cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lugo (provincia)
'S e provincia na Spàinne a tha ann an Lugo (IPA: luɣo). Tha e na laighe anns A' Ghàilis, air an àirde an iar-thuath na dùthcha. 'S e Lugo a tha na phrìomh-bhaile. Chaidh an roinn a chruthachadh ann an 1833 le Javier de Burgos, a bha na Rùnaire na Stàite agus Leasachaidh aig an àm. B' e an siostam-riaghlaidh ionadail na Frainge a chleachd e mar mhodal. Chuireadh a-steach Coimhearsnachd fèin-riaghlaidh na Gàilise i ann an 1978, nuair a sgrìobhadh Bun-reachd ùr. Sìnidh Lugo fad 9,856km² agus tha 351,530 duine a' fuireach ann. Le sin, 's e an 25mh roinn as motha na Spàinne a thaobh talmhainn agus an 38mh a thaobh àireimh-sluaigh. Tha crìochain aice le Astùrias, A Coruña, León, Ourense agus Pontevedra. 'S e Gailisis agus Spàinntis a tha gam bruidhinn an seo.
Sgùrr nan Ceathramhnan
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Lugo (provincia)
Freumhan an ainm
Tha e coltach gur ann à Lucus Augusti ann an Laideann a tha an t-ainm - tha lucas a' ciallachadh coille naomh. A dh'aindeoin sin, tha cuid ag ràdh gur ann à ainm an Dheth Ceilteach Lugh a tha e. Mar a b’ àbhaist san Spàinn, b’ e dìreach ainm a’ bhaile a bu motha sa sgìre a chuireadh air an roinn.
Will Smith
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte Smith, Will
Crùn na Bàrdachd
Ann an 1923, lean An Comunn Gàidhealach eisimpleir na h-Eisteddfod sa Chuimrigh. An àite nan diofar farpaisean bàrdachd a bh’ ann roimhe aig aʼ Mhòd Nàiseanta, chaidh aon fharpais ùr a stéidheachadh airson Crùn na Bàrdachd. Chaidh an neach a bhuanaich i a chrùnadh gach bliadhna aig aʼ chuirm ciùil air an oidhche mu dheireadh, agus chaidh aithneachadh fad bliadhna mar Bhàrd aʼ Chomuinn Ghàidhealaich.
Piorraid
Is docha tha thu lorg Pìoraid
'S e eun dathte a tha ann am piorraid neo pearraid air a bheil comas a bhith ag ath-aithris rudan a chanas tu. Fuirichidh piorraidean sna tropaigean, agus ann an Sealainn Nuadh.
Roinn-seòrsa:Eòin Roinn-seòrsa:Peataichean
Llandyfaelog
Tha am baile Llandyfaelog ann an Sir Gaerfyrddin, a' Chuimrigh. Tha e 52.4 mi (84.4 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 179.8 mi (289.3 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 1281 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 727 (56.8%); rugadh 77% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sir Gaerfyrddin Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
904
'S e bliadhna-leum a bha ann an 904 (CMIV).
Bàsan
Roinn-seòrsa:900an
Teicheadh nan Iarla
thumb|500px| A' deasachadh Teicheadh nan Iarla (léarscáil idirghníomhach) An dèidh Chath Chionn tSáile ann an 1601, thill cinn-feadhna nan Gàidheal gu Cúige Uladh, ach thug iad gèill do na Sasanaich ann an 1603. Bha Aodh Mór Ó Néill, iarla Thír Eoghain, agus Aodh Rua Ó Dónaill nan ceannardan Gàidhleach ri linn Cogadh nan Naoi Bliadhna. Sa bhliadhna 1607, sheòl triùr dhaibh, Aodh Ó Néill, Ruairí Ó Domhnaill agus Cúchonnacht Mag Uidhir, a-mach à Cuan Suillí Móire aig Ráth Maoláin chun na deòiridh. Chaidh Ó Dónaill chun na Spáinne an t-àite far a chaochail e. Leis an tìreachas bheirte buaireadh agus cràidh air na Gàidheil, agus bhathar dhen bheachd gun toireadh daoine an Leas-rìgh ionnsaigh orra. Le sin, cho-dhùin Ó Néill agus Ruairí Ó Domhnaill, fear-ionlaid Aoidh Ruaidh, gun teicheadh iad às an dùthaich aca mu dheireadh thall. ‘S e Cúchonnacht Mag Uidhir agus Tiarna Fhear Manach a chuir an turas air dòigh. Thàinig soitheach bhon a' Bhreatainn Bhige gu Loch Suilí air an àirde an iar-thuatha na dùthcha, agus thug e air bòrd chun na Spàinne iad. ‘S e Teicheadh nan Iarla (Gaeilge: Imeacht na nIarlaí) a chanas air na thachair an oidhche ud sin. Chaidh iad an uair sin chun na Roimhe, an t-àite far a dh’eug Ó Néill ann an 1616. Shiubhaladh na h-uaislean Gàidhleach air feadh a’ thìr-mhòir, gu h-àraidh anns na dùthchannan Caitligeach na h-Eorpa, mar Frainge agus An Spàinn.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Cogadh Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:Èirinn
Les Dirouilles
thumb|right|250px|Suidheachadh Les Dirouilles 'S e buidheann de chreagan anns na h-Eileanan a' Chaolais a th’ ann an Les Dirouilles (Jèrriais: Les Dithouïl'yes). Uaireannan canar dìreach Les Pièrres (Fraingis) neo the Rocks (Beurla) riutha.
2009
MMIX
Les Dirouilles
Tha iad suidhichte anns a' Chaolas Shasannach san àird an ear-thuath Jersey. Tha iad na phàirt den Bailiwick of Jersey.
2009
Bàsan
Roinn-seòrsa:21mh linn
Les Dirouilles
Ceangal a-mach
Roinn-seòrsa:Eileanan a' Chaolais
Pierres de Lecq
thumb|right|250px|Suidheachadh Les Pierres de Lecq thumb|250px|Les Pierres de Lecq mar a tha iad rim faicinn bho Jersey aig muir làn (La Vouêtaîthe, La Grôsse, et L'Êtaîthe) 'S e buidheann de chreagan anns na h-Eileanan a' Chaolais a th’ ann an Les Pierres de Lecq (Jèrriais: Les Pièrres dé Lé; far-ainm Beurla: the Paternosters). Tha iad suidhichte anns a' Chaolas Shasannach eadar Jersey agus Sark. Tha iad na phàirt den Bailiwick of Jersey.
Ma bhios am muir làn chan fhaicear ach tri sgeirean:
Ainm nan sgeirean
ann an Jèrriais
Ceangal a-mach
Roinn-seòrsa:Eileanan a' Chaolais
Loch Fada
Is iomadh loch ann an Alba air a bheil an t-ainm Loch Fada.
Is dòcha gu bheil sibh a' lorg:
Wisconsin
'S e tè de na Stàitean Aonaichte a tha ann an  Wisconsin . Tha i suidhichte san àirde a tuath na dùthcha. Tha 5,686,986 duine a' fuireach anns an stàite. Tha e air a bhith na stàit bho 29 an Cèitean 1848. Tha Madison na prìomh-bhaile ach 's e Milwaukee am baile as motha a tha ann an Wisconsin.
Gran Canaria
thumb|right|250px|Gran Canaria thumb|right|250px|Traigh ainmeil aig Maspalomas 'S e eilean Spàinnteach agus aon de na h-Eileanan Canàrach a tha ann an Gran Canaria. Tha e suidhichte anns a’ Chuan Siar mu 210 cileameatair air falbh bhon àird an iar-thuath oirthir Afraga. Tha Tenerife agus Fuerteventura faisg air.
