cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dnipro
'S e baile mòr agus port-aibhne eadar Poltava agus Zaporizhzhia anns An Ucràin a th' ann an Dnipro (Ucràinis: Дніпро, Pòlais: Dniepr, IPA: dn⁽ʲ⁾iˈprɔ). Tha e suidhichte air an àirde an ear na dùthcha, ri taobh na h-Aibhne Dnipro fhèin, san roinn Dnipropetrovska Oblast. Tha 980,948 duine a' fuireach an seo, an ceathramh baile as motha na h-Ucràine.
Eachdraidh
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1776 mar Ekaterinoslav mar urram air Caitrìona II na Ruise agus chanadh Dnipropetrovsk  ris eadar 1926 agus 2016, mar urram air an neach-poileataigs Comunnach Grigory Petrovsky. Thogadh am baile far an robh daingneachadh Cosagach roimhe. Ann an 1991, thàinig Dnipro gu bhith na phàirt de nàisean neo-eisimeileach na h-Ucràine.
Eòlas-sluaigh
A rèir a' Chunntais-shluaigh a rinneadh ann an 2021, 's e Ucràinis a tha a' mhòr-chuid nan daoine ann an Dnipro a' bruidhinn (53.08%), ged a tha mion-chuid ann le Ruisis (45.87%) cuideachd.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Ucràin Roinn-seòrsa:Bailtean anns An Ucràin
Redondo Beach, Calafòrnia
‘S e baile air an àirde an iar nan Stàitean Aonaichte a th’ ann an Redondo Beach. Tha an t-ainm a’ciallachadh Tràigh Chruinne sa Ghàidhlig, bhon fhacal Spàinntis Redondo (Cruinne) agus bhon fhacal Beurla Beach (Tràigh). ‘S e Rancho San Pedro (Oighreachd an Naoimh Pheadair) an t-ainm a bha air o thùs. Chaidh am baile a chlàradh airson a’ chiad turas ann an 1785. Tha e suidhichte aig 16m os cionn ìre na mara, ri taobh a’ Bhàigh Shouth Bay, anns an stàit Calafòrnia, air iomall Los Angeles. Tha am baile 3,712km air falbh bho Washington, D.C. (Prìomh-bhaile na dùthcha), 568km bho Shan Francisco, 2,824km bho Chicago agus 2,572km bho St. Louis. Tha 66,748 duine a' fuireach anns a’ bhaile.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Calafòrnia
Cona Mheall (Asaint)
'S e beinn ann an Asaint a tha ann an Cona Mheall (Beurla: Conival). Tha i 987m de dh'àirde, agus 's e Beinn Rothaich a th' ann. Tha i suidhichte mu 6km an iar 's an iar-dheas de dh'Innis nan Damh agus Loch Asainte.
Mar as trice bithear a' dèanamh air a' bheinn seo bho Innis nan Damh air an rathad A837. Dh'fhaodadh a cheangal le Beinn Mhòr Asaint a tha mu 1.6km san iar dheth. Mar as trice bithear a' gabhail an aon slighe sìos.
Bhon mhullach gheibhear seallaidhean air Asaint, Cataibh, Sula Bheinn agus Loch Sìn.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd Roinn-seòrsa:Cataibh
1060
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1060 (MLX).
Bàsan
Roinn-seòrsa:1060an
Drochaid Eadaraig
thumb|An seann drochaid ann an Drochaid Eadaraig 'S e baile beag ann an Alba a Deas a tha ann an Drochaid Eadaraig (Beurla: Ettrickbridge). Tha e suidhichte mu seachd mìltean air falbh bho Salcraig. 'S e seo na co-chomharran aige: 55° 30′ 31.21″ Tuath agus 2° 58′ 9.73″ Iar.
Thàinig ainm a' bhaile bhon drochaid thairis air an abhainn Ettrick Water.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle nan Crìochan
1062
MLXII
Tachartasan
thumb|left|Varberg, 1713
Bàsan
Roinn-seòrsa:1060an
Seana Bhràigh
'S e beinn ann am Frìth Inbhir Làthail air a' Ghàidhealtachd a th’ ann an Seana Bhràigh. Tha e 926m de dh'àirde agus 's e Beinn Rothaich a th' ann. Tha e suidhichte mu 12 km san ear den rathad A835 agus mu 13km san ear-dheas air Ulapul, san iar-thuath air Eididh nan Clach Geala agus Beinn Dearg.
1063
MLXIII
Seana Bhràigh
Mar as trice bithear a' dèanamh air a' bheinn seo bho cheann a deas Loch Bhraoin agus cha bhithear ga cheangal le beinn eile, leis gu bheil e ann an suidheachadh cho iomallach gun toir e ùine fhada faighinn ann.
Sogamoso
'S e baile meadhanach ann am Boyacá, Coloimbia, a th' ann an Sogamoso. Tha e suidhichte dìreach ann am meadhan na dùthcha aig 2,569m os cionn ìre na mara agus 76km air falbh bho Tunja. 'S e baile le gnàth-shìde caran fuar a th' ann an Sogamoso, agus tha teodhachd mheadhanach mu 14.6˚ aige. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1810.
1063
Bàsan
Roinn-seòrsa:1060an
Seana Bhràigh
Bhon mhullach gheibhear seallaidhean air Beinn Dearg agus a nàbaidhean, An Teallach, beanntan Frìth Fanaich, Asaint agus Beinn Uais.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
1064
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1064 (MLXIV).
Sogamoso
Sluagh a' bhaile
Tha  96,828 duine nan tàmh anns a' bhaile fhèin, ach tha mion-chuid eile, 20,266, a’ fuireach thall anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile. Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin. Air adhbharan trioblaidean poilitigeach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail. Le sin, ‘s e pàtran àireimh-shluaigh gu math àbhaisteach a th' ann an seo. Taobh chinnidh, 's e daoine geala/mestizos a th' ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann an Sogamoso, ach tha 0.3% dhe daoine le freumhan ann an Afraga agus 0.2% Tùsanaich. 'S urrainn dhan 93.4% dhe na daoine ann an Sogamoso leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, chan eil fòn aig an taigh aig 55.3% dhe na dachannan.
Eachdraidh
Tha e coltach gun do ràinig in-imrich Chibcha dhan sgìre san 9mh Linn. Leig iad ealain anns na h-uamhan faisg air a' bhaile. A rèir beul-aithris nan Chibcha fhèin, b' e a' ghrian a chruthaich am baile agus bha an t-àite gu math cudromach ann an creideamh nan Tùsanach. Ann an 1539 loisg na Spàinntich an teampall a bha air a thogail leis an zaque (rìgh) Sugamuxi. Thoisich an sgrìobhadair José Eustasio Rivera an nobhail La Vorágine a sgrìobhadh ann an Sogamoso, nuair a bha e a' fuireach an seo ann an 1922.
Fèisean
Thathar a’ cumail iomadach seòrsa fhèis ann an Sogamoso. Chithear fèilltean  caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid Chaitligeach a th' ann fhathast,  fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir 's tha beairteas cultarail na dùthcha.
