cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
29 an Gearran
'S e 29 an Gearran an 60mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich. Tha 306 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna. 'S e latha-leum a tha anns an latha seo, chan eil e ann ach ann am bliadhna-leum.
1527
MDXXVII
29 an Gearran
Tachartasan
thumbnail|150px|Pàpa Pòl III
1527
Bàsan
Roinn-seòrsa:1520an
29 an Gearran
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Làithean
Ainsley Harriott
'S e còcaire Sasannach ainmeil a tha ann an Ainsley Harriott (Northampton, 28 an Gearran, 1957). Tha e na cho-ogha ri Iain Wright, an cluicheadair ball-coise ainmeil. Tha e na shàr-ìomhaigh airson daoine dubha an sàs ann an còcaireachd. Bidh e a' nochdadh air a' phrògram Tbh: Can't Cook, Won't Cook.
Roinn-seòrsa:TBh
Roinn-seòrsa:Còcaireachd Roinn-seòrsa:Daoine à Sasainn
Dùthchannan Aimearaga-a-Deas
Roinn-seòrsa:Aimearaga a Deas
Cyffylliog
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sir Ddinbych Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
223
Bàsan
Roinn-seòrsa:220an
Montehermoso
'S e baile anns an sgìre Cáceres ann an Extremadura, (An Spàinn) a tha ann am Montehermoso. Tha 5799 duine a' fuireach an-seo.
Roinn-seòrsa:An Spàinn Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean na Spàinne
RMS Lusitania
thumb|An Lusitania a' ruigheachd [[Eabhraig Nuadh (baile)|Eabhraig Nuadh an 1907, an deireadh a bhoidse maighdeanachd]]
Bha an RMS Lusitania 'na long-loidhne a shealbh Loidhne Cunard. Chaidh a togail le John Brown and Company de Bhruaich Chluaidh, Alba. Thogadh i a bhi agus chaidh a claradh mar "Corsair Armaichte Mearseantachd", gnìomh a choisinn taic-airgid do Chunard bhon Riaghaltas Bhreatuinneach. A dh'aindeoin sin ach cha deach a h-uidheamachadh le gunnaichean. Bha i air bhualadh le spaileart bho bata-aigil Ghearmailteach air a' Chèitein 7 1915 agus chaidh i fodha an 18 mionaidean, ochd mìltean (15 km) far An Seancheann (Seann Cheann t-Saile), Eireann. Chailleadh 1,198 den 1,959 daoine air bòrd, cuid saoranaich na Staitean Aonaichte nan measg. Thionndaidh an sgiorradh am beachd follaiseach de mòran dhùthchannan an aghaidh na Ghearmailte is bha e deatamach 'san thoirt nan Stàitean Aonaichte a-steach dhan Chogadh Mhòr. Tha an sgiorradh air smaoineachadh a bhith an dàrna siorradh luinge shìobhaltach, an dèidh an sgiorradh an RMS Titanic.
1896
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1896 (MDCCCXCVI).
Andalusia
'S e fear de na ceàrnaidhean as motha anns an Spàinn a tha ann an Andalusia (Spàinntis: Andalucía). Thàinig an t-ainm bhon fhacal Al-Andalus, b' e sin an t-ainm a bha air eadar 711 agus 1492. Tha e suidhichte ann an ceann an iar-dheas na dùthcha. Tha a' Phortagail agus an Cuan Siar san àird an iar dheth. Tha am Muir Meadhanach san àird an ear agus tha Giobraltair san àird a deas Andalusia. 'S e Andalusia an ceangal nàdarra eadar Afraga agus an Roinn-Eòrpa. 'S e Andalucia an dàrna cheàrn as motha a tha anns a' Spàinn. Tha e cho farsaing ri 87,268 cilemeatair ceàrnagach. Anns a' bhliadhna 2007 bha 8,059,431 duine de shluagh ann, le dluths aig àireamh 91.39 duine gach km². Tha trì puirt-adhair eadar-nàiseanta ann (Almería, Málaga is Sevilla). Cuideachd tha port-adhair nàiseanta ann an Granada agus Jerez.Tha i na Coimhearsnachd fèin-riaghlaidh fo smachd an Junta de Andalucia. Tha pàrlamaid le ceann-suidhe agus Buidheann Riaghlaidh aige. Tha ochd sgìrean ann an Andalusia.
Tha cruth na tìre gu math eadar-dhealaichte an seo. Tha monaidhean àrda ann a tha còmhdaichte ann an sneachda fad na bliadhna. Ach tha oir-thìrean tropaigeach, coilltean tais agus fàsaichean ann cuideachd, m.e.: am Fàsach Thabernas, a tha suidhichte anns an sgìre Almería.
Togalichean Eachdraidheil
thumb|Medina Azahara ann an Córdoba. thumb|Alhambra, ann an Granada. Tha mòran togalaichean eachdraidheil ann an Andalusia, mar eisimpleir:
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:An Spàinn
768
Bàsan
Roinn-seòrsa:760an
224
Bàsan
Roinn-seòrsa:220an
Eoràisia
thumb|Eoràisia
Tha Eoràisia ("Eurasia") na portmanteau de "Europe" is "Asia", agus a' ciallachadh an Roinn-Eòrpa, agus Àisia còmhla ri chèile.
Roinn-seòrsa:Mòr-roinnean
Muhammad Naguib
B' e Muhammad Naguib neo محمد نجيب san Arabais (Khartoum 1901 - Cairo 1984) a' chiad cheann-suidhe na h-Èipheit. Bha e os cionn na dùthcha eadar 1953 agus 1954.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às an Èipheit Roinn-seòrsa:Poileataigs
Reul
right|300px|thumb|Reul 'ga chruthachadh ann an sgìre [[Neul Magellanach Mòr. Dealbh le NASA/ESA]]
Tha reul 'na chruinne mòr dealrach de phlasma, 'ga chumail còmhla le comas iom-tharraing. 'S e a' Ghrian an reul as fhaisge air an Talmhainn.
Chithear reultan eile o uachdar na Talamhainn cuideachd air an oidhche mur eil rudan mar neòil ann agus tha coltas puingean beaga dealrach orra leis an astar a tha eadar sinne 's iadsan. Bhathar a' cruinneachadh nam buidhnean as cudromaiche de reultan ann an reul-bhadan gu eachdraidheil agus thugadh ainmean air an fheadhainn as fhollaisiche.
Liosta nan reultan
thumb|right|250px|Liosta ainmean nan reultan
Aldebaran - Aibhseag
Antares - Sgleodhag
Arcturus & Spica - Siarag ⁊ Searag
Bellatrix & Kappa Orionis - Fadag Ard ⁊ Fadag Iosal
Deneb & Altair - Leisgeag Àrd ⁊ Leisgeag Iosal
Hercules - Ceilteach (Iorcall)
Polaris - a' Bharr-reult, an Reul-iuil, a' Chailin
Sirius - Reul an Iuchair
Spica - Falachag
Faic cuideachd
Roinn-seòrsa:Reul-eòlas Roinn-seòrsa:Speuradaireachd
Siarra Leòmhann
'S e dùthaich ann an Afraga a tha ann an Siarra Leòmhann no Sierra Leone, ainm oifigeil: Poblachd Shiarra Leòmhann. Tha crìochan aice sa tuath le Gini agus sa deas le Libèiria.
Tha an Cuan Siar anns an àird an iar dhith. Tha roinn na turasachd gu math làidir ann an Siarra Leòmhann.
