cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bliadhna-leum
Tha bliadhnaichean-leum anns a' mhìosachan Iulianach agus anns a' mhìosachan Griogarach. Tha iad a' sioncronachadh a' mhìosachain ris na ràithean, air sgàth 's gu bheil 365.242190 làithean anns gach bliadhna thropaigeach. Tha 29 an Gearran na latha a bharrachd anns gach bliadhna-leum.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Àm Roinn-seòrsa:Bliadhnaichean
Dubnium
'S e eileamaid cheimigeach a tha ann an dubnium le samhla Db agus àireamh atamach 105.
'S e meatailt trastach glè rèidio-bheò agus fuadain a tha ann. Tha an cor ogsaidicheadh V cudromach sa' cheimigeachd de rutherfordium, mar eisimpleir sna co-thàthaidhean dubnium bromaid.
Rinneadh caractarachd ri 13 iosatòpaichean de dhubnium. Tha 268Db, le leth-bheatha 29 uairean, as seasmhaiche.
11 an Lùnastal
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Dubnium
Eachdraidh
Thagair sgioba aig an Co-institiud airson Rannsachadh Niùclasach ann an 1968 gun do rinn iad eileamaid 105 nuair a bhuail iad ameireagium-243 le aidheonan neon-22. Dh'ainmich iad an eileamaid nielsbohrium air Niels Bohr, fiosagaiche às an Danmhairg. Thagair sgioba Albert Ghiorso ann am Berkeley ann an aon bliadhna gun do rinn iadsan an eileamaid nuair a bhuail iad calafòrnium-249 le aidheonan naitridein-15 agus dh'ainmich iad e air Otto Hahn, fiosagaiche às a' Ghearmailt. Ann an 1997 dh'ainmich IUPAC e air Dubna, far a bheil an Co-institiud airson Rannsachadh Niùclasach.
Cleachdadh
Tha dubnium glè thearc agus chan eil cleachdaidhean ann.
Bucha (Kyivska Oblast)
'S e baile meadhanach faisg air Kyiv agus Irpin anns An Ucràin a th' ann am Bucha (Ucràinis: Буча, IPA: ˈbut͡ʃɐ). Tha e suidhichte ann an ceann a tuath na dùthcha, san roinn Kyivska Oblast. Tha 36,971 duine a' fuireach ann.
Eachdraidh
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1898, nuair a thogadh rèile eadar Kyiv agus Kovel. B' ann ann am Bucha, far an robh taigh aig a theaghlach, a chuireadh an t-ùghdar Mikhail Bulgakov seachad a chuid làithean saora. Ann an 1991, thàinig Bucha gu bhith na phàirt de nàisean neo-eisimeileach na h-Ucràine. Dhearbhaich tobraichean san Ucràin gu robh Bucha fo sgàile is fo bhuaidh an 64mh Bragàd Raidhfil Motair a tha na phàirt Roinn Armachd an Ear 35mh Arm na Ruise, le a thaigh-feachd maireannach ann an Khabarovsk, nuair a rinneadh buirbeachd sa bhaile ri linn Ionnsaigh na Ruise air An Ucràin ann an 2022. Sheall ìomhaighean saideil cuirp sìobhaltaich air an lionadh le urchairean, cuid dhiubh air an gheusadh, nan laighe anns na sràidean Bhucha fad seachdainnean, gu ruige a shaoraich Arm Ucràine am baile air 1 an Giblean 2022.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Ucràin Roinn-seòrsa:Bailtean anns An Ucràin
320an
Bha na 320an, sa 4mh Linn,eadar 1 am Faoilleach 320 is 31 an Dùbhlachd 329.
Bliadhnaichean
Roinn-seòrsa:4mh Linn *
Camanachd Àird nam Murchan
Stèidhicheadh an club ann an 2005.
Bho 2013, tha sgioba òganaich agus sgioba nam ban aig a' chlub.
Sgìre-cluiche : Sgìre a Tuath
Roinn-seòrsa:Camanachd
Eaglais Ghirig
'S e baile beag ann an Siorrachd Obar Dheathain a tha ann an Eaglais Ghirig neo Eaglais Chiric, (Beurla: St Cyrus bho sean Ecclesgreig, Beurla Ghallda: Saunt Ceerus ).
Tha e ann an Comhairle Shiorrachd Obar Dheathain (A' Mhaoirne ro 1975). Tha e mu 34 mìltean (55 km) san àird a deas air Obar Dheathain.
Ann an 2001 bha 902 duine a' fuireach an seo.
Giùlan
Tha e na laighe faisg air an A92. Tha e na laighe air an National Cycle Route 1 (bho Shealtainn gu Dover ann an Sasainn).
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:A' Mhaoirne Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Obar Dheathain
Thalis
'S e feallsanaiche Greugach a bha ann an Thalī́s à Mílītos (mu 624 RC - mu 546 RC; Greugais: Θαλής ο Μιλήσιος, Beurla: Thales of Miletus). Bha e beò roimhe Socrates agus 's e aon de na Seachdnar Fhir Ghlic na Grèige. Tha mòran den bheachd gur e a' chiad feallsanach anns an traidisean Greugach agus gum b' esan a stèidhich saidheans mar dòigh sgrùdaidh agus mar sin gu tric tha e air ainmeachadh mar "athair saidheans".
Roinn-seòrsa:Feallsanaich Ghrèigeach Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Seann-Ghrèig
Canton, Ohio
'S e baile ann am Ohio, sna Stàitean Aonaichte, a th' ann an Canton. Anns a’ bhliadhna 2010 bha 73,007 duine a’ fuireach an seo. Tha e suidhichte aig 323m os cionn ìre na mara,
Eachdraidh
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1805.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Ohio Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Ohio Roinn-seòrsa:Na Stàitean Aonaichte
Armadal
Is dòcha gu bheil thu a' lorg Armadail, Lodainn an Iar
thumb|Caisteal Armadail
'S e baile beag ann an Slèite anns an Eilean Sgitheanach a th' ann an Armadal (Beurla: Armadale). 'S e port-mara airson na h-aiseige a tha ann. An sin tha aiseagan a' dol eadar Armadal agus Malaig le Caledonian Mac a' Bhriuthainn.
Tha bùth coimhearsnachd ann an Armadal anns a bheil oifis a' phuist agus ionad-fiosrachaidh luchd-turais. A bharrachd air sin tha Bùth Tuathanas an Eilein agus garaids ann. Ri taobh a' chidhe tha taigh-bìdh beag leis an ainm "The Shed", bùth leathair agus bùth aodaich. Gheibhear bàta bhon chidhe a bheir luchd-turais a Chnòideart, Eilean Rùm agus cuairtean mara gus beathaichean fhaicinn.
Tha Ionad Clann Dòmhnaill suidhichte ann an Armadal le 40 acair fearann, a' gabhail a-steach gàrradh mòr, caisteal nan Dòmhnallach, taigh-tasgaidh air eachdraidh nan Eilean agus taigh-bìdh. Bidh mòran bhusaichean luchd-turais a' tadhal air an ionad gach bliadhna.
A rèir Iain Mhic an Tàilleir 's e ainm Lochlannais a tha ann an Armadal.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Nathair-mhara (snàigean)
thumb|right|250px|Nathair-mara Is dòcha gu bheil thu lorg nathair-mhara (ùirsgeul)
'S e nathair-mhara (iolra: nathraichean-mara) a tha ann an seòrsa nathair a tha a' fuireach sa mhuir. Tha iad gu math puinnseanach – nas puinnseanaiche na nathraichean tìre mar còbra – ach cha bhi iad a’ bìdeadh dhaoine gu tric. Tha iad a’ fuireach sna marannan tropaigeach.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Muir Roinn-seòrsa:Snàigean
Maroco
'S e dùthaich ann an Afraga a tha ann am Maroco, ainmean eile: Morogo neo Moroco.
