cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Manuel María Mallarino
Ceann-suidhe na Dùthcha
Tha e inntinneach gu do thoisich pròiseas feadaralachadh na dùthcha fo Riaghaltas aig Mallarion. Chaidh na stàitean Panama agus Antioquia a chruthachadh agus bha pròiseas cruthachadh na Stàitean Boyacá, Cauca, Cundinamarca, Magdalena, Bolívar agus Santander air dòigh.
An Dèidh a’ Chinneas
An dèidh an dreuchd sin fhàgail, bha e an sàs gu h-àraidh anns na meadhanan agus anns an fhoghlam, ged an d’fhuair e turas eile na Rùnaire na Dùthchannan Cèin ann an 1861 agus dh’fheuch e ris a’ cheannas fhaighinn a-rithist ann an 1872. Sa bhliadhna sin, bha e am measg an fheadhainn a steidhich Acadamaidh Coloimbianach a’ Chànain.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:Poileataigs Roinn-seòrsa:Daoine à Coloimbia
820an
Bha na 820an, sa 9mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 820 is 31 an Dùbhlachd 829.
Roinn-seòrsa:9mh Linn *
Heraclitus à Ephesus
B' e feallsanaiche Greugach a bha ann Heraclitus à Ephesus.
Roinn-seòrsa:Feallsanaich Ghreugach Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Seann-Ghrèig
Llanofer
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sir Fynwy Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
920an
Bha na 920an, sa 10mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 920 is 31 an Dùbhlachd 929.
Roinn-seòrsa:10mh Linn *
Dul
Tha mòran clach snaidhte ann an eaglais, a chaidh a choisrigeadh do Naomh Adhamhnan.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Alba Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Leucippus
Bha Leucippus neo Leukippos (Greugais: Λευκιππος, 5mh Linn RC) na fheallsanaiche Greugach.
San Juan, Puerto Rico
'S e prìomh-bhaile Phorto Rìceo a tha ann an San Juan (IPA: saŋ hwaŋ): Thàinig an t-ainm bhon fhacal Spàinntis San Juan Bautista. Chaidh am baile a stèidheachadh anns a’ bhliadhna 1521, agus mar sin dheth ‘s e am baile as sine a chaidh a stèidheachadh anns na Stàitean Aonaichte.
Ceanglaichean a-mach
thumb|250px|left|Seann bhaile San Juan
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean anns a' Chairibìan Roinn-seòrsa:Greater Antilles Roinn-seòrsa:Bailtean
1799
thumbnail|180px|[[Honoré de Balzac]] MDCCXCIX
Bàsan
Roinn-seòrsa:1790an
Sgìre a Deas
'S e an Sgìre a Deas a tha air aon den dà roinn de sgiobaidhean iomain ann an Alba. Air sgàth 's gu bheil cruinn-eòlas na Gaidhealtachd duilich a thaobh siubhal gu luath is gu furasta, airson adhbharan eachdraidheil chaidh an dùthaich a roinn ann an dà roinn airson co-fharpaisean, leis na sgiobaidhean bhon dà roinn a' coinneachadh a-mhàin anns na cuairtean deireannach de cho-fharpaisean cuaich. Tha Sgìre a Deas a' sìneadh bho Baile a' Chaolais, a' toirt a-steach Latharna is Earra-Ghàidheal agus a' Ghalltachd. Tha e cuideachd a' toirt a-steach sgiobaidhean bho thaobh a-muigh na h-Alba mar Camanachd Lunnainn agus Na Highlanders.
Port Adhair Long Thanh
'S e port-adhair a bhios ann am Port Adhair Long Thanh. Bidh am port-adhair suidhichte san taobh an ear Long Thanh, Dong Nai, Bhiet-Nam.
Sgìre a Deas
A-nis, tha Prìomh-lìg Nàiseanta ann do Iomain ach fodha seo tha lìgean roinneil ann.
Port Adhair Long Thanh
Ceangal a-muigh
Roinn-seòrsa:Bhiet-Nam Roinn-seòrsa:Puirt-adhair
Sgìre a Deas
Roinn-seòrsa:Camanachd
Iain MacNeacail (An Sgiobair)
B' e seinneadair, sgeulaiche agus bàrd a bh' ann an Iain MacNeacail (30 an Dàmhair 1903 - 17 an Cèitean 1999 ) ris an canar An Sgiobair cuideachd.
Beatha
Rugadh e ann an Siadar anns an Eilean Sgitheanach air 30 an Dàmhair 1903. A rèir iomradh a sgrìobh Catrìona NicGumaraid, cha robh e aig muir riamh ach fhuair e an far-ainm is e a' cosg 'deise seòladair' air a’ chiad latha a chaidh e don sgoil. Thòisich e ri bàrdachd nuair a bha e na dheugaire.
Aig àm an Dàrna Chogaidh, chaidh Iain dha na Royal Scots Fusiliers. B' ann aig Coimisean na Coilltearachd a bha e ag obair an uair sin. Dh'fhuirich e anns a’ Chuidreach faisg air Uige còmhla ri a bhean Màiri leis an ochdnar chloinne a bh' aca.
Chaochail e air 17 an Cèitean 1999.
Clàr-leughaidh
Leabhraichean
Ceanglaichean a-muigh
MacNeacail, Iain, an Sgiobair Roinn-seòrsa:Bàird Ghàidhlig Roinn-seòrsa:Gàidheil MacNeacail, Iain, an Sgiobair Roinn-seòrsa:Bàird Baile
Baku
Tha  Baku (Asarbaideanais: Bakı) na phrìomh-bhaile agus am baile as motha ann an Azerbaijan. Tha meadhan a' bhaile le Shirvanshah's Palace agus Maiden Tower dìonta leis an UNESCO.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Àisia Roinn-seòrsa:Àisia an Iar-Dheas Roinn-seòrsa:Asarbaideàn
Bohrium
'S e eileamaid cheimigeach a tha ann am bohrium le samhla Bh agus àireamh atamach 107.
Rinneadh caractarachd ri 11 iosatòpaichean de bohrium. Tha 270Bh, le leth-bheatha 3.8 mionaidean, as seasmhaiche.
Eachdraidh
Ann an 1976 rinn sgioba Yuri Oganessian aig an Co-institiud airson Rannsachadh Niùclasach còig ataman de dh'eileamaid 106, bohrium-262, nuair a bhuail iad biosmat-209 le niùclasan cròmium-54. Ann an 1997 chaidh ainmicheadh air Niels Bohr, fiosaigiche às an Danmhairg.
Cleachdadh
Tha bohrium glè thearc agus chan eil cleachdaidhean ann.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Meatailt Roinn-seòrsa:Eileamaidean Roinn-seòrsa:Meatailtean trastach
Fear-faire (innleadaireachd)
Ann an innleadaireachd sìobhalta, is e fear-faire, a tha ann an neach-obrach a sheasas ri taobh inneal-cladhaidh (digear) ann an aite far a bheil comas aige a fhaicinn gu soilleir am barr a tha an t-inneal a' cladhadh.
Tha a dleasdanas a thoirt steòrnadh ris an fhear a tha air an inneal agus bu sònraichte a chum sùil gheur a mach airson buill is pìoban a bhitheas a' nochdadh anns an "dìg" agus a toirt rabhadh dhan draibhear mu deidhinn.