Ceanglaichean a-mach
250px|left|thumb|Siarra Leòmhann- an rathad bho Khenema chun a' cheàrn Khailahun
Roinn-seòrsa:Dùthchannan Roinn-seòrsa:Afraga Roinn-seòrsa:Afraga-an-Iar
Salvatore Quasimodo
B' e sgrìobhadair Eadailteach a bha ann an Salvatore Quasimodo. Rugadh e ann am Modica ann an 1901 agus chaochail e ann an Napoli ann an 1968. Bhuannaich e Duais Nobel ann an Litreachas anns a' bhliadhna 1959 airson a' bhàrdachd aige.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Eadailteach Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Litreachas Roinn-seòrsa:Daoine às an Eadailt
Haute-Loire
thumb|Suidheachadh Haute-Loire thumb|[[Gearradh-arm Haute-Loire]]
'S e département na Frainge a tha ann an Haute-Loire (Ogsatanais: Naut Léger). Tha e na laighe ann an Auvergne.
Karl Prusik
thumb|right|Snaidhm Prusik 'S e sreapadair Ostaireach agus neach-teagaisg ciùil a bha ann an Karl Prusik. Rugadh e 19 an Cèitean 1896 ann an Wien agus chaochail e ann am Perchtoldsdorf faisg air Wien 19 an Cèitean 1961. Bho 1939 gu 1941 agus bho 1951 gu 1953 bha e na cheannard dhen Österreichischen Alpenklubs (OeAV) (Austrian Alpine Club). Dh'fhàs e ainmeil air sgàth 's an snaidhm a dh'innlicheas e. Fàsaidh an snaidhm seo nas teinne ma bhios cuideam a' tarraing air. Canar "snaidhm Phrusik" ris gus an latha an-diugh.
Haute-Loire
'S e Le Puy-en-Velay am prìomh-bhaile.
Karl Prusik
Artaigealan bho Karl Prusik
Roinn-seòrsa:Daoine às an Ostair
Haute-Loire
Roinn-seòrsa:Départements na Frainge
1528
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1528 (MDXXVIII).
Bàsan
Roinn-seòrsa:1520an
Cair Amain
'S e sgìre ann an Dùn Èideann a tha ann an Cair Amain. Tha e na laighe aig inbhir na h-aibhne Amain agus Linne Foirthe. Tha làrach Ròmanach an seo.
Faic cuideachd
Roinn-seòrsa:Dùn Èideann
Krzeszowice
Tha Krzeszowice (IPA: kʂɛʂɔˈvit:sɛ, Liotuànais: Kšešovicė,Gearmailtis: Kressendorf) na bhaile mòr anns a' Phòlainn. Tha e suidhichte anns an "Roinn na Pòlainn Iosail" (Pòlais: Województwo małopolskie). Tha Krzeszowice 241km air falbh bho Lublin, 21km bho Kraków, 473km bho Gdańsk agus 254km bho Warsaw, prìomh-bhaile na dùthcha. Chaidh am baile a chlàradh airson a' chiad turas ann an 1286, ann an sgrìobhainn eaglaiseil.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:A' Phòlainn Roinn-seòrsa:Bailtean
Christopher Lloyd
'S e cleasaiche à Connecticut sna Stàitean Aonaichte a tha ann an Christopher Allen Lloyd. (Stamford, 22 an Dàmhair 1938). Tha e ainmeil a thaobh na filmichean Back to the Future agus The Addams Family.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte Roinn-seòrsa:Cleasaichean nam film
Cnoc Churraich
thumb|Cnoc Churraich
An Truthail
'S e baile beag ann an Siorrachd Inbhir Àir a Deas, ann an àird an iar-dheas Alba a tha anns an t-Sròn neo An Truthail (Beurla: Troon). 'S e caladh le aiseag gu Èirinn-a-Tuath a tha ann, agus bha an Ailsa Shipbuilding Company suidhichte an seo eadar 1885 is 2003. Tha am baile ainmeil airson goilf, 's e fear-an-taighe an Open Golf Championship a tha ann gach seachd bliadhnaichean.
Ceangal a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Bailtean Siorrachd Inbhir Àir Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Àir a Deas
Cnoc Churraich
'S e sgìre ann an Dùn Èideann, faisg air Currie, a tha ann an Cnoc Churraich (Beurla: Curriehill). Tha stèisean rèile ann le seirbhisean do Dhùn Èideann Waverley, Glaschu agus Tobar na Mathar. Chaidh William Davidson, marsanta agus neach-brathaidh à Dùn Èideann, na chiad Thighearna à Cnoc Churraich fon Rìgh Teàrlach II.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Dùn Èideann
Ian Wright
'S e cluicheadair Ball-coise is craoladair a tha ann an Ian Wright. Chluich e airson Crystal Palace agus Arsenal, far a bheil cliù aige mar an duine a fhuair an àireamh de thadhail as motha a-riamh ann an eachdraidh Arsenal.. Nochd e airson Celtic ann an 1999-2000 nuair a bha e na bhodach. Tha na Ceiltich den bheachd gur e fear de na cluicheadairean gun fheum a chluich airson an sgioba a-riamh.
Bidh e a-nis a' nochdadh air prògraman sgriosail air an eadar-lìn, no a' leigeil air gur Sasainn a th' anns an sgioba ball-coise a bha a-riamh a' coiseachd na mòintich.
Tha e na oide ris a' chluicheadair òg aig Chelsea, Shaun Wright-Phillips.
769
769
Bàsan
Roinn-seòrsa:760an
Amisfield
‘S e baile beag dùthchasail faisg air Dùn Phrìs, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th’ ann an Amisfield. Tha e suidhichte aig 78m os cionn ìre na mara, ann an ceann a tuath Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Dhùn Phrìs ro 1975), eadar Dùn Phrìs agus Parkgate, ri taobh an Uillt Amisfield. Tha e 243km air falbh bho Obar Dheathain, 93km bho Ghlaschu, 25km bho Inbhir Anainn agus 95km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. 'S e Beurla agus Beurla Ghallda th' ann an dà chànan aig a’ mhòr-chuid dhuibh ann an Amisfield. Tha Eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas, coilltearachd agus dreuchdan ann an Dùn Phrìs. A bharrachd air sin, tha àite fuireach ann. Taobh fhoghlaim, tha bun sgoil ann, ach feumar a dhol dhan àrd sgoil ann an Dùn Phrìs.
Eachdraidh
Tha Dùn Ceilteach ann, air a bheil Barr's Hill an latha an-diugh. Chaidh am baile a chlàradh airson a' chiad turais ann an 1175 mar Hempisfield. Chaidh tùr dìona a thogail an seo san 12mh Linn leis an teaghlach Charteris. 'S e Tòrmodaich a bh' annta. Leasachadh an Tùr mu 1600. Tha am parraist seo, air an robh Tinwald, am broinn parraist Cille Mhìcheil, Tinwald agus Torthorwald a-nis. Thogadh loidhne-rèile tron bhaile ann an 1863 ach dhùnadh an stèisean ann an 1952. A-rèir carragh-chuimhne sa bhaile, fhuair 20 às an sgìre bàs sa Chogadh Mòr agus dithis eile san Dàrna Cogadh.
Còmhdhail
Chan eil seirbheis rèile ann. A dh'aindeoin sin, tha dà sheirbheis bhus a' frithealadh a' bhaile:
Schaffhausen
‘S e baile ann an ceann a tuath na h-Eilbheis a th’ ann an Schaffhausen (Fraingis: Schaffouse, Eadailtis: Sciaffusa, Rumantsch: Schaffusa). Chaidh am baile a chlàradh airson a’ chiad turas ann an 1045 mar Villa Scafhusun. Tha e suidhichte aig 399m os cionn ìre na mara ri taobh na h-aibhne Rhein, anns an roinn (Gearmailtis: Kanton) Schaffhausen fhèin, dìreach 38km air falbh bho Zürich, 251km bho Ghenève agus 122Km bho Bhern, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha 34,943 duine a’ fuireach anns a’ bhaile, an 14mh baile na dùthcha a-rèir àireamh-sluaigh. ‘S e Gearmailtis an cànan a tha aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Schaffhausen.
