cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Zipaquirá
Sluagh a' bhaile
Tha 101,551 nan tàmh anns a' bhaile fa leth, ach chan eil ach 13,024 dhuibh a’ fuireach thall anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile. Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin. Air adhbharan trioblaidean poiliteagach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail.
Taobh chinnidh, ' s e daoine geala/mestizos a th'ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann an Zipaquirá, ach tha 0.6% dhe Tùsanaich agus 0.5% dhe daoine le freumhan ann an Afraga. ' S urrainn dhan 94.7% dhe na daoine ann an Zipaquirá leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, chan eil fòn aig an taigh aig 46.1% dhe na dachannan.
Fèisean
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Zipaquirá. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid chaitligeach a th’ann fhathast,  fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s a tha beairteas cultarail na dùthcha.
Daoine Ainmeil
Santiago Pérez de Manosalbas (1830 – 1900): Ceann-suidhe na dùthcha eadar 1874 agus 1876.
Ceanglaichean A-mach
An t-sìde ann an Zipaquirá
Poilean
'S e Poilean meanbh-mhìn bhuidhe a tha ann am blàthan, lusan is craobhan. thumb|left|[[Seillean còmhdaichte le poilean]]
Zipaquirá
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Coloimbia
Poilean
Roinn-seòrsa:Luibhean
mzn:گرده (نمین)
Loch Obha, Asaint
Is dòcha gu bheil sibh a' lorg Loch Obha ann an Earra-Ghàidheal is Bòd thumb|Loch Obha le Canisp air a chùlaibh
'S e loch ann an Alba a tha ann an Loch Obha (Beurla: Loch Awe). Tha e suidhichte ann an Asaint mu 4 mìle san àird an deas air Innis nan Damh air taobh an rathaid a leanas gu Alltnacealgach. Tha Canisp san iar-dheas dheth agus tha Cnoc an Leathaid Buidhe suidhichte san iar is Beinn an Fhuarain san ear.
Tha an loch mu 1.400 slat (1.28 km) a dh'fhad agus tha an leud aige beagan nas lugha na 530 slat (484 m) aig an àite as leathainne. San farsaingeachd tha e mu 265 slat (242 m) a leud. Tha Loch Obha cho mòr ri 86 acair agus tha an àrainn drèanaidh aige cho mòr ri gu bhith 3.2 mìle ceàrnagach ( 8.3 km²). 'S e 5 troigh (1.5 m) an domhainneachd mheadhanach aige le 7 troigh (2,1 m) aig an àite as doimhne. Tha bàrr uisge an locha mu 504 troigh (153 meatair) os cionn na mara.
Comhairle Shruighlea
'S e aon de na 32 comhairlean na h-Alba a tha ann an Comhairle Shruighlea (Beurla: Stirling Council).
Loch Obha, Asaint
Thèid an loch a lìonadh bho Loch na Cruagaich tro abhainn a thig a-steach don loch faisg air an àite far a beil an t-uisge a' sruthadh a-mach à Loch Obha tro Abhainn Loanan gu Loch Asainte.
Comhairle Shruighlea
Suidheachadh
Tha Earra-Ghaidheal agus Bòd, Comhairle Chlach Mhanainn, Comhairle Dhùn Bhreatainn an Ear, Comhairle na Eaglaise Brice, Comhairle Shiorrachd Lannraig a Tuath, Comhairle Pheairt is Cheann Rois is Comhairle Dhùn Bhreatainn an Iar timcheall oirre.
Loch Obha, Asaint
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba Roinn-seòrsa:Asaint
Comhairle Shruighlea
Suidheachadh
'S e Sruighlea prìomh-bhaile ionadail na chomhairle.
Tha Comhairle Shruighlea cho mòr ri 2,187 cilemeatair ceàrnagach. Ann an 2007 bha timcheall air 88,200 duine a' fuireach an seo. Ach tha nas motha na 60 % de na daoine a’ fuireach ann an iar-dheas na comhairle, anns na bailtean Sruighlea, Dùn Bhlàthain, Drochaid Ailein is Bannockburn.
Bha a’ chuid as motha den Chomhairle Shruighlea a’ buntainn don t-siorrachd traidiseanta Shruighlea seach An Eaglais Bhreac. Tha e a' gabhail a-steach am pàirt san iar-dheas den seann Shiorrachd Pheairt cuideachd.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Comhairlean na h-Alba *
Eglwyswrw
Tha am baile Eglwyswrw ann an Sir Benfro, a' Chuimrigh. Tha e 75.2 mi (121.1 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 199.0 mi (320.2 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 705 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 446 (63.3%); rugadh 73% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Isle Madame
'S e eilean Canèideanach ann an iar-dheas Cheap Bhreatainn a th' ann an Isle Madame.
Iomraidhean
* * Roinn-seòrsa:Canada
Schaffhausen (Kanton)
'S e roinn (Fraingis: Canton, Gearmailtis: Kanton, Eadailtis: Cantone) anns An Eilbheis a th' ann an Schaffhausen (Eadailtis: Sciaffusa, Fraingis: Schaffhouse, Rumantsch: Schaffusa). Tha e suidhichte ann an ceann a tuath na dùthcha, dìreach ri taobh na crìochan leis A' Ghearmailt. 'S e Schaffhausen fhèin prìomh-bhaile na roinne. 'S e Gearmailtis a tha ga bruidhinn air feadh na roinne, fiù's aig ìre oifigeil. Gabh an roinn sin ris An Eilbheis ann an 1501. Tha ainm oifigeil na roinne a' ciallachadh Roinn Schaffhausen. 'S e an 19mh roinn as motha anns an Eilbheis, a rèir àireamh-sluaigh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Roinnean na h-Eilbheise
436
Bàsan
Roinn-seòrsa:430an
Laksaa
Is baile beag suidhichte air taobh sear Ellan Vannin (Mhanainn) a tha ann an Laksaa. Tha cala bheag aig a' bhaile, a bha uaireigin as-portadh luaidh agus sinc o meinnichean ann an Glen Laksaa. Tha Rathad Iarainn Dealanachd Mhanainneachd a ruith tro a' bhaile, agus is ann an Laksaa a tha bun-steisean Raad-Yiarn Snaiull (Rathad-iarainn Snaiuil) a ruitheas gu mullach Snaiuil, beinn 2,063 troighean 's an aird, agus an aite b'airde air an eilean. Tha am baile ainmeil airson cuibhle-uisge mòr don ainm "An Leadaidh Isabella" neo Cuibhle Laksaa. Dhealbh innleadair don ainm Robert Casement an Roth-uisge seo, air an deach togail ann an 1854. Is i an cuibhle-uisge bu mhor 'san t-saoghal a tha anns an Leadaidh Isabella. Cuibhle cul-stealla a tha innte. Tha tras-tomhais de 72 troighibh oirre agus tha a bucaidean 6 troighean anns an leathad. Cuibhle taosgaidh a tha innte, air an robh dleasdanas a thogail uisge as na trannsaichean b'isle de na meinnean ceithreamh mile nas fhada suas a' ghlinne.
250px|right|thumb|[[Cuibhle Laksaa]]
Roinn-seòrsa:Eilean Mhanainn
Eilean nam Muc
Tha Eilean nam Muc (IPA: [ˈelan nə 'muxk]) na eilean anns na h-Eileanan Tarsainn. Tha an t-eilean 2.5 mìle (4 km) a dh'fhad. Tha e cho farsaing ri 2.2 mìle ceàrnagach is nas motha na Eilean Chathastail agus Eilean nan Each anns an innis-mhuir seo. Anns a' bhliadhna 2011 bha 27 daoine a' fuireach air an eilein. 'S e Port Mòr am port-mara aige, tha an cuid as motha de na daoine a’ fuireach an seo. 'S e an tuathanas Gallanach an tuineachadh eile a tha ann.