Roinn-seòrsa:Innleadaireachd
Stòrlann Nàiseanta na Gàidhlig
thumb|300px|right|An Tosgan, Steòrnabhagh, far a bheil an Stòrlann stèidhichte an-dràsda
Tha Stòrlann Nàiseanta na Gàidhlig na buidhinn leasachaidh a tha ag obair an co-phàirteachas le ùghdarrasan ionadail air feadh Alba gus foillseachadh agus sgaoileadh ghoireasan-teagaisg Gàidhlig a cho-òrdanachadh. Chaidh a' bhuidheann a stèidheachadh ann an 1999 agus tha prìomh oifis aice ann an Steòrnabhagh, Eilean Leòdhais.
An t-Alltan
Bi an Stòrlann a' cur air dòigh co-labhairt gach bliadhna do thidsearan Gàidhlig, An t-Alltan. Tha An t-Alltan a’ toirt cothrom do thidsearan Gàidhlig tighinn còmhla, toirt sùil air iomairtean teagaisg agus ionnsachaidh ùra. Bidh shreath de dh’òraidean agus bùthan-obrach ann ceangailte ri goireasan a th’ air ùr nochdadh no a th’ anns a’ bheairt aig an Stòrlann.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Buidhnean Gàidhlig
Betws-y-Coed
Tha am baile Betws-y-Coed ann an Conwy, a' Chuimrigh. Tha e 114.4 mi (184.1 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 189.9 mi (305.6 cilemeatair) bho Lunnainn. Tha Betws-y-Coed suidhichte ann an Eryri, roinn tradaiseanta timcheall air a' bheinn Yr Wyddfa is  pàirc nàiseanta ann an ceann a tuath na Cuimrigh. 'S e sin a' chiad phàirc nàiseanta a chaidh a chur air bhonn anns a' Chuimrigh ann an 1951 agus tha i cho mòr ri  838 mìle ceàrnach (2,170 km2).
A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 542 daoine a' fuireach ans a' bhaile seo, agus bha Cuimris aig 252 (46.5%). Rugadh 59% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Oilthigh Brandeis
'S e oilthigh rannsachaidh prìobhaideach suidhichte ann am Waltham anns Na Stàitean Aonaichte 's a th' ann an Oilthigh Brandeis (Beurla: Brandeis University). Chaidh a stèidheachadh ann an 1948 le làn thaic on choimhearsnachd Iùdhach.
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:Oilthighean anns na Stàitean Aonaichte Roinn-seòrsa:Foghlam
Clì Gàidhlig
B’ e Clì Gàidhlig (a bha air ainmeachadh Comann an Luchd-Ionnsachaidh o thùs ann an 1984) buidheann a tha a' brosnachadh na Gàidhlig a-measg luchd-ionnsachaidh.
Bha iad a' cumail chùrsaichean còmhnaidh tron Alba agus a' foillseachadh an ràitheachan dà-chànanach Cothrom.
B’ e Domhnall Iain Mac an t-Saoir an stiùiriche a bh’ aca fad iomadh bliadhna.
Aig coinneimh shònraichte den bhallrachd air 2016-11-14 chaidh co-dhùnadh a dhèanamh an comunn a dhùnadh sìos, seach nach robh dòigh ann cumail a’ dol an déidh don chomunn maoineachadh bho Bhòrd na Gàidhlig a chall.
Seòladh
Clì Gàidhlig, Seòmraichean 1-4, Taigh Rèile na Gàidhealtachd, Sràid na h-Acadamaidh, Inbhir Nis IV1 1LE, Alba Fòn/Facs: +44 (0) 1463 226710 Post-dealain: cli@cli.org.uk
14 an Lùnastal
'S e 14 an Lùnastal an 226mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (227mh ann am bliadhna-leum). Tha 139 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
thumb|[[Donnchadh I na h-Alba]]
Clì Gàidhlig
Luchd-obrach
Stiùiriche: Domhnall Iain Mac an t-Saoir Rianaire Oifis: Màiri C NicIll'innein Manaidsear Chùrsaichean: Seonag NicAnndrais Rianaire Ùlpan: Mechthild Ghreumach Deasaiche Chothrom: Ruairidh MacIlleathain Aithris CD: Ceiteag NicGriogair, Domhnall MacGhilleathain, Ellen Jack Clàradh CD: Lewis Recordings Clò-bhualadh: J Thompson Colour Printers
Eaglais an t-Slèibh
'S e baile ann an Alba a tha ann an Eaglais an t-Slèibh (Beurla: Muirkirk). Tha e na laighe air Uisge Àir.
14 an Lùnastal
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Clì Gàidhlig
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Gàidhlig
Eaglais an t-Slèibh
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Troigh
Is aonad fad seann nòs a tha anns an troigh. Tha i co-ionnan ri 305mm, ach an cainnt àbhaisteach cleachdar am facal "troigh" a chiall fad (neo doimhnead) "mu deidhinn 0.3m".
Anns a h-aon dòigh cleachdar am facal "òirleach" anns an latha an diugh le ciall de "mu deidhinn 25 mm". Tha seo gu math cumanta air làraich togail. Mar eisimplir, càn gu bheil inneal-cladhaidh a gearradh claise agus am fear-fhaire a dh'innse ris an fhear-innil gu bheil feum aige a dhol beagan nas domhainn "Sìos mu deidhinn sia òirlich".
A bharrachd air sin, tha 6 troighean ann an aitheamh
Roinn-seòrsa:Tomhaisean Roinn-seòrsa:Aonadan tomhais
Brookline, Massachusetts
thumb|right|300px
‘S e baile faisg air Boston air oirthir an ear na Stàitean Aonaichte a th’ ann am Brookline. Tha e suidhichte aig 186m os cionn ìre na mara ri taobh Loch Leverett, 628km air falbh bho Washington, prìomh-bhaile na dùthcha agus 61km bho West Providence. Tha am baile air an àirde an ear Mhassachusetts. Tha 56,166 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile. Rugadh 23.7% thall thairis agus ‘s e daoine le freumhan ann an Aimearaga Laideannach a tha 5.1% is daoine le freumhan ann an Aisia a th’ ann 14%.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean ann am Massachusetts
Tairbeart (feart tìre)
'S e tairbeart — amhach fhearainn eadar dà mhòr-roinn, no eadar dà uisge; mar a tha tairbeart Shueis, (eadar Afraga 's an Àisia); tairbeart Phanama (eadar dà Aimeireaga),amsaa.
Roinn-seòrsa:Tìr-eòlas
Tungstan
'S e eileamaid cheimigeach a tha ann an tungstan le samhla W agus àireamh atamach 74. 'S e meatailt trastach cruaidhe agus dùmhail a tha ann. Tha an t-ainm a' dol às an Suainis tung sten, "clach trom".
Tha còig iosatòpaichean nadarra ann, 182W, 183W, 184W, is 186W (seasmhach) agus 180W, le leth-bheatha de 1018 bliadhna.
Cleachdadh
Cleachdar tungstan carbaid mar sgrìobadan, ann an aloidhean agus ann am bolgannan seann-fhasanta mar fhileamaid.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Meatailt Roinn-seòrsa:Eileamaidean Roinn-seòrsa:Meatailtean trastach
Stèisean Dhrochaid Chàrr
thumb|Stèisean-rèile na Drochaid Chàrr 'S e Stèisean Dhrochaid Chàirr (Beurla:Carrbridge railway station) an stèisean-rèile ann an Drochaid Chàrr. Tha e suidhichte air "Prìomh Loidhne na Gàidhealtachd".
<br style="clear: both;" /> <br style="clear: both;" />
Roinn-seòrsa:trafaig Roinn-seòrsa:Giùlan Roinn-seòrsa:Stèiseanan
230an
Bha na 230an, sa 3mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 230 is 31 an Dùbhlachd 239.