Cwmllynfell
Tha am baile Cwmllynfell ann an Castell-nedd Port Talbot, a' Chuimrigh. Tha e 35.3 mi (56.9 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 159.5 mi (256.6 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 1137 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 669 (58.8%); rugadh 80% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Schaffhausen
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Eilbheis
Cwmllynfell
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Castell-nedd Port Talbot Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Baralachas
Ann am matamataig, ’s e baralachas a tha gach ràdh matamataigeach aig nach eil (fhathast) dearbhadh foirmeil fo riaghailtean rianais mhatamataigich, ged tha creideas ann gur fìrinn e. Nam biodh dearbhadh foirmeil aige, ’s e teoirim (cùis-dhearbhte) a bhiodh ann agus faodaidh a chur gu feum gus ràdhan eile a dhearbhadh. Ach anns an eadar-àm, fhad ’s nach eil dearbhadh foirmeil ann, faodaidh feum a dhèanamh dheth mar gum biodh e fìor, ged is baralach an obair a tha stèidhichte air. Mas “dearbhadh” co-dhùnadh na h-obrach seo ’s e dearbhadh air chùmhnant a th’ ann, agus nochdaidh am baralachas ann an liost beachd-bharailean an teoirim. Nuair sin bidh iomairt mhòr ann gus am baralachas fhèin a dhearbhadh oir thèid an co-dhùnadh a leagail mur eil e fìor.
Uaireannan thathar ag ràdh beachd-bharail ri baralachas den t-seòrsa ach gu bhith pongail tha baralachas agus beachd-bharail eadar-dhealaichte.
Is docha gu bheil am baralachas as ainmeil am fear ris an canar an teoirim mu dheireadh le Fhermat. Thagair Fermat gu robh dearbhadh glic aige ach cha d’fhuaradh e riamh às dèidh a bhàs an 1665. Mar sin cha b’ e teoirim idir a bh’ ann ach baralachas gus an do dhearbh Andrew Wiles an 1995 e, ged a bha iomadh oidhirp le matamataichean fad na trì cheud bhliadhna chun a seo.
Roinn-seòrsa:Matamataig
Loch Dochard
thumb|Loch Dochard
'S e loch ann an Alba a tha ann an Loch Dochard. Tha e suidhichte aig cois a' Bheinn Mhòr (Ben More) anns an t-Siorrachd Pheairt is Cheann Rois. Tha an rathad A84 eadar a' Chrìon Làraich agus Ard Choille a' dol seachad air bruach an locha.
Tha an loch mu 2/3 mìle (1 km) a dh'fhad agus tha an leud aige mu 281 slat (257 m) aig an àite as leathainne. San fharsaingeachd tha e mu 176 slat (161 m) a leud. Tha Loch Dochard cho mòr ri 46 acair agus tha an àrainn drèanaidh aige cho mòr ri nas motha na 39  mhìle ceàrnagach (101 km²). 'S e 5 troigh (1.5 m) an domhainneachd mheadhanach aige le 11 troigh (3.3 m) aig an àite as doimhne. Tha bàrr uisge an locha mu 513 troigh (156 meatair) os cionn na mara.
Thèid an loch a lìonadh bhon iar le Abhainn Fillan agus sruthaidh an t-uisge a-mach à Loch Dochard chun an ear-thuath gu Loch Iubhair.
Tha cuid eileanan ann an Loch Dochard. Tha eilean beag ann am meadhan an locha a tha mu 18 troigh a dh'àird far a bheil làimhrig airson bàtaichean aig ceann an ear an eilein. Tha tobhtaichean seann chaisteal ann a chaidh a thogail eadar 1583 agus 1631 le Sir Duncan Campbell. Chaidh a losgadh ann an 1648.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle Pheairt is Cheann Rois
Abèidh
'S e baile beag ann an ear-thuath na h-Alba a tha ann an Abèidh, A-Bèidh neo Ath Buinne (Beurla: Aboyne).
Tha e ann an Comhairle Shiorrachd Obar Dheathain (Siorrachd Obar Dheathain ro 1975). Tha e mu 30 mìltean (48 km) san àird an iar air Obar Dheathain. Tha e suidhichte air bruach Uisge Dè.
Sgalpaigh na Hearadh
'S e eilean faisg air na Hearadh a tha ann an Sgalpaigh (Beurla: Scalpay). 'S e Beinn Sgorabhaig an t-àite as àirde air an eilean.
Cheangal an t-eilean seo chun na Hearadh le drochaid ann an 1997. Chosg an drochaid £6.4 millean. Bha Kirsty Moireasdan, a bha 103 bliadhna a dh'aois, a' chiad tè an slighe tarsainn na drochaide.
Thogadh a' chiad thaigh-solais sna h-Eileanan Siar ann an Sgalpaigh, air an leth-eilean Eilean Glas, ann an 1789.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eileanan na h-Alba Roinn-seòrsa:Na Hearadh Roinn-seòrsa:Na h-Eileanan Siar
Abèidh
Giùlan
Tha e na laighe air an A93.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Siorrachd Obar Dheathain Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Obar Dheathain
1529
MDXXIX
Bàsan
Roinn-seòrsa:1520an
An t-Òban
Tha An t-Òban na bhaile agus na cheann-ùidhe turasachd air a bheil fèill mhòr air an Iar-Ghaidhealtachd. 'S e An t-Òban am prìomh-bhaile airson Lathurnach, agus tha e suidhichte ann an taobh a tuath Comhairle Earra-Ghàidheal agus Bhòid. Tha a' Ghàidhlig aig deich sa cheud duine anns a' bhaile is cha do rugadh dà sa cheud den dhaoine seo ann an Alba. 'S e port cudromach a th' ann leis an dà chuid bàtaichean-èisg agus na h-aiseagan aig Caledonian Mac a' Bhriuthainn a' siubhal ris na h-eileanan bhuaithe. Canaidh muinntir an Òbain gur e am prìomh-bhaile neo-oifigeil na h-iar-Ghaidhealtachd ach cha ghabhadh muinntir a' Ghearasdain ris an sin.
Cruinn-eòlas
Tha baile an Òbain, 's e sin am bàgh (òb) beag, air a shuidheachadh air bàigh aig ceann a deas An Linne Lathurna, mu choinneamh Cearrara agus ann an amharc eilean mòr Mhuile. 'S e am baile as motha a th' ann eadar Baile Eilidh is an Gearasdan.
Tachartasan
Chaidh am Mòd Nàiseanta a chumail san Òban anns na bliadhnaichean 1892 (b’ e siud a’ chiad Mòd riamh), 1893, 1894, 1898, 1906, 1920, 1926, 1934, 1953, 1962, 1970, 1978, 1992, 2003, 2009 agus 2015.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Earra-Ghàidheal agus Bòd
An Gleann Cain
Tha An Gleann Cain (Beurla: The Glenkens) neo Na Gleanntan Cain ann an Gall-Ghaidhealaibh. Anns an sgire seo, gheibhear Carrsa Fearna, Dail Ruigh, na Cealltan, Parton agus Baile MhicGhillfaolain. Thàinig an t-ainm fhèin bhon Uisge Cain, a tha a ruith ann.
