cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Speactram an t-Solais
right|250px 'S e a h-uile càil as urrainn dhuinn fhaicinn san speactram dealan-mhagnaiteach fhaicsinneach, air neo a h-uile rud aon-chromataigeach san t-solas fhaicsinneach a th' ann speactram an t-solais fhaicsinnich no speactram radharcach. Chan fhaod duine sam bith idir a ràdh na th' ann foir-iomallan nan tonn-fhadan a chì sinn: 's e gu bheil mothachas na sùla a' dol sìos beag air bheag fad nam bliadhnaichean, agus tha gach uile duine eadar-dhealaichte cuideachd. Thuirt Coimisean Eadar-nàiseanta an t-Solais gum biodh lèirsinn an neach-amhairc eadar tonn-fhad san fhalamhachd mu 380 nanomeatair (nm), a chithear mar phurpaidh, agus 780 nm, a chithear mar dhearg. 'S e an speactram faicsinneach a th' anns a' mhòr-chuid dhen uinneag radharcach – sreath dhe tonn-fhadan a ghabhas ri shùigheadh gu math furasta leis an àile. 'S ann ann an roinn sin an speactraim dealan-mhagnaiteach far am bi soillseachadh cumhachd na grèine aig an ìre as àirde air uachdar na talmhainn. Nì tonn-fhadan a tha nas giorra na 380 nm cròn air structar nam moileciuilean organach, ged a shùigheas an t-uisge – an eileamaid as cumanta air an t-shaoghal - an fheadhainn a tha nas fhaide na 720 nm3.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Saidheans
Iain Duncanson
Rugadh e ann am Preastabhaig. Dh'obraich e airson a' BhBC agus cuideachd airson companaidhean ITV mus do thòisich e aig Grampian ann an 1979. Bha Duncanson na phreasantair air North Tonight air Telebhisean Grampian air feadh nan 1980an is nan 1990an.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Craoladairean Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Sioux Falls, Dakota a Deas
'S e Sioux Falls (IPA: /ʃɪˈkɑːgoʊ/)) am baile as motha a tha ann an Dakota a Deas. Bha 174,360 daoine a' fuireach anns a' bhaile ann an 2015. Tha e suidhichte aig 442m os cionn ìre na mara.
Eachdraidh eile
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1856.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Dakota a Deas
Kip Thorne
'S e fiosaigiche, reul-eòlaiche, sgrìobhadair agus reul-fhiosaigiche às na Stàitean Aonaichte a tha ann an Kip Thorne. Tha e ainmeil airson na h-obrach aige mu dheidhinn dàimheachd choitchinn. Bhuannaich e an Duais Nobel ann am Fiosaigs air a son còmhla ri Rainer Weiss agus Barry Barish, agus bha e na neach-comhairle air an fhilm Interstellar anns an robh toll dubh cudromach. Rugadh e ann an Logan, Utah ann an 1940. Bha e na oileanach aig Caltech agus Oilthigh Phrinceton far an do sgrìobh e a thràchdas. Chaidh e na ollamh aig Caltech ann an 1970, agus na ollamh Feynman ann am fiosaigs teòirigeach ann an 1991. O 2009 tha e na ollamh air foghnadh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann am Fiosaigs
Vaila
right|300px
'S e eilean ann an Sealtainn faisg air a' mhòr-thìr an iar a tha ann am Vaila (Lochlannais/Nornais: Valey). Ann an 2011 bha dithis a' fuireach air an eilean.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sealtainn
Leabharlann Nàiseanta na h-Alba
'S e leabharlann nàiseanta ann an Dùn Èideann, Alba a th' ann an Leabharlann Nàiseanta na h-Alba.
Ann an 2016, dh'fhosgail Tasglann nan Dealbhan Gluasadach aig Talla Cheilbhinn ann an Glaschu far am faighear tasglann de dh'fhilmichean.
Eachdraidh
Chaidh an Leabharlann Nàiseanta a stèidheachadh ann an 1925 às dèidh Achd Phàrlamaid. Roimhe sin, b' e Leabharlann an Luchd-Tagraidh (Advocate's Library) an leabharlann a bha aithniche gu laghail mar leabharlann oifigeil. Dh'fhosgladh siud ann an 1689. An uair sin, fo Achd Còrach-lethbhreac (1710), chaidh inbhe 'leabharlann tasgaidh laghail' (legal deposit) le a bhuileachadh air. Tha siud a' ciallachadh gu bheil ceud aige leth-bhreac den a h-uile foillseachadh a thèid a chlò-bhualadh ann am Breatainn a ghabhail mar stòras nàiseanta.
Anns na 1920an, bha cosgaisean an leabharlainn ro mhòr do bhuidheann phrìobhaideach agus chaidh cruinneachaidhean an leabharlainn a chur gu buidheann ùr, Leabharlann Nàiseanta na h-Alba, fo Achd Phàrlamaid. Chuireadh air dòigh an leabharlann ùr le dìleab airgid luach £100,000 o Sir Alasdair Grannd (Alexander Grant) à Farrais.
Bho 1999 nuair a dh'fhosgail Pàrlamaid na h-Alba, tha an Leabharlann maonaichte le Riaghaltas na h-Alba.
Stòrasan
Tha còrr is 7 muillion leabhar, 14 muillion stuthan clò-bhuailte agus 2 mhuillion mapa aig an Leabharlann Nàiseanta. Anns a' chruinneachadh, tha leth-bhreac den Bhìoball Gutenberg, làmh-sgrìobhainn le Alasdair Mac Mhaighstir Alasdair agus litrichean le Charles Darwin.
Cruinneachaidhean Gàidhlig
Tha an cruinneachadh Gàidhlig as motha air an t-saoghail ann. Tha cuid de na leabhraichean Gàidhlig agus leabhraichean mun Ghàidhlig ri fhaighinn an asgaidh air-loidhne. 'S iad na cruinneachaidhean nach eil fo dhlighe-sgrìobhaidh (copyright):
Tha tasglann a' Chomuinn Ghàidhealaich cuideachd aig NLS agus tha pàirt dheth ri fhaicinn air-loidhne. Ged a tha pàirtean den tasglann fo dhlighe-sgrìobhaidh fhathast, faodar fhaicinn an asgaidh air-loidhne:
Gnìomhan-ionnsachaidh
Bidh an NLS a' cur làraich air dòigh anns a bheil stuthan ionnsachaidh air iomadh cuspair. Tha dà làrach le Gàidhlig aca:
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:Leabharlainn Roinn-seòrsa:Dùn Èideann
Clara Ponsatí i Obiols
'S e eaconomaiche agus neach-poileataigs à Catalonia a tha ann an Clara Ponsatí i Obiols.
Tha a-nis i na h-ollamh aig Oilthigh Chill Rìmhinn agus comhairliche do Chomataidh Ionmhas Pàrlamaid na h-Alba.
Poileataigs
Tha i air bòrd-stiùiridh Asamblea Nacional Catalana (Seanadh Nàiseanta Chatalonia) agus chaidh i na Ministear Fhoghlaim na Riaghaltas Chatalonia ann an 2016. Theich i dhan Bheilg an dèidh do dh' Artagail 155 a chur an gnìomh agus leig i a seat suas anns am Faoilleach 2018.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine à Catalonia Roinn-seòrsa:Eaconamaiche
Vementry
right|300px
'S e eilean ann an Sealtainn faisg air a' mhòr-thìr an iar a tha ann am Vementry (Lochlannais/Nornais: Vemunðarey). Ann an 2011 cha robh duine sam bith a' fuireach anns an eilean.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sealtainn
Tonn-fhad
thumb|200px 'S e am meud fiosaigeach a sheallas an t-astar eadar toiseach agus crìoch cuairt slàn tuinn a th' ann an tonn-fhad. Le sin, canar gur e an sgaradh ann an spàs a tha eadar dà àite leis an aon sheòrsa gluasaid a th' ann. Thathar a' riochdachadh an tonn-fhaid leis an litir greugach lambda (λ). Ann an graf, 's urrainnear tonn-fhad a riochdachadh bho àirde gu àirde, ìochdar gu ìochdar, cothrom gu cothrom air neo àite air choireigin eile a tha a' gluasad san aon dòigh.