Ceanglaichean A-mach
An t-sìde ann an Sogamoso Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Coloimbia
Pieter Brueghel Mòr
B' e Pieter Brueghel (IPA: :pitəɾ ˈbɾøːɣəl, Laideann: Petrus Bruegel senex, Breda, mu 1525 - A' Bhruiseal, 9 an t-Sultain 1569) peantair ainmeil às Na Tìrean Ìsle. Phòs e ri Mayken Coecke van Aelst. Thug Hieronymus Bosch, a chaochail deich bliadhna mus do rugadh e, buaidh mhòr air.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ealain Roinn-seòrsa:Daoine às na Tìrean Ìsle
Eadaraig
thumb|Clach-chuimhneachan Sheumais Hogg 'S e baile beag ann an Alba a Deas a tha ann an Eadaraig (Beurla: Ettrick). Tha e fo smachd Comhairle nan Crìochan. 'S e seo na co-chomharran aige: 55:25.0303 Tuath agus 3:9.1888 Iar.
Daoine ainmeil
Is ann à Eadaraig a bha Seumas Hogg (1770 - 1835) ris an canar "Ciobhair Eadaraig". Tha clach-chuimhneachan a chaidh a thogail ann an 1898, mu mhìle iar air a' bhaile.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Alba Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle nan Crìochan
Coed-poeth
Tha am baile Coed-poeth ann an Wrecsam, a' Chuimrigh. Tha e 108.8 mi (175.1 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 163.7 mi (263.4 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 4498 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 825 (18.3%); rugadh 80% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Wrecsam Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
1065
MLXV.
Bàsan
Roinn-seòrsa:1060an
De Maelor
Tha am baile De Maelor ann an Wrecsam, a' Chuimrigh. Tha e 101.7 mi (163.7 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 151.1 mi (243.2 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 1234 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 109 (8.8%); rugadh 45% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Wrecsam Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Gèadh-glas
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Eòin
Osmium
'S e eileamaid cheimigeach a tha ann an osmium, le samhla Os agus àireamh atamach 76. 'S e meatailt trastach cruaidh, brisg is trom agus an eileamaid as dlùithe. Tha e na bhall a' bhuidhinn platanum.
Tha a ainm a' dol às an fhacal Greugach ὀσμή, no fàileadh air sgàth 's gu bheil osmium ceithir-ogsaid na cho-thàthadh beòthail.
Tha 7 iosatòpaichean nàdarra, 184Os, 187Os, 188Os, 189O, 190O is 192O (seasmhach) agus 185Os (le leth-bheatha 2 × 1015 bliadhna).
Eachdraidh
Ann an 1803 lorg Smithson Tennant osmium còmhla ri iridium ann an clach-platanum à Aimearaga a Deas.
Cleachdadh
Cleachdar osmium ann an aloidhean agus osmium ceithir-ogsaid (OsO4) ann an ceimigeachd fhàs-bheairteach mar stuth-ogsaidicheaidh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eileamaidean Roinn-seòrsa:Meatailt
1067
MLXVII
Bàsan
Roinn-seòrsa:1060an
Valerian Pidmohylny
B' e eadar-theangair, faclairiche, cànanaiche, nobhailiche agus sgrìobhadair às An Ucràin, a bh' ann am Valerian Petrovich Pidmohylny (Ucràinis: Підмогильний Валер'ян Петрович). Rugadh e ann an Dnipropetrovsk air 2 an Gearran 1901 agus chaochail e anns na h-Eileanan Solovetsky air 3 an t-Samhain 1937. Bhuinneadh e do theaghlach Bùirdeasach: bha athair na mhaor ann an oighreachd mhòr. B' e Pidmohylny agus Viktor Petrov a chruthaich an nobhail innleachdail ann an Ucràinis. Sgrìobhadh e ann an stoidhl air an robh fìorachas. Mar eadar-theangair, chuir e Ucràinis air Anatole France agus Guy de Maupassant. Bhàsaich e thall sa Ghulag nuair a bha Iosif Stalin sa chumhachd. 'S ann ainmeil 's a tha e airson an nobhail Місто (Gàidhlig: Am Baile) a sgrìobh e ann an 1928. Thug Honoré de Balzac buaidh làidir air Pidmohylny.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às an Ucràin Roinn-seòrsa:An Ucràin
Syracuse, Eabhraig Nuadh
‘S e baile mòr ann an ceann a tuath Na Stàitean Aonaichte ann an Eabhraig Nuadh a tha ann an Syracuse. Tha e suidhichte ann am meadhan na stàite. Anns a’ bhliadhna 2011 bha 145,170 duine a’ fuireach an seo. Tha e suidhichte aig 116m os cionn ìre na mara.
Eachdraidh eile
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1825.
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Eabhraig Nuadh
Sgùrr Sgumain
thumb|Sgurr Mhic Choinnich (làimh cheàrr), Sgurr Sgumain is Sgurr Dubh an Dà Bheinn air am faicinn bho [[Rubha an Dùnain]]
'S i beinn anns a' Chuiltheann anns an Eilean Sgitheanach a tha ann an Sgùrr Sgumain. Tha i 947 m a dh'airde. Rinneadh an t-ath-sgrùdadh mu dheireadh a thaobh àird na beinne 03 an Dùbhlachd 2013. 'S i Beinn Rothaich a th' ann.
Tha an t-ainm Sgùrr Sgumain a’ tighinn bho “Sguman”. ’S e facal Gàidhlig a th’ ann airson beinne le cruth staic. Chleachdar am facal cuideachd airson soitheach a chleachdar gus uisge a chur a-mach à bàta. Tha An Sguman cuideachd faisg air a’ Chuiltheann eadar na beanntan agus a’ mhuir. Tha pàirt air Sgùrr Sgumain leis an ainm A' Chìoch, ’s e creag mhòr a th’ ann a tha a’ tighinn a-mach à taobh Sgùrr Sgumain coltach ri cìoch. Canar ris Cìoch An Sgumain cuideachd (no Cìoch a Sgumain ann an Forbes )Tha a' Chìoch agus Sgùrr Sgumain glè ainmeil le streapadairean, air sgàth 's gu bheil pailteas de rathaidean streap a' dol suas bho Choire Lagain faisg air a' Chìch gu mullach Sgùrr Sgumain.
Tha Loch Coir' a' Ghrunnda san ear-dheas dheth.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach
Sucre
'S e prìomh-bhaile bun-reachdail Bhoilibhia a tha ann am Sucre. Tha àrd-chùirt a' Cheartais (Corte Suprema de Justicia) suidhichte an seo. Tha am baile suidhichte sa mheadhan na dùthcha. Canar gur e: "the Jewel of South America" a th' ann. Chaidh am baile a stèidheachadh anns a’ bhliadhna 1538 le Pedro Anzures. Tha sean-bhaile Surce gu math cliùiteach airson nan togalaichean anns an stoidhle tradaiseanta. Ann an 1991 chaidh a dhìon leis an UNESCO mar Làrach Dhualchas na Cruinne.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Aimearaga a Deas Roinn-seòrsa:Boilibhia Roinn-seòrsa:Bailtean
1068
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1068 (MLXVIII).
Bàsan
Roinn-seòrsa:1060an
1069
MLXIX
Bàsan
Roinn-seòrsa:1060an
Erbistog
Tha am baile Erbistog ann an Wrecsam, a' Chuimrigh. Tha e 103.5 mi (166.5 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 157.0 mi (252.7 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 378 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 26 (6.9%); rugadh 58% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Wrecsam Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Hammars Hill
Suidheachadh
Tha e suidhichte air taobh an earMòr-thìr, Arcaibh,eadar na bailtean Hackland is Redland. Tha Enyas Hill air an ear-dheas agus Muckle Billia Fiold san iar-thuath. Tha Hammars Hill 165m (541 troigh) de dh'àirde agus 's e Milldoe - Mid Tooin a mhàthair-mhullaich a tha na laighe san iar-dheas. Air mullach na beinne chan eil dad sònraichte ann a bhios a' sealltainn a' phuing as àirde. Tha a' phuing as àirde suidhichte air taobh an ear an fheansa.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Beanntan ann an Arcaibh
Loona
'S e Seinneadair ainmeil às Na Tìrean Ìsle a th'ann an Loona (fìor ainm: Marie-José van der Kolk, IJmuiden, 16 an t-Sultain 1974). 'S e eurodance agus latino a sheinneas i mar as trice.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil Loona Loona
Baile Ùr Chille Bhoisil
'S e baile ann an Alba a Deas a tha ann am Baile Ùr Chille Bhoisil (Beurla: Newtown St Boswells).