225
Bàsan
Roinn-seòrsa:220an
Neach-saidheans
thumb|right|200px 'S e neach-saidheans cuideigin a th ag obair ann an dreuchd ceangailte ri saidheans air neo a thug ceum ann an saidheans san oilthigh neo fiù's a fhuair trèanadh eile ann an saidheans. Mar as àbhaist 's ann air na trì meur saidheans (fiosaigs/ceimigeachd/bith-eòlas) a bhios luchd-saidhean a' dèanadh fòcas.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Dreuchdan Roinn-seòrsa:Saidheans
30 an Gearran
Ged nach eil 30 an Gearran air a chleachdadh sa mìosachan againne, chaidh e air cleachdadh san eachdraidh. Bha dà "latha-leum" aig an t-Suain ann an 1712, nuair a dh'atharraich iad eadar mìosachan Iulianach gu mìosachan Griogarach.
Ann an 1929, dh'fheuch an Aonadh Sovietach, "mìosachan ar-a-mach", anns a bheil 30 làithean aig gach mìos-obrach, agus 5/6 làithean air fhàgail mar saor-làithean. Air sgath sin, bha 30mh Gearran ann an 1930 is 1931. Nochdar seo ann am Pravda.
Teisteanas
Roinn-seòrsa:Làithean mi-àbhaisteach
Titanium
'S e eileamaid cheimigeach a tha ann an titanium le samhla Ti agus àireamh atamach 22.
'S e meatailt trastach làidir agus aotrom a tha ann. Tha an cor ogsaidicheadh IV as cudromaiche ann an ceimigeachd de thitanium, mar eisimpleir ann an titanium dà-ogsaid. Tha na clòraidean TiCl4 agus TiCl3 cuideachd cudromach.
Eachdraidh
Ann an 1791 lorg William Gregor, bhiocar anns a' Chòrn, meatailt ogsaid ùr ann am mèinnear à Manaccan anns a' Chòrn. Ann an 1795 dh'ainmhich Martin Heinrich Klaproth e air na Τιτᾶνες, diathan Greugach.
Ann an 1910 thionnsgail Matthew A. Hunter pròiseas airson titanium fìor-ghlan a chinneasachadh. Theasaich e TiCl4 cuide ri sodium aig 700–800 °C de theothachd fo bhruthaidh àrd. Chleachdadh am pròiseas seo gus an do thionnsgail Wilhelm Kroll pròiseas ùr ann an 1932.
Cleachdadh
Cleachdar a' mhòr-chuid de thitanium mar thitanium dà-ogsaid. 'S e stuth-datha sàr-gheal a tha ann. Cleachdar aloidhean titanium cuideachd ann an itealan, saidealan agus astasan.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eileamaidean Roinn-seòrsa:Meatailt Roinn-seòrsa:Meatailtean trastach
Motala
Freumhan an Ainm
Ged nach eil freumh-fhaclachd an ainm seo cho soilleir tha e coltach gur ann à ahls (teampall) ann an Gotais a tha an t-ainm.
Eachdraidh
Chaochail an sgrìobhadair Carl Gustaf Verner von Heidenstam: (1859 – 1940) aig an taigh ris an canar Övralid faisge air Motala.
Bailtean co-cheangailte
22px Korsør
771
771
Haute-Marne
'S e Chaumont am prìomh-bhaile.
Roinn-seòrsa:Départements na Frainge
Worms
‘S e baile meadhanach air an àirde an iar na Gearmailte a th’ ann am Worms (IPA: 'vɔɐ̯ms, Laideann: Vormitia, Eabhra: Vermayza/ורמיזא). 'S ann on t-seann Cheiltis Borbetomagus a tha a' ciallachadh Baile nam Boglach anns a' Ghàidhlig. Chaidh am baile a chlàradh airson a’ chiad turas ann an 14 RC. Tha e suidhichte aig 92m os cionn ìre na mara, ri taobh na h-aibhne Rhein eadar Ludwigshaven agus Mainz, anns an stàit Rheinland-Pfalz. Tha am baile 476km air falbh bho Bherlin, 58km bho Frankfurt, 113km bho Stuttgart agus 34km bho Heidelberg. Tha 85,829 dhaoine a' fuireach anns a’ bhaile.
Eachdraidh
Chaidh Worms, neo Borbetomagus aig an àm, a stèidheachadh leis an sann Cheiltich ro àm nan Ròmanach. Ghabh Nero Claudius Drusus thairis am baile ann an 14 RC agus thog e daingneach an seo, air an robh Augusta Vangionum. Dh’ fhàs baile Ròmanach mu thimcheall a’ Ghearasdain le ceàrnagan, teampullan is a h-uile càil. Bha obair-crèadha ann air an taobh dheas a’ bhaile is thathar air amphorae chrainn-ola às An Spàinn a lorg cuideachd. Bho 411 gu 413 bha Gunther, Rìgh nam Burgundiōnes (Greugais: Βούργουνδοι), na iompaire brèige ann am Borbetomagus. ‘S e prìomh-bhaile nam Burgundiōnes mus do chuir na Hun (a bha nan Gaolaich air airgead dhan sheanailear Ròmanach Flavius Aetius) ruaig orra ann an 437. Chuir sin stad air creachan nam Burgundiōnes. Chaidh an t-seann sgeulachd Nibelungenlied a stèidheachadh air na tachartasan sin.
Dh’ fhàs Worms a bhith uabhasach beairteach aig deireadh na meadhan-aoisean. Fhuair am baile tòrr chòirichean sònraichte bho Heinrich IV ann an 1074, is ann uair sin chaidh e a ghairm na Bhaile neo-eisimeileach na h-ìompaireachd (Gearmailtis: Reichsstadt), dìreach fo riaghladh an iompaire fhèin is ghabh caochladh rud cudromach àite anns a’ bhaile air sgàth sin. Chaidh ainmean a chur gu Aonadh Worms ann an 1122; Bha pàrlamaid na h-ìompaireachd  (Gearmailtis: Reichstag) an seo ann an 1495, a rinn a dhìcheall airson an iompaireachd a dh’ ath-leasachadh. A bharrachd air sin, bha pàrlamaid eile ga chumail ann an 1521 ann an Worms, a chuir air bhog Èigheachd Worms, a cho-dhùin gur e eucoireach a bh’ann Màrtainn Lutair leis gun do dhiùlt e na creideamhan aige a leigeil dheth. Chaidh a’ chiad dreach a' Thiomnaidh Ùir anns a’ bheurla a chur sa chlò le William Tyndale ann an Worms ann an 1526, air a eadar-theangachadh dìreach bhon Ghreugais, an àite a bhith air a stèidheachadh air an Vulgata ann an Laideann.
An dèidh iomairtean na h-Ardennes, chaidh na Caidreabhaich air adhart airson ionnsaigh mòra a thoirt air an Rhein, cridhe na Reich. ‘S e àite dìona làidir ann an ceann a deas sgìre na Rhein a bh’ann Worms is shabaid na Gearmailtich gu cruaidh an aghaidh nan Caidreabhach. Le sin, thug an RAF dà ionnsaigh doirbh mòr air Worms le bomaichean làidir tro mhìosan mu dheireadh a’ chogaidh, air an 21 an Gearran agus 18 am Màrt 1945.
An dèidh a’ chogaidh sheall sgrùdadh gun do deach 39% dhen bhaile a mhilleadh. Bha na h-ionnsaighean sin ag amas air an stèisean mòr ann an cridhe a’ bhaile agus ionaid ceimigeach ann an ceann a deas a mhilleadh. Gu mì-fhortanach, chaidh tòrr sgìre am broinn Worms a mhilleadh. Bha 334 plèanaichean cogaidh an sàs anns na h-ionnsaighean is thuit 1,100 tonna dhe bomaichean os cionn Worms taobh a-staigh corra mhionaid, agus loisg na bomaichean cathair-eaglais a’ bhaile. Cha do deach na Aimearaganaich a-steach gu Worms mus robh drochaid Remagen nan làmhan. Chaidh 239 a mharbhadh anns na h-ionnsaighean is chaill 35,000 (60% bho 58,000) an dachaighean. Chaidh 6,490 toglaichean a mhilleadh uile gu lèir. Bha am baile air a thogail a-rithist an dèidh a’ chogaidh, ann an nòs ùr. Tha Worms air a bhith am broinn Rheinland-Pfalz bho uair sin, ged an do chaill e an sgìre, air an taobh thall na h-aibhne, gu Hessen.