'S e Beinn Airein (137 m) a' bheinn as àirde a tha air an eilein.
Tha Eilean nam Muc ainmeil airson nan ròin agus nan mucan-bhiorach a tha gu math iomadach anns a’ mhuir timcheall air an eilean.
Chan eil an t-ainm "Eilean nam Muc" ceangailte leis a' mhuc idir. 'S e ainm goirid airson muc-mhara a tha ann.
Còmhdhail
Chaidh an cidhe ann am Port Mòr a thogail anns a' bhliadhna 2005. Cleachdar na h-aiseagan Chaledonian Mac a' Bhriuthainn e. Tha an aiseag MV Loch Nibheis a' ruith eadar Malaig is Canaigh, Eige, Rùm is Eilean nam Muc. Ged as urrainn don aiseig càraichean a thoirt leatha, chan eil e ceadaichte do luchd-turais càraichean a chleachdadh air Eilean nam Muc.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Eileanan a-staigh
Fìobh an Ear-Thuath (sgìre Phàrlamaid Westminster)
Chaidh a cruthachadh ann an 1983 o Fhìobha an Ear.
Tha Am Borgh Ùr, Cill Rìmhinn, Cupar, Eanstair agus Uachdar Mucadaidh anns an sgìre seo. Tha i ann an crìch ri Gleann Rathais agus Ochail agus Siorrachd Pheairt a Deas.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sgìrean Phàrlamaid Westminster Roinn-seòrsa:Fìobha
Prìosan
'S e togalach neo àite eile far a bhios daoine air an cumail ann an gainntireachd gun shaorsa o chionn 's gu bheil iad air an lagh a bhriseadh neo, ann an cuid a dhùthchannan, air adhbharan poileataigeach a th' ann am prìosan neo gainntir. 'S ann às an fhacal Fraingis prison a tha am facal againne.
Stadastaireachd Eadar-nàiseanta
thumb|right|350px|Àireamhan daoine sa phrìosan airson gach 100,000 sa dhùthaich, 2012 A rèir nam figearan, bha mu 9,5 muillean duine nam Prìosanach air feadh na cruinne ann an 2006. Aig an ìre seo, 's e na Stàitean Aonaichte far a bheil an àireamh as àirde de dhaoine ann an gainntearachd, còrr is 2.19 muillean duine. Ged nach eil ach beagan nas motha na 5% de na daoine san t-saoghal a' fuireach an siud, 's e 0.75% gu 1% dhuibh a tha sa phrìosan. Ann an 2002 bha còrr is muillean duine sna prìosanan anns an Ruis agus Sìona. Thuit na figearan airson na Ruise ann ceann ceithir bliadhna agus bha 869,814 ann an gainntearachd an siud ann an 2006, air neo 611 airson gach 100,000 san dùthaich. Chaidh na figearan seo suas a-rithist ann an 2008 gu 891,738 duine, neo 629 airson gach 100,000 duine san Ruis. Thuit iad a-rithist ann an 2010 gu 862,300 duine, neo 607 prìosanaich airson gach 100,000 duine.
1 an t-Iuchar
'S e 1 an t-Iuchar an 182mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (183mh ann am bliadhna-leum). Tha 183 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Torsten Haß
B' e sgrìobhadair agus bàrd Gearmailteach a bha anns an Torsten Haß (Neumünster, 21 dhen t-Samhain 1970, ainm peann: Kim Godal). Sgrìobh e an leabhar Bibliotheken für Dummies nuair a bha e 48 bhliadhna a dh'aois. Bha cuairteachadh 60,000 leth-bhreac aig an leabhar ann an 15 mìosan.
1 an t-Iuchar
Tachartasan
thumb|180px|An seòmar deasbaid ann am Pàrlamaid na h-Alba thumbnail|180px|Lachlann MacGuaire
Torsten Haß
Beatha
Eadar 1997 is 2014 dh'obair e airson a' Leabharlann Oilthigh Kehl (Baden-Württemberg). Eadar 2006 is 2013 dh'obair e airson a' Mittelbadische Presse (pàipearan-naidheachd: Kehler Zeitung, Offenburger Tageblatt). An-diugh tha e ag obair aig Leabharlann Oilthigh Ludwigshafen (Rheinland-Pfalz). Tha e a ’fuireach faisg air Heidelberg.
1 an t-Iuchar
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
1378
MCCCLXXVIII
Bàsan
Roinn-seòrsa:1370an
Coimpiutair
right|200px
Tha coimpiutair (Beurla: computer) na inneal a nì tomhasan, a dh’fhuasglas ceistean 7c, gu luath agus air a cheann fhèin. Tha an t-ainm àireamhadair neo àireamhair air cuideachd, ach cleachdar an t-ainm seo airson calculator.
Leanaidh iad stiùiridhean foirmeil ris an abrar prògraman.
Gheibhear na prògraman, còmhla ris an dàta air an obraich iad, anns a' bhathar-bog. Is e am bathar-cruaidh an inneal fhèin.
Roinn-seòrsa:Coimpiutaireachd
1831
MDCCCXXXI
Bàsan
Roinn-seòrsa:1830an
Romain Rolland
B' e dràmaire, neach-ciùil agus sgrìobhadair Frangach a bh' ann an Romain Rolland. Rugadh e ann an Clamecy (Nièvre) ann an 1866 agus chaochail e ann an Vézelay (Yonne) ann an 1944. Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Litreachas anns a’ bhliadhna 1915. Bha e ann an còmhradh leis an sgrìobhadair Gearmailteach Hans Fallada a bha airson na sgrìobh Rolland a thoirt gu Gearmailtis.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Litreachas Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Frangach Roinn-seòrsa:Daoine às an Fhraing
437
437
Bàsan
Roinn-seòrsa:430an
Norðurland eystra
'S e roinn ann an Innis Tìle a th' ann an Norðurland eystra (Gàidhlig: Tìr an Ear-thuath). Tha e suidhichte gu math tuath air Reykjavík, eadar Norðurland vestra, Suðurland agus Austurland. 'S e Akureyri a th' anns a' bhaile as motha na roinne, far a bheil a cuid rianachd phoblaich suidhichte.
Morven Christie
'S e cleasaiche à Alba a tha ann am Morven Christie. Rugadh i ann am Baile Eilidh ann an 1979.
Norðurland eystra
Eachdraidh
Eadar 965 agus 1874 bhuinneadh Norðurland eystra gu landsfjórðungur (Gàidhlig: Cairteal) air an robh Norðlendingafjórðungur/Eyfirðingafjórðungur le pìosan beaga ann an Austfirðingafjórðungur cuideachd. 'S ann aig ìre nam bailtean s' a thathar a' toirt seachad na rianachd phoblaich an latha an-diugh, ged a thathar a' cleachdadh nan roinnean airson anailise stadastaigeil. B' e roinn-phàrlamaid a th' ann an Norðurland vestra gu ruige 2003 cuideachd, nuair a chaidh na sia roinnean-phàrlamaid a th' ann a-nis a stèidheachadh.
Morven Christie
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba Roinn-seòrsa:Cleasaichean nam film
Norðurland eystra
Àireamh-sluaigh
Seo mar a tha àireamh-sluaigh na roinne air atharrachadh fad nam bliadhnaichean agus an taca ris an còrr dhen dùthaich. 'S e gu bheil dì-dhaoineachadh na trioblaid san roinn. Thuit an uiread dhaoine a tha san roinn an dèidh a' Chogaidh agus an uair sin aig toiseach na 21mh Linn.