Tha i suidhichte aig a’ Chuan Siar agus a’ Mhuir Mheadhanach. Tha crìochan aice le san ear le Aildiria agus 'sa tuath leis an Spàinn.
Bruidhnidh iad Arabais is Berber ann am Maroco. 'S e Rabat prìomh-bhaile na dùthcha.
Bailtean mòra eile ann am Maroco -
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Dùthchannan Roinn-seòrsa:Afraga Roinn-seòrsa:Afraga a Tuath
Neach-aire
right|thumb
Tha neach-aire na dhuine a choimheadas as dèidh sgoil ⁊c. Gu tric tha deise-obrach sònraichte aca, agus ag obair air oidhcheannan.
Roinn-seòrsa:dreuchdan
1796
thumb|150px|Seumas Mac a' Phearsain 'S e bliadhna-leum a bha ann an 1796 (MDCCXCVI).
Bàsan
Roinn-seòrsa:1790an
Anna, Bànrigh Shasainn, Alba is Èireann
B' e Bànrigh Shasainn is Alba aig àm Aonadh nam Pàrlamaid a bha ann an Anna.
Rugadh i ann an 1665, agus b' i an nighean a b' òige bhon a' chiad pòsadh aig Seumas VII Alba is II Shasainn.
Ann an 1702 chaidh i Bànrigh Shasainn, Alba is Èireann às dèidh bàs a bràthar-cèile, Uilleam III Shasainn is II Alba. Ann an 1707 chaidh i na Bànrigh Rìoghachd Bhreatainn agus Ban-righ Èireann, gu bàs an 1714.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Na Seumasaich Roinn-seòrsa:Rìghrean na h-Alba Roinn-seòrsa:Eachdraidh na h-Alba Roinn-seòrsa:Daoine à Sasainn
Betws yn Rhos
Tha am baile Betws yn Rhos ann an Conwy, a' Chuimrigh. Tha e 123.6 mi (199.0 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 190.7 mi (306.9 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 1020 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 473 (46.4%); rugadh 66% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Conwy Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Dòmhnall S. Moireach
ʼS e sgrìobhaiche agus neach-teagaisg a tha ann an Dòmhnall S. Moireach (1956-), sloinneadh Dòmhnall Aonghais Dhòmhnaill Steaphain. Tha e aʼ sgrìobhadh sa Ghàidhlig agus sa Bheurla. Rugadh e ann an 1956 ann an Hamilton, thogadh e ann an Dail bho Dheas, sgìre Nis ann an Leòdhas, agus tha e a-nis aʼ fuireach ann an Sealtainn.
Choisinn e Caidreachas Robert Louis Stevenson, Caidreachas Jessie Kesson, agus fhuair e bursaraidh siubhail bho Alba Cruthachail airson rannsachadh a dhèanamh airson leabhar fiosrachaidh air gnìomhachas an sgadain. A dhà de na leabhraichean a sgrìobh e, SY StorY: A Portrait of Stornoway Harbour (ISBN 978-1-78027-260-3) agus The Guga Stone (ISBN 978-1-908373-74-8), bha iad air na Leabhraichean Nàdair na Bliadhna aig a' Ghuardian.
Bha an cruinneachadh de sgeulachdan goirid leis Special Deliverance (ISBN ) san fharpais airson Duais Chomann Crann na Brataich. Tha e air deannan cruinneachaidhean bàrdachd fhoillseachadh, nam measg Between Minch And Muckle Flugga, Praising The Guga, Speak To Us Catriona, agus West Coasters a bha san fharpais airson Duais-chuimhneachain Chaluim Dhòmhnallaich. Sgrìobh e leabhraichean aithriseachd leithid The Guga Hunters agus And On This Rock: Italian Chapel, Orkney, agus cruinneachaidhean de bhàrdachd is sgeulachdan leithid Small Expectations. Dh'fhoillsich e Weaving Songs ann an 2011 (ISBN 978-0861523832) mar chomharrachadh air ceud bliadhna de dh' obair aʼ Chlò Mhòir. Sgrìobh e an dealbh-chluich Sequamur.
Urraman
Choisinn e duais bho Chomann nan Ùghdaran ann an 2020 airson As the Women Lay Dreaming, nobhail mu tubaist HMY Iolaire.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gàidhlig Roinn-seòrsa:Bàird Ghàidhlig Moireach, Dòmhnall S.
Nairnshire Camanachd
B' e sgioba camanachd a bha a' cluich ann an Inbhir Narann a bha ann an Nairnshire Camanachd.
Chluich iad ann an seusan 2006 ach chan eil iad a' cluich anns na lìgean oifigeil a-nis.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Camanachd
420an
Bha na 420an, sa 5mh Linn,eadar 1 am Faoilleach 420 is 31 an Dùbhlachd 429.
Bliadhnaichean
Roinn-seòrsa:5mh Linn *
Diùcachd Anhalt-Dessau
B’ e meanbh-dhùthaich ann an cridhe na Gearmailt a mhair bho 1806 gu ruige 1863 a bh’ anns an Diùcachd Anhalt-Dessau (Gearmailtis: Herzogtum Anhalt-Dessau). Chaidh an Diùcachd a chruthachadh ann an 1807 tro àrdachadh Prionnsa Anhalt-Dessau gu Diùc. Bha Anhalt-Dessau na ball Co-chaidreachas na Rèine bho 1807 gu ruige 1813, nuair a dh' atharraich Napoleon Bonaparte structair phoileataigeach na Gearmailt, a' cur às do dh' Ìmpireachd Naomh na Ròimhe. Chuir Anhalt-Dessau dìreach 700 saighdearan do Fheachdan a' Cho-chaidreachais. B’ e Dessau a bh’ ann prìomh-bhaile na dùthcha. Chaidh Anhalt-Dessau a leasachadh ann an 1853, a' gabhail os làimh fearann ann Anhalt-Köthen nuair a chaochail an Diùc Heinrich Askanier agus a-rithist nuair a dh' eug an Diùc Alexander Karl Askanier gun chlann à Anhalt-Bernburg ann an 1863, ag aonadh Anhalt ann an aon diùcachd an dèidh 467 bliadhna.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Poileataigs
Manachainn Rois
'S e clachan air a' Ghàidhealtachd a tha ann am Manachainn Rois (Beurla: Fearn). Tha e suidhichte mu dhà mhìle (3 km) san àirde an iar-thuath air Baile an Todhair agus mu 8 mìle (13 km) ear-thuath air  Inbhir Ghòrdain. Dìreach san ear-thuath tha Baile an Droma.
Nochd ainm a' bhaile mar Nova Farina ann an Laideann agus a-rèir Dwelly chleachd muinntir an àite fhèin an t-ainm "a' Mhanachainn".
