cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Duileasg
Leigheas
Bhathas a' gabhail seòrsa brot air am bheil càl duilisg gus teannachadh-innidh a làimhseachadh, agus mar ghiullachd airson galairean an stamaig agus tinneasan a' chraicinn san fharsaingeachd. Bhite ag ithe càl-duilisg gu co-dhiù nan seasgadan (1960an) ann an cuid de dh'àiteannan air a' Ghàidhealtachd. Tha rannan à beul-aithris ag innse mar cho fallainn is a tha duileasg:
Bheir càl duilisg is càl deanntaig snuadh air gruaidh mar mhadainn shamraidh.
Càl
right|300px
Càl (Laideann: Brassica oleracea): glasraich chruinn uaine, a dh'itheas daoine ann an sailead msa. Tha iad coltach ri leiteas, ach tha iad nas cruaidhe, agus coltach ri buinneag Bhruisealach, ach nas motha.
Roinn-seòrsa:Luibhean Roinn-seòrsa:Glasraichean
Leargaidh, Contae Dhoire
'S e baile ann an Contae Dhoire a tha ann an Leargaidh (Beurla: Largy).
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae Dhoire
Feldberger Seenlandschaft
‘S e baile beag agus sgìre dùthchail air an àirde an ear-thuath na Gearmailt a th’ ann am Feldberg (ainm slàn: Feldberger Seenlandschaft). 'S ann à Feld (achadh) agus berg (beinn) anns a' Ghearmailtis a tha an t-ainm.
Chaidh am baile a chlàradh airson a' chiad turas ann an 1313 agus thogadh abaid an seo ann an 1317 cuideachd. Bhuineadh am baile gu Diùcachd Mhecklenburg-Güstrow eadar 1480 agus 1701 an ab uair sin gu Diùcachd Mhecklenburg-Strelitz gu ruige 1815, nuair dh'atharraicheadh an stait gu Àrd Dhiùcachd Mhecklenburg-Strelitz. Bha an sgriobhadair Hans Fallada na phrobhaist an seo fad bliadhna gu leth direach às dèidh an dàrna Cogaidh.
Tha e suidhichte aig 88m os cionn ìre na mara ri taobh Loch Haussee, anns an stàit Mecklenburg-Vorpommern, 120km air falbh bho Rostock, 90km bho Bherlin agus 229km bho Hamburg. ‘S ann leis an sgìre Landkreis Mecklenburgische Seenplatte a tha am baile/an sgìre agus tha 4,422 duine a' fuireach ann. Tha an sgìre ainmeil an latha an-diugh oir tha pàirc nàdarra cudromach ann.
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Ghearmailt
Highland Airways
'S e companaidh phlèanaichean ann an Alba a tha ann an Highland Airways. Tha i stèidhichte ann am Port-adhair Inbhir Nis.
A' Phortagail
'S e dùthaich ann an iar-dheas na Roinn-Eòrpa a tha anns a' Phortagail   neo Portagail  (Portagailis: República Portuguesa, IPA: ʁɛ'publikɐ puɾtu'gezɐ). Tha crìochan aice gu tuath 's gun ear leis an Spàinn. Tha an Cuan Siar an iar agus deas air a' Phortagail. Tha Azores agus Madeira, eileanan anns a’ Chuan Siar, nam pàirt den Phortagail cuideachd. 'S e Lisbon am prìomh bhaile. Tha Sgioba nàiseanta rugbaidh aig a' Phortagail.
Highland Airways
Ceangal a-mach
Duilleag oifigeil anns a' Ghàidhlig
An Ghlèib
‘S e baile beag ann am an Muirthead, Chontae Mhaigh Eo sa Chúige Chonnacht ann an Èirinn a th’ann an Ghlèib.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Contae Mhaigh Eo Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Èireann Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann
Highland Airways
Ceangal a-mach
Roinn-seòrsa:giùlan Roinn-seòrsa:Alba
A' Phortagail
Bailtean Mòra
Seo lista na bailtean as motha anns a’ Phortagail:
Siobhag
thumb|right|250px|Siobhag ann am meadhan na coinnle Tha siobhag neo buaic neo stèapan na sreang a thèid tro mheadhan coinnle.
A' Phortagail
Eachdraidh
Ann an 15mh agus 17mh linn, bha ìmpireachd mhòr aig a' Phortagail. Fhuair Portagail ranntairean mòra ann an Ameireaga a Deas, Afraga, Àisia agus ann an Roinn a' Chuain Sèimh.
Siobhag
Roinn-seòrsa:Àirneis
A' Phortagail
Eachdraidh
Ann an 1581, thòisich aonadh nan crùn eadar a' Phortagail agus An Spàinnt.
Bha an dùthaich gu mòr an sàs gnothach Tràilleachd thar a' Chuain Shiar eadar an 16mh Linn agus an 19mh Linn.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Dùthchannan Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa *
Râmnicu Vâlcea
'S e baile meadhannach eadar Sibiu agus Pitești, ann an ceann a deas Romàinia a th' ann an Râmnicu Vâlcea (IPA: ˈˈrɨmniku ˈvɨlt͡ʃe̯a). Tha e suidhichte ri taobh na h-Aibhne Olt, aig 250m cionn ìre na mara, san t-siorrachd (Romàinis: Județ) Vâlcea. Tha 98,776 duine a' fuireach ann.
Eachdraidh
Tha e coltach gur ann às an fhacal Ramniku (Gàidhlig: lòn) an an Cànanan Slàbhach agus vâlc (Gàidhlig: madadh-allaidh) ann an Romàinis 's a th'ann an t-ainm. Chaidh am baile a chlàradh airson a' chiad turais mar Râmnic ann an 1388.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Romàinia Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Romàinia
Dùthaich nan Tàidh
'S e dùthaich ann an Àisia a tha ann an Dùthaich nan Tàidh neo Tìr-tai neo Thailand.