Bliadhnaichean
Roinn-seòrsa:3mh Linn *
Gini Nuadh Phaputhach
'S e dùthaich ann an Roinn a' Chuain Sèimh a tha ann am Gini Nuadh Phaputhach neo Papua Guinea Nuaidh (Tok Pisin: Papua Niugini; Beurla: Papua New Guinea, IPA: ˈpæpjuə njuː ˈgɪni), ainm oifigeil: Independent State of Papua New Guinea. Tha i na laighe anns an ear-dheas a' Chuan Shèimh air an dàrna taobh den Eilean Gini-Nuadh. 'S e tè de na dùthchannan as iol-ghneitheach air feadh an t-saoghail a th’ innte, le còrr as 850 cànanan agus coimhearsnachdan traidiseanta eadar-dhealaichte. Tha dìreach 18% de na daoine a’ fuireach anns na bailtean. 'S e Port Moresby am prìomh-bhaile aice.
Iomraidhean
thumbnail|left|200px|Ruith-bheanntain Ekuti ann am meadhan Gini Nuadh thumbnail|right|150px|Huli Wigman à Gini Nuadh Phaputhach thumbnail|left|200px|Muinntir à Bago-bago, aon de na h-eileanan deas air Gini Nuadh Phaputhach
Roinn-seòrsa:Dùthchannan Roinn-seòrsa:Roinn a' Chuain Shèimh Roinn-seòrsa:Gini Nuadh Phaputhach
Iomall Hajnal
thumb|right|300px|Tha an lìn dhearg aig Hajnal. Nochdaidh na lìntean dubh-ghorma h-àiteachan a' phòsaidh àird an Iar na lìne Hajnal Dealaichidh an Iomall Hajnal an An Roinn-Eòrpa eadar an Cathair Pheadair, an Rùis, agus Trieste, an Eadailt. An 1965, roinn John Hajnal an àite a-steach do dhà h-àite na Roinne-Eòrpa le mùthaidhean samhlachail ann an inbhe a' phòsaidh.
An Iar na iomall seo bha ann rian de pòsaidhean ìsle, anns a bha coimeasach àrd an aois aig a' chiad phòsadh, aig aois chuibheasaich 23 bliadhna no na b' motha airson ban is 26 bliadhna no na b' motha airson fir, bha ann mòran mhnathan a phòs aig a' chiad aig is na b' sine na h-aoisean fichead bliadhna 's a deich is dà fichead bliadhna, còmhla le deich daoine sa' cheud no tuilleadh nach do phòs a-riamh. An Ear an iomaill seo, cha mhòr nach robh coitcheann agus phòsadh daoine mar as trice moch (mus 21 bliadhna airson ban is mus 26 bliadhna airson fir), gu h-àraidh airson ban, agus bha ann mùthadh na b' motha na h-aoise eadar na cèilean.
Diùcachd Anhalt-Köthen
B’ e meanbh-dhùthaich ann an cridhe na Gearmailt a mhair bho 1806 gu ruige 1853 a bh’ anns an Diùcachd Anhalt-Köthen (Gearmailtis: Herzogtum Anhalt-Köthen). Chaidh an Diùcachd a chruthachadh ann an 1807 tro àrdachadh Prionnsa Anhalt-Dessau gu Diùc. Bha Anhalt-Köthen na ball Co-chaidreachas na Rèine bho 1807 gu ruige 1813, nuair a dh' atharraich Napoleon Bonaparte structair phoileataigeach na Gearmailt, a' cur às do dh' Ìmpireachd Naomh na Ròimhe. Chuir Anhalt-Köthen dìreach 700 saighdearan do Fheachdan a' Cho-chaidreachais. B’ e Köthen a bh’ ann prìomh-bhaile na dùthcha. Chaidh Anhalt-Köthen a chur ri Anhalt-Dessau ann an 1853, sia bliadhna an dèidh dhan Diùc Heinrich Askanier bàsachadh gun chlann.
Iomall Hajnal
Chuir an cumadh Eòrpach an Iar srian air torrachas gu trom, gu h-àraidh nuair gun robh e aonaichte le ìre glè ìosal aiseid dìolaine. Thachair casg-gineamhainn tron dàil phòsaidh na b' motha na mùchadh torrachais anna. Bha neo-àbhaisteach fada an tamall mhnà eadar an tòiseachadh a fala-mhìos ris a' bhreith a ciad-ghin, le cuibheas deich bliadhna dheug.
Diùcachd Anhalt-Köthen
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Poileataigs
Iomall Hajnal
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eòlas-sluaigh Roinn-seòrsa:Teaghlach Roinn-seòrsa:Pòsadh
Fulangas Naomh Mata
thumb|Tòiseachadh fonn-duain àireamh 71. Sgrìobh Bach an teacsa às a' Bhioball ann an dearg 'S e Fulangas Naomh Mata (Gearmailtis: Matthäuspassion) pìos-ciùil sgrìobhte le Johann Sebastian Bach ann an 1727 a dh' aithriseas bàs Ìosa mar a chaidh innse leis an t-Soisgeulair Mata anns a' Bhìoball.
'S e obair do chòisir, òranaichean aon-neach, agus foireann-ciùil a th' ann, a bhitheas a' cleachdadh nan ionnsramaidean-ciùil ailt-fhidheall, beus-fhidheall, prò-bheus, duiseal, torm-fheadan, òbo, agus organ.
Tha ceithir àiriathan ann, gach fear airson òranaiche aon-neach difirte.
Ged a tha mòran ga measail a-nise mar a' phìos-ciùil as fheàrr do chòisir a chaidh a sgrìobhadh riamh, bha e air a dhìochuimhneachadh airson mòran bliadhnachan, gus an d' fhuair an ceòl-sgrìobhaiche, Felix Mendelssohn, lorg air ann an 1829.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Ceòl
Là a’ Dèanamh Sgèil Do Là
'S e nobhail le Aonghas Pàdraig Caimbeul a tha ann an Là a’ Dèanamh Sgèil Do Là (2004). Chì sinn teaghlach anns an Eilean Sgitheanach agus duine sònraichte aig a bheil buaidh mhòr air am beatha, ach is ann san àm ri teachd a tha seo, agus lathaichean doirbh, dorcha, a’ tighinn air a’ chinne-daonna. A dh’aindeoin sin, mairidh miann air saorsa, agus faodaidh rudan mìorbhaileach tachairt.
Roinn-seòrsa:nobhailean
Greatna
‘S e baile beag dùthchasail faisg air Inbhir Anainn, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th' ann an Greatna. Tha e suidhichte aig 26m os cionn ìre na mara, air an àirde an ear Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Dhùn Phrìs ro 1975), eadar Dòrnach agus Cathair Luail, ri taobh na h-aibhne Easg. Tha e 247km air falbh bho Obar Dheathain, 122km bho Ghlaschu, 35km bho Dhùn Phrìs agus 107km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. 'S e Beurla a th' ann a’ chiad chànan aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Greatna. Tha Eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas agus turasachd. A bharrachd air sin, tha ionad nam bùithtean, dà thaigh-seinnse, trì taighean-òsda, agus talla a' bhaile ann. Taobh fhoghlaim, tha bun-sgoil ann ach feumar a dhol dhan àrd-sgoil ann an Inbhir Anainn. Ann an 2001 bha 2,705 duine a' fuireach an seo. Tha Gretna Green, baile beag a tha ainmeil airson na bainsean aige, faisg air. Tha sgioba ball-coise aige, an C.B. Greatna.