Chaidh abaid a stèidheachadh deas air Caolas Dhòrnaich eadar Drochaid a' Bhanna agus Eadardan ann an 1221-1222 no timcheall air 1227 le Fearchar, Iarla Rois. Ach timcheall air 1238 chaidh an abaid a ghluasad gu Manachainn Rois far a bheil i gus an latha an-diugh. Chaidh i a leasachadh is ath-thogail eadar 1338 is1372 agus a-rithist anns an 15mh linn. Tro na bliadhnaichean dh'fhàs clachan beag faisg air an abaid, ach an-diugh chan eil taighean dlùth timcheall air an abaid ann tuilleadh. Ann an 1742 bha tubaist ann, thuit mullach na h-abaide sìos am broinn na h-eaglaise. Chaidh mu 50 duine a mharbhadh, ach ann an 1771 bhathar a chàradh an abaid a-rithist.
thumb|left|Stèisean-rèile Mhanachainn Rois Tha stèisean-rèile ann air Loidhne Chinn a Tuath eadar Inbhir Ghòrdain agus Baile Dhubhthaich leis an ainm Fearn/Manachainn Ros, ach tha e suidhichte iar air agus nas fhaisge air Baile an Droma. Chaidh an stèisean-rèile a thogail ann an 1864 le Joseph Mitchell agus Murdoch Peterson; an-diugh tha e clàraichte air liosta nan togalaichean clàraichte, roinn-seòrsa B.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Bridgetown
'S e prìomh-bhaile Bharbados a tha ann am Bridgetown. 'S e am baile as motha den eilean cuideachd. Tha e suidhichte san iar dheas an eilein timcheall air Carlisle Bay. 'S e teas meadhan malairteach ‘s ionmhasail na dùthcha a th’ ann. Tha roinn turasach gu math laidir cuideachd. Chaidh Bridgetowon a stèidheachadh anns a’ bhliadhna 1628 leis na Breatainneach.
Ceanglaichean a-mach
thumb|left|250px| Bridgetown, port-mara air a chulaibh
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean anns a' Chairibìan Roinn-seòrsa:Lesser Antilles Roinn-seòrsa:Bailtean
Y
Roinn-seòrsa:Litrichean
Lorain, Ohio
‘S e baile mòr faisg air Cleveland air an àirde an ear na Stàitean Aonaichte a th’ ann an Lorain. Tha e suidhichte aig 186m os cionn ìre na mara ri taobh Loch Erie, 521km air falbh bho Washington, prìomh-bhaile na dùthcha agus 179km bho Cholumbus, prìomh-bhaile na stàite. Tha am baile ann an ceann a tuatha Ohio. Tha 70,090 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile. Rugadh 3.1% thall thairis agus ‘s e daoine le freumhan ann an Aimearaga Laideannach a tha 23.3% is daoine le freumhan ann an Afraga a th’ann 17.4%.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Ohio
Nirribhis
'S e Nirribhis (norsk) an cànan a tha air bruidhinn ann an Nirribhidh. Tha i air bruidhinn ann an Danmhairg cuideachd. Ann an 1814 chuir Nirribhidh air leth bhon Danmhairg, ach bha Danmhairgis air cleachdadh anns na sgoiltean gus na 1830ean. Bha Dainmhairgis sgrìobhte gu math eadar-dhealaichte ri Nirribhis air bruidhinn agus bha gluasad ann ri cruathachadh cànan aonaichte. Bha dà chànan air a nochdadh: Landsmål, bho chainntean air a bhruidhinn agus Riksmål a bha gu math coltas ris Dainmhairgis sgrìobhte. Chuireadh ainm ùr Nynorsk air Landsmål agus 's e Bokmål an t-ainm a th' air Riksmål.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Cànain Ghearmaineach
Stèisean na h-Innis
250px|right|thumb|Stèisean anns an Innis 'S e Stèisean na h-Innis (Beurla: Insch railway station) an stèisean-rèile anns an Innis. Tha e suidhichte air an loidhne eadar Obar Dheathain agus Inbhir Nis. Dh'fhosgail e 20 an t-Sultain 1854 is chaidh na togalaichean a thogadh ann an 1880 is 1889. Tha Network Rail a' togail àrd-ùrlaran nas fhaide mar phàirt den leasachaidhean ìre an loidhne eadar Obar Dheathain is Inbhir Nis is dùil aca gum bi iad deiseil ann an 2019.
<br style="clear: both;" /> <br style="clear: both;" />
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Giùlan Roinn-seòrsa:Stèiseanan
520an
Bha na 520an, sa 6mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 520 is 31 an Dùbhlachd 529.
Bliadhnaichean
Roinn-seòrsa:6mh Linn *
1932
Bàsan
Roinn-seòrsa:1930an
Anaximander
B' e feallsanaiche Greugach a bh' ann an Anaximander (610 - 546 RC) (Greugais: Ἀναξίμανδρος Anaximandros).
Dh'fhuireach e ann am Miletus, baile ann an Ionia; Milet anns an Tuirc san latha-an-diugh.
Na h-Eileanan Sholaimh
'S e dùthaich eileanach a tha anns  na h-Eileanan Sholaimh (Beurla: Solomon Islands). Tha i na laighe ann an Roinn a' Chuain Shèimh san taobh an ear air Papua Gini-Nuadh. Tha faisg air millean eilean ann. Tha am prìomh-bhaile, Honiara, na laighe air an Eilean Ghuadalcanal.
Teine-èiginn
Anns an t-seann aimsir ann an Alba, bha an teine-èiginn air a chur gu feum gu leigheas na plàighe, air crodh no air ainmhidhean eile.
Na h-Eileanan Sholaimh
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Dùthchannan Roinn-seòrsa:Roinn a' Chuain Shèimh
Teine-èiginn
Bha an sin tuilleadh connaidh ga chàrnadh air an teine ùr - an teine-èiginn - is bha an uair sin lasadh dheth air a thoirt do gach aon a chuireadh feum air. Bha uisge air a theasachadh air an teine ùr gun dàil, is rachadh gach ainmhidh a bhiodh air a bhualadh leis a' phlàigh a nigheadh leis an uisge teth, is ma bha leigheas orra, b' e sin e.
Thàinig an leigheas seo a-nuas bho àm nan Druidhean, oir nan creud-san, bha subhailcean mòra co-cheangailte ris an teine a rachadh a bheothachadh le dian-suathadh. Bha seo gu h-àraidh fìor a thaobh teine na Bealltainn. Air an latha ro-shònraichte sin, bha na treudan air an cur mun cuairt, is troimh, an teine, biodh galair orra, no nach biodh.
Iomradh
Roinn-seòrsa:Teine Roinn-seòrsa:Cultar
Loch Sgùrr na Caorach
'S e loch ann an Alba a tha ann an Sgùrr na Caorach. Tha e suidhichte ann an Slèite, an t-Eilean Sgitheanach.Tha Loch an t-Seilich san ear agus Loch Lamascaig san ear-thuath dheth. Tha Loch Fada is a' bheinn Sgùrr na Caorach san àird a dheas.
Tha Loch Sgùrr na Caorach cho mòr ri 3 acair. 'S e 0.6 km (0.4 mìle) an cuairt-thomhas aige agus tha e mu 230 m a dh'fhad san àite as dìriche. Chan eil eilean anns an loch seo. Tha bàrr uisge an locha mu 217 m (712 troigh) os cionn na mara agus tha e mu 2.2 km (1.4 mhìle) air falbh bhon mhuir.
Chan eil duine sam bith a' fuireach air bruach Loch Sgùrr na Caorach. Mar sin chan eil rathaidean ann a leanas chun an locha.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba Roinn-seòrsa:an t-Eilean Sgitheanach
Loch Bhraoin (Iomain)
Sgioba Iomain à Ulapul
As déidh sia bliadhna à bith, chaidh an sgioba inbhich aig Loch Bhraoin ath-thòiseachadh a-rithist ann an 2006. Tha iad a' cluich an Lìge a Tuath a Trì.