Tha Gran Canaria air meud de 1,560 cilemeatair ceàrnagach. 'S e Pico de Las Nieves (1,949 m) a' bheinn as àird air an eilean.
Anns a’ bhliadhna 2007 bha 815.379 de shluagh ann.
Tha Las Palmas de Gran Canaria na phrìomh-bhaile.
Tha roinn turasachd gu math làidir ann an Gran Canaria. Mar is trice bidh an teothachd eadar 18° is 26° tron bhliadhna. Bidh mu 2,2 millean luchd turais a' tadhail air an eilean gach bhliadhna, gu h-àraid san gheamhradh. Leis na tràighean brèagha is farsaing 's e teis-mheadhan turasachd a tha anns na bailtean Maspalomas, Playa del Inglés agus San Agustín.
Tha Gran Canaria a' gabhail a-steach 21 sgìrean:
Roinn-seòrsa:Na h-Eileanan Canàrach Roinn-seòrsa:Eileanan Roinn-seòrsa:An Spàinn
25 an t-Sultain
'S e 25 an t-Sultain an 268mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (269mh ann am bliadhna-leum). Tha 97 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
thumbnail|[[Edward Said agus Daniel Barenboim.]]
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Eilthir Phlymouth
thumb|right|250px|Eilthir Phlymouth Chaidh Eilthir Phlymouth suidhichte ann an 1620 le Puritans à Sasainn. Bha an dà eilthir buan anns Na Staitean.
Bhaltair
'S e ainm Gàidhlig a th' ann am Bhaltair. . 'S e ainm baistidh fireann a th' ann. Nochdaidh e ann an Gearmailtis is Beurla mar Walter no anns na cànain Lochlannach mar Valter.
Eilthir Phlymouth
Roinn-seòrsa:Na Stàitean Aonaichte
Bhaltair
Bunachas
Thàinig an t-ainm bhon t-seann Ghearmanach, tha e a' gabhail a-steach na h-eileamaidean "wald" (Gearmailtis: walten; a' riaghladh) agus "heri, hari" (Gearmailtis: Heer; armailt, gaisgeach). Nochd e ann an seann Bheurla mar Wealdhere, ach chaidh e a bith aig àm nan Nòrmannach. .
Pears-eaglais
Tha pears-eaglais neo pearsain na bhall den chlèir. Thàinig an t-ainm “Mac a’ Phearsain” às an freumh seo.
Bhaltair
Cruthan eile
Nochaidh an t-ainm seo cuideachd mar Bhàtair no Bhàtar.
Pears-eaglais
Daoine
Roinn-seòrsa:Creideamh
Vojna i mir
Is e Vojna i mir (Cogadh is Sìth, 1869; Война и мир san aibidil Ruisis, air fhoillseachadh mar War and Peace sa Bheurla) nobhail epic a sgrìobh Lev Tolstoj. Bha e air a chlo-bhualadh an toiseach eadar 1863 agus 1869. Tha e mu dheidhinn sòisealtas Ruiseanach ann an Linn Napolean.
Tha an sgeulachd air a bhith air eadar-thaingeachadh gu meadhannan eile turas neo dhà cuideachd.
Roinn-seòrsa:Cogadh Roinn-seòrsa:Leabhraichean Roinn-seòrsa:Nobhailean Roinn-seòrsa:An Ruis
Kurt Russell
'S e cleasaiche à Massachusetts sna Stàitean Aonaichte a tha ann an Kurt Vogel Russell  (Springfield, 17 am Màrt 1951).
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte Roinn-seòrsa:Cleasaichean nam film
Falun
‘S e baile meadhanach ann an cridhe na Suaine a th’ ann am Falun (IPA: fɑːlʉn). Tha e suidhichte ann an tairbeart eadar Loch Runn agus Loch Varpan, anns an sgìre Dalarna, 196km air falbh bho Stockholm, prìomh-bhaile na dùthcha, 139km bho Uppsala agus 387km bho Ghöteborg. Tha 37,291 duine a' fuireach ann.
Freumhan an Ainm
Ged nach eil freumh-fhaclachd an ainm seo cho soilleir tha e coltach gur ann à fal (Gàidhlig: achadh), a tha a' nochdadh ann an iomadh àite air feadh na Suaine, a tha an t-ainm. 'S e co-dhàimh le polje ann am Polais, pelagos ann an Greugais, làn sa Ghàidhlig, llano ann an Spàinntis, polonýná ann an Ilyrianais agus piano san Eadailtis.
Eachdraidh
Chaidh companaidh mhèinnean a stèidheachadh an seo ann an 1387 agus tha e fhathast a' dol. Chaochail an Ceimigear Johan Gottlieb Gahn ann am Falun ann an 1818. Chaidh Oilthigh Dhalarna a stèidheachadh ann an 1977 le campas ann am Falun agus fear eile ann am Borlänge.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean anns an t-Suain Roinn-seòrsa:An t-Suain
Leslie Nielsen
B' e cleasaiche à Saskatchewan ann an Canada a bha ann am Leslie William Nielsen (Regina, Saskatchewan, 11 an Gearran 1926–Fort Lauderdale, Florida, 28 an t-Samhain 2010).
Rugadh e ann an Regina is b' e leas-phrìomhaire Chanada is ceannard dùbhlanach a bha ann a bhràthair Erik. Bha e anns an fheachd adhair Chanada aig àm an Dàrna Chogaidh is an dèidh sin chaidh e na neach-innsidh rèidio is DJ ann an Calgary. Nach robh fada dh'imrich e a dh'Eabhraig Nuadh far an do dh'ionnsaich e actaireachd is nochd e anns a chiad film, Ransom! (1956). Fhuair e rath ann an comadaidh, anns an fhilm Airplane! (1980), an sreath telebhisein Police Squad (1982) is anns an sreath filmichean Naked Gun (1998, 1991, 1994). Chaochail e ann an 2010.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine à Canada Roinn-seòrsa:Cleasaichean nam film
Providence, Rhode Island
Tha Providence na phrìomh-bhaile ann an Rhode Island. Tha an togalach-staide ann. 'S e Providence Mall am bùth as motha anns a' bhaile. Tha 182,911 duine ann, agus chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1636 le Roger Williams, duine à Plymouth Colony.
Cill Taraglain
'S e baile faisg air Inbhir Nis a th' ann an Cill Taraglain (Beurla: Kiltarlity). Tha e suidhichte air a' Ghàidhealtachd mu 2.5 mìle (4.0 km) deas air a' Mhanachainn. Tha an abhainn "Bruaich Burn" a' sruthadh san iar air a' bhaile.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
An Sileadh Dubh (nobhail)
Is e An Sileadh Dubh (黒い雨Kuroi Ame) nobhail leis an ùghdar Iapanach, Masuji Ibuse, a tha stèidhichte air cunntasan eachdraidheil mun sgrios a rinneadh le bomadh atamach Hiroshima. Dh'fhoillsicheadh mar sreath sgeulachdan e san iris Shincho fon tiotal Pòsadh Nighean-bhràthar (姪の結婚) an 1965, ach dh'atharraicheadh an t-ainm ann an teis-meadhan an t-sreatha gu an Sileadh Dubh agus fhuair e duais litreachais Noma sa bhliadhna 1966.
