cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Iulius Caesar
Beatha
Nuair a bha Iulius Caesar airson tilleadh don Ròimhe dh'adhbharaich e cogadh-catharra an aghaidh Phompeiuis. Chaidh Pompeius a mharbhadh anns An Èipheit 48 RC agus bhuannaich Iulius Caesar an cogadh seo. Sgrìobh e aithris mun chogadh-catharra agus s' e Commentarii de Bello Civili an t-ainm a th' air. Thig Iulius Caesar don Èipheit agus bha e a' gaolaireachd còmhla ris a' bhanrigh Kleopatra. Bha mac aca agus b' e Caesarion an far-ainm a bh' air.
Rinn còmhlan de sheanairean fo cheannardas Mharcuis Iuniuis Bhrutuis guim an aghaidh Chaesair anns an Ròimhe 44 RC agus mharbh iad e an seo 15 am Màrt.
Ann an 42 RC chaidh dia a dhèanamh a Chaesar "Divus Iulius" agus thog a mhac-peathar agus uchd-mhac Caius Octavius (an dèidh seo ainmichte Augustus) teampall dha anns An Ròimhe 29 RC.
Iulius Caesar ann an obraichean eile
Litreachas
Ceòl
Filmichean
Alexander Fleming
B' e làmh-lèigh agus bith-eòlaiche à Alba a bha ann an Alexander Fleming (6 an Lùnastal 1881–11 am Màrt 1955). Rugadh e air tuathanas ris an canar Lochfield Farm faisg air Dairbheal anns an t-Siorrachd Inbhir Àir an Ear. Bha e na oileanach aig a' pholytechnic ann an Lunnainn agus an sin aig Sgoil Mheidigeach Mhoire far an deach e na òraidiche ann an 1914. As dèidh cogaidh mhòr thill e an sin agus chaidh e na ollamh ann an 1928. Lorg e am beirmear lysozyme ann an 1923 agus dh'fhàs e ainmeil air sgàth 's gun robh esan a' faotainn penicillin a-mach às an fhungas Penicillium notatum ann an 1928.
Iulius Caesar
Dealbhan
Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Seann-Ròimh Roinn-seòrsa:Impireachd na Ròimhe Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Laidinneach
Alexander Fleming
Urraman
Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Leigheas ann an 1945 còmhla ri Howard Florey agus Ernst Chain. Chaidh sloc air a' Ghealaich ainmicheadh air is air an reul-eòlaiche Williamina Fleming ann an 1970.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Leigheas
Lorn Ladies (Iomain)
'S e sgioba camanachd a tha ann an Lorn Ladies. 'S ann bho Latharna a tha an sgioba gu lèir, agus tha e a' cluich san Òban, aig Pàirc Mossfield.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Camanachd
Valencia (provincia)
'S e provincia na Spàinne a tha ann an València (IPA: vaˈlensia, Spàinntis: Valencia). Tha e na laighe ann an Co-chomann València, air an àirde an ear na dùthcha. 'S e Castelló de la Plana a tha na phrìomh-bhaile. Chaidh an roinn a chruthachadh ann an 1833 le Javier de Burgos, a bha na Rùnaire na Stàite agus Leasachaidh aig an àm. B' e an siostam-riaghalaidh ionadail na Frainge a chleachd e mar mhodal. Chuireadh a-steach na Coimhearsnachd fèin-riaghlaidh València i ann an 1978, nuair a sgrìobhadh Bun-reachd ùr. Sìnidh València fad 10,806km² agus tha 2,578,719 duine a' fuireach ann. Le sin, 's e an 20mh roinn as motha na Spàinne a thaobh talmhainn agus an treas tè a thaobh àireimh-sluaigh. Tha crìochan aice le Albacete, Cuenca, Castelló, Teruel, agus Alacant. 'S e Spàinntis, Catalanais a tha gam bruidhinn an seo.
Albertus Magnus
B' e manach agus neach-feallsanachd Gearmailteach a bh' ann an Albertus Magnus, ainm eile: Albertus Coloniensis. Rugadh e timcheall air 1200 ann an Lauingen, Bavaria agus chaochail 15 an t-Samhain 1280 ann an Köln. Tha e ainmeil airson an obair aige a tha a' sealltainn na ceanglaichean eadar feallsanachd agus creideamh. B' esan a' chiad fear a rinn arsnaig fhìor-ghlan ann an 1250.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Creideamh Roinn-seòrsa:Ceimigearan Gearmailteach Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt
Obadiah
thumb|Obadiah le [[James Tissot.]] 'S e an leabhar as giorra den t-Seann Tiomnadh, agus am Bìoball Eabhra a tha ann an Obadiah. Chan eil ach aon caibideil aige, agus 21 rannan. Tha "Obadiah" a' ciallachadh "fear-adhraidh an Tighearna"
Roinn-seòrsa:Seann Tiomnadh Roinn-seòrsa:Iùdhachd Roinn-seòrsa:Creideamh
10 an Dàmhair
'S e 10 an Dàmhair an 283mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (284mh ann am bliadhna-leum). Tha 82 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Breithean
thumb|[[Gavin Newsom]]
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
1684
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1684 (MDCLXXXIV).
Bàsan
Roinn-seòrsa:1680an
Siorrachd Àir
'S e tè de shiorrachdan tradaiseanta na h-Alba a tha an Siorrachd Inbhir Àir no Siorrachd Àir.
Comhairlichean
thumb|right|Comhairlean Shiorrachd Àir. Bha trì sgìrean traidiseanta ann an Siorrachd Àir: Coineagan, Caol agus Carraig.
Tha trì comhairlichean ann an Siorrachd Inbhir Àir:
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Siorrachdan na h-Alba *
Canada
'S e dùthaich ann an Ameireaga-a-Tuath a tha ann an Canada. Tha e suidhichte tuath air na Stàitean Aonaichte. Le farsaingeachd 9.93M km² 's e seo an dàrna dùthaich as motha san t-saoghal.
Eachdraidh
Tha mòran ag aideachadh gu bheil dualchas na Gàidhlig ann an Canada ann an Albainn Nuaidh ann an suidheachadh cunnartach. Cho fad air ais ri 1987, chaidh a dhearbhadh gun robh fìor fheum anns a’ mhòr-roinn air leasachadh taobh na Gàidhlig.
Ann an 1890, chaidh bile thoirt a-steach le Seanadhair Tomas Raibeart MacAonghais, a rugadh an Ceap Breatainn ach a bha ’na riochdaire airson Cholumbia Bhreatnach; ged nach do shoirbhich leis, bha e ’na bheachd Gàidhlig ainmeachadh mar an treas cànan oifigeil ann an Canada. Dh’ainmich e àireamhan a' Chunntais 1881 a bha sealltainn gum b’e 1,657,266 uil-àireamh an t-sluaigh Albannaich agus Èireannaich, an coimeas ri 1,289,929 de Fhrangaich agus gun ach 881,301 de Shasunnaich. Ged nach robh e cumail a-mach gun robh Gàidhlig aig gach Albannach is Èireannach, na eadhoin aig a’ mhòr chuid dhiubh, thagair e gun robh an àireamh a bha bruidhinn cànan an sinnsir anns an dà bhuidhean nàiseanta mòr gu leòr chum inbhe thèarainte a chosnadh."
Bailtean Mòra
Seo liosta na bailtean as motha ann an Canada:
Cruinn-eòlas
thumbnail|left|250px|Mount Robson, na [[Beanntainn Creagach ann an Columbia Bhreatannach.]] 'S e an darna dùthaich as motha anns an t-Saoghal às dèidh na Ruise a th' ann an Canada, agus tha an t-iomall-fairge na Canada nas fhaide na fear aig dùthaich sam bith eile anns an t-saoghal.