Tràth teachdail
Ged a tha tràth teachdail aig na cànanan Eòrpach, gheibhear mòran cànanan, gu h-àraid ann an Aisia aig nach eil fear, m.e. Sìonais. Ann an Iapanais, cleachdar tràth làthaireach mar tràth teachdail.
Dùthaich nan Tàidh
Tha crìochan aice san ear le Làthos agus Cambuidea, san iar le Mianmar agus sa deas le Malaidhsia.
Tràth teachdail
Roinn-seòrsa:Teirmean gràmair
Dùthaich nan Tàidh
B’ e Siam an seann ainm a bha aice.
Tha Bangkok na phrìomh-baile.
Ceanglaichean a-mach
200px|thumb|left|Dannsa anns an stoidhle traidiseanta 250px|thumb|Pairce eachdraidheil Sukhothai, ann an ceàrn Sukhothai
Roinn-seòrsa:Dùthchannan Roinn-seòrsa:Àisia Roinn-seòrsa:Dùthchannan ann an Àisia Roinn-seòrsa:Àisia an Ear-Dheas
Weimar
‘S e baile meadhanach faisg air Erfurt, air an àirde an ear-dheas na Gearmailte a th’ ann am Weimar. Tha e suidhichte aig 208m os cionn ìre na mara, ri taobh na h-aibhne Ilm, am broinne na stàite Thüringen. Tha am baile 54km air falbh bho Ghera, 210km bho Frankfurt, 113km bho Chemnitz agus 234km bho Bherlin. Tha 63,315 duine a' fuireach ann.
Eachdraidh
B' e prìomh-bhaile na Diùcachd Sagsainn-Weimar-Eisenach a bh' ann bho 1809 gu ruige 1918. Chaochail Johann Wolfgang von Goethe an seo ann an 1832. Chaidh Poblachd Weimar ainmeachadh o chionns gu do chuir air dòigh bun-reachd ùr an seo ann an 1920.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Ghearmailt
Curcuma
Iomraidhean
thumb|left|Freumh de churcuma
Roinn-seòrsa:Luibhean Roinn-seòrsa:Spìosradh
Neul Oort
thumb|upright=1.3|Neul Oort còmhla ri [[Crios Kuiper]]
Ceangailtean a-mach (sa Bheurla)
Roinn-seòrsa:Reul-eòlas
John B. Fenn
B' e John B. Fenn (Eabhraig Nuadh 15 an t-Ògmhios 1917 - Richmond (Bhirginia) 10 an Dùbhlachd 2010) Ceimigear às na Stàitean Aonaichte. Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 2002, còmhla rin Koichi Tanaka agus Kurt Wüthrich. Bha e 85 bliadhna a dh' aois nuair a choisinn e an duais sin, am fear na b' aosda a bhuannaich a-riamh i.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Uilleam I na h-Alba
B' e Uilliam mac Eanric neo Uilleam an Leòmhann Rìgh na h-Alba eadar an 1165 agus an 1214. Bha e na mhac dara Eanraig, prionnsa na h-Alba, agus Ada de Warenne. Chaidh a chrùnadh mar rìgh ann an 24 an Dùbhlachd, 1165. Rugadh e ann an Huntingdon, Sasainn, mu 1143. Phòs e Ermengarde de Beaufort, nighean Eanraig I Shasainn, is bha còignear cloinne aca. Chaochail e 4 an Dùbhlachd 1214, ann an Sruighlea agus lean a mhac, Alasdair II na h-Alba, mar rìgh. Chaidh a thìodhlacadh ann an Abaid Obar Bhrothaig.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Rìghrean na h-Alba Roinn-seòrsa:Eachdraidh na h-Alba Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Þórhildur Þorleifsdóttir
'S e cleasaiche, coireògrafaiche, neach-teagaisg agus neach-poileataigs à Innis Tìle a th' ann am Þórhildur Þorleifsdóttir (Ísafjörður, 25 am Màrt 1945). B' e Thorleifur Guðmundsson, neach-gnìomhachais à Reykjavik agus a bhean Guðrún Bergsdóttir, bean-taighe, a bh' ann a cuid phàrantan. Tha i pòst aig an actair Arnar Jónsson à Akureyri agus tha còignear duine-cloinne aca. Fhuair i a cuid fhoghlaim aig Menntaskólinn á Akureyri, Sgoil Rìoghail Ballet agus Acadamaidh Rìoghail Dannsa ann an Lunnainn. Bha i na tìdsear aig Acadamaidh Nàiseanta nan Ealan, Sgoil SÁL, Sgoil tèatar Reykjavik agus Sgoil Dràma Innis Tìle fad bliadhnaichean, agus na Cleasaiche agus dealbhadair dannsa ann an iomadh àite cuideachd. Bha i na cleasaiche maireannach aig Companaidh Taigh-cluiche Akureyri bho 1973 gu ruige 1975, nuair a stèidhich i Taigh-cluiche an t-Sluaigh. Tha e air a bhith ag obair mar stiùiriche bhon a h-uile taigh-cluiche ann an Innis Tìle, opara Innis Tìle, telebhisean agus mar sin air adhart sa dùthaich aice fhèin. Bha i na bhall-pàrlamaid san Alþingi airson Reykjavík eadar 1987 agus 1991 airson Kvennalistinn (Gàidhlig: Liosta nam Ban). Bha i na cathraiche Comann Stiùirichean Innis Tìle bho 1982 air adhart agus na ball Bhòrd Comann Luchd-ealain Innis Tìle.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Daoine à Innis Tìle Roinn-seòrsa:Innis Tìle Roinn-seòrsa:Boireann-dhligheachas
Trealaw
Tha am baile Trealaw ann an Rhondda Cynon Taf, a' Chuimrigh. Tha e 14.9 mi (24.0 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 142.5 mi (229.3 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 3871 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 334 (8.6%); rugadh 95% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Rhondda Cynon Taf Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Uisge For
Tha i a’ sruthadh bho bhaile Shruighlea san iar, gu ruige a’ mhuir, an Linn Giùdain san ear. Mus ruig i Sruighlea, ’s e an Abhainn Dubh a theirear ris an abhainn, ged a theirear River Forth sa Bheurla ris an dà chuid còmhla, an Abhainn Dubh agus Uisge For. Os cionn Sruighlea tha gné na h-aibhne ag atharrachadh, oir ruigidh lìon na mara Sruighlea, agus bha e comasach do bhàtaichean mara bhith a’ seoladh fhad ri Sruighlea.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Aibhnichean na h-Alba
Marc-Innis, Fìobha
'S e baile ann am Fìobha a tha ann am Marc-Innis no Marg Innis (Beurla: Markinch). Tha e na laighe air Abhainn Lìobhann. Bha 2,420 a' fuireach an sin ann an 2008.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Fìobha
1297
thumb|Blàr Drochaid Shruighlea MCCXCVII
Bàsan
Roinn-seòrsa:1290an
28 an Cèitean
'S e 28 an Cèitean an 148mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (149mh ann am bliadhna-leum). Tha 217 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
thumb|[[Seumas IV Alba|Seumas IV is Mairead Tudor]]
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Capall-coille
Saoil am b' e Coileach-coille a bha fa-near dhut?