Sgìre-Cluiche : Sgìre a Tuath
Roinn-seòrsa:Sgiobaidhean iomain Roinn-seòrsa:Camanachd
Álava (provincia)
'S e provincia na Spàinne a tha ann an Araba (IPA: aˈɾaba, Spàinntis: Álava). Tha e na laighe ann an Dùthaich nam Basgach, ann an ceann a tuath na dùthcha. 'S e Vitoria-Gasteiz a tha na phrìomh-bhaile. Chaidh an roinn a chruthachadh ann an 1833 le Javier de Burgos, a bha na Rùnaire na Stàite agus Leasachaidh aig an àm. B' e an siostam-riaghalaidh iondail na Frainge a chleachd e mar mhodal. Chuireadh a-steach na Coimhearsnachd fèin-riaghlaidh Euskadi i ann an 1978, nuair a sgrìobhadh Bun-reachd ùr. Sìnidh Bizkaia fad 2,963km² agus tha 319,227 duine a' fuireach ann. Le sin, 's e an treas roinn as lugha na Spàinne a thaobh talmhainn agus an 9mh as lugha a thaobh àireimh-sluaigh. Tha crìochain aice le Bizkaia, Burgos, Cantàbria, Gipuzkoa, La Rioja agus Nafarroa. 'S e Basgais agus Spàinntis a tha gam bruidhinn an seo.
Freumhan an ainm
Tha cuid a luchd-rannsachaidh dhen bheachd gur ann à Alba (Gàidhlig: geal) ann an Laideann a tha an t-ainm air sàilleabh gu robh baile Ròmanach san sgìre air an rathad Ab Asturica Burdigalam eadar Astorga agus Bordeaux. A dh'aindeoin sin, tha teòiridh eile ann a chanas gur ann à laua ann an seann Bhasgais (Gàidhlig: làn) a th e agus gun tàinig am facal gu Basgais mar Araba agus gu Spàinntis mar Álava a rèir fuaimealchd nan Cànan fhèin, leis an alt al/ar ann an Arabais.
Taigh-leughaidh
Tha taigh-leughaidh 'na thaigh-adhraidh no taigh-misein air a' Ghàidhealtachd, na h-Eileanan Siar 's Earra-Ghàidheal. Bha iad cumanta ann am bailtean a bha ro bheag airson làn-eaglais le ministear no sagart.
Ceanglaichean dhan taobh a-muigh
Roinn-seòrsa:Àiteachan-adhraidh Roinn-seòrsa:Na h-Eileanan Siar Roinn-seòrsa:Gàidhealtachd
Seaborgium
'S e eileamaid cheimigeach a tha ann an seaborgium le samhla Sg agus àireamh atamach 106.
'S e meatailt trastach glè rèidio-bheò agus fuadain a tha ann. Tha an cor ogsaidicheadh VI cudromach sa' cheimigeachd de sheaborgium, mar eisimpleir ann an seaborgium ogsaiclòraid, SgO2Cl2.
Eachdraidh
Thagair sgioba aig an Co-institiud airson Rannsachadh Niùclasach ann an 1974 gun do rinn iad eileamaid 106 nuair a bhuail iad luaidhe-207 le aidheonan cròmium-54. Thagair sgioba Albert Ghiorso ann am Berkeley ann an aon bliadhna gun do rinn iadsan an eileamaid nuair a bhuail iad calafòrnium-249 le aidheonan ogsaidein-18 agus dh'ainmich iad e air Glenn Seaborg. Tha an t-ainm seo oifigeil a-nis.
Cleachdadh
Tha seaborgium glè thearc agus chan eil cleachdaidhean ann.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Meatailt Roinn-seòrsa:Eileamaidean Roinn-seòrsa:Meatailtean trastach
Contae Thír Eoghain
'S e siorramachd (Gaeilge: Contae) ann am Èirinn a Tuath a tha ann an Contae Thír Eoghain (tuiseal ainmneach: Tír Eoghain). Cuairtichte le talamh, ach airson cladach air Loch nEathach (far a bheil crìoch-locha aige le Contae Aontroma), tha crìochan aige le seachd den naoi chontae Ultaich: Doire chun a' thuatha, Aontroma thairis Loch nEathach, Contae Ard Mhacha, Contae Mhuineacháin agus Contae Fhear Manach gu Deas agus Dun nan Gall chun iar. Is e contae brèagha gorm a tha ann, tìr nan cnuic iosail, nam bailtean beaga agus tuathanasan. Is e An Ómaigh prìomh-bhaile a' chontae. Tha 161,800 duine a' fuireach san t-siorramachd fad 3,155km², an 7mh siorramachd as motha ann an Èirinn a thaobh fharsaingeachd agus an 9mh a thaobh àireamh-sluaigh.
Sgìrean Ionadail
Tha ochd baranachdan (Gaeilge: barúntacht) am broinn Thír Eoghain: Clochar, Dún Geanainn Íochtarach, Dún Geanainn Láir, Dún Geanainn Uachtarach, An Ómaigh Thiar, An Ómaigh Thoir, An Srath Bán Íochtarach agus An Srath Bán Uachtarach. A bharrachd air sin, tha 43 parraistean (ann an trì sgìreachdan-easpaig: Doire, Ard Mhacha agus Clochair) agus 2,162 bailtean fearainn sa chontae.
Cànan agus Cultar
Tha cothrom eadar muinntir Pròsdanach agus muinntir Caitligeach 's a' Chontae de faisg air 50/50. Tha dlùth cheangail eadar na Donnghailigh (a thug ìomhaigh an làimh dhearg dhan Ulaidh) agus Tír Eoghain. B'e sgioba Thír Eoghain a ghleidh Corn Sam MacGuire, 'son peile an 2008.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Èirinn Roinn-seòrsa:Èirinn a Tuath
12 an Lùnastal
'S e 12 an Lùnastal an 224mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (225mh ann am bliadhna-leum). Tha 141 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
thumb|Cat Schrödinger
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Na Lochlannaich
thumb|right| B' e na Lochlannaich (Seann-Lochlannais: víkingr) na daoine a thàinig à Lochlann, ann an ceann a tuath na Roinn Eòrpa. A rèir an ollaimh Nirribhich Yngvar Ustvedt (1928 - 2008), sgaoil iad fad is farsaing a-mach à Lochlann gu ruige Alba, Éirinn, Sasainn, An Fhraing, An Spàinn, A' Ghearmailt agus Na Tìrean Ìsle, is ràinig iad fiù 's na lochan mòra san Ruis, tro mheadhan a' chogaidh agus a' mhalairt. Gu h-iongnadh, stèidhicheadh colonaidhean lochlannach sa Ghraonlainn agus san talamh far a bheil Canada an latha an-diugh.
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:Nirribhidh Roinn-seòrsa:An Danmhairg Roinn-seòrsa:Alba Roinn-seòrsa:Innis Tìle Roinn-seòrsa:Canada Roinn-seòrsa:Èirinn Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Nevada
'S e tè de na Stàitean Aonaichte a tha ann an  Nevada. Tha i suidhichte san àirde an iar na dùthcha. Tha e air a bhith na stàit bho 31 an Dàmhair 1864. Tha 2,700,551 duine a' fuireach anns an stàite. Tha Carson City na prìomh-bhaile ach 's e Las Vegas am baile as motha a tha ann an Nevada. Tha Nevada cliùiteach airson na Casinos a tha innte.
Gleann Iucha agus An Eaglais Bhreac an Ear (sgìre Phàrlamaid Westminster)
Chaidh a cruthachadh ann an 2005 o na h-Eaglaise Brice an Ear is Baile Iucha, seann sgìre Phàrlamaid far an robh Tam Dalyell na BhP.