Tha na Beanntan Creagach san àirde an iar na dùthcha. Tha an Fhàsach Nc'mip suidhichte ann an Columbia Bhreatannach.
Sluagh
Tha Canèideanaich 0.5% air an t-Àimeamh-shluaigh air talamh le 2011. Tha ceathrar a-mach à còig a' fuireach faisg air a' chrìch gu na Stàitean Aonaichte.
Ceanglaichean a-mach
* Roinn-seòrsa:Aimearaga a Tuath
Uilleam Nèill
B’ bàrd a bh’ ann an Uilleam Nèill (Beurla: William Niall) neo uaireannan Uilleam Mac an Fhilidh (22 an Gearran 1922 – 5 an Giblean 2010). Sgrìobh e ann an Gàidhlig, Gaeilge, Beurla Ghallda agus Beurla, is bha e ag eadar-theangachadh bho iomadh cànan Eòrpach. Rugadh agus thogadh e ann an Siorrachd Àir, ann am baile Preastabhaig, agus thogadh e air an dùthaich. .
Às dèidh na sgoile, ghabh e ann ann an Feachd Rìoghail An Adhair. Dh'fhàg e ann an 1970 is rinn e ceum ann an Ceiltis aig Oilthigh Dùn Èideann.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bàird Ghàidhlig
Astràilia
Is e dùthaich a tha ann an Astràilia (Co-fhlaitheas Astràilia gu h-oifigeil), a' gabhail a-steach tìr-mòr Astràilia, an t-eilean Tasmania, agus iomadh eilean eile. A chionn 's gun deach a sgaradh bho na mòr-thìrean eile milleanan de bhliadhnaichean air ais, gheibhear flòra agus fauna ann an Astràilia a tha ao-choltach ri flòra agus fauna à àitichean eile air feadh na saoghail. Tha riaghaltas feadarail aig Astràilia, is tha an dùthaich air a bhriseadh suas na stàitean is roinnean. Is e Canberra prìomh-bhaile Astràilia, agus is e Sidni am baile as motha.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Mòr-roinnean Roinn-seòrsa:Mòr-thìrean *
Glen Campbell
B' e neach-ciùil, seinneadair agus sgrìobhadair às Na Stàitean Aonaichte a bh' ann an Glen Travis Campbell (Delight, 22 an Giblean 1936–8 an Lùnastal 2017). Tha "Gentle on My Mind" (1967), "Wichita Lineman" (1968), "Rhinestone Cowboy" (1975), agus "Southern Nights" (1977) am-measg a h-òrain ainmeile. Tha e air a mheas mar aon de na seinneadairean a b' fheàrr a-riamh a chuir òrain Country air chlàir. Thairis air còrr is 50 bliadhna, tha e air faisg air 70 clàr fhoillseachadh ’s iad sin air còrr is 45 muillean leth-bhreac a reic air feadh an t-saoghail. Ann an 2012, choisinn è duais Grammy, Lifetime Achievement. B' ann mu'n àm sin a thàinig an naidheachd a-mach gu bheil e nise fulang leis an tinneas inntinn Alzheimer’s.
Ceangal a-mach
Roinn-seòrsa:Ceòl Roinn-seòrsa:Tuath-cheòl Roinn-seòrsa:Seinneadairean Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
An Socach (Gleann Canaich)
'S e beinn ann an Gleann Canaich a’ Ghàidhealtachd a th’ anns an t-Socach. Tha e 1,069 m de dh’àirde agus ’s e Beinn Rothaich a th' ann. Tha e suidhichte ann an àite air leth iomallach eadar Atadal agus Canaich eadar Loch Monar agus Loch Mullardoch. Thathar ag ràdh gur e aon de na Beanntan Rothaich as iomallaiche a th' ann. tha an t-ainm a' tighinn bho sròn muice. Feumar a bhith faiceallach, oir tha beinn eile ann leis an ainm An Socach ann an Gleann Afraig.
'S e rud mòr a bhith a' streap na beinne seo leis gu bheil i ann an suidheachadh cho iomallach. Gheibhear thuice bho Chanaich, bho Atadal no bho Chill Fhaolain, agus 's ann air an rothair a nì a' mhòrchuid de dhaoine pàirt den t-slighe. Bidh cuid a' campachadh faisg air a' bheinn agus a' tòiseachadh às ùr an ath latha. Bidh cuid ga cheangal leis An Riabhachan, Sgùrr na Lapaich agus Càrn nan Gobhar
Bhon mhullach gheibhear seallaidhean air Loch Monar, Loch Mullardoch, Oighreachd Atadail, Beanntan Ghleann Afraig, Achadh na Seileach agus Toirbheartan.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Ionah
'S e leabhar sa Bhìoball sa tha ann an Ionah. Tha an sgeul den Ionah agus an "t-iasg mòr" (chan eil am facal airson muc-mhara ann) gu math ainmeil.
Roinn-seòrsa:Seann Tiomnadh Roinn-seòrsa:Iùdhachd Roinn-seòrsa:Creideamh
Ùisdean MacDhiarmaid
'S e bàrd Albannach a bh' ann an Ùisdean MacDhiarmaid (Langaim, 11 an Lùnastal 1892–Dùn Èideann, 9 an t-Sultain 1978). Bha ùidh mòr aige ann am poileataigs agus bha e a' feuchainn litreachas sgrìobhte sa Beurla Ghallda a bhrosnachadh ann an Alba. Bha Somhairle MacGill-Eain air a bhith fo bhuaidh litreachail MhicDhiarmaid. Thathar ag ràdh gur e pìos bhàrdachd as cudromaiche a thaobh ùr-nòsachas litreachail ann an Alba a th' ann an The Drunk Man Looks at the Thistle (1926) le Ùisdean MacDhiarmaid.
Sgeul-beatha
Rugadh Ùisdean MacDhiarmid mar Christopher Murray Grieve (Crisdean Moireach Mac a' Ghreidhir) 11 an Lùnastal 1892 ann an Langholm anns Na Crìochan. Ghabh e anns an arm ann an 1914 (Royal Army Medical Corps) agus bha e stèidhichte ann an Salonica, anns A' Ghrèig agus anns An Fhraing.
Chaochail MacDhiarmid ann an 1978.
Litreachas
Bha deasbaid mòr ann eadar Ùisdean MacDhiarmid agus Edwin Muir a thaobh an cànan ceart airson litreachas na h-Alba ann an 1936. Bha Edwin Muir dhen bheachd gu bheil Beurla an cànan as fheàrr airson litreachas na h-Alba a dhol air adhart, ach bha Ùisdean MacDhiarmaid ag iarraidh litreachas Albannach sna cànain eile, mar Beurla Ghallda, a bhrosnachadh agus a chumail beò.
Vladimir Vasilevich Markovnikov
B' e ceimigear Ruiseach a bh' ann an Vladimir Vasilyevich Markovnikov (Ruisis: Марковников, Владимир Васильевич). Rugadh e san  22na, an Dùbhlachd 1838  ann an   Nizhny Novgorod. Chaochail e san 11ad, an Gearran 1904 ann an Sankt Peterburg.