Tha an capall-coille (Tetrao urogallus) dhen aon mheud ri cearc-Fhrangach. Tha e ri lorg ann an coilltean giuthais. Tha an àireamh dhiubh air a dhol sìos thar nam bliadhnaichean, ach tha iomairt glèidhteachais a’ dol air adhart air a’ Ghàidhealtachd airson a leudachadh, agus tha seo a’ soirbheachadh. An diugh, tha mu 2,000 ann an Alba, agus tha an àireamh ag èirigh.
Dealbhan
Roinn-seòrsa:Eun-coille
Torino
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean ann am Piemonte
351
Bàsan
Roinn-seòrsa:350an
South Burlington, Vermont
'S e baile ann an Vermont, sna Stàitean Aonaichte, a th' ann an South Burlington. Anns a’ bhliadhna 2010 bha 17,904 duine a’ fuireach an seo. Tha e suidhichte aig 100m os cionn ìre na mara.
Léim an Mhadaidh
'S e baile ann an Contae Dhoire a tha ann an Léim an Mhadaidh.
South Burlington, Vermont
Eachdraidh
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1865.
Leitir Seanduine
'S e baile ann an Contae Dhoire a tha ann an Leitir Seanduine.
Léim an Mhadaidh
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae Dhoire
South Burlington, Vermont
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Vermont
Leitir Seanduine
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae Dhoire
An Cabar
'S e beinn ann an Alba a th' ann An Cabar. Tha e suidhichte ann am Frìth Fanaich air a' Ghàidhealtachd. Tha e na laighe deas air Loch Fanaich faisg air dama an locha.
1983
MCMLXXXIII
Athall, Alba Nuadh
Tha Athall ann an Siorrachd Chumberland, Alba Nuadh.
An Cabar
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Frìth Fanaich
Athall, Alba Nuadh
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
1983
Bàsan
Roinn-seòrsa:1980an
Athall, Alba Nuadh
Truemanville
Baghasdail, Alba Nuadh
Tha Baghasdal neo Baghasdail (Beurla: Boisdale) ann an Siorrachd Cheap Bhreatainn, Alba Nuadh.
Oirthir Amherst
Tha Oirthir Amherst ann an Siorrachd Chumberland, Alba Nuadh.
Buain
right|300px
Se an t-àm a bhuaineas tu an t-arbhar ⁊c a tha ann am buain. Aig an àm seo, tha mòran dannsaichean, agus traidiseanan ri fhaighinn, air sgàth 's gun robh e cho cudromach do muinntir na linntean a chaidh.
Roinn-seòrsa:àiteachas
Reul earballach
thumb|250px|Hale-Bopp ann an [[1997]]
'S e pìos deighe mòr a tha ann an reul earballach (Beurla: comet; "comaid") a bhios a' fàs sruth, neo "earball" àile/smùid nuair a bhios e faisg air a' ghrian.
Roinn-seòrsa:Reul-eòlas
Oirthir Amherst
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Baghasdail, Alba Nuadh
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Eilean Cheap Bhreatainn
1294
MCCXCIV
Bàsan
Roinn-seòrsa:1290an
Imleach Beag
‘S e baile beag ann am an Muirthead, Chontae Mhaigh Eo sa Chúige Chonnacht ann an Èirinn a th’ann an Imleach Beag.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Contae Mhaigh Eo Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Èireann Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann Roinn-seòrsa:Èirinn
Nevenoe
B' e chiad Diùc na Breatainn Bheag a bh' ann an Nevenoe (Fraingis: Nominoë; chaoc. 7 am Màrt 851).
Roinn-seòrsa:Daoine às a' Bhreatainn Bheag Roinn-seòrsa:An Fhraing Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Lios a' Chalaidh
'S e baile ann an Contae Dhoire a tha ann an Lios a' Chalaidh.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae Dhoire
Edwin Muir
'S e sgrìobhadair is eadar-theangaiche Albannach a bh' ann an Edwin Muir (15 an Cèitean 1887–3 am Faoilleach 1959).
Còmhla ris a bhean, Willa Muir, dh'eadar-theangaich e iomadh nobhail Gearmailteach dhan Bheurla, mar eisimpleir nobhailean le Franz Kafka neo Lion Feuchtwanger.
