cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Donald Sutherland
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine à Canada Sutherland, Donald
Pàirc Hampden
'S i tè de dhachaighean a' bhuill-choise a th' ann an Hampden, agus chomharraich i an cuimhneachan ceud aice air 31 Dàmhair, 2003. Tha oifisean Comann Ball-coise na h-Alba na broinn cuideachd. Thèid geamaichean a chumail ann rè ìrean tràithe de Cho-fharpais ball-coise Oilimpeach 2012.
Iadh-shlat
Iadh-shlat neo iath-shlat (lonicera): luibh le blàthan cùbhraidh air a bhios a dìreadh.
Pàirc Hampden
Roinn-seòrsa:Ball-coise Roinn-seòrsa:Ball-coise Albannach
Iadh-shlat
Ainmean eile
Seo cuid de na h-ainmean a tha air an iadh-shlat:
Dealbhan
Roinn-seòrsa:luibhean
Druim Raithleann
'S e baile ann an Contae Dhoire a tha ann an Druim Raithleann.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae Dhoire
Neach-teagaisg
thumb|right|250px|Neach-teagaisg ag obair ann an [[Sierra Leone'']]
'S e neach-teagaisg duine no boireannach a bhios a' teagasg ann an sgoil no oilthigh. Canaidh sinn cuideachd ollamh ri duine no boireannach a bhios a' teagasg ann an oilthigh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Dreuchdan Roinn-seòrsa:Foghlam
Crousetown, Alba Nuadh
Tha Crousetown ann an Siorrachd Lunenburg, Alba Nuadh.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Alton, Alba Nuadh
Tha Alton ann an Siorrachd Cholchester, Alba Nuadh.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
An Carn (Fowler)
‘S e baile beag ann am an Muirthead, Chontae Mhaigh Eo sa Chúige Chonnacht ann an Èirinn a th’ann an Carn Fowler.
Ceanglaichean a-mach
Ireland Gen Web
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Contae Mhaigh Eo Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Èireann Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann
Cnocán na Líne
thumb|250px|Cnocàn na Lìne ‘S e baile beag ann am an Muirthead, Chontae Mhaigh Eo sa Chúige Chonnacht ann an Èirinn a th’ann an Cnocàn na Lìne.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Contae Mhaigh Eo Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Èireann Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann
Meall a' Chaorainn
'S e beinn ann an Alba a th' ann am Meall a' Chaorainn. Tha e suidhichte ann am Frìth Fanaich air a' Ghàidhealtachd. Tha am baile Achadh na Sìne mu 2 mhìle (3km) ear-dheas na beinne.
Loch Ladoga
thumb|right|200px|Bogha-froise aig Loch Ladoga 'S e an loch as motha na h-Eòrpa a tha ann an Loch Ladoga (Ruiseis: Ла́дожское Óзеро). Tha e anns an Ruis.
Meall a' Chaorainn
Tha Meall a' Chaorainn 705m (2313 troigh) de dh'àirde. 'S e Marilyn is Graham a th' ann. Thèid beanntan na h-Alba a chur ri chèile ann an liostaichean sònraichte a rèir àirde agus àirde rinneach mullach na beinne. Canar Beinn Rothaich, Murdo, Marilyn, Donald, Graham neo Corbett riutha. Tha buidhnean eadar-dhealaichte gam measach agus an uair sin thèid na tomhasan a chruinneachadh ann an liostaichean a tha rim faighinn air an làrach-lìn "Database of British and Irish hills". Bho àm gu àm nì iad ath-sgrùdadh mu àird na beinne, agus rinneadh an t-ath-sgrùdadh mu dheireadh air Meall a' Chaorainn san 10 an Dùbhlachd 2012.
Loch Ladoga
Roinn-seòrsa:Lochan Roinn-seòrsa:An Ruis
Meall a' Chaorainn
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Frìth Fanaich
Roimhear
Tha “Roimhear” (Beurla preposition) na mhion-fhacal a chuirear ro ainmear no riochdair agus a sheallas an ceangal eadar an t-ainmear no an riochdair agus facal eile mar "air", "le" 7 "ri". Tha “le” na roimhear anns na rosg-rannan a leanas:
Anns a' Ghàidhlig, gheibhear an tuiseal a dh'fheumas ainmear as dèidh roimheir an seo cuideachd m.e. ginideach, tabhartach.
Roinn-seòrsa:Teirmean gràmair
விபக்தி
Andy Griffith
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte Griffith, Andy
Alan MacDiarmid
B' e ceimigear à Sealainn Nuadh a bha ann an Alan Graham MacDiarmid (Masterton 14 an Giblean 1927–Philadelphia 7 an Gearran 2007). Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 2000, còmhla ri Alan J Heeger agus Hideki Shirakawa airson na h-obrach aice air poilimearan a tha nan giùlanairean.
Rugadh is thogadh e ann an Masterton, Sealainn Nuadh. Nuair a bha e 16 thòisich e ag obair mar neach-cùraim aig Colaiste Bhictoria ann an Wellington, is rinn e ceum pàirt-ùine. Dh'ionnsaich e aig Oilthigh Chambridge is Oilthigh Wisconsin agus chaidh e na àrd-ollamh aig Oilthigh Phennsylvania. Chuala e mu poilimearan airgeadach nuair a bha e aig seiminear ann an Tokyo còmhla ri Hideki Shirakawa is rinn Shirakawa cèilidh air Oilthigh Phennsylvania gus poilimearan giùlanach a dhèanamh.
Chaochail e as dèidh tuiteim nuair an robh e a' dol gu port-adhair airson itealaidh do Shealainn Nuadh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Daoine à Sealainn Nuadh
Tinbheal
'S e pàrlamaid a tha san Tinbheal (Gàidhlig Mhanainn: Tinvaal). 'S e an Tinbheal a' phàrlamaid as aosta san t-saoghal a tha ag obair fhathast agus chaidh a stèidheachadh ann an 979 a-rèir coltais. A bharrachd air aois, tha e ainmeil a chionn 's gun dèid laghan ùra an eilein an leughadh os àrd ann an Gàidhlig Mhanainn air Là an Tinbheil.
Eachdraidh an ainm
thumb|right|Cnoc an Tinbheil far an dèid na laghan a leughadh Tha am facal a' tighinn on Seann-Lochlannais Þingvǫllr, o Þing "mòd lagha".
Ceanglaichean dhan taobh a-muigh
Roinn-seòrsa:Eilean Mhanainn Roinn-seòrsa:Lagh Roinn-seòrsa:Poileataigs
Silvia
‘S e baile beag ann an Cauca, Coloimbia, a th’ann Silvia. Tha e suidhichte aig 2600m os cionn ìre na mara aig astar dhe 59m bho Phopayán, ann an ceann a deas na dùthcha. Tha teodhachd meadhanach dhe 12˚ aige. Chaidh am baile a steidheachadh ann an 1562.
Sluagh a' bhaile
Taobh chinnidh, 's e Tùsanaich a th' ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann an Silvia. Tha 79.4% dhe Tùsanaich, 22.2% dhe daoine geala agus mestizos agus 0.1% dhe daoine le freumhan ann an Afraga. 'S urrainn dhan 81.2% dhe na daoine ann an Silvia leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, chan eil fòn aig an taigh aig 7.8% dhe na dachannan.