'S e prìomh-bhaile nan Crìochan a tha ann. Ann an 2001 bha 1,199 duine a' fuireach an seo.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Comhairle nan Crìochan Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Yonkers, Eabhraig Nuadh
‘S e baile mòr ann an ceann a tuath Na Stàitean Aonaichte ann an Eabhraig Nuadh a tha ann an Yonkerse. Tha e suidhichte ann am Westchester County, Eabhraig Nuadh. Anns a’ bhliadhna 2011 bha 145,170 duine a’ fuireach an seo. Tha e suidhichte aig 25m os cionn ìre na mara.
Eachdraidh eile
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1646.
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Eabhraig Nuadh
Caol Reatha
thumb|Caol Reatha thumb|An t-aiseag Gleann Eilge - Caol Reatha ʼS e baile an taobh an ear an Eilein Sgitheanaich a tha ann an Caol Reatha (Beurla Kylerhea).
Tha an t-ainm Caol Reatha a’ ciallachadh cuideachd, bho thùs, an caolas a tha an seo eadar an t-Eilean Sgitheanach agus tìr mór na h-Albann. Chan eil ach mu 400m de leud anns a’ chaolas seo, agus b’ ann an seo a bhathar aʼ cur crodh aʼ snàmh a-null tarsainn dhan tìr mór nuair a bhite aʼ dròbhadh cruidh san 19mh Linn agus roimhe. Tha sruth gu math math làidir an seo nuair a bhios a’ mhuir a’ lìonadh no a’ traoghadh. Gu dearbha, ’s e sin a tha an “reatha” san ainm a’ ciallachadh. Leis a sin, b’ fheudar dhaibh snàmh fhad ’s a bha an sruthadh lag eadar àm traghaidh agus àm lìonaidh. Thòisich aiseag chàraichean an seo ann an 1934, agus tha seirbheis fhathast aʼ ruith as t-samhradh a dhʼaindeoin ʼs gu bheil ceangal drochaid a-nis eadar an t-Eilean Sgitheanach agus an tìr mór.
Tha tèarmann dobhran ann an Caol Reatha. Tha bothan falaich os cionn a’ chaolais far am bi an luchd-turais agus na dìoghrasaich a’ dol a choimhead (le duilgheas) nam biastan-dubha, agus (gu furasta) nan ròn glasa is nan ròn cumanta. Ri beagan bhliadhnaichean a-nuas chithear iolairean mara a’ sealg sa chaolas cuideachd.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach
Bruach Thuaidh
'S e baile ann an Alba a Deas a tha ann Bruach Thuaidh (Beurla: Tweedbank). Tha e suidhichte air àird an earra-dheas a' Gheal Àth air Abhainn Tuaidh.
Roinn-seòrsa:Comhairle nan Crìochan Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Kamianske
'S e baile mòr agus port-aibhne eadar Poltava agus Dnipro anns An Ucràin a th' ann an Kamianske (Ucràinis: Кам'янське, Pòlais: Dniepr, IPA: dn⁽ʲ⁾iˈprɔ). Tha e suidhichte air an àirde an ear na dùthcha, ri taobh na h-Aibhne Dnipro fhèin, san roinn Dnipropetrovska Oblast. Tha 229,794 duine a' fuireach ann.
Eachdraidh
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1750 agus chanadh Dniprodzerzhynsk ris eadar 1936 agus 2016, mar urram air an neach-poileataigs Comunnach Felix Dzerzhinsky. Ann an 1991, thàinig Kamianske gu bhith na phàirt de nàisean neo-eisimeileach na h-Ucràine.
Eòlas-sluaigh
A rèir a' Chunntais-shluaigh a rinneadh ann an 2001, 's e Ucràinis a tha a' mhòr-chuid nan daoine ann an Kamianske a' bruidhinn (64.85%), ged a tha mion-chuid ann le Ruisis (34.47%) cuideachd. Ged a bha fàs ann an uiread dhaoine a bha a' fuireach ann an Kamianske tron 19mh Linn, cha b' ann ach àn dèidh An Dàrna Cogaidh a fhuair am baile fàs uabhasach fhèin mòr a thaobh àireimh-shluaigh agus an An t-Aonadh Sobhiatach ga ghnìomhasachadh. A dh'aindeoin sin, tha an uiread dhaoine a tha nan tàmh ann an Kamianskeair thuiteam fad na 21mh Linn.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Ucràin Roinn-seòrsa:Bailtean anns An Ucràin
Tirana
'S e prìomh-bhaile Albàinia a tha ann an Tirana neo Tiranë ann an Albàinis.
Aistean co-cheangailte
Roinn-seòrsa:Albàinia Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean Roinn-seòrsa:Prìomh-Bhailtean na Roinn Eorpa Roinn-seòrsa:Bailtean
1070
MLXX
Bàsan
Roinn-seòrsa:1070an
Còbalt
'S e eileamaid cheimigeach a tha ann an còbalt le samhla Co agus àireamh atamach 27. 'S e meatailt trastach a tha ann.
Taisgealadh
Ann an 1735 dhearbhaich Georg Brandt, ceimigear às an t-Suain, gur eileamaid a bha ann an còbalt agus gun tàinig an dath gorm ann an glainne à còbalt.
Cleachdadh
Cleachdar còbalt ann an aloidhean agus co-thàthaidhean còbalt mar stuthan-dath ann an glainne.
Bith-eòlas
'S e pàirt de bhèothaman B12 no cobalamain a tha ann còbalt.
Roinn-seòrsa:Eileamaidean Roinn-seòrsa:Meatailt
Longphort Mhacais
thumb|Longphort Mhacais
'S e baile ann an Alba a Deas a tha ann an Longphort Mhacais (Beurla: Longformacus). Tha e ann an Siorrachd Bhearaig faisg air na Dùintean air iomall an Lomair Mhòir. 'S e seo na co-chomharran aige: 55° 48′ 0″ Tuath agus 2° 30′ 0″ Iar.
Tha Lucia di Lammermoor stèidhichte ann an Longphort Mhacais.
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:Siorrachd Bhearaig Roinn-seòrsa:Comhairle nan Crìochan Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Esclusham
Tha am baile Esclusham ann an Wrecsam, a' Chuimrigh. Tha e 106.9 mi (172.0 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 162.0 mi (260.8 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 3375 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 470 (13.9%); rugadh 79% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Wrecsam Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Palm Desert, Calafòrnia
‘S e baile air an àirde an iar Nan Stàitean Aonaichte a th’ ann am Palm Desert. Tha an t-ainm a’ciallachadh Fàsach nam Palmaichean sa Ghàidhlig, bho dhà fhacal sa Bheurla: Palm (Craobh Phalm) agus Desert (Fàsach). ‘S e Old MacDonald Ranch an t-ainm a bha air o thùs. Fhuair e an t-ainm ùr ann an 1951. Tha e suidhichte aig 77m os cionn ìre na mara, anns a’ Ghleann Coachella, anns an stàit Calafòrnia, air iomall Phalm Springs. Tha am baile 3,543km air falbh bho Washington, D.C. (Prìomh-bhaile na dùthcha), 707km bho Shan Francisco, 2,666km bho Chicago agus 2,403km bho St. Louis. Tha 48,445 duine a' fuireach anns a’ bhaile. Chaochail an Ceimigear Donald J. Cram an seo ann an 2001.