Siorrachdan ann an Norðurland vestra
Tha trì seann shiorrachdan ann an Norðurland eystra: Eyjafjarðarsýsla, Norður-Þingeyjarsýsla agus Suður-Þingeyjarsýsla.
Ceanglaichean A-muigh
Roinn-seòrsa:Innis Tìle
Purt ny hInshey
Is Purt ny hInshey (Port na h-Innse) baile Mhanainn.
240px|right|thumb|Purt ny hInshey
Sant Quirze Safaja
‘S e baile ann an Catalòinia (air an àirde an iar-thuath na Spàinne) a th’ ann Sant Quirze Safaja (IPA: 'saŋ 'kirzə sə'faʒə, Spàinntis: San Quirico Safaja). Tha e suidhichte aig 627m os cionn ìre na mara. Tha Sant Quirze Safaja 521km air falbh bho Mhadrid, prìomh-bhaile na dùthcha agus 38km bho Bharcelona. Tha am baile ann am meadhan Chatalòinia. Tha dìreach 640 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile. Chaidh eaglais a' bhaile a thogail ann an 1100.
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na Spàinne Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Spàinn Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Hoilmium
'S e eileamaid cheimigeach a tha ann an hoilmium le samhla Ho agus àireamh atamach 67.
Bàrdachd
Bàrdachd Ghàidhlig
Bàrdachd Ghàidhlig
Hoilmium
'S e meatailt bog agus lantanach a tha ann. Tha am mòmaid mhagnaiteach as ìre aig hoilmium.
Bàrdachd
Bàrdachd anns a' Bheurla Ghallda
* Roinn-seòrsa:Feallsanachd-ealain
Hoilmium
Eachdraidh
Ann an 1878 lorg Marc Delafontaine agus Jacques-Louis Soret ogsaid ùr agus buidhe ann an gadolinit is dh'ainmich iad eileamaid X. Ann an 1879 dh'ainmich Per Teodor Cleve eileamaid X air Holmia, ainm laideannach do Stockholm.
Rhumsaa
right|200px
Hoilmium
Cleachdadh
Cleachdar hoilmium ann am pòlaichean magnait as làidire agus ann an leusairean.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eileamaidean Roinn-seòrsa:Lantanach Roinn-seòrsa:Meatailt
Rhumsaa
Tha Rhumsaa na bhaile air Eilean Mhanainn ann an taobh-a-tuath.
Roinn-seòrsa:Eilean Mhanainn
20 am Faoilleach
'S e 20 am Faoilleach am ficheadamh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich. Tha 345 latha (346 ann am bliadhna-leum) air fhàgail gus deireadh na bliadhna.thumbnail|150px|[[Buzz Aldrin]] thumb|150px|Audrey Hepburn
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Cuthag
'S e eun a tha anns a' Chuthag neo Cuthag eòrpach (Laideann: Cuculus canorus, Beurla: Common Cuckoo). Tha iad a’ tighinn a dh' fhuireach anns an Roinn-Eòrpa agus Àisia san earrach, ach mun tig fuachd a' gheamhraidh falbhaidh iad air imrich a dh'Afraga.
Giùlan
Tha a' chuthag na comharra air teachd an earraich oir cluinnear i gach madainn chèitean a' seinn a ceilear sunndach air bhàrr nan geug. Canar "goirsinn" ris a' cheilearadh seo. Tha i a' leum bho chraobh gu craoibh, agus chan eil i a' draghadh ri nead a sholarachadh dhith fhèin.
Aildiria
'S e dùthaich ann an Afraga a tha ann an  Aildiria  (Arabais: لجزائر, Al Jaza'ir IPA: ɛlʤɛˈzɛːʔir; Cànan Bherber: Faidhle:Algeria in Tifinagh.svg, Dzayer IPA:ldzæjər). Ach tha ainm Gàidhlig eile oirre: 'S e Aildiria an dàrna dùthaich as motha air feadh Afraga . Tha crìochan aice san ear-thuath le Tuinisia, san ear le Libia, san ear-dheas le Nìgeir, san iar-dheas le Màili agus Moratainia agus le Maroco san iar-thuath. Tha i suidhichte air a’ Mhuir Mheadhanach. 'S e Algiers prìomh-bhaile na dùthcha.Tha mòran àitichean ann an Aildiria a tha dìonta mar Làrach Dhualchas na Cruinne leis an UNESCO: ‘S e caisteal cliùiteach a tha ann an Casbah Aildiria.
Bert Weedon
B' e neach giotàr agus cumadair-ciùil a bha ann an Herbert Maurice William 'Bert' Weedon (10 an Cèitean 1920 - 20 an Giblean 2012).
Aildiria
Eachdraidh
Bha Aildiria na phàirt Impireachd nan Otomanach ro 1830.
Bert Weedon
A bheatha
Rugadh e ann an East Ham, Lunnainn agus dh'fhàs e ainmeil aig deireadh nan 1950an le a bhith a' cruthachadh ceòl-giotàr leithid Guitar Boogie Shuffle, Apache agus Nashville Boogie. A-measg nan tiotalan as ainmeile tha Sorry Robbie (1960), China Doll (1961) agus Ginchy (1961).
Cuthag
Modh-sìolaich
Cha mhotha a bheir a' chuthag a-mach a h-àl, agus chan àraich i iad nuair a bheirear a-mach iad le eòin eile. An toiseach an t-samhraidh seallaidh i mun cuairt dhith airson nid a' ghealbhuinn, no an uiseig agus an uair a gheibh i an nead falamh, beiridh i ugh innte, agus fàgaidh i an sin e gun tuilleadh cùram a ghabhail dheth. Tha an t-eun dom buin an nead a' gur air, agus nuair a thig an t-àl a-mach, tha a' chuthag òg a' fàs suas, agus a' cur às do na h-eòin bhig eile, agus air an dòigh sin a' faotainn na nid, agus cùram nam pàrantan dhith fhèin gu h-iomlan.
Aildiria
Ceangal a-mach
thumb|250px|right|[[Hoggar]] thumb|185px|left|Fàilte ann an ceàrn Boumerdès, sgrìobhte anns an trì cànanan: [[Arabais, Kabyle agus Fraingis]]
Bert Weedon
A bheatha
Chòmhla ris an leabhar-teagaisg Play in a Day bha buaidh mhòr aige air cluicheadairean giotàr eile, m.e. Joe Brown, Eric Clapton, Paul McCartney agus Brian May. Chaidh an leabhar fhoillseachadh ann an 1957 airson a' chiad turais agus chaidh barrachd na millean eisimpleirean a reic bhon uair sin.
Cuthag
Ann an dualchas na Gàidhlig
Tha a' chuthag a' nochdadh ann am iomadh abairt is gnàth-fhacal.
Digby, Alba Nuadh
right|thumb|200px|Priomhshraid Digby
Bert Weedon
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Ceòl Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
Jón Þór "Jónsi" Birgisson
'S e neach-ciùil Pop à dh'Innis Tìle a th' ann an Jón Þór "Jónsi" Birgisson (IPA: ˈjouːn ˈθouːr ˈpɪrcɪsɔːn, ˈjounsɪ). Rugadh i air 21 an t-Samhain 1977 ann an Reykjavík.
Aildiria
Ceangal a-mach
Roinn-seòrsa:Aildiria
Jón Þór "Jónsi" Birgisson
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Ceòl Roinn-seòrsa:Daoine à Innis Tìle Roinn-seòrsa:Innis Tìle Roinn-seòrsa:LCDT
Cuthag
Dualchasan eile
A-rèir lagh nan Indhach ann an Canada, bha a' chuthag air a meas neo-ghlan, agus air an adhbhar sin bha e neo-laghail dhaibh a h-itheadh.