Beatha
thumb|Plàcan air Priory Cottage ann an Swaffham Prior, nuair an do dh'fhuirich Muir mus do chaochail e. Rugadh e ann an Deerness ann an Arcaibh ach dh'imrich a theaglach do Mhòr-thìr agus an-sin do Ghlaschu ann an 1901. Phòs e Willa Muir ann an 1919 agus dh'imrich iad do Lunnainn. Shiubhail iad ri chèile tro Eòrpa. Bha e na stiùiriche na Chomhairle Bhreatainn san Ròimh gu 1950, nuair a dh'imrich e do Dhail Chèith agus chaidh e na Mhaor ann an Colaiste Abaid a' Bhatail Nuaidh far an do choinnich e George Mackay Brown. Chaidh e na ollamh aig Oilthigh Harvard ann an 1955 ach thill e do Bhreatainn agus chaochail e ann an 1959.
Tripoli
'S e prìomh-bhaile Libia a tha ann an Tripoli (Arabais: طرابلس Ṭarābulus - cuideachd:  طرابلس الغرب  Ṭarā-bu-lus al-Gharb, neo  Cànan Libianach: Ṭrābləs). Thàinig am facal Tripoli bhon fhacal Greugach:(Τρίπολη). Tha am baile suidhichte 'san iar-thuath na dùthcha aig oir an fhàsaich aig cladach a’ Mhuir Mheadhanach agus faisg air crìoch Tuinisia. Anns a’ bhliadhna 2004 bha mu 1.68 millean duine a’ fuireach anns a’ bhaile fhèin. Tha Tripoli 514km air falbh bho Thunis (Tuinisia), 1,019km bho Algiers (Aildiria), 2,439km bho Niamey (Nìgeir), 2,318km bho N'Djamena (An t-Siad), 2,738km bho Khartoum (Sudan)  372km bho Shirte agus 1,740km bho Chairo (An Èipheit). Tha e suidhichte air an àirde an iar-thuath na dùthcha, aig 10m os cionn ìre na mara.
'S e Tripoli am baile as motha a tha ann an Libia. Cuideachd tha am port-mara as cudthromaiche aige. Mar sin dheth ‘s e teas meadhan gnìomhachail agus cridhe malairteach a th’ ann. Chaidh Tripoli a stèidheachadh anns an 7mh linn RC leis na Phoenicians. Bhon 2na linn RC bha am baile fo smachd nan Ròmanaich. Ach chan eil mòran ri fhaicinn bho àm seo ach an Arch of Marcus Aurelius, a chaidh a togail anns an 2na linn.
Foghlam
Tha oilthighean ann an Tripoli cuideachd:
Dealbhan
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Afraga Roinn-seòrsa:Afraga a Tuath
352
Bàsan
Roinn-seòrsa:350an
Octavia Carlén
B’ e sgrìobhadair agus leabharlannaiche às an t-Suain a bha ann am Maria Octavia Carlén (Skara, 22 an t-Samhain 1828 - Stockholm, 30 am Faoilleach 1881). B' e nighean bhàilidh a bh' innte agus bha dithis bhràthair agus a piuthar: Johann Gabriel - na sgrìobhadair cuideachd, Richard - fear-lagha - agus Christina, a bha na leabharlannaiche. Chuir an dithis phiuthar seachad bliadhnaichean sna 60an is 70an a' ruith leabharlann ann an Stockholm. Sgrìobh Carlén mòran mu dheidhinn siubhail, tursan agus eachdraidh, ann an rosg gu math aotrom tlachdmhor. B' ann mar leabhraichean-iùil a chleachdadh a cuid obrach, ged nach do chuireadh cuid nan leabhraichean a sgrìobh i sa chlò ach an dèidh a bàis. Mar iomadh boireannach aig an àm le beatha innleachdail pearsanta, cha do phòs i a-riamh. B' e J. Stalin Forshem, deagh charaid athar a thug buaidh làidir oirre a thaobh litreachais Buineadh Carlén do theaghlach gu math cùramach creideamhach. B' ann à coimhearsnachd shoisgeulach ann an Sagsainn às an tàinig teaghlach a mhàthar, na Mathesius. Bha athair, Carl, na shaighdear sna cogaidhean a-nall ann an Suòmaidh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Suaineach Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Suain
Peter Agre
'S e Bith-eòlaiche agus Dotair às Na Stàitean Aonaichte a th’ann Peter Agre (Northfield (Minnesota) 30 am Faoilleach 1949). Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 2003, còmhla ri Ruaraidh MacFhionghain.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Rostock
‘S e baile mòr air an àirde an ear-thuath na Gearmailte a th’ ann an Rostock (IPA: ˈʁɔstɔk, Laideann: Rostochium ). ‘S ann às an t-seann Slàbhais Raztocŭ a th’ann an t-ainm, is tha sin a’ ciallachadh Leudachadh na h-aibhne. Chaidh am baile a chlàradh airson a’ chiad turas ann an 1165 mar Roztoc. Bhuineadh am baile gu Àrd Dhiùcachd Mhecklenburg-Schwerin bho 1815 gu ruige aonadh na Gearmailte ann an 1871. Tha e suidhichte aig dìreach 1m os cionn ìre na mara, ri taobh na h-aibhne Warnow, a shruthas chun na mara Bhaltach. 'S e am baile as motha na stàite Mecklenburg-Vorpommern a th' ann. Tha am baile 216km air falbh bho Mhagdeburg, 355km bho Dresden, 310km bho Leipzig agus 194km bho Bherlin, prìomh-bhaile na dùthcha. 'S e baile neo-eisimeileachd (Gearmailtis: Kreisfreie Stadt) a th' ann agus chaidh Oilthigh Rostock a stèidheachadh ann an 1419. Tha 202,735 dhe dhaoine a' fuireach anns a’ bhaile, leis gur e an 38 baile as motha na dùthcha.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Ghearmailt
Augustus
B' e ìompaire na Ròimhe a bha ann an Augustus.