Budapest
'S e Budapest prìomh-bhaile na h-Ungaire. Tha 1.7 millean daoine a' fuireach anns a' bhaile fhèin. Dh'aonaich Budapest, air gach bruach den Abhainn Danube, air an 17mh den t-Samhain 1873, nuair a thàinig Buda (Gearmailtis: Ofen) air taobh an iar agus Pest air taobh an ear ri chèile.
1072
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1072 (MLXXII).
Palm Desert, Calafòrnia
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Calafòrnia
Budapest
Eachdraidh
B' e co-phrìomh-bhaile Ostair-Ungaire a bh' ann eadar 1867 agus 1918.
1072
Bàsan
Roinn-seòrsa:1070an
1073
MLXXIII
Budapest
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Prìomh-Bhailtean na Roinn Eòrpa * Roinn-seòrsa:Bailtean
1073
Bàsan
Roinn-seòrsa:1070an
Cill Aba
thumb|Cill Aba
'S e baile iasgaich ann an Alba a Deas a tha ann Cill Aba (Beurla: St Abbs/Coldingham Shore), a bha ann an Siorrachd Bhearaig. An-diugh tha e fo smachd Comhairle nan Crìochan.
Tha am baile san ear-thuath air Coldingham. 'S e seo na co-chomharran aige: 55° 53′ 45.6″ Tuath agus 2° 7′ 51.96″ Iar.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Siorrachd Bhearaig Roinn-seòrsa:Comhairle nan Crìochan Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Sandra van Nieuwland
'S e seinneadair ainmeil às na Tìrean Ìsle a th' ann an Sandra van Nieuwland neo Sandra Newland (Delft, 16 an Gearran 1977). Bhuannaich i an fharpais-ciùil 'The Voice of Holland' ann an 2012. Tha triùir mac aice.
Iomraidhean
van Nieuwland, Sandra van Nieuwland, Sandra van Nieuwland, Sandra
Merranblo
'S e beinn ann an Arcaibh, Alba a th' ann am Merranblo.
Sheòirsea a Deas is na h-Eileanan Shandwich a Deas
'S e eileanan anns a’ Chuan Shiar a tha ann an Sheòirsea a Deas is na h-Eileanan Shandwich a Deas neo Georgia a Deas agus na h-Eileanan Shandwich a Deas Tha iad suidhichte anns a’ Mhuir Scotia san ear air Aimearaga a Deas agus sa tuath air an Antargtaga. 'S e King Edward Point am prìomh-bhaile aige.
Merranblo
Suidheachadh
Tha e suidhichte ann an taobh an iar Mòr-thìr, Arcaibh tuath air Stromness agus deas air Hill of Miffia. Tha Merranblo 146m (479 troigh) de dh'àirde agus 's e Milldoe - Mid Tooin a mhàthair-mhullaich. Air mullach na beinne chan eil dad sònraichte ann a bhios a' sealltainn a' phuing as àirde.
Air sgàth 's gu bheil àirde nam beann ag atharrachadh tro ùine, tha buidhnean eadar-dhealaichte gam measach bho àm gu àm. Rinneadh an t-ath-sgrùdadh mu dheireadh air Merranblo san 28 an t-Sultain 2013 agus chaidh na tomhasan a chruinneachadh air an liosta a tha ri fhaighinn air an làrach-lìn "Database of British and Irish hills".
Sheòirsea a Deas is na h-Eileanan Shandwich a Deas
'S e eileanan gu math iomalach a th' annta, chan eil daoine a’ fuireach an seo bho thùs. An dràsda bidh dìreach an Coimiseanair agus luchd rannsachaidh a’ fuireach air an eilean fad na bliadhna. Tha bàtaichean cùirt-mhara air an t-slighe do dh'Antartaga a’ stad air an eilean cuideachd,  mar sin dheth tha beagan turasachd ann. Tha taigh-tasgaidh ann an Grytviken.
1074
MLXXIV
Bàsan
Roinn-seòrsa:1070an
1071
MLXXI
Bàsan
Roinn-seòrsa:1070an
Hill of Lynedardy
'S e beinn ann an Arcaibh, Alba a th' ann an Hill of Lynedardy.
Suidheachadh
Tha e suidhichte ann an taobh an iar Mòr-thìr, Arcaibh tuath air Stromness agus deas air a' bheinn Merranblo. Tha e 136m (446 troigh) de dh'àirde agus 's e Milldoe - Mid Tooin a mhàthair-mhullaich. Air mullach na beinne chan eil dad sònraichte ann a bhios a' sealltainn a' phuing as àirde.
Air sgàth 's gu bheil àirde nam beann ag atharrachadh tro ùine, tha buidhnean eadar-dhealaichte gam measach bho àm gu àm. Rinneadh an t-ath-sgrùdadh mu dheireadh air Hill of Lynedardy san 20 am Faoilleach 2012 agus chaidh na tomhasan a chruinneachadh air an liosta a tha ri fhaighinn air an làrach-lìn "Database of British and Irish hills".
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Beanntan ann an Arcaibh
Ceann Tìobhiot
thumb|Ceann Tìobhiot
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Comhairle nan Crìochan Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Escondido, Calafòrnia
‘S e baile mòr air an àirde an iar Nan Stàitean Aonaichte a th’ ann an Escondido. Tha an t-ainm a’ ciallachadh Falaichte san Spàinntis. Chaidh am baile a stèidheachadh ann am 1888. Tha e suidhichte aig 236m os cionn ìre na mara, anns an stàit Calafòrnia, air iomall Shan Diego. Tha am baile 3,629km air falbh bho Washington, D.C. (Prìomh-bhaile na dùthcha), 149km bho Los Angeles, 2,756km bho Chicago agus 2,489km bho St. Louis. Tha 143,911 duine a' fuireach anns a’ bhaile.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Calafòrnia
Cearc
'S e seòrsa eun a tha ann an cearc. (Laideann: Gallus gallus domesticus; is e coileach a tha air cearc fireannach.) Is ann à Àisia an ear-dheas a bha iad bho thùs, ach tha iad cumanta anns an latha an-diugh air tuathanasan air feadh an t-saoghail, taobh a-muigh na roinntean Arctach. Tha iomadh bridean eadar-dhealaichte, cuid duibh air a' cumail airson uighean, agus cuid airson na fheòla.
Dealbhan
Roinn-seòrsa:Eun-taighe Roinn-seòrsa:Feòil
1075
MLXXV
Bàsan
Roinn-seòrsa:1070an
Jazz
'S e jazz seòrsa ciùil a thàrmaich aig toiseach 20mh linn ann an coimhearsnachdan dhaoine dubha anns an taobh a deas na Stàitean Aonaichte. O thùs, b' e measgachadh tradaiseanan chiùil Afraganach is Eòrpach.
Glyntraean
Tha am baile Glyntraean ann an Wrecsam, a' Chuimrigh. Tha e 100.4 mi (161.6 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 161.2 mi (259.3 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 802 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 183 (22.8%); rugadh 52% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Allt an Fhùcadair
thumb|Allt an Fhùcadair
'S e baile ann an Alba a Deas a tha ann an Allt an Fhùcadair (Beurla: Walkerburn). Tha e anns na Crìochan. 'S e seo na co-chomharran aige: 55° 38′ 0″ Tuath agus 3° 1′ 0″ Iar.