Dealbhan
Roinn-seòrsa:Eun-turais
Digby, Alba Nuadh
Tha Digby ann an Siorrachd Digby, Alba Nuadh.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Speuradaireachd
Is dòcha tha thu lorg reul-eòlas (astronomy) right|250px Speuradaireachd: fàisneachd a chleachdas reultan agus planaidean.
Speuradaireachd
A-rèir Richard Cox ' s e speuradaireachd
Reul-eòlas
A-rèir Richard Cox 's e reul-eòlas Tha e cudthromach iomsgaradh soilleir a dhèanamh eadar reul-eòlas a tha na saidheans, agus speuradaireachd. Tha mòran daoine ann nach tuig an difir eadar reul-eòlas agus speuradaireachd (fiosachd a-rèir suidheachadh nam planaidean agus nan reultan). Is fìor saidheans an reul-eòlas, ach is geaslanachd agus baoth-chreideamh an speuradaireachd. Is ann ro chumanta mì-thuigse mu dheidhinn an dà chuspair seo fhathast.
Anns a' Bheurla, tha na faclan "astronomy" agus "astrology" coltach ri chèile, agus is tric na h-àmannan a tha reul-eòlaiche gan eadar-dhealaicheadh. Aig aon àm, leis an fhirinn innse, b'e reul-eòlas agus speuradaireachd an aon rud, ach tha sin fada falbh.
Contae an Longfoirt
Sgìrean Ionadail
Tha sia baranachdan (Gaeilge: barúntacht) am broinn Longfoirt: Ardach, Gránard, Maigh Dumha, Ráth Claon, Sruthail agus An Longfort fhèin. A bharrachd air sin, tha 26 parraistean (ann an dà sgìreachd-easpaig: An Mhí agus Ardach-Cluain Mhic Nóis) agus 944 bailtean fearainn sa chontae.
1379
MCCCLXXIX
Bàsan
Roinn-seòrsa:1370an
Contae an Longfoirt
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann Roinn-seòrsa:Èirinn
Galicia
'S e fear de na mòr-roinnean na Spàinne a tha anns Galicia (Spàinntis: Galicia, Gailìsis: Galicia/Galiza). Tha e suidhichte air an àirde an iar-thuath na dùthcha, ri taobh na A' Chuain Siar. Tha trì puirt-adhair eadar-nàiseanta ann,Santiago de Compostela, Corùna agus Vigo. 'S e Galicia an 7mh cheàrn as motha a tha anns a' Spàinn. Tha e cho farsaing ri 29,574.4 cilemeatair ceàrnagach, 5.8% na dùthcha. Anns a' bhliadhna 2009 bha 2,797,653 duine de shluagh ann, le dluths aig àireamh 93.78 duine gach km². A bharrachd air sin, tha dà chànain oifigeil ann: Spàinntis agus Gailìsis. Tha i na Coimhearsnachd fèin-riaghlaidh fo smachd an Xunta de Galiza. Tha pàrlamaid le ceann-suidhe agus Buidheann Riaghlaidh aige. Tha trì sgìrean annn Galicia, mar a leanas:
Achadh Camán
'S e baile ann an Contae Ard Mhacha a tha ann an Achadh Camán (Beurla: Aghacommon).
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae Ard Mhacha
Giuthas
'S e craobh-dhuircein a th' anns a' ghiuthas, maille ris an spruis, làrag, an seudar is iomadh seòrsa giuthais eile.
A' chraobh
'S e giuthas Alba, giuthas nam mòrshliabh, aon chraobh a chinneas gu nàdarrach ann an Alba. Cuirear dealachadh eadar giuthas Alba 's giuthas eile le cumadh na duilleig. Tha i na càraid chaola, ceangailte ri chèile aig am bun, agus mu 3 òirlich air fad.
Ruigidh i 100 troigh a dh' àirde, agus còrr is 12 troigh timcheall a bun. Seasaidh i còrr is 300 bliadhna, ach mar as trice, ghearrar sìos i nuair a ruigeas i 50 bliadhna.
Nuair a chuireas craobhan òga, 's ann a bhios iad air an cur nan grunnan dlùth air a chèile ach am fàs iad dìreach suas gun fhiaradh 's air feum an obair saoirsinneachd.
Tuitidh duilleach na craoibhe aig ceann gach dara bliadhna 's aig a' cheart àm, tha an duilleach ùr deiseil, mar sin chan eil na meanglain lom aig àm sam bith. Tha dà sheòrsa dhuircein air gach craobh, cuid fireann 's cuid eile boireann. Tha an fheadhainn fireann cairteal òirlich air fad le poilean nam broinn. Tha fras na craoibhe annta agus bheir e còrr is bliadhna ga abachadh. Tha an fheadhainn boireann nas motha air cumadh uighe agus tha 3 anns gach cròilean.
Fosglaidh lannan gach duircein aig toiseach an t-samhraidh. Sguabaidh an osag a' mheanbh-mhìn (poilean) bhon fhlùr fhireann, còmhdachaidh e an sìol a tha a-nis abaich agus a bhios air a sgapadh thall 's a-bhos leis a' ghaoith. Tha gach gràinne sìl air uidheamachadh airson an turais le sgiath bheag thana agus gach smùirnean poilean cuideachd le dà bhalg ga aotromachadh.
Alba
Bha giuthas a' dlùth-chòmhdach na tìre, eadar Gleann Lìobhann is Raineach gu ruige srathan Chataibh san taobh tuath, agus an ear gu crìochan Bhràigh Mhàirr.
An-diugh, tha mòran den fhonn seo fo mhòine, ach gheibhear fhathast bunan mòra san riasg, far an robh uaireigin na craobhan maiseach mòra sin.
An Fhraing
San Fhraing, bha mòr spèis aca do chraoibh. Mar eisimpleir, rinn Naomh Màrtainn (337-400 A.D) airson na doirean giuthais a ghearradh sìos ach rinn an sluagh connspaid cho mòr na aghaidh, 's gum b'fheudar dha na craobhan fhàgail nan seasamh.
A' Ghearmailt
Bha e na chleachdadh aig an òigridh, an àm fèistean àraidh, dannsa a dhèanamh mun cuairt craoibhe giuthais, agus laoidhean a sheinn nach buineadh idir don Chreidimh Chrìostaidh. Bha a' chraobh cuideachd air a sgeadachadh le coinnlean, flùran, ubhlan agus liùghagan. Bha iad den bheachd gu robh spiorad beò a-measg nam meanglan a bheireadh dhaibh gach miann a lùigeadh iad san dol mun cuairt. (B'e seo toiseach cleachdadh sgeadachadh na craoibhe nollaig le tiodhlacan don chloinn agus tha an Naomh Neacail a' gabhail àite seann spiorad na craoibhe.)
Iomradh
Gairm, Vol 15
Roinn-seòrsa:Craobhan
438
'S e bliadhna cumanta anns a' Mhìosachan Griogarach a tha ann an 438.