Rugadh e 23 Sultain 63 RC mar Gaius Octavius. Mar oighre Iulius Caesar chruthaich e an dàrna triùir còmhla ri Marcus Antonius agus Marcus Lepidus agus riaghail iad an Ròimh còmhla o 43 RC. Bhuannaich e am Blàr Actium an aghaidh Marcus Antonius is Cleopatra ann an 31 RC is stèidhich e ìmpireachd na Ròimhe. Thug e taic do Virgil, Horace is Propertius. Chaidh am mìos Lùnastal ainmicheadh air sa Laideann (Augustus).
Lean Tiberius mar ìompaire e nuair a chaochail e 19 Lùnastal 14.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Seann-Ròimh Roinn-seòrsa:Impireachd na Ròimhe
Montería (baile)
'S e prìomh-bhaile na roinne Córdoba, ann an Coloimbia,  a th'ann  Montería. Tha e suidhichte ann an ceann a tuatha na dùthcha, ri taobh na h-aibhne Sinú, 393km air falbh bho Mhedellín, 807km bho Bhogotá. agus corra mhìle bho oirthir A' Chairibìan. Tha àirde meadhanach dhe 5m os cionn ìre na mara aige. 'S e baile le gnàth-shìde theth a th' ann le teodhachd meadhanach dhe 28˚ rè na bliadhna. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1777. 'S e Montería an 19mh baile as motha na dùthcha.
Sluagh a' bhaile
Ged a tha 378,970 nan tàmh anns a' bhaile, chan eil ach  92,395 dhuibh a' fuireach anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile. Tha fearrann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin. Air adhbharan trioblaidean poiliteagach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail.
Taobh chinnidh, ' s e daoine geala a th'ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann an Montería (is mòran dhuibh mestizos). ‘S e Tùsanaich a th’ann an 0.4% agus tha 3.8 % dhe daoine le freumhan ann an Afraga. ' S urrainn dhan 87.8% dhe na daoine ann an Montería leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, tha fòn aig an taigh aig 45% dhe na dachannan.
Fèisean
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Montería. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid chaitligeach a th’ann fhathast,  fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s a tha beairteas cultarail na dùthcha.
Ceanglaichean A-mach
An t-sìde ann an Montería
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Coloimbia
Alistair MacLean
B’ e sgrìobhaiche a bh’ ann an Alistair MacLean (ainm Gàidhlig Alasdair Stiùbhart MacGillEathain, Glaschu, 28 an Giblean 1922 – München, 2 an Gearran 1987) a thog cliù dha fhèin mar sgrìobhadair de nobhailean mar “The Guns of Navarone” agus “Where Eagles Dare”. Sgrìobh e cuideachd fon ainm Ian Stuart. Bha Gàidhlig aige.
Rugadh Alistair MacLean ann an Glaschu far an robh athair ag obair mar mhinistear ach chuir e seachad a chuid as motha de dh'òigridh ann an Deimhidh, mu 10 mìle taobh a deas Inbhir Nis.
Ghabh e dreuchd mar sheòladair còmhla ris a' Chabhlach Rìoghail ann an 1941 agus e a' gabhail pàirt san Dara Cogadh Mòr mar “Ordinary Seaman”, “Able Seaman” agus “Leading Torpedo Operator”. Dh’obraich e an toiseach air a' bhàta PS Bournemouth Queen faisg air costa Bhreatainn agus an dèidh 1943 bha e air bòrd am HMS Royalist. Air a' bhàta seo ghabh e pàirt ann an sabaid no dhà ann an 1943 sa Chuan Siar, Muir Lochlainn agus ann an 1944 sa Mhuir Mheadhanach mar phàirt de dh’ionnsaigh air taobh a deas na Frainge. Ghabh an Royalist pàirt ann an sabaid sa mhuir Aegean cuideachd agus mu dheireadh, an 1945, chaidh am bàta a chuir a dh’Aisia gus sabaid an aghaidh Iapan agus Breatainn ann am Burma, Malaya agus Sumatra.
Dh’fhàg Alistair MacLean an Cabhlach Rìoghail an 1946 agus ghabh e àite aig Oilthigh Ghlaschu, a fàgail ann an 1953 le ceum ann am Beurla. An dèidh sin thog e dreuchd mar maighstir-sgoile san Ruaidh Ghleann. Mar oileanach thòisich Alistair MacLean air sgeulachdan ghoirid a sgrìobhadh gus rud beag airgid a chosnadh, agus bhuannaich e co-fharpais ann an 1954 le sgeulachd muireil leis an ainm “Dìleas”. Thug am foillsichear Collins cuireadh thuige airson nobhail a sgrìobhadh agus 's ann an uair sin a chruthaich e an leabhar “HMS Ulysses”, mu na thachair ris fhèin sa chogadh (le rud beag taic is fiosrachadh bho a bhràthair Ian a bha na Master Mariner). Reic an nobhail gu leòr agus cha robh fad sam bith gus am b’ urrainn do MhacGillEathain dreuchd a ghabhail làn-ùine mar sgrìobhadair.
Phòs MacGillEathain dà thuras agus bha triùir mhac aige leis a chiad bean. Chaochail e ann am München ann an 1987.
Leabhar-chlàr
MacLean, Alistair Roinn-seòrsa:Gàidheil MacLean, Alistair
Rubha Amherst
Tha Rubha Amherst ann an Siorrachd Chumberland, Alba Nuadh.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Y Wig
Tha am baile Y Wig ann am Bro Morgannwg, a' Chuimrigh. Tha e 16.3 mi (26.3 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 147.3 mi (237.0 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 685 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 75 (10.9%); rugadh 71% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Ealasaid Báthory
Ealasaid Báthory (Magyar: Erzsébet Báthory, Slobhacais: Alzbeta Bátoriová-Nádašdy, Nyírbátor 7 an Lùnasdal, 1560 - Csejte] 21 an Lùnasdal, 1614), no a’ Bhaintighearna Fhuileach na Čachtice. Bha i ’na ban-iarla agus rugadh i ceithir fichead bliadhna ‘s ceithir as dèidh bàs Vlad III Dracula, cò bha ‘na neach-cinnidh cèin, agus b’ ise a’ bhan-mharbhaiche as maslaiche ann an eachdraidh an t-Ungair is Slobhaca.