Aonadan
'S ann air roinnean an t-siostaim mheatraich - mar an nanomeatair agus an micromeatair - a tha meudachadh tonn-fhaid stèidhichte. Mar eisimpleir, 's urrainnear tonn-fhad nan tonn fuaime mheudachadh ann am meatairean, ach 's e na nanomeatairean a tha nas fhasa airson tonn-fhadan rèididheachd dhealan-mhagnaitich, mar rèididheachd ultra-bhìolait agus gathan gamma, a mheudachadh.
A bharrachd air an t-siostam mheatrach, thathar a' cleachdadh nan Ångström, gu h-àraidh ann am speactramscòpadh, air sàilleabh gur e aon Ångstrom a th' anns an astar àbhaisteach eadar atam mòran chriostalan.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Saidheans
Joe FitzPatrick
'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann an Joe FitzPatrick BPA.
Rugadh e ann an Dùn Dè ann an 1967. Bha e na oileanach aig Oilthigh Obar Thatha. Dh'obair e mar fhorsair mus deachd a thaghadh mar BhPA airson Baile Dhùn Dè an Iar ann an 2007 agus chaidh e na Mhinistear airson Gnothachais na Pàrlamaid ann an Riaghaltas na h-Alba ann an 2012. Chaidh e na Mhinistear airson Slàinte Phobaill ann an 2018 ach leig e a dhreuchd dheth ann an 2020 air sgàth bàsan a bha ceangailte ri drugaichean. Tha e na bhall Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba.
Gavin Douglas
B' e bàrd ("makar"), easbaig, agus eadar-theangair Albannach a bh' ann an Gavin Douglas (1474–1522). Dh'eadar-theangaich e an t-Aeneid le Virgil gu Albais ann an 1513 fon thiotal Eneados.
Joe FitzPatrick
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba
Seann-Chaidreachas
thumb|[[Colaiste na h-Alba, ann am Paris ann an 1573. Bha nàiseantachd dùbailte Frangach agus Albannach aig Albannaich a bha a' fuireach anns an Fhraing mar thoradh air an t-Seann-Chaidreachas.]] 'S e caidreachas a chaidh a chruthachadh eadar rìoghachdan na Frainge agus na h-Alba an aghaidh rìoghachd na Sasainn a tha anns an t-Seann-Chaidreachas (Fraingis: Vieille Alliance; Beurla Ghallda: Auld Alliance no Ald Allyance). Chomharraich an caidreachas agus na leudachaidhean aige dàimhean eadar Alba agus an Fraing bho 1295 gu ruige an latha an-diugh.
Ealasaid Nic a' Ghobhainn
'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann an Ealasaid Nic a' Ghobhainn (Beurla: Liz Smith).
Gavin Douglas
Bàrdachd
Bha Douglas a' sgrìobhadh anns a' Bheurla Ghallda. B' esan aon de na "makars" mòra, còmhla ri Robert Henryson, William Dunbar, agus David Lyndsay.
Seann-Chaidreachas
Tha an caidreachas a' faighinn a thùs ann an 1165, nuair a chuir Uilleam Garbh ambasaid gu Louis VII na Fhrainge (Louis VII le Jeune), ach is e a’ chiad chlàr sgrìobhte an cùmhnant a chaidh a shoidhnigeadh ann am Paris air 23mh Dàmhair 1295 eadar riochdairean Jean Baliol agus Philippe IV na Fhrainge (Philippe le Bel). Chaidh a dhaingneachadh air 23mh Gearran 1296 le Pàrlamaid na h-Alba. Tha an caidreachas ag ràdh nan toireadh Sasainn ionnsaigh air aon de na pàirtean, gun toireadh an tè eile ionnsaigh air Sasainn.
Ealasaid Nic a' Ghobhainn
Thogadh i ann an Dùn Èideann agus bha i na h-oileanach aig Oilthigh Dhùn Èideann far an do dh'ionnsaich i eaconamachd agus poileataigs agus dioplòma ann am foghlam. Chaidh i na tidsear gu ruige 1992 nuair an deach i mar rannsaiche a dh'Oilthigh Chambridge. Dh'obair i mar chomhairliche ann an oifis Malcolm Rifkind eadar 1998 agus 2005 agus airson nan Tòraidhean ann an Alba. Chaidh i a thaghadh mar ball liosta airson Alba Mheadhanach agus Fìobh ann an 2007. Ann an 2020 chuir Jackson Carlaw dhan a chaibineat dùbhlanach mar Àrd-chuip i.
Gavin Douglas
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bàird Roinn-seòrsa:Bàird Albannach Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Seann-Chaidreachas
Tùsan
Roinn-seòrsa:Alba Roinn-seòrsa:Eachdraidh na h-Alba
Ealasaid Nic a' Ghobhainn
Spòrs
Chluich i criogaid airson Alba ann an trì mhaidsichean ann an 2001. Bha i na ceannard Comann Criogaid nam Ban gu ruige 2017.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Micheál Ó hAirtnéide
B' e fiaclair agus bàrd Èireannach a bh’ ann an Micheál Ó hAirtnéide (Beurla: Michael Hartnett ), (rugadh 18 Sultain 1941 agus a chaochail 13 Dàmhair 1999 ) na a rinn a chuid obrach ann an Gaeilge agus Beurla.
Sgeul-beatha
Rugadh e ann an Cromadh ann an Siorrachd Luimneach agus chaidh a thogail anns an Caisleán Nua Thiar ann an taigh a shinn-seanmhair air an dùthaich. Thuirt e gun cuala e a sheanmhair a’ bruidhinn Gàidhlig còmhla ri a caraidean san àite sin. Cho luath ‘s a chuir e crìoch air an Teisteanas Fàgail aige, chaidh e air fògradh ann an Lunnainn. Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Èireannach
Charles Thomson Rees Wilson
B' e fiosaigiche à Alba a bha ann an Charles Thomson Rees Wilson.
Tha e ainmeil air sgàth an seòmar neòil, a tha a' lorg mìrean fo-atamach. Bhuannaich e an Duais Nobel ann am Fiosaigs air a shon, còmhla ri Arthur Compton.
Rugadh e ann an Glencorse, faisg air Penicuik. Dh'imrich a mhàthair a Mhanchester leis a teaghlach nuair a chaochail athair. Bha e na oileanach agus dh'obair e aig Oilthigh Chambridge. Ann an 1894 shreap e Bheinn Nibheis far am faca e glòirean agus crùin, seòrsaichean bogha-froise, agus thionnsgail e is chleachd e seòmar neòil ann a dheuchainn-lann ann an Cambridge gan cruthachadh. Chleachd e an seòmar neòil ann an 1911, dealbhan de mhìrean-alpha agus mhìrean-bheata a thogail. Air a chluaineas dh'imrich e a Dhùn Èideann agus Carlops.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann am Fiosaigs
James Maxton
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Buill Pàrlamaid Westminster Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Bernhard Riemann
B' e matamataigear às a' Ghearmailt a bha ann an Georg Friedrich Bernhard Riemann. Tha e ainmeil airson a fhoincsean zeta is a bheachd-barail mu prìomh-àireamhan.