Na Klondykers
Ùr-sgeul le Iain F. MacLeòid, air a fhoillseachadh ann an 2005. Stèidhichte ann an Ulupul re na 1980'n, nuair a bha iasgaireachd nan rionnagan na gnìomhachas mòr eadar-nàiseanta. Eadar na "Klondykers" fèin (na luingean "factaraidh" a bhiodh a' cutadh agus a' reòthadh neo a' sailleadh nan eisg), agus na bàtaichean-iasgaich, bhiodh suas ri còig mille daoine aig acair ann an Loch Bhraoin neo na h-uisgeachan mara mun chuairt.
Silvia
Ceanglaichean A-mach
An t-sìde ann an Silvia
Na Klondykers
Sgeul
Roinn-seòrsa:Leabhraichean
Spìosradh
thumb|Spìosradh eadar-dhealaichte ann am margadh ann am [[Maroco]] Tha Spìosradh na phàirt de lusan a tha a' cur blas no dath nas fheàrr do bhiadh no deoch sam bith. Thèid sìol, clòbhan, blàthan no rùisg a chleachdadh. Ann an còcaireachd bruidhnear mu luibhean, far an tèid pàirtean uaine nan lusan, gu h-àraidh na duilleagan, a' cur ri biadh. Cleachdar spìosradh cuideachd ann an leighis, ann an cleachdaidhean creideamh no mar cungaidh-glèidhidh.
Anns na Meadhan-Aoisean bha malairt le spìosradh glè làidir air sgàth 's gum b' iad aon de na rudan as daoire anns an Roinn Eòrpa aig an aon ud. Bha in-mhalairt bho Àisia is Afraga ann, far an do fhàs na lusan. Eadar an 8mh is an 15mh linn bha Poblachd Venice a-mhàin a' cumail aon-mhargadh air malairt-spìosraidh leis an Ear Mheadhanach.
Liosta an Spìosraidh
Uaireannan canar spìosradh ri rudan cuideachd nach eil nan lus, m.e. salann no mil.
*
Crudha
right|200px|thumb|Crudha
889
889
Crudha
Tha crudha neo bròg-eich na bròg den iarann (neo meatailt eile) a chuirear air eich. Mar is àbhaist, tha iad ann an cruth de “U”. Dìonaidh iad casan an eich, gu h-àraid air rathaidean cruaidh.
889
Bàsan
Roinn-seòrsa:880an
Crudha
Nuair a tha iad air crochadh air balla, theirear gu bheil iad a’ cumail fortan math annta.
Roinn-seòrsa:Acfhainn
Salem, Jersey Nuadh
‘S e baile beag air an àirde an iar nan Stàitean Aonaichte a th’ ann an Salem. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1693 faisg air Fort Nya Elfsborg, agus tha e suidhichte aig 7m os cionn ìre na mara, anns an stàit Jersey Nuadh, air iomall Philadelphia. Tha am baile 155km air falbh bho Washington, D.C. (Prìomh-bhaile na dùthcha), 177km bho Eabhraig Nuadh, 3,820km bho Los Angeles, 1,056km bho Chicago agus 1,274km bho St. Louis. Tha 5,146 duine a' fuireach anns a’ bhaile. Chaochail an Ceimigear Charles J. Pedersen an seo ann an 1989.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean anns na Stàitean Aonaichte
Pendeulwyn
Tha am baile Pendeulwyn ann am Bro Morgannwg, a' Chuimrigh. Tha e 7.7 mi (12.4 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 138.8 mi (223.4 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 444 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 50 (11.3%); rugadh 78% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bro Morgannwg Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Ramón González Valencia
B' e Ramón González Valencia (Chitagá, Norte de Santander, 24mh an Cèitean 1851 - Pamplona, Norte de Santander, 3 an Dàmhair 1928) saighdear agus neach-poileataigs à Coloimbia. Bha e na ceann-suidhe na dùthcha bho 3 an Lùnasdal 1909 gu 7mh an Lùnasdal 1910. Chaidh e a dh’ainmeachadh ceann-suidhe leis a’ Mhòr-dhail an àite Rafael Reyes, is e na leas ceann-suidhe fodha eadar 1904 agus 1909.
Beatha armachd
‘S e saighdear gu math ainmeil a bh’ ann González is thug e pàirt ann an iomadh chogadh cudromach air feadh na dùthcha, chan eil a’ dèanamh rian-iomairtean a-mhàin, ach bha e an sàs anns na sabaidean cuideachd, agus fhuair e cliù anns na cogaidhean sìobhalta dhe 1876 agus 1895, a bharrachd air Cogadh na Mìle Làithean.
Ceannas Coloimbia
‘S e co-chruinneachadh a ghairm tro Lagh àireamh 3 dhe 1910 airson ath leasachaidhean a sgrùdadh is a ghabhail ris taobh a’ Bun-Reachd dhe 1886 an rud na bu chudromaiche a rinn e fhad ‘s a bha e os cionn an Riaghaltais. Chruthaich an t-Ath Leasachadh poileataigeach sin ùine mhòr shìtheil airson na dùthcha, is le sin chaidh pròiseas dhe ùrachadh eaconamach a chur air dòigh.
Ath-leasachadh a’ Bhun-reachd dhe 1886
‘S e co-chruinneachadh a chuir González air bhog 15mh an Cèitean dhe 1910 airson a’ Bun-Reachd dhe1886 a dh’ath leasachadh an rud na bu chudromaiche a rinn an Riaghaltas aige: chaidh na riochdairean a thaghadh le Comhairlean na Bailtean agus bha 45 buill ann, a’ mhòr-chuid riochdairean na Pàrtaidhean Libearalach agus Tòraidh, Carlos E. Restrepo Restrepo, Pedro Nel Ospina Vásquez, Enrique Olaya Herrera, Rafael Uribe, nam measg.
Seo liosta na h-atharrachaidhean na bu chudromaiche a rinn iad:
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine à Coloimbia Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:Poileataigs
Pendyrys
Tha am baile Pendyrys ann an Rhondda Cynon Taf, a' Chuimrigh. Tha e 16.0 mi (25.8 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 142.1 mi (228.7 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 4368 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 443 (10.1%); rugadh 92% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Rhondda Cynon Taf Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Loch Coir' Uisge
thumb|Loch Coir' Uisge
'S e loch ann an Alba a tha ann an Loch Coir' Uisge (Beurla: Loch Coruisk). Tha e suidhichte anns an Eilean Sgitheanach. Canar gur e aon de na h-àitichean as iomallaiche a th' ann. Chan eil rathad sam bith a' dol ann.
Suidheachadh an locha
Tha an loch mu 2.4 cilemeatairean a dh'fhad agus mu 400 meatair a leud. Mar sin tha cruth an locha a' sealltainn gun deach e a chruthachadh le eigh-shruth anns an linn-deighe. Tha cuid eileanan beaga ann. Sruthaidh an t-uisge a-mach à Loch Coir' Uisge tron Abhainn Scavaig gu Loch Scavaig. Tha an loch gu math tarraingeach don luchd-coiseachd. Tha dà cas-cheum ann, aon a bhios a' tòiseachadh ann an Sligeachan, tha e mu 8 cilemeatair a dh'fhad. Tha an t-slighe eile nas giorra, mu 7 cileameatair a dh'fhad agus tha i a' tòiseachadh ann an Ealaghol. Ach tha an t-slighe seo caran cunnartach, feumar dol seachad air a' cheum dhona, (Beurla: Bad step), bruthach cas cumhang air creig dìreach os cionn na mara.