Ùisdean MacDhiarmaid
Ùisdean MacDhiarmaid agus Somhairle MacGill-Eain
Ann an 1934, nuair a bha Somhairle MacGill-Eain na oileanach aig Moray House ann an Dùn Èideann, thachair e ri Ùisdean MacDhiarmaid. Bha tarraing mhòr eadarra agus lean an dlùth chàirdeas sin gus an do bhàsaich MacDhiarmaid ann an 1978. Nuair a thachair an dithis aca, bha ùidh aig MacDhiarmaid mar thà ann am bàrdachd Ghàidhlig agus dh' eadar-theangaich Somhairle MacGill-Eain cuid de na dàin le Alasdair Mac Mhaighstir Alasdair agus le Donnchadh Bàn Mac an t-Saoir do MhacDhiarmaid. Tha dealbh de Ùisdean agus Shomhairle air Whalsay, Sealtainn, ann an 1935 aig Urras Shomhairle.
Tha ainm, Ùisdean MacDhiarmaid, a' nochdadh ann am bàrdachd Shomhairle MhicGill-Eain gu tric, mar eisimpleir ann an Dàin do Eimhir no An Cuilithionn.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bàird Albannach Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Albannach Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Micah
thumb|Micah 'S e leabhar san t-Seann Tiomnadh sa tha ann am Micah. A-réir dualchas, sgrìobh Micah e eadar 735-700 RC, san linntean Iotaim, Ahais is Heseciah.
Llanystumdwy
Tha am baile Llanystumdwy ann an Gwynedd, a' Chuimrigh. Tha e 109.8 mi (176.7 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 200.7 mi (323.0 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 2017 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 1553 (77.0%); rugadh 76% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Daoine Ainmeil
thumb|Clach-uaigh David Lloyd George Llanystumdwy - geograph.org.uk - 469205
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Gwynedd Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
1686
MDCLXXXVI
Bàsan
Roinn-seòrsa:1680an
Pònair
thumb|right|200px|Cruinneachadh phònaire 'S e sìol ri ithe dhen sheòrsa Phaseolus vulgaris (ainm Laideann) a th' ann am pònair.
Eachdraidh
'S e fear dhe na stuthan bìdh as sine na cruinne a th' anns a' phònair, is iad aig cridhe diathad nan daoine bho mhìltean dhe bhliadhna. Tha am pònair a-measg na prìomh lusan a challaich dh'fhàs na daoine. Thòisich fàs na pònaire ann an ceann a deas Mheagsago o chionn mu 7000 bliadhna R.C. Dh'fhàsadh na Tùsanaich pònair geala, dubha agus gach seòrsa is a h-uile dath eile. A bharrachd air sin, bha sìol beag agus mòr aca.
Llangynin
Tha am baile Llangynin ann an Sir Gaerfyrddin, a' Chuimrigh. Tha e 63.9 mi (102.9 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 190.6 mi (306.7 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 280 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 147 (52.5%); rugadh 69% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sir Gaerfyrddin Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Òr-iasg
Tha òr-iasg/iasg-òir neo òradair (Carassius auratus) na seòrsa èisg a tha cumanta mar peata. Tha iad orains, buidhe neo òr, agus mar is àbhaist, chan eil iad ro mhòr. Tha iad a' fuireach sa tanca-uisge neo poll a-muigh.
Is ann à Àisia an ear a tha iad, agus chaidh iad dhan Roinn-Eòrpa anns an 17mh linn.
Iomradh
left|300px|thumb|Fear aig a bheil earball fada
Roinn-seòrsa:Iasg Roinn-seòrsa:Peataichean
Ontario
'S e mòr-roinn Chanèidianach a tha ann an Ontario. Canar “Canada Àrd” agus “Canada Uachdarach” rithe cuideachd anns a’ Ghàidhlig. Tha i suidhichte ann am meadhan Chanada. ’S e Toronto prìomh-bhaile Ontario agus am baile as motha. Tha Ottawa, prìomh-bhaile Chanada, suidhichte ann an Ontario cuideachd.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Canada
Siorrachd Bhòid
230px|right|thumb|Siorrachd Bhòid 'S e fear de na Siorrachdan traidiseanta na h-Alba a bha ann an Siorrachd Bhòid. Bha Arainn agus Eilean Bhòid anns an siorrachd seo, agus 's e Baile Bhòid a bha na phrìomh-bhaile.
Chaidh i a sgaoileadh ann an 1975 aig an Achd Riaghaltais Ionadail (Alba) 1973 agus chaidh Eilean Bhòid na phàirt dhen sgìre Earra-Ghàidheal agus Bhòid 's Arainn na phàirt de Choineagan ann an Roinn Srath Chluaidh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Siorrachdan na h-Alba
Allmhagh Beag
'S e baile ann an Alba meadhonach a tha ann an Allmhagh Beag (Beurla: Alva). Tha e ann an Siorrachd Chlach Mhanainn agus faisg air Allmhagh Mòr.
Valladolid (provincia)
'S e provincia na Spàinne a tha ann am Valladolid (IPA: baʎaðoˈlið). Tha e na laighe ann an Castilla y León, ann an ceann a tuath na dùthcha. 'S e Valladolid a tha na phrìomh-bhaile. Chaidh an roinn a chruthachadh ann an 1833 le Javier de Burgos, a bha na Rùnaire na Stàite agus Leasachaidh aig an àm. B' e an siostam-riaghalaidh iondail na Frainge a chleachd e mar mhodal. Chuireadh a-steach Coimhearsnachd fèin-riaghlaidh Chastilla y León i ann an 1978, nuair a sgrìobhadh Bun-reachd ùr. Sìnidh Valladolid fad 8,110 km² agus tha 534,874 duine a' fuireach ann. Le sin, 's e an 28mh roinn as motha na Spàinne a thaobh talmhainn agus an 29mh a thaobh àireimh-sluaigh. Tha crìochain aice le Ávila, Burgos, León, Palencia, Salamanca, Segovia agus Zamora. 'S e dìreach Spàinntis a tha ga bruidhinn an seo.
Freumhan an ainm
'S ann connspaideach 's a tha freumh-fhaclachd an ainm. Tha cuid dhen bheachd gur ann à Vallis Tolitum (Gàidhlig: Gleann nan Uisgeachan), ann an Ceilteach-ibearais. A dh'aindeoin sin, tha cuid eile a' cantainn gur mathaid gur ann à Vallis Olivetum (Gàidhlig: Gleann nan Dearcan-ola) B' e Vallisoletum a bha air fad nam meadhan aoisean. Chaidh an t-ainm arabachadh gu بلد الوليد (Balad al-Walīd): Bheireadh sin Baile Walid dhuinn anns a' Ghàidhlig. Mar a b’àbhaist san Spàinn, b’ e dìreach ainm a’ bhaile a bu motha sa sgìre a chuireadh air an roinn.
Cruinn-eòlas
Tha dà iadhtag ann a bhuineas do Valladolidː Roales y Quintanilla ann an ceann air an àirde an iar-thuatha tuath na roinne, ann an Zamora agus Dehesa de San Llorente, ann an León ann an ceann a tuath. 'S e adhbharan laghail agus poileataigeach a tha as coireach gu bheil e na àite fa leth.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Provincias na Spàinne Roinn-seòrsa:An Spàinn
11 an Dàmhair
'S e 11 an Dàmhair an 284mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (285mh ann am bliadhna-leum). Tha 81 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
thumb|2na Comhairle na Bhatacain
Bàsan
thumb|[[Édith Piaf]]
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Cill Fheichin
Is dòcha gu bheil thu a' lorg Eaglais Fheichin (Ecclefechan) thumb|Eaglais ann an Cill Fheichin 'S e baile-beag ann an Aonghas a th' ann an Cill Fheichin (Beurla: St Vigeans). Tha e a-nis mar phàirt de chrìochan Obar Bhrothaig, agus e suidhichte ri taobh Allt Brothaig. 'S e seo na co-chomharran aige: 56° 34′ 36.61″ Tuath agus  2° 35′ 23.17″ Iar.