Emmen
‘S e baile meadhanach agus sgìreachd (Duitsis: gemeente) faisg air Assen, air an àirde an ear-thuath nan Tìrean Ìsle a th' ann an Emmen (IPA: em:(n), Limburgs: Emme). Tha e suidhichte ri taobh na crìochan leis A' Ghearmailt, 19m os cionn ìre na mara, anns an roinn (Duitsis: provincie) Drenthe, 143km air falbh bho Amsterdam (prìomh-bhaile na dùthcha), 191km bho Rotterdam, 192km bho Den Haag, 184km bho Tilburg agus 143km bho Utrecht. Tha 108,414 duine a' fuireach ann. A bharrachd air sin, ‘s e am baile as motha na roinne a th’ann an Emmen. Tha Emmen ainmeil air fad na dùthcha an latha an-diugh oir tha sutha faisg air a’ bhaile.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Na Tìrean Ìsle Roinn-seòrsa:Bailtean nan Tìrean Ìsle
Achadh na Cranncha
'S e baile ann an Contae Ard Mhacha a tha ann an Achadh na Cranncha. Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae Ard Mhacha Roinn-seòrsa:Contae Ard Mhacha
An Caol Catach
'S e caolas a tha anns An Caol Catach. Tha e a' ceangail ri Caolas Dhòrnaich. Ro 1975 bha e na chrìoch eadar Cataibh agus Siorrachd Rois ach bha e ann an Cataibh gu cùl nuair a chruthachadh an sgìre Cataibh leis an Achd Riaghaltais Ionadail (Alba) 1973.
Tha Àird Ghaoithe, Spainiadail, Inbhir Sin, Innis nan Lìon agus Drochaid a' Bhanna air. Chruthaicheadh an t-Urras Leasachadh Caol Catach ann an 2011.
1380
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1380 (MCCCLXXX).
Bàsan
Roinn-seòrsa:1380an
Niamey
'S e prìomh-bhaile Nìgeir a tha ann an Niamey. 'S e am baile as motha den dùthaich cuideachd. Tha e suidhichte air bruach Abhainn Niger. Tha Niamey 798km air falbh bho Chotonou (Benin), 2,586km bho Algiers (Aildiria), 769km bho Abuja (Nìgeiria), 2,439km bho Tripoli (Libia), 414km bho Ouagadougou (Burkina Faso), 1,100km bho Bhamako (Màili) agus 1,411km bho N'Djamena (An t-Siad). Tha e suidhichte air an àirde an iar na dùthcha, aig 210m os cionn ìre na mara. Chaidh am baile a stèidheachadh anns an 18mh linn. Cha e robh e uabhasach mòr gus an do thòisich na Fraingis Niamey a cleachdadh mar àite-malairt. Dh’fhas an àireamh-shluaigh bho 3,000 ann an 1930 gu 30,000 (1960) agus a-nis mu 800,000 anns a’ bhaile gu lèir.
Gleann nam Màgan
Tha Gleann nam Màgan (Beurla: Ainslie Glen) ann an Siorrachd Inbhir Nis, Alba Nuadh.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Eilean Cheap Bhreatainn
Niamey
Tha an Diori Hamani International Airport suidhichte deas air an Abhainn Niger.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Afraga Roinn-seòrsa:Afraga-an-Iar Roinn-seòrsa:Bailtean
2 an t-Iuchar
'S e 2 an t-Iuchar an 183mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (184mh ann am bliadhna-leum). Tha 182 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
thumb|150px|[[Jean-Jacques Rousseau]]
Bàsan
thumb|left|180px|[[James Stewart]]
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
An Sgarp
thumb|An Sgarp bho chìdhe Hùisinis
’S eilean beag, farsaingeachd 10.5 km², 400m far costa iar-thuath na Hearadh a tha sa Sgarp. Chan eil duine a’ fuireach ann a-nise - dh’fhalbh na daoine mu dheireadh ann an 1971 - ach ann an 1881 bha 213 daoine a’ fuireach ann.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Eileanan na h-Alba Roinn-seòrsa:Na Hearadh Roinn-seòrsa:Na h-Eileanan Siar
Freystrop
Tha am baile Freystrop ann an Sir Benfro, a' Chuimrigh. Tha e 79.0 mi (127.2 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 207.9 mi (334.6 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 607 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 84 (13.8%); rugadh 77% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sir Benfro Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Tomad
'S e tomad am feart aig ball fiosaigeach a bheir dha aghaidheachd gu luathachadh le forsa, agus làidireachd a thàladh iom-tharraingeach ri buill eile.
'S e an cileagram a tha anns an t-aonad SI airson tomaid.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Uireadan Roinn-seòrsa:Eòlas-nàdair
Comhairle Siorrachd Àir an Ear
'S e tè de na 32 comhairlean ann an Alba a tha ann an Comhairle Siorrachd Àir an Ear (Beurla: East Ayrshire). Tha a' chomhairle cho mòr ri 1262 cileameatair cèarnagach agus bha 119,400 duine a’ fuireach an seo anns a’ bhliadhna 2005.
Suidheachadh
'S e Cille Mheàrnaig prìomh-bhaile ionadail na chomhairle agus am baile as motha cuideachd.
Ceangal a-mach
Roinn-seòrsa:Comhairlean na h-Alba * Roinn-seòrsa:Siorrachd Àir
Yellowknife
'S e prìomh-bhaile Roinnean an Iar Thuath a tha ann an Yellowknife  (IPA: /ˈjɛloʊnaɪf/ ). Tha e suidhichte ann am meadhan na dùthcha air cladach Great Slave Lake is faisg air inbhir na h-aibhne Yellowknife.
Loch an Dornabac
thumb|Sealladh air Loch an Dornabac
Yellowknife
Chaidh am baile a stèidheachadh anns a' bhliadhna 1935, nuair a lorgadh òr anns an àite fhèin.
Loch an Dornabac
'S e loch ann an Alba a tha ann an Loch an Dornabac. Nochdaidh e cuideachd air na mapaichean mar Loch MacIvor. Tha e suidhichte ann am meadhan an eilean Rùm. Tha beinn ris an canar an Dornabac (263 m) san àirde a deas dheth.
Yellowknife
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Canada
Loch an Dornabac
Tha an loch seo cho mòr ri 3.3 ha (8.2 acair). 'S e 1.1 km (0.7 mìle) an cuairt-thomhas aige agus tha e mu 372 m a dh'fhad san àite as dìriche. Chan eil ach eilean anns an loch seo. Tha bàrr uisge an locha mu 203 m (666 troigh) os cionn na mara agus tha e mu 2.5 km (1.6 mìle) air falbh bhon mhuir. Tha an t-uisge a' sruthadh a-mach às an loch seo chun an ear-dheas tro Allt Loch an Dornabac.
Penpont
‘S e baile beag dùthchasail faisg air Cill Osbairn, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th' ann am Penpont. Tha e suidhichte aig 62m os cionn ìre na mara, ann an ceann a tuath Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Dhùn Phrìs ro 1975), eadar Am Mòine Naomh agus Bàrr na Dris. Tha e 316km air falbh bho Obar Dheathain, 101km bho Ghlaschu, 27km bhon Dùn Phrìs agus 104km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. 'S e Beurla a th' ann a’ chiad chànain aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann am Penpont, ged an robh Gàidhlig fhathast beò ro 1700. Tha Eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas, coilltearachd agus Turasachd. A bharrachd air sin, tha carabhanlann, talla a' bhaile agus gailearaidh-ealain ann anns a’ bhaile, ach tha an taigh-seinnse dùinte an-dràsda. Taobh fhoghlaim, tha bun-sgoil ann ach feumar a dhol dhan àrd sgoil ann am Bàrr na Dris.
Brìghde
Ann an eòlas ùr-sgeulachd na h-Èireann, bha Brìghde no Brighid ("A' Bhean (Làidir is) Inbheach") 'na nighean an Daghdha (agus mar sin aon den Tuatha Dè Danann) agus a' bhean Bhreis nam Fomóiri. Bha dà phiuthair aice air an robh Brighid cuideachd, agus th' air smaoineachadh Ban-dia Thrì-fillte Ceilteach ceannsgalach.