Roinn-seòrsa:An t-Seapan Roinn-seòrsa:Nobhailean
Àird a’ Bhàsair
thumb|250px|Taigh-òsta Àird a’ Bhàsair 'S e baile beag anns an Eilean Sgitheanach a th' ann an Àird a’ Bhàsair (Beurla: Ardvasar). Tha e suidhichte ann an Slèite anns an earra-dheas an eilein. 'S e seo na co-chomharran aige: 57° 3′ 28.8″ Tuath agus 5° 54′ 32.4″ Iar.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
1658
Bàsan
Roinn-seòrsa:1650an
905
CMV
Bàsan
Roinn-seòrsa:900an
Comhchruinneacha do dhʼ Orain Taghta Ghaidhealach
'S e leabhar bàrdachd a th' ann an Comhchruinneacha do dhʼ orain taghta Ghaidhealach (1813) a dheasaich Paruig Mac-an-Tuairneir.
Gustav Hertz
B' e fiosaigiche às a' Ghearmailt a bha ann an Gustav Hertz.
Comhchruinneacha do dhʼ Orain Taghta Ghaidhealach
'S e an tiotal slàn 'Comhchruinneacha do dh' Orain Taghta, Ghaidhealach, nach robh riamh roimhe Clo-bhuailte gus a nis, air an Tional o Mheodhair, air feadh na Gaidhealtachd a's Eileine na h-Alba'. Chaidh a chlò-bhualadh ann an Dùn Eideann le T. Stiubhart. Tha còrr is 100 òran anns an leabhar.
Gustav Hertz
Tha e ainmeil airson na rannsachaidhean aige còmhla ri James Franck a dhearbhaich na teòiridhean chuantamach de Niels Bohr is Max Planck.
Beatha
Fhuair e an dotaireachd aige airson an tràchdas aige mun speactram fo-dhearg de charbon dà-ogsaid an do sgrìobh e fo Mhax Planck agus Heinrich Rubens ann an Oilthigh Bherlin. Ann an 1925 chaidh e na ollamh aig Oilthigh Halle-Wittenberg agus dh'imrich e do Bherlin ann an 1928. Thàinig air toirt suas ann an 1934 air sgàth 's gum bu Iùdhach a bha ann a sheanair, agus dh'obraich e aig Siemens.
Comhchruinneacha do dhʼ Orain Taghta Ghaidhealach
Paruig Mac-an-Tuairneir
Thathar a' creidsinn gur ann à Còmhall a bha e agus gu do shiubhal e air feadh na Gàidhealtachd a' cruinneachadh bàrdachd.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Leabhraichean Gàidhlig
Dùnrath
'S e baile air costa a tuath Gallaibh ann an Roinn na Gàidhealtachd a tha ann an Dùnrath (Beurla Dounreay). Bha caisteal ann tràth, mar a tha an t-ainm “dùn rath” ag innse, a bha aig William Sinclair à Dùn Bheathadh ann an 1614 agus àitichte gu ruige 1863, ach chan eil ann ach tobhta a-nis.
Gustav Hertz
Beatha
An dèidh don Dàra Cogaidh thèarainn e don Aonadh Sobhiat far an do dh'obraich e air a' mhathachadh de dh'uranium. Ann an 1954 thill e don Ghearmailt far an robh e na ollamh ann an Oilthigh Leipzig.
Bha Heinrich Hertz a bhràthair-athar.
Dùnrath
Eadar 1942 is 1944 chaidh raon-adhair a thogail is bho na 1950an tha dà ionad niùclasach air a bhith air làrach an raon-adhair, airson feuchainn ri fast breeder reactor beag, seòrsa stéisean cumhachd, a leasachadh ’s a thoirt gu buil, agus airson deuchainnean a dhèanamh air readhactaran airson bàtaichean-tumaidh. Tha a’ mhórchuid de na goireasan seo a-nis dùinte agus gan toirt às a chéile beag air bheag.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Gallaibh Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Gustav Hertz
Urraman
Bhuannaich e an Duais Nobel ann am Fiosaigs ann an 1925 còmhla ri James Franck agus an Duais Stalin ann an 1951.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Iùdhaich Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann am Fiosaigs Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt
Grenjaðarstaður
‘S e baile beag ann an ceann a tuath Innis Tìle a th’ ann an Grenjaðarstaður. Tha e suidhichte faisg air Akureyri, 44m os cionn ìre na mara, san sgìre-bhaile Þingeyjarsveit, san roinn Norðurland eystra (Roinn an Ear-Thuath), eadar an Loch Vestmannsvatn agus an Abhainn Laxá, 441km air falbh bho Reykjavík agus 482km bho Selfoss. Tha eaconomaidh a' bhaile stèidhichte air àiteachas agus turasachd, ach tha dì-dhaoineachadh na triobaid mhòr. Tha e a' buntainn dhan sgìre-phàrlamaid Norðvesturkjördæmi. 'S ann airson a chuid thaighean air an togail le sgroth 's a tha Grenjaðarstaður ainmeil an latha an-diugh.
Eachdraidh
Bha Grenjaðarstaður na fhearann ​​tuineachaidh, far an robh an neach-tuineachaidh Grenjaður Hrappsson - a nochd anns an Landnámabók - a' fuireach ann. Thuit Hrappsson ann am blàr ann an Örlygsstaðir 1238 ach chaidh a thiodhlacadh ann an Grenjaðarstaður. B' ann ann an Grenjaðarstaður a dhèanadh an t-aran as fheàrr san dùthaich. Bha àireamh mhòr de thuathanasan air an làrach, a bharrachd air iasgach bhradain agus gnèithean eile. Am measg nan sagartan a bhuinneadh do Ghrenjaðarstaður tha Þorkell Guðbjartsson (m. 1483), Jón Pálsson Maríaskáld (m. 1471) agus Sigurð Jónsson (m. 1595), mac an Easbuig Jón Arason, a rinn clàran de mhaoin Hólar agus feartan eile mu dheidheinn cheann a tuath na dùthcha. Cuideachd air ainmeachadh tha Gísla Magnússon (1712 - 1779), easbaig Hólar an dèidh sin, a thog an eaglais an sin. Chaidh an eaglais a thogail ann an 1865; bha glagan eaglaise crochte bho na bliadhnaichean 1663 gu ruige 1740. Tha an lios mu 775m² a mheud. Faodar tadhal air seòmraichean an taighe as t-samhradh, bho thoiseach an Ògmhios gu deireadh an Lùnastail. Ann an 1931 chaidh Grenjaðarstaður a roinn ann an còig tuathanasan agus chan eil an t-sagartachd ann a-nis. Bha daoine a' fuireach anns a' chùirt gu ruige 1949. Ann an 1958, chaidh fhosgladh mar thaigh-tasgaidh.
Freumh-fhaclachd
Tha an t-ainm a' ciallachadh Làrach Ghrenjaður sa chànan aca, bho staður (Làrach) agus an t-ainm Grenjaður.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Innis Tìle
Druim nam Bràithrean
'S e aonach beinne ann an Cinn Tàile a th' ann an Druim nam Bràithrean, Beurla: Brothers Ridge. Cha robh an t-ainm sin anns a' Ghàidhlig bho thùs, ach leis gu bheil na Còig Peathraichean san iar den druim seo, thàinig an t-ainm seo gu bith. Thathar a' bruidhinn mu na trì bràithrean, a' ciallachadh na trì  Beanntan Rothaich air an druim: Aonach Meadhoin, Sgùrr a' Bhealaich Dheirg agus Sàileag. Tha mullach eile air an druim, Sgùrr an Fhuarail, dhan àird an ear bho Aonach Meadhoin.
Tha an druim a' sìneadh bho thaobh an ear gu taobh an iar air eadar Loch Cluanaidh agus Loch Dubhthaich, taobh tuath Ghleann Seile agus an rathad A87. Tha e a' ceangal ris na Còig Peathraichean san àird an Iar.