Rugadh is thogadh e ann am Breselenz ann an 1826 is bha e na oileanach aig Oilthigh Ghöttingen. Dh'imrich e do Bherlin is dh'fhoillsich e fo Lejeune Dirichlet. Thill e do Ghöttingen is sgrìobh e a theusais fo Carl Friedrich Gauss. Chaidh e na ollamh ann an 1854 is lean e Dirichlet mar chathraiche ann an 1859, nuair a dh'fhoillsich e aiste mun fhoincsean zeta. Dh'fhàs e tinn ann 1862 is dh'imrich e don Eadailt far an do chaochail e.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt
West Burra
thumb|West Burra
'S e Scalloway Isle eadar Trondra agus East Burra agus eilean ann an Sealtainn a tha ann am West Burra (Lochlannais/Nornais: Barrey).
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sealtainn
Lodainn (roinn-phàrlamaid na h-Alba)
'S e roinn-phàrlamaid na h-Alba a tha ann an Lodainn.
Tha 9 buill roinne-pàrlamaid agus 6 buill liosta aice.
Nikolai Slichenko
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Daoine às an Ruis Roinn-seòrsa:Seinneadairean
Mark McDonald
'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann am Mark McDonald BPA.
Lodainn (roinn-phàrlamaid na h-Alba)
Chruthachadh i ann an 1999 is mhùth a crìochan agus na sgìrean ann an 2011. Ro 2011 bha Dùn Èideann Meadhain, Dùn Èideann an Ear agus Baile nam Feusgan, Dùn Èideann a Tuath agus Lìte, Dùn Èideann Pentlands, Dùn Èideann a Deas, Dùn Èideann an Iar, Baile Dhùn Lèibhe, Baile Iucha agus Lodainn Mheadhanach nan sgìrean anns a' roinn seo. Bu ionann nan crìochan is crìochan nan sgìrean Phàrlamaid Westminster.
Mark McDonald
Rugadh e ann an 1980 ann an Obar Dheathain agus bha e na oileanach aig Oilthigh Dhùn Dè far an do dh'ionnsaich e poileataigs. Dh'obair e mar chuidiche pàrlamaideach mus do thaghadh e mar BhPA airson Ear-Thutah na h-Alba ann an 2011. Chaidh e a thaghadh mar BhPA airson Obar Dheathain Oir Dheathain ann am frith-thaghadh ann an 2013 an dèidh bàs Brian Adam. Chaidh e na mhinistear airson Cùraim-Chloinne agus Bliadhnaichean Tràth san Riaghaltas na h-Alba ann an 2016.
Lodainn (roinn-phàrlamaid na h-Alba)
Tha Kezia Dugdale, ceannard nan Làbaraich, na ball-liosta airson Lodainn.
Mark McDonald
Connspaid
Leig e a dhreuchd mar mhinistear suas san Samhain 2017 agus thug e iomraidh air "dòigh-ghiùlain mhì-iomchaidh". Bha e na bhall Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba ron 16mh dhen Samhain nuair a chaidh e chuir à rèim leis a' phàrtaidh an dèidh casaide ùir. Chaidh a thoirmeasg on Phàrlamaid san Ògmhios 2018.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba Roinn-seòrsa:Obar Dheathain Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba
Lodainn (roinn-phàrlamaid na h-Alba)
Buill Pàrlamaid
Buill liosta:
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba Roinn-seòrsa:Sgìrean Phàrlamaid na h-Alba Roinn-seòrsa:Lodainn
Calbhanaich
Seo an còig bun-bheachdan Chalbhnaich, air ainmeatach às Jean Calvin:
1. Adhnair buileach
Leis a' pheachadh do ar ceud sinnsear, Adhamh agus Eubha, thuit iad o 'n ceud fhìreantachd, o 'n co-chomunn ri Dia, mar sin dh'fhàs iad marbh ann am peacadh, agus truaillidh gu h-iomlan, ann an uile bhuadhaibh an anama, agus ann an uile bhuill an cuirp. Do bhrìgh gu 'm b'iadsan Freumh a chinne-dhaoine uile, bha ciont a' pheacaidh seo air a mheas, agus am bàs ceudna 's a' pheacadh agus anns an nàdur thruaillidh, air iomchar a dh'ionnsuidh an sliochd uile a tha teachd uatha tre ghinealaich ghnàthaichte. O 'n truaillidheachd cheudna seo, leis am bheil sinn gu tur air ar cur o ghleus a chum aon nì maith, air ar dèanamh neo-chomasach maith air bith a choimhlionadh, agus air ar suidheachadh 'n a aghaidh, air ar n-aomadh gu h-iomlan chum an uilc, tha na h-uile peacadh gnìomha a' teachd.
2. Taghadh neo-chùmhnantach
Trid òrduigh Dhé, chum foillseachadh a ghlòire, tha cuid éigin do dhaoinibh, agus do ainglibh, air an roimh-òrduchadh chum na beatha suthain, agus cuid eile air an roimh-òrduchadh chum a' bhàis shìorruidh. Iadsan a ta air an tagh-òrduchadh roimh làimh chum beatha, rinn Dia roimh thoiseach an t-saoghail, do rèir comhairle dhìomhair a ruin shìorruidh, agus neo-chaochlaideich, agus do rèir comhairle dhìomhair agus gean maith a thoile féin, an taghadh ann an Crìosd chum glòire shìorruidh, o a shaor-ghràs agus a ghràdh féin, gun roimh-shealladh air creidimh, no deagh oibre, no air buan-mhaireachduinn ann an aon dhiubh, no air aon nì eile 's a' chreutair, mar chumhachaibh, no mar aobharaibh, 'g a bhrosnachadh chuige so; agus so uile chum cliù a ghràis ghlòrmhoir.
3. So-réite sònraichte
Tha na h-ainglean agus na daoine so a bha air an roimh-thagadh agus air an roimh-òrduchadh mar so, air an comharachadh fa leth, agus gu neo-chaochlaideach, agus tha 'n àireamh cho cinnteach, agus cho sònraichte, 's nach feudar a mheudachadh, no a lughdachadh. Nuair an Tìghearna I^osa Crìosd a chur bàs air ann chrann-cheusaidh, meòmhraich E an roimh-thagadh phobull gu dearbh fhéin seadh.
4. Ghràs éifeachdach
Na daoine sin uile a chaidh a roimh-òrduchadh le Dia chum beatha, agus iadsan a-mhàin, is toil leis 'n a àm òrduichte agus taitneach an gairm gu h-éifeachdach, le 'fhocal agus le a Spiorad, o 'n staid pheacaidh agus bàis anns am bheil iad a thaobh nàduir, chum gràis agus slàinte trid I^osa Crìosd; a' soillseachadh an inntinn, gu nithe Dhé a thuigsinn gu spioradail agus gu slàinteil; a' tabhairt crìdhe cloiche uatha, agus a' tabhairt crìdhe feòla dhoibh; ag ath-nuadhachadh an tòile, agus le a neart uile-chumhachdach a' tabhairt orra socruchadh air an nì a ta màith, agus 'g an tarruing gu h-éifeachdach gu I^osa Crìosd: gidheadh is ann air chor 's gu bheil iad a' teachd gu ro shaor, air dhoibh a bhi air an dèanamh deònach le a ghràs. 'S ann a-mhàin o ghràs saor agus sònraichte Dhé a ta a' ghairm éifeachdach, 's cha 'n ann o ni 's am bith a chunnacas roimh-làimh 's an duine, neach a ta gu h-iomlan air a chur fuidh chùmhachd innte, gus am bheil e, air dha bhi àth-bheothaichte agus àth-nuadhaichte leis an Spiorad Naomh, air a dhèanamh comasach a' ghairm so a fhreagradh, agus an gràs a ta air a thairgseadh agus air ìomchar innte, a dhlùth-ghabhail d' a ionnsuidh féin.