Bha e air chur air bun ann an 1854.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Comhairle nan Crìochan Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Bobby MacLeod
Beatha
Chaochail e air 26 am Faoilleach 1991. Aig an tìodhlachadh ann an Tobar Mhoire, chluich Pipe Major John D. Burgess am fonn ‘Happy we’ve been a’ thegither’.
A Chiùil
Aig an àm, bha an ceòl aige ùrail. Cluinntear a' bhuaidh a thug ceòl na pìoba agus òran Gàidhlig air. Chanadh nach robh na b' fheàrr ann airson dannsadh.
Stad e a' falbh air cuairt ann an 1958 is thill e do thaigh-òsta a theaghlaich ann an Tobar Mhoire.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil Albannach Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
1077
MLXXVII
Bàsan
Roinn-seòrsa:1070an
Taigh na h-Uiseig
'S e baile ann an Siorrachd Lannraig a Deas a th' ann an Taigh na h-Uiseig. Tha e suidhichte eadar Abhainn Chluaidh agus Avon Water mu 14 mìle (23 km) san ear-dheas air Glaschu. Ann an 2011 bha 14,951 a' fuireach an seo.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Siorrachd Lannraig
A' Cleachdadh na Gàidhlig (leabhar)
250px|thumb|right|Còmhdach an leabhair'S e cruinneachadh de dh'aistean a-mach air ath-leasachadh na Gàidhlig a th' anns an leabhar, A' Cleachdadh na Gàidhlig: slatan-tomhais ann an dìon cànain sa choimhearsnachd.
Chaidh na h-aistean a libhrigeadh anns a' chiad dol-a-mach mar phàipearan aig co-labhairt dhen aon ainm a chaidh a chumail aig Sabhal Mòr Ostaig anns an Ògmhios, 23‐26, 2009. Chaidh an cruinneachadh a dheasachadh le Richard A.V. Cox agus Timothy Currie Armstrong fo sgèith Clò Ostaig, foillsichear-taighe acaidèamach na Colaiste, agus chaidh a chur an clò ann an 2011.
Tha an cruinneachadh seo mì-àbhaisteach anns an t-seagh gu bheil mòr-chuid dhe na h-aistean ann an Gàidhlig, agus gu bheil farsaingeachd de stoidhlichean air an riochdachadh ann, eadar aistean teòiridheil sgoileireil agus aithisgean pragtaigeach air iomairtean Gàidhlig. Cuideachd, tha ceithir dhe na aistean a-mach air suidheachadh na Cuimris.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Leabhraichean Roinn-seòrsa:Gàidhlig
Blaidneach
‘S e baile beag dùthchasail air iomall Baile na h-Ùige, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th' ann am Blaidneach (Beurla/Beurla Ghallta: Bladnoch). Tha e suidhichte aig 5m os cionn ìre na mara, air Leth-eilean na Machrach, air an àirde an iar Dhùin Phris is Gall-Ghàidhealaibh (Siorrachd Bhaile na h-Ùige ro 1975), eadar Baile Ùr nan Stiùbhartach agus Cille Chainneir, ri taobh na h-aibhne Blaidneach, far a shruthas e gu màthair-uisge na Linne Shalmhaigh aig Bàgh Chrìch. Tha e 293km air falbh bho Obar Dheathain, 112km bho Ghlaschu, 59km bho Dhùn Phris agus 145km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. 'S e Beurla agus Beurla Ghallta a th' aig a’ mhòr-chuid dhiubh ann am Blaidneach. Tha eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas, turasachd agus coilltearachd. Taobh fhoghlaim, chan eil sgoiltean ann is le sin feumar a dhol dhan bhun-sgoil ann an Baile na h-Ùige agus dhan àrd-sgoil ann am Baile Ùr nan Stiùbhartach. Tha Blaidneach ainmeil air feadh an t-saoghail air sàilleabh an taigh-staile cliùiteach a th' anns a' bhaile.
Eachdraidh
B' e àite gu math trang a bh' ann Blaidneach bho na meadhan aoisean gu ruige deireadh an 19mh linn leis gur e an aon àite far an robh drochaid tarsainn na h-aibhne Blaidneach air slighe na taistealachd gu Taigh Mhàrtainn. Chaidh a' chiad drochaid a thogail an seo ann an 1710 ach chaidh tè ùr eile a thogail ann an 1860. Chaidh gnothach an èisg a leasachadh le Alasdair III anns an 13mh Linn. Ann an 1682, nuair a bha an dùthaich ann an dubh-choimeasg aig àm an Ath-Leasachaidh, chaidh tè à Blaidneach a chur gu bàs còmhla ri dithis eile o chionn 's gur e cùmhnantaich a bh' annta. Chaidh an ceanglachadh ri cabair air an tràigh gus a chaidh a bhàthadh aig àirde-mhara. Dh' fhosgladh taigh-staile an seo, a bhuineadh dhan teaghlach MhicGilleFhaolain, ann an 1817 ach dhùnadh ann an 1933 e. Chaidh ath-fhosgladh ann an 1993. Chan eil ach sia taighean-staile ann an ceann a deas na h-Alba air fad. Bha taigh-uachdair ri taobh na h-aibhne, a bha air a thogail ann an 1899 agus a bheireadh cosnadh gu mòran dhaoine san sgìre. Thàinig an rèile gu Baile na h-Ùige ann an 1875, rud a thug piseach air eaconomaidh na sgìre. Chailleadh an rèile ann an 1950.
Poileataigs
'S ann gu Comhairle Choimhearsnachd Bhuirgh Rìoghail Bhaile na h-Ùige a bhuineas Blaidneach, a ghabhas a-steach Barrachan, Baile na h-Ùige, Cille Chainneir agus Whauphill. Tha 2,200 duine a' fuireach san sgìre air fad. Tha 15 comhairlichean coimhearsnachd a' riochdachadh na sgìre agus thathar a' cumail coinneamhan na Comhairle gach mìos ann Talla na Comhairle, ann am Baile na h-Ùige. Tha e a' buntainn dhan uàrd-taghaidh 03 (Meadhan Ghall-Ghàidhealaibh) airson Comhairle na Roinne.
Gnàth-shìde
'S ann ann an sgìre mòran nas blàithe (Cuibheasachd bhliadhnail: 8.6 °C) agus mòran nas fhliche (Cuibheasachd bhliadhnail: 1086mm) an coimeas ris an còrr dhen dùthaich 's a tha Blaidneach. Tha sileadh trom ann, fiù 's fad na mìosan nas tioraim, leis nach eil e idir fad air falbh bhon mhuir air an àirde an iar na h-Alba. 'S e àite Cfb ann an sgèile Köppen-Geiger a th' ann am Blaidneach. Chan eil an t-sneachd idir pailt an seo. Tha diofar mhòr eadar am mìos as fhliche agus am mìos as tioraim: 61mm eadar an Cèitean (dìreach 62mm) agus an t-Samhain (119mm). Fad na bliadhna, bidh an teothachd ann am fiaradh mheadhanach: 11.8 °C.
Còmhdhail
Chan eil seirbheis rèile ann. A dh'aindeoin sin, tha seirbheis bhus a' frithealadh a' bhaile:
1076
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1076 (MLXXVI).