Coiseachd
Mar as trice thèid an t-aonach air fad a streap, a' tòiseachadh bhon thaigh-òsta Chluainidh. Cumar ris an druim bho Sgùrr Fhuarail chun a' Bhealaich Dheirg, agus bithear a' cromadh dhan raon-chàraichean aig Coimisean na Coilltearachd ann an Gleann Seile. Bidh streapadairean èasgaidh a' cumail a' dol air na Còig Peathraichean, ach 's e latha mòr a th' anns an druim seo leis fhèin.
Sealbh
'S ann le Urras Nàiseanta na h-Alba a tha Druim nam Bràithrean, mar phàirt de oighreachd Chinn Tàile, An Eas Glomaich agus Afraig an Iar.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Llanbedrog
Tha am baile Llanbedrog ann an Gwynedd, a' Chuimrigh. Tha e 110.2 mi (177.3 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 206.8 mi (332.8 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 974 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 526 (54.0%); rugadh 50% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Gwynedd Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Loch Fada, Suidhisnis
'S e loch ann an Alba a tha ann an Loch Fada. Tha e suidhichte anns an Eilean Sgitheanach. Tha e na laighe eadar na h-àiteachan far a b' àbhaist na bailtean croitearachd, Suidhisnis is Boraraig a bhith. Chaidh an dà bhaile fhalmhachadh aig àm nam fuadaichean. Tha Beinn Bhuidhe (287) san ear dheth.
Tha an loch seo cho mòr ri 2.2 ha (5.4 acair). 'S e 0.8 km (0.5 mìle) an cuairt-thomhas aige agus tha e mu 303 m a dh'fhad san àite as dìriche. Chan eil eilean anns an loch seo. Tha bàrr uisge an locha mu 188 m (617 troigh) os cionn na mara agus tha e mu 1 km (0.6 mìle) air falbh bhon mhuir. Tha an t-uisge a' sruthadh a-mach à Loch Fada gu deas tro allt do Loch an Leòid.
Chan eil duine sam bith a' fuireach faisg air Loch Fada agus mar sin chan rathaidean ann a leanas chun na locha seo.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach
Málaga (provincia)
'S e provincia na Spàinne a tha ann am Málaga (IPA: malaɣa). Tha e na laighe ann an Andalusia, ann an ceann a deas na dùthcha. 'S e Málaga a tha na phrìomh-bhaile. Chaidh an roinn a chruthachadh ann an 1833 le Javier de Burgos, a bha na Rùnaire na Stàite agus Leasachaidh aig an àm. B' e an siostam-riaghalaidh iondail na Frainge a chleachd e mar mhodal. Chuireadh a-steach na Coimhearsnachd fèin-riaghlaidh Andalusia i ann an 1978, nuair a sgrìobhadh Bun-reachd ùr. Sìnidh Córdoba fad 7,308km² agus tha 1,625,827 duine a' fuireach ann. Le sin, 's e an 35mh roinn as motha na Spàinne a thaobh talmhainn agus an siathamh a thaobh àireimh-sluaigh. Tha crìochain aice le Cádiz, Córdoba, Granada agus Sevilla. 'S e Spàinntis a tha ga bruidhinn an seo.
Iain Knox
B' e pearsa-eaglaise, diadhair, sgrìobhadair agus ceannard air Ath-leasachadh na h-Alba a bha ann an Iain Knox (Beurla: John Knox, Baile Adainn, mu 1510–Dùn Èideann 24 an t-Samhain 1572).
Sgeul-bheatha
Rugadh Iain Knox ann am Baile Adainn. Thathar den beachd gun d'fhuair e foghlam aig Oilthigh Chill Rìmhinn. As dèidh sin, bha e na shagart Caitligeach. Thachair e ri Seòras Uiseart, ath-leasachair na h-eaglaise Albannach a chaidh chuir ri bàs ann an 1546. B' e leanmhainniche Uiseairt a bh' ann an Knox. Mar eisimpleir, shearmonaich e mar fhear-leasachaidh aig Caisteal Chille Rìmhinn. Chuir Knox seachad 18 mìosan mar thràill air soithichean-cogaidh Frangach, gu ruige 1549.
An uair sin, thàinig e gu bhith na shearmonaiche Pròstanach ann an Sasainn. Bha e na sheaplain rìoghail do Eideard VI. Ann an Sasainn, phòs e Margery Bowes. Theich e dhan Roinn Eòrpa nuair a stèidh, Mhàiri I, "Màiri Fhuilteach" mar a chanar rithe, an creideamh Caitligeach a-rithist ann an Sasainn. Ann an Geneva, choinnich Knox ris an diadhair mòr Pròstanach agus ath-leasachair na h-eaglaise Jean Calvin.
Thill Iain Knox a dh'Alba ann an 1559 agus shearmonaich e an aghaidh a' chreidimh Chaitligich. Thug na sgrìobh agus na rinn Jan Hus buaidh mhòr airsan. Chaochail e ann an Dùn Èideann ann an 1572.
Frauenkirche
thumb|Frauenkirche ann an Dresden
'S i am Frauenkirche (“Eaglais na Mnà”) ann an Dresden aon dhe na h-eaglaisean as àile anns an stoidhle baroc. Chaidh an eaglais a thogail eadar 1726 is 1743.
An t-seann eaglais
thumb|left|An t-seann eaglais ro 1727 Bha eaglais bheag anns an àite seo bhon 11mh linn a-mach ris an canar Kirche zu unser liuben Vrouwen. Tha an t-ainm a' ciallachadh: "Eaglais do ar mnaoi gràdhaiche" agus a' toirt urram do Mhoire. Is dòcha gum b' e sin an eaglais a bu shine a bha ann an Dresden.
A rèir an àrc-eòlaiche Reinhard Spehr chaidh a' chiad eaglais a thogail timcheall air 1060, agus tha e coltach gun chaidh i a dhèanamh le fiodh. Anns an 12na linn thogadh eaglais à clachan a chaidh a leudachadh anns an stoidhle Gotach anns an 14mh linn. Aig àm an Àth-leasachaidh dh’atharraich an Eaglais Chaitligeach chun na h-Eaglaise Pròstanaiche. Aig toiseach na 18mh linn bha an eaglais a' fhàs seann, bha eagal air muinntir Dresden gum biodh i a' briseadh. Agus cha robh i mòr gu leòr airson àireamh an luchd creideamh a bha a' fàs gu math luath. Mar sin chaidh an eaglais seo a leagail ann an 1727.
906
Bàsan
Roinn-seòrsa:900an
Frauenkirche
Am Frauenkirche
An toiseach chruthaich Bähr eaglais air a bheil "dome" à fiodh is copar. Ach air sgàth 's gun robh an t-airgead gann, dh'atharraich e am plana aige agus chuir e dome à clachan-gainmhich oirre a bha fada na bu shaoire ach fada na bu truime. Tha an dome cho àird ri 96 m agus cho trom ri 12,000 tunna. Tha e coltach ri clag agus canar die Steinerne Glocke (clach-clag) ris. Bha deasbad mòr ann am biodh an togalach seasmhach gu leòr airson a bhith a' seasamh ris a' chuideam. Ach bha, agus bha am Frauenkirche ri fhaicinn bho astar fada ann am bun-sgòth Dresden airson 200 bliadhna.
Chaochail George Bähr 16 am Màrt 1738 ann an Dresden, còig bliadhna mus robh am Frauenkirche deiseil. Chaidh a thìodhlacadh am broinn na h-eaglaise.