Ciudad Real
’S e baile meadhanach faisg air Toledo ann an cridhe na Spàinne a th’ ann an Ciudad Real (IPA:  θjuˈðað reˈal). Tha e suidhichte aig 628m os cionn ìre na mara, 204km air falbh bho Mhadrid, prìomh-bhaile na Spàinne, agus 583km bho Bharcelona. Tha 74,427 duine a’ fuireach ann an Ciudad Real. A bharrachd air sin, ‘s e prìomh-bhaile na Roinne Ciudad Real a th' ann cuideachd.
Freumhan an ainm
Tha e soilleir gur e dìreach dà fhacal san Spàinntis a th' ann an t-ainm seo: ciudad (Gàidhlig: baile mòr) agus real (Gàidhlig: rìoghail). Bheireadh sin Baile Rìoghail dhuinn sa chànan againne fhèin. Thug an rìgh Alfonso X ainm ùr dhan àite ann an 1255 o chionn's gur robh e a' feuchainn ris an sgìre a thoirt a-mach bho na Ridirean Calatrava. B' e Pozuelo Seco de Don Gil (Gàidhlig: Tobar Thiomram Mhaighstir GhillEasbaig) a bh' ann an t-seann ainm.
Calbhanaich
5. Am bhuan-mhaireachduinn nan naomh
Air an làmh eile, seo an còig bun-bheachdan dh'Arminianaich, air ainmeatach bho Seumas Arminius (Jacobus Arminius):
Ciudad Real
Eachdraidh
Chaidh am baile stèidheachadh ann an 1255 leis an Rìgh Alfonso X mar dhaingneachadh an aghaidh nan Ridirean Calatrava. Shabaideadh iad an aghaidh nam Muslamach agus Riaghaltas na Spàinne aig an aon àm. A dh'aindeoin sin, b' e àite far an robh Crìosdaidhean, Iùdhaich agus Muslamaich nan tàmh ann an sìth ri chèile fad linntean. Dh'aimeachadh Ciudad Real prìomh-bhaile na sgìre La Mancha ann an 1691, rud an tug sin piseach air eaconomaidh a' bhaile. Mar a b’àbhaist san Spàinn, chuireadh ainm a’ bhaile air an roinn nuair a chaidh a stèidheachadh ann an 1833. Cha do thuit am baile dha na reubaltaich Faisisteach ach aig deireadh Cogadh Sìobhalta na Spàinne air 29 am Màrt 1939, trì latha mus do bhuannaich Francisco Franco.
Calbhanaich
5. Am bhuan-mhaireachduinn nan naomh
1. An saor-thoil nan daoine
2. Taghadh chùmhnantach
Ciudad Real
Cruinn-eòlas
A rèir figearan an Riaghaltais, 's e an t-Iuchar a' mhìos as teotha agus 's e am Faoilleach a' mhìos as fhuaire ann an Ciudad Real. Cha tuit ach 402mm de dh'uisge air a' bhaile fad na bliadhna - 701mm nas lugha na Steòrnabhagh(1173) - leis gur e àite uabhasach tioram a th' ann.
Calbhanaich
5. Am bhuan-mhaireachduinn nan naomh
3. So-réite uile-choitcheann
Ciudad Real
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean na Spàinne Roinn-seòrsa:An Spàinn Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Calbhanaich
5. Am bhuan-mhaireachduinn nan naomh
4. Gràs ioma-chumhann
A' Cheannmhor, Earra-Ghàidheal
'S e baile beag faisg air Inbhir Aora air bruthach Loch Fìne mu choinneimh Srath Churr a tha anns A' Cheannmhor (Beurla: Kenmore). Tha carragh-chuimhne do dh'Eòghan MacColla, bàrd a rugadh anns a' Cheannmhor, an sin.
Calbhanaich
5. Am bhuan-mhaireachduinn nan naomh
5. Tuiteam as gràs
Màrtainn Dòmhnallach
Thòisich e obair fear-naidheachd còmhla ris an Inverness Courier agus Oban Times, mus deach e gu roinn na Gàidhlig aig a’ BhBC ann an 1965. An uair sin bha e ’na fhear-deasachaidh naidheachd air a’ phrògram Northbeat, agus ’na fhear-naidheachd na h-Albann aig a’ BhBC aig Westminster nuair a thòisich craoladh Phàrlamaid sna 1970an. Fhuair e am Barron Trophy ann an 2004 airson a obair mar fhear-naidheachd.
Calbhanaich
5. Am bhuan-mhaireachduinn nan naomh
Roinn-seòrsa:Creideamh
A' Cheannmhor, Earra-Ghàidheal
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Màrtainn Dòmhnallach
Sgrìobh e an leabhar, “Skye Camanachd – A Century Remembered”, eachdraidh na camanachd anns an Eilean Sgitheanach.
Robert Henryson
B' e bàrd Albannach, "makar", a bh' ann an Robert Henryson (Meadhan-Albais: Robert Henrysoun). Chan eil fios le cinnt againn cuin a rugadh e, ach bha e beò eadar 1460–1500. Còmhla ri William Dunbar, Gavin Douglas, agus David Lindsay, b' esan aon de na "makars" mòra.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bàird Albannach Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Iona Fyfe
'S e seinneadair à Hunndaidh a tha ann an Iona Fyfe.
Màrtainn Dòmhnallach
Bhàsaich e aig a dhachaigh ann an Inbhir Nis, aois, 78, aig toiseach a’ Ghearrain 2016.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gàidhlig Roinn-seòrsa:Sgitheanaich Dòmhnallach, Màrtainn
B. R. Ambedkar
B' e neach-lagha eaconamaiche, neach-poileataigs agus leasaichear sòisealta às na h-Innseachan a bha ann am Bhimrao Ramji Ambedkar (14 Giblean 1891–6 Dùbhlachd 1956).
Bhrosnaich e Iomairt Budachas Dalit agus rinn e iomairt an aghaidh leth-bhreith shòisealta an aghaidh na Dalits. Thug e taic cuideachd do chòraichean bhoireannach agus luchd-obrach. Bha na chiad Mhinistear Lagh is Ceartas an dèidh do neo-eisimeileachd agus ailtire Bun-stèidh na h-Innseachan. Tha e cuideachd aithnichte leis an ainm Dr. Babasaheb Ambedkar.
Ann an 1956, thòisich e dùsgadh mòr am measg nan Dalits, ag iompachadh 600,000 neach-taic gu Budachas. A-rèir nam Budach Navayana 's e bodhisattva agus am Maitreya a tha ann an Ambedkar.
Ann an 1990, chaidh am Bharat Ratna, an duais shìobhalta as àirde anns na h-Innseachan, a thoirt do dh'Ambedkar an dèidh bàis. Tha dìleab Ambedkar a' toirt a-steach grunn chuimhneachain agus dhealbhan ann an cultar mòr-chòrdte. Thug dìleab Ambedkar mar leasaichear sòisio-poilitigeach buaidh mhòr air na h-Innseachan anns an latha an-diugh. Chaidh Ambedkar a bhòtadh “an t-Innseanach as motha” (the greatest Indian) ann an 2012 le cunntas-bheachd a chuir History TV18 agus CNN IBN air dòigh.