Penpont
Freumhan an Ainm
A rèir eòlaichean fhreumh-fhaclachd, tha a h-uile coltas ann gur ann à Pen y Bont (Gàidhlig: Ceann na Drochaid) sa Seann-Chuimris a tha ainm a' bhaile. 'S ann gu math pailt a tha ainmean-àite ann an Cuimris ann an ceann a deas na h-Alba. Chaidh an t-ainm a ghàidhealachadh ann an 1316 mar Kinpunt, leis gun do nochd ar cànan ann an ceann a deas na h-Alba anns an 7mh Linn agus bha an cànan fhathast làidir ann an Siorrachd Dhùn Phrìs fhèin anns an 14mh Linn.
Loch an Dornabac
Chan eil duine sam bith a' fuireach faisg air Loch an Dornabac agus mar sin chan eil rathaidean ann a leanas chun an locha seo.
Brìghde
Bunachas
Tha coltas gu bheil an t-ainm seo stèidhichte air an an fhacal Tùs-Ceiltis *Brigantījā a tha a' ciallachadh "[spiorad] Inbheach Boireannta" (q.v.  ). Leantainn laghan-fuaime air ghabhail ri soilleachadh atharrachadh-fuaime eagarach thar-leantach fuaimneachadh 'san tùs-cànanachas Ceilteach (q.v.   ), tha 'n dealbh Ròmanach-Breatannach an t-ainm Tùs-Ceiltis dualach air bhith *Brigantia.
Loch an Dornabac
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba Roinn-seòrsa:Rùm
Penpont
Eachdraidh
Tha tobhtaichean chaisteil, air a bheil Tibbers (neo Tobar sa Ghàidhlig), faisg air a' bhaile, a bharrachd air tobhtaichean chabhsair bho àm nan Ròmanach. Thug Uilleam Uallas ionnsaigh air a' chaisteal ri linn Cogadh Neo-eisimeileachd na h-Alba. Nochd Penpont sa nobhail The Private Memoirs and Confessions of a Justified Sinner, a sgrìobh Seumas Hogg ann an 1824. Thoisich Fèil ann an 1891 agus tha e air a bhith a' dol bho neart gu neart fad còrr is ciad bliadhna. Thogadh eaglais ùr sa bhaile ann an 1867 san aon àite far an robh àite cràbhach air a bhith fad nan linntean. Tha dà chlach bhon 11mh Linn a lorgadh sa chladh ri fhaicinn san taigh-tasgaidh ann an Dùn Phrìs. A-rèir carragh-chuimhne a' bhaile, fhuair 41 duine à Penpont bàs sa Chogadh Mòr agus naoinear eile san Dàrna Cogadh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Alba Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh Roinn-seòrsa:Siorrachd Dhùn Phrìs
Brìghde
Ainmean
Ghabh a-staigh roinn a h-ainmean:
Buidhnean
Shealbhaich Brìghde meas-ghort ubhail 'san Saoghal-Spioraid; shiubhail seilleanan an-siud a fhaighinn neachdar draoidheil. Bha 'n meas-ghort seo comannaichte leis an Avalon. Faodaidh a' Bhean an Locha 'san Fionnsgeulachd Artaireach bunaichte air Brìghde bhith.
Dleasnasan diadhaidh
Bha Brìghde 'na ban-dia na Lasrach Naoimhe na Cille Daraich agus 'na ban-dia-taic dhan Draoidhean. Bha i 'na ban-dia de h-uile rud beachdaichte 'bhith nam meudachdan àrda dàimheach mar teine àrd-èirigh, Gàidhealtachd, dùin-cnuic agus raontan mullach; agus de gnìomhaidhean agus cuir air thuigsinn ri àrdaichte gu h-inntinneil, mar gliocas, mòralachd, iomlanachd, tuigse àrd, deas-labhairt bàrdach, fear-ceàirdeachd, cumhachd an t-slànachaidh, fios nan draoidh agus ealain sa' chogadh. Tha 'n samhail Ceilteach na Minerva Ròmanach agus an Athena Grèigeach a' nochdadh 'bhith aice (Leabhar mòr-eòlais Breatannach: Creideamh Ceilteach), ban-diathan le dreuchdan glè choltach agus riochd-samhlachadh gu faicsinneach a' bhun-smuain a' 'choir àrdaichte', co-dhiù corporra no inntinneil.
Abertawe
'S e aon de na h-Ùghdarrasan ionadail th' ann an Abertawe cuideachd. Mar gach àite anns a' Chuimrigh, tha dà ainm oifigeil aig an sgìre, 's e Dinas a Sir Abertawe a tha e anns a' Chuimris, agus 's e City and County of Swansea gu h-oifigeil ris anns a' Bheurla. Ann an 2011 bha 239,000 duine a' fuireach anns an siorrachd seo. Mar sin 'S e Abertawe san dàrna àite a rèir àireamh-sluaigh anns a' Chuimrigh an dèidh Caerdydd.
Brìghde
Aonachadh 'steach dham Chrìosdaidheachd
An dèidh dham Chrìosdaidheachadh nam Ceiltich, bha Brìghde air smaoineachadh 'bhith 'na muime Ìosa agus air chantainn ri gu tric Naomh Brìghde, an nighean an draoidh, Dùghall MacGilleDhuinn. Cuiridh roinn nam bun an ceann gun robh Brìghde 'na h-Easbaig Caitligeach à Èirinn.
Abertawe
Tha Bàgh Caswell (Cuimris: Bae Caswel) faisg air Abertawe. Tha am bàgh suidhichte san ear-dheas air leth-eilean ris an canar Penrhyn Gŵyr sa Chruimris, no Gower Peninsula sa Bheurla. Tha tràigh le gainmheach ann agus fhuair e inbhe Blue Flag gu tric. Tha Comhairle Baile Abertawe a' solarachadh seirbhisean luchd-teasairginn ann am Bàgh Caswell a h-uile latha dhen t-seachdain eadar an Cèitean is an t-Sultain. Bho 1972 a-mach 's e Ionad de Shuim Shònraichte Shaidheansail (ISSS) na Cuimrigh a th' ann am Bàgh Caswell.
Brìghde
Fèillean
Air an Ghearran 1mh, bha Brìghde air mholadh aig an Imbolc, nuair thug i an t-Earrach dhan tìr. 'S e cuideachd a là cuirme (tha urram air chur oirre leis Caitligich, Fallainich na h-Ear, agus roinn Crìosdaidhean eile).
Abertawe
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Abertawe Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Brìghde
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Eòlas ùr-sgeulachd Roinn-seòrsa:Eòlas ùr-sgeulachd na h-Èireann Roinn-seòrsa:Tuatha Dè Danann Roinn-seòrsa:Diathan Ceilteach Roinn-seòrsa:Diathan an Teine Roinn-seòrsa:Diathan nan Gobha Roinn-seòrsa:Diathan a' Chogaidh Roinn-seòrsa:Diathan an Leighis Roinn-seòrsa:Diathan na Cèille
Ceuta
right|thumb
'S e nuadh-threabhachas Spàinnteach ann an Afraga a Tuath a tha ann an Ceuta. Tha i na bhaile fèin-riaghlaidh, a tha coltach ri Coimhearsnachd fèin-riaghlaidh.