Loch Coir' Uisge ann an ealain
left|thumb|Loch Coir' Uisge, dealbh a rinn Sidney Richard Percy ann an 1874.
Anns an 19mh linn, aig àm romansachd bha Loch Coir' Uisge tarraingeach do na sgrìobairean is bàird, nam measg Walter Scott, Sidney Richard Percy agus William Turner. An dèidh turais chun na locha ann an 1814 sgrìobh Sir Walter Scott:
Bha Alfred Tennyson ann cuideachd, ach chan fhaca e an loch air sgàth 's a' cheòtha: "“Loch Coruisk, said to be the wildest scene in the Highlands, I failed in seeing. After a fatiguing expedition over the roughest  ground on a wet day we arrived at the banks of the loch, and made acquaintance with the extremest tiptoes of the hills, all else being thick wool-white fog.”"
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba
Viktor Arnar Ingólfsson
'S e sgrìobhadair agus Innleadair à dh'Innis Tìle a th' ann am Viktor Arnar Ingólfsson. Rugadh e air 12 an Giblean 1955 ann an Akureyri ged a tha e a' fuireach ann an Reykjavík a-nis. Thug Ingólfsson ceum mar innleadair rathaid is uisge à Oilthigh Reykjavík ann an 1983, agus tha e a-nis ag obair ann am buidheann foillseachadh na Vegagerðin (Gàidhlig: Seirbheis Rathaid Innis Tìle) far a bheil e an urra ris na foillseachaidhean. Chaidh e ainmeachadh dà uair airson an Glerlykillinn (Gàidhlig]: An Iuchair Ghlainne), duais Lochlannach a bheir Comann Eucorach Lochlannach airson an sgeulachdan lorg-phoileas. Thathar air a chuid leabhraichean eadar-theangachadh gu Seacais, Duitsis, Beurla agus Gearmailtis.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Innis Tìleach Roinn-seòrsa:Daoine à Innis Tìle Roinn-seòrsa:Innis Tìle
Dún Bó
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae Dhoire
Brentwood, Alba Nuadh
Tha Brentwood ann an Siorrachd Cholchester, Alba Nuadh.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Tulcea
'S e baile meadhannach eadar Izmail agus Galați, air an àirde an ear-dheas Romàinia a th' ann an Tulcea (IPA: ˈtult͡ʃe̯a, Turcais: Tulça, Gearmailtis: Tultscha). Tha e suidhichte ri taobh na h-Aibhne Brațul Sfântu Gheorghe, aig 30m cionn ìre na mara, san t-siorrachd (Romàinis: Județ) Tulcea. Tha 73,707 duine a' fuireach ann.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Romàinia Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Romàinia
Eastòinia
thumb|Eastòinia 2021 Is e dùthaich anns an Roinn-Eòrpa an ear a tha ann an Eastòinia (ainm oifigeil: Poblachd Eastòinia (Eastoinis: Eesti or Eesti Vabariik).
Ach tha mòran dòighean sgrìobhaidh eile ann:
Tha crìochan aice le Laitbhia agus leis an Ruis. Tha i suidhichte aig a’ Mhuir Baltach. Tha Tallinn na prìomh-bhaile. Ann an 2009 ghabh an dùthaich ri NATO.
Ceangal a-mach
250px|left|thumb|Pàirc nàiseanta Matsalu Bay
Roinn-seòrsa:Dùthchannan Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa Roinn-seòrsa:Eastòinia
Tile
Is dòcha gu bheil sibh a' lorg:
Cruit-rotha
'S e inneal-ciùil teudach a th' ann an cruit-rotha, a tha coltach ri fìdheall aig a bheil cuibhle a bhios a' suathadh nan teud, pàirt dhiubh gu cunbhalach, agus feadhainn eile dìreach nuair a bhios an cluicheadair a' brùthadh nam putan airson port a chluich. Mar sin nì e fuaim coltach ri ceòl na pìoba.
Chaidh an ionnsramaid-ciùil seo a cruthachadh sna meadhan-aoisean anns an Roinn-Eòrpa no anns an Ear Mheadhanach, ach dh'fhàs i fèillmhor gu h-àraid aig àm an Ath-bheòthachaidh. Tha e fhathast cumanta ann an ceòl traidiseanta Ogsatanach, Catalanach, Frangach is Sàirdaineach, agus gabhaidh e pàirt sna còmhlanan-ciùil traidiseanta ann an Galicia is san Ungair san latha an-diugh.
Roinn-seòrsa:Innealan-ciùil
1974
MCMLXXIV
Bàsan
Roinn-seòrsa:1970an
Àird Laoigh
'S e baile ann an Earra-Ghaidheal agus Bòd a tha ann an Àird Laoigh (Beurla: Ardlui). Tha am baile suidhichte aig ceann Loch Laomainn air a' mhòr-rathaid A82 eadar a' Chrìon Làraich agus Glaschu.
Tha Slighe na Gàidhealtachd an Iar, frith-rathad astair eadar Glaschu agus A' Ghearasdan, a' dol tron bhaile, agus 's e àite cudromach a th' ann do luchd-choiseachd gus an oidhche a chosg an sin. Tha stèisean-rèile aige, Stèisean Àrd Laoigh.
Andy Wightman
Tha e ainmeil airson nan leabhraichean aige agus chaidh e thaghadh mar bhall liosta airson Lodainn san taghadh Albannach 2016.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba Roinn-seòrsa:Lodainn Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Uaine na h-Alba Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Cathair-thalmhainn
'S e luibh ioma-thaobhach a th' anns a' Chathair-thalmhainn (Laideann: Achillea millefolium) .
Sirear i ann an gàrraidhean sna dàthan diofraichte, ach 's e luibh slànachail a th' innte cuideachd. Bha i aithnichte do na Greugaich seana mar-tha is bha guth oirre anns an fhionn-sgeul mu Aicheall, oir thuirt ban-dia Rìbhinn dha a' chathair-thalmhainn a chleachdadh airson a lot a shlànachadh.
Luibh-eòlas
Faodaidh na cuiseagan a' fàs gu 0,3-1 m a dh'àirde. Is toil leatha àitichean tìoram is soilleir agus mar sin chan fhaicear i faisg air uillt no ann an faichean fliucha ach is coma leatha mu theasa, fhuachd no luime.
Chìthear a' chiad bhachlag as t-earrach. Fàsaidh an toiseach dad ach duilleagan bachlach mar ròsag. Bidh i fo bhlàth eadar an t-Òg-mhìos is an Dàmhair.
Samhla
Fàsaidh na freumhan faisg fo uachdar na talmhainn gu math còmhnard, ach chan eil e furasata a' chathair-thalmhainn a bhuain air sàilibh dìorras nan cuiseagan. Cruinnichidh na braonain aig na freumhan agus coimheadaidh iad mar bollagan, ach chan e feadhainn a th' ann. Bidh na blàthan lìonmhor glè bheag. Mar as àbhaist bidh iad geal, ach uaireannan bidh iad rud beag pinc.
Grìtheid
Essential oil, Tannins, Flavonoids, Chamazulen, co-adhbharan searbha.