Freumhan an Ainm
A rèir eòlaichean fhreumh-fhaclachd, tha a coltas ann gur ann à Lochlannais greten (caoineadh) agus seann-Bheurla howe (sloc) tha ainm a' bhaile. Bheireadh sin Sloc a' Chaoinidh dhuinn sa Ghàidhlig. 'S ann gu math pailt 's a tha ainmean-àite Lochlannach ann an iar-dheas na h-Alba, gu h-àraidh nas fhaisge air a' Mhuir agus tha iad uile-làthaireach san sgìre eadar Inbhir Anainn agus Greatna. A bharrachd air sin, chaidh am baile a chlàradh mar Gretenhowe ann an 1576.
Eachdraidh
Chaidh Na Seumasaich seachd air Greatna air an t-seann rathad shuas gu tuath ann an 1746, an dèidh dhaibh Sasainn fhàgail.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Alba Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh Roinn-seòrsa:Siorrachd Dhùn Phrìs Roinn-seòrsa:Na Seumasaich
Feàrnan
thumb| Feàrnan 'S e baile-beag ann an Siorrachd Pheairt is Cheann Rois a tha ann am Feàrnan. 'S e seo na co-chomharran aige: 56° 34′ 30.22″ Tuath agus 4° 4′ 37.09″  Iar.
Pont Grog y Borth
thumb|Pont Grog y Borth 'S e drochaid-chrochaidh eadar an t-eilean Ynys Môn agus tìr-mòr na Cuimrigh a tha ann am Pont Grog y Borth (Beurla: Menai Suspension Bridge). Chaidh an drochaid a dhealbhadh le Thomas Telford agus bha togail na drochaide deiseil ann an 1826.
San Juan
Tha mòran bailtean ann leis an ainm San Juan. Saoil an robh thu a' lorg na leanas?
Pont Grog y Borth
Togail
Mus robh an drochaid deiseil ann an 1826, cha robh ceangal stèidhichte ann eadar an t-eilean is thìr-mòr. Bhathar a' cleachdadh aiseagan tharsaing air an uisge a bha a' sruthadh gu cunnartach ann am Menai Strait. B' e reic crodh an gnìomhachas a bu chudromaiche a bha anns an eilean. Airson an giùlan do na margaidhean air tìr-mòr, fiu 's gu Lunnainn, chaidh an gluasadh don uisge gus snàmh thairis air a' chaolas. Bha sin gu math cunnartach do na beathaichean, bha daonnan feadhainn dhiubh air caill. Bhathar a' faighneachd den innleadair Thomas Telford, suirbhidh a dhèanamh gus rathad a thogail eadar Lunnainn is Caergybi, an t-àite as faisge do dh'Èirinn agus aon de na prìomh puirt-mara airson aiseagan gu Baile Átha Cliath. Bha Telford a' moladh drochaid a thogail thairis air Menai Strait bho àite faisg air Bangor air tìr-mhòr chun a' bhaile Porthaethwy (a tha aithnichte an-diugh mar Menai Bridge) air Ynys Môn.
San Juan
Сан Хуан (Аргентина)
Pont Grog y Borth
Togail
Air sgath 's na bruachan arda agus sruthadh luath an uisge anns a' chaolas bhiodh e gu math doirbh cidhe a thogail no stacan a chur gu sàbhailte anns a' ghainmhich ghluasadaich air bonn na mara. Fiu 's ma dh'fhaodadh sin a dhèanamh bhiodh iad nan cnapan-starra do na bàtaichean. B' fheadar an drochaid a bhith àrd gu leòr airson na bàtaichean-siùil. Mar sin mhol Telford drochaid crochaidh a thogail agus dh'aontaich am Pàrlamaid ris na beachdan aige.
Thòisich togail na drochaide a rèir nam planaichean Telford ann an 1819 le dà thùr air gach taobh den chaolas. Chaidh a thogail le clach-aoil à Penmon agus bha iad fosgailte nam broinn le ballachan-croise annta. An uair sin chuireadh sia slabhraidhean deug rithe, gach tè diubh air a dèanamh le 935 crann-druididh iarann a bha làidir gu leòr gus cuideam ruigheachd de  176 meatair (577 troigh) a chumail. Gus meirgeachadh a sheachnadh eadar cruthachadh is cleachdadh chaidh an iarann a chur ann an ola-fhrois-lìn agus a phainnteadh an uair sin. Bha gach slabhraidh mu 522.3 meatair (1,714 troigh) a dh'fhad is cho trom ri 121 tunna. Bha neart-chrochaidh aca air a mheasach air 2,016 tunna. Chaidh an drochaid fhosglachd 30 am Faoilleach 1826.
Eachdraidh an dèidh sin
left|thumb|An drochaid air am peantadh san 2005 Cha robh an rathad ach 24 troigh a leud agus gun cheanglaichean gus an rìghneachadh. Dh'fhàs e soilleir ann an ùine goirid nach robh an drochaid sàbhailte gu leòr nan robh gaoith làidir ann. Chaidh barr an rathaid a neartachadh ann an 1840 le W. A. Provis agus ann an 1893, chaidh barr fiodhach na drochaid ath-nuadhachadh le barr stàilinn dealbhaichte le Sir Benjamin Baker. Thairis air na bliadhnaichean dh'fhàs e soilleir gun robh crìoch cuideam de 4.5 tunna na trioblaid mòr don gnìomhachas-giùlain a bha a sìor-fhàs. Ann an 1938 chuireadh slabhraidh stàilinn rithe an àite an seann fheadhainn à iarann gun a bhith a' dùnadh na drochaide.
Ann an 1999 chaidh an drochaid a dhùnadh fad mìos gus barr an rathaid ath-nuadhachadh a-rithist agus na structaran a neartachadh, mar sin b' fheudar an trafaig a dhol thairis air an Britannia Bridge faisg air làimh.
San 28mh an Gearran 2005 chuireadh an drochaid air liosta nan tagraichean mar Làrach Dhualchas na Cruinne UNESCO. Aig an dearbh latha chaidh aon taobh den rathad a dhùnadh fad sia miosan airson am peant ath-nuadhachadh. Ged a rinneadh beagan ath-nuadhachaidh gach bliadhna, b' e sin a' chiad ath-nuadhachadh riantanach fad 65 bliadhna. Aig an àm seo bha cothrom ann dol thairis air gu tìr-mhòr sa mhadainn agus air ais do Ynys Môn feasgar. Chaidh an dà thaobh den drochaid fhosgladh a-rithist san 11ad an Dùbhlachd 2005 nuair a bha an obair deiseil.
Cuairteachadh
Fon drochaid tha an t-slighe Anglesey Coastal Path  a' dol seachad. Tha clach-chuimhneachain air an drochaid san taobh Ynys Môn airson cuimhne a toirt do na h-ìobairtich mòr-thubaist Aberfan san  21ad an Dàmhair 1966, far an robh ionad-copaidh na mèinne ann a' sleamhnachadh sìos. Chaidh 116 clann is 28 inbhich a mharbhadh.
An drochaid anns a' chultair
thumb|Dealbh na drochaide air truinnsear anns na 1840an. thumb|Pont Grog y Borth san fheasgar 'S e Menai Bridge am baile as faisge air an drochaid. Nochdaidh dealbh na drochaide ann am meadhan tùir is feansaichean air cùl bonn £1 ann an 2005. Chaidh am bonn a dhealbhachadh Edwins Ellis.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Ailtireachd Roinn-seòrsa:A' Chuimrigh
Da Lat
Tha Port Adhair Lien Khuong faisg air a' bhaile. thumb|left|200px|Đà Lạt
Roinn-seòrsa:Bhiet-Nam
Hispaniola
thumb|340px|Mapa Hispaniola 'S e an dàrna eilean as motha anns na h-Antilles a tha ann an Hispaniola. Tha e suidhichte anns na Greater Antilles eadar Cùba (san iar) agus Puerto Rico (san ear). Tha an t-eilean cho farsaing ri 76,480 cilemeatair cearnagach agus tha 17,423,000 duine a’ fuireach an seo.