Port Rosnait
Freumhan an Ainm
A rèir eòlaichean fhreumh-fhaclachd, tha e coltach gur ann à port agus ros anns a' Gàidhlig a tha an t-ainm. . Nochd a' Ghàidhlig ann an ceann a deas na h-Alba anns an 7mh Linn agus bha an cànan fhathast làidir ann an Siorrachd Bhaile na h-Ùige fhèin anns an 18mh Linn. Thathar dhen bheachd gur ann à hvit (geal) a tha an t-ainm sa Bheurla. Bheireadh sin Eilean an Rois Gile dhuinn sa Ghàidhlig an latha an-diugh.
1076
Bàsan
Roinn-seòrsa:1070an
Port Rosnait
Poileataigs
'S ann gu Comhairle Choimhearsnachd Phort Rosnait fhèin a bhuineas Port Rosnait, a ghabhas a-steach an sgìre ann an ceann a deas na Machrach. Tha dìreach 360 duine a' fuireach san sgìre air fad. Tha 10 comhairlichean coimhearsnachd a' riochdachadh na sgìre agus thathar a' cumail coinneamhan na Comhairle gach mìos ann Talla an Naoimh Ninian, ann am Port Rosnait. Tha e a' buntainn dhan uàrd-taghaidh 03 (Meadhan Ghall-Ghàidhealaibh) airson Comhairle na Roinne.
Gnàth-shìde
'S ann ann an sgìre mòran nas blàithe (Cuibheasachd bhliadhnail: 8.6 °C) agus mòran nas fhliche (Cuibheasachd bhliadhnail: 1030mm) an coimeas ris an còrr dhen dùthaich 's a tha Port Rosnait. Tha sileadh uabhasach trom ann, fiù 's fad na mìosan nas tioraim, leis nach eil e idir fad air falbh bhon mhuir air an àirde an iar na h-Alba. 'S e àite Cfb ann an sgèile Köppen-Geiger a th' ann am Port Rosnait. Chan eil an t-sneachd idir pailt an seo. Tha diofar mhòr eadar am mìos as fhliche agus am mìos as tioraim: 58mm eadar an Giblean (dìreach 58mm) agus an Dàmhair/an t-Samhain (116mm). Fad na bliadhna, bidh an teothachd ann am fiaradh mheadhanach: 11.6 °C.
Còmhdhail
Chan eil seirbheis rèile ann. A dh'aindeoin sin, tha dà sheirbheis bhus a' frithealadh a' bhaile:
Hieronymus Bosch
B' e peantair ainmeil às Na Tìrean Ìsle a bha ann an Hieronymus Bosch neo Jheronimus van Aken (IPA: ɦijeːˈɾoːnimʏs ˈbɔs agus ɦijeːˈroːnimʏs fɑn 'aːkə(n), 's-Hertogenbosch, mu 1450 - 's-Hertogenbosch, 9 an Lùnasdal 1516). Phòs e ri Aleyt Goyaerts van den Meerveen ann an 1478. Thug e buaidh mhòr air Pieter Brueghel Mòr.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ealain Roinn-seòrsa:Daoine às na Tìrean Ìsle
Albàinis
'S e cànan oifigeil Albàinia a tha ann an Albàinis neo Gjuha shqipe anns a' chànain aca fhèin. Tha an cànan ga bhruidhinn ri gu bhith 6 millean duine. Bhruidhnear Albàinis cuideachd ann am Masadoinia, anns a' Mhonadh Neagrach agus anns an t-Sèirb a Deas.
’S e cànan Innd-Eòrpach a tha ann an Albàinis, ach tha i ’na geug leatha fhéin. Chan eil cànan eile a tha dlùth-chàirdeach rithe. Tha e coltach gur e na Albàinich an t-sluagh ris an canar na Illyrianaich anns na seann aoisean.
Faic cuideachd
Roinn-seòrsa:Cànain Innd-Eòrpach Roinn-seòrsa:Albàinia
Lannraig (soillearachadh)
Is dòcha gu bheil thu a' lorg:
Gàidhlig meadhan na mara
Tha a' chuid as motha dhe na dual-chainntean a tha a' cur ris ann an Iar-thuath na Gàidhealtachd 's nan Eilean, a' gabhail a-steach Ros an Iar, Na h-Eileanan Siar agus an t-Eilean Sgitheanach. Leis gu bheil iad ceithir timcheall a' Chuain Sgìth, 's e Gàidhlig meadhan na mara a tha aig daoine oirre.
Foghlam tro mheadhan na Gàidhlig
A-rèir rannsachaidh, tha gu h-àraidh an claonadh sna sgoiltean a thaobh dual-chainntean nan tidsearan a' cur ris an rèidheachadh seo. Taobh a-staigh nam bun-sgoiltean air feadh Alba, 's e Gàidhlig Leòdhais a tha aig a' chuid as motha (25%), tha 21% ag ràdh nach eil dual-chainnt shònraichte aca, 17.5% le Gàidhlig Uibhist a Deas, 9% le Gàidhlig an Eilein Sgitheanaich agus mu 8% an tè aig Gàidhlig Bharraigh, na Hearadh 's Uibhist a Tuath.
Dh'fhoillsich rannsachadh Dr. Claire Nance gu bheil "blas Ghlaschu" aig oileanaich Sgoil Ghàidhlig Ghlaschu. Tha an dual-chainnt seo fo bhuaidh Bheurla Ghlaschu; tha guth-cheòl na Beurla air agus chan eil ach trì sònarach (fuaimean "n," "l," is "r") ann. Tha trì fuaimean "n", trì no ceithir "l", agus trì "r" air cainnt luchd aig a tha Gàidhlig bho thùs.
Tùsan
Roinn-seòrsa:Gàidhlig
1078
1078
MLXXVIII
Bàsan
Roinn-seòrsa:1070an
1080
Bàsan
Roinn-seòrsa:1080an
Ternopil
'S e baile mòr eadar Ivano-Frankivsk agus Khmelnytskyi anns An Ucràin a th' ann an Ternopil (Ucràinis: Тернопіль, Pòlais: Tarnopol, Iùdais טערנאָפּיל, IPA: terˈnɔp⁽ʲ⁾ilʲ). Tha e suidhichte air an àirde an iar na dùthcha, ri taobh na h-Aibhne Seret, san roinn Ternopilska Oblast. Tha 225,238 duine a' fuireach ann.
Eachdraidh
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1540 le Jan Amor Tarnowski, mar dhaingneachadh. Rinn feachdan Ibrahim Shishman Pasha droch sgrios air a' bhaile annn an 1675. Thogadh rèile an seo gu ruige Lviv ann an 1870. Bha Ternopil na phrìomh-bhaile Sluagh-phoblachd na h-Ucràine an Iar ann an 1918, an dèidh tuiteam na h-Ostair-Ungaire. Thàinig na Ruineanaich ann an 1939 agus rinn iad geur-leanmhainn air na daoine. Chaill am baile dha na Nàsaich ann an 1941 agus chuir iad pogrom air dòigh a aghaidh nan Iùdhach. Fhad' s a bha na Nàsaich ann, bhàsaicheadh na Iùdhaich nam mìltean, an dà chuid ann an Ghetto a' bhaile agus anns na Campaichean-dùmhlachaidh. Ann an 1991, thàinig Ternopil gu bhith na phàirt de nàisean neo-eisimeileach na h-Ucràine.