Worms nan Iùdhach
'S e àite pròiseil sònraichte dha na h-Iùdhaich fad na meadhan-aoisean a bh’ann Vermayza neo Vermaysa (ורמיזא neo ורמישא). Ràinig na ciad Iùdhaich aig deireadh an 10mh Linn is chaidh a’ chiad Shìonagoga a thogail ann an 1034. Gu dòrainneach, chaidh mu 800 Iùdhaich a mharbhadh ann am Pogrom an seo ann an 1096 is ‘s e muinntir an àite fhèin agus saighdearan cogaidh-croise a bha bu choireach. Thathar a’ creidsinn gur e am fear as sine san Roinn Eòrpa a th’ann Cladh Iùdhach Worms, a tha air a bhith ann bhon 11mh Linn. Chaidh Sìonagoga Rashi a thogail ann an 1175 is e am fear as sine anns A’ Ghearmailt. Bha e air a mhilleadh is air a shalachadh ri linn Kristallnacht ach chaidh e a thogail a-rithist an dèidh a’ chogaidh. Tha Shlomo Yitzhaki “Rashi”, Elazar Rokeach agus Yair Bacharach air a bhith a-measg ollamhan iùdhach ainmeil a’ bhaile. Dhearbhaich Rabbi Gershom Ben Judah (Rabbeinu Gershom) gu robh ioma-phòsadh toirmisgte airson a’ chiad turas a-riamh, aig co-chruinneachadh nan Rabbi ann an Worms aig toiseach an 11mh Linn.
Fad na linntean, bha sgìre nan Iùdhach aig cridhe am beatha gu ruige Kristallnacht ann an 1938, nuair dhèanadh sgrios is milleadh air an sgìre gu lèir. Chan eil ach Iùdhach neo dhà a’ fuireach ann an Worms an latha an-diugh agus chan eil coimhearsnachd Iùdhach ann idir. A dh’aindeoin sin, tha tòrr togalach na sgìre ann an deagh stàit a-nis, an dèidh na h-obrach a bh’ann fad na 70an is na 80an, is e Taigh tasgaidh fosgailte a th’ann an sgìre co-dhiù.
Bheireadh ionnsaigh le boma-teine air an Sìonagoga ann an 2010. Loisgeadh ochd ceàrnagan an togalaich, is chaidh boma pheatrail a thilgeil tron uinneag. Cha do deach duine sam bith a leòin. Fhuair an ionnsaigh dubh-chàineadh bho Kurt Beck, Prìomhaire Rheinland-Pfalz is gheall esan gun chuireadh na daoine a bha bu choireach an greim is esan ag ràdh, "Cha chuir sinn suas idir le ionnsaighean mar sin air Sìonagoga".
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Iùdhachd
Na Sia Nàiseanan
right|300px|thumb|Na Sia Nàiseanan
Se co-fharpais rugbaidh eadar-nàiseanta sa tha anns na Sia Nàiseanan. B' àbhaist dha a bhith na Còig Nàiseanan air, ach thàinig an Eadailt a-staigh o chionn 2000.
Bidh na sgiobaichean seo a' cluich ann -
Se fear den co-fharpaisean rugbaidh as motha san t-saoghail còmhla ris na Trì Nàiseanan (Tri Nations)
Làthairean làithreach
centre|300px Ann an 2008, bha na gèamaichean air cluich sna làthairean a leantainn -
Roinn-seòrsa:Rugbaidh
Alasdair Uaibhreach
thumb|240px|Ìmpire Alasdair
B' e Alasdair Uaibhreach (Beurla: "Alexander the Great"; Greugais: Αλέξανδρος ο Μέγας, Aléxandros ho Mégas; 356 RC–323 RC)) fear de na comandairean as buadhaiche ann an eachdraidh an t-saoghail. Ann an litreachas Zoroastrianach tha an Alasdair mallaichte air, oir tug e buaidh air an Impireachd Phearsach, agus chuir e am prìomh-bhaile Persepolis gu sgrios.
As dèidh aonaidh eadar bailtean Seann-Ghrèige, fo smachd athair, Phillip II a' Mhakedonía, bhuannaich Alasdair an aghaidh an Impireachd Phearsach, Aisia Bheag, Siria, Phoenicia, Gaza, An Èipheit, far an do stèidhich e Alexandria, Bactria agus Mesopotamia, agus leudaich e an ìmpireachd aige cho fada ri Punjab. Dh'inntrigeadh Alasdair coigrich san arm agus riaghladh aige.
As dèidh dà bhliadhna dheug de shabaid, chaochail Alasdair, bhon chùis neo-aithnichte, is dòcha mailèiria, am fiabhras-breac neo encephalitis bìorasach.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Rìghrean nan Grèigeach Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Powys
'S e fear de na 22 ùghdarrasan ionadail aonadach anns a' Chuimrigh a th' ann am Powys [ˈpowɪs].
Robert Mitchum
B' e cleasaiche à Connecticut sna Stàitean Aonaichte a bha ann an Robert Charles Durman Mitchum. (Bridgeport, 6 an Lùnastal 1917–Santa Barbara, 1 an t-Iuchar 1997). Nochd e an toiseach ann an The Story of G.I. Joe ann an 1945 agus thug e ainmeachadh a dh' Oscar. Tha e ainmeil airson nam filmichean The Sundowners, Night of the Hunter agus El Dorado.
Powys
Suidheachadh
Tha e suidhichte ann am meadhan na dùthcha agus tha e cho mòr ri 5.181km² agus ann an 2012 bha 132.952 duine a' fuireach ann. Mar sin 's e Powys an roinn as motha a tha anns a' Chuimrigh, ach cuideachd tha e na roinn as iosail a rèir dlùths nan daoine a bhios a' fuireach ann. Tha a' chuid as motha de na daoine a' fuireach ann am bailtean beaga. S' iad Y Drenewydd, Ystradgynlais, Aberhonddu is Y Trallwng le àireamh-shluaigh de 12,783, 9,004, 7,901 is 6,269(2001) na bailtean as motha ann am Powys. Tha cruth na dùthcha làn beanntan, mar sin cha robh e furasta siubhail bho dheas gu tuath.
Eachdraidh
Tha e ainmichte a rèir an seann Rìoghachd Powys, a chaidh a chur air bhonn san 5mh linn anns an dearbh àite nuair a dh'fhàg na Ròmanaich Breatainn Mhòr. Mhàir an Rioghachd gu 1160. Thathar dhen bheachd gun tàinig an t-ainm Powys bhon fhacal Laideann "pagus" "dùthaich/air an dùthaich". Ach bha tuineachaidhean ann ro àm nan Ròmanaich, mar a tha na seann cambaran a' dearbhadh. Tha 1130 cambar clàraichte ann am Powys, le stoidhlichean eadar-dhealaichte bho àmanan diofraichte, eadar 4000 is 1000 ro Chr, an cuid as motha dhiubh à Linn an Umha.
Bailtean
Seo cuid de na bailtean ann am Powys:
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Siorrachdan na Cuimrigh *
Tròndaigh
thumb|Tròndaigh 'S e eilean anns na h-Eileanan a-staigh a tha ann an Tròndaigh (Beurla: Trodday). Tha e suidhichte san àird a tuath an Eilein Sgitheanaich. Tha e mu dà chilemeatair air falbh bho Rubha na h-Aiseig ann an Trondairnis. Tha an eilean cho àrd ri 45 meatair. Chan eil duine sam bith a’ fuireach ann. 'S e seo na Co-chomharran aige: 57° 43′ 32.88″ Tuath agus 6° 17′ 58.92″ Iar.