Cleachdadh
Cleachdar a' chathair-thalmhainn mar leigheas air làn abdomanach, trioblaid rè fuil mhìosail, gaothan oir obair iad ana-bhactirideach, teannachadh, flagachadh iodhan is ma a bhios càil a dhìth. Òlar i mar masgadh ma-thà. 'S e blàs rud beag searbh a th' ann. Nighear lotan iongarach neo cnàimhseagan leis a' chathair-thalmhainn.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Luibhean
890
Bàsan
Roinn-seòrsa:890an
Brule, Alba Nuadh
Tha Brule ann an Siorrachd Cholchester, Alba Nuadh.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Buenos Aires
Tha Buenos Aires (sa Ghàidhlig: "Oiteagan Sona"; bho thùs Ciudad de la Santísima Trinidad y Puerto de Santa María de los Buenos Aires) na phrìomh bhaile na h-Argantain. 'S e am baile is port as motha anns an Argantain, agus fear den na bailtean as motha san t-saoghail. Tha e na laighe air bruach a deas Rio de la Plata (River Plate), air oirthir an ear-dheas Aimearaga a Deas air taobh an còmhnaidh Colonia del Sacramento, Uruguay. Chaochail an ceimigear Luis F. Leloir an seo ann an 1987.
Eachdraidh
Ann an 1961 thug feachdan dìomhair Iosrael am bruid Nàsach air an robh Adolf Eichmann o Bhuenos Aires, far a theich e an dèidh Cogaidh, agus thugadh breith airsan ann an taigh-chùirt ann an Ierusalem.
Bailtean co-cheangailte
thumb|720px|center|
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Aimearaga a Deas
Breatainn Nuadh
'S e Breatainn Nuadh (Pidgin: Niu Briten; agus Gearmailtis: Neupommern, nuair a bha e fo smachd Gearmailteach) an eilean mòr ann am Papua Guinea Nuaidh agus tha e suidhichte anns a' Chuan Sèimh (Muir Bismarck), anns na h-Eileanan Bismarck.
Tha Breatainn Nuadh cho mòr ri 36,520 cilemeatair ceàrnagach agus mar sin 's e Spitzbergen an 38mh eilean as motha air feadh an t-Saoghail. Se an eilean as motha anns na h-Eileanan Bismarck
Anns a' bhliadhna 2011 bha timcheall air 513,926 duine a' fuireach air an eilean fhèin, tha Rabaul/Kokopo agus Kimbe na bailtean as motha a tha ann.
Roinn-seòrsa:Gini Nuadh Phaputhach Roinn-seòrsa:Eileanan
23 an Cèitean
'S e 23 an Cèitean an 143mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (144mh ann am bliadhna-leum). Tha 222 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Lodainn an Ear (sgìre Phàrlamaid Westminster)
'S e sgìre Phàrlamaid Westminster a tha ann an Lodainn an Ear (Beurla: East Lothian).
23 an Cèitean
Tachartasan
thumb|Sealladh Princessegracht le [[Joris van der Haagen]]
Envigado
Tha Envigado na bhaile-mòr anns a' Ghleann Aburrá, Antioquia, Coloimbia. Tha e dìreach ri taobh Medellín, prìomh-bhaile na roinne. 'S e fear dhe na deich bailtean-mòra anns a' Cheàrn Cathaireil a' Mhedellín a th' ann an Envigado. Tha àireamh-shluaigh dhe 174,108 aige. 'S e Envigado an 27mh baile as motha na dùthcha. Chaidh am baile a steidheachadh ann an 1775.
Lodainn an Ear (sgìre Phàrlamaid Westminster)
Chaidh a cruthachadh ann an 1983 o phàirt a tuath de Bearaig agus Lodainn an Ear.
Envigado
Tha club ball-coise aige, an Envigado F.C.
23 an Cèitean
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Lodainn an Ear (sgìre Phàrlamaid Westminster)
Mhùth na crìochan ann an 2005 agus is ionann crìochan na sgìre agus crìochan a' Chomhairle. Tha gach baile, mar Bhearaig a Tuath, Dùn Bàrr agus Baile Adainn, ann an siorrachd traidiseanta Lodainn an Ear agus cuideachd Baile nam Feusgan anns an sgìre seo. Tha i ann an crìch ri Dùn Èideann an Ear, Lodainn Mheadhanach, agus Siorrachd Bhearaig, Roxburgh agus Salcraig.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sgìrean Phàrlamaid Westminster Roinn-seòrsa:Lodainn an Ear
Envigado
Freumhan an Ainm
Thathar ag ràdh gur ann às an fhacal Spàinntis Envigado (crann ga dhèanamh airson togalach a thogail) bho viga (crann) bhon fhacal Laideann biga a thàinig am facal Envigado, seadh o chionn 's gu robh drochaid fhiodha an seo o shin, seadh leis gur e àite làn coilltean a bh'ann.
Sluagh a' bhaile
Ged a tha 174,108 nan tàmh anns a' bhaile, chan eil ach 8,688 dhuibh a' fuireach anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile. Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin. Air adhbharan trioblaidean poilitigeach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail. 'S e am baile leis an dlùths taobh àireimh-sluaigh as motha anns an dùthaich.
Taobh chinnidh, ' s e daoine geala a th' ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann an Envigado (is mòran dhuibh mestizos), chan eil Tùsanaich ann ach tha 3% dhe daoine le freumhan ann an Afraga. ' S urrainn dhan 95% dhe na daoine ann an Envigado leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, tha fòn aig an taigh aig 97.4% dhe na dachannan.
Fèisean
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Envigado. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid Chaitligeach a th' ann fhathast,  fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s tha beairteas cultarail na dùthcha.
Daoine Ainmeil
Débora Arango Pérez (1907-2005), Dealbhadair.
Pablo Escobar (1949-1993), Ceannard na buidhne eucoireach a bu mhotha san t-saoghal.
Miguel Uribe Restrepo (1792-1841), Feallsanaiche agus Neach-poileataigs.
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Coloimbia Roinn-seòrsa:Antioquia Roinn-seòrsa:Bailtean
Cnoc Seanbhotha
‘S e baile beag ann am an Muirthead, Chontae Mhaigh Eo sa Chúige Chonnacht ann an Èirinn a th’ann an Cnoc Seanbhotha.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Contae Mhaigh Eo Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Èireann Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann
891
DCCCXCI
Bàsan
Roinn-seòrsa:890an
Alan Heeger
'S e ceimigear agus fiosaigiche às na Stàitean Aonaichte a th' ann Alan J. Heeger (Sioux City, Iowa, 22 am Faoilleach 1936). Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 2000 còmhla ri Hideki Shirakawa agus Alan MacDiarmid airson na h-obrach aice air poilimearan a tha nan giùlanairean.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte Roinn-seòrsa:Iùdhaich
Camden, Alba Nuadh
Tha Camden ann an Siorrachd Cholchester, Alba Nuadh.
Rosg-rann
Tha “Rosg-rann” neo “rosgrann” (Beurla ‘’sentence’’, “seantans”) na chòmhlan de dh’fhacail a bhuineas do chèile, a’ toiseachadh le litir mhòir agus a’ crìochnachadh le stad-phuing, comharradh ceiste, no clisg-phuing
Camden, Alba Nuadh
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Rosg-rann
Chan urrainn do ainmear neo roimhear rosg-rann a dhèanamh na aonar, ged is urrainn do gnìomhair agus clisgear ga dhèanamh.