Tha Gleann Iucha fhèin, Tòrr Fhèichin, Bathgate, Inbhir Ghrainnse agus Bo'ness anns na sgìre seo. Tha i ann an crìch ris An Eaglais Bhreac, Comar nan Allt, Cill Saidh agus Cair Cheann Tulaich an Ear, An t-Àrd-Ruigh agus Shotts, Baile Lèibhinn agus Dùn Èideann an Iar.
Nevada
Tha a' chuid as motha na dùtcha na fàsach, tha i a' gabhail a-steach:
Gleann Iucha agus An Eaglais Bhreac an Ear (sgìre Phàrlamaid Westminster)
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sgìrean Phàrlamaid Westminster Roinn-seòrsa:Comhairle na h-Eaglaise Brice Roinn-seòrsa:Lodainn an Iar
Nevada
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Stàitean de na Stàitean Aonaichte Roinn-seòrsa:Nevada
Lach-mhòr
'S e eun a bhios beò aig, no faisg air, a' chuan a th' ann an lach-mhòr no colca (Laideann: Somateria mollissima, Beurla: Common Eider).
Llanhenwg
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sir Fynwy Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Lach-mhòr
Tha an lach-mhòr ainmeil airson clòimhteachain.
Dealbhan
Roinn-seòrsa:Eun-mara Roinn-seòrsa:Eun feòil-itheach
Craoibh
thumb|Fèill ann an Craoibh 'S e baile ann an Siorrachd Pheairt is Cheann Rois a tha ann an Craoibh (Beurla: Crieff). 'S e seo na co-chomharran aige: 56° 22′ 32.45″ Tuath agus 3° 50′ 33.43″  Iar. Ann an 2001 bha 6,579 duine a' fuireach an seo.
Eachdraidh
Chaidh Na Seumasaich seachad air Craoibh air an t-seann rathad shuas gu tuath ann an 1746, an dèidh dhaibh Sasainn fhàgail.
Daoine ainmeil
Thogadh Ewan McGregor, actair fhiolmaichean, ann an Craoibh.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Na Seumasaich Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Bailtean
CSS
'S e Cascading Style Sheets an t-ainm fada airson CSS. Tha CSS air a chleachdadh airson coltas ceart a chur air duilleagan Eadarlìon mar a chithear ann am brabhsair iad. Tha HTML aʼ cur cnàimheach air duilleag-lìn, ach tha CSS aʼ cur dreach oirre.
Roinn-seòrsa:Coimpiutaireachd
Oilthighean Aosmhor
Mar is àbhaist 's e oilthighean a' chaidh a stèidheachadh anns na Meadhan-aoisean a' bhios daoine a' bruidhinn mu dheidhinn nuair a chanas iad gu bheil iad aosmhor. Tha sia seann oilthighean bho na Meadhan Aoisean anns na h-Eileanan Breatannach agus feadhainn eile air feadh an Roinn Eòrpa agus pàirtean eile den t-saoghal.
Pythagóras
B' e feallsanaiche agus matamaigear a bh' ann am Pythagóras (582 RC–507 RC, Greugais: Πυθαγόρας, Beurla: Pythagoras). Tha Pythagóras cho cudromach gu matamataigs gu bheil far-ainm "Athair na h-àireamhan" air. Rugadh is thogadh e air Eilean Samos. Bha e na ghlasraichear.
Roinn-seòrsa:Feallsanaich Greugach Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Seann-Ghrèig
Cùl na Ceapaich
'S e baile beag air a' Ghàidhealtachd a tha ann an Cùl na Ceapaich (Beurla: Back of Keppoch).
Tha am baile suidhichte air taobh an iar-thuath na h-Alba dìreach mu thuath Àrasaig. Tha e mu 40 mìle air falbh bhon a' Ghearasdan agus tha e faisg air a' mhòr-rathaid A830 gu Malaig.
Tha an cuid as motha de na taighean air croitean. Tha tràighean snoga faisg air an rathad.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd Roinn-seòrsa:Loch Abar
Santo Domingo
'S e prìomh-bhaile Phoblachd Dhoiminicia a tha ann an Santo Domingo de Guzmán neo ainm gorid: Santo Domingo. 'S e cuideachd am baile as motha na dùthcha agus an seachdamh baile as motha ann an Aimearaga a Tuath. Tha am baile suidhichte aig inbhir Abhainn Ozama, agus tha am port aige an seo cuideachd. Bha am port glè chudthromach airson malairt aig àm na colonaidh.
'S e Santo Domingo a chiad àite anns an t-Saoghal ùr a bha aig na Spainnteach.
Iomradh
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean anns a' Chairibìan Roinn-seòrsa:Greater Antilles
SS Great Western
right|thumb|SS Great Western Is e a bha anns an Great Western a chaidh air bhog an 1837, a' chiad long-smuid a chaidh air togail le amas a ruith seirbhis leantainneach thar a' Chuan Siar.
B' e an t-innleadair Isambard Kingdom Brunel a dhealbh i.
Bha an Great Western 212 troigh anns an fhad agus 35 troigh anns an leathad. Bha a meud riomhairichte, a ghiùlain gual gu leòr a dhol thar a' Chuain Siar fo chumhachd-smùid a-mhàin.
Thogadh i aig Bristol. Bha slige fiodh aice agus bha i uidheamaichte le cuibhlicean-uisge iomanaichte le innealan de 440 Cumhachd-Eich. Bha innealan taobh-luamhanachd aice, eagar de inneal-sàil leasaichte a bha freagarrach ri bàtaichean-smuid.
Prionnsabal Bhruneil
Nuair a bhitheas long a' siubhal tro uisge, bithidh uisge a suathadh seachad air a slige agus cuiridh an suathadh sin forsa bacaidh orra. Mar sin feumaidh do a cuid innealan, neo a cuid seòil a bhith còmhnaidh ag obair a bhith ga cumail a' dol. Mas e bàta-smùid a tha innte losgaidh i connadh fad 's a tha a h-innealan ag obair.
Bha Brunel air aithneachadh, gu bheil bacadh air long bho suathadh an uisge a rèir farsuinnead den slige a tha ri aghaidh an uisge. An co-mheas le seo, tha an cuideam connaidh a ghiùlanas i a rèir "tomhas-lìonaidh an t-slige". Mar sin, airson slige de cruth sam bith, bithidh bacadh a rèir meud cearnaichte ach bithidh comas a ghiùlan connadh (agus mar sin lùths a dh'iomain a pèin) a rèir meud cubaichte.
Tha e a' leantainn gum bith an astar a bhitheas long-smuid comasach a shiubhal air an connadh a tha i comasach a ghiùlan a rèir "fad na luinge".
Canaidh luchd-innlichidh "Prionnsabal Bhruneil" ris an riaghal seo chun latha an diugh.
Roinn-seòrsa:Teicneòlas Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:Bàtaichean
Z
B’ e Z an t-siathamh litir air fhichead den aibidil Laidinneach agus am fear mu dheireadh.
Roinn-seòrsa:Litrichean
Astana
'S e Astana prìomh-bhaile Chasachstàin. Chaidh a stèidhicheadh ann an 1830 mar Akmoly, bha Akmolinsk air eadar 1832 is 1961, nuair a bha Tselinograd air, gu ruige 1992 nuair a chaidh ath-ainmicheadh mar Akmola, agus mar Astana ann an 1997 nuair a ghluais an cumhachd poileataigeach bho Almaty gu Astana.