Bailtean co-cheangailte
Roinn-seòrsa:Afraga a Tuath Roinn-seòrsa:An Spàinn Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean na Spàinne
Màbu an Iar
Tha Màbu an Iar (Beurla: West Mabou) ann an Siorrachd Inbhir Nis, Alba Nuadh.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Eilean Cheap Bhreatainn
West Mabou, Nova Scotia
Alice Springs
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Astràilia
An Machaire Grianáin
'S e baile ann an Contae Ard Mhacha a tha ann an An Machaire Grianáin.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae Ard Mhacha
Baltimore, Maryland
‘S e baile mòr agus port cudromach air àirde an ear nan Stàitean Aonaichte a th’ ann am Baltimore (IPA: bɒltɨmɔr). Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1729 agus thugadh ainm riaghladair na sgìre, Cecilius Calvert à Sasainn, air a bhaile ùr. Bha esan na Iarla air Baltimore (Gaeilge: Dún na Séad, Contae an Longfoirt, Èirinn). Tha e suidhichte ri taobh na h-Aibhne Patapsco, air a' Bhàgh Chesapeake, aig 35m os cionn ìre na mara 57km air falbh bho Washington, D.C. (Prìomh-bhaile na dùthcha), 578km bho Bhoston, 974km bho Chicago agus 3,725km bho Los Angeles. Tha 621,342 duine a' fuireach ann, am baile as motha na stàite agus an 21 fear as motha na dùthcha.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean ann am Maryland
19 am Faoilleach
'S e 19 am Faoilleach an 19mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich. Tha 346 latha (347 ann am bliadhna-leum) air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
200px|thumb|James Watt
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Gleann Chailbhidh
thumb|Croit briste faisg air Gleann Chailbhidh Is e gleann os cionn Srath Charrain mu 10 miltean dhan iar air Àrd Gaoithe air an crìoch eadar Ros an Ear agus Cataibh a tha ann an Gleann Chailbhidh (Beurla: Glencalvie).
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Eachdraidh na h-Alba Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas na h-Alba Roinn-seòrsa:Gleanntan
1832
thumb|An Ridire Walter Scott (Raeburn, 1822) 'S e bliadhna-leum a bha ann an 1832 (MDCCCXXXII).
Bàsan
Roinn-seòrsa:1830an
Jón Jósep Snæbjörnsson
'S e actair ceòladair Pop à dh'Innis Tìle a th' ann an Jón Jósep Snæbjörnsson air neo dìreach Jónsi. Rugadh i air 1 an t-Ògmhios 1977 ann an Akureyri. B' e esan a stèidhich an còmhlan ciùil Í Svörtum Fötum (Gàidhlig: Ann an Aodaich Dhubh) agus tha e air a bith an sàs ann an Eurovision cuideachd. Fhuair e a chuid foghlaim aig Menntaskólinn á Akureyri.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Ceòl Roinn-seòrsa:Daoine à Innis Tìle Roinn-seòrsa:Innis Tìle
Ceiteirein
'S e baile ann an Comhairle Shiorrachd Àir an Ear a tha ann an Caiteirein no Ceiteirein (Beurla:  Catrine). Tha am baile suidhichte air bruach Uisge Àir dà mhìle air àird an earra-dheas Machlainn. Tha mòr-rathaid A76 faisg air.
Anns a' bhliadhna 2001 bha 2053 duine a' fuireach an seo.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Àir an Ear
Elba
thumb|Elba 'S e eilean a th’ ann an Elba (Eadailtis: Isola d'Elba) agus tha e suidhichte 20km air falbh bho Piombino anns an Eadailt. 'S e an t-eilean as motha ann an Toscana a th’ ann agus an treas eilean as motha san dùthaich an dèidh Sicilia agus Sardainia.
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:An Eadailt Roinn-seòrsa:Eileanan
Aonghus
'San Eòlas-ur-sgeulachd na h-Eirinn, bha Aengus (Áengus, Óengus, Angus) àitheanta cuideachd ri Aonghus Òg, Mac ind Óg no Mac Óg 'na bhall nan Tuatha Dè Danann agus is mathaid 'na dhia a' ghaoil, òige 'gus maise. Tha e air ràdh gun robh ceithir eòin samhlachadh pògan itealachadh mu a cheann. Bha an Deagh-Dia agus Boann 'na phàrantan. Tha e air ràdh a mhair e aig a' Bhrú na Bóinne ri taobh na h-aibhne Bhòinn.
Bha suirghe aig an Deagh-Dia le Boann, a' bhean Nechtain. Air chor a fhalach an suirghe, rinn an Deagh-Dia an ghrian seas sàmhach air naoi mìos; therefore, bha Aonghus air thorrachadh, air thoirt gu ìre 'gus air bhreith ann an aon là. Bha Elcmar 'na oid'-altrum.
Nuair thàinig e gu inbhe dh'arbhartaich Aonghus an Deadh-Dia a dhachaigh, an Brú na Bóinne. Ràinig e 'n dèidh do phàirtich an Deagh-Dia a thìr am measg a chlann, agus cha robh ann càil fàgail ri Aonghus, mar sin dh'fhaighnich Aonghus athair nam b'fhaodainn e sa' Bhrú mhaireann air là 'gus oidhche, 'gus dh'aontaich an Deagh-Dia. Seach chan eil an alt neo-chinnteach aig Gaeilge 'gus Gàidhlig, b'urrainn do "là 'gus oidhche" chiallachadh "aon là 'gus aon oidhche" no "là 'gus oidhche", a còmhdaichidh h-uil' àm, agus mar sin ghabh Aonghus sealbh na Brú gu buan.
Thuit Aonghus ann am gaol le rìbhinn a chunnaic e 'na aislingean. Rannsaich a mhàthair, Boann, Eireann fad bliadhna iomlan. An nuair sin rinn athair, an Deagh-Dia, an rud ceudna. Fa dheòidh, lorg Rìgh Bodb Dearg na Mumhaine i 'n dèidh do bliadhna.
Chaidh Aonghus dhan loch a' Bheòil na Nathrach Sgiathach agus lorg 150 rìbhinnean cuibhrichte ann am càraidean. Lorg e a rìbhinn, Caer. Air an t-Samhain 1mh, dh'atharraicheadh Caer agus na rìbhinnean eile 'steach do eala fad aon bliadhna. Bha Aonghus air innseadh a b'fhaodainn e Caer phòsadh ma b'urrainn dha oirre cho eala chur fèineachd. Shoirbhich Aonghus. Dh'ath-dhealbh e fhèin a-steach do eala 'gus dh'itealaich iad air falbh, seinn ceòl àlainn a chuir uil' a luchd-èisdeachd ri cadal do trì là 'gus oidhche.
Bha Aonghus 'na oid'-altrum agus dìonadair Dhiarmuid Ua Duibhne nam Fianna.
'S dòcha tha Aonghus ceangailte dhan dia sean Ceilteach Maponos agus a mhac-samhail Cuimreach, Mabon ap Modron.
Ainmean eile: Aonghus Og, Aonghus mac Oc, Oengus mac Oc
Luchd co-ainm
Bha Aonghus 'na ainm coiteanta Ghàidhlig na h-Èireann agus Ghàidhlig na h-Alba, air bhreith le caochladh de luchd eachdraidheil is seann-sgeulach, gabhail a-staigh:
Roinn-seòrsa:Eòlas-ur-sgeulachd Roinn-seòrsa:Tuatha Dè Danann
Roinn Phruisianach Phomerania
B’ e dùthaich bheag fo bhuaidh na Pruise anns a’ Ghearmailt a bh’ anns an Roinn Phruiseanach Phomerania (Gearmailtis: Preußische Provinz Pommern) eadar 1815 agus 1945. Mhair an stàit seo mar sgìre fad Ìmpireachd na Gearmailte (1871 – 1918). B’ e Stettin a bh’ ann prìomh-bhaile na dùthcha. Chaidh an stàit seo a chruthachadh buair a chuireadh An t-Suain a-mach às a' Ghearmailt agus tro aonadh an talamh sin le pìosan thalmhainn eile a bhuineadh don Phruis. B' e Pròstanaich a bh' anns a' mhòr-chuid an seo, ach le mion chuid Chaitligeach agus Iùdhaich.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Poileataigs
1381
MCCCLXXXI
Bàsan
Roinn-seòrsa:1380an
439
Bàsan
Roinn-seòrsa:430an
Dietrich Bonhoeffer
B' e diadhaire, aoghair gearmailteach agus com-pàirtiche ann an bacadh an aghaidh an Nàsaich a bha ann an Dietrich Bonhoeffer (4 an Gearran, 1906 – 9 an Giblean, 1945).
