cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
A' Chuimrigh
thumb|Bratach na Cuimrigh thumb|Gearradh-arm na Cuimrigh Chaidh a' Chuimrigh (Cuimris: Cymru, Gàidhlig na h-Éireann "An Bhreatain Bheag"), ainmeachadh as dèidh cainnt nan Cuimreach (Cymraeg), prìomh chainnt nam Breatannach mus tàinig na Sasannaich an aghaidh nam Breatannach nuair a bha an Impireachd na Ròimhe air tarrainn as.
‘S e a’ Chuimrigh tè dhe na trì dùthchannan (le Alba agus Sasainn) agus roinn (Èirinn a Tuath) taobh a-staigh na Rìoghachd Aonaichte. Tha a’ Chuimrigh ann an iar-dheas Bhreatainn, eadar Sasainn agus Muir Èireann. ‘S e a’ Chuimrigh a’ Phrionnsalachd as mò san t-saoghal, ach cha tèid am facal sin a chleachdach gu tric an là an-diugh. ‘S e a’ Chuimris cànain dhualchasach na dùthcha, ged nach eil a’ chànain aig mòr-chuid an t-sluaigh an-diugh agus iad a' bruidhinn na Beurla.
Freumh an ainm Chuimris “Cymru”
Sa chiad àite, chaidh an t-ainm “Cymry” a chleachdadh airson an dà chuid na dùthcha agus nan daoine a bha a’ fuireach innte. Chaidh an t-ainm a chleachdadh airson a’ chiad turas, cho fad ’s a tha fios, ann an bàrdachd le Cadwallon ap Cadfan, a chaidh a sgrìobhadh san t-seachdamh linn, tha e coltach. Tha am facal a' tighinn bhon fhacal Bhreatannach combrogos (iolra combrogi) a tha a’ ciallachadh duine às an aon dùthaich. Chaidh an litreachadh “Cymru” a chleachdadh airson na dùthcha bhon siathamh linn deug air adhart. Thèid am facal “Cymry” a chleachdadh fhathast airson sluagh na dùthcha.
Bailtean mòra
Seo liosta na bailtean as motha anns a’ Chuimrigh:
Eachdraidh
Thàinig Iulius Caesar gu Breatainn ann an Lùnasdal 55 RC, ach cha do shoirbhich na Ròmanaich Breatainn a thoirt fo smachd airson còrr is ceud bliadhna an dèidh sin. Aig an am ud bha treubhan Ceilteach na Cuimrigh caran coltach ris na nàbaidhean aca ann an ceann a deas Bhreatainn a thaobh a’ chultair aca. Bha treubh na h-Ordovices a’ fuireach ann an ceann a tuath na Cuimrigh aig an am, agus na Silures ann an ceann a deas.
Thog na Ròmanaich sreath dhaingneach air feadh ceann a deas na Cuimrigh cho fada ri Carmarthen (Maridunum). Tha fianais ann gun deach iad na b’ fhaide cuideachd agus gun do ràinig iad Èirinn. Bha iad trang ann an ceann a tuath na dùthcha cuideachd. A rèir faoin-sgeul Chuimreach phòs Macsen Wledig neo Magnus Maximus, fear de dh'impirean mu deireadh na Ròimhe, Helen, nighean thaoisich Chuimrich Segontium (Caernarfon an-diugh).
Cha do shoirbhich na h-Anglo-Sagsonaich a’ Chuimrigh a chur fo smachd, ged a bhris iad an ceangal a bha eadar an dùthaich agus an tìr mu thuath a bha fo smachd nam Breatannach fhathast an dèidh blàr Chester ann an 615 CE. ‘S ann air sàilleabh neart armailteach nan rìgh Breatannach a bha sin, ach cuideachd air sgàth cruth na tìre. Thog Offa, rìgh Mhercia, gàrradh mòr à talamh fad a’ chrìche eadar an rìoghachd aigesan agus a’ Chuimrigh. Tha pàirtean dhe Ghàrradh Offa, neo Offa’s Dyke ri fhaicinn an-diugh fhèin.
Cha do stad a’ Chuimrigh a bhith na dhùthaich Chrìosdaidh an dèidh na treubhan Sagsonach greim fhaighinn air Sasainn. Chaidh Naomh Daibhidh air eilthireachd chun na Ròimhe san t-siathamh linn, agus bha e na easbaig sa Chuimrigh fada mus tàinig Austin airson righ Kent iompachadh gu Crìostalachd agus sgìre easbaig Chanterbury a chur air bhonn. Ach cha do rinn na Cuimrich oidhirp mhòr Sasainn iompachadh gu Crìostalachd, 's dòcha air sàilleabh an nàimhdeis eadar an dà dhùthaich. Bha rìghrean Cuimreach mar Rhodri Mawr agus Llywelyn ap Gruffydd làidir agus seòlta gu leòr neo-eisimeileachd na dùthcha a dhìon.
Aig deireadh nan 1060an, thàinig na Normanaich chun na Cuimrigh agus dh’atharraich poilitigs na dùthcha. Chuir iad tighearnas nan crìochan air bhonn eadar a’ Chuimrigh agus Sasainn. Beag air bheag ghabh iad grèim air a’ Chuimrigh air fad, cha mhòr, ach shoirbhich le Gruffydd ap Cynan agus Owain Gwynedd sin a sheachnadh. Shoirbhich le Llywelyn Fawr (Llywelyn Mòr) bunait Cuimrigh aonaichte a leigeil. Chaidh an ogha aige, Llywelyn ap Gruffydd a ghairm mar Phrionnsa na Cuimrigh ach lean rìghrean Shasainn orra ionnsaigh a thoirt air a’ Chuimrigh fad na h-ùine sin.
Chaidh Llywelyn ap Gruffydd, (Llywelyn the Last), prionnsa neo-eisimeil mu dheireadh na Cuimrigh, a mharbhadh ann an cath fàisg air Cilmeri sa bhliadhna 1282 agus ghabh rìgh Eideard I Shasainn grèim air an dùthaich. Thog Eideard sreath chaistealan mòra gus na Cuimrich a chumail fo smachd. ‘S iad Rhuddlan, Conwy, Caernarfon, Beaumarais agus Harlech an fheadhainn as ainmeile dhiubh.
Thachair grunnan ar-a-mach an aghaidh riaghaltas nan Sasannach bho dheireadh an 13 gus deireadh an 15 linn, le Madog ap Llywelyn (1294-96) agus Llywelyn Bren (1316) mar eisimpleir, agus bha dùil gun tilleadh Owain Lawgoch anns na bliadhnachan 1370 gus an dùthaich a shaoradh. Rinn Owain Glyndwr ar-a-mach ann an 1400 agus chaidh a ghairm mar Phrionnsa na Cuimrigh, ach thàinig an t-ar-a-mach seo gu crìoch beag air bheag, fhad ’s a stèidhich rìgh Shasainn Ùghdarras san dùthaich a-rithist.
Airson pàirt mhòr dhen 15 linn chaidh a’ Chuimrigh a tharraing a-steach ann an cogaidhean nan ròsan, anns an do shabaid na Lancastrians agus na Yorkists a chèile airson smachd a ghabhail air Sasainn. Ach a dh’aindheoin cho cugallach ‘s bha an dùthaich, bha fèill mhòr air bardachd Chuimreach, agus uaislean na dùthcha a’ cur taic ris na bàird. B’ e fear dhiubh seo Eanraig Tudor, mac Owain Tudur a fear dhe shliochd Ednyfed Fychain, a bha na oifigeach de chuid Llywelyn ap Gruffydd. Thàinig e gu tìr ann an Sìorrachd Pembrokeshire còmhla ri arm Fhrangach. Chuir grunnan Chuimreach taic ris agus rinn e a’ chùis air Risteard III Shasainn air an 22 Lùnastal 1485 aig Blàr Bhosworth.