Spèil
right|200px|thumb|Brògan-spèilidh
Rosg-rann
Tha rosg-rann a’ ciallachadh “paragraph” uaireannan cuideachd.
Roinn-seòrsa:Teirmean gràmair
Spèil
Tha bròg-spèilidh neo spèil na bròg le lainn stàilinn air a cheangal air a’ bhonn airson a bhith a’ gluasad neo a’ sleamhnachadh air deigh.
Singilte
Tha an “Singilte” (Beurla ‘’singular’’) a ghabhas gnothach ri aon duine no ri aon nì a-mhain. Tha na facail bràthair, “cù”, agus “taigh” singilte. Tha e calg-dhireach an aghaidh an iolra.
Spèil
Faic cuideachd
Roinn-seòrsa:Aodach Roinn-seòrsa:Spòrs
1280
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1280 (MCCLXXX).
Bàsan
Roinn-seòrsa:1280an
Dún Geimhin
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae Dhoire
Ifrinn
thumb|Ifrinn: dealbh air [[eaglais ann an Raduil, Bulgaria]]
Ann an Crìosdaidheachd agus creideamhan eile, se ifrinn a tha mar àite peanais agus tortadh siorruidh airson peacaich nach eil a' tionndaidh ri Dia. Is e cuideachd an t-àite far a bheil deamhain agus an Diabhal fhèin a ’fuireach. Tha na daoine eile a' dol ri neamh no purgadair.
Roinn-seòrsa:Creideamh Roinn-seòrsa:Crìosdaidheachd
Stewiacke an Ear
Tha Stewiacke an Ear ann an Siorrachd Cholchester, Alba Nuadh.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Rudolstadt
‘S e baile meadhanach faisg air Meiningen ann an cridhe na Gearmailte a th’ ann an Rudolstadt (Thüringisch: Rudelstadt, Mundart: Rolschte). Tha e suidhichte aig 195m os cionn ìre na mara ri taobh na h-aibhne Saale, anns an stàit Thüringen, 247km air falbh bho Bherlin, 100km bho Leipzig agus 29km bho Jena. ‘S ann leis an sgìre Landkreis Saarfeld-Rudolstadt a tha am baile agus tha 22,739 duine a' fuireach ann.
An Currach Buì
‘S e baile beag ann am an Muirthead, Chontae Mhaigh Eo sa Chúige Chonnacht ann an Èirinn a th’ann an Currach Buì.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Contae Mhaigh Eo Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Èireann Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann
Rudolstadt
Eachdraidh
Chaidh Rudolstadt a stèidheachadh ann an 776 agus fhuair e a chuid chòirichean mar bhaile ann an 1326. B' e prìomh-bhaile na Prionnsalachd Schwarzburg-Rudolstadt eadar 1599 gu ruige Aonadh na Gearmailte ann an 1871 fo bhuaidh an teaghlaich Schwartzburg a bh' ann agus thogadh an Caisteal Heidecksbug ann an 1737, nuair a bha am baile a' fàs na bu chumhachdaile taobh mhalairt agus ealain. Aig an àm sin, thàinig iomadach duine ainmeil tàlantach dhan bhaile, mar Liszt Ferencz, Johann Wolfgang von Goethe, Alexander von Humboldt, Niccolò Paganini, Friedrich Schiller, Arthur Schopenhauer agus Richard Wagner. Chaidh an sgrìobhadair Hans Fallada dhan sgoil ann an Rudolstadt bho 1909 gu 1911 agus ‘s ann an seo a mharbh esan a dheagh charaid Hanss Dietrich von Necker ann an còmhraig-dithis.
Dayspring, Alba Nuadh
Tha an gàrradh-shoithichean, Snyders Shipbuilding, stèidhichte ann. Togaidh iad bàtaichean mar an Theodore Too.
Rè an Cogadh Fraingis agus Innseanach (1758), thug daoine Mi'kmaq agus Acadian ionnsaighean air na Pròstanaich a bha air ùr tighinn dhan leth-innis Lunenburg.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Deep Cove, Alba Nuadh
Tha Deep Cove ann an Siorrachd Lunenburg, Alba Nuadh. Tha e na laighe air Rubha Aspotogan.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
An Clochar
‘S e baile beag ann am an Muirthead, Chontae Mhaigh Eo sa Chúige Chonnacht ann an Èirinn a th’ann an Clochar.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Contae Mhaigh Eo Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Èireann Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann
892
Tachartasan
Chaidh Prishtina (Cosobho) a chlàradh airson a' chiad turais.
Bàsan
Roinn-seòrsa:890an
Hainan
Tha Hainan cho mòr ri 35,400 cilemeatair ceàrnagach agus mar sin 's e Hainan an 42mh eilean as motha air feadh an t-Saoghail.
Anns a' bhliadhna 2012 bha timcheall air 8,900,000 duine a’ fuireach air an eilean fhèin, tha Haikou am baile as motha a tha ann.
Roinn-seòrsa:Sìona Roinn-seòrsa:Eileanan
Spreigeach
Tha an “Spreigeach” (Beurla ‘’active (voice)’’) den riochd de gnnìomhair a bheir buaidh air a’ chuspair. Tha “buail” na riochd spreigeach ann an ”bhuail e am bòrd”
Roinn-seòrsa:Teirmean gràmair
Actief/passief
Dublin Shore, Alba Nuadh
Tha Dublin Shore ann an Siorrachd Lunenburg, Alba Nuadh.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
The View (còmhlan)
thumb|The View air an àrd-ùrlar ann an Glaschu ann an 2006 'S e còmhlan-ciùil à Dùn Dèagh a tha anns The View. 'S iad na buill Kyle Falconer (prìomh sheinneadair, giotàr, piàna, harmonica), Kieren Webster (giotàr beus, seinneadair), Peter Reilly (giotàr uchd) agus Steven Morrison (drumaichean). Tha na h-òrain aca air an sgrìobhadh le Falconer agus Webster. Dh'fhoillsich iad dà albam, Hats Off to the Buskers ann an 2007 agus Which Bitch? ann an 2009. Tha dùil gun tèid an treas albam, The Best Lasts Forever, fhoillseachadh sa Mhàirt 2011.
Kiel
‘S e baile uabhasach mòr agus port cudromach ann an ceann a tuath na Gearmailte a th’ ann an Kiel (IPA: ‘ki:l, Frysk: Kil, Laideann: Kielia). Tha e suidhichte aig ìre na mara, ri taobh an Loch Kiel, ri beulaich na mara Bhaltach, anns an sgìre Kiel fhèin. Tha e 413km air falbh bho Düsseldorf, 696km bho Mhünchen, 87km bho Hamburg agus 296km bho Bherlin, prìomh-bhaile na dùthcha. Chaidh Kiel (neo Holstenstadt tom Kyle aig an àm) a stèidheachadh ann an 1233 leis an Iarla Adolf IV à Holstein. Tha 239,526 de dhaoine a’ fuireach anns a’ bhaile, an 30mh baile as motha na dùthcha.