Eachdraidh
Thathar ag ràdh gu bheil freumhan Chill Fheichin a' buntainn ri manachainn Cheilteach a chaidh a stèidheachadh o chionn mu 1200 bliadhna. Ann an 1178, thug Rìgh Uilleam I (Uilleam an Leòmhann) an eaglais seo mar shaor-thìodhlac don abaid ùr a stèidhich e ann an Obar Bhrothaig.
An toiseach, bha paraiste Chill Fheichin a' gabhail a-steach crìochan fearainn a tha a-nis mar phàirt de bhaile Obar Bhrothaig agus den bhaile bheag iasgaich Achadh Muthaich mu 1.5 mìle air falbh. Bhiodh daoine a' tighinn a Chill Fheichinn o fad is farsaing gus a bhith air am baisteadh,air am pòsadh is air an adhlacadh ann.
Mar eisimpleir, bhiodh còmhlain bainnse a' coiseachd o Achadh Muthaich gu ruige Cill Fheichin le fìdhlear air an ceann. Air a chùlaibh, thigeadh bean-phòsta a' dannsadh air thoiseach air bean is fear na bainnse. Bhiodh na còmhlain bainnse o Achadh Muthaich a' stad gu tric airson dannsa is drama a ghabhail rè an slighe, mar sin, bhiodh deagh-chèabhar orra mun àm a ruigeadh iad eaglais Chill Fheichin.
Beul-aithris
Gheibhear seann-sgeul mu each-uisge a bha a' cuideachadh le togail na h-eaglaise aig Cill Fheichin. Theirear gur dòcha gun tig an t-each-uisge air ais mura bheil daoine modhail gu leòr.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Port Bhruachaidh
B' e baile iasgaich leis fhèin a bh' ann am Port Bhruachaidh (Beurla Ghallda: Brochtie), a tha a-nis na phàirt de Chathair Dhùn Dèagh, suidhichte air oir an ear na cathrach sin, air cladach Linne Tatha, air taobh ear na h-Alba. Canaidh muinntir a' bhaile The Ferry ris, agus 's e Broughty Ferry an t-ainm a th' air sa Bheurla. Tha pàirtean dhen bhaile seo mar iomall-bhaile Dhùn Dèagh, ach tha meadhan a' bhaile fhathast a' glèidheadh an dualchas aige fhèin, a thaobh coltas agus faireachdainn. Tha a h-uile coltas ann gur e Port Bhruachaidh an t-ainm a bh' air an àite seo bho thùs, agus gur ann à sin a thàinig Brocht-Brochtie is an uairsin Broughty sa Bheurla. Bhathas a' cuideachd a' toirt "Brothaig" air ann an Gàidhlig, agus 's e ainm Gàidhlig eile a th' air a' bhaile Aiseag Bhrothaig. B' e borgh neo-eisimeileach a bh' ann am Port Bhruachaidh bho 1864 gus an deach a thoirt a-steach do Bhorgh Rìoghail Dhùn Dè ann an 1913.
thumb|right|280px|Caisteal Bhrothaig
Eachdraidh
Tha fianais ann air tuineachadh daonna bho chionn an linn ro-eachdraidheil agus dh'fhàs e gu bhith na bhaile iasgaich 's muc. B' e dachaigh Barain Gnìomhachas mòr an Diut san 19mh linn, agus dh'èigheadh air "am mìle ceàrnagach as beartaiche san Roinn-Eòrpa" aig an àm sin.
Chaidh Caisteal Bhrothaig a thogail ann an 1492, 's e a' dìon beul na h-aibhne gu 1932. Ach, a-rèir coltais, chaidh an caisteal, mar a tha e an-diugh, a thogail aig deireadh na naoidheimh linn deug, air an dearbh làraich far an robh an t-seann Daingneach. Tha e na sheasamh air roinn creige am Beul na Tatha.
Bha an caisteal seo an sàs gu mòr ann an Cogaidhean ris na Sasannaich agus cuideachd ann an Cogadh Sìobhalta Shasainn. Ghabhadh le cabhlach Shasannach e sa bhliadhna 1547, agus thugadh air ais bhuapa e le cabhlach Albannaich is Fhrangaich sa bhliadhna 1550. B' e seo sèist a chuir crìoch air a' chogadh mu dheireadh eadar Alba agus Sasann. Tha toll ri fhaicinn ann am balla a' chaisteil agus bhathas a' cumail a-mach am beul a' bhaile gur e balla canain a dh'adhbhraich e, ach chan eil cinnt ann ma tha seo fìor, gus nach eil. Tha an caisteal an-diugh na thaigh-tasgaidh a tha saor an-asgaidh. Tha an taisbeanadh a' foillseachadh diofar àm ann an eachdraidh an àite, mar eisimpleir: gnìomhachas nam mucan-mara, gnìomhachas an diut, cogaidhean agus mar sin air adhart. Gheibh luchd-tadhail sealladh air dualchas nàdair an àite cuideachd.
Mus deach a' chiad drochaid-rèile an Tatha a thogail ann an 1878, b' e bat'-aiseig a bha a' ceangladh an loidhne-rèile bho Obar Dheidhinn gu Dùn Èideann eadar Stonehaven agus Port Bhruachaidh.
Chaidh bàta-teasairginn a' bhaile, Bàta-teasairginn Mona, a chall san Dùbhlachd, 1959 leis a h-uile neach a bh' air bòrd, 's iad a' feuchainn ri long a bha eadar-dha-leann a shàbhaladh.
Taighean-òil
Tha meadhan a' bhaile làn taighean-òil agus corra thaighean-seinnse, tòrr dhiubh aig a bheil deagh chliù, agus a tha a' toirt seachad biadh, a bharrachd air deoch. Chan e ach mìle ceàrnagach a th' ann am meud meadhan a' bhaile, agus gheibhear co-dhiù 15 taighean-seinnse na bhroinn, aon no dhà air gach sràid, agus gun ach mionaid no 30 diogan a thìde de chois eatorra. Tha The Fisherman's Tavern, The Ship Inn agus The Royal Anchor am measg an fheadhainn as aosta. Tha Fèill Leanna a' tachairt ann gach samhradh ann an cuid de na taighean-seinnse, ach gheibhear an cothrom beòir is leann àraid bho air feadh na h-Alba òl fad na bliadhna anns The Fisherman's Tavern.
Lise Meitner
B' i ceimigear a bh’ ann an Lise Meitner.
Rugadh i 7 an t-Samhain 1878 ann an Vienna. Chaochail i san 27 an Dàmhair 1968 ann an Cambridge, Sasainn. Bha i ag obair mu “nuclear fission” còmhla ri Otto Hahn a bhuannaich an Duais Nobel.
Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Daoine às an Ostair
Eilean
right|thumb|200px|[[Sula Sgeir]] 'S e eilean, innis, no ì, fearann a tha uisge ceithir timcheall air; mar a tha Madagasgar, Eigh-innis, Breatainn, Èirinn ⁊c.