Irpin (Kyivska Oblast)
'S e baile meadhanach suidhichte eadar Kyiv agus Bucha anns An Ucràin a th' ann an Irpin (Ucràinis: Ірпі́нь). Tha e suidhichte ann an ceann a tuath na dùthcha, ri taobh na h-Aibhne Bucha, san roinn Kyivska Oblast. Tha 62,456 duine a' fuireach ann.
Eachdraidh
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1899, nuair a thogadh rathad-iarainn tron sgìre. Ann an 1991, thàinig Irpin gu bhith na phàirt de nàisean neo-eisimeileach na h-Ucràine. Aig àm ionnsaigh na Ruise air an Ucràin ann an 2022, bha Irpin na làrach far an robh sabaid chruaidh ann is na Ruiseanaich a' dèanamh air Kyiv. Thug feachdan na Ruis seilbh air Port-adhair Hostomel gu tuath air a' bhaile gus gluasad air adhart gu deas, timcheall air Kyiv. Chaidh am baile a bhomadh le feachdan Ruiseanach fhad 's a b' urrainn dha na h-Ucràinich iomadh feachd a bha a' feuchainn ri dhol a-steach dhan bhaile. A rèir Human Rights Watch, air 6 am Màrt 2022, bhomaig feachdan na Ruis crois-rathaid air rathad ann an Irpin a bha air a chleachdadh le sìobhaltaich is ias a' teiche. Air 24 am Màrt 2022, ghlac Feachdan Armaichte na h-Ucràine 40% den bhaile a-rithist bho fheachdan na Ruis. An uair sin, air 28 am Màrt, thuirt am Probhaist Oleksandr Markushkin gun deach am baile a shaorathadh gu dearbh le feachdan Ucràineach. Chaill mu 300 sìobhaltaich agus 50 saighdear Ucràineach am beatha.
Hispaniola
Ràinig Christopher Columbus an eilean air 5 an Dùbhlachd, 1493.
Cliaman
Teisteanas
Roinn-seòrsa:Eachdraidh na h-Alba
Irpin (Kyivska Oblast)
Eòlas-sluaigh
A rèir a' Chunntais-shluaigh a rinneadh ann an 2001, 's e Ucràinis a tha a' mhòr-chuid nan daoine ann an Irpin a' bruidhinn (84.81%), ged a tha mion-chuid ann le Ruisis cuideachd (14.48%).
Hispaniola
Roinn-seòrsa:An Roinn Charaibeach Roinn-seòrsa:Greater Antilles
Irpin (Kyivska Oblast)
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Ucràin Roinn-seòrsa:Bailtean anns An Ucràin
Baile Mheadhain
'S e baile beag ann an ear-thuath na h-Alba a tha ann am  Baile Mheadhain  (Beurla: Balmedie). .
Tha e ann an Comhairle Shiorrachd Obar Dheathain (Siorrachd Obar Dheathain ro 1975). Tha e mu 8 mìltean (13 km) san àird a tuath air Obar Dheathain.
Ann an 2001 bha 1,653 duine a' fuireach an seo.
Giùlan
Tha e na laighe air an A90.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Siorrachd Obar Dheathain Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Obar Dheathain
Liosta nan dùthchannan a rèir LTD (CCC)
Seo an liosta nan dùthchannan a rèir LTD (Co-ionnannachd comais-cheannachd)
Claude Simon
B' e sgrìobhadair Frangach a bha ann an Claude Simon. Rugadh e ann an Antananarivo (Madagascar), ann an 1913 agus chaochail e ann am Paris (An Fhraing) ann an 2005. Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Litreachas anns a' bhliadhna 1985.
Liosta nan dùthchannan a rèir LTD (CCC)
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Poileataigs Roinn-seòrsa:Eaconomachd
Claude Simon
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Frangach Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Litreachas Roinn-seòrsa:Daoine às an Fhraing
Baile Dhunlèibhe (sgìre Phàrlamaid Westminster)
'S e sgìre Phàrlamaid Westminster a tha ann am Baile Dhunlèibhe (Beurla: Livingston).
Chaidh a cruthachadh ann an 1983 o Lodainn an Iar agus pàirtean de Lodainn Mheadhanach. Bha Robin Cook am BP airson na sgìre seo mus do chaochail e ann an 2005.
Tha Baile Dhunlèibhe fhèin agus Broxburn anns a' sgìre seo. Tha i ann an crìch ri Gleann Iucha agus An Eaglais Bhreac an Ear, Dùn Èideann an Iar, Dùn Èideann an Iar-Dheas, Siorrachd Dhùn Phris, Dail Chluaidh agus Srath Thuaidh, Lannraig agus Hamilton an Ear agus An t-Àrd-Ruigh agus Shotts.
Sgùrr Bàn
'S e beinn ann an Achadh an Iasgair air a’ Ghàidhealtachd a th’ ann an Sgùrr Bàn. Tha e suidhichte ann an àite glè iomallach eadar Dùn Dòmhnaill agus Loch Ma-ruibhe. Tha e 989m de dh'àirde, agus 's e Beinn Rothaich a th' ann. 'S e clach-ghràin a tha a' dèanamh na beinne seo, agus chithear coltas geal na beinne gu soilleir air a' mhullach.
Mar as trice bithear ga streap bhon bhothan aig Seanbhail, far am bi a' mhòr-chuid de dhaoine a' cur seachad na h-oidhche roimhe agus às dèidh. Dh'fhaodadh toiseach an latha a bhith doirbh le faighinn thairis air an abhainn faisg air a' bhothan. Mar as trice bithear ga cheangal le Beinn a' Chlaidheimh, ach dh'fhaodadh cuideachd dol suas aig Allt Loch a' Bhrisidh eadar an dà bheinn. Dh'fhaodadh a ceangal leis na Beanntan Rothaich eile, Mullach Coire Mhic Fhearchair agus Beinn Tarsuinn. Bidh cuid a' ceangal nam beann air taobh eile a' Ghlinne riutha, A' Mhaighdean agus Ruadh Stac Mòr, agus canar The Fisherfield Six ris a' chuairt fhada seo.
Bhon mhullach gheibhear seallaidhean air leth air Achadh an Iasgair, An Teallach agus Na Fanaichean.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
1600an
Is dòcha gu bheil thu a' lorg na 17mh Linn
Bha na 1600an san 17mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 1600 is 31 an Dùbhlachd 1609. 'S e an dàrna deich-bliadhna den linn.
Roinn-seòrsa:17mh linn *
Each-aibhne
S'e each-aibhne neo capall-abhainn (Beurla: "hippopotamus"; "hippo"), (Hippopotamus amphibius a Greugais ‘ιπποπόταμος (hippopotamos, hippos a' ciallachadh "each" agus potamos a' ciallachadh "abhainn")) na mhamal, mar muc mhòr, a tha a' fuireach sna h-aibhnichean ann an Afraga. Ged a tha iad a' coimhead snog, tha eich-aibhne gu math cunnartach - marbhaidh iad àireamh-shluaigh mòr gach bliadhna, àireamh fada nas motha na an cearban neo crogall.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Each-aibhne Roinn-seòrsa:Mamalan
Bro Garmon
Tha am baile Bro Garmon ann an Conwy, a' Chuimrigh. Tha e 114.5 mi (184.3 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 188.8 mi (303.8 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 635 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 372 (58.6%); rugadh 68% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Conwy Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
601
Bàsan
Roinn-seòrsa:600an
Leigiun
B'e leigiun buidheann de mile daoine, gu h-àraid ann an arm Ròmanach.