Obraichean
Gesammelte Werke Bd. 8; Kaiser, Gütersloh 1998, ISBN 3-579-01878-7; Auswahl als Taschenbuchausgabe: Gütersloher Taschenbücher 457; Gütersloher Verlags-Haus, Gütersloh 172002, ISBN 3-579-00457-3.
Ceangal a-mach
Roinn-seòrsa:Crìosdaidheachd Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt
Seumas I, Rìgh na h-Alba
Bha Alba na dùthaich an-riaghailteach nuair a bha Seumas glè òg, agus chuir athair, Raibeart III, a-null dhan Fhraing e gus am biodh e sàbhailte. Ach chaidh am bàta a ghlacadh leis na Sasannaich agus chaidh Seumas a chuir an grèim leotha. Bho nach robh e ann, chaidh Alba a riaghladh le tànaistearan. Cha deach a chur ma sgaoil gu 1420, nuair a phàigh na h-Albannaich an èirig a chaidh iarraidh orra.
Na phrìosanach, fhuair e sgoil math ann an cùirt Shasainn, agus thuit e ann an gaoil ri Joan Beaufort, co-ogha Rìgh Eanraig VI Shasainn. Phòs iad mus do thill e a dh'Alba. Rè ùine, bhiodh ochdnar cloinne aca.
Cho luath agus a thill e dh'Alba, ann an 1424, thug e os làimh dòighean-riaghlaidh ùra, a bhiodh a' daingneachadh cumhachd an rìgh agus a chuid mhinistearan. Bha e mar amas aige a dhùthaich air fad a chumail fo riaghladh laghan, agus dh'ath-nuadhaich e Pàrlamaid na h-Alba a rèir eisimpleir Pàrlamaid Shasainn. Ged-tà cha robh leisg air làmhachas-làidir a chur gu feum, agus dh'fhàs cuid dhe na h-uaislean diombach dheth nuair a dh'fhiosraich iad crìonadh an cuid cumhachd.
Chaidh a mhurt le feadhainn dhe na Greumaich ann am manachainn Pheairt air an 21mh latha dhen a' Ghearran, 1437, ged a shabaid e gu treun ri a chuid nàimhdean.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Rìghrean na h-Alba Roinn-seòrsa:Bàird Albannach Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Yr Eglwys Newydd
Tha am baile Yr Eglwys Newydd ann an Caerdydd, a' Chuimrigh. Tha e 2.8 mi (4.5 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 132.9 mi (213.8 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 13798 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 2109 (15.3%); rugadh 80% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Caerdydd Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Erbium
'S e eileamaid cheimigeach a tha ann an erbium le samhla Er agus àireamh atamach 68.
'S e meatailt bog agus lantanach a tha ann.
Eachdraidh
Ann an 1842 lorg Carl Gustaf Mosander erbium còmhla ri terbium ann an ittria, clach à Ytterby san t-Suain.
Cleachdadh
Cleachdar erbium ann an leusairean, gu h-àraid ann am fiaclaireachd agus airson radharc-eòlas snàithlich.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eileamaidean Roinn-seòrsa:Lantanach Roinn-seòrsa:Meatailt
Carran
Se fo-bhaile aig An Eaglais Bhreac a tha ann an Carran (Beurla: Carron). Tha e suidhichte air Abhainn Carrann.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Comhairle na h-Eaglaise Brice Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Bábhún Hamaltún
'S e baile ann an Contae Ard Mhacha a tha ann am Bábhún Hamaltún.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae Ard Mhacha
St. Gallen (Kanton)
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Roinnean na h-Eilbheise
Sardainia
'S e Sardainia neo Sàrdainea (Sàrdais: Sardigna, Sardinna no Sardíngia, Eadailtis: Sardegna, Catalanais: Sardenya, Beurla: Sardinia), an dàrna eilean as motha anns a' Mhuir Mheadannach. Tha e suidhichte mu 202 km bho thìr-mhòr na h-Eadailt agus mu 184 km san àird a tuath Tuinisia. Tha Menorca, eilean Spàinnteach anns na h-Eileanan Balèarach mu 335 km san àird an iar Sardainia.
'S e Cagliari am prìomh-bhaile aige.
Sgìrean
right|thumb|Na sgìrean ann an Sardainia (mapa dà-chànanach).
'S e Sardainia aon de na còig roinnean neo-eisimeileach den Eadailt.
Bho thùs bha trì sgìrean poilitigeach ann an Sardainia fhèin: Cagliari, Sassari is Nuoro. Anns a' bhliadhna 1974 chaidh an sgìre Oristano a chruthachadh. Bho 2005 a-mach tha ceithir sgìrean ùra eile ann: Olbia-Tempio, Ogliastra, Carbonia-Iglesias agus Medio Campidano.
Cruinn-eòlas
Le 150 km a dh'fhad,'s e Tirso an abhainn as motha ann an Sardainia, tha e anns an taobh an iar dhen eilean. Tha an Coghinas 123 km a dh'fhad agus anns an àird an earra-dheas tha am Flumendosa (122 km) ann.
'S iad am Punta La Marmora (1834 meatair a dh'àrd) agus am Bruncu Spina (1829 m) na beanntan as àirde. Tha iad suidhichte ann am meadhan Shardainia anns na ruith-bheanntan Gennargentu. Ann an ceann a tuath an eilein tha am Monte Limbara, tha e 1359 m a dh'àrd. Uaireannan lorgar òr is airgead anns na beanntan Shardainia.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:An Eadailt Roinn-seòrsa:Eileanan Roinn-seòrsa:Roinnean na h-Eadailt
Richard Trevithick
B' e innleadair agus Còrnach a bha ann an Risteard Trevithick. B' esan a' chiad innleadair a thogail innealan deathaich iomainichte le deathach fo bhruthadh susbainteach (mu deidhinn 3 aillean) agus as aonais dluthadair.
Roinn-seòrsa:Innleadaireachd Roinn-seòrsa:Daoine às a' Chòrn
Diùcachd Sagsainn-Coburg agus Gotha
B’ e dùthaich bheag ann an cridhe na Gearmailt a mhair bho 1826 gu ruige 1918 a bh’ anns an Diùcachd Sagsainn-Coburg agus Gotha (Gearmailtis: Herzogtum Sachsen-Coburg und Gotha). B’ e Coburg a bh’ ann prìomh-bhaile na dùthcha. Chaidh an Diùcachd a chruthachadh ann an 1826 tro Chòrdadh Hildburghausen, a dh'atharraich nan diùcachdan ann an Sagsainn an dèidh bàs Friedrich IV à Saxe-Gotha-Altenburg gun chlann. Thug Ar-a-mach na Gearmailt buaidh mhòr air Sagsainn-Coburg agus Gotha agus leig an diùc Carl Eduard dheth an crùn, a' sgaradh na diùcachd ann an dà leth: Chaidh Coburg a thoirt a-steach gu Bayern agus Gotha gu Thüringen.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Poileataigs