Na h-Eileanan as motha air feadh an t-Saoghail
* Roinn-seòrsa:Muir Roinn-seòrsa:Tìr-eòlas
1687
MDCLXXXVII
Bàsan
Roinn-seòrsa:1680an
Cartagena de Indias
‘S e prìomh-bhaile na roinne Bolívar a ann an Coloimbia a th’ann Cartagena de Indias (kartaˈxena ðe ˈindjas), neo Cartagena, agus a bharrachd air sin ‘s e an còigeamh baile as motha na dùthcha a-rèir àireamh-sluaigh, an dèidh Bogotá, Medellín, Cali agus Barranquilla. Chaidh e ainmeachadh Sgìre Turasachd agus Cultarail ann an 1991. Tha am baile suidhichte dìreach air oirthir a’ Muir Chairibianach 1,060km air falbh bho Bhogotá. agus ‘s e fear dha na puingean turasachd as cudromaiche ann an Coloimbia, agus e an darna baile as motha air oirthir Cairibianach na dùthcha, ri chùlaibh Bharranquilla. A bharrachd air sin, 's e Cartagena an 5mh baile as motha na dùthcha. Chaidh am baile a steidheachadh ann an 1533.
‘S e fear dhe na puirt a bu chudromaiche ann an Aimearaga a bh’ann Cartagena de Indias bho stèidheachadh a’ bhaile anns an 16mh linn is rè àm ìompaireachd na Spàinne. Ghairm am baile a neo-eiseamleachd bhon an Spàinn 11 an t-Samhain 1811. ‘S e Fèis Nàiseanta ann an Coloimbia a th’ann an latha sin agus tha Fèisean an Neo-Eiseamleachd nan ruith fad ceithear latha anns a’ bhaile fhèin. Bho 1933, tha 11 an t-Samhainn air a bhith latha taghadh Miss Coloimbia, ann am Farpais Nàiseanta an Aille.
Rè na linntean, tha Cartagena air a bhith ga leasachadh, agus am baile eachdraidheil a ghleidheachadh, agus an latha an-diugh ‘s e fear dhe na puirt as cudromaiche na dùthcha agus làrach turasachd cliùiteach a th’ann. Tha àireamh-sluaigh iomall dhe 892,545 anns a’ bhaile fhèin, ach a bharrachd air sin tha àireamh-sluaigh iomall bho 1,188,078 air feadh a’ cheàna aige, a’ gabhail a-steach na bailtean Turbaco, Arjona, Turbana, Santa Rosa, Santa Catalina, Clemencia, Maria La Baja, Mahates, San Etanislao, Arenal agus Villanueva, le Cartagena ann an teas mheadhan dhuibh. Chaidh meadhan a’ bhaile eachraidheil Chartagena, ris an canar La Ciudad Amurallada (Baile na Mùirean), a dh’ainmeachadh  Làrach Dhualchas Nàiseanta Choloimbia ann an 1959 agus Làrach Dhualchas na Cruinne ann an 1984 le UNESCO. Fhuair Ailtireachd Armailte a’ bhaile deuchainn mar an ceithreamh mìorbhail aig Coloimbia ann an 2007.
Sluagh a' bhaile
Ged a tha 892,545 nan tàmh anns a' bhaile, chan eil ach 50,317 dhuibh a' fuireach anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile. Tha fearrann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin. Air adhbharan trioblaidean poiliteagach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail.
Taobh chinnidh, ' s e daoine geala/mestizos a th'ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann an Cartagena, ach tha 0.2% dhe Tùsanaich agus 36.5% dhe daoine le freumhan ann an Afraga. ' S urrainn dhan 91.4% dhe na daoine ann an Cartagena leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, tha fòn aig an taigh aig 47.4% dhe na dachannan.
Fèisean
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Cartagena de Indias. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid chaitligeach a th’ann fhathast,  fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s tha beairteas cultarail na dùthcha.
Daoine Ainmeil
Rafael Núñez Moledo (1825 - 1894): Ceann-suidhe na dùthcha.
Ceanglaichean A-mach
An t-sìde an an Cartagena de Indias
Roinn-seòrsa:Coloimbia Roinn-seòrsa:Aimearaga a Deas Roinn-seòrsa:Bailtean
Maentwrog
Tha am baile Maentwrog ann an Gwynedd, a' Chuimrigh. Tha e 106.9 mi (172.1 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 191.2 mi (307.7 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 609 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 410 (67.3%); rugadh 67% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Gwynedd Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Habacuc
'S e leabhar san t-Seann Tiomnadh sa tha ann an Habacuc (Eabhra: חֲבַקּוּק chavaqquq).
Roinn-seòrsa:Seann Tiomnadh Roinn-seòrsa:Iùdhachd Roinn-seòrsa:Creideamh
Mülheim an der Ruhr
'S e baile mòr air an àirde an iar-thuath na Gearmailte a th’ ann am Mülheim neo Mülheim an der Ruhr (Plaatdeutche: Mölm). The suidhichte ri taobh na h-aibhne Ruhr, aig 63m os cionn ìre na mara, anns an Ruhrgebiet, 25km air falbh bho Düsseldorf, 316km bho Hamburg agus 462km bho Bherlin, prìomh-bhaile na dùthcha. Chaidh am baile (Mulinhem) a chlàradh airson a’ chiad turas ann an 1093. Tha 167,344 duine a’ fuireach anns a’ bhaile, an 44mh baile nas motha na dùthcha. Chaochail an Ceimigear Karl Ziegler an seo ann an 1973.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Ghearmailt
Sliabh Mhanainn
thumb|An seann eaglais ann an Sliabh Mhanainn 'S e baile ann an Comhairle na h-Eaglaise Brice a tha ann an Sliabh Mhanainn no Sliabh Manann  (Beurla: Slamannan). Tha e suidhichte air crois nan rathaidean B803 agus B8022 faisg air bruach Abhainn Athfhinn. 'S e seo na co-chomharran aige: 55° 56′ 18″ Tuath agus 3° 49′ 54″  Iar.
Tha seann eaglais às an 19mh linn ann a tha mòr gu leòr airson 700 duine.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle na h-Eaglaise Brice
Nahum
thumb|Nahum le [[James Tissot.]] 'S e leabhar sa Seann Tiomnadh sa tha ann an Nahum, agus fear de na mion-fhàidhean. Tha an leabhar eadar Micah is Habacuc. Sgrìobh e mu dheireadh Impire Asirianach, agus am prìomh-bhaile aice, Nineveh sa stoidhle bàrdail.
Roinn-seòrsa:Seann Tiomnadh Roinn-seòrsa:Iùdhachd Roinn-seòrsa:Creideamh
Fearghas MacFhionnlaigh
'S e bàrd a th' ann am Fearghas MacFhionnlaigh. Rugadh e ann an Canada ach chaidh a thogail ann am Bruach Chluaidh. Sgrìobh e an nobhail Cò Ghoid am Bogha-frois?, agus an dàn fada 'A' Mheanbh-chuileag'.
Clàr-leabhraichean
Iolair, Bru-dhearg, Giuthas (Glaschu: Oilthigh Ghlaschu)
Fearghas MacFhionnlaigh
Solna
'S e baile meadhanach agus sgìre-riaghlaidh air iomall Stockholm ann an cridhe na Suaine a th' ann an Solna (IPA: sʊlna). Tha e suidhichte eadar Loch Brunnsviken agus Ulvsundasjön, anns an sgìre Stockholms län, 59km air falbh bho Uppsala agus 395km bho Ghöteborg. Tha 76,158 duine a' fuireach ann. Chaidh an Karolinska Institutet a stèidheachadh ann an Solna ann an 1810 agus tha prìomh oifisean Scandinavian Airlines an seo cuideachd.