Chaidh rudan am feabhas anns a’ Chuimrigh. Chuireadh às do na h-achdan peanasach a chuir rìgh Shasainn air na Cuimrich aig tòiseachd na linne sin. Fo riaghladh Eanraig VIII, a mhac, chaidh Achd an Aonaidh a thoirt seachad. Stèidhidh seo an aon siostaim laghail anns a’ Chuimrigh ‘s bha ann an Sasainn, ach thoirmisg i cleachdadh na Cuimris ann am beatha phoblach na dùthcha, ged nach robh ach a’ chànain sin aig mòrchuid an t-sluaigh aig an àm. Mun aon am, dh’atharraich a’ Chuimrigh bho dhùthaich Chaitligeach gu dùthaich Phròstanach am broinn ginealaich neo dhà.
Thachair ath-bheòthachadh litreachais agus chaidh am Bìoball a eadar-theangachadh gu Cuimris ann am 1588 ach beag air bheag ghabh na h-uaislean ris a’ Bheurla agus dh’fhàs sgaradh eadarra agus an còrr dhen t-sluagh. B’ e thoradh air sin fàs nam buidheannan diadhaidh neo-cho-fhreagairteach nan 17 agus nan 18 linntean.
Dh’fhàs a’ Chuimrigh a bhith na dhùthaich tionnsgalach agus ro dheireadh na h-ochdamh linn deug bha bhailtean mòra tionnsgalach, cuaraidhean agus mèinnean guail pailt ann an grunnan sgìrean. Bha sluagh na dùthcha a’ sìor-fhàs litreachail agus chaidh grunnan phàipearan naidheachd Cuimris a chur air bhonn. Thòisich iomairtean an aghaidh inbhe Eaglais Easbaigeach na Cuimrigh mar eaglais stèidhichte agus airson fèin-riaghladh dhan Chuimrigh. ‘S ann air sàilleabh sin a bha iomairt Cymru Fydd làidir air deireadh na 19 linn.
Bha eachdraidh na Cuimrigh caochlaideach san 20 linn. Ach, a dh’aindheoin a’ Chogaidh Mhòir, gainne mòir nan 1930, an dàrna chogadh agus lagachadh na Cànain anns na 1970an agus na 1980an, tha Seanadh Nàiseanta aig an dùthaich a-nis agus tha dùil gu bheil cor na Cànain nas dòchasaiche na smaoineachadh daoine o chionn ginealach air ais, ged nach eil ach 18% dhen t-sluagh ga bruidhinn.
Poileataigs
Chaidh an Seanadh Nàiseanta a stèidheachadh ann an 1998 agus thèid na buill a thaghadh le sluagh na dùthcha. ‘S e Prionnsa na Cuimrigh an tiotal as àbhaist an Rìgh neo a’ Bhànrigh a thoirt air a mhac as sine (ged nach bi sin a’ tachairt daonnan), ach chan eil am Prionnsa a’ fuireach anns a’ Chuimrigh neo a’ gabhail pàirt ann an riaghladh na dùthcha. B' e Teàrlach III ciad Phrionnsa Sasannach na Cuimrigh aig a bheil a’ Chuimris, gu ìre co-dhiù.
Cruinn-eòlas
Chaidh sreath dhe 13 siorrachdan a cruthachadh anns a’ Chuimrigh an dèidh Achd an Aonaidh ann an 1536: Anglesey, Brecknock, Caernarfonshire, Cardiganshire, Carmarthenshire, Denbighshire, Flintshire, Glamorgan, Meirioneth, Montgomeryshire, Pembrokeshire, Radnorshire agus Monmouthshire. ‘S iad sin siorrachdan eachdraidheil na Cuimrigh. Chaidh riaghladh ionadail ath-leasachadh ann an 1974 agus stèidhicheadh ochd siorrachdan ùra nan àite: Clwyd, Dyfed, Gwent, Gwynedd, Powys, Meadhan Glamorgan, Glamorgan a Deas agus Glamorgan an Iar. Ann an 1996 chaidh 22 ùghdarrasan ionadail aonadach a chruthachadh. Tha ainmean nan seann sìorrachdan aig feadhainn dhiubh, agus ainmean nan siorrachdan ùra aig feadhainn eile, ged a tha na crìochan eadar-dhealaichte uaireannan. Tha ùghdarrasan aonadach aig feadhainn dhe na bailtean mòra a-nis, mar Cardiff, Swansea agus Wrexham.
Tha trì Pàircean Nàiseanta anns a' Chuimrigh, 's iad sin Pàirc Nàiseanta nam Brecon Beacons, Pàirc Nàiseanta Oirthir Phembrokeshire agus Pàirc Nàiseanta Eryri. Chaidh caistealan Beaumarais, Harlech, Caernarfon agus Caisteal Conwy ainmeachadh mar làraichean Oighreachd an t-Saoghail le UNESCO ann an 1986, agus sgìre tionnsgalach Bhlaenavon sa bhliadhna 2000.
Iomraidhean
Tha pàirt dhen alt seo air eadar-theangachadh bhon duilleig Chuimris seo air Wikipedia: http://cy.wikipedia.org/wiki/Cymru
Roinn-seòrsa:Dùthchannan *
Greta Garbo
B' e actair nam film às an t-Suain a bh' ann an Greta Garbo air neo Greta Lovisa Gustafson (IPA: gre:ˈta lʊˈvi:ˈsa ˈgɵstafˈsɔn, Stockholm, 18 an t-Sultain 1905 - Eabhraig Nuadh, 15 an Giblean 1990). B' e nighean Anna Lovisa agus Karl Alfred Gustafsson a bh' innte. B' e daoine gu math bochd a bh' annta: bha a h-athair na neach-obrach is bha a màthair ag obair ann an taigh-ghnìomhachais. Chuir an teaghlach seachad bliadhnaichean a' fuireach còmhla ann am flat beag suarach aig Blekingegatan 32, ann an ceann a deas Stockholm. Bha Garbo caran fiata diùid. Cha do chòrd an sgoil rithe idir. Chaochail a piuthar Alva Maria ann an 1926 nuair a bha Garbo dìreach 21. Bha bràthair aice cuideachd, a chaochail ann an 1967.
Chuir Garbo seachad na bliadhnaichean bho 1922 gu ruige 1924 na oileanach san Kungliga Dramatiska Teatern (air neo dìreach Dramaten), còmhla ri Vera Schmiterlöw. Bha an dithis nan deagh charaidean fad am beatha. An dèidh na Sgoile Dhràma fhàgail rinn a' chiad fhilm aice, Gösta Berlings saga, stèidhichte air an nobhail a sgrìobh Selma Lagerlöf. Chaidh i chun na Gearmailt far an robh i fad bliadhna. Dh' fhilmich i Die freudlose Gasse an suid. Dh' fhàg ise an Roinn-Eòrpa airson nan Stàitean Aonaichte, far an robh gus a bhàsaich i. Bha i uabhasach fhèin soirbheachail anns na filmichean gun ghuth. Aig àm a' Chogaidh chuidich i ri beatha nan Iùdhach san Danmhairg a shàbhaladh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Suain Roinn-seòrsa:Cleasaichean nam film
8 an t-Ògmhios
'S e 8 an t-Ògmhios an 159mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (160mh ann am bliadhna-leum). Tha 206 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
thumb|Taigh-solais Am Parbh le [[Robert Stevenson]]
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
1316
thumb|180px|Seula mòr Raibeart II 'S e bliadhna-leum a bha ann an 1316 (MCCCXVI).