Tha Ambedkar Jayanti (co-là-breith Ambedkar) na fhèis bhliadhnail air a chomharrachadh air 14 Giblean. Chan ann a-mhàin anns na h-Innseachan, mar shaor-là poblach, ach air feadh an t-saoghail a tha e a chomharrachadh. Chomharraich na Dùthchannan Aonaichte Ambedkar Jayanti ann an 2016, 2017 agus 2018.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às na h-Innseachan
Joe Biden
Is e Joe Biden ceann-suidhe nan Stàitean Aonaichte às dèidh dha an taghadh 2020 a bhuannachadh mar an tagraiche Deamocratach agus Kamala Harris na tagraiche airson iar-cheann-suidhe. Air 20mh am Faoilleach, 2021, Latha a' Choisrigidh, chaidh e na 46mh cheann-suidhe na dùthcha.
Rugadh Biden ann an Scranton, Pennsylvania 20mh an t-Samhainn, 1942, agus chaidh a thaghadh don t-Seanadh ann an 1972 airson Delaware. Bha e na iar-cheann-suidhe anns an riaghaltas Bharack Obama bho 2009 gu 2017.
Iona Fyfe
Tha i ainmeil airson seinn ann an Albais. An dèidh do cheum aig a' Chonservatoire Rìoghail na h-Alba, sgaoil i a' chiad EP, East ann an 2016. Bhuannaich i duais airson neach-labhairt Albais òg na bliadhna ann an 2019 agus neach-gnìomh na bliadhna ann an 2020.
Joe Biden
A thaobh poileasaidhean, troimh na bliadhnachan, tha ùidh air a bhith aige ann an dìon na h-àrainneachd, dìon luchd-caitheimh, cunntachalachd riaghaltais, agus eadar-nàiseantachd.
Karl Burman
B' e ailtire agus peantair Eastòinianach/Sobhiatach a rugadh san Ucràin a bh' ann an Karl Burman (Sumy, 17 an Cèitean 1882 - Tallinn, 10 an Cèitean 1965). Bhuinneadh e do theaghlach Bùirdeasach le freumh Gearmailteach Baltach. Bha a bhràthair - Paul Burman - cuideachd na pheantair. Thug e ceum ann an ailtireachd à oilthigh Stroganovka ann am Mosgo agus san Sgoil-ealain Stieglitz ann an Sankt Peterburg. Thathar ag ràdh gur e Burman a' chiad ailtrire a leasaich stoidhl a bha gu dearbh Eastòinianach.
Joe Biden
'S e Caitligeach a th' ann am Biden, agus esan an dara ceann-suidhe Caitligeach às dèidh Kennedy. 'S ann à Èirinn a bha na sinnsearan aige.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Karl Burman
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eastòinia Roinn-seòrsa:An Ucràin Roinn-seòrsa:Aonadh Sobhiat Roinn-seòrsa:Ailtireachd
Iona Fyfe
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil
Danielle Rowley
'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann an Danielle Rowley BP.
'S e nighean Alex Rowley, seann leas-cheannard Pàrtaidh Làbarach na h-Alba a th'innte. Rugadh agus thogadh i ann an Dail Chèith agus dh'ionnsaich i naidheachdas aig Oilthigh Napier. Dh'obair i airson a' charthannais Shelter mus deach i thaghadh mar BhP airson Lodainn Mheadhanach ann an 2017.
Chaidh i na ceannard iomairt airson Richard Leonard san t-Sultain 2017 nuair a sheas e airson ceannardas a' Phàrtaidh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Buill Pàrlamaid Westminster Roinn-seòrsa:Daoine à Alba Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Làbarach na h-Alba
Nithean draoidheachd ann an Harry Potter
Seo liosta de nithean draoidheachd air an cleachdadh san t-sreath sgeòil Harry Potter.
Buinn gheasachd
Ann an Harry Potter and the Order of the Phoenix, tha Hermione Granger a' cruthachadh Ghailleoin fhuadain, sheunta mar dhòigh-chonaltraidh eadar buill Arm Dumbledore. Coltach ri Gailleoin fhìor, gheibhear àireamhan mu oirean nam bonn a tha a' comharrachadh àm is ceann-là san tig iad cruinn còmhla a-rithist; agus atharraichidh iad a rèir ge be dè na h-àireamhan a shuidhicheas Harry Potter air a bhonn fhèin.
Di-shoillsichear (Mùchadair)
Is e Di-shoillsichear inneal a dh'inntrig Albus Dumbledore air choltas lasadair thoitean. Mùchaidh e an solas à tùs solais sam bith airson a bhith a' falach an neach-chleachdaidh.
Cleòca Do-fhaicsinneachd
Is e cleòca a th' ann an cleòca do-fhaicsinneachd a nì an neach-caitheimh do-fhaicsinn. Is ann glè ghann is daor a tha iad an saoghal Harry Potter, ach gabhaidh an snìomh à bèin nan Demiguise, beathaichean draoidheil a tha a' còmhnaidh san fhìor Àird an Ear.
Cuspairean na Samhna
right|thumb|Tha comharra Chuspairean na Samhna na shamhla de na trì nithean draoidheachd uile: an t-Slat, a' Chlach agus an Fhallaing. Is e Cuspairean na Samhna na trì prìomh nithean draoidheachd ann an Harry Potter agus the Deathly Hallows - slat air nach toirear bàrr, clach gus na mairbh a thoirt beò, agus fallaing do-fhaicsinneachd. Ma tha iad air an sealbhachadh le aon neach a-mhàin, theirear gum faigh e buaidh air a' bhàs.
Slat Dhromanach
thumb|418x418px|An t-slat dhromanach Bho linn crochadh nan con, theirear Maide nam Marbh no Slat na Cinneamhain ris an t-Slat Dhromanach, agus is e slat fìor bhuadhach a th' innte, dèante le fiodh-dromain agus le eitean de ghaoisid earball Thestral.
Clach na h-Aiseirigh
Tha Clach na h-Aiseirigh a' toirt cead don t-sealbhaiche luchd-gaoil nach maireann a thoirt beò a-rithist ann an cruth leth-chorporra, agus conaltradh riutha.
West Linga
Is e eilean ann an Sealtainn, faisg air Whalsay, a tha ann am West Linga (Lochlannais/Nornais: Lyngey). Ann an 2011 cha robh duine sam bith a' fuireach anns an eilean.
Nithean draoidheachd ann an Harry Potter
Fallaing Do-fhaicsinneachd
A rèir nan seann-sgeulan, tha cumhachd aig an Fhallaing Do-fhaicsinneachd an neach-caitheimh a dhìon o shùilean an Èig. B' e seo an cuspair Samhna a bhuineadh don bhràthair a b' òige aig nach robh earbsa anns an Eug agus a thug leis an Fhallaing gus falach bhuaithe. Cha do thill gus an robh e aosta is ullamh airson a' bhàis.
West Linga
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sealtainn
Nithean draoidheachd ann an Harry Potter
Glainne nan Nàmh
Is e Glainne nan Nàmh sgàthan a lorgas agus a sheallas don t-sealbhaiche na nàmhaidean aige gu soilleir no mì-shoilleir a rèir dè cho dlùth dha 's a tha iad.