Freumhan an ainm
Tha e coltach gur ann à dà fhacal ann an Suainis, sol (grian) agus ö (eilean), a tha an t-ainm. Bheireadh sin Eilean na Grèine air neo Solaidh anns na h-eilean dhuinn sa Ghàidhlig an latha an-diugh. B' e Sundy a chanadh ris roimhe agus b' e eilean a bh' ann o chionn fhada. 'S e co-dhàimh leis A' Bheurla sun a th' ann Sundy.
Eachdraidh
Chaidh am baile a chlàradh airson a' chiad turais ann an 1305 mar Solnö.
Zittau
'S e baile ann an Sagsainn a tha ann an Zittau (Seacais: Žitava, Pòlais: Żytawa, Sòrbais Uarach: Žitawa). Tha e suidhichte ann an ear-dheas na Gearmailt faisg air na crìochan don Phòlainn agus don t-Seic. 'S e seo na co-chomharran aige: 50° 53′ 46″ Tuath agus 14° 48′ 26″ Ear. Ann an 2009 bha 28.638 duine a' fuireach an seo. Tha Zittau suidhichte aig cois nam beann Zittauer Gebirge, eadar 230 m is 285 m os cionn na mara. Tha abhainn bheag, Mandau, a' ruith tron bhaile. San iar-dheas a’ baile tha loch ris an canar Olbersdorfer See.
Thàinig an t-ainm Zittau às na cànanan Slàbhach agus tha e a' ciallachadh "seagal".
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Ghearmailt
Truru
'S e Truru (Beurla: Truro ) am prìomh-bhaile anns a' Chòrn. Ann an 2001, bha 17,431 daoine a' fuireach ann.
Chaidh sgìre-easbaig Thruru a chruthachadh ann an 1876; ro shin bha a' Chòrn na phàirt de sgìre-easbaig Exeter. Air sgàth sin chaidh cathair-eaglais a thogail le John Loughborough Pearson mar ailtire. Chaidh a chrìochnachadh ann an 1910.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:An Rìoghachd Aonaichte Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chòrn
Zamora (provincia)
'S e provincia na Spàinne a tha ann an Zamora (IPA: θaˈmoɾa). Tha e na laighe ann an Castilla y León, ann an ceann a tuath na dùthcha. 'S e Zamora a tha na phrìomh-bhaile. Chaidh an roinn a chruthachadh ann an 1833 le Javier de Burgos, a bha na Rùnaire na Stàite agus Leasachaidh aig an àm. B' e an siostam-riaghalaidh iondail na Frainge a chleachd e mar mhodal. Chuireadh a-steach Coimhearsnachd fèin-riaghlaidh Chastilla y León i ann an 1978, nuair a sgrìobhadh Bun-reachd ùr. Sìnidh Zamora fad 10,561km² agus tha 193,383 duine a' fuireach ann. Le sin, 's e an 26mh roinn as motha na Spàinne a thaobh talmhainn agus an 45mh a thaobh àireimh-sluaigh. Tha crìochain aice le León, Ourense, Salamanca, Valladolid agus A' Phortagail. 'S e dìreach Spàinntis a tha ga bruidhinn an seo.
Freumhan an ainm
'S ann connspaideach 's a tha freumh-fhaclachd an ainm. Tha cuid dhen bheachd gur ann à Οκελοδούρον (Okelodùron), a bha fo bhuaidh nan Vettoni, treubh Cheilteach às an sgìre seo, mar a sgrìobh Strabo. Bha Dia Ceilteach ann air an robh Octo. A dh' aindeoin sin, tha cuid eile a' cantainn gur mathaid gur ann à Ocelus (Gàidhlig: Cnoc) agus Durum (Gàidhlig: Dùn), eileamaidean a tha gu math cumanta ann an Ceiltis air feadh na Spàinne. B' e Oceloduri (Sùilean an Duro) a bha air fo na Ròmanaich. Nochd am foirm Semure fo na Godaich, a chaidh arabachadh gu سمورة (Samura). Tha teòiridh eile ann, a chanas gur ann às a' ghnìomhair Samar ann an Eabhra, ged nach eil mòran dhaoine a' gabhail ri sin. Mar a b’àbhaist san Spàinn, b’ e dìreach ainm a’ bhaile a bu motha sa sgìre a chuireadh air an roinn.
12 an Dàmhair
'S e 12 an Dàmhair an 285mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (286mh ann am bliadhna-leum). Tha 80 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
thumb|150px||Còta Macintosh
Tulach Bòide
'S e baile ann an Alba meadhonach a tha ann an Tulach Bòide (Beurla: Tullybody). Tha e ann an Siorrachd Chlach Mhanann agus faisg air Alamhagh.
12 an Dàmhair
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Tulach Bòide
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Siorrachd Chlach Mhanann
Leth-eilean
thumb|right|250px|Àird nam Murchan 'S e leth-eilean neo leth-innis mìr fearainn nach mòr nach eil na eilean, mar a tha Lochlainn, an Eadailt, a' Ghrèig etc.
Ann an Alba: Roinn-seòrsa:Uisge Roinn-seòrsa:Muir Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas Roinn-seòrsa:Tìr-eòlas
Aberfal
thumb|300px|Aberfal
'S e Aberfal (Beurla: Falmouth) am baile ann an a' Chòrn, Sasainn. Sa 2001, bha 21,635 daoine a' fuireach ann.
Aistean co-cheangailte
[[Roinn-seòrsa:Bailtean_anns_a%27_Chòrn
Seoul
'S e prìomh-bhaile Coirea a Deas a tha ann an Seoul (IPA:sʌul). Tha e na laighe air bruach Abhainn Han ann an àirde an iar-thuath na dùthcha. Eadar 29mh den t-Samhain 1394 is 1948, b' e Seoul prìomh-bhaile Choirea gu lèir.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Àisia Roinn-seòrsa:Àisia-an-Ear Roinn-seòrsa:Bailtean
Ioslam
'S e creideamh a tha ann an Ioslam (Arabais: الإسلام) a thoisich Mohammad.
Sgaoil Ioslaim
Anns a' chiad sia linn de dh'eachdraidh Ioslaim, 's e aon de na rudan as mothachail an strì eadar an creideamh ùr ud agus an fheadhainn eile (Crìosdaidheachd agus creideamh Soroaster ann am Peirse) a chaill torr is barrachd talamh ris ann an cogaidhean an dèidh do Mohammad agus an sluagh aige tòiseachadh air ceannairc an aghaidh na dùthchannan mun cuairt. Anns a' bhliadhna 600 bha dà Impireachd mhòr, shean agus chumhachdach gun teagamh air gach taobh den roinn ris an canar an Ear Mheadhanach san latha an-diugh;
'S e a' chiad tè dhiubh an impireachd Roimh Earrach, ris an canar 'Byzantium' mar is tric, leis a' phrìomh-bhaile Constantinople (Istanbul anns an Tuirc san latha an-diugh). Ged a thuit an Ròimh agus an impireachd anns an Iar fo sgrios na sean Ghearmailtich, no Gotaich, bha am pàirt seo den impireachd ainmeil ud fhathast beò, làidir agus dha-rìribh cha mhòr cho cumhachdach ris an Roimh aig àm sam bith de dh'eachdraidh. Nas fhaide an ear bha Impireachd Phersia, no Iran, ris an canar an Impireachd Sassanid mar is tric. B' e seo dùthaich eile le eachdraidh a cheart cho aosd ris an Roimh agus gu dearbh tha e duilich àm sam bith a lorg an eachdraidh 'nuair nach robh an da impireachd mhòr seo a' cogadh an aghaidh a chèile. Aig an àm seo bha Afraga a Tuath, gu h-àraid an Èipheit, an talamh far a bheil an Tuirc san latha an-diugh, a' Ghrèig, taobh a deas an Eadailt agus oirthir am meadhan ear fo smachd Constantinople.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Creideamh Roinn-seòrsa:An Ear Mheadhanach
44 RC
Bàsan
Roinn-seòrsa:40an RC
Suceava (Siorrachd)
'S e roinn (Romàinis: Județ) ann an ceann a tuath Romàinia a th' ann an Suceava (IPA: suˈt͡ʃe̯ava, Gearmailtis: Suczawa, Ungairis Szucsáva, Ucràinis: Сучава). Tha e suidhichte eadar Botoșani, Maramureș, Bistrița-Năsăud, Harghita, Iaşi, Neamț agus Mureș. 'S e Suceava fhèin a th' ann prìomh-bhaile na roinne. 'S e Suceava an dàrna roinn as motha na dùthcha a thaobh fharsaingeachd agus an 8mh a thaobh àireimh-shluaigh.