Bàsan
Roinn-seòrsa:1310an
An Tràigh Mhòr, Alba Nuadh
'S e baile ann an Siorrachd Cheap Bhreatainn, Alba Nuadh a th'ann An Tràigh Mhòr (Beurla: Big Beach). Tha e suidhichte air taobh an ear Loch Bras d'Or. Chaidh a thuainealadh san 19mh Linn le daoine à Albainn.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Eilean Cheap Bhreatainn
379
Bàsan
Roinn-seòrsa:370an
Cill Choluim
‘S e baile beag dùthchasail air iomall na Sròine Reamhaire, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th' ann an Cill Choluim (Beurla: Kirkcolm, Beurla Ghallta: Kirkcaum). Tha e suidhichte ìre na mara eadar Loch Rìoghaine agus Loch Chonaill, ann an ceann a tuath nan Rannaibh, faisg air Ervie, air an àirde an iar Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Bhaile na h-Ùige ro 1975). Tha e 305km air falbh bho Obar Dheathain, 112km bho Ghlaschu, 95km bho Dhùn Phrìs agus 161km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. 'S e Beurla agus Beurla Ghallta a th' aig a’ mhòr-chuid dhiubh ann an Cill Choluim. Tha Eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas, turasachd agus dreuchdan anns An t-Sròin Reamhair. Taobh fhoghlaim, tha bun-sgoil ann ach feumar a dhol dhan àrd-sgoil anns An t-Sròin Reamhair.
Freumhan an Ainm
A rèir eòlaichean fhreumh-fhaclachd, tha e coltach gur ann à Cill neo loch agus ainm an naoimh Caluim anns a' Ghàidhlig fhèin a tha an t-ainm. Nochd a' Ghàidhlig ann an ceann a deas na h-Alba anns an 7mh Linn agus bha an cànan fhathast làidir ann an Siorrachd Bhaile na h-Ùige fhèin anns an 18mh Linn. A bharrachd air sin, tha am baile suidhichte ann an sgìre a tha mar chreathal na Crìosdaidheachd an Alba, ged nach eil ceangal ann le Calum Cille.
Eachdraidh
Chaidh an t-ainm a chlàradh airson a' chiad turas mar Kyrcum ann an 1484.
Poileataigs
'S ann gu Comhairle Choimhearsnachd Chille Choluim fhèin a bhuineas Cill Choluim, a ghabhas a-steach Ervie, Barnhills agus an sgìre ann an ceann a tuath nan Rannaibh. Tha 750 duine a' fuireach san sgìre air fad. Tha 7 comhairlichean coimhearsnachd a' riochdachadh na sgìre agus thathar a' cumail coinneamhan na Comhairle gach cola-deug ann Talla a' Bhaile ann an Cill Choluim. Tha e a' buntainn dhan uàrd-taghaidh 01 (An t-Sròn Reamhar agus na Rannaibh) airson Comhairle na Roinne.
Còmhdhail
Chan eil seirbheis rèile ann. A dh'aindeoin sin, tha seirbheis bhus a' frithealadh a' bhaile:
Franklin Pierce
B' e an 14mh ceann-suidhe nan Stàitean Aonaichte (eadar 4 am Màrt 1853 - 3 am Màrt 1857) a bha ann am Franklin Pierce (23 an t-Samhain 1804 – 8 an Dàmhair 1869).
Cill Choluim
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Bailtean
Franklin Pierce
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:Cinn-shuidhe nan Stàitean Aonaichte Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Cill Choluim
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh
Roinn-seòrsa:Siorrachd Bhaile na h-Ùige
Càrnaidh
'S e baile ann an ear-thuath na h-Alba ann an Siorrachd Obar Dheathain sa tha ann an Càrnaidh, Càrnach neo a' Chàrnach (Beurla: Cairnie). Tha e eadar Baile Cheith agus Hunndaidh.
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Mairead Ewing
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba Roinn-seòrsa:Siorrachd Mhoireibh Roinn-seòrsa:Buill Pàrlamaid Westminster
Cuairtean
Tha cuairtean (Beurla "rounders") na chluich Sasannach a tha rudeigin coltach ri ball-stèidhe. Bidh daoine a’ feuchainn ri bàlla a bhualadh agus a’ ruith timcheall air cuairt.
Gu ruige deireadh an 19mh linn, bha cluich an taighe, gu math coltach ri cuairtean, ga chluich ann an Uibhist.
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:Spòrs
Aisling
thumb|240px|right|Pierre-Cécile Puvis de Chavannes: An Aisling, 1883
B’ e aisling neo bruadar rudeigin a chì neo a smaoinicheas duine, gu h-àraid na chadal. Uaireannan, tha aislingean gu math neònach, neo annasach, agus chan eil daoine gan tuigsinn gu math. Rinn Sigmund Freud seòrsa oidhirp, còmhla ri Carl Jung, msa, ach tha na freagairtean aige gu math connspaideach, agus chan eil a h-uile duine ag aontachadh ris. Anns an Leabhar Genesis 37-48, nuair a tha aisling neònach aig a’ Pharaoh, chlàraich Eòsaph e.
Ceangailtean a-muigh
Roinn-seòrsa:Bruadar Roinn-seòrsa:Cadal Roinn-seòrsa:Saidhg-eòlas
381
Bàsan
Roinn-seòrsa:380an
1317
MCCCXVII
Bàsan
Roinn-seòrsa:1310an
716
716
Risaralda (Roinn)
'S e roinn ann an Coloimbia a tha ann an Risaralda. Tha Risaralda anns an "Eje Cafetero", an sgìre far a bheilear a' dèanamh cofaidh. 'Se Pereira prìomh-bhaile na roinne.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Coloimbia Roinn-seòrsa:Cofaidh
Caldas
'S e baile-mòr a tha ann an Caldas. Tha e ann an Coloimbia faisg air Medellín. Tha Caldas na phàirt dhen Ceàrn Cathaireil a' Mhedellín. 'S e Caldas an 77mh baile as motha na dùthcha. Chaidh am baile a steidheachadh ann an 1840.
Tha roinn leis an aon ainm mu dheas Antioquia, air a bheil Caldas cuideachd.
Freumhan an Ainm
Mar a b'àbhaist ann an Aimearaga, chaidh ainmean-àite a chruthachadh le freumhan anns na creideamhan nan Spàinnteach: m.e. Sante Fe de Bogotá, San Bonifacio de Ibagué agus San Juan de Pasto. Mar sin, fhuair an sgìre sin an t-ainm San Lorenzo ann an 1616, bhon fhacal Laideann Sanctus (Coisrisgte/Naomh). Chaidh an t-ainm aige a dh'atharrachadh gu Caldas anns an 19mh linn, an sloinneadh aig a' churaidh Francisco José de Caldas (1768 - 1816), a bha an sàs anns a' chogadh an aghaidh na Spàinne.
Sluagh a' bhaile
Tha 67,999 nan tàmh anns a' bhaile fa leth, ach chan eil ach 15,303 dhuibh a’ fuireach thall anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile. Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin. Air adhbharan trioblaidean poiliteagach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail.