Chaidh am baile ath-ainmicheadh ann an 2019 air Nursultan Nazarbayev a leig a dhreuchd mar cheann-suidhe Chasachstàn suas anns a' Mhàirt ach thill Astana mar ainm ann an 2022.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Àisia Roinn-seòrsa:Casachstàn Roinn-seòrsa:Meadhan Àisia
Beinn a' Chlaidheimh
'S e Clach-ghainmhich Thoirbheartanach a tha a' dèanamh na beinne seo, agus bheir e coltas ruadh oirre.
Mar as trice bithear ga streap bhon bhothan aig Seanbhail, far am bi a' mhòr-chuid de dhaoine a' cur seachad na h-oidhche roimhe agus às dèidh. Dh'fhaodadh toiseach an latha a bhith doirbh le faighinn thairis air an abhainn faisg air a' bhothan. An uair sin bithear a' streap na beinne bho thuath. Dh'fhaodadh a ceangal leis na Beanntan Rothaich Sgùrr Bàn, Mullach Coire Mhic Fhearchair agus Beinn Tarsuinn. Bidh cuid a' ceangal nam beann air taobh eile a' Ghlinne, A' Mhaighdean agus Ruadh Stac Mòr, agus canar The Fisherfield Six ris a' chuairt fhada seo.
Bhon mhullach gheibhear seallaidhean air leth Achadh an Iasgair, An Teallach agus Na Fanaichean.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
1797
MDCCXCVII
A' Bhruiseal
'S e prìomh-bhaile na Beilge a tha anns a' Bhruiseal no am Bruiseal. 'S e Bruxelles (IPA: bʀyˈsɛl) san Fhraingis, Brussel (IPA: ˈbrɵsəɫ) san Duitsis/Fleamais neo Brüssel (IPA:brʏsəl) sa Ghearmailtis.
Drochaid Charrainn
‘S e baile beag dùthchasail faisg air Dùn Phrìs, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th’ ann an Drochaid Charrainn. Tha e suidhichte aig 82m os cionn ìre na mara, ann an ceann a tuath Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Dhùn Phrìs ro 1975), eadar An t-Seann Chathair agus Bàrr na Dris, faisg air inbhir na h-aibhnichean Carrainn agus Nid. Tha e 235km air falbh bho Obar Dheathain, 73km bho Ghlaschu, 24km bho Dhùn Phrìs agus 85km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. 'S e Beurla agus Beurla Ghallda th' ann an dà chànan aig a’ mhòr-chuid dhuibh ann an Drochaid Charrainn. Tha eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas, coilltearachd agus turasachd. A bharrachd air sin, tha taigh-òsda agus talla a' bhaile ann. Taobh fhoghlaim, chan eil sgoiltean ann agus le sin feumar a dhol dhan na sgoiltean ann am Bàrr na Dris.
A' Bhruiseal
Iomraidhean
thumb|left|280px|L'Hôtel de ville sur la [[Grand-Place de Bruxelles]]
Roinn-seòrsa:Prìomh-Bhailtean na Roinn Eòrpa Roinn-seòrsa:Bailtean na Beilge
Drochaid Charrainn
Freumhan an Ainm
A rèir eòlaichean fhreumh-fhaclachd, tha e coltach gur ann à Caer/Cathair agus Afon/Abhainn ann an seann chuimris neo Gàidhlig a th'ann an t-ainm. 'S ann gu math pailt a tha ainmean-àite ann an Cuimris ann an ceann a deas na h-Alba. Nochd a' Ghàidhlig ann an ceann a deas na h-Alba anns an 7mh Linn agus bha an cànan fhathast làidir ann an Siorrachd Dhùn Phrìs fhèin anns an 14mh Linn. A bharrachd air sin, tha cruth na tìre a' toirt cuideam dhan teòiridh seo. A dh'aindeoin sin, tha cuid eile dhen bheachd gur ann à treubhan mar na Carnones/Cerones air an do sgrìobh Ptolemy ann an 120 a bha nan tàmh san sgìre seo a tha ainm an àite seo.
Eachdraidh
Bha campa Ròmanach ann o shean, faisg air an rathad a thog iad ri taobh na h-aibhne Nid. Chithear tobhtaichean dà chaisteil san sgìre: Caisteal Enoch, a thogadh san 13mh Linn agus caisteal Mhorton, a thogadh mu 1250 agus a dh'fhàgadh ann an 1714. Chaidh Na Seumasaich seachad air Drochaid Charrainn air an t-seann rathad shuas gu tuath ann an 1746, an dèidh dhaibh Sasainn fhàgail. Thogadh stèisean-rèile agus drochaid-rathaid an seo ann an 1850 ach dhùnadh an stèisean ann an 1953. A-rèir carragh-chuimhne faisg air an stèisean, fhuair 28 duine às an sgìre seo bàs sa Chogadh Mòr agus seachdnar eile san Dàrna Cogadh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Alba Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh Roinn-seòrsa:Siorrachd Dhùn Phrìs Roinn-seòrsa:Na Seumasaich
620an
Bha na 620an, sa 7mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 620 is 31 an Dùbhlachd 629.
Bliadhnaichean
Roinn-seòrsa:7mh Linn *
A Coruña (provincia)
'S e provincia na Spàinne a tha ann an A Coruña (IPA: a koˈɾuɲa, Gàidhlig: Corùna, Spàinntis: La Coruña). Tha e na laighe anns A' Ghàilis, air an àirde an iar-thuath na dùthcha. 'S e Corùna a tha na phrìomh-bhaile. Chaidh an roinn a chruthachadh ann an 1833 le Javier de Burgos, a bha na Rùnaire na Stàite agus Leasachaidh aig an àm. B' e an siostam-riaghalaidh iondail na Frainge a chleachd e mar mhodal. Chuireadh a-steach Coimhearsnachd fèin-riaghlaidh na Gàilise i ann an 1978, nuair a sgrìobhadh Bun-reachd ùr. Sìnidh A Coruña fad 7,950km² agus tha 1,147,124 duine a' fuireach ann. Le sin, 's e an 32mh roinn as motha na Spàinne a thaobh talmhainn agus an deicheamh a thaobh àireimh-sluaigh. Tha crìochain aice le Lugo agus Pontevedra. 'S e Gailisis agus Spàinntis a tha gam bruidhinn an seo.
Freumhan an ainm
Tha e coltach gur ann à Coloniam ann an Laideann a tha an t-ainm - tha lucas a' ciallachadh colonaidh no acrunia a tha a' ciallachdh leth-eilean. Tha tèoiridh eile ann a chanas gur e ainm ceilteach a th' ann, bho Cronos (Gàidhlig: Cruinne) no car (Gàidhlig: Clach) A dh'aindeoin sin, tha cuid ag ràdh gur ann à Cluniam ann an Ceiltis-ibearais a tha e. Mar a b’àbhaist san Spàinn, b’ e dìreach ainm a’ bhaile a bu motha sa sgìre a chuireadh air an roinn.
Aodh Rua Ó Dónaill
B’ e Taoiseach (Tighearna neo Rìgh) Thír Chonaill ann an Éirinn a bh’ann an Aodh Rua O Dónaill (1572 - 10 an t-Sultain, 1602), a bha an sàs ann an Cogadh nan Naoi Bliadhna, bho 1594 gu 1603.
Beatha
Rugadh Aodh Rua sa bhliadhna 1572 ann an Leifear, Dun na nGall. ‘S e mac thighearna Thír Chonaill, Aodh mac Mánusa Ó Dónaill, a bh’ann, is ‘s e Fionnuala Nic Dhomhnaill An Inghean Dubh a bh’ann a mhàthair. Thogadh ar altramas e le Mac Suibhne, tighearna Fhánaid ann an ceann a tuath Thír Chonaill. Sa bhliadhna 1587, an dèidh a chrùnadh ann an Tulaigh Óg, ghoid Sir John Perrot air falbh e, gus stad a chur air caidreabhas eadar Muinntir Dhónaill agus Muinntir Néill. Bha Aodh dìreach còig bliadhna deug a dh'aois aig an àm.