1688
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1688 (MDCLXXXVIII).
Suceava (Siorrachd)
Eachdraidh
Thathar dhen bheachd gur ann às an Urgainis szűcs (Gàidhlig: craiceann caorach) agus an dùnadh slabho-ròmainis -eava tha ainm na roinne. O chionn fhada bhuineadh Suceava do Bhukovina, a bharrachd air corra baile ann an ceann a deas na roinne a bhuineadh do Transsilvania. Tha Bukovina a-nis air a sgaradh eadar Romàinia agus An Ùcrain.
1688
Bàsan
Roinn-seòrsa:1680an
Suceava (Siorrachd)
Bailtean as Motha
Tha ainm aig iomadh baileann an Ungairis agus ann an Gearmailtis anns an roinn seo o chionn 's gu robh coimhearsnachdan làidir ann ron a' Chogadh Mhòr agus àm Dej/Ceauşescu far an robh na cànain seo gam bruidhinn.
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Romàinia Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Linn Thràth na Cloiche
Anns an loidhne-tìm ro-eachdraidheil, canar Linn Thràth na Cloiche no Palaeo-liotaig – o chionn còrr is 10,000 bliadhna – ris an linn as tràithe san robh daoine a' fuireach ann an Alba.
Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Nikolai Gogol
B' e sgrìobhadair, sgeulaiche, bàrd, neach-teagaisg, eachdraiche agus nobhailiche Ruiseanach/Ucràineach a bh' ann an Nikolai Vasilyevich Gogol (Ruisis: Никола́й Васи́льевич Го́голь, Ucràinis: Мико́ла Васи́льович Го́голь, IPA: nʲɪkɐˈlaj vɐˈsʲilʲjɪvʲɪdʑ ˈɡoɡəlʲ, Velyki Sorochyntsi 20 am Màrt 1809, Mosgo, 21 an Gearran, 1852). Sgrìobhadh e ann an stoidhl air an robh grotesque. Fhuair e a chuid foghlaim san sgoil Bezborodko ann an Nizhyn. Thug e buaidh uabhasach làidir air Serhii Vasylkivsky.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Roinn-seòrsa:An Ucràin Roinn-seòrsa:Daoine às an Ucràin‎ Roinn-seòrsa:An Ruis
Hagai
'S e leabhar san t-Seann Tiomnadh sa tha ann an Hagai. Chan eil ach dà chaibideil ann.
Roinn-seòrsa:Seann Tiomnadh Roinn-seòrsa:Iùdhachd Roinn-seòrsa:Creideamh
Llangynnwr
Tha am baile Llangynnwr ann an Sir Gaerfyrddin, a' Chuimrigh. Tha e 54.1 mi (87.0 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 179.5 mi (288.9 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 2315 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 1111 (48.0%); rugadh 81% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sir Gaerfyrddin Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Québec
thumb|right|250px|Quebec
'S e tè de mhòr-roinnean Chanada a tha ann an Québec (uaireannan sgrìobhte mar Cuibeic, Ceibeag no Cuebec sa Ghàidhlig). Tha i suidhichte eadar Ontario agus Brunsuig Nuadh. Tha pàirt dhi a' buntainn ri Labrador cuideachd. Tha Québec na prìomh-bhaile.
'S e Fraingis prìomh chànan na mòr-roinne.
'S e François Legault (CAQ) na cheann riaghaltas na mòr-roinne.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Canada
Stèisean Ghlaschu Sràid na Banrighinn
'S e Stèisean Ghlaschu Sràid na Banrighinn (Beurla: Glasgow Queen Street railway station) am prìomh stèisean-rèile ann an Glaschu. Tha seirbheisean ann bho Sràid na Banrighinn rach gu tuath air Glaschu agus Alba a Tuath.
Eachdraidh
Dh'fhosgail Rèile Dhùn Èideann agus Ghlaschu an stèisean 21 an Gearran 1842 ach chan eil an togalach tùsail a' mairsinn. Thogadh am mullach de dh'iarann toinnte eadar 1878 agus 1880. Bha James Carswell na innleadair. Thogadh an stèisean ìochdarach ann an 1960.
Tha an stèisean ga ath-thogail agus ath-fhosglaidh e ann an 2019.
Seirbheisean
Tha àrd-ùrlaran 1 gu 7 air àird na talmhainn (High Level) agus tha àrd-ùrlaran 8 agus 9 fon talamh airson an loidhne Cluaidh a Tuath.
Tha seirbheisean ag obrachadh le Rèile na h-Alba. Tha seirbheisean ann bho Sràid na bànrighinn gu Dùn Èideann, Sruighlea, Inbhir Nis agus Obar Dheathain (tro Dhùn Dèagh agus Peairt). Tha loidhne aig Rathad Iarainn nan Eilean tòisich bhon Sràid na Banrighinn gu Malaig, An t-Òban agus An Gearasdan.
Iomraidhean
<br style="clear: both;" /> <br style="clear: both;" />
Roinn-seòrsa:Trafaig Roinn-seòrsa:Giùlan Roinn-seòrsa:Stèiseanan Roinn-seòrsa:Glaschu
Sechariah
'S e leabhar san t-Seann Tiomnadh sa tha ann an Sechariah.
Roinn-seòrsa:Seann Tiomnadh Roinn-seòrsa:Iùdhachd Roinn-seòrsa:Creideamh
Linköping
‘S e baile mòr agus sgìre-riaghlaidh ann an ceann a deas na Suaine a th’ ann an Linköping (IPA: lɪnːˌɕøːpɪŋ). Tha e suidhichte faisg air Norrköping ri taobh Loch Roxen, anns an sgìre Östergötlands län, 265km air falbh bho Uppsala agus 228km bho Ghöteborg. Tha 104,232 duine a' fuireach ann. Tha prìomh oifisean SAAB an seo.
Freumhan an Ainm
Tha e coltach gur ann à Lionga ting (barail) agus am facal köping (margaidh) a tha an t-ainm. Bheireadh sin Fèil Barail Luinge dhuinn sa Ghàidhlig an latha an-diugh. 'S e co-dhàimh leis a' Bheurla chipping/shopping agus a' Ghearmailtis kaufen a th' ann.
Srath
'S e srath còmhnard glinne. Tha am facal 'Srath' a' nochdadh ann an mòran ainmean-àite, me: Srath Spè (Beurla: Strathspey) no Srath Chluaidh (Beurla: Strathclyde).