Taobh chinnidh, ' s e daoine geala/mestizos a th'ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann an Caldas, ach tha 0.1% dhe Tùsanaich agus 2% dhe daoine le freumhan ann an Afraga. ' S urrainn dhan 94.2% dhe na daoine ann an Caldas leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, tha fòn aig an taigh aig 87.4% dhe na dachannan.
Fèisean
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Caldas. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid chaitligeach a th’ann fhathast,  fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s tha beairteas cultarail na dùthcha.
Ceanglaichean A-mach
An t-sìde ann an Caldas (Medellín
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Coloimbia Roinn-seòrsa:Antioquia Roinn-seòrsa:Bailtean
Burundaidh
'S e dùthaich ann an Afraga a tha ann am Burundaidh ; ainmean eile: Buruindi neo Burundi, ainm oifigeil: "Poblachd Bhurundaidh". Tha crìochan aice le Ruanda san taobh tuath, le Tansainìa san earra-dheas agus le Poblachd Dheamocrach na Congo san iar. Tha an Loch Tanganyika anns an iar na dùthcha. 'S e Bujumbura am prìomh-bhaile aice. Thàinig an t-ainm Burundaidh bhon chànan Bantu: Kirundi. Tha an dùthaich gu math iomallach agus chan eil mòran stòrais nàdarra aice. Mar sin dheth ‘s e aon de na dùthchannan as bochda air feadh an t-saoghail a-rèir Làn-thoradh dùthchail (GDP) gach pearsa.
Taghaidhean 2020 is COVID-19
Bhuannaich Évariste Ndayishimiye na taghaidhean anns a' Chèitean 2020. Chaochail an ceann-suidhe Pierre Nkurunziza 8 an t-Ògmhios 2020 an dèidh greim-cridhe. Cha do chuir e lockdown air Burundaidh is dh'fhuad a riaghaltas às an dùthaich fìor-eòlaichean o Bhuidheann Slàinte na Cruinne. Bha fathannan ann gun do dh'fhulaing e le COVID-19 is a bhean air a dhol gu Kenya airson leigheasaidh.
thumb|Cairt Bhurundaidh
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Dùthchannan Roinn-seòrsa:Afraga Roinn-seòrsa:Afraga an Ear
717
Bàsan
Roinn-seòrsa:710an
Loch Coir' a' Ghrunnda
thumb|Sealladh air Loch Coir' a' Ghrunnda
'S e loch ann an Alba a tha ann an Loch Coir' a' Ghrunnda. Tha e suidhichte ann am Minginis anns an Eilean Sgitheanach. Tha na beanntan Sgùrr Sgumain (947 m), Sgùrr Alasdair (992 m) agus Sgùrr Dubh Mòr (944 m) timcheall air.
Tha an loch seo cho mòr ri 2.9 ha (7.2 acair). 'S e 0.9 km (0.5 mìle) an cuairt-thomhas aige agus tha e mu 249 m a dh'fhad san àite as dìriche. Tha tìr eileanan anns an loch seo. Tha bàrr uisge an locha mu 698 m (2290 troigh) os cionn na mara agus tha e mu 2.8 km (1.7 mìle) air falbh bhon mhuir. Tha an t-uisge a' sruthadh a-mach à Loch Coir' a' Ghrunnda chun an iar-dheas tro Allt Loch Coir' a' Ghrunnda.
Chan eil duine sam bith a' fuireach faisg air Loch Coir' a' Ghrunnda agus mar sin chan eil rathaidean ann a leanas chun an locha seo.
Dealbhan
Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba
Bungi (cànan)
'S e crìtheol a th' ann am Bungi (cuideachd Bungee, Bungie, Bungay, no Red River Dialect) ann an Canada a siar.
'S e crìtheol a th' ann, air an robh buaidh bho Bheurla Albannach, bhon a' Gàidhlig agus bho Cree is Ojibwe. Tha i ga bruidhinn leis na Red River Métis anns na sgìrean far a bheil Manitoba san latha an-diugh. Chan eil i ach aig na seann daoine, a-measg nan daoine òga chithear gu ìre mhòr tionndadh chànain gu Beurla Chanèidianach.
Tùsan
Roinn-seòrsa:Canada Roinn-seòrsa:Cànain dùthchasail Aimeireaganach
Allt an Duitsich
Tha Allt an Duitsich (Beurla: Dutch Brook) ann an Siorrachd Cheap Bhreatainn, Alba Nuadh.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Eilean Cheap Bhreatainn
Eurabol
'S e baile air a’ Ghàidhealtachd a tha ann an Eurabol (Beurla:  Embo). Tha am baile suidhichte anns an t-siorrachd traidiseanta Cataibh mu dà mhìle air àird a tuath Dòrnaich. 'S e seo na co-chomharran aige: 57° 54′ 0″ Tuath agus 3° 58′ 48″ Iar.
Thàinig ainm a' bhaile às an t-Seann-Lochlannais agus tha e a’ ciallachadh "tuathanas cladaich" (beach farm). A-rèir Iain Mhic an Tàilleir is dòcha gun robh ainm eile air: "Ethenboll" leis an ciall "Eyvind’s farm". Bha am baile ainmichte fon ainm "Eurabol nan coileagan" cuideachd.
Rinn Nancy Dorian, cànanaiche às na Stàitean Aonaichte rannsachadh mu ìre na Gàidhlig aig na daoine na bha a' fuireach an seo. Bha an rannsachadh aice a' sealltainn gun robh nas motha na 100 duine às na 300 duine a' cleachdadh Gàidhlig mar cànain làitheil ann an 1964.
Mar chleas-fhollasaidh dh'ainmicheadh Eurabol neo-eisimeileachd ann an 1988. Tha Kaunakakai ann an Hawai'i na bhaile-chèile Eurabol gu neo-oifigeil.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
1318
Bàsan
Roinn-seòrsa:1310an
Comhairle na h-Eaglaise Brice
'S e comhairle ionadail a tha ann an Comhairle na h-Eaglaise Brice a tha a' deiligeadh leis an Eaglais Bhreac.
Uàrdan
* Roinn-seòrsa:Comhairlean na h-Alba
1995
MCMXCV
Tachartasan
thumb|150px|Drochaid an Eilean Sgitheanach
Baile Uistín
'S e baile ann an Contae Aontroma a tha ann am Baile Uistín.
Bealach Cláir
'S e baile ann an Contae Aontroma a tha ann am Bealach Cláir (Beurla: Ballyclare).
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae Aontroma
Abhainn Tìbhiot
'S e abhainn ann Alba a tha ann an Abhainn Tìbhiot no Uisge Teviot (Beurla: River Teviot). Tha i a' sruthadh tro Shrath Tìbhiot.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Aibhnichean na h-Alba
Baile Uistín
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae Aontroma
Schönhausen (Elbe)
‘S e baile beag ann an cridhe na Gearmailt a th’ ann an Schönhausen. Chaidh am baile a stèidheachadh san 13mh linn leis an Easbaig von Havelberg agus chlàradh e airson a' chiad turas ann an 1212. Tha e suidhichte aig 33m os cionn ìre na mara, faisg air Stendal, eadar an Abhainn Elbe agus na crìochan le Brandenburg, san sgìre (Gearmailtis: Landkreis) Stendal, anns an stàit (Gearmailtis: Land) Sagsainn-Anhalt. Tha am baile 93km air falbh bho Bherlin, prìomh-bhaile na dùthcha, 53km bho Mhagdeburg, prìomh-bhaile na Stàite, 469km bho Stuttgart 200km bho Dresden agus 144km bho Leipzig. A bharrachd air sin, tha 2,314 duine a' fuireach ann.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Ghearmailt
Ceimigear
right|frame|Ceimigear a' taomadh "Florence flask"
9 an t-Ògmhios
'S e 9 an t-Ògmhios an 160mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (161mh ann am bliadhna-leum). Tha 205 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Ceimigear
B’ e ceimigear eòlaiche ann an ceimigeachd. Gheibhear mòran ceimigearan ainmeil, m.e Marie Curie.