Chuireadh sa phrìosain ann an Caisteal Bhaile Átha Cliath e. Theich e fad greis sa bhliadhna 1590, ach ghlac na Sasannaich e. Le cuideachadh bho Aodh Mór Ó Néill, theich e a-rithist san Fhaoilleach sa bhliadhna 1592 còmhla ris na dithis mhac aig Seán Ó Néill. Bha iad bog fliuch fuar agus iad caillte air Sliabh Chill Mhantáin mus do ràinig iad an daingneach a bha ag Fiach MacAodha Ó Broin ann an Cill Mhantáin. dh’ eug Art Ó Néill air a’ mhòintich agus bha Aodh Rua tinn fad greis. Thàinig piseach air ach chaill e òrdagan na coise leis gu robh iad siocaichte. Sin an t-aon uair a-mhàin a theich duine sam bith bho Chaisteal Bhaile Átha Cliath.
Nuair a thill Aodh gu Cúige Uladh, thaghadh athair mar thighearna e. Fhuair Aodh ceannas air muinntir Dhónaill agus air Tír Chonaill air fad. Bha esan agus Aodh Ó Néill ann an caidreabhas nuair a thoisich Cogadh nan Naoi Bliadhna. Chuir iad ruaig air na Sasannaich aig sreath dhe cathan: Béal Átha na mBrioscaí, Cluain Tiobraid agus Béal an Átha Bhuí. Sa bhliadhna 1601 thàinig feachdan às An Spàinn dhan dùthaich gus cuideachadh a thoirt dhaibh, ach bha iad ro fhada gu deas, ann an Cionn tSáile. B’ fheudar do na Gàidheil dhol gu Cionn tSáile, ach ghabhadh orra aig Cath Chionn tSáile.
Chaidh Aodh gu ruige na Spàinne gu cuideachadh a bharrachd a lorg, ach chaochail e an siud, ann am Valladolid, sa bhliadhna 1602, co-dhiù, tachartas air a beil Teicheadh nan Iarla an latha an-diugh. Thathar ag ràdh gur e am fear-brathaidh Blake a mharbh e, ach fheadhainn eile dhen bheachd a-nis gur e tinneas a fhuair e bho bhèist-dà-lionn a rinn a’ chùis airsan. Ghabh a bhràthair, Ruairí Ó Dónaill, an ceannas thairis.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:Daoine à Èirinn Aodh Rua Ó Dónaill
Comann Camanachd Obar Dobhair
'S e an aon sgioba inbhich a tha a' cluich camanachd ann am Fìobha a tha ann an Comann Camanachd Obar Dobhair.
Stèidhicheadh an sgioba ann an 2001.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Fìobha Roinn-seòrsa:Sgiobaidhean iomain
Protagoras
B' e feallsanaiche Greugach a bha ann an Protagoras (Greugais: Πρωταγόρας), 490 RC gu 420 RC).
Roinn-seòrsa:Feallsanaich Ghrèigeach Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Seann-Ghrèig
1798
thumbnail|150px|José Hilario López MDCCXCVIII
Bàsan
Roinn-seòrsa:1790an
Neach-iùil
thumb|right|250px|Neach-iùil air trèana 'S e neach-iùil duine a reiceas bileagan air bus, trèana ⁊c. Mar as àbhaist 's ann dhan chlas-obrach a bhuinneas a' mhòr-chuid dhe na luchd-iùil, leis gur e ciùird a th' annta. A dh'aindeoin sin, a cuid dhaibh ann a bhuinneas dhan a' bhùirdeasachd, ma bhios companaidh aca.
Roinn-seòrsa:Dreuchdan
Parmenides
B' e feallsanaiche às a' Ghrèig a bh' ann am Parmenides.
Roinn-seòrsa:Feallsanaich Greugach Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Seann-Ghrèig
720an
Bha na 720an, sa 8mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 720 is 31 an Dùbhlachd 729.
Roinn-seòrsa:8mh Linn *
Neactair
thumb|Neactair sa [[blàth|bhlàth]]
Tha neactar na lionn milis sa bhios seilleanan is drannd-eòin a cruinneachadh às na blàthan. Tionndaidh na seilleanan gu mil e.
Roinn-seòrsa:Luibh-eòlas Roinn-seòrsa:Frìdean
Oilthigh Minnesota
'S e oilthigh rannsachaidh suidhichte ann am Minneapolis/Saint Paul anns Na Stàitean Aonaichte 's a th' ann an Oilthigh Minnesota (Beurla: University of Minnesota). Chaidh a stèidheachadh ann an 1851.
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:Oilthighean anns na Stàitean Aonaichte Roinn-seòrsa:Foghlam
Clachan Ghlinn Lus
‘S e baile beag dùthchasail faisg air Dùn Reicheit, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th' ann an Clachan Ghlinn Lus neo Baile na Cloiche (Beurla/Beurla Ghallta: Glenluce). Tha e suidhichte aig 23m os cionn ìre na mara, ri taobh na h-Aibhne Luis, far a shruthas e gu màthair-uisge na Linne Shalmhaigh, aig ceann a' Bhàigh Luis, air an àirde an iar Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Bhaile na h-Ùige ro 1975), eadar An t-Sròn Reamhar agus Cill Chomhghain. Tha e 304km air falbh bho Obar Dheathain, 115km bho Ghlaschu, 80km bho Dhùn Phris agus 157km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. 'S e Beurla agus Beurla Ghallta a th' aig a’ mhòr-chuid dhiubh ann an Clachan Ghlinn Lus. Tha eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas, turasachd agus coilltearachd. Taobh fhoghlaim, tha bun-sgoil ann ach feumar a dhol dhan àrd-sgoil anns An t-Sròin Reamhair.
Eachdraidh
Tha tobhta Abaid Ghlinn Lus faisg air a' bhaile. Chaidh an abaid a thogail timcheall air 1190. Ann an 1763 chaidh rathad a chruthachadh leis an arm eadar Port Phàdraig agus Cathair Luail, a dheidheadh tro Chlachan Ghlinn Lus. Bhathar ag iarraidh an rathad seo a chleachdadh airson Èirinn a cholonachadh. Chaidh an eaglais a chithear an-diugh a thogail ann an 1814 agus chaidh seansail a chur rithe ann an 1968.
Poileataigs
'S ann gu Comhairle Choimhearsnachd Seann Lus a bhuineas Clachan Ghlinn Lus, a ghabhas a-steach Achadh na Meilge, Barblae agus Dùn Reicheit cuideachd. Tha dìreach 1,315 duine a' fuireach san sgìre air fad. Tha 15 comhairlichean coimhearsnachd a' riochdachadh na sgìre. Tha e a' buntainn dhan uàrd-taghaidh 02 (Wigtown an Iar) airson Comhairle na Roinne.