Linköping
Eachdraidh
Chaidh am baile a chlàradh airson a' chiad turais ann an 1104. Chaidh Oilthigh Linköping a stèidheachadh an seo ann an 1970.
Srath
Faic cuideachd
Roinn-seòrsa:Gleanntan Roinn-seòrsa:Tìr-eòlas
Linköping
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean anns an t-Suain Roinn-seòrsa:An t-Suain
George Mackay Brown
B' e sgrìobhadair à Arcaibh a bha ann an George Mackay Brown.
Bha e ainmeil airson a bhàrdachd, a nobhailean, agus a sgeulachdan ghoirid.
Beatha
Rugadh e ann an Stromness. B' e bana-Ghàidheal à Cataibh a bh' ann a mhàthair. Chuir e seachad a bheatha ann an Arcaibh ach deich bliadhna nuair a bha e na oileanach aig Colaiste Abaid a' Bhatail Nuaidh ann an Dail Chè far an robh Edwin Muir na mhaor agus ann an Oilthigh Dhùn Èideann far an do dh'ionnsaich e Beurla. Thill e do Arcaibh ann an 1961 far an do dh'obair e mar sgrìobhadair. Thug e cuideachd na Chaitligeach ann an aon bliadhna.
Mawddwy
Tha am baile Mawddwy ann an Gwynedd, a' Chuimrigh. Tha e 88.3 mi (142.2 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 172.8 mi (278.0 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 603 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 359 (59.5%); rugadh 61% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
George Mackay Brown
Beatha
Dh'fhoillsich e a' chiad chruinneachadh de bhàrdachd, The Storm, ann an 1954.
Mawddwy
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Gwynedd Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
George Mackay Brown
Urraman
Fhuair e an OBE ann an 1974. Bhuannaich The Golden Bird an Duais James Tait Black airson ficsean ann an 1987. Bha Beside the Ocean of Time na Leabhar Albannach na Bhliadhna ann an 1994 agus air an liosta goirid na Duaise Booker.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Arcaibh Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Albannach Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Deòrsa Mac Iain Dheòrsa
B'e bàrd agus eadar-theangadair a bh' ann an Deòrsa Mac Iain Dheòrsa (Ach na Feàrna, 1915 - 1984). B' e George Campbell Hay ainm sa Bheurla ach chleachd e an t-ainm-sloinnidh Deòrsa Mac Iain Dheòrsa sa Ghàidhlig. Sgrìobh e ann an Gàidhlig, Beurla Ghallda agus Beurla. Sgrìobh e bàrdachd cuideachd ann am Fraingis, Eadailtis agus Nirribhis, agus dh'eadar-theangaich e bàrdachd bho iomadh chànan dhan Ghàidhlig. Bha e na nàiseantach Albannach. 'S mathaid gur e 'Bizerta' an dàn as ainmeile le Mac Iain Dheòrsa.
Sgeul-beatha
Rugadh Deòrsa Mac Iain Deòrsa ann an Ach-na-Feàrna ann an Siorrachd Rinn Friù ach thogadh e ann an Tairbeart, Loch Fìne. Bha athair, an t-Urr. Iain MacDhùghaill Hay, na sgrìobhaiche cuideachd - sgrìobh e, mar eisimpleir, an nobhail ainmeil Gillespie. Fhuair Mac Iain Dheòrsa ceum bho Oilthigh Oxford.
Ann an 2015, 100 bliadhna on a rugadh Mac Iain Dheòrsa, chuireadh sreath de thachartasan air dòigh ann an Tairbeart gus cuimhneachadh air. Chraol BBC Alba dràma ma dhèidhinn, Seeker Reaper, le Peter Mullan mar Mhac Iain Dheòrsa.
An Dàrna Cogadh
Aig àm an dàrna cogaidh, dh'fheuch Mac Iain Dheòrsa an dleastanas-airm a sheachnadh, ach mu dheireadh thall, chaidh e dhan airm. Bha e stèidhichte ann an Algeria agus anns a' Ghrèig.
Eadar-theangachadh
Dh'eadar-theangaich Mac Iain Dheòrsa iomadh bàrd Èorpach gu Gàidhlig, mar eisimpleir am bàrd Eadailteach an 14mh linn, Francesco Petrarch.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bàird Ghàidhlig Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gàidhlig Roinn-seòrsa:Bàird air a bheil ainm air nòs Gàidhealach Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Mullach an Deargain
Bhon mhullach gheibhear seallaidhean air beanntan Gleann Afraig, Oighreachd Mhonar, Cill Fhaolain, agus Loch Mullardoch.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Sephaniah
thumb|upright|Sephaniah
'S e leabhar san t-Seann Tiomnadh sa tha ann an Sephaniah. Chan eil eòlas sam bith againne air Sephaniah, ach dè tha anns an leabhar fhèin.
Roinn-seòrsa:Seann Tiomnadh Roinn-seòrsa:Iùdhachd Roinn-seòrsa:Creideamh
Mary Jane Kelly
Tha Mary Jane Kelly (c. 1863 – 9 November 1888), air chantainn ri Marie Jeanette Kelly, "Fair Emma", "Ginger" agus "Black Mary", air chreidsinn am bitheantas a bhith 'na h-ìobairteach deireannach an dearg-sreath-mhortaire dì-ainmaichte Seoc an Reubainnear, a mharbh agus chonablaich iomadaidh mnathan anns a' cheàrn Whitechapel an Lunnainn as an deireadh an Lùnasdal ris an tòiseachadh na Samhna, 1888. Bha i gu tuairmseach 25 bliadhnaichean a dh'aois agus a' còmhnaidh am bochdainn aig an àm a bàis. Thuairmsich na h-aithrisean an uair sin a h-àirde aig 5 troighean agus 7 òirlich (1.70 meatairean). Tha an dath a fuilt beagan neo-chinnteach mar ciallaichidh a frith-ainmean iomadach.
Tha an dath a fuilt air a bhith air aithris gu h-iomadach cho bàn no ruadh agus b'urrainn do "Black Mary" (Màiri Dhubh) chiallachadh gun robh i chiar. Bha air an dath a sùilean aithris cho gorma. 'Na fhèin-eachdraidh, thagair an lorg-poileas Walter Dew gun do dh'aithnich e Kelly gu math le lèirsinn agus thug e iomradh air cho "glè tharraingeach" agus "'na nighean bhreagha, thiugh". Their e gun do chuir i uimpe aparan glan geal ach nach do chuir i ad oirre fhèin a-riamh. Dh'aithris Sir Melville Macnaghten an Metropolitan Police Force, nach cunnaic i gu dìreach a-riamh, gun aithnicheadh i airson a "tarrangan suimeile pearsanta" leis na bun-tomhasan an uair sin. Thug an Daily Telegraph de 10 an t-Samhain 1888 iomradh oirre cho "àrd, tana, bàn, snuaidh òig, agus choltais tharraingich". Thuirteadh i a bhith fileanta sa' Chuimris.
Georgetown, Guiana
'S e prìomh-bhaile Ghuiana a tha ann an Georgetown. Tha e suidhichte aig a' Chuan Siar aig inbhir na h-aibhne Demerara. 'S e teas meadhan ionmhasail na dùthcha an tha ann.
Iomraidhean
thumb|left|240 px|Sràid Laluni, Queenstown, Georgetown, 2006
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Aimearaga a Deas Roinn-seòrsa:Aimearaga a Deas Roinn-seòrsa:Bailtean