Bha nas motha a beatha inbheach air chosgadh aig An Caisteal na Čachtice, far an chuir i mòran bhanòglaich fo cràdh (tha 650 maighdeann an àireamh air ghairm mar as trice) agus mharbh i na maighdeannan an dèidh seachdainean a' chràidh. Sa’ bhliadhna 1610, bha i air phrìosanachadh ann am braighneachd uaighneach, far am bhàsaich i. Bha a luchd-comainn air chur gu bàs. Cha robh dhearbhadh a-riamh coire.
Th’ann seann-sgeulan eugsamhaile mun cuairt a beatha, gabhail a-staigh ‘n smuain a dh’òl i no shnàmh i san fhuil na ban-shearbhantan òga, agus tha iad air chreideamh à roinn gun robh iad an tòiseachadh na neach-òil na fala fionn-sgeulan eugsamhaile, an sgeul Dhracula, agus an labhairt nam mnàthan-òil na fala gu drùiseach sàdach, gu h-àraidh.
An Linn Bháthory
Thàinig na sinnsearan Ealasaid (an cinneadh nan Hun Gutkeled) dhan Ungaireach Rìoghachd às an Lochlann sa’ mheadhan na chiad linn deug. Chum iad cumhachd thar mar a tha A' Phòlainn, An Ungair, An t-Slòbhac, agus Romàinia. Dh’èirich an clann nan Hun Gutkeled, gabhail dreuchd na h-àirde dhàimheach aig an moch linn 13mh agus ghabh os làimh an t-ainm Báthory (a rèir ri oighreachd aca Báthor [an-diugh Nyírbátor] ciallachadh "calma") sa’ bhliadhna 1279. Ruig am cumhachd binnean sa’ mheadhan na linn 16mh, bha gu bhith marbh sa’ bhliadhna 1658, agus bhàsaich iad air falbh ann an 1680 (le an bàs na mnaoi Sheòrais Rákóczi II).
Bha a pàrantan à dhà geugan nan teaghlaich Báthory, ‘s e an bràthair-màthar Ealasaid a bh’ann an rìgh Polach, Steafan Báthory.
Beatha
Rinn i a h-òige aig an Caisteal Ecsed; chan eil fhios aig tuairisgeulan ‘san ùine seo. Bha Ealasaid 'na pàisde glè thuigseach; dh’fhàs i fileanta ‘san Ungairis, sa’ Ghearmailtis, agus ‘san Laideann aig àm nuair motha nan uaislean neo-ionnsaichte.
Aig an aois 11, bha i suidhichte a bhith phòsta ris an laoch uasal is buadhach Ferenc Nádasdy agus dh’imich i a-steach dham Caisteal Sárvár, far an dh’fhàs i ribleach le tuathannach. Thug Ealasaid breith gu nighinn, Anastasia, agus bha a' chaileag air thoirt air falbh, le airgead-thost air thoirt gu neach sam bith a bheil fios aig air ri seachneach masladh.
Ann an 1575, phòs i Nádasdy ‘san Vranov, agus dh’fhàs e, ann an 1578, an Prìomh-Ceannard nan Ungaireach ceatharn ‘nam cogadh an aghaidh na Turcaich. Bh’e àitheanta ri fear glè treun, ach bha e glè bhrùideil cuideachd. Bha ‘n t-eagal aig na Turcaich air agus dh’ainmich iad an Gaisgeach Dubh na h-Ungaire.
Bha ‘n tiodhlac-bainnse Nádasdy do Ealasaid a dhachaigh, an Caisteal Čachtice (suidhichte anns na Carpaitneach Bheinntean ‘san là an-diugh Siarach Slòbhaigia dlùth ri Trencin- an uair sin cuid na Rìoghachd na t-Ungaire) còmhla leis caisteal Čachtice agus le seachd bailean beaga deug dlùth. Bha an caisteal air chuairteachadh le baile beag na tuathannaich agus tìrean àiteachaile roithleacha, neadaichte am measg air feadh nan cnocan. Sa' bhliadhna 1602, cheannaich an fear Ealasaid an caisteal gu deimhinnte às àrd-rìgh Rudolf II, mar sin a dh’fhàs e earras an teaghlaich Nádasdy. A chionn 's gun do chùm na sabaidean leis na Turcaich a cèile trang, dh’fhàs Ealasaid a' bhaintighearna a' chaisteil.
A chionn 's gun robh Nádasdy air falbh aig na cogaidhean, cha thug Ealasaid breith ri leanaban rè dheicheid. Thug Ealasaid breith ri nighean, Anna, an 1585, a' chiad an còig leanaban; bhiodh Katalin (Càitrìona), Anndras, Orsolya, agus Pàl a' leantainn gus an 1598. Bhàsaich Anndras is Orsolya aig aois òg.
Bhàsaich a fear-cèile 'san 1604, ach th'ann dà aithris a bhàis; aon chuid air a' bhlàr no aig an làimh strìopaich sa’ Bhucharest, cò dhiùlt e a phàigheadh.