9 an t-Ògmhios
Tachartasan
thumb|[[Calum Cille]]
Ceimigear
Faic cuideachd
* Roinn-seòrsa:Dreuchdan
9 an t-Ògmhios
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Parabhan
Tha parabhan neo paireafain (CnH2n+2 ;Beurla: paraffin) na ola air a chleachdadh mar chonnadh. Tha fàileadh annasach air.
Roinn-seòrsa:Ola Roinn-seòrsa:Stuth
Angle
Tha am baile Angle ann an Sir Benfro, a' Chuimrigh. Tha e 83.3 mi (134.1 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 213.2 mi (343.2 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 329 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 35 (10.6%); rugadh 68% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Catan (cluiche)
Tha Catan air a reic tagha cluiche. Tha e ioma-cleasaiche cluiche air bòrd. Bha e fuasgailte anns A' Ghearmailt air 1995 le Franckh-Kosmos Verlag air an t-ainm Die Siedler von Catan.
Air 2009 Catan air a reic 15 millean leth-bhreacan. Tha 30 cànain aige.
Riaghailtean agus Cluiche
Ann Catan cluiche, tha cleasaiche a' cluich ceannsaich eilean le togalach am bailtean, am bailtean-mòra, 'us rathad.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Geamaichean
Gaborone
'S e prìomh-bhaile Bhotsuana a tha ann an Gaborone, (IPA: /ˌɡæbəˈroʊni/). Anns a’ bhliadhna 2005 bha 208,411 duine a’ fuireach anns a’ bhaile fhèin. Tha am baile suidhichte anns a’ ghleann eadar Beinn Kgale agus Beinn Oodi air bruach Abhainn Notwane. Tha e anns an ear-dheas Botsuana, dìreach 15 mìle air falbh bho crìochan Afraga a Deas. Ro 1969, b’e Gaberones an t-ainm a bha air a’ bhaile. Thàinig an t-ainm tùsail bho Kgosi Gaborone, ceannard treubh Afraganach.
Roinn-tìde
Tha An Saoghal air a roinneadh ann an 24 roinnean-tìde, dìreach coltach ri na 24 uairean a th' ann gach là is an saoghal a’ dol mu timcheall na grèine. O chionn fhada bhiodh na daoine a bhith a’ cleachdadh na grèine os an cionn is iad a’ tomhas na h-uarach a-rèir far an robh a’ ghrian anns an iarmailt. Bhiodh an uair a bhith beagan eadar-dhealaichte bho baile gu baile, air sàilleabh far an robh gach baile. Chaidh na roinnean-tìde a rèiteachadh, aig ìre Na Stàitean Aonaichte, aig co-labhairt ann an Chicago ann an 1883.
Gaborone
Tha Gaborone 1,055km air falbh bho Lusaka (Saimbia), 927km bho Harare (Siombabue), 253km bho Phretoria (Afraga a Deas), 928km bho Windhoek (Namibia), agus 2,213km bho Luanda (Angola). Tha e suidhichte ann an ceann a deas na dùthcha, aig 1,015m os cionn ìre na mara. Chaidh meadhan a’ bhaile a thogail ann an trì bliadhnaichean a-mhàin. Bha e deiseal aig ceann-latha neo-eisimeileachd Botsuana (30mh an t-Sultain 1966). Tha am port-adhair, Sir Seretse Khama International Airport, mu deich cilemeatair 'sa tuath Gaborone. Tha an Oilthigh Botsuana, a chaidh a stèidheachadh anns a’ bhliadhna 1977, ann an Gaborone cuideachd.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Afraga Roinn-seòrsa:Afraga a Deas
Roinn-tìde
Tha am mapa a leanas a’ sealltainn roinnean-tìde na cruinne.
Magnus Carlsson
'S e seinneadair agus ceòladair às an t-Suain a th' ann am Magnus Carlsson (Borås, 24 an t-Ògmhios 1974). Chaidh e do dh'Oilthigh Ghöteborg. Tha e ainmeil taobh a-staigh na dùthcha aige airson a chuid obrach ann am Barbados agus ann an Alcazar, còmhla ri Tess Merkel. Tha e air a bhith an lùib ciùil san dùthaich aige fhèin fad a bheatha. Phòs e aig Mats Carlsson ann an 2006.
Roinn-tìde
thumb|800px
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas Roinn-seòrsa:Tìr-eòlas
Ourense
Freumhan an ainm
Tha e coltach gur ann à Auriense ann an Laideann a tha an t-ainm - a tha a' ciallachadh Baile an Òir. Tha eachdraidh nam mèinean òir faisg air a' bhaile a' gabhail ri sin. A dh'aindeoin sin, tha cuid ag ràdh gur ann à aquae urente (Gàidhlig: uisgeachan teth) no fiù' s Gearmailtis warmsee (Gàidhlig: loch blàth) a tha e.
Eachdraidh
Chuireadh ainm a’ bhaile air an roinn nuair a chaidh a stèidheachadh ann an 1833. Thuit am baile dha na reubaltaich Faisisteach beagan an dèidh an ar-a-maich an aghaidh an Riaghaltais aig toiseach toisichidh Cogadh Sìobhalta na Spàinne ann an 1936.
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na Spàinne Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Spàinn Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
James Gandolfini
B' e cleasaiche agus riochdaire à New Jersey anns na Stàitean Aonaichtea bha ann an James Gandolfini neo James Joseph Gandolfini, Jr. (18 an t-Sultain 1961 – Rome, 19 an t-Ògmhios 2013).
Bha e aithnichte gu sònraichte airson a bhith cluich Tony Soprano, ceannard aig buidheann de dh'eucoirich Eadailteach-Aimeireaganach, anns an t-sreath dràma HBO, The Sopranos.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Cleasaichean Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte Gandolfini, James
Bròmain
'S e eileamaid cheimigeach a tha ann an bròmain le samhla Br agus àireamh atamach 35.
'S e haloidean agus tha e lionnach aig an teothachd sheòmair. Tha an t-ainm a' dol às a' Ghreugach βρῶμος, "breun".
Eachdraidh
Lorg dà cheimigear gu neo-eisimeileach bròmain, Carl Jacob Löwig ann am Bad Kreuznach ann an 1825 agus Antoine Balard ann am Montpellier ann an 1826.
Rinn Balard grùdadh eadar-sgaoilidh de luathadh feamad agus chinneasaicheadh bròmain. Bha na feartan an stuith seo eadar na feartan clòrain agus na feartan aidhodain agus dh'fheuch e ri dearbhadh gur e aidhodain clòraid a bha ann. Nuair a bha e neo-shoirbheachail dh'ainmhich e an eileamaid ùr muride, às an Laideann muria, "mear-shàl".
