chomharran aige: 58.31° Tuath agus 6.68° Iar.
A-rèir staitistearachd ann an 2001, b' urrainn do 72% Gàidhlig a bhruidhinn.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Eilean Leòdhais
Mvezo
‘S e baile beag dùthchasail faisg air Mthatha, ann an ceann a deas Afraga a Deas a th’ ann am Mvezo. Tha suidhichte aig 342m os cionn ìre na mara, ann an cridhe na roinne Rubha an Ear (Xhosa: EMpuma Koloni), anns an sgìre OR Tambo, eadar KuMveso agus Mmangweni, ri taobh na h-aibhne Mbashe. Tha e 46km air falbh bho Mthatha, 21km bho Qunu, 641km bho Johannesburg  agus  695km bho Phretoria, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha dìreach 403 duine a’ fuireach anns a’ bhaile agus 's e Xhosa a th' ann a’ chiad chànain aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann am Mvezo.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Afraga Roinn-seòrsa:Afraga a Deas Roinn-seòrsa:Bailtean
Lioncs
’S e lioncs (no lince) a theirear ri gin sam bith de na ceithir seòrsaichean den ghné Lynx, seòrsaichean “cat” mór fiadhaich: Chaidh an lioncs à bith an Alba bho chionn linntean; tha Urras Lioncs na Rìoghachd Aonaichte ag iarraidh an t-ainmhidh a thoirt air ais don dùthaich, ach tha Caidreachas Croitearachd na h-Alba gu mòr an aghaidh nam planaichean.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Cat Roinn-seòrsa:Mamalan
Pàirc Nàiseanta Loch Laomainn agus nan Tròisichean
'S e pàirce Nàiseanta na h-Alba a tha ann am Pàirc Loch Laomainn agus nan Trosaichean.
'S e a’ chiad phàirc nàiseanta a tha ann an Alba, chaidh a stèidheachadh ann an 2002. Tha e a' gabhail a-steach Na Trosaichean, Loch Laomainn, Bràghad Albainn agus pàirt de Chomhghall a tuath.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas na h-Alba Roinn-seòrsa:Pàircean Nàiseanta na h-Alba
Gearastan
right|200px