Cairt nan Creachadairean
Is e Cairt nan Creachadairean mapa draoidheachd de Hogwarts air a dhèanamh le Remus Rupin, Peter Pettigrew, Sirius Black agus James Potter (air an robh na far-ainmean "Moony", "Padfoot", agus "Prongs") nuair a bha iad nan sgoilearan aig Hogwarts.
Sgrùdaire Probity
Tha Sgrùdaire Probity a' lorg geasan cleithe is nithean draoidheachd falaichte.
Cuimhnairball
Is e Cuimhnairball cruinne bheag, shoilleir mu mheud marbhail mhòir anns a bheil ceò a thèid dearg nuair a mhothaicheas i gun do dhìochuimhnich an neach-glèidhidh rudeigin. Gu mì-fhortanach, cha sheall i don neach-glèidhidh dè an rud a th'air a dhìochuimhneachadh, mar sin, is ann gun fheum a tha i gu ìre. Chan fhaod sgoilearan an cleachdadh sna deuchainnean oir bhiodh fios aca nan robh iad air freagairt cheàrr a sgrìobhadh.
Rùsgadair
Is e Rùsgadair suathan dearg a tha a' toirt air ionc do-fhaicsinn a nochdadh.
Mothaichear Sgeul-rùin
Bidh am mothaichear seo a' dol na chrith nuair a dh'fhairicheas e rudeigin air a chleith no breugan.
Sgòp-snàgaidh
Is e lorgaire na Sgoile-duibhe a th' ann an Sgòp-snàgaidh.
Gleoc-teaghlaich Weasley
Tha Clann Weasley a' gleidheadh gleoc sònraichte nan dachaigh le naoi spògan, aon do gach ball dhen teaghlach. Canaidh iad an Garadh ris an dachaigh aca. Seach a bhith ag innse na h-uarach, tha an gleoc a' leigeil ris àite no staid gach ball teaghlaich.
Snap Spreadhach
Is e iomairt chairtean do bhuidsichean a th' ann an Snap Spreadhach, far am bi na cairtean a' spreadhadh gu h-obann.
Cairtean Cluiche Fèin-mheasgachaidh
Ann an Chamber of Secrets, bheirear iomradh air paca Chairtean Fèin-mheasgachaidh mar aon de na nithean a' gànrachadh làr an t-seòmair aig Ron sa Gharadh (dachaigh Chann Weasley).
Tàileasg nam Buidsichean
Thathar a' cluich Tàileasg nam Buidsichean le pìosan agus clàr co-ionann ri Tàileasg fhèin. Gheibhear na h-aon riaghailtean ann cuideachd. Bidh na pìosan a' tighinn beò fo gheasachd, agus a' dol am bad a chèile, a' leagail a' phìos eile agus ga shlaodadh far a' chlàir-tàileisg.
Coire
Bithear a' measgachadh 's a' masgadh deochan draoidheachd ann an soithichean draoidheachd ris an canar coirean. Gabhaidh an ceannach aig Bùth nan Coirean ann am Frith-shràid Diagon.
Grand Prix Emilia Romagna 2021
'S e rèis Foirmle a h-Aon a bh' ann an Grand Prix Emilia Romagna 2021 (Formula 1 Pirelli Gran Premio del Made in Italy e dell'Emilia Romagna 2021 gu h-oifigeil), a ghabh àite air 18mh Giblean 2021. 'S e an dàrna rèis de Farpais Foirmle a h-Aon na Cruinne 2021.
Ro-fharpais
Ghabh an t-seisean ro-fharpais àite aig 2f air 17mh Giblean (ÀCC+02:00).
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Grand Prix Emilia Romagna Roinn-seòrsa:Rèisean Foirmle a h-Aon 2021
Combaist
thumb|280px|Combaist
’S e inneal a tha sa chombaist airson na ceithir àirdean a dh’aithneachadh bhon a chéile, agus an àird cheart a dh’amas air turas mara no turas tìre. Tha snàthad mhagnaiteach innte a tha ga treòrachadh fhéin dhan àird a tuath, a’ leantainn loidhnichean magnaiteach na Talmhainn.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Inneal-thomhais
Ångström
thumb|200px 'S e aonad mheudachaidh saidheansail eadar-nàiseanta th' ann an ångström (Samhla saidheansail: Å, IPA: ɔŋstrøm). Tha an t-ångström co-ionnan ri 0.1 nanomeatair no 1 × 10−10 meatair agus 1/6.438,4696 tonn-fhad loidhne dhearg speictreach san speactram sgaoileadh chadmium. 'S àbhaist do luchd-saidheans an t-ångström a chleachdadh airson ataman, fad nam bann ceimigeach, speactram an t-solais agus cumaidhean nan cuairt aonaichte a mheudachadh. Thathar cuideachd ga chleachdadh ann am bith-eòlas structarail. 'S ann às an fhiosaigiche Suaineach Anders Jonas Ångström a tha an t-ainm. Chan eil an t-ångström idir na phàirt den t-Siostam Eadar-nàiseanta nan Aonadan (SI). A dh'aindeoin sin, 's e an t-ångström a chleachdar mar as àbhaist airson astaran no radii atamach agus tonn-fhadan ann an speactramsgòpadh a mheudachadh, bho 1961 a-mach, aig a' char as lugha. Sgrìobhar an samhla Å  mar a leanas: Ctrl+Shift+@+A.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Saidheans Roinn-seòrsa:Eòlas-nàdair Roinn-seòrsa:An t-Suain
Toledo
’S e baile meadhanach faisg air Ciudad Real ann an cridhe na Spàinne a th’ ann an Toledo (IPA: toˈleðo). Tha e suidhichte aig 515m os cionn ìre na mara, 71km air falbh bho Mhadrid, prìomh-bhaile na Spàinne, agus 550km bho Bharcelona. Tha 83,226 duine a’ fuireach ann an Toledo. A bharrachd air sin, ‘s e prìomh-bhaile na Roinne Toledo a th’ann cuideachd.
Freumhan an ainm
B' e Livius a sgrìobh ainm a' bhaile airson a' chiad turais mar Toletum. Bheiereadh sin Toletum → Tollitum, → Tollitu → Tollito, → Tolleto → Tolledo → Toledo. Tha e coltach gur ann à Tholitus (Gàidhlig: cuach-mhullach) ann an Laideann, Chaidh sin arabachadh gu طليطلة (Tulaytulah) agus iùdhachadh gu טולדות (Toldoth).
Eachdraidh
Chaidh am baile a stèidheachadh o chionn linntean leis na Ceiltich. B' e an Ròmanach Marcus Fulvius Nobilior chuir ruaig air na Ceiltich ann an 193 ro Ìosa Crìosd. Thug na h-Arabaich seilbh air Toledo ann an 711 agus b' e àite far an robh Crìosdaidhean, Iùdhaich agus Muslamaich nan tàmh ann an sìth ri chèile fad linntean. Dh' aimeachadh Toldeo prìomh-bhaile na Spàinne an dèidh gun do chuireadh ruaig air na h-Arabaich san 11mh Linn rud an tug sin piseach air eaconomaidh a' bhaile. Chaill e an inbhe seo ann an 1561, nuair a ghluaiseadh am prìomh-bhaile gu Madrid. Mar a b’àbhaist san Spàinn, chuireadh ainm a’ bhaile air an roinn nuair a chaidh a stèidheachadh ann an 1833. Thuit am baile dha na reubaltaich Faisisteach beagan an dèidh an ar-a-maich an aghaidh an Riaghaltais aig toiseach toisichidh Cogadh Sìobhalta na Spàinne ann an 1936. A dh'aindeoin seo, dh'fheuch an Riaghaltas ris a' bhaile fhaighinn air ais. Cuairtich an Arm an Caisteal ann am meadhan a' bhaile agus bha batal mòr fuilteach ann eadar 21 an t-Iuchar agus 26 an t-Sultain 1936. Chaill còrr is 100 duine am beatha san chòmhstri agus bhrosnaich na thachair na Reublataich.