Leth-oirich Löwig bròmain bho uisge-iarainn à Bad Kreuznach.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eileamaidean Roinn-seòrsa:Haloideanan
Taigh-solais
right|thumb|An taigh-solais aig [[Ceap Sheòrais, Siorrachd Antigonis, Alba Nuadh]] right|thumb|Taigh-solais aig deireadh an t-saoghail ann an Ushuaia, Argentina thumb|Taigh-solais ann an Gob na h-Èist, [[an t-Eilean Sgitheanach]]
'S e tùr no togalach a th' ann an taigh-solais a thèid a chleachdadh mar uidheam-taice seòlaidh. Tha siostam de lampaichean is lionsaichean aca a bhios a' sealltainn na slighe ceart do bhàtaichean ann an àitichean cunnartach no cudromach, gu h-àraid san oidhche. Mar as trice tha iad suidhichte air a' chosta, fiù anns a’ mhuir no ann an aibhnichean is slighean-uisge air feadh na dùthcha. Mar eisimpleir gheibhear fiosrachadh mun t-slighe sàbhailte timcheall air creagan fon uisge no far a bheil na calaidhean. Tha dòighean eadar-dhealaichte ann airson an togail. Ged a tha mòran dhiubh à clachan, chìthear feadhainn eile à meatailt, à fiodh no à concrait. B' àbhaist àite-fuirich a bhith aca airson an neach a bha a' coimhead an dèidh an taigh-solais. Ann an taighean-solais àrda tha seòmar sònraichte ann far a bheil an lampa. Tha comharra diofraichte aig na taighean-solais, nochdaidh solas an lampa ann an dathan eadar-dhealaichte, geall, uaine no dearg, agus tha tricead is ùine eadar-dhealaichte aig na boillsgidhean. Faicear iad eadar 5 is 20 mìltean mara, tha sin a' crochadh air àirdead an t-solais os chionn na mara is lùb na talmhainn. A bharrachd air sin tha cumhachd is dath an t-solais cudromach agus an t-sìde cuideachd.
Bha na taighean-solais gu math cumanta anns na seann làithean ach leis teicneòlas ùr is na siostaman dealanach eil iad cho cudromach san latha an-diugh mar a bha iad. Ann an Alba tha iad ag obair fhèin-obrachail an-diugh.
Faic cuideachd
Roinn-seòrsa:Ailtireachd Roinn-seòrsa:Muir
Àite coise
right|300px
B’e àite-coise earrann rathaid le stiallan geala oirre airson luchd-coiseachd a dhol tarsainn.
Tha ceithir seòrsaichean ann an RA:
382
Bàsan
Roinn-seòrsa:380an
Àite coise
Far a bheil clann-sgoile a’ dol tarsainn an rathaid, bidh fear- neo tè-lollipop ann.
Roinn-seòrsa:Trafaig
718
Bàsan
Roinn-seòrsa:710an
1976
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1976 (MCMLXXVI).
1319
MCCCXIX
Bàsan
Roinn-seòrsa:1310an
Oilthigh an Rosario
‘S e Oilthigh an Rosario (Spàinntis: Colegio Mayor de Nuestra Señora del Rosario) fear dhe na oilthighean as cudromaiche ann an eachdraidh Choloimbia. Tha e suidhichte ann am Bogotá. ‘S e oilthigh prìobhaideach a th' ann agus chaidh e a stèidheachadh ann an 1653.
Dhen bheachd iomadh luchd-ceuma uallach ‘s e "Creathal na Poblachd" a th' ann, leis gur e an seo far an do chuir iad oidheamachan na neo-eisimeileachd air ghleus agus tha a chuid oideachaidh air a bhith gu math cudromach gu beatha na dùthcha. Tha 28 cinn-suidhe na Poblachd air ceum a ghabhail an seo, a bharrachd air breitheamhan, luchd-casaidean, àrd sheirbheisich na Stàite, oilthighich, ollamhan, luchd-lagha ainmeil agus daonairean. Fhuair Oilthigh An Rosario duais airson sàr-mhathanas airson sia bliadhna. Chaidh an duais sin ga thoirt seachad le Ministrealachd an Fhoghlaim, tro òrdugh 2567 dhe 30mh an t-Ògmhios 2005.
Chaidh an colaiste “Colegio Mayor de Nuestra Señora del Rosario” a steidheachadh ann an 1653 le cead bhon Rìgh Felipe IV agus an àrd-easbaig a' bhaile Santa Fe, am Bràthair bochd Cristóbal de Torres. An uair sin, chaidh e a chur an cèill, tro Cùmhnant Rìoghal dhe 1768 a rèitich Rìgh Carlos III, gur e fìor dheagh cholaiste a bh' ann aig an aon ìre leis na sia sàr-cholaistean na Spàinne. Le sin, bheireadh an Rosario an tradisean oilthigheach an Oilthigh Salamanca air adhart ann an Aimearaga. Tha iomadh thachartas inntinneach air a thachair an seo tro eachdraidh an Rosario, feadhainn gu math ainmeil, is feadhainn eile neo-aithnichte:
‘S e an Rosario an oilthigh as sine na dùthcha, leis gur e a’ chiad oilthigh a dh’fhosgail na dorsan aige, ged e an treas a fhuair cead bho Chrùn na Spàinne airson a’ bhaile Santa fé. Tha na oilthigh a’ togail argumaid leis an Oilthigh Santo Tomás gus an onoir sin fhaighinn. Cha do dh’fhosgail Santo Tomàs na dorsan aige dìreach nuair a fhuair e thug Cùmhnant Rìoghail airson a chuid obrach a thòiseachadh air sàilleabh droch àigh. Dhen bheachd fheadhainn eile, ‘s e an Oilthigh Pàpanach Javeriana, stèidhichte leis na Iosaidich, an dàrna fear, ach ‘s e an Colaiste San Bartolomé an dàrna oilthigh, anns an dùthaich co-dhiù. Dh’fhosgail an oilthigh 71 bliadhna an a dhèidh.
Cha do chuir iad stad air na clasaichean a-riamh ach, ann an 2008, cho-dhùin iad a’ bhun sgoil agus an àrd sgoil a dhùnadh, agus le sin an cuid obrach a leasachadh anns an fhoghlaim oilthigheach a-mhàin. Fhuair an co-dhùnadh sin dubh chàineadh bhon a’ chomainn-sòisealta gu lèir. Chaidh Roinn an Lagh a thoirt air falbh chun an Oilthigh Nàiseanta Colombia ann an 1889, agus an uair sin cha robh an Rosario ach àrd sgoil. Chaill an Colaiste a chuid neo-eisimeileachd bho 1885 gu ruige 1892 agus bha e dìreach fon Oilthigh Nàiseanta Colombia. Chaidh Roinn an Lagh a stèidheachadh a-rithist ann an 1906, tro chòrdadh leis na Riaghaltas aig a' cheann-suidhe Rafael Reyes. Theagaisg José Celestino Mutis a’ chiad chlas matamataigs aige ann an Coloimbia, 13mh am Màrt 1762. Bha e na ollamh aig an Rosario fad còig bliadhna, bho 1762 gu 1767, is e a’ teagasg matamataigs, nàdar-fheallsanachd agus saidheans nàdarra tro mheadhan na Laideann. Nuair a bha làmh an uachdair aig na Spàinntich a-rithist chaidh an oilthigh a thionndaidh gu bhith prìosan, agus cha robh clasaichean ann. Chaidh curaidhean mar Pholicarpa Salavarrieta agus Francisco José de Caldas nam prìosanaich an seo.
Nuair a thug iad chun a’ chloiche e, sgrìobh e an litir Greugach ainmeil thanatos θ, seann samhla a’ bhàis, le criomag ghuail. Chaidh an samhla sin a chleachdadh an dèidh làimh mar bhàrdachd thìr-ghràidhichte "Obh sòraidh fhada dhubh!".