Còmhdhail
Chan eil seirbheis rèile ann. A dh'aindeoin sin, tha dà sheirbheis bhus a' frithealadh a' bhaile:
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh Roinn-seòrsa:Siorrachd Bhaile na h-Ùige
Rotterdam
'S e baile mòr agus port cudromach air àirde an ear-dheas nan Tìrean Ìsle a th’ ann an Rotterdam (IPA: ˌrɔtərˈdɑm, Portagailis: Roterdão). Tha e suidhichte aig -4m fo ìre na mara, aig beul na h-aibhnichean Rhein, Meuse agus Scheldt, anns an roinn Zuid-Holland (An Òlaind a Deas). Tha am baile 21km air falbh bho Dhen Haag (Prìomh-bhaile na dùthcha), 58km bho Amsterdam, 48km bho Utrecht agus 201km bho Ghroningen. Tha 616,003 duine a' fuireach anns a’ bhaile fhèin, a' ciallachadh gur e an dàrna baile as motha san dùthaich, ach tha mu 1,300,000 anns an sgìre air fad. Tha am port an sàs ann an eaconomaidh na Roinn Eòrpa air fad air sàilleabh a dheagh lìonra chòmhdhail leis A’ Ghearmailt, An Fhraing agus A' Bheilg.
Eachdraidh
Tha an t-ainm a’ tighinn on dama no balla-casg air an abhainn Rotte (dama an Rotte, an Rotterdam) a thogadh timcheall air 1260. Chaidh oilthigh a stèidheachadh an seo ann an 1913. Air 23 an Cèitean 1938 rinn neach-brathaidh Sobhiatach air an robh Pavlo Sudoplatov foill-mhort air Yevhen Konovalets, neach-iomairt Ucràineach.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Na Tìrean Ìsle Roinn-seòrsa:Bailtean nan Tìrean Ìsle
Stèisean Inbhir Uaraidh
250px|thumb|right|Stèisean-rèile ann an [[Inbhir Uaraidh]] 'S e Stèisean Inbhir Uaraidh (Beurla: Inverurie railway station) an stèisean-rèile ann an Inbhir Uaraidh. Tha e suidhichte air an loidhne eadar Obar Dheathain agus Inbhir Nis. Tha seirbheisean bho Obar Dheathain a' stad corra uair an seo.
<br style="clear: both;" /> <br style="clear: both;" />
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:trafaig Roinn-seòrsa:Giùlan Roinn-seòrsa:Stèiseanan
Louis X na Frainge
B' e Rìgh na Frainge fad dìreach 19 mìos eadar 29 an t-Samhain 1314 is 5 an t-Ògmhios 1316 a bh' ann an Louis X (far-ainm: Louis le Hutin (Gàidhlig: dùr), Paris, 4 an Dàmhair 1289–Vincennes, 5 an t-Ògmhios 1316). Bhuineadh e dha na Capetianaich (Fraingis: Capétiens). Phòs e Mairead à Bourgogne ann an 1305 ach rinn ise adhaltranas agus chaidh a cur gu bàs. Rug Mairead nighean dha, Seonag I à Nafarroa, ann an 1311. Phòs e a-rithist Clémence às an Ungair ann an 1315. Rug ise mac dha, a chaochail na phàiste an ath bhliadhna. Air 3 an t-Iuchar 1315 thug e a-mach Èigheachd Rìoghail a chuir às do tràilleachd agus a dhearbhaich a rèir còirichean nàdarra, feumar gach uile duine air breith saor. Bhon an latha sin agus gu h-oifigeil, saoraichidh fearann na Frainge an tràill a chuireas a chas oirre. Chaochail e an dèidh glainne fìona fuar òl agus esan a' faireachdainn gu math tè leis gu robh e a' cluiche seòrsa de teannas air an robh jeu de paume. Bha e dìreach 26 bliadhna a dh'aois.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às an Fhraing Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:Rìghrean na Frainge
13 an Lùnastal
'S e 13 an Lùnastal an 225mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (226mh ann am bliadhna-leum). Tha 140 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
thumb|[[Anders Jonas Ångström]]
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Sacagawea
'S e neach-iùil Ameireaganach a bh' ann an Sacagawea (cuideachd Sakakawea no Sacajawea). Tha an t-ainm aice a' ciallachadh bean-eòin. 'S e Ameireaganach-dhùthchasach bho Nàisean nan Shoshoni a bha anns a' bhoireannach seo. Canar gun do rugadh i ann an 1788 faisg air an Lemhi River ann an Idaho.
Chaidh i còmhla ris na rannsaichearan Ameireaganaich-Eòrpaich Meriwether Lewis agus Uilleam Clark air an turas do'n Chuan Sèimh, a' giùlain i fhèin mar eadar-theangair air an son, agus treòrachaidh as dèidh a ràinig iad na Beanntan Creagach.
Còrsa
thumb|right|250px|Còrsa aig Rubha na Sgianadain, tha [[Sgalpaigh air a chulaibh]] Theirear còrsa ri slios no oir an fhearainn, an cois na fairge.
Sacagawea
Canar gun do chaochail i san 22mh dhen Dùbhlachd 1812 ann am Fort Manuel, Montana.
Còrsa
Roinn-seòrsa:Tìr-eòlas
Jaroslav Seifert
B' e Jaroslav Seifert (IPA:ˈjarɔslaf ˈsajfr̩t) na sgrìobhadair Seiceach. Rugadh e ann am Pràg ann an 1911 agus chaochail e an siud fhèin ann an 1986. Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Litreachas ann an 1984.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Seiceach Roinn-seòrsa:Bàird Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Litreachas Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Seic
Manuel María Mallarino
B’ e Manuel María Mallarino Ibargüen, a rugadh ann an Cali 18 an t-Ògmhios 1808 agus a chaochail ann am Bogotá 6 am Faoilleach, 1872) fear-lagh, neach-poileataigs agus riochdaire dioplòmasach à Coloimbia. ‘S e ball a’ Phàrtaidh Thòraidh a bh’ann, agus bha e na cheann-suidhe na dùthcha eadar 1855 agus 1857.
Beatha
Phòs e María Mercedes Cabal, nighean Víctor Cabal, uachdaran-fearainn neartmhor à Buga, agus seann phròbhaist Cali. ‘S e esan an duine a reic ann oighreachd “El Paraiso” gu Jorge Enrique Isaacs, athair a’ bhàird, Jorge Isaacs. Steidhich esan an leabhair ainmeil aige “María” air María Mercedes Cabal fhèin. A bharrachd air sin, bha càideas fad às aice ri Misael Pastrana Borrero, a bha na cheann-suidhe eadar 1970 agus 1974.
An dèidh a leanabachd a chur seachad ann an Cali, chaidh e gu Popayán airson a chuid fhoghlaim àrd-ìre fhaighinn agus cùrsa ann an lagh a dheànamh aig Oilthigh a' Chauca, far an tug e ceum ann an lagh ann an 1831. An uair sin thoisich e a bhith an sàs ann an saoghal poiliteagach na roinne, ri taobh nan Tòraidh a bhios nam ministearan anns na làithean ri teachd, is fiù’s fhuair e àite ann an Seòmar nan Riochdairean ann an 1836. An dèidh sin fhuaireadh e àite anns an t-Seanaidh cuideachd a bharrachd air a bhith na Riaghladair anns na roinnean dhe Popayán agus Buenaventura. Fhuair e deagh dhuais airson a chuid obrach mhath a rinneadh e mar cheannard roinneil am Pàrtaidh Tòraidh ùr bhon a’ cheann-suidhe Tomás Cipriano de Mosquera, a dh’ainmich e Rùnaire na Dùthchannan Cèin ann an 1846, dreuchd a chumadh e gu ruige 1848. Cho-dhùin Mallarino an dùthaich fhàgail nuair an tug na Libearalaich an Riaghaltas os làimhe ann an 1849, is e na thàmh ann am Lima, Pearu; thill e chun na dùthcha aige ann an 1854, airson taic thoirt dhan cho-bhann dà-phàirtidh a bha airson a chur às dhan dheachdaire José María Melo.