Eòlas-sluaigh
A rèir a' Chunntais-shluaigh a rinneadh ann an 2021, 's e Ucràinis a tha a' mhòr-chuid nan daoine ann an Ternopil a' bruidhinn (94.8 %), ged a tha mion-chuid ann le Ruisis (3.37%) cuideachd.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Ucràin Roinn-seòrsa:Bailtean anns An Ucràin
José María Obando
B’e José María Ramón Obando del Campo (Güenque, Corinto, Cauca, 1795–Cruz Verde, El Rosal, Cundinamarca 1861) saighdear agus neach-poileataigs à Coloimbia, is ceann-suidhe na Poblachd eadar 1853 agus 1854.
Cogadh na Neo-eisimeileachd
Thug an t-uchd-mhacair aige, gu Pasto e ann an 1811, còmhla ris a’ mhòr-chuid dhe na Spàinntich eile agus daoine dhe shliochd na bu dhlùithe orra. B’ e leas còrnaileir na Feachdan Rìoghail, ach dh’aontaich e le Feachdan na Neo-eisimeileachd 7mh an Gearran 1822 agus stiùir esan an còmhstri a bhuadhaich air na Rìoghairean ann am Pasto. Thug an Seanailear Francisco de Paula Santander ùghdarras sìobhalta agus armachd a’ bhaile dhàsan. Phòs e Dolores Espinosa de los Monteros, is fhuair iad sianar duine-chloinne còmhla, mus do bhàsaich ise ann an saothair-chloinne an fhir mu dheireadh. Fhuair e a chuid fhoghlaim aig Oilthigh Cauca.
Coloimbia Mhòr
Rinn e ar-a-mach còmhla ri José Hilario López an aghaidh an Riaghaltais aig Simón Bolívar ann an 1828. An dèidh a’ bhuadhachais fhaighinn aig La Ladera, chaidh Obando air ais gu Pasto agus fhuair e aonta còmhla ri Bolívar, a dh’àrdaich e gu seanailear e ann an 1829 ann an Guayaquil, agus dh’ainmich e Ceannard Coitcheann Roinn A’ Chauca. Chaidh e a chur an greim is iad a fàgail air gu robh e ri cùlaibh cur gu bàs a’ Mharasgal Antonio José de Sucre ann an 1830, ach cha robh na casaidean sin a dhearbhachadh a-riamh.
Nuair a leig Bolívar a dreuchd anns an t-Sultain 1830 chuir an seanailear, Rafael Urdaneta, a bha às leth Bolívar, an ceann-suidhe Joaquín Mosquera às a’ chathair, ged an robh e ainmichte leis a’ Mhòr-dhàil. Cho-ghairm Obando agus càch Barrail A’ Chauca ann am Buga agus chuir iad airm air dòigh, a bhuannaich faisg air Palmira aig Blàr Papayal, 10mh an Gearran 1831, an dèidh a bhàsaich Bolívar. An uair sin chaidh e a dh’ainmeachadh leas ceann-suidhe na Poblachd Ghranada Ùr leis a’ Cho-cruinneachadh Stèidheachaidh. Ann an Gearran 1832 bha e an sàs ann an Bun-reachd Ùr a mholadh, air an do chuir e buaidh dheamocratach.
Poblachd Ghranada Ur
Bhuannaich Santander mar cheann-suidhe agus José Ignacio de Márquez Barreto mar leas ceann-suidhe anns na taghaidhean ann an 1832. Chaidh Obando a dh’ainmeachadh Ministear A’ Chogaidh, ach b’ fheudar dhàsan am ministrealachd a leigeil airson còmhrag a dhèanamh ann an Nariño, gus an roinn sin fhaighinn air ais an dèidh iom-ruaidh Juan José Flores, agus dh’fhuireach e ann am Popayán an a dèidh. Chruthaich Obando Comann Bhun-Fhoghlaim (Sociedad de Educación Primaria) anns a’ bhaile ann an 1833, a’ chiad tè a chaidh a stèidheachadh anns an dùthaich. Bha Obando dhen bheachd gur e bun-fhoghlaim a bh’ ann bhunait an oideachais dheamocratach. Phòs e Timotea Carvajal Marulanda ann an 1836, an dàrna turas aige, agus fhuair iad còignear duine-chloinne.
Rinn e ar-a-mach an aghaidh a’ chinn-suidhe José Ignacio de Márquez ann an 1840. Chaill e aig La Chanca, faisg air Cali, 11mh an t-Iuchar 1841. Lean iad tron cheann a deas na dùthcha e, is esan a’ teiche seachad na h-Aibhnichean Putumayo agus Amazonas gu ruige Pearu. Dh’fhuirich e ann am Lima, far an d’fhuair e comraich phoileataigeach bhon cheann-suidhe, an Seanailear Juan Crisóstomo Torrico. Chuir Francisco Vidal esan às a’ chathair, agus an uair sin b’ fheudar dha Obando a theich dhan Sile, far an robh e na charaid aig iomadh fhògarraich mar Dhomingo Faustino Sarmiento, Andrés Bello agus càch.
Chuir e taic dha José Hilario López mar thagraiche do Cheannas na Poblachd ann an 1849. Thill e dhan dhùthaich aige ann am Màrt 1849 air sàilleabh a’ mhathanais a fhuair e sa’ bhliadhna sin agus chaidh e a dh’ainmeachadh Riaghladair air Cartagena de Indias le López. Chaidh e a thaghadh do Mhòr-dhàil nan Riochdairean ann an 1850, far an robh e na Oifigear Riaghlaidh.
Niceal
'S e eileamaid cheimigeach a tha ann an niceal le samhla Ni agus àireamh atamach 28.
José María Obando
Co-chaidreachas Ghranada
Thog e airsan gu Bogotá ann an 1861 airson taic a thoirt dhan rèabhlaid aig Mosquera an aghaidh a’ chinn-suidhe Tòraidh Mariano Ospina Rodríguez, ach chaidh e a mharbhadh ann am fall-fhalaich air a’ mhointich aig Cruz Verde.
Niceal
'S e meatailt trastach a th' ann.
José María Obando
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Cogadh Roinn-seòrsa:Poileataigs Roinn-seòrsa:Daoine à Coloimbia
Niceal
Taisgealadh
Ann an 1751, dhearbhaich Axel Fredrik Cronstedt, mèinnear-eòlaiche às an t-Suain, gur e diofar meatailt o chopar a bha ann an niceal.
Cleachdadh
Cleachdadh 60% de niceil na cruinne ann an aloidhean niceal-stàilinn.
Roinn-seòrsa:Eileamaidean Roinn-seòrsa:Meatailt
Fleet
'S e ainm-àite a tha ann am Fleet:
Alba
thumb|Water of Fleet
Sasainn
Roinn-seòrsa:Soilleireachadh
Saideal fuadain
'S e saideal a bha air a dhèanamh le mac an duine a tha ann an saideal fuadain.
1081
MLXXXI
Saideal fuadain
Roinn-seòrsa:Reul-eòlas Roinn-seòrsa:Conaltradh
1079
MLXXIX
Saideal fuadain
Satélite (dixebra)
1079
Bàsan
Roinn-seòrsa:1070an
1081
Bàsan
Roinn-seòrsa:1080an
Craobh-bhròin
250px|right|thumb|Sìpreis air oirthir Calafoirnia
B’e sìpreis neo craobh-bhròin craobh "evergreen" a tha ann, san teaghlach "cupressaceae".
Roinn-seòrsa:craobhan
Cypress Cypress Cyprès (homonymie) Cipreste
Grytviken
Chaidh an tuineachadh air stèidheachadh air an 16mh, an t-Samhain, 1904 le caiptean Carl Anton Larsen, seòladair às an Nirribhidh. Aig an àm seo b’e stèisean mhucan-mara a bh’ ann airson a' chompanaidh iasgaich aige, an Compañía Argentina de Pesca. .