Forcaichean Baile Shidni
Tha Forcaichean Baile Shidni (Beurla: Sydney Forks) ann an Siorrachd Cheap Bhreatainn, Alba Nuadh.
Oilthigh an Rosario
Ceanglaichean A-mach
Làrach-lìn an Oilthigh Làrach-lìn na Sgoile
Forcaichean Baile Shidni
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Eilean Cheap Bhreatainn
Oilthigh an Rosario
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Coloimbia Roinn-seòrsa:Foghlam Roinn-seòrsa:Oilthighean
719
719
Bàsan
Roinn-seòrsa:710an
Ceithir-cheàrnach
500px|center
Ceithir-cheàrnaich a tha, bho chlì gu deas, dronnach, cuasach agus fèin-thrasnaidh.
Bochnach
'S e baile ann an Contae Aontroma a tha ann am Bochnach (Beurla: Buckna).
Ceithir-cheàrnach
Ceithir-cheàrnaich dhronnach
'S e na ceithir-cheàrnaich dhronnach a dh' aithnichte nas fheàrr, agus tha ainmean sònraichte aig cuid dhiubh.
Bochnach
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae Aontroma
Ceithir-cheàrnach
Trapesium
'S e trapesium (facal Laideann leis an iolra: trapesia) a th' ann ma tha paidhir thaobhan co-shìnte aig a' cheithir-cheàrnach. Tha na ceàrnan ∠BAD agus ∠ADC co-leasachail, mar a tha na ceàrnan ∠ABC agus ∠BCD.
200px|center
Parailealogram
Ma tha an dà phaidhir thaobhan co-shìnte, 's e ceithir-cheàrnach co-shìnte no parailealogram mar ainm air. Tha trastain a' pharailealograim a' dèanamh dà leth air a chèile. Tha na taobhan mu choinneamh den aon fhaid agus tha na ceàrnan aig goban mu choinneamh co-ionnan.
200px|center
Rombas
Ma tha parailealogram ionnan-thaobhach, canar sinn rombas ris. Tha trastain an rombais a' trasnadh aig ceàrn ceart. 'S e parailealogram agus trapesium a th' ann an rombas agus tha e a' sealbhachadh feartan nan cumaidhean ud.
350px|center ’Se cuisean sònraichte de pharailealogram a th’ ann an rombas agus ann an ceart-cheàrnach.
Ceart-cheàrnach
Ma tha parailealogram ionnan-cheàrnach, canar sinn ceart-cheàrnach ris. Tha faid nan trastan co-ionnan agus 's e ceàrn ceart a th' anns gach gob. 'S e parailealogram agus trapesium a th' ann an ceart-cheàrnach agus tha e a' sealbhachadh feartan nan cumaidhean ud.
Ceàrnag
Ma tha rombas ionnan-cheàrnach, no ceart-cheàrnach ionnan-thaobhach, canar sinn ceàrnag ris. 'S e ceart-cheàrnach, rombas, parailealogram agus trapesium a th' ann an ceàrnaig agus tha i a' sealbhachadh feartan nan cumaidhean seo uile. A bharrachd air sin 's e ceithir-cheàrnach riaghailteach a th' innte.
100px|center
Ceithir-cheàrnaich chearclach agus bheantainneach
Ma ghabhas gach gob a' cheithir-cheàrnaich a' lorg air cearcall, 's ann cearclach a tha an ceithir-cheàrnach agus tha feartan eile aige.
Ceàrnan aig goban mu choinneamh
120px|center
Trapesium co-chasach
150px|center 'S e cuisean sònraichte de thrapesium cearclach a th' ann an ceart-cheàrnach agus ceàrnag.
Ceart-cheàrnaich bheantainneach
Tha ceithir-cheàrnach beantainneach ma tha gach taobh dheth na bheantan ris an aon chearcall shnaighte. Ma tha e co-chasach, 's e itealag a th' ann. Tha a dhà de na taobhan a tha dlùth ri chèile co-ionnan agus tha an dà eile den aon fhaid cuideachd. 'S e an loidhne chothromachaidh an trastan as mò. Tha an trastan seo a' dèanamh dà leth air an trastan eile agus tha iad a' trasnadh aig ceàrn ceart.
'S e cuis sònraichte de dh' itealaig a th' ann an rombas agus ceàrnag.
Ceart-cheàrnaich dhà-mheadhanach
Ma tha ceithir-cheàrnach beantainneach agus cearclach tha cuairtchearcall agus cearcall snaighte aige. San fharsaingeachd, chan eil an dà chearcall co-mheadhanach. Nam biodh, b' e ceàrnag a bhiodh ann.
150px|center
Roinn-seòrsa:Cumaidhean
San José del Guaviare
'S e prìomh-bhaile na roinne Guaviare, Coloimbia,  a th'ann San José del Guaviare. Tha e suidhichte air an àirde an ear-dheas na dùthcha faisg air na coilltean-uisge anns an Amazon. Tha àirde meadhanach dhe 175m os cionn ìre na mara aige. 'S e baile le gnàth-shìde theth a th' ann le teodhachd mu 25˚ thar cheann, rè na bliadhna. Cha deach am baile a stèidheachadh ach ann an 1938.
Sluagh a' bhaile
Ged a tha 53,994 nan tàmh anns a' bhaile, chan eil ach 19,131 a' fuireach anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile. Tha fearrann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin. Air adhbharan trioblaidean poiliteagach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail.
Taobh chinnidh, ' s e daoine geala/mestizos a th'ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann an San José del Guaviare. ‘S e Tùsanaich a th’ann an 1.7% agus tha 5.4% dhe daoine le freumhan ann an Afraga. ' S urrainn dhan 82.9% dhe na daoine ann an San José del Guaviare leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, tha fòn aig an taigh aig 21.3% dhe na dachannan.
Fèisean
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an San José del Guaviare. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid chaitligeach a th’ann fhathast,  fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s a tha beairteas cultarail na dùthcha.
Ceanglaichean A-mach
An t-sìde ann an San José del Guaviare
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Coloimbia
Genève (Canton)
'S e roinn (Fraingis: Canton, Gearmailtis: Kanton, Eadailtis: Cantone) anns An Eilbheis a th'ann Genève (IPA: ʒn'ɛv, Beurla: Geneva, Gearmailtis: Genf, Eadailtis: Ginevra). Tha e suidhichte air an àirde an iar na dùthcha, ri taobh na crìochan leis An Fhraing. 'S e Geneva a th'ann prìomh-bhaile na roinne. 'S e Fraingis a tha ga bruidhinn air feadh na roinne, fiù's aig ìre oifigeil. Gabh an roinn sin ris An Eilbheis ann ann 1815. Tha an t-ainm oifigeil na roinne a' ciallachadh Poblachd agus Roinn Ghenève. 'S e an 6mh roinn as motha na h-Eilbheis, a thaobh àireamh-sluaigh.
Eachdraidh
Bhuineadh Genève dhan Poblachd Rhodàinia bho 1802 gu ruige 1810.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Roinnean na h-Eilbheise
Min-bhuidhe
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Biadh
Columbia Bhreatannach
thumbnail|right|250px|Columbia Bhreatannach 'S e aon de na mòr-roinnean Chanèidianach a tha ann an Columbia Bhreatannach. Tha i suidhichte san àirde an iar na dùthcha. Tha Victoria na prìomh-bhaile ach 's e Vancouver am baile as motha a tha ann.