Anns a' Bhioball Nuair a chuir Iosa na deamhanann a-mach, thubhairt iad gur e "Leigiun" an t-ainm oirre.
Roinn-seòrsa:Cogadh Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Matharn
Tha am baile Matharn ann an Sir Fynwy, a' Chuimrigh. Tha e 22.9 mi (36.9 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 110.2 mi (177.4 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 1039 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 96 (9.2%); rugadh 49% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sir Fynwy Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
430an
Bha na 430an, sa 5mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 430 is 31 an Dùbhlachd 439.
Bliadhnaichean
Roinn-seòrsa:5mh Linn *
330an
Bha na 330an, sa 4mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 330 is 31 an Dùbhlachd 339.
Bliadhnaichean
Roinn-seòrsa:4mh Linn *
Johann Sebastian Bach
'S e cumadair-ciùil Gearmailteach a bh' ann an Johann Sebastian Bach. Rugadh e ann an Eisenach air am 21mh latha den Mhàrt, 1685, ann an teaghlach làn luchd-ciùil. Sgrìobh e a chuid mhòr den cheòl aige airson na h-eaglaise ach chan eil sgeul air mòran dhiubh. A bharrachd air sin sgrìobh e ceòl airson na h-ionnsramaidean fìdheall, beus-fhìdheall, organ, cruit-chòrda agus clabhchòrd. Airson orcastra, mar eisimpleir, tha e na ùghdar de na sia concerti ainmeil Brandenburg. Phòs è dà thuras agus bha mu fhichead chlann aige - le feadhainn aca nan neach-ciùil cuideachd. Bhàsaich e air an 28mh latha den t-Iuchar 1750 ann an Leipzig. Ged a bhàsaich e mun cuairt air dà cheud 'sa caogad bliadhna tha an ceòl aige cho cumhachdach agus coiteanta 'san latha an-diugh 'sa bha e a-riamh. Cha robh e ro ainmeil nuair a bha e beò ach 's e aon de na ùghdaran ciùil as iomraiteach san t-saoghal a th' ann a-nis.
Saint Paul, Minnesota
Tha Saint Paul na phrìomh-bhaile ann an Minnesota sna Stàitean Aonaichte. Bha 285,068 daoine a' fuireach anns a' bhaile ann an 2010. Tha e suidhichte aig 214m os cionn ìre na mara. 'S ann ann an Saint Paul 's a tha Oilthigh Minnesota suidhichte.
Johann Sebastian Bach
Dealbhan
Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt
Saint Paul, Minnesota
Eachdraidh eile
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1854.
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean ann am Minnesota
Clàr pillteach
'S e siostam airson nan eileamaidean ceimigeach a chur air dòigh a tha ann an clàr pillteach no clàr nan eileamaidean.
'S e ùinean a tha ann an sreathan a' chlàir agus buidheannan a tha anns na colbhan. Tha an clàr seo cuideachail air sgàth 's gu bheil na feartan de aon eileamaid coltach ri na feartan eile anns an aon bhuidheann, mar eisimpleir na haloideanan, na gasaichean uasal, na meatailtean alcalaidh agus na meatailtean talmhaidh alcaileach. Àireamhaichear na buidheannan bho 1, na meatailtean alcalaidh, do 18, na gasaichean uasal. Tha an t-siostam seo a' cur an aite nan siostam neo-chòrdail Eòrpaich agus Aimeirigeanaich.
Cudromach cuideachd a tha na blocan san clàr. Tha buidheannan 1, 2 agus 18 sam bloca-s, 13 do 17 sam bloca-p, scandium, itrium agus buidheannan 4 do 12, na meatailtean trastach, sam bloca-d agus an t-sreath nan lantanach is an t-sreath nan actanach sam bloca-f.
Abidjan
thumb|left|250px|Abidjan Is e prìomh-bhaile Côte d'Ivoire a tha ann an Abidjan.
Clàr pillteach
Eachdraidh
Ann an 1869 dh'fhoillsich Dmitri Mendeleev a' chiad chlàr pillteach. Rinn e dà rud cudromach: chuir e beàrnan sa clàr agus bhris e an òrdugh cruaidh an tomaid atamach, mar eisimpleir le telurium agus aidhodain, far an robh an eileamaid mì-choltach ri na h-eileamaidean eile san aon bhuidheann. Leis a' dhòigh seo b' urrainn dha na feartan de ghailium agus ghearmainium a ro-innse.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ceimigeachd Roinn-seòrsa:Eileamaidean
Entrena
'S e baile beag anns an Spàinn a tha ann an Entrena. Tha e suidhichte anns a' cheàrn La Rioja air àird an ear-thuath na Spàinne. Tha 1493 duine a' fuireach an-seo.
Abidjan
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Afraga
Albacete (provincia)
'S e provincia na Spàinne a tha ann an Albacete (IPA: alβaˈθete). Tha e na laighe ann an Castilla-La Mancha, ann an ceann a deas na dùthcha. 'S e Albacete a tha na phrìomh-bhaile. Chaidh an roinn a chruthachadh ann an 1833 le Javier de Burgos, a bha na Rùnaire na Stàite agus Leasachaidh aig an àm. B' e an siostam-riaghalaidh iondail na Frainge a chleachd e mar mhodal. Chuireadh a-steach Coimhearsnachd fèin-riaghlaidh Chastilla la Mancha i ann an 1978, nuair a sgrìobhadh Bun-reachd ùr. Sìnidh Albacete fad 14,918km² agus tha 402,318 duine a' fuireach ann. Le sin, 's e an 9mh roinn as motha na Spàinne a thaobh talmhainn agus an 35mh a thaobh àireimh-sluaigh. Tha crìochain aice le Alacant, Almería, Ciudad Real, Cuenca, Granada, Jaén, Murcia agus València. 'S e dìreach Spàinntis a tha ga bruidhinn an seo.
Freumhan an ainm
Tha e coltach gur ann à الباسيتي (Al-Basit) ann an Arabais a tha an t-ainm, a tha a' ciallachadh làn no rèidh. Tha cruth na tìre a' gabhail ri seo. Tha fuaimneachadh an ainm air atharrachadh fad nan linntean: tha an connrag s air atharrachadh gu θ, rud a tha a' tachairt daonnan sa chànan sin. Mar a b’àbhaist san Spàinn, b’ e dìreach ainm a’ bhaile a bu motha sa sgìre a chuireadh air an roinn.
Fèith nan Ceann
thumb|Fèith nan Ceann 'S e clachan ann an Siorrachd Pheairt is Cheann Rois a tha ann am Fèith nan Ceann (Beurla: Finegand). 'S e seo na co-chomharran aige: 56° 46′ 39.36″ Tuath agus 3° 24′ 32.15″ Iar.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Vaduz
Tha  Vaduz  na phrìomh-bhaile ann an Liechtenstein. Tha Vaduz 77km air falbh bho Zürich (An Eilbheis), 627km bhon An Roimh (An Eadailt), 527km bho Vienna (An Ostair) agus 660km bho Bherlin A' Ghearmailt).