Cruinn-eòlas
A rèir figearan an Riaghlatais, 's e an t-Iuchar a' mhìos as teotha agus 's e am Faoilleach a' mhìos as fhuaire ann an Toledo. Cha tuit ach 342mm de dh'uisge air a' bhaile fad na bliadhna - 831mm nas lugha na Steòrnabhagh(1173) - leis gur e àite uabhasach tioram a th' ann. center|600px
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean na Spàinne Roinn-seòrsa:An Spàinn Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa Roinn-seòrsa:Iùdhachd
Annabelle Ewing
'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann an Annabelle Ewing BPA.
Rugadh i ann an Glaschu ann an 1960. Tha Winnie Ewing, neach-poileataigs agus nàiseantach ainmeil, na màthair. Bha i na h-oileanach aig Oilthigh Ghlaschu far an do dh'ionnsaich i lagh. Dh'obair i mar neach-lagha mus deach a thaghadh mar BhP airson Peairt ann an 2001. Chaill i a seat ann an 2005 ach thaghadh i mar bhall liosta airson Alba Mheadhanach agus Fìobh ann an 2011. Chaidh i na BPA airson Cowdenbeath ann an 2016 agus na Ministear airson Sàbhailteachd Coimhearsnachd agus Cùisean Laghail san Riaghaltas na h-Alba san Cèitean 2016. Chaill i a dreuchd mar mhinistear san Ògmhios 2018. Tha i na ball Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba. Tha a bhràthair, Fearghus Ewing, cuideachd na BhPA.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Whalsay
right|300px
Tha Whalsay (Lochlannais/Nornais: Hvalsøy) ann an taobh an ear Sealtainn. Ann an 2011 bha 1,061 duine a' fuireach air an eilean.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sealtainn
John Buchan
Rugadh e ann am Peairt ann an 1875, mac ministear Eaglais na h-Alba agus thogadh e ann an Cathair Challdainn. Chaidh e gu Oilthigh Ghlaschu agus Oilthigh Oxford agus às dhèidh ceumnachadh fhuair e dreachd mar sheòltaire neo dioplomat ann an Afraga a Deas.
A bharrachd air dioplòmasachd agus poileataigs, 's e ùghdar soirbheachail a bh' ann, gu h-àraid leis an sreath de leabhraichean Richard Hannay, am measg dhiubh The 39 Steps agus Greenmantle.
Chaidh e thaghadh mar BhP airson Oilthighean na h-Alba ann an 1927. Shiubhail e ann an Canada ann an 1940 nuair a bha e na àrd-riaghladair na dùthcha. Chaidh e na àrd-riaghladair ann an 1935 agus, aig an aon àm, Baran Tweedsmuir à Elsfield ann an Siorrachd Oxford.
Bàrdachd
Mhol Ùisdean MacDhiarmaid na dàin a sgrìobh e anns an Albais, mar eisimpleir Fisher Jamie agus The South Countrie.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Albannach
Gealag-bhuachair
ʼS e eun a tha sa ghealag-bhuachair (Beurla: corn bunting; Ainm saidheansail: Emberiza calandra. Bʼàbhaist dha bhith paillt ann an Uibhist agus Barraigh ach tha e air fàs gann le atharrachaidhean ann an dòighean àiteachais.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Eòin
Meatair
thumb|250px 'S e aonad mheudachaidh airson fad a th'ann am meatair (Greugais: μέτρον, a tha a' ciallachadh meud). 'S e an t-astar a thèid an t-solas ann an 1⁄299.792.458 ann an diog. 'S e aonan dhen seachd aonadan bunaiteach Siostam Eadar-nàiseanta (SI) nam Meud a th' ann am meatair cuideachd. Chaidh am meatair a chruthachadh le coimisean eadar-nàiseanta ann an 1791, an dèidh Ar-a-mach na Frainge, air a stèidheachadh air meudachadh comharran na meadhan-loidhne. Ann an 1960, chaidh sin atharrachadh do 1.650.763,73 tonn-fhad san fhalamhachd, eadar ìre 2p10 agus 5d5 airsion ataman kripton 86. Chaidh sin atharrachadh a-rithist ann an 1983 do 1⁄299.792.458 ann an diog, agus 's e a thathar a' cleachdadh an latha na-diugh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Saidheans Roinn-seòrsa:Matamataig Roinn-seòrsa:An Fhraing
Jimmie Tolliver
'S e cleasaiche  agus chluicheadair hocaidh às na Stàitean Aonaichte a tha ann an Jimmie Kirk Tolliver. Rugadh e air 30 an t-Iuchar 1975 ann am Michigan.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba Roinn-seòrsa:Cleasaichean nam film
Helen MacFarlane
B' e neach-aithris, eadar-theangair agus feallsanaiche à Alba a bha ann an Helen MacFarlane. Rugadh i ann an 1818 agus thogadh i ann an Cnoc a' Bharra far an robh muileann-cailleago aig a h-athair. Dh'fhàs am muileann briste ann an 1842. Bha i ann am Vienna ann an 1848 far am faca i an rèabhlaid. Thill i gu Breatainn agus sgrìobh i aistean anns an Democratic Review agus san Red Republican le ainm-brèige "Howard Morton". 'Dh'eadar-theangaich i am Manifesto Comannach le Marx is Engels gu Beurla ann an 1850. Phòs i aig bhiocar ann an Cheshire agus chaochail i ann an 1860.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba Roinn-seòrsa:Feallsanaich Albannach Roinn-seòrsa:Feallsanachd Roinn-seòrsa:poileataigs
Jan Morris
B' e sgrìobhaiche agus neach-aithris à Sasainn a bha ann an Jan Morris.
Rugadh Morris mar James Morris ann an Somerset 2 Dàmhair 1926 agus bha e na sgoilear ann an Oxford agus Lancing. Dh'obraich e airson am Western Daily Press ann am Bristol is chaidh e san Arm nuair a dh'fhrithealaich e mar oifigear fàisneise. An sin dh'ionnsaich e Beurla aig Oilthigh Oxford agus dheasaich e Cherwell. Phòs e Elizabeth Tuckniss ann an 1949.
Dh'obraich e airson The Times, is e ag aithris air Hillary agus Norgay a' sreap Everest, agus airson The Guardian. Dh'fhoillsich e a' chiad leabhar, Coast to Coast ('Cladach gu Cladach') ann an 1956 agus Venice ann an 1960. Fhuair Morris ath-bhuileachadh gnè ann an Casablanca ann an 1974 agus dh'fheum i a bean Elizabeth sgaradh o chèile. Dh'fhuirich iad ann an Llanystumdwy anns a' Chuimrigh agus chaidh iad sa' chom-pàirteachas sìobhalta ann an 2008. Chaochail i ann an 2020.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine à Sasainn Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Sasannach
Amy Callaghan
'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann an Amy Callaghan.
An Dùn Beag
‘S e baile beag a th’ ann an Dùn Beag agus tha e 15m os cionn na mara agus tha e mu 4km air falbh bhon Òban. Bha 610 daoine a’ fuireach anns an Dùn Bheag ann an 2010. Tha aon bhun-sgoil anns an Dùn Bheag, ‘S e Dunbeg Primary School an t-ainm a th’ oirre, agus tha aon sgoil-àirich ann, ‘S e Dunbeg Early Learning and Childcare Centre an t-ainm a th’ oirrese agus bha i stèidhichte ann an 1996.