Oilthigh Antioquia
<div style="float: right; clear: right; margin: 0 0 1em 2em; width: 25em; text-align: right; font-size: 0.86em; font-family: lucida grande, sans-serif; line-height: normal;">
Kiel
Eachdraidh
Chaidh Oilthigh Kiel a stèidheachadh ann an 1665. Thoisich Ar-a-mach na Gearmailt na seo ann an 1918.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Ghearmailt
The View (còmhlan)
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:Còmhlanan-ciùil View, The (còmhlan)
Oilthigh Antioquia
<div style="border: 1px solid #ccd2d9; background: #f0f6fa; text-align: left; padding: 0.5em 1em; text-align: center;">
Harmony, Alba Nuadh
Tha Harmony ann an Siorrachd Cholchester, Alba Nuadh.
Oilthigh Antioquia
<h1 style="font: inherit; font-size: 100%; font-weight: bold; text-align: center; border: none; margin: 0; padding: 0; color: #6a6c76;">Oilthigh Antioquia
Harmony, Alba Nuadh
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Oilthigh Antioquia
<p style="margin: 1em 0;"> 200px
'S e Oilthigh Antioquia a' chiad oilthigh ann am Medellín agus am fear as cliùitiche gus an latha an-diugh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Oilthighean Roinn-seòrsa:Coloimbia
Broilleach
right|200px|thumb|Dealbh ghaith-X den chom Is e am broilleach ( no an com ) an roinn de'n cholunn eadar an amhach agus an caol meadhanach. Is e dealbh ghaith-X de'n chom a tha ri fhaicinn ri taobh deas an alt seo.
Chithear gu soillear, na rongais, cleibh de cnamhan seang a tha a' cuairteachadh na sgamhan agus an cridhe a laigheas eadorra.
Ilbhinn
right|thumb|300px|Ilbhinn sna [[Beanntan Creagach]]
Broilleach
Is e an cridhe an taosgaire a bhruthas fuill tro na sgamhain, agus ri gach cearn de'n chorp.
Ilbhinn
Tha ilbhinn (iol-bheinn) a' ciallachadh beann air a bheil moran sgorran creagach.
Roinn-seòrsa:Tìr-eòlas Roinn-seòrsa:Beanntan
Broilleach
Iomradh
Roinn-seòrsa:Corp
An Forghleann
'S e baile ann an Contae Dhoire a tha ann An Forghleann.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae Dhoire
Teàrlach III
'S e Teàrlach III (Charles Philip Arthur George; rugadh 14 an t-Samhain 1948) Rìgh na Rìoghachd Aonaichte. Chaidh e na Rìgh ann an 2022 nuair a bhàsaich Bànrigh Ealasaid.
Is esan mac na Bànrigh Ealasaid agus a' Phrionnsa Philip, Diùc Dhùn Èideann.thumb|left|Am Prionnsa Teàrlach a’ soidhnigeadh a-steach gu [[Sabhal Mòr Ostaig ann an 2004]] Tha an Rìgh Teàrlach air a bhith ’na phàtran dhen cholaiste Ghàidhlig Sabhal Mòr Ostaig bho 1985. Thug e cuairt oifigeil dhan cholaiste ann an 1993 agus a-rithist ann an 2004.
Gàidhlig aig Crùnadh an Rìgh
Chuir an t-Urr. Iain Urchardan faclan Gàidhlig air an laoigh Veni Creator Spiritus airson seirbheis a' chrùnaidh.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
Ernest Borgnine
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte Roinn-seòrsa:Cleasaichean nam film
Crotal
thumb|Xanthoria parietina, seòrsa cumanta de chrotail.
'S e crotal fàs-bheairt prìomhadail a tha na cho-aonachadh co-bheathachail de fungas agus companach foto-cho-churach, mar as trice lìrean (iolra: crotail).
Tha morf-eòlas, beò-eolas, agus bith-cheimigeachd nan crotal gu math difirte bho na th' aig an fhungas agus an lìrean.
Gheibhear crotail ann am farsaingeachdan iomallach, mar tundra Arctaig agus fàsaichean teth, agus tha iad gu math cumanta a' fàs air clachan agus stocan is meuran craoibh air feadh an t-saoghail.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bith-eòlas
Ceann Garbh Meallan Chuaich
'S e beinn ann an Alba a th' ann an Ceann Garbh Meallan Chuaich. Gu deas tha mullach eile ann, Meallan Chuaich. Tha e suidhichte ann am Frìth Fanaich air a' Ghàidhealtachd. Tha e ear air Groban agus iar air Loch Fanaich.
Tha Ceann Garbh Meallan Chuaich mu 697m (2287 troigh) de dh'àirde. 'S e Beinn Rothaich is Graham a th' ann.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Frìth Fanaich Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich
An Cartùr
‘S e baile beag ann am an Muirthead, Chontae Mhaigh Eo sa Chúige Chonnacht ann an Èirinn a th’ann an Cartùr.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Contae Mhaigh Eo Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Èireann Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann
Còinneach
'S e còinneach seòrsa lus beag bog anns a' chòmhlan Bryophyta, a bhitheas a' fàs an cruth badan ìosal no bratan ann an àiteachan fliuch is dubharach.
'S e lus prìomhadail neo-seòmrach a th' ann, gun flùraichean no sìolan, a ghineas le spòran.
Thig mòine, sa mhòr-chuid, bho chòinneach a th' air crìonadh. Cuideachd, bithear ga chleachdadh airson toiteadh uisge beatha.
Roinn-seòrsa:Luibhean
Lodainn an Ear
'S e fear de Siorrachdan traidiseanta na h-Alba a tha ann an Lodainn an Ear. B' àbhaist do Bhaile Adainn a bhith na phrìomh-bhaile ach 's e Baile nam Feusgan a th' ann an drasta.
Cruth na tìre
Tha raointean guail sam pàirt shiarach na shiorrachd, faisg air Baile nam Feusgan agus Tranant. Tha Lodainn an Ear a' claonadh gu tuath on Lomair Mòr don mhuir. 'S e clach-ghainmhich liath, Ordobhicianach a tha anns an Lomair Mòr, agus tha clach-ghainmhich ruadh ann gu tuath. Tha aol-chlach ann ann an àiteachan eile, gu h-àraidh sna raointean guail. 'S e bholcànothan marbh a tha ann an Creag nam Bathais, Meall Bhearaig agus Dùn Peilleir.
Poileataigs
Tha na Làbaraich a' riaghladh a' Chomhairle Lodainn an Ear.
Bratach
thumb|Bratach Lodainn an Ear Chaidh bratach ùr a thogail ann an 2018.