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Prìomh-Bhailtean na Roinn Eorpa Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa Roinn-seòrsa:Liechtenstein Roinn-seòrsa:Bailtean
602
602
Bàsan
Roinn-seòrsa:600an
Nead
Ma tha thu a' lorg a' bhaile, faic An Nead thumb|Nead le uighean 'S e nead a tha an t-àite anns am bi eòin a' breith nan uighean. Gu h-àbhaisteach, nithear le meangan, bioran, iteagan ⁊c. Nithear le clachan, feur ⁊c cuideachd.
Dealbhan
Roinn-seòrsa:Eòin
15 an Lùnastal
'S e 15 an Lùnastal an 227mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (228mh ann am bliadhna-leum). Tha 138 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
thumb|Àrdachadh Mhoire le Tiziano Vecelli
Pasadena
'S e baile mòr air an àirde an iar Nan Stàitean Aonaichte a th’ ann am Pasadena (IPA: ˈpæsəˈdiːnə). 'S ann à facal an Chippewa a tha a' ciallachadh Crùn a' Ghlinne 's a tha an t-ainm. B' e Tùsanaich Hahamog-na a bha nan tàma an seo fad linntean. 'S e Rancho San Pascual (Gàidhlig: Oighreachd an Naoimh Phascail) an t-seann ainm Spàinntis a bha aige o shean. Tha e suidhichte aig 263m os cionn ìre na mara, anns an stàit Calafòrnia, air iomall Los Angeles. Tha am baile 1,843km air falbh bho Washington, D.C. (Prìomh-bhaile na dùthcha), 616km bho San Francisco, 2,967km bho Chicago agus 2,923km bho St. Louis. Tha 137,122 duine a' fuireach anns a’ bhaile. Chaidh Steingrímur Hermannsson dhan oilthigh an seo. 'S ann ann am Pasadena 's a tha ionad rannsachaidh NASA.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Calafòrnia
Pontifícia Universidade Católica de Minas Gerais
'S e Pontifícia Universidade Católica de Minas Gerais (PUC-MG), stèidhichte ann an 1958, an t-oilthigh as motha ann am Belo Horizonte, Minas Gerais (Braisil).
Ceanglaichean a-mach
Pontifícia Universidade Católica de Minas Gerais Roinn-seòrsa:Braisil
Richmond, Virginia
'S e Richmond prìomh-bhaile Bhirginia. Anns a’ bhliadhna 2012 bha 208,833 duine a’ fuireach an seo. Tha e suidhichte aig 45.7m os cionn ìre na mara.
Eachdraidh
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1607.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Virginia
1610an
Bha na 1610an san 17mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 1610 is 31 an Dùbhlachd 1619. 'S e an dàrna deich-bliadhna den linn.
Roinn-seòrsa:17mh linn *
Iain Mac an Sporain
Tha an Dr Iain Mac an Sporain (Beurla John Purser) (1942) ʼna sgrìobhadair, sgrìobhaiche-ciùil agus neach-rannsachaidh ciùil. Rugadh e ann an Glaschu ann an 1942, agus tha e aʼ fuireach a-nis air an Droighnean faisg air Ealaghol san Eilean Sgitheanach far a bheil tuathanas aige.
An leabhar Scotland's Music, (1992 le tionndadh nuadh ann an 2007) a sgrìobh e, tha e ʼna leabhar-eòlais cudromach air eachdraidh aʼ chiùil bho Linn an Umha chun an latha an-diugh. Lean e air sin le sreath de 30 phrògraman air BBC Radio Scotland fon aon ainm.
Thug e seachad Òraid an t-Sabhail aig Sabhal Mòr Ostaig ann an 1994. Rinn e cùrsa aig aʼ cholaiste bho 1999 gu 2001 agus ionnsaich e aʼ Ghàidhlig gu fileantachd. Bʼ esan aʼ chiad stiùiriche air aʼ cheum BA Gàidhlig agus Ceòl aig Sabhal Mòr Ostaig.
Ceanglaichean a-mach
Mac an Sporain, Iain Roinn-seòrsa:Òraidichean an t-Sabhail Roinn-seòrsa:Sabhal Mòr Ostaig
530an
Bha na 530an, sa 6mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 530 is 31 an Dùbhlachd 539.
Bliadhnaichean
Roinn-seòrsa:6mh Linn *
Hillsboro, Virginia an Iar
‘S e clachan eadar Mill Point agus Droop ann an ceann a deas na Stàitean Aonaichte a th’ ann an Hillsboro. Tha e suidhichte aig 702m os cionn ìre na mara faisge air na h-Aibhne Greenbrier, aig astar dhe 289km bho Washington, prìomh-bhaile na dùthcha agus 126km bho Charleston, prìomh-bhaile na stàite. Tha am baile air ann an ceann a deas Virginia an Iar. Tha 228 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile, is iad uile daoine geala
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Virginia an Iar
Confucius
B' e Confucius (gu tradaiseanta 551 RC - 479 RC) feallsanaiche ainmeil Sìonach. Bha buaidh mhòr aig a shaothair air dòigh beatha agus smaoineachadh ann an Aisia an Ear.
Roinn-seòrsa:Feallsanaich Shìneach Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Sìn
Blàr na h-Eaglaise Brice
Airson a’ chiad Bhlàr na h-Eaglaise Brice (Beurla: Battle of Falkirk), faic Blàr na h-Eaglaise Brice (1298)
Middlebie
‘S e baile beag dùthchasail faisg air Logarbaidh, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th’ ann am Middlebie. Tha e suidhichte aig 97m os cionn ìre na mara, air an àide an ear-dheas Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Dhùn Phrìs ro 1975), eadar Eaglais Fheichin agus Waterbeck, faisg air inbhir na h-aibhnichean Mein agus Middlebie. Tha e 242km air falbh bho Obar Dheathain, 109km bho Ghlaschu, 24km bho Dhùn Phrìs agus 98km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. 'S e Beurla agus Beurla Ghallda th' ann an dà chànan aig a’ mhòr-chuid dhuibh ann am Middlebie. Tha Eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas, coilltearachd agus dreuchdan ann an Logarbaidh. A bharrachd air sin, tha talla a' bhaile ann. Taobh fhoghlaim, chan eil sgoil ann agus le sin feumar a dhol dhan bhun sgoil ann an Tundergarth agus dhan àrd sgoil ann an Logarbaidh.
Freumhan an Ainm
A rèir eòlaichean fhreumh-fhaclachd, tha a h-uile coltas ann gur ann à Lochlannais by a tha ainm a' bhaile. Bheireadh sin Baile Meadhanach dhuinn sa Ghàidhlig. 'S ann gu math pailt 's a tha ainmean-àite Lochlannach ann an iar-dheas na h-Alba, gu h-àraidh nas fhaisge air a' Mhuir agus tha iad uile-làthaireach san sgìre eadar Inbhir Anainn agus Greatna.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Alba Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh Roinn-seòrsa:Siorrachd Dhùn Phrìs
Ludwig van Beethoven
'S e neach-ciùil Gearmailteach a bh' ann an Ludwig van Beethoven. Chaidh a bhreith ann an 1770 ann am Bonn agus ann an 1792 ghluais e gu Vienna far an do dh'fhuirich e fad a bheatha. Bhàsaich e air an 26mh den Mhart, 1827. Sgrìobh e ceòl 'clasaiceach' airson a' phiàna agus orcastra. 'S e na pìosan as ainmeil a th' aige na 5mh agus 9mh siomphonaidhean, agus pìosan airson a' phiàna 'Für Elise' agus an t-sonata 'Moonlight'. Tha a mhòr chuid den bheachd gur è aon de na ceòladairean mòra ann an eachdraidh a th' ann. Nuair a bha e òg b' e cluicheadair piàna ealanta a bh' ann agus bha e coitcheanta le na h-uaislean agus daoine cumhachdach ann an Vienna.