Thàinig an t-ainm Tròndaigh às an Seann Lochlannais leis an ciall: "Ceann-tìre Thrond".
Tha taigh-solais ann an Tròndaigh a chaidh a thogail anns a’ bhliadhna 1908 le Charles Alexander Stevenson.
San 1 an t-Iuchar 2006 chaidh am bàta Brothers BF 138 air tràigh. Chan eilear cinnteach dè thachair. Chaidh aon fhear dhuibh a lorg air cladach na tìr-mòir 18 an Iuchar 2006, bha e marbh. Tha an dàrna fhear air ionndrainn fhathast. Bha an Marine Accident Investigation Branch den bbeachd gun do thachair sin air sgàth 's gun do dh'fhàs na h-iasgairean sgìth.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Eileanan a-staigh
1530
Bàsan
Roinn-seòrsa:1530an
Companaidh Obrachaidh Trèanaichean
Is e Companaidh Obrachaidh Trèanaichean, (Beurla: Train Operating Company) ainm coitcheann airson companaidh ann an gnìomhachas Rathad-iarainn Breatainneach a bhitheas a' ruith trèanaichean airson siubhalachanan (luchd-siubhail). Chan e companaidh rathad-iarainn a tha ann an Companaidh Obrachaidh Trèana. Gu dearbh is e companaidh rathad-iarainn a tha ann an companaidh a sheilbheas rathad-iarainn ged nach bi a' chompanaidh sin a' ruith trèanaichean idir.
Haute-Saône
thumb|Suidheachadh Haute-Saône thumb|[[Gearradh-arm Haute-Saône]]
'S e département na Frainge a tha ann an Haute-Saône (Arpitan: Hiôta-Sona). Tha e na laighe ann am Franche-Comté.
Jón Magnússon
B' e neach-poileataigs à Innis Tìle a bh' ann an Jón Magnússon. Rugadh e air 16 am Faoilleach 1859 faisg air Grenjaðarstaður (Norðurland eystra), mac sagairt on dùthaich. Fhuair e a chuid foghlaim aig Menntaskólinn í Reykjavík agus Oilthigh Copenhagen. Bu dlùth an dàimh a bh' ann eadar Magnússon agus a mheantor Hafstein. Chaidh a thaghadh dhan Alþingi airson a' chiad turais ann an 1902 agus bha e na labhraiche eadar 1912 gu agus 1913. Bha e na fhorsætisráðherra (Gàidhlig: Prìomh-mhinistear) dà thuras: eadar 1917 agus 1920 airson Heimastjórnarflokkurinn (Gàidhlig: Pàrtaidh Fhèin-riaghlaidh) agus an uair sin bho 1924 gu ruige 1926 às leth Íhaldsflokkurinn. B' e Magnússon a' chiad fhorsætisráðherra Innse Tìle mar dhùthaich neo-eisimeileach. Bha e na labhraiche an Alþingi roimhe, bho 1913 gu ruige 1914. Bha e pòsta aig Þóra Jónsdóttir agus thogail iad taigh gu math eireachdail aig Hverfisgata 21 ann am meadhan Reykjavík, a tha na thaigh-òsta an latha an-diugh. Chaochail e ann an Neskaupstaður air 23 an t-Ògmhios 1926.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Luchd-poileataigs Eòrpach Roinn-seòrsa:Daoine à Innis Tìle Roinn-seòrsa:Innis Tìle Roinn-seòrsa:Daoine Roinn-seòrsa:Poileataigs
Greusaiche
thumb|right|300px 'S e ceàrd a tha an sàs ann an greusadh (a' dèanamh agus a' càradh bhrògan, bòtannan agus caisbheart) a th' ann an greusaiche air neo brògair. Mar as àbhaist 's ann dhan chlas-obrach a bhuinneas a' mhòr-chuid dhe na greusaichean, leis gur e ciùird a th' annta.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Dreuchdan
1897
MDCCCXCVII
Bàsan
Roinn-seòrsa:1890an
Duran Duran
right|300px|thumb|Duran Duran 2012 Is e còmhlan ciùil à Birmingham, Sasainn, a tha ann am Duran Duran.
Tha iad air an dèanamh an àrd le Simon LeBon, Nicol Rhodes, John Taylor, Anndra Taylor agus Roger Taylor
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil
227
Bàsan
Roinn-seòrsa:220an
Cynwyd
Tha am baile Cynwyd ann an Sir Ddinbych, a' Chuimrigh. Tha e 102.6 mi (165.2 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 171.2 mi (275.4 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 528 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 312 (59.1%); rugadh 68% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sir Ddinbych Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
An Gead Loch
thumb|An Gead Loch
Tha an Gead Loch na loch beag ann an Alba. Tha e suidhichte aig cois na Beinne Bige anns an t-Siorrachd Rois, beagan san àird an iar-dheas air Loch Monar.
Tha an loch mu 1 1/4 mìle (2 km) a dh'fhad agus tha an leud aige mu 440 slat (402 m) aig an àite as leathainne. Tha An Gead Loch cho mòr ri 110 acair agus tha an àrainn drèanaidh aige cho mòr ri nas motha na 2 1/2  mhìle ceàrnagach (6,5 km²). 'S e 30 troigh (9,10 m) an domhainneachd aige aig an àite as doimhne.
Tha an t-uisge a' sruthadh a-mach às an Gead Loch don Loch Monar. Tha uisge Loch an Tachdaidh, na Lochan Gobhlach agus Loch Calavie a' sruthadh a-steach don Ghead Loch. 'S e "Gedd Lochs" (Lochan Gedd) an t-ainm a th' air na Lochan Gobhlach, Loch an Tachdaidh agus an Gead Loch.
Dealbhan
Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba
Greanada
'S e an Grenada Dove, a tha ann an cunnart, an eun nàiseanta aca.
Cruinn-eòlas
'S e Greanada an t-eilean as motha, tha a' chuid as motha de na daoine a’ fuireach an seo. Ach tha mòran eilean eile ann, seo feadhainn dhuibh:
Eaconomaidh
Canar "The Spice Isle" (Eilean nan spìosrach) ris air sgàth ' s gu bheil mòran spìosraich mar dinnsear, clo-mheas, caineal a' fàs an seo. Tha 20% den chnò-mheannt a cleachdar air feadh an t-saoghail a' tighinn à Greanada. Mar sin tha às-mhalairt cnò-mheannt anns an dàrna àite an-dèidh Indonesia. Tha cnò-mheannt a' nochdadh air bratach na dùthcha is a' sealltainn cho cudromach a tha e do dh'eaconomaidh an eilein.
thumb|left|280px|Union Island right|200px|thumb|Baile Hillsborough ann an Carriacou
Fionnghal NicDhòmhnaill
'S e bana-ghaisgeach Seumasach a bha ann am Fionnghal NicDhòmhnaill (1722 - 4 am Màrt 1790). Rugadh i ann am Gearra Bhailteas, Uibhist a Deas, Alba.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba Roinn-seòrsa:Eachdraidh na h-Alba Roinn-seòrsa:Na Seumasaich
Jules Janssen
B' e reul-eòlaiche às an Fhraing a bha ann am Pierre Jules César Janssen, no Jules Janssen.
Fhuair e an dotaireachd aige ann an 1860 mu dheidhinn sùghachd gathachadh fo-dhearg ann an àile na Talmhainn. Ann an 1863 dhearbhaich e nach robh àile air a' Ghealaich. Ann an 1868 lorg e agus Norman Lockyer fa seach helium nuair a mhothaich iad àile na grèine ann an dubhadh na grèine ann an Guntur anns na h-Innseachan Breatannach.