'S e neo-aithnichte nuair dh’fhàs i a' cur nigheanan òga an cràdh, ach bha i a' dèanamh sin air cinnteach às 1585 ri 1610. Bha fios aig a cèile ‘gus a càirdean air a nàdar no-thruacanta, ach cha d'rinn iad càil ga stàdadh. Bha i a’ cur am feabhas gu buan a dòighean a' chràidh agus bha a brùidealachd àrdachadh. Bha gràin mòr aig na daoine a' fuireach mun cuairt a caisteal oirre gun do dh’fhàg i an caisteal le dìonadair armaichte. Chuir i beagan rìbhinnean fo cràdh cuideachd aig a codaichean ‘san Sárvár, Vienna, agus Keresztúr. Bha rìbhinnean-tuatha Slòbhacach dhùthchaile gu h-àrsaideach glacte 's air chur fo cràdh, ach nas fhadalaiche mharbh i cuideachd nigheanan na t-uaisle nas ìsle, gun robh air chur dham chaistealan le am pàrantan ri ionnsachadh dòighean uasal, do bhrìgh moch ‘san linn 17mh, dh’iarr pàrantan na h-inbhe làidire gu tric a bhitheadh an nigheanan foghlaimte anns na caidreamhach loinnean. Nuair dh’fhàs e àitheanta anns na cuairteachaidhean mar a bha i (is dòcha) dèanamh, bh’aice ri chur a cuidichean a-mach a bheirsinn nigheannan à raointean an cèin. Is nuair sgaoil amharas tron rìoghachd na t-Ungaire, bh’aig a cuidichean a ghoid nigheannan air falbh air chor gam faighinn.
Ach bha e a-mhàin an dèidh do rinn an sagart sgìre na Čachtice agus eadhon manaich às an (beagan dlùth) Vienna mòran chasaidean leis an roinn marasglach ‘san Vienna mun cuairt sgalan às a' chaisteal a chuir an t-àrdrìgh (nuadh), Matthias II, air leth ri Seòras Thurzo, morair na h-Ungaire, a rannsachadh na casaidean. Bhris Thurzo is fhir a-steach dham Čhachtice sa’ mhadainn air Dùbhlachd 29mh, 1610 agus (a-rèir ris na fionnsgeulan) lorg iad Ealasaid a-mach ‘san ghnìomh an lochda aig a' chaisteal sa’ Čhachtice, a' cur a h-ìobairteachan gu cràdh. Bha Ealasaid agus a ceithir cuidichean air chur as leth le cràdh sàdach agus marbhadh mòr. Bha Ealasaid seulaichte a-steach do cùil a caisteal gun deuchainn agus bhàsaich i ann air Lùnasdal 21, 1614.
Coire
Bha bàrrachd air 300 daoine air cheasnachadh mus a bàs eadar 1611 agus 1614. A dh’aindeoin an t-àrdrìgh tighinn eatorra àmannan iomadaidh, cha do thachair deuchainn rèidh agus mhair a’ chùis iomlan dùinte. ‘S mathaid bha an t-adhbhar nach do dh’iarr Iarla Thurzo deuchainn a dh’ionnsaigh air neach na t-àrd uaislean (leis an robh e mhasladh aig an uair sin). A bhàrr, bha Gabriel Báthory, mac-bràthar Ealasaid, ‘na àrd-ceann na Transalbhàine agus cha do dh’iarr Thurzo a thuiteam a-steach do buaireas le Transalbhàine. Agus mu dheireadh thall, bha na maoinean aig Thurzo dlùth ris na codaichean Ealasaid agus bha ùidh aig Thurzo air a cuidean.
Prothaid
Tha prothaid na buannachd airgid neo tairbhe. Nuair a reicear stuth airson prìs nas àirde na cheannaicheadh e, nithear prothaid. Tha prothaid gu math connspaideach, a chionn 's gu bheil e cudromach do dhuine, ach aig an aon àm, cruthaichidh e at-airgid (inflation).
Ealasaid Báthory
Coire
Tha buin sgoilearach a' toirt iomradh air an comasachd làidir gun robh i air dhìteadh gu ceàrr leis na nàmhaidean sluagh-iùlach an teaghlaich, gu mòr do bhrìgh shealbhaich an teaghlach Báthory raointean na tìre ‘gus bha iad saoibhir. Tha na bileagan eachdraigheil gu bheil maireann a’ nochdadh dìth rannsachadh, dearbhach fa làr, agus binnean gun robh air chumadh ann am còmhlan teann, sluagh-iùlach. Tha cuid nam casaid as cleasaiche ga h-ionnsaigh, sin na Sàtanachd agus òl fuil, air chreidsinn gun robh na casaidean seo breugan no beul-oideas gun do dh’fhàs mun cuairt neach gràinte. Tha cuideigin tagradh gun robh na fionnsgeulan na luchd-òl-fhala dol thar fìrinn na cuideachaidh lèigheil dheirbh ullaichte dhan tuathannaich; ‘san linn sin, bha e glè annasach gun robh cùram aig bean-uasal air an t-slàinte ‘na searbhantan, agus b’àbhaist do na luchd-comhachd lèigheile croilige chleachdadh air mòran bhliadhnaichean. Tha nuadh luchd-leamhainn nan fionnsgeul na luchd-òl fhala gu bheil air lùib ri a beatha a bhàrrachd neo-fhiosrach air no sònrachadh ri leigeil bileagan eachdraigheil agus litrichean seachad gun mhilleadh ‘s mathaid na dràmadach sgeulan a bheil glè chleasach a chaochladh.
Prothaid
Roinn-seòrsa:eaconomachd
Ealasaid Báthory
Adhbharan
B’urrainn do adhbharan ginteile bhith air a saobhadh, do bhrìgh bha mòran ‘na sinnsearan anns na teaghlaichean a h-athair agus a màthair ‘nan luchd glè gharg (mar an t-àrd-ceann na Transalbhàine, Sigismund Báthory, a mheal a mharbhadh a luchd-cumadh). Tha fionnsgeulan, co-dhiù, ag ràdh gun robh i ‘marbhadh na maighdeanan air chor ri nighe ‘nam fuil agus, mar sin, a fhuireach òg sìor-bheò no ri leasachadh a snuadh. Air a neo, tha e air chreidsinn gun robh an teaghlach Báthory dlùth-sìolaichte agus gum b’ urrainn do seo chuideachadh ri toirt gu buil na iomadh h-aimhreitean inntinneile gun robh àitheanta 'bhith aig an teaghlach.