An Dàrna Cogadh
thumb|Tobhta na h-eaglaise, le clach-cuimhne [[Martin Luther|Mhàrtainn Lùtair air a beulaibh]] Anns an Dàrna Cogadh bha Dresden air a mhilleadh gu mòr air, gu h-àraidh eadar an 13mh is 15mh dhen Ghearran 1945 nuair a chaidh mòran bhomaichean a' leigeil air a' bhaile leis na Breatannaich is na h-Aimeireaganaich. Bha na bomaichean a' losgadh an t-seann-bhaile agus bha am Frauenkirche air a milleadh leis an teine mhòr. Bha an teine am broinn na h-eaglaise cho teth ri 1200° C, mar sin bhris na clachan-gainmhich às a chèile. Aig 10 uairean sa mhadainn 15 an Gearran bhris na ballaichean às a chèile agus bha an dome a' tuiteam am broinn an togalaich.
An dèidh a' chogaidh, aig àm GDR ann an 1962, dh’iarr comhairle a' bhaile pàirce-chàraichean a chur an àite. Ach bha muinntir Dhresden an-aghaidh a' phlana sin. Chleachd iad na tobhtaichean gus cuimhne a thoirt don fheadhainn às an teaghlach aca a chaidh a mharbhadh anns a' chogaidh, gu h-àraidh don fheadhainn a bha air an caill gun tìodhlacadh ceart. Chuir iad rosan ris na clachan briste. Mar sin dh’fhàs an àite seo cudromach mar chuimhneachan-daoine agus ìomhaigh an-aghaidh chogaidhean.
Bhon bhliadhna 1982 a-mach thòisich coinneamhan-sìthe a bhith ann an seo cuideachd. Gach 13mh an Gearran bhathar a' coinneachadh an seo gu math sàmhach agus a' toirt flùraichean agus coinnlean ris an tobhta. Aig an deireadh, ann an 1989, bha nas motha na 10.000 duine a' gabhail pàirt anns a' ghluasad sìthe seo. Mu dheireadh thall bha sin a' leantainn, (le tachartasan eile) gu ath-aontachadh na Gearmailt ann an 1989.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Ailtireachd
Lanzarote
thumb|right|250px|Lanzarote
'S e eilean Spàinnteach agus aon de na h-Eileanan Canàrach a tha ann an  Lanzarote. Tha e suidhichte anns a’ Chuan Siar agus tha e as fhaide ear de na h-Eileanan Canàrach. Tha e mu 11 cilemeatair air falbh bho Fhuerteventura.
Tha Lanzarote cho farsaing ri 845,94 cilemeatair ceàrnagach. Anns a’ bhliadhna 2007 bha 132.366 de shluagh ann.
'S e Arrecife am baile as motha an eilein.
Tha Peñas del Chache (670 m) na beinn as àirde. Tha pàirc nàiseanta ann ris an canar Timanfaya. Tha Lanzarote gu lèir dìonta leis an UNESCO mar Biosphere Reserve protected site.
Dealbhan
Roinn-seòrsa:Na h-Eileanan Canàrach Roinn-seòrsa:Eileanan Roinn-seòrsa:An Spàinn
Llanedi
Tha am baile Llanedi ann an Sir Gaerfyrddin, a' Chuimrigh. Tha e 41.6 mi (67.0 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 168.9 mi (271.9 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 5477 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 2476 (45.2%); rugadh 86% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sir Gaerfyrddin Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Mykolaiv (Mykolaivska Oblast)
'S e baile mòr agus port cudromach faisg air Kherson agus Odesa anns An Ucràin a th' ann am Mykolaiv (Ucràinis: Миколаїв, IPA: mɪkoˈlɑjiu̯). Tha e suidhichte ann an ceann a deas na dùthcha, ri taobh na h-Aibhne Pivennyi Buh, far a shruthas i dhan A' Mhuir Dhubh, san roinn Mykolaivska Oblast. Tha 476,101 duine a' fuireach ann.
Stèisean Mhachair Bharraidh
'S e Stèisean Mhachair Bharraidh (Beurla:Barry Links railway station) an stèisean-rèile ann am Barraidh. Tha e suidhichte air an loidhne eadar Obar Dheathain agus Dùn Èideann.
Mykolaiv (Mykolaivska Oblast)
Eachdraidh
Chaidh Mykolaiv a stèidheachadh ann an 1789 le Grigory Potemkin mar ghàrradh-shoithichean. 'S ann làidir 's a tha an gnìomhachas seo gus ar làithean: b' ann ann am Mykolaiv a thogadh an soitheach Moskva, air an tug feachdan n'a h-Ucràine. Ann an 1991, thàinig Mykolaiv gu bhith na phàirt de nàisean neo-eisimeileach na h-Ucràine. Air 25 an Gearran 2022, chaidh ionnsaigh a thoirt air port-adhair Kulbakino agus ionad connaidh anns a' bhaile le urchraichean Ruiseanach, agus air 3 am Màrt 2022 chaidh Mikolaiv a chur fo shèist le feachdan armachd na Ruise, mar phàirt Ionnsaigh 2022 na Ruise air an Ucràin. Chuir na h-Ucràinich ruaig air na Ruiseanaich.
Stèisean Mhachair Bharraidh
A rèir an Office for Road and Rail b' e Machair Bharraidh an stèisean-rèile anns a' Bhreatainn Mhòir le àireamh nas lugha de luchd-siubhail ann an 2016/2017.
Bòron
'S e eileamaid cheimigeach a tha ann am bòron le samhla B agus àireamh atamach 5.
Stèisean Mhachair Bharraidh
<br style="clear: both;" /> <br style="clear: both;" />
Bòron
Tha an cor ogsaidicheadh III as cudromaiche san ceimigeachd de bhòron, mar eisimpleir ann an searbhag bhòraig (B(OH)3) agus salann-tàthaidh (Na2B4O7), na co-thàthaidhean de bhòron as cudromaiche.
Stèisean Mhachair Bharraidh
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:trafaig Roinn-seòrsa:Giùlan Roinn-seòrsa:Stèiseanan
Fachach
thumb|Buthaidean, Fratercula arctica thumb|Famh, Talpa europaea A rèir an Fhaclair Bhig 's urrainn don facal fachach a' ciallachadh: no ainmhidhean eile a tha a' dèanamh fochlaichean.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Soilleireachadh
Jean Calvin
B' e pears'-eaglais agus ceannard anns an Ath-Leasachadh a bha ann an Jean Calvin neo Iain Calvin (10 an t-Iuchar 1509–27 an Cèitean 1564). Is esan a stèidhich an sgoil-diadhaireachd Calbhanaich. Bha e na mhac Gérard Cauvin. Fhuair e a chuid fhoglaim ann an Oilthigh Orléans agus an Oilthigh Bourges. Sgrìobh Calvin an leabhar Institutio Christianae religionis ann am Basel, An Eilbheis. Thug na sgrìobh agus na rinn Jan Hus buaidh mhòr airsan. Ann an 1542 dh'fhoillsich e an leabhar-cheist Le catéchisme de l'Église de Genève. Chaidh eadar-theangachadh gu Gàidhlig agus nochd e ann an clò, an dàrna leabhar a chaidh fhoillseachadh riamh ann an Gàidhlig, mar Adtimchiol an chreidimh comhaghalluidhedar an maighiser, agas an foghluinte ann an Dùn Èideann le John Wreittoune ann an 1631. Faodar leth-bhreac a' leughadh air làrach-lìn Leabharlann Nàiseanta na h-Alba. Stèidhich e Oilthigh Geneva ann an 1559 mar sgoil-diadhaireachd Phròstanach.
Mykolaiv (Mykolaivska Oblast)
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Ucràin Roinn-seòrsa:Bailtean anns An Ucràin
Bòron
Tha dà iosatòp nàdarra is seasmhach de bhòron, 10B agus 11B.