Na Trì Nàiseanan
Se co-fharpais rugbaidh eadar-nàiseanta sa tha anns na Tri Nàiseanan (Tri Nations).
Bidh na sgiobaichean seo a' cluich ann -
Jules Janssen
Thìodhlaiceadh e anns a' Chladh Pére-Lachaise. Dh'ainmicheadh cruinn-shlocan air a' Ghealaich agus a' Chuirg air. Chruthaich e duais, am Prix Janssen, am bi an Comann Reul-eòlach na Frainge a' toirt a h-uile bliadhna.
Na Trì Nàiseanan
Se fear den co-fharpàisean rugbaidh as motha san t-saoghail comhla ris na Sia Nàiseanan
Roinn-seòrsa:Rugbaidh
Jules Janssen
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Reul-eòlaichean Roinn-seòrsa:Daoine às an Fhraing
Saint-John Perse
B' e sgrìobhadair agus riochdaire dioplòmasach às an Fhraing a bha ann an Saint-John Perse (fìor ainm: Alexis St-Léger Léger).
Rugadh e ann am Pointe-à-Pitre, Guadeloupe ann an 1887. Bhuin e do theaghlach a bha an sàs ann am malairt nan tràillean anns Na h-Innseachan an Iar. Dh'imrich a theaghlach dhan Fhraing nuair a bha e 12 bliadhna a dh'aois.
Dh'ionnsaich e lagh aig Oilthigh Bhordeaux is chaidh e san seirbheis dhioplòmasach. Dh'obraich e mar thosgair ann an Sìne is sna Stàitean Aonaichte. Chaochail e ann an Hyères ann an 1975.
Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Litreachas ann an 1960 airson a bhàrdachd.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Frangach Roinn-seòrsa:Daoine às an Fhraing Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Litreachas
Nowy Dwór Królewski
S' e Nowy Dwór Królewski (IPA: ˈnɔvɨ ˈdvur kruˈlɛfski, Latbhais: Novi Dvura Krulevska, Gearmailtis: Königlich Neudorf, neo bho 1942 gu 1945 Königsneudorf) clachan anns a' Phòlainn an ear-dheas, eadar Chełmno is Toruń. Tha e na phrìomh-bhaile den gmina ann an voivodship Toruń, agus bha 170 daoine a' fuireach an seo ann an 1996, 190 an latha an-diugh. Tha Nowy Dwór Królewski 49km air falbh bho Lublin, 269km bho Kraków, 407km bho Gdańsk agus 140km bho Warsaw, prìomh-bhaile na dùthcha.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:A' Phòlainn Roinn-seòrsa:Bailtean
Cill D’Fhinnein
right|300px|thumb|[[Abaid ann an Cill Fhinnean]]
'S e baile beag ann an Siorrachd Inbhir Àir a Tuath, ann an àird an iar-dheas Alba a tha ann an Cill D'Fhinnein (Beurla: Kilwinning). Chaidh Cill D' Fhinnein a thaghadh mar ainm Gàidhlig a' bhaile le Ainmean Àite na h-Alba an deidh, a-rèir coltais, an Gaidheal mu dheireadh a Arainn ga thoirt gu Nicolaisen.
Tha am baile air fàs gu mòr bho chionn deich bliadhna is muinntir ga chleachdadh a-nis mar baile-shiubhail gu Glaschu.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Bailtean Siorrachd Inbhir Àir Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Àir a Tuath
1531
MDXXXI
Bàsan
Roinn-seòrsa:1530an
772
Bàsan
Roinn-seòrsa:770an
Sluaghan Mheadhan-talmhainn
Liosta de chreutairean, cinnidhean, sluaghan, nàiseanan agus dreamannan Mheadhan-talmhainn sna uirsgeulan aig J.R.R. Tolkien.
''Bho nach deach Gàidhlig a chur air creutairean Tolkien a-riamh, tha an liosta seo air fhàgail ann an òrdagh na h-aibidil mar a tha i san tionndadh Bheurla den duilleag seo. Mar sin, gheibhear lorg air na caractaran fa leth gu rèidh.''
B
Na Baggins- Balchoth - Balrogs - Taibhsean nan Càrn - Bëorians - Beornings - Númenóreanaich Dhubha - Marcaichean Dubha - Geasadairean Gorma - an teaghlach Boffin - an teaghlach Bolger - Boldogs - Brandybucks
C
Calaquendi - Cinn-fheadhna Dhúnedain - Clann Húrin - Clann Ilúvatar - Spùinneadairean-mara Umbar - Comhairle Elrond - Comhairle nan Saoidhean
D
Tìr Dhorcha - Nigheanan Finwë - Marbh-fhir Dunharrow - Dràgonan - Drúedain - Drûg - D raoidhean - Dúnedain - Dunlendings - Muinntir Dhurin - Troichean
E
Iolairean - Iolairean Mhanwë - Easterlings - Edain - Edhel - Eldar - Elendili - Eilfean - Eantan - Éothéod - Fògarraich
F
Falathrim - Fallohides - Falmari - Athraichean nan Troichean - Fëanturi - Fèistean an Númenor - Liosta de bhana-hàbadan - Luchd nam feusag teinnteach - Forodwaith
G
Sticean - F uamhairean - Damhain-allaidh àibheiseach
K
Khazâd - Fir an Rìgh - Rìghrean Arnor - Rìghrean Arthedain - Rìghrean Ghondor - Rìghrean Rohan - Rìghrean Númenor
L
Laiquendi - Lambengolmor - Caidreachas Deireannach Eilfean is Mhic an duine - Eilfean Sorcha - Lindar - Triathan Andúnië - Lossoth
M
Maiar - Marachians - Daoine - Fir a' Chamhanaich - Moriquendi
N
Nandor - Nazgûl - Nibin-Noeg - Noegyth Nibin - Noldoli - Noldor - Fir a tuath - Númenóreans
Samhain
thumb|Lòchran snèipe
Sluaghan Mheadhan-talmhainn
O
Olog-hai - Oilleabhaintean - Orcan
Samhain
’S e fèill a th' ann an Samhain a bhios air a chomharrachadh air oidhche an 31mh den Dàmhair.
Sluaghan Mheadhan-talmhainn
P
Fo-throichean - Peredhil - Prionnsachan Dol Amroth - An teaghlach Proudfoot
Q
Quendi
Samhain
Tùsan na fèille
A rèir coltais, do na Ceiltich a bha a’ fuireach san Roinn-Eòrpa, is gu h-àraid do na Gàidheil, bhiodh a’ bhliadhna roinnte eadar na ceithir ràithean, a thòisicheadh le fèilltean sònraichte, is bha na fèilltean seo dha-rìribh cudromach dhaibh. Bhiodh iad a’ comharrachadh toiseach an Earraich le fèill ris a’ chanadh iad Imbolc, air 1 an Gearran (Là Fhèill Brìghde an dèidh làimh), fèill aig toiseach an t-Samhraidh ainmichte mar Chéadamhan no a-nis Bealltainn, air 1 an Cèitean, Lugnasad air 1 an Lùnastail mar thoiseach an Fhoghair, is Samhain, no deireadh an t-samhraidh (Samrad Fuin san t-Seann Ghàidhlig), aig toiseach a’ mhìos air a bheil an aon ainm. Ge-tà, tha na cinn-là air a bhith a’ gluasad thairis air na linntean.