Tha bàtaichean cuairt-mhara air an t-slighe do dh’ Antargtaga a’ stad air an eilean cuideachd, mar sin dheth tha beagan turasachd ann. Tha an uaigh Shackleton inntinneach, agus tha taigh-tasgaidh beag ann an.
Tha eaglais an stèisean mhucan-mara fhathast ri cleachdadh mar eaglais, uaireannan tha bannais ann. Bha a’ chiad bhannais ann aig 24mh, an Gearran 1932.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Aimearaga a Deas
Wakame
'S i gnè de dh' fheamainn a th' ann an Wakame 若布(Undaria pinnatifida), a tha car coltach ri mircean (Alaria esculenta ), Ecklonia radiata, Saccorhiza polyschides, Undaria peterseniana agus Undaria undarioides. Canar wakame ri bàrr na feamainn seo - 's e sin an rùsg (an duilleag mhòr thana) - agus mekabu ris an duilleach - (buinneagan tiugha na feamnach).
Ged is ann a bhuineas an seòrsa seo do dh' Àisia an Ear-Dheas, thathas ga àiteachadh 's ga bhuain an-diugh anns an Fhraing far cladaichean na Breatainne Bige, agus chaidh a thoirt gu Astràilia agus dhan t-Sealainn Nuaidh cuideachd.
thumb|left|250px| Sùgh wakame thumb|right|250px| Wakame (わかめ）agus Mekabu（めかぶ）
Domingo Caycedo Santamaría
B’ e Domingo Caycedo y Sanz de Santamaría neach-poileataigs à Coloimbia. Rugadh e ann am Puente Aranda ann an Cundinamarca (far a bheil Bogotá an latha an-diugh) 4 an Lùnastal 1783 agus chaochail e 1 an t-Iuchar 1843 ann an oighreachd aig Puente Aranda, a tha a-nis am broinn a’ bhaile Bogotá. Bha e na shaighdear an sàs ann an Cogadh na Neo-eisimeileachd, na Leas Ceann-suidhe na Coloimbia Mòire agus na cheann-suidhe eadar 1830 agus 1831.
Beatha
'S e Luis Caicedo y Flórez, pròbhaist Shanta Fe (Bogotá) a bh’ ann athair, is e a-measg an fheadhainn a chuir ainm gu Èigheachd na Neo-Eisimeileachd ann an 1810, agus 's e Josefa Santamaría y Prieto a bh’ ann a mhàthair. Thug e ceum anns an Lagh aig Colaiste an Rosario. Bha e na leas-Riochdaire agus na Ollamh dhe Laideannachdas (Latinidad) aig an sgoil sin cuideachd. Ann an 1809 chaidh e a chur dhan Spàinn airson iarrtasan na Comhairlean ann an Santa Fe agus Cartagena de Indias a lìbhreagadh. Fhad’s a bha e anns an Spàinn, thug e pàirt ann an sabaid an aghaidh Iom-Ruagadh nam Frangach. Bha e na rùnaire aig Mòr-dhail na Rìoghachd (Cortes del Reino), an dà chuid ann an Cádiz agus ann an Isla de León, mar bhall an àite fear eile.
Cogadh na Neo-Eisimeileachd
Thill e gu Bogotá an dèidh tursan a dheànamh gus A' Phortagail, dhan Fhraing agus dha na Stàitean Aonaichte agus bha e an sàs ann an Comhairle Riaghaltas A’ Chundinamarca ann an 1812. A bharrachd air sin, chaidh e còmhla ris an t-Seanalair Antonio Nariño, a’ sabaid an aghaidh na feadaralaich, is e na cheann-feachd. Fhuair e an rang dhe Cornailear an 9mh am Faoilleach 1813. An aon bhliadhna bha e na bhall aig Mòr-dhàil Roinnean Aonaichte a’ Ghranada Ùir (Congreso de las Provincias Unidas de la Nueva Granada). An ceann dà bhliadhna, 2na an Gearran 1815, phòs e Juana Jurado, ann an Santa Fe, agus bha iomadh dhuine-chloinne aca. Rè ath-cheannsachadh nan Spàinnteach, bha e a ghlacadh ann am baile beag ris an canar Purificación, ann an Tolima, agus bho an siud thug iad chun a’ phrìomh-bhaile e. Bha e fo ghreim anns an sgoil El Rosario ach, leis eadar-ghuidhe an athar-chèile, am britheamh Juan Jurado Laynez agus pàigheadh mòran airgid, b' urrainn dhasan a bheatha a shàbhalachadh bhon a’ chroiche.
Poileataigs
Chaidh Joaquín Mosquera a thaghadh na cheann-suidhe na Poblachd leis a’ Mhòr-dhàil, agus an Seanailear Domingo Caicedo na leas ceann-suidhe 4mh an Cèitean 1830, agus bha e os cionn an Riaghaltais gu ruige 5mh an t-Ògmhios, nuair a thàinig Mosquera gu Bogotá. Bha e os cionn an Riaghaltais a-rithist bho 2na an Lùnasdal 1830 gu ruige 17mh. Leig Mosquera agus Caicedo na dreuchd aca mar cheann-suidhe agus leas ceann-suidhe 4mh an t-Sultain mar thoradh dhe thachartasan còmhla ris a’ bhuidhne-aire Callao, agus thug an Seanailear Rafael Urdaneta làmh an uachdair air an Riaghaltas mar dheachdaire an ath latha.
Cho-dhùin an Seanailear Caycedo a dhol dhan oighreachd aige, ris an canadh “Saldaña”, leis cho doirbh 's a bha an suidheachadh. Cha robh an cogadh fad às, ge-tà. Thug an Seanailear Caicedo an ceannas os làimh ann am Purificación 14mh an Giblean 1831, air iarrtas na ceannardan a bha airson an òrdugh laghail a dhìon agus leis gu robh Mosquera air dhìth. Chaidh e a-steach gu Bogotá 2 an Cèitean. Thug Comhairle na Stàite an Ceannas dhàsan an ath latha. Cho-ghairm esan Co-chruinneachadh Ghranada, air an robh dleastanas Poblachd a stèidheachadh, 7mh an Cèitean. Shuidh a’ Bhuidheann sin 20mh an Dàmhair. Air iarrtas an t-Seanailear Caicedo chaidh an Seanailear José María Obando a thaghadh mar leas ceann-suidhe leis a’ Cho-chruinneachadh, is thug esan an ceannas os làimh, an àite Caycedo, 23mh an t-Samhain 1831. Ann an 1832 bha e os cionn Ministrealachd A’ Mhaoineachaidh anns an Riaghaltas aig an t-Seanailear Francisco de Paula Santander. Fhuair e ballrachd an t-Seanaidh ann an 1833 is e a’ riochdachadh Bogotá. Thill e dhan Riaghaltas ann an Neiva airson an treas turas ann an 1836. Chaidh e a thaghadh na leas ceann-suidhe na Poblachd Ghranada Ùr ann an 1840 rè na Riaghaltasan aig José Ignacio de Márquez Barreto agus an Seanailear Pedro Alcántara Herrán.
'S e athair Domingo Caycedo Jurado (le Juana Jurado Bertendona) agus Francisco Javier Caycedo Jurado a bh’ann (eadar càch), is iad daoine uabhasach cudromach taobh phoileataigs ann an Tolima, far an robh oighreachdan mòra aca ann am Purificación, San Luis, Saldaña agus Cunday, agus ann am bailtean eile.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Poileataigs Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:Daoine à Coloimbia