Taisgealadh
Ann an 1808, theasaich Humphry Davy ann an Lunnainn agus Joseph Louis Gay-Lussac is Louis Jacques Thénard anns an Fhraing searbhag bhòrasaig le potasium agus chinneasaich e bòron.
Ann an 1909 chinneasaich Ezekiel Weintraub bòron fìor-ghlan.
Cleachdadh
Tha bòron ga chleachdadh ann an glainne-shnàithlichean agus ann an gloine. Cleachdar glainne bòrosileacaid, le ainm-brannd Pyrex, ann an cidseanan agus deuchainn-lannan. Is urrainn don ghlainne seo sgailcean teasach a bhacadh.
Cleachdar bòron mar shalann-tàthaidh ann an stuth-nighe agus 's e loit-leigheas is puinnsean meanbh-fhrìdean a tha ann an searbhag bhòraig.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eileamaidean Roinn-seòrsa:Neo-mheatailtean
1659
MDCLIX
Bàsan
Roinn-seòrsa:1650an
Siorrachdan na h-Alba
'S e roinn eachdraidheil agus dhualchasach de dh'Alba a bha ann an Siorrachdan tràidiseanta na h-Alba.
907
CMVII
Siorrachdan na h-Alba
Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas na h-Alba *
907
Bàsan
Roinn-seòrsa:900an
Eilean Mhanainn
Tha Eilean Mhanainn  (Gàidhlig Mhanainn : Ellan Vannin) na eilean beag ann am Muir Mheann (ann an Cuan na h-Èireann) faisg air Sruth na Maoile a tha eadar Alba, a' Chuimrigh, Sasainn agus Èirinn.
'S ann aig Eilean Mhanainn a tha am pàrlamaid as aosta anns an t-saoghal, an Tinbheal.
Gàidhlig an àite
B' àbhaist gum b' i Gàidhlig Mhanainn an cànan a bh' aig sluagh an eilein, ach chaochail am fear mu dheireadh aig an robh Gàidhlig Mhanainn  mar chainnt màthaireil, Ned Maddrell, anns a' bhliadhna 1973. Dh'ionnsaich buidhnean beaga de dhaoine an cànan aige fhèin agus aig casan Gàidheil eile ron sin. A bharrachd air sin, agus mus do chaochail Ned Madrell, thàinig ceannard na h-Èireann, Éamonn De Valera, chun eilein agus rinn na h-Èireannaich mu cheithir uairean de chlàraidhean na Gàidhlig Mhanainn. Mar sin dheth, cha do bhàsaich a' Ghàidhlig Mhanainn riamh, agus tha feadhainn a dèanamh oidhirp an cànan ath-bheòthachadh gu ruige seo.
Iomraidhean
left|thumb|Eilean Mhanainn
* Roinn-seòrsa:Na h-Eileanan Breatannach Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa Roinn-seòrsa:An Rìoghachd Aonaichte
Garaids
'S e stoidhle ròc a th' ann an garaids a bha buadhach anns na seasgadan anns Na Stàitean Aonaichte. Bha an stoidhle ròc seo na bu ghairbhe na na stoidhlichean ròc eile a bha cumanta aig an àm agus chanadh cuid gur b' e seòrsa punc tràth a bh' ann. B' e "Louie, Louie" le Na Kingsmen agus "Gloria" le Them an dà òran a b' ainmeile a thàinig às a' ghluasad-chiùil seo.
Roinn-seòrsa:Modhan-ciùil
2010
MMX
Pàpa Leo XII
B' e Pàpa Eadailteach agus riochdaire dioplòmasach a bha ann am Pàpa Leo XII (Laideann LEO P.P. XII, La Genga, 22 an Lùnasdal 1760 - Cathair na Bhatacain, 10 an Gearran 1829). B' e Annibale Francesco Clemente Melchiore Girolamo Nicola Sermattei della Genga an t-ainm a bh' air bho thùs. Chaidh a thaghadh air an 28 an t-Sultain 1823 mar phàpa an dèidh bàs Pàpa Pius VII. 'S e an 252 fear a bh'ann. Rugadh agus chaochail e ann an Stàitean na h-Eaglaise.
2010
Cinn latha
Roinn-seòrsa:21mh linn
Pàpa Leo XII
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Creideamh Roinn-seòrsa:Daoine às an Eadailt
27 an t-Sultain
'S e 27 an t-Sultain an 270mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (271mh ann am bliadhna-leum). Tha 95 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
thumb|[[Dougie MacLean]]
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Poblachd na h-Èireann
Is e dùthaich ann an Roinn-Eòrpa a tha ann am Poblachd na h-Èireann. Tha i suidhichte air eilean Èireann. Tha crìochan aice sa tuath le Èirinn a Tuath. Tha an Cuan Siar san iar na dùthcha agus Cuan na h-Éireann san ear. Tha Sruth na Maoile eadar Alba is Èirinn. A-rèir an lagh chan eil Poblacht na hÉireann (Beurla: Republic of Ireland) ach "tuairisgeul" na stàite, ach tha Éire ainm na tìre. 'S e TG4 an sianal telebhisein aca a tha ag obair tro mheadhan na Gàidhlig na h-Èireann anns a' Phoblachd.
Giùlan
Is e Córas Iompair Éireann neo CIE am Coras (Siostam) Iomair (còmhdhail) nàiseanta a tha ann an Èirinn. Tha iad ag obair ri chèile le trì companaidhean eile:
Tha na prìomh rathaidean agus na Motor-bhealaich fo cùram Údaras nan Boithre Naiseanta (Ùghdarras nan Rathaidean Nàiseanta). Tha lìonradh nan Rathaidean Nàiseanta stèidhichte air Baile Atha Cliath, le na prìomh rathaidean mar gathan a' sìneadh a-mach ri gach ceàrnag na dùthcha. Tha na Rathaidean Nàiseanta gu lèir clàraichte le àireamh còmhla leis an ro-litir N. A measg na prìomh rathaidean, chaidh am N1 an aghaidh Beul-Feirste, am N4 gu Sligeach agus N8 gu Corcaigh. Tha an M1 agus an M8 a nis air toirt ionad N1 agus N8, agus tha Motor-bheallach iomlan mun chuairt Baile Atha Cliath a fhèin. Is e Aer Lingus companaidh-adhair nàiseanta Èireannach. Bidh ea 'siubhal gu cinn-uidhe san Roinn Eòrpa agus ann an Ameireaga. 'S e companaidh phlèanaichean Èireannach a tha ann an Ryanair. Tha i a' toirt seirbheis gu àitichean air feadh na Roinn-Eòrpa.
Poileataigs na h-Èireann
Chaidh na pàrtaidhean poileataigeach as motha, Fianna Fáil is Fine Gael a chruthachadh an dèidh do neo-eisimeileachd is cogadh sìobhalta. Ro 1938 bha a' phoblachd na monarcachd is chaidh e na poblachd ann an 1938. B' e Dubhghlas de hÍde a bha anns a' chiad ceann-suidhe no Uachtarán is e ball de Fhianna Fáil mar a bha a h-uile Uachtarán ro Maire Mhic Róibín à Páirti na Lucht Oibri.
Spòrs
Is mòr spòrs le muinntir na h-Èireann. Is Cumann Luth-Cleas Gàidhlig na h-Èireann an ùghdaras spòrs nàiseanta as cudthromaiche ann an Èirinn. Is iadsan prìomh spòrsan sgioba na h-Èireann: Peile agus Camanachd ( Camanachd Eireannach), chanar camogie ri camanachd nan mnà. Is gann am paraiste as aonais club CLG ionadail.