Iomraidhean
* Roinn-seòrsa:Siorrachdan na h-Alba
Hilden, Alba Nuadh
Tha Hilden ann an Siorrachd Cholchester, Alba Nuadh.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
East Chester, Alba Nuadh
Tha East Chester ann an Siorrachd Lunenburg, Alba Nuadh.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Elfrida Andrée
B' e sgrìobhaiche-ciùil agus ceòladair às an t-Suain a bh' ann an Elfrida Andrée (Visby, 19 an Gearran 1841 - Göteborg, 11 am Faoilleach 1929). Chluicheadh i am piàna agus an òrgan aig ìre phroifeiseanta, nuair a bha luchd-ciùil boireanta gu gann. Dh' ionnsaich i ceòl fo Ludvig Norman agus Niels Gade gu prìobhaideach ann an Stockholm. Chaidh i gu Göteborg far an robh i na cluicheadair-orgain san àrd-eaglais, bho 1867 gus a bhàsaich i. Bha i cuideachd an lùib an strì airson chòirichean do mhnathan. B' e ise fhèin a rinn a' chiad bhrath teileagraif san dùthaich aice. Fhuair i ballrachd Acadamaidh na Suaine ann an 1908.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Suain Roinn-seòrsa:Ceòl Roinn-seòrsa:Seinneadairean
Na Fíneadha
'S e baile ann an Contae Dhoire a tha ann Na Fíneadha.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae Dhoire
Hideki Shirakawa
'S e ceimigear agus ollamh às an t-Seapan a th' ann Hideki Shirakawa (Seapanais: 白川 英樹, Tokyo 20 an Lùnasdal 1936). Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 2000 còmhla ri Alan Heeger agus Alan MacDiarmid airson na h-obrach aice air poilimearan a tha nan giùlanairean.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Seapan
Vitoria-Gasteiz
‘S e baile mòr ann an ceann a tuath na Spàinne a th’ ann Gasteiz neo Vitoria. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1181. Thug an Rìgh Gotach Liuvigild Victoriacum air a’ bhaile ùr sin, a stèidhich e ann an àite air an robh Gasteiz o shean. Tha Vitoria-Gasteiz suidhichte aig 516m os cionn ìre na mara, ri taobh na h-aibhne Zadorra. Tha Gasteiz 291km air falbh bho Mhadrid, prìomh-bhaile na Spàinne, agus 50km bho Bhilbao, am baile as motha ann an Dùthaich nam Basgach Tha 235,661 daoine a’ fuireach ann an Gasteiz, an darna baile as motha ann an Dùthaich nam Basgach agus an 20mh baile as motha na Spàinne. A bharrachd air sin, ‘s e prìomh-bhaile na Roinn Araba agus Dùthaich nam Basgach a th’ann Vitoria-Gasteiz cuideachd.
Eachdraidh
Thuit am baile dha na reubaltaich Faisisteach beagan an dèidh an ar-a-maich an aghaidh an Riaghaltais aig toiseach toisichidh Cogadh Sìobhalta na Spàinne ann an 1936.
Cruinn-eòlas
A rèir figearan an Riaghlatais, 's e an t-Iuchar a' mhìos as teotha agus 's e am Faoilleach a' mhìos as fhuaire ann an Vitoria-Gasteiz. Cha thuit ach 855mm de dh'uisge air a' bhaile fad na bliadhna - 318mm nas lugha na Steòrnabhagh (1173mm) - leis gur e àite caran fliuch a th' ann, an taca ri àiteachan eile san Spàinn. center|600px
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na Spàinne Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Spàinn Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa Roinn-seòrsa:Dùthaich nam Basgach
Cnoc
right|thumb|300px|Cnuic faisg air [[Tywyn, Gwynedd]]
Tha cnoc na earrann thalmhainn nas àirde na an tìr mun cuairt. Tha iad nas lugha na beanntan.
Roinn-seòrsa:eòlas-talmhainn Roinn-seòrsa:Tìr-eòlas
Duais Nobel ann an Leigheas
'S e Duais Nobel ann an Leigheas an Duais as cudromaiche san t-saoghail airson rannsachadh fìor-mhath anns an leigheas no anns a' bheò-eòlas (Suainis: Nobelpriset i fysiologi eller medicin). 'S e aon de na còig duaisean a chuir Alfred Nobel air bhonn anns an tiomnadh aige ann am 1895 (Ceimigeachd, Leigheas, Litreachas, Fiosaigs agus Sìth).
Bidh an Karolinska Institute anns an t-Suain a' dèanamh an taghaidh agus bidh iad a' toirt an duais do na luchd-rannsachaidh gach bliadhna. Bheirear seachad e air 10 an Dùbhlachd mar cuimhneachan bliadhnail air bàs Nobel. Bha naoi bliadhnaichean ann nuair nach deach an Duais a thoirt seachad (1915–1918, 1921, 1925, 1940–1942).
Gheibhear gach buannaiche bonn-cuimhne, dioplòma, agus suim airigd a dh'atharraich thar nam bliadhnaichean. 'S e Emil Adolf von Behring às a' Ghearmailt a' chiad duine a fhuair a' chiad Duais ann an 1901. thumb|An Dioplòma aig Cournand, Forssmann & Richards
Nuair a bhuannaich Gerhard Domagk (1939), às a' Ghearmailt, cha do leag an Riaghaltas Gearmailteach leis an duais a ghabhail. Fhuair e an dèidh greis am bonn-cuimhne agus dioplòma ach cha d'fhuair e an t-airgead.
Tha dà bhoireannach deug air an duais a bhuannachadh: Gerty Cori (1947), Rosalyn Yalow (1977), Barbara McClintock (1983), Rita Levi-Montalcini (1986), Gertrude B. Elion (1988), Christiane Nüsslein-Volhard (1995), Linda B. Buck (2004), Françoise Barré-Sinoussi (2008), Elizabeth H. Blackburn (2009), Carol W. Greider (2009), May-Britt Moser (2014) agus Tu Youyou.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Duais Nobel *
1283
MCCLXXXIII
Bàsan
Roinn-seòrsa:1280an
An t-Impireachd Bheasantian
'S e An t-Impireachd Bheasantian (ainm Greugach: Βασιλεία τῶν Ρωμαίων - Basileia tōn Romaiōn), gu tric dìreach Beasantian no 'sa Bheurla "Byzantium", an t-ainm a tha againn mar is àbhaist (bhon an 19mh linn) air Impireachd Earrach an Ròimh anns an t-Aois Mheadhanach. Tha an Impireachd sònraichte agus air leth bho Impireachd an Ròimh (ann an taobh a Siar na Roinn Eòrpa) oir bha e air a shocrachadh air Constantinople agus 's e Greugais, seach sean Laideann, an cànan a bha na h-uaislean, an riaghaltas agus a mhòr-chuid den t-sluagh a cleachdadh. Ged a tha an Impireachd seo leantainneach, a-rèir riaghaltas agus stèidheachadh co-dhiù, ri Impireachd an Ròimh ann an taobh siar a Roinn Eòrpa bi daoine a dèanamh eadar-dhealachadh eadarra mar is tric oir gu bheil iad atharraichte ann an iomadh dhoimh a-rèir aois, cànan agus dualchas. Chaidh ainmeachadh mar "Impireachd nan Greugaich" airson a chuid mhòr de bheatha anns an Roinn Eòrpa mar is coireach ri cho cumhachdach 'sa bha an t-sluagh agus dualchas Greugach ann.