Anns a' bhliadhna 1801 thòisich e an claisneachd aige a chaill agus dh'fhàs e na bu mhiosa gus, mu dheireadh, bha e bodhar ann an 1817. Ged nach b' urrainn dha pàirt a ghabhail ann an coinneamhan-ciùil tuilleadh bha e fhathast a' sgrìobhadh ceòl agus 's ann anns na bliadhnaichean seo a dh'ùghdar e na pìosan as ainmeil aige.
Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt
Dòtaman
B'e Dòtaman a' chiad phrògram-chloinne ann an Gàidhlig na h-Alba. Ag amas air clann fo aois-sgoile, thòisich e air 17 Dàmhair 1985. B'e Donnie MacLeòid bho Na h-Òganaich preusantair a' phrògram.
Adan
Tha Dòtaman ainmeil airson na adan a bh' aige. Bhiodh e a' seinn òran ùr air a gach prògram agus bhiodh bha ad eadar-dhealaichte aige airson a h-uile òran.
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:TBh
Caerhun
Tha am baile Caerhun ann an Conwy, a' Chuimrigh. Tha e 123.3 mi (198.4 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 196.1 mi (315.6 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 1263 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 563 (44.6%); rugadh 60% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Conwy Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Am Pàipear Beag
Tha a' West Highland Free Press, no Pàipear Beag an Eilein Sgitheanaich/Am Pàipear Beag, mar as fheàrr a dh'aithnichear e anns a' Ghàidhlig, na phàipear-naidheachd ionadail ann an Gàidhealtachd na h-Alba. Chaidh a stèidheachadh ann an 1971 leis an Làbarach Brian MacUilleim, agus tha smachd làidir aige air fhathast. Mar as àbhaist thèid a fhoillseachadh gach Diardaoin anns an Àth Leathann anns an Eilean Sgitheanach ach chan eil e ri fhaighinn ach air loidhne ri linn a' choròna-bhìorais.
'S e sluagh-ghairm a' phàipeir sluagh-ghairm Caidreamh Fearann na Gàidhealtachd on naoidheamh linn deug, 'An Tìr, an Cànan 's na Daoine'. Tha seo a' nochdadh prìomhachasan a' phàipeir, nam measg leasachadh na Gàidhlig agus ath-chruthachadh laghan fearainn.
Uranium
'S e eileamaid cheimigeach a tha ann an uranium le samhla U agus àireamh atamach 92.
Institiùd Teicneòlais California
'S e oilthigh rannsachaidh prìobhaideach suidhichte ann am Pasadena anns Na Stàitean Aonaichte 's a th' ann an Institiùd Teicneòlais California (Beurla: California Institute of Technology) neo Caltech. Chaidh a stèidheachadh ann an 1891 le Amos G. Throop, neach-malairt a shabaid cuideachd an aghaidh tràilleachd.
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:Oilthighean anns na Stàitean Aonaichte Roinn-seòrsa:Foghlam
Uranium
'S e actanach agus meatailt beagan rèidio-bheò a tha ann.
Eachdraidh
Ann an 1789 lorg Martin Heinrich Klaproth nuair a dh'obraich e le pitchblende. Rinn e pùdar dubh agus chreid e gum b' e uranium fhèin a bha ann, ach 's dòcha gum bu e uranium ogsaid a bha ann. Dh'ainmich e air Urànus a lorgadh le William Herschel ann an 1781.
Ann an 1841 rinn Eugène-Melchior Péligot uranium fìor-ghlan nuair a theasaich e uranium ceithir-chlòraid còmhla ri potasium.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Actanach Roinn-seòrsa:Eileamaidean Roinn-seòrsa:Meatailt
Am Pàipear Beag
Tha pàipearan-naidheachd nàiseanta corra uair a' togail air sgeulachdan a nochdas an toiseach anns a' Phàipear Bheag, leithid mar nach robh e comasach do dh'Austin Boyle ainm na h-ighne aige a chlàradh ann an Gàidhlig.
Tha am Pàipear Beag cuideachd ag aithris ann an doimhneachd air camanachd.
Cha deach a fhoillseachadh anns a' Ghiblein agus anns a' Chèitean 2020 air sgàth a' choròna-bhìorais.
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:Pàipearan-naidheachd à Alba Roinn-seòrsa:Gàidhlig
Nèamh
upright|right|300px
Tha Nèamh, sa Chrìosdaidheachd is Islam, na àite àlainn far am bidh Dia, na h-ainglean agus diathan a’ fuireach. Tha e, a-rèir dualchas, san speur, neo an adhar, calg-dhìreach an aghaidh Ifrinn a tha fo thalamh. A-rèir Islam, tha seachdnar ann.
Ceanglaichean a-staigh
Roinn-seòrsa:Creideamh Roinn-seòrsa:Crìosdaidheachd
1620an
Bha na 1620an san 17mh linn, eadar 1 am Faoilleach 1620 is 31 an Dùbhlachd 1629. 'S e an dàrna deich-bliadhna den linn.
Roinn-seòrsa:17mh linn *
630an
Bha na 630an, sa 7mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 630 is 31 an Dùbhlachd 639.
Bliadhnaichean
Roinn-seòrsa:7mh Linn *
Iturbe
‘S e baile beag agus sgìre dùchasail ann an ceann a deas Paraguaidh a th’ ann an Iturbe. Tha e suidhichte aig 91m os cionn ìre na mara anns an Roinn Guairá, 147km air falbh bho Asunción, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha 9,393 daoine a' fuireach anns an sgìre gu lèir, 4,244 anns a' bhaile bheag fhèin. Chaidh an sgìre a steidheachadh ann an 1901. Tha Spàinntis agus Guaranaidh gam bruidhinn anns an sgìre seo.
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Aimearaga a Deas Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Paraguaidh
Universidad EAFIT
thumb|right|250px| Oilthigh EAFIT, Medellín
An Clachan
thumb|Cidhe anns a' Chlachan
'S e baile ann an ceann a deas Ratharsair a th' anns an Clachan.
Chorzów
‘S e baile mòr ann an ceann a deas na Pòlainn a th’ ann an Chorzów (IPA: ˈxɔʐuf, Gearmailtis: Königshütte, IPA: ˈkøːnɪçshʏtə). Tha an t-ainm sa Ghearmailtis a’ ciallachadh Taigh-gnìomhachas Rìoghail an Iarainn, bhon dhà fhacal: König (Rìgh) agus Hütte (Taigh). Tha e suidhichte aig 274m os cionn ìre na mara, ri taobh Katowice, anns an roinn Śląskie. Tha am baile 259km air falbh bho Warsaw (Prìomh-bhaile na dùthcha), 72km bho Kraków, 165km bho Łódź agus 27km bho Phoznań. Tha 113,162 duine a' fuireach anns a’ bhaile, an 36mh baile as motha na dùthcha Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1257 is chaidh oilthigh a stèidheachadh an seo ann an 1968.
603
Bàsan
Roinn-seòrsa:600an
Minneapolis, Minnesota
'S e Minneapolis am baile as motha a tha ann an Minnesota. Anns a’ bhliadhna 2010 bha 382,689 duine a’ fuireach an seo. Tha e suidhichte aig 264m os cionn ìre na mara, 'S ann ann am Minneapolis 's a tha Oilthigh Minnesota suidhichte.