Tha mion n-uidh ann an iomadh spòrs buidheann eile m.e.: Air barrachd, tha uidh mòr an co-ruith nan eich agus nan coin agus bithidh iomadh daoine ri "camanachd nan gall".
908
'S e bliadhna-leum a bha ann an 908 (CMVIII).
Bàsan
Roinn-seòrsa:900an
An Caisteal Nuadh
'S e baile ann an Sasainn a tuath a tha anns A' Chaisteil Nuadh (Beurla: Newcastle upon Tyne). Tha am baile air bruach na h-aibhne Tyne. Bha am baile air stèidheachadh mu thimcheall an 2na linn, ach chaidh a' chaisteal a thogail ann an 1080 le Robert II.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sasainn Roinn-seòrsa:Bailtean Sasannach
Loch an Eilein
Is iomadh àite air a bheil an t-ainm Loch an Eilein.
Is dòcha gu bheil sibh a' lorg:
Caolas Sasannach
Tha mòran eileanan suidhichte anns a' Chaolas Shasannach, 's iad Eileanan a' Chaolais an fheadhainn as cudthromaiche.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sasainn Roinn-seòrsa:An Fhraing Roinn-seòrsa:Muir Roinn-seòrsa:Eileanan a' Chaolais
Galla
Tha galla 'na cù boireann no an boireannach nam beathaichean eile an teaghlaich mhadrach. Sa' chleachdadh choitcheann, tha gu tric air chleachdadh an facal galla ann am ciall an riochd-bhriathar a bharrachd a thàmailteachadh cuideigin, gu sònraichte bean mar as trice, no a thoirt dealbh air bean a tha aingeach, ceannsgalach, sàthach, agus/no an-tlachdmhor. Faodaidh e air chleachdadh a bhith a thoirt iomradhair fireannach boireannta.
Roinn-seòrsa:Gràisgealachd
Virginia an Iar
thumb|right|300px|Virginia an Iar 'S e tè de na Stàitean Aonaichte a tha ann an  Virginia an Iar (Beurla: West Virginia). Tha i suidhichte san àirde an ear na dùthcha. Tha 1,852,992 duine a' fuireach anns an stàite. Tha Charleston na prìomh-bhaile agus am baile as motha a tha ann an Virginia an Iar. Tha e air a bhith na stàit bho 20 an t-Ògmhios 1863.
1660
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1660 (MDCLX).
Bàsan
Roinn-seòrsa:1660an
Peatrail
Tha peatrail na lionn a thàinig à creag-ola as dèidh glanachadh. Cleachdar gus inneal chàraichean ⁊c iomain.
Roinn-seòrsa:Ola
Llanberis
Tha am baile Llanberis ann an Gwynedd, a' Chuimrigh. Tha e 120.3 mi (193.6 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 202.4 mi (325.7 cilemeatair) bho Lunnainn. Tha Llanberis suidhichte ann an Eryri, roinn tradaiseanta timcheall air a' bheinn Yr Wyddfa is  pàirc nàiseanta ann an ceann a tuath na Cuimrigh. 'S e sin a' chiad phàirc nàiseanta a chaidh a chur air bhonn anns a' Chuimrigh ann an 1951 agus tha i cho mòr ri  838 mìle ceàrnach (2,170 km2).
A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 1959 daoine a' fuireach anns a' bhaile seo, agus bha Cuimris aig 1464 (74.7%). Rrugadh 76% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Gwynedd Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
750an RC
Tachartasan
thumb|right|Romulus agus Remus* 753 RC - Shuidhich an Ròimh anns an Eadailt le Romulus
Bàsan
Roinn-seòrsa:7mh linn RC
Ròdium
'S e eileamaid cheimigeach a tha ann an ròdium le samhla Rh agus àireamh atamach 45. 'S e meatailt uasal agus tàmhach sam buidheann platanum a tha ann agus tha feartan ceimigeach coltach ri platanum agus paladium aige.
Eachdraidh
Ann an 1803 lorg William Hyde Wollaston ròdium ann an clach-phlatanum. Dh'ainmich e "ròdium", às a' Ghreugais ῥόδον a tha a' ciallachadh "ròs", air sgàth 's gu bheil e a' toirt dath dearg do chuid chlachan-phlatanum.
Cleachdadh
Cleachdar ròdium ann an catailis ann an caraichean agus cuideachd niùtronan ann an readhactaran niùclasach a lorg.
909
CMVIX
Bàsan
Roinn-seòrsa:900an
Dath na gruaige
thumb|100px|Gruag Bhàn Nàdarra
right|thumb|100px|Gruag Dhorcha Nàdarra
right|thumb|100px|Gruag Bhàn Solais
Tha mòran chaochlaidhean aig duine daonna ann an dath na gruaige agus dèanamh na gruaige.
Hair color is the result of pigmentation due to the presence of the chemicals of mealainin. An bitheantas, le tuilleadh mealainin, bidh an dath na gruaige nas duirche.
Am bitheantas, atharraichidh an dath na gruaige nam daoine-cloinne agus nan inbheachan à buidhe bàn ri dubh dìomhair. Tha an sgaoileadh dùthchasach nan dathan air a chaochladh gu h-eachdraidheil leis na h-àiteachan eòlas-cruinneil. Mar eisimpleir, tha dubh-dhonn agus dubh a' buadhachadh air an Ear Mheadhanach, Aimearaga a Tuath, agus Roinn-Eòrpa mu Dheas, agus tha dathan fiù is nas duirche a' tachairt air an Àisia an Ear, Àisia a Deas, cho math ri Afraga sna Criosan agus air Aimearaga Mheadhanach; tha nas cumainte donn nas soilleire air an Roinn-Eòrpa Mheadhanach, bàn/fionn 'san Roinn-Eòrpa, agus ruadh air Èireann agus Breatainn Mhòr.
Gabhaidh ainmean air na dathan na gruaige dhaonna a-staigh:
Atharraichidh daoine an dath na gruaige ri dathan nach tachair gu nàdarra.
Buaidhean an fàis aosda air dath na gruaige
Tachraidh atharrachadh gu nàdarra mar as trice nuair fàsaidh daoine nas aosta, mar as trice a' tionndadh am gruag à an dath nàdarra ri liath, agus an uair sin ri geal.
Cuir lèigheile a' toirt buaidh air dath na gruaige
Tha a' ghealachd 'na mì-ghnàthas ginteil nuair chan eil dath air lorgadh 'sna sùilean no sa' ghruag dhaoine-daonna, a' dèanamh bàn-ghorm na sùilean agus geal a' ghruag.
Gruag àirseachail
'S urrainn dhan dath na gruaige aig mamaidhean no daoine air ollanachadh atharrachadh thar tràthan mòra.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Fiamh daonna
Haarfärbung
Embrace
300px|thumb|right|Embrace air an àrd-urlar ann an Leeds (2005) Is e còmhlan ciùil à Bhrighouse agus Bradford, Sasainn, a tha ann an Embrace.
Harrison Ford
'S e cleasaiche à Illinois sna Stàitean Aonaichte a tha ann an Eugene Allen "Harrison Ford. (Chicago, 13 an t-Iuchar 1942). Tha e ainmeil a thaobh na filmichean Blade Runner agus Star Wars.
Embrace
Tha iad air an dèanamh an àrd de Danny McNamara, Richard McNamara, Steve Firth, Mike Heaton agus Mickey Dale.
Harrison Ford
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte Cleasaichean nam film
Embrace
Clàran
Roinn-seòrsa:Ceòl
2011
MMXI
Bàsan
Roinn-seòrsa:21mh linn
Deborah Kerr
'S e cleasaiche à Alba a tha ann an Deborah Jane Kerr-Trimmer (Baile Eilidh, 30 an t-Sultain 1921 - Botesdale, 16 an Dàmhair 2007).