Chan eil co-aonta ann mu cuin a thòisich an aois Bheasantian. Bi feadhainn ga cheangail ri riaghail an t-Impire Diocletian (284-305), a chruthaich iomadach atharrachan anns an riaghaltas agus 'sann mar seo a chaidh Impireachd an Ròimh a ghearradh ann an dà leth; pars Orientis (an leth Earrach) agus pars Occidentis (an leth Siarach). Tha feadhainn den bheachd gur e Constantine I a chiad Impire Beasantian. Bi feadhainn a cuir toiseach an Impireachd sònraichte ann an riaghail Theodosius I (379-395) agus le buaidh Chrìosdaidheachd tarsainn air an Creideamh Romanach, air a neo a leantainn a bhàs ann an 395 leis an dealachadh den Impireachd. Tha buidhean eile ann a bhios ga cheangail ri 476 oir gur ann 'sam bliadhn' ud a leig an Impire mu dheireadh san Iar, Romulus Augustus, às a dhreuchd agus mar sin a fàgail an cumhachd ìmpireil le Impire an Ear a-mhàin. Tha aon beachd eile ann gur e ath-chruthachadh an Impireachd ann an aois Heraclius (mu 620) nuair a fhuair Greugais inbhe mar cànan oifigeil agus a chuid mhòr chogadh agus strì ris an robh an Impireachd ceangailte a gabhail àite 'san Ear. Gun diofar de am beachd a ghabhas neach, chaidh an atharrachadh air adhart beag air bheag agus an 330, nuair a stèidhich Constantine prìomh-bhaile ùr airson an impireachd na ainm fhèin - Constantinople, bha cumhachd an cànan agus cultar Greugach a sgaoileadh (Hellenization 'sa Bheurla) mu tha.
Roinn-seòrsa:Impireachdan Roinn-seòrsa:Seann-Dùthchannan Roinn-seòrsa:Impireachd na Ròimhe Roinn-seòrsa:Impireachd Bheasaint
Sili
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bro Morgannwg Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Sully
Universidad Pontificia Bolivariana
'S e oilthigh prìobhaideach caitligeach ann am Medellín a tha ann an Universidad Pontificia Bolivariana. Chaidh an oilthigh a stèidheachadh ann an 1936 le Tiberio de J. Salazar y Herrera a bha na àrd-easbaig Mhedellín.
Eduardo Santos
B’ e Eduardo Santos Montejo (Bogotá, 28mh an Lùnasdal 1888 — Bogotá, 24mh am Màrt 1974) neach-lagha, neach-poileataigs, neach-aithris agus riochdaire dioplòmasach à Coloimbia. Bha e na bhall a’ Phàrtaidh Libearalach agus na Cheann-suidhe na poblachd eadar 1938 agus 1942. 'S e mac Francisco Santos Galvis agus Leopoldina Montejo agus fear de shliochd Antonia Santos, curaidh na neo-eisimeileachd, a bh' ann. Phòs e Lorenza Villegas, agus cha d’ fhuair iad ach aon nighean (Clara) a bhàsaich nuair a bha i beag.
Cùrsa-beatha anns a’ phoileataigs agus na meadhanan
A dh’aindeoin gu do bhàsaich athair òg (ann an 1900), b’ urrainn dhasan lagha a dh'ionnsachadh aig a’ cholaiste Colegio Mayor de Nuestra Señora del Rosario, ach thug e an ceum aige bho Oilthigh Nàiseanta Choloimbia is an uair sin shiubhail e gu Paris airson a chuidh fhoghlaim a choileanadh, is e ag ionnsachadh Litreachas agus Eòlas-comainn an siud. An dèidh a thilleadh dhan dhùthaich aige ann an 1909, thoisich e a dh’obair anns na meadhanan fo Tomás Rueda Vargas agus an uair sin anns a’ phàipear-naidheachd El Tiempo, a stèidhich a bhràthair-cèile Alfonso Villegas Restrepo ann an 1911: cheannaich Santos am pàipear sin ann an 1913. Bha e na riochdaire dhe El Tiempo rè 25 bliadhna agus bho an sin dhìonadh esan beachdan a’ Phàrtaidh Libearalach agus chumadh e taobh le miannan phoileataigeach a’ Phàrtaidh.
Universidad Pontificia Bolivariana
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Oilthighean Roinn-seòrsa:Coloimbia
Eduardo Santos
Cùrsa-beatha anns a’ phoileataigs agus na meadhanan
A dh’aindeoin gur e fìor Libearalach a bh' ann, bha e fhèin an sàs ann an stèidheachadh a’ Phàrtaidh Poblachdach, fo Carlos E. Restrepo Restrepo. Nuair a ràinig esan an Ceannas (1910 – 1914) dh’ainmich e Santos gu mòran dreuchdan aig ìre meadhanach ann am Ministrealachd na Dùthchannan Cèin. An dèidh gun do chuireadh às a’ Phàrtaidh Poblachdach, thill e dhan Phàrtaidh Libearalach (1921) agus air sàilleabh a chliù mar fhear-aithris, chaidh e a dh’ainmeachadh riochdaire iomairt a’ chinneas aig Enrique Olaya Herrera, airson na taghaidhean ann an 1930. An dèidh a’ bhuaidh aige, chuir Olaya e os cionn Ministrealachd na Dùthchannan Cèin agus a bharrachd air sin bha àite aige anns an t-Seanaidh rè an teirm sin (1930- 1934) agus bha e na Riaghladair ann an Santander cuideachd. An uair sin, rè an riaghaltais aig Alfonso López Pumarejo (1934 – 1938) bha e os cionn na Buidhne Coloimbianach aig Lìog na Nàiseanan.
Ceannas
Airson na taghaidhean ann an 1938 dh’aontaich na meadhanaich (leis-san) agus na adhartaich a’ Phàrtaidh Libearalach gum biodh an t-seann cheann-suidhe Olaya na thagraiche, ach nuair a dh’ eug esan anns An Ròimh ann an (1937) b’ fheudar dha na Libearalaich a thaghadh eadar Santos agus Darío Echandía Olaya, ach dh’fhàg esan an rèis is e ag aithneachadh gu robh a’ mhòr-chuid ri taobh Shantos. Bhuannaich Santos na taghaidhean a’ chinneas sin gun cho-fharpaiseach Tòraidh, leis nach do bhòt am Pàrtaidh sin.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:Poileataigs Roinn-seòrsa:Daoine à Coloimbia
894
Bàsan
Roinn-seòrsa:890an
An tuiseal tabhartach
Tha an tuiseal tabhartach 'na chruth dhen ainmear a chomharraicheas gu bheilear a' toirt rudeigin dhan ainmear, mar eisimpleir sa Ghearmailtis Peter gab dem Hund einen Knochen.
Tha cuid a' cleachdadh an teirm sin sa Ghàidhlig cuideachd ach tha seo car mì-cheart oir chan e fìor-thuiseal tabhartach a tha sa Ghàidhlig. Thathar a' cleachdadh an teirm an tuiseal roimhearach air a shon an-diugh a chionn 's gun nochd e an dèidh roimhearan, m.e. bròg > dhan bhròig.
Roinn-seòrsa:Teirmean gràmair
İsmin hâlleri
Cartùr Ghilbeirt
‘S e baile beag ann am an Muirthead, Chontae Mhaigh Eo sa Chúige Chonnacht ann an Èirinn a th’ann an Cartùr Ghilbeirt.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Contae Mhaigh Eo Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Èireann Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann Roinn-seòrsa:Èirinn
1975
thumb|right|180px|[[Éamon de Valera]] MCMLXXV
Bàsan
Roinn-seòrsa:1970an
East Clifford, Alba Nuadh
Tha East Clifford ann an Siorrachd Lunenburg, Alba Nuadh.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Mianmar
'S e dùthaich ann an Àisia a tha ann am Mianmar no Miànmar, ainm oifigeil: 150px neo Union of Myanmar (Beurla). Tha ainm eile aice cuideachd: Burma.
'S e an dùthaich as motha a-rèir farsaingeachd a tha anns an tìr-mhòr Àisia-an-Earra-Dheas.