Amy Callaghan
An dèidh dhi melanoma fhulang nuair a bha ise aois 17 dh'ionnsaich i poileataigs aig Oilthigh Shrath Chluaidh. Bhuannaich i Siorrachd Dhùn Breatainn an Ear bho Jo Swinson ann an 2019. Fhuair i ruith-fala agus chuir i ceithir mìosan san ospadal ann an 2020.
An Dùn Beag
Cuideachd, tha aon eaglais ann, Eaglais Sgìre Dhùn Beag, a chaidh a thogail ann an 1981, faisg air a’ bhun-sgoil. Tha an Dùn Beag na dhachaigh airson Scottish Association for Marine Science (SAMS), aon de na prìomh ionadan eòlas-mara anns an Rìoghachd Aonaichte. Tha an t-ainm “An Dùn Beag” a’ tighinn bho “Dùn Staidhinis” mar a bh’ air a’ bhaile bho thùs, le “dùn” a’ ciallachadh “fortress” anns a' Bheurla, a tha freagarrach on a tha caisteil Dùn Staidhinis anns a’ bhaile. ‘S ann leis na Caimbeulaich a tha an caisteil sin ach chaidh a thogail e anns an 13mh linn mar chathair le Donnchadh MacDhùghaill. A thuilleadh, tha tobht àrd-eaglais ann faisg air Caisteil Dhùn Staidhinis.
Amy Callaghan
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba
An Dùn Beag
O chionn ghoirid, chaidh ceum a thogail bho ceann a' Dhùin Bhig gu Tràigh Gaineamhan, mu 2km a dh'fhaid, agus tha e a’ còrdadh gu mòr le rothaichean agus luchd-coiseachd. Thòisich Parkrun air a' cheum sin cha mhòr 3 bliadhna air ais agus tha sin a’ còrdadh gu mòr leis na daoine ‘sa bhaile cuideachd. Thairis air 2 bhliadhna seo chaidh, chaidh mu 50 taigh ùr a thogail agus tha planaichean ann airson barrachd taighean anns an aithghearrachd. Anns an leasachadh bho chionn goirid, ‘s ann air Sìne MacVicar a chaidh an t-sràid ainmeachadh, “MacVicar Court”, oir bha i na ceannard-sgoile aig Bun-sgoil An Dùin Bhig airson 44 bhliadhna agus thug i a' choimhearsnachd anns an Dùn Bheag ri chèile.
Tha beagan goireasan ann anns a’ bhaile cuideachd: tha bùth baile ann, gruagaire, bùth chuimhneachan ri taobh a' chaisteil, sgoil-àirich phrìobhaideachd agus taigh airson seann daoine.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Christine Jardine
'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann an Christine Jardine.
Bha i na neach-naidheachd agus theagaisg i naidheachdas aig Oilthigh na h-Alba an Iar.
Sheas i airson Gòrdan ann an 2015 agus chaidh a thaghadh ann an 2017 airson Dùn Èideann an Iar. Tha i na neach-labhairt Lib Deamach air Malairt Eadar-nàiseanta, Brexit agus an Ionmhas.
Mykola Khvylovy
B' e bàrd agus sgrìobhadair Ucràineach/Sobhiatach ghabhadh ri co-mhaoineas a bh' ann am Mykola Khvylovy (Ucràinis: Мико́ла Хвильови́й, IPA: mɪˈkɔlɐ xwɪlʲoˈwɪj, fìor ainm: Mykola Hrihorovich Fitilov). Rugadh e ann am Trostianets air 13 an Dùbhlachd 1893 agus chaochail e ann a Kharkiv air 13 an Cèitean 1933. Bhuinneadh e do theaghlach gu math bochd: bha athair na neach-obrachaidh às An Ruis agus bh a mhàthair na neach-teagaisg. Sgrìobhadh e ann an dà stoidhl: fìorachas sòisealach agus impreiseanachd. Rinneadh murt airsan, mar phàirt chomhstrì eadar Comunnaich, ann an 1933.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Ucràineach Roinn-seòrsa:Daoine às an Ucràin Roinn-seòrsa:An Ucràin Roinn-seòrsa:Aonadh Sobhiat
Yell
thumb|Clachan fuadaichte Bouster
'S eilean ann an Sealtainn a tha ann an Yell (Beurla: Yell, Lochlannais/Nornais: Jala). Tha e faisg air Unst agus Fetlar. Ann an 2011 bha 966 duine a' fuireach air an eilean.
Tha taigh-solais air Bagi Stack ann an Yell.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sealtainn
Humza Yousaf
'S e neach-poileataigs à Alba agus a' chiad phrìomh-mhinistear Muslamach a tha ann an Humza Yousaf BPA.
Rugadh e ann an Glaschu ann an 1985. Bha e na oileanach aig Oilthigh Ghlaschu far an do dh'ionnsaich e poileataigs. Dh'obair e mar chuidiche pàrlamaideach mus deach e thaghadh mar BhPA airson Glaschu air an liosta Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba ann an 2011. An dèidh sin dh'fhrithealaich e air na comataidhean airson ceartais agus sgrùdaidh phoblach gu 2012. Chaidh e na BhPA airson Glaschu Pollaig ann an 2016 agus na Mhinistear airson Còmhdhalach agus nan Eilean an dèidh don taghadh. An dèidh sin bha e na Rùnaire airson Ceartais. Bha e na Rùnaire airson Slàinte eadar an taghadh ann an 2021 is nuair a bhuannaich e ceannardas a' phàrtaidh ann an 2023.
Chaidh e na cheannard SNP agus na phrìomh-mhinistear na h-Alba sa' Mhàirt 2023. Cha do ghabh Ceit Fhoirbeis, a bha anns an dàrna àite an dèidh do Mhgr Yousaf ann an taghadh ceannardais, dreuchd mar rùnaire nan cùisean dùthchail is thill i gu na beingean-cùil. Chaidh Seòna Robasdan na leas-phrìomh-mhinistear.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Bigga, Sealtainn
right|300px
'S eilean ann an Sealtainn a tha ann am Bigga (Beurla: Bigga, Lochlannais/Nornais: Bygdey). Ann an 2011 cha robh duine sam bith a' fuireach anns an eilean.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sealtainn
Symon Petliura
B' e saighdear, neach-aithris, neach-poileataigs agus riochdaire dioplòmasach Ucràineach a ghabhadh ri nàiseanteachd a bh' ann an Symon Vasylyovych Petliura (Ucràinis: Си́мон Васи́льович Петлю́ра, Poltava, 22 an Cèitean 1879 - Paris, 25 an Cèitean 1926). Bhuinneadh e do theaghlach bùirdeasach: bha athair na neach-malairt agus b' e nighean manach-sagart (Ucràinis: Ієромонах) a bh' ann a mhàthair. B' e Petliura a bha os cionn Sluagh-phoblachd na h-Ucràine, a mhair bho 1917 gu ruige 1920. Rinneadh murt airsan ann am Paris ann am 1926, air adhbharan poileataigeach.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às an Ucràin Roinn-seòrsa:An Ucràin
Letham, Aonghas
thumb|Ceàrnag nam baile-beag
'S e Letham am baile-beag as motha anns an t-Siorrachd Aonghais.
John Nicolson
'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann an John Nicolson.