Peighinn
Is docha tha thu lorg sgillinn
Roinn-seòrsa:Tomhas talmhainn
La Palma (eilean)
thumb|right|250px|La Palma thumb|right|250px|Caldera de Taburiente 'S e eilean Spàinnteach agus aon de na h-Eileanan Canàrach a tha ann an  La Palma, ainm fada: Isla de La Palma. Tha e suidhichte anns a’ Chuan Siar.
Tha La Palma cho farsaing ri 706 cilemeatair ceàrnagach. Tha e 42 cilemeatair a dh’ fhad agus 28 cilemeatair a leud. Anns a’ bhliadhna 2007 bha 85.933 de shluagh ann.
'S e Santa Cruz de La Palma na phrìomh-bhaile, ach 's e Los Llanos de Aridane am baile as motha an eilein.
Roinn-seòrsa:Na h-Eileanan Canàrach Roinn-seòrsa:Eileanan Roinn-seòrsa:An Spàinn
Romulus agus Remus
250px|thumb|right|Romulus agus Remus 'S e Ròmanach a bh' ann an Romulus agus Remus. Bha Romulus a' togail an Ròimh.
Roinn-seòrsa:an Eadailt Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Barranquilla
Freumhan an ainm
Fhuair am baile am facal 'Kamash' mar chiad ainm, bho na Tùsanaich a bha nan tàmh an seo nuair a ràinig na Spàinntich. Thathar ag ràdh gur ann às an fhacal Barranca neo Barranca (Sgoltadh) a thàinig an t-ainm Barranquilla. Chithear mòran sgoltaidhean air oirthir a' Chairibìan agus tha tòrr ainmean-àite ann le barranca: mar eisimpleir Barrancabermeja, Barranca Nueva neo Barranca Nueva. 'S e meanbhair a th' ann -illa, dìreach mar -ag anns a' Ghàidhlig.
Loch an Eilein, an t-Eilean Sgitheanach
thumb|Sealladh air Loch an Eilein
Barranquilla
Eachdraidh
Thàinig na ceannaichean Spàinntich dhan àite far a bheil Barranquilla an latha an-diugh ann an 1513, ach chaidh am baile a stèidheachadh gu h-oifigeil ann an 1813. Fhuair an sgìre inbhe mar sgìre sònraichte marsanta fairgeach ann an 1993.
Loch an Eilein, an t-Eilean Sgitheanach
'S e loch ann an Alba a tha ann an Loch an Eilein. Tha e suidhichte san taobh an iar air Heast anns an Eilean Sgitheanach. Tha Beinn nan Càrn (301 m) san iar-dheas agus tha Loch Buidhe san àird a tuath dheth.
Barranquilla
Sluagh a' bhaile
Ged a tha 1,146,395 daoine nan tàmh anns a' bhaile, chan eil ach 4,047 dhuibh a' fuireach anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile. Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin. Air adhbharan trioblaidean poileataigeach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail.
Loch an Eilein, an t-Eilean Sgitheanach
Tha an loch seo cho mòr ri 6.8 ha (16.8 acair). 'S e 1.6 km (1 mìle) an cuairt-thomhas aige agus tha e mu 546 m a dh'fhad san àite as dìriche. Tha cuid eileanan anns an loch seo. Tha bàrr uisge an locha mu 238 m (781 troigh) os cionn na mara agus tha e mu 2.1 km (1.3 mìle) air falbh bhon mhuir. Tha an t-uisge a' sruthadh a-mach à Loch an Eilein tro Allt a' Choire Glais chun an ear-dheas.
Ourense (provincia)
'S e provincia na Spàinne a tha ann an Ourense (IPA: owˈɾɛnse, Spàinntis: Orense). Tha e na laighe anns A' Ghàilis, air an àirde an iar-thuath na dùthcha. 'S e Ourense a tha na phrìomh-bhaile. Chaidh an roinn a chruthachadh ann an 1833 le Javier de Burgos, a bha na Rùnaire na Stàite agus Leasachaidh aig an àm. B' e an siostam-riaghalaidh iondail na Frainge a chleachd e mar mhodal. Chuireadh a-steach Coimhearsnachd fèin-riaghlaidh na Gàilise i ann an 1978, nuair a sgrìobhadh Bun-reachd ùr. Sìnidh Lugo fad 7,273km² agus tha 333,257 duine a' fuireach ann. Le sin, 's e an 36mh roinn as motha na Spàinne a thaobh talmhainn agus an 39mh a thaobh àireimh-sluaigh. Tha crìochain aice le León, Lugo, Pontevedra, Zamora agus A' Phortagail. 'S e Gailisis agus Spàinntis a tha gam bruidhinn an seo.
Freumhan an ainm
Tha e coltach gur ann à Auriense ann an Laideann a tha an t-ainm - a tha a' ciallachadh Baile an Òir. Tha eachdraidh nam mèinean òir san sgìre a' gabhail ri sin. A dh'aindeoin sin, tha cuid ag ràdh gur ann à aquae urente (Gàidhlig: uisgeachan teth) no fiù' s Gearmailtis warmsee (Gàidhlig: loch blàth) a tha e. Mar a b’àbhaist san Spàinn, b’ e dìreach ainm a’ bhaile a bu motha sa sgìre a chuireadh air an roinn.
Barranquilla
Fèisean
Thathar a’ cumail iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Barranquilla. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid chaitligeach a th’ ann, fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir 's tha beairteas cultarail na dùthcha.
Loch an Eilein, an t-Eilean Sgitheanach
Chan eil duine sam bith a' fuireach faisg air Loch an Eilein agus mar sin chan rathaidean ann a leanas chun na locha seo.
Barranquilla
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Coloimbia Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Coloimbia
Loch an Eilein, an t-Eilean Sgitheanach
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach
Llanddeiniolen
Tha am baile Llanddeiniolen ann an Gwynedd, a' Chuimrigh. Tha e 124.4 mi (200.2 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 206.0 mi (331.5 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 4870 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 3712 (76.2%); rugadh 80% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Gwynedd Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Ceimigeachd fhàs-bheairteach
right|thumb|300px|Maitotoxin, co-thàthadh fàs-bheairteach sparragach
'S e an saidheans nam moileciuilean fhàs-bheairteach agus na h-iom-obrachaidhean aige a tha ann an ceimigeachd fhàs-bheairteach.
Tha moileciuilean le ataman carboin nam moileciuilean fhàs-bheairteach. 'S urrainn do ataman carboin iomadh co-thàthaidhean, a' toirt leis fàinntichean mar bhenzene agus sèineachan mar octane.
Tha ceimigeachd fhàs-bheairteach glè chudromach air sgàth 's gu bheil moileciuilean na bheatha fàs-bheairteach. 'S e bonn na gnìomhachas cungaidhean-leighis a th' ann.
Eachdraidh
Thoisich ceimigeachd fhàs-bheairteach ann an 1828 nuair a dhearbhaich Friedrich Wöhler gum b' urrainn dha urea a cho-chur o stuth neo-fhàs-bheairteach. Ann an 1856 rinn William Henry Perkin mauve agus chruthaich an gnìomhachas-dhath. Bha Archibald Scott Couper agus Friedrich August Kekulé cuideachd cudromach air sgàth 's gun do leasaich iad a' theòiridh na structar atamach. Ann an 1848 dhearbhaich Louis Pasteur gun robh cuairt a' ghatha solais ann an searbhag thartaraig a' crochadh air an neo-chothromachd am broinn nam mhoileciuilean.