Sluaghan Mheadhan-talmhainn
R
Ceatharnaich Ithilien - Ceatharnaich a tuath - Tannasg na Fàinne - Rohirrim - Brùidean
Samhain
Tùsan na fèille
Mar a bhiodh na làithean a’ tòiseachadh le beul na h-oidhche a rèir nan Seann Gàidheal, bhiodh a’ bhliadhna a’ tòiseachadh leis a’ gheamhradh, is ’s e àm sònraichte a bha seo.
Chan ann dìreach gur b’ e sin deireadh na buana, is àm na casgairte gus biadh fhaighinn airson a’ gheamhraidh, ach bhathar a’ creidsinn gum biodh dorsan gu saoghal eile air am fosgladh.
Sluaghan Mheadhan-talmhainn
T
Teleri - Tànaistean na Siorrachd - Trì taighean nam Fear - an teaghlach Took - Trobhaichean
Samhain
Tùsan na fèille
A thaobh nan seann fhionn-sgeul pàganach a bh’ aig na Gàidheil, ’s mar a chaidh a sgrìobhadh air Lebor Gabála Érenn san 11mh linn, bha treubhan a’ fanachd mar-thà ann an Èireann nuair a thàinig na Mìle Spàinne no Gàidheil, ’s iad na Tuatha Dé Danann is na Fomoirich, daoine-sìthe leis an robh aca ri sabaid mus d’fhuair iad an eilean. Nuair a bhuannaich na Gàidheil Èirinn, chaidh na sìthichean dhan t-Saoghal Shìos.
Sluaghan Mheadhan-talmhainn
U
Úmanyar - Aonadh Mhaedhros - Uruk-hai - Urulóki
Samhain
Tùsan na fèille
Ged-tà, bhiodh am brat eadar an dà Shaoghal a’ fàs tana aig deireadh an t-samhraidh is anns a’ chiad là den t-Samhain bhiodh na sìthichean a’ ruith air feadh an àite, agus na cumhachdan draoidheil air fàs.
Sluaghan Mheadhan-talmhainn
W
Wainriders - Wargs - Madaidhean-sìthe - A' Chomhairle Bhàn - Buidsich - Woses
Roinn-seòrsa:Tighearna nam Fàinneachan Roinn-seòrsa:Liostaichean
Samhain
Tùsan na fèille
’S e na draoidhean a bha os cionn ghnothaichean os-nàdarrach mus tàinig an creideamh Crìosdail dha na h-Eileanan Breatannach, is mar a sgrìobh an luchd-eachdraidh Ròmanach, a leithid Julius Caesar air Commentarii de Bello Gallico (50mh RC), bhiodh iad a’ dèanamh deas-ghnàth air an oidhche sin, air Oidhche Shamhna. Tha e coltach gum biodh iad a’ dèanamh gealbhan, a bhiodh, ’s dòcha, a’ toirt neart don grèin a bha a’ call spìonadh aig an àm seo den bhliadhna, is dhèanadh iad dannsaichean, ùrnaighean is ìobairtean do dhiathan an nàdair, fiù ’s fèin-ìobairt no ìobairt daonna, gus bainne is arbhar fhaighinn ann am pailteas sa bhliadhna a bha a’ tòiseachadh, ach chan urrainn dhuinn dearbhadh gun robh na cleachdaidhean seo cumanta ann an dha-rìribh, agus chan eil ach tuairisgeulan Ròmanach is Crìosdail (le manaich) againn man deidhinn. Co-dhiù, ’s cinnteach gur b’ e seo àm na casgairte aig aon àm, mar a tha Là Fèill Mhàrtainn fhathast san latha an-diugh air an 11mh den t-Samhain, is bhiodhte a’ dèanamh gealbhan air an dearbh Oidhche Shamhna suas dhan 20mh Linn ann an Albainn, mar a nithear fhathast an-diugh ann an Èirinn.
Cleachdaidhean thar nan linn ann an Èirinn is Albainn
Bha iomadh geama ann, gu seachd àraid am measg an òigridh, mar eisimpleir, far an cuireadh gealagan-uighe air glainne uisge, gus faicinn ma bha “craobhan” air fàs (deagh chomharra), no far an cuireadh dà mhaide fiodha còmhla, a-rithist a’ riochdachadh dithis, is chitheadh nan robh iad a’ tuiteam còmhla; no “Na Trì Lugaidhean”, far an cuirte trì bobhlaichean fiodha, fear le uisge glan, fear le uisge salach is fear falamh. Bhiodh balach a’ cur làmh ann am bobhla le a shùilean dùinte, is bhiodh e a’ ciallachadh gun ro e gu bhith a’ pòsadh maighdeann nan lorgadh e am bobhla le uisge glan, banntrach nan robh an t-uisge salach, is gum bhiodh e gun phòsadh leis a’ bhobhla fhalamh.
Ach ma tha geama ainmeil air Oidhche Shamhna, fhathast an-diugh, ’s e a bhith a’ feuchainn ri ubhal a ghlacadh bho amar uisge, no crochte le sreang, dìreach leis a’ bheul. A rèir a’ chreideimh, bhiodh a’ chiad neach air ubhal a ghlacadh a’ pòsadh sa bhliadhna, agus chanadh cuid gum biodh am balach no caileag leis an robh iad gu bhith a’ pòsadh a’ nochdadh ann an aisling, nan cuirte an t-ubhal a ghlac iad fon chluasag.
thumb|Glacadh nan ubhal ann an Èirinn Bha geamaichean eile ann leis am biodh an òigridh a’ cluinntinn no a’ faicinn cò leis am biodh iad a’ pòsadh. Mar eisimpleir, bhiodh caileagan òga a’ feuchainn ri balach fhaicinn air an cùlaibh, fhad ’s a bha iad ann an seòmar dubh dorch, ’s iad mu choinneamh sgàthan le coinnlean nan làmhan. Cuideachd, bhiodh balaich a’ dol gu allt eadar dà bhaile no sgìre gus uisge fhaighinn, seo uisge a bha spèisealta, is chuireadh iad beagan den uisge sin nam beòil nuair a bhiodh iad faisg air doras taighe, is bhiodh iad a’ pòsadh na caileige air a bhiodh a’ chiad ainm a chluinneadh iad. Bhiodh na caileagan a’ dèanamh an aon rud, ach le geal-uighe nam beòil an àite uisge.
Bha a’ mhòr chuid de na geamaichean co-cheangailte ri fàidheadaireachd, agus gu h-àraid ri fàisneachdan gaol am measg nan daoine òga. Sgrìobh na Ròmanaich mu dheidhinn fhèisean mòra a bhiodh air an cumail timcheall air an teine air an oidhche seo, le biadh is deoch ann am pailteas, mar bu ghnàth dhaibh fhèin ann am Bacchanalia; is bha sin ciallach nuair a bhiodh, mar toradh, ginealach ùr air a bhreith as t-samhradh, an t-àm a bu fhreagarraiche. Mar sin, tha e coltach gun robh an t-àm seo sònraichte don òigridh, is gum biodh an fheadhainn a b’ òige a’ lorg bràmar aig an àm sin, is ’s e cleachd a tha fhathast beò an-diugh ann an dòigh air choireigin. ’S math dh’fhaodte, ma-thà, gun tàinig na “geamaichean gaoil” bho na seann chleachdaidhean feòlmhor a chumadh na pàganaich.
Air ais dha na sìthichean, a bha mar bu tric buailteach air milleadh, cron is mì-fhortan, bhiodh daoine a’ fàgail biadh taobh a-muigh nan taighean airson an sàthachadh, is bhiodh na daoine a bha a’ creidsinn gun robh seann spioradan an teaghlaich a’ tilleadh dhachaigh air an oidhche sin a’ cur aran-coirce is uisge-beatha faisg air an teine, is luaithreach min sgapte air an làr gus na làrachdan fhaicinn sa mhadainn.