Iomradh
Roinn-seòrsa:Canada
Llanisien
Tha am baile Llanisien ann an Caerdydd, a' Chuimrigh. Tha e 3.4 mi (5.5 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 131.7 mi (212.0 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 16736 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 1779 (10.6%); rugadh 79% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Caerdydd Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Loch Carrann
Is dòcha gu bheil sibh a' lorg a' bhaile Tòrr nan Clàr neo Carrann eile
thumb|Sealladh air Loch Carrann
'S e loch ann an Alba a tha ann an Loch Carrann (Beurla: Loch Carron). 'S e loch-mara a th' ann. Tha e suidhichte air costa Taobh Siar Rois, far a bheil Abhainn Carrann a' sruthadh don Chuan Siar. Tha Loch Dùghaill san iar-thuath dheth.
Tha na bailtean Kirkton, Tòrr nan Clàr is Stromemore suidhichte air taobh an iar-thuath Loch Carrainn. Eadar Achadh an t-Sìthidh is Port an t-Sròim tha an A890 a' ruith air bruach a deas an locha, far a bheil na bailtean Atadal is Aird an Arbha nan laighe cuideachd. Chaidh an rathad a thogail ann an 1979. Tha an rathad-iarrainn Kyle of Lochalsh Line a' dol seachad air taobh deas Loch Carrainn, tha stèiseanan ann an Atadal, Port an t-Sròin, Dùn Creige agus am Ploc.
Arberth
Tha am baile Arberth ann an Sir Benfro, a' Chuimrigh. Tha e 70.7 mi (113.7 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 198.8 mi (319.9 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 2418 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 524 (21.7%); rugadh 69% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sir Benfro Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Narberth
383
Bàsan
Roinn-seòrsa:380an
Liam MacArtair
'S e neach-poileataigs a tha ann an Liam MacArtair BPA (Beurla: Liam McArthur).
Rugadh e ann an Dùn Èideann agus thogadh e ann an Sanndaigh, Arcaibh. Dh'ionnsaich e poileataigs ann an Oilthigh Obar Dheathain agus dh'obair e ann am poileataigs anns a' Bhruiseal agus ann an dàimh poblach. Bha e na neach-chomhairle do Sheumas Uallas mus do thaghadh e mar BhPA airson Arcaibh ann an 2007.
Jaume Aymar i Ragolta
'S e sagart, eachdraiche, eachdraiche ealaine, eadar-theangair agus ollamh a th' ann an Jaume Aymar i Ragolta (Barcelona, 28 an t-Sultain 1957. B' ann ann an 1993 a fhuair Aymar a dhotaireachd ann an eachdraidh an ealaine à Oilthigh Bharcelona. Tha e na ollamh anns na Dàimhean Feallsanachd agus Saidheansan Conaltraidh aig Oilthigh Ramon Llull, far a bheil e a' teagasg eachdraidh, eachdraidh ealaine, eisteadaigeachd, ìomhaigheachd agus cùrsaichean mu na meadhanan airson luchd-teagaisg. Eadar 1998 agus 2005, bha e na dheadhanach san Dàimh Fheallsanachd aig Oilthigh Ramon Llull. Bho 2008 tha Aymar air a bhith na riochdaire air Ràdio Estel (Gàidhlig: Rèidio Rionnag), a tha fo sgàil àrd-easbaigeachd Bharcelona, agus am foillseachan seachdaineil cultarail creideamhach Catalunya Cristiana (Gàidhlig: Catalòinia Chrìosdaidh). Bho 1991 gu ruige 2014 bha e na reachdaire sa pharraist Sant Francesc d'Assís (Gàidhlig: Naomh Prainnseas à Assisi), agus an eaglais Santa Maria (Gàidhlig: Moire Òigh) san aon bhaile. A thaobh rannsachaidh, tha Aymar air iomadh leabhar agus aiste a sgrìobhadh, a bharrachd air taisbeanaidhean - an dà chuid mhaireannach is sealach - a chur air dòigh. B' ann ann an 1994 a stèidhich esan Ràdio Estel (106.6 FM). 'S e ceann-suidhe Fundació Catalunya-Amèrica (Gàidhlig: Fonndas Catalòinia-Aimearaga) a th' ann, a bhrosnaicheas an càirdeas eadar Catalòinia agus Na h-Aimearagan, agus tha e cuideachd na bhall-stèichichidh l'Àmbit d'Investigació i Difusió Maria Corral (Gàidhlig: An Raon Rannsachaidh agus Sgaoileadh Maria Corral). Ann an 2012 bha Aymar ainmeachadh na uchd-leanabh a' bhaile Calonge, ann am Baix Empordà. Aig deireadh a' bhliadhna 2012, fhuair e cliù air sgàth 's gun do dh'fhoillsich e teòiridh iontach a chanadh cha b' ann dìreach à Catalòinia ' s a bha Cristoforo Colombo ach à Calonge. Mar àrd-shagart, tha e daonnan a' searmonadh co-bhall sìtheil eadar gach uile creideamh.
Aitheamh
B’e aitheamh aonad sia troighean, air a chleachdadh gus doimhne uisge a thomhas.
Bóthar Chluanaí
'S e baile ann am Beul Feirste ann an Contae Aontroma a tha ann am Bóthar Chluanaí (Springfield Road).
Jaume Aymar i Ragolta
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Creideamh Roinn-seòrsa:Daoine às an Spàinn Roinn-seòrsa:Daoine à Catalonia
Bóthar Chluanaí
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae Aontroma Roinn-seòrsa:Beul Feirste
Aitheamh
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Tomhaisean Roinn-seòrsa:Aonadan tomhais
Posterstein
‘S e baile uabhasach beag ann an cridhe na Gearmailt a th’ ann am Posterstein. 'S ann à stein (clach) agus an sloinneadh Puster anns a' Ghearmailtis a tha an t-ainm. Chaidh am baile a chlàradh airson a' chiad turas ann an 1191. Eadar 1603 agus 1918 bha Posterstein na phàirt Dhiùcachd Sachsen-Altenburg. Bha an sgrìobhadair Hans Fallada na euslainteach san taigh-caothaich ann seo eadar 1917 agus 1919 an dèidh do charaid marbhadh an an còmhaig-dithis. Tha Posterstein suidhichte aig 250m os cionn ìre na mara ri taobh na h-Aibhne Sprotte, anns an stàit Thüringen, 100km air falbh bho Dresden, 201km bho Bherlin 58km agus 53km bho Leipzig. Tha am baile a' buntainn dhan cheàrn (Gearmailtis: Kreis) Altenburger Land agus tha 427 duine a' fuireach ann.
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Ghearmailt
Na h-Eileanan Chomoro
left|thumb|Cairt: Na h-Eileanan Chomoro
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Dùthchannan Roinn-seòrsa:Afraga Roinn-seòrsa:Afraga an Ear
Oilthigh Ramon Llull
'S e oilthigh prìobhaideach suidhichte ann am Barcelona (Catalòinia), a chaidh a stèidheachadh air 1 am Màrt 1990, a th' ann an Oilthigh Ramon Llull (Catalanais: Universitat Ramon Llull, IPA: uniβəɾsiˈtad rəˈmoɲ ˈʎuʎ). Tha 20,501 oileanaich a' faighinn fhoghlaim san oilthigh seo.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Oilthighean Roinn-seòrsa:An Spàinn Roinn-seòrsa:Catalòinia Roinn-seòrsa:Foghlam
1320
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1320 (MCCCXX).