Bu chòir dha air thuigsinn a bhith, ge-tà, gun robh bèistealachd glè bhitheanta 'n uair sin. Bha daoine glacte fo amharas de ciontan agus uaireannan eadhon luchd-fianais air chur gu cràdh ri an n-aisdeachaidhean, agus bha peanasachadh nam bochd no nan nàmhaid phoileataicich bàs gu tric.
Luchd-comainn
Bha na luchd-comainn Ealasaid Dorottya Szentes (àitheanta ri Dorka), János Ujváry (àitheanta ri Ficzkó), Ilona Jó (no Helena Jó) agus Katarína Benická. Mach o Katarína, a ghabh compàirt anns a' chràdh airson mhaoidhidh às na mnathan eile, bha uile dhiubh air chur gu bàs (air losgadh beò) aig Bytča air an Fhaoilleach 7mh, 1611.
Bha an n-aideachaidhean agus dearbhadh an aghaidh Báthory air fhaighinn fo cur an cràdh le Thurzo.
Roinn-seòrsa:Eachdraidh Báthory, Ealasaid Báthory, Ealasaid Báthory, Ealasaid Roinn-seòrsa:Daoine à Romàinia
Maoim-sneachda
right|300px|thumbnail|Maoim-sneachda
Se maoim-sneachda nuair a bhios abhainn-deigh neo achadh-sneachda mòr a' tuiteam gu h-obann. Tha iad gu math cunnartach, agus bho àm gu àm, bidh clachan neo rathaidean a' dol fodha.
Alamhagh a Deas
'S e baile ann am meadhon na h-Alba sa tha ann an Alamhagh a Deas (Beurla: South Alloa). Tha e na laighe air Uisge For, faisg air Alamhagh air a' bhruaich eile.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle na h-Eaglaise Brice
Końskowola
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:A' Phòlainn Roinn-seòrsa:Bailtean
Zingiberaceae
'S e teaghlach de lusan a tha ann an Zingiberaceae no teaghlach dinnseir (Ginger family sa Bheurla). Tha e a' gabhail a-steach timcheall air 52 gèineasan agus nas motha na 1300 spèiseasan.
Tha iad a' fàs anns nan roinnean tropaigeach den Afraga, Àisia agus Aimearaga.
Tha mòran dhiubh nan lusan cudthromach airson leighis no mar spìosradh, m. e. dinnsear, curcuma agus càrdamon.
Roinn-seòrsa:Luibhean
Ceann Amherst
Tha Ceann Amherst ann an Siorrachd Chumberland, Alba Nuadh.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Baile Ìomhair
Tha Baile Ìomhair (Beurla: Edwardsville) ann an Siorrachd Cheap Bhreatainn, Alba Nuadh.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Eilean Cheap Bhreatainn
Treherbert
Tha am baile Treherbert ann an Rhondda Cynon Taf, a' Chuimrigh. Tha e 20.2 mi (32.5 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 146.5 mi (235.8 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 5503 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 857 (15.6%); rugadh 94% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Rhondda Cynon Taf Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Caochlaidhean eadar Gàidhlig agus Gaeilge
'San dualchainnt an Leòdhais ge-tà, tha Dè mar a tha thu? air chleachdadh gu cumanta. Tha h-uile den dealbhan seo a' còdachadh an cruthachadh na dualchainnte Dòraiche a' Beurla Gallda, Fit like? no gu litireil, Dè mar a tha thu?, dòigh-labhairt air dh'èisdeachd gu cumanta 'm measg mòran dhaoine nan linnean nas sine nuair eadar-theangachadh gu dìreach às a' Ghàidhlig.
Ge-tà, th' ann beagan caochlaidhean cudthromach. 'S e an caochladh as soilleire a' cheart-sgrìobhaidh a bheil an stràc, no fada, sgrìobhte ri stràc mhall sa' Ghàidhlig, an àite na stràc gheur na Gàidhlig na h-Èireann; air an adhbhar seo tha 'n facal air "fàilte" sa' Ghàidhlig na h-Èireann fáilte. Cuideachd, tha an rang-gabhail àicheil sa Ghàidhlig cha (chan eil = is not) de bhrìgh gu bheil ní (níl = is not, a contraction of ní fhuil) sa' Ghàidhlig na h-Èireann chumanta, as illustrated by the sentence "I have no money" (tha cha 'gus chan fhuil dealbhan dligheach Èireannach 'sam Ulaidh, ge-tà):
Tha "a" aig roinn nam faclan sa' Ghàidhlig na h-Èireann ach th' ann "u" sa' Ghàidhlig an àite, mar eisimpleir an facal Béarla sa' Ghàidhlig na h-Èireann 'gus Beurla sa' Ghàidhlig. Tha seo seach ri leasachadh litreachaidh agus toirt gu bun-tomhas a thachair 'san Èirinn fo nan eun-fhiosachdan na riaghailt na h-Èireann fad an linn 20mh.
'S e 'n caochladh ceart-chainnteach as soilleire eadar na Gàidhlig agus Gàidhlig na h-Èireann, 'bheil anns a' chiad chànan iarmadan a-mhàin a' maireann srònachaidh, comharrachadh 'bheil dhà prìomh-mhùthaidhean aig Gàidhlig na h-Èireann, ris an aon aig Gàidhlig. Am bitheantas, b' urrainn do neach ràdh a bheil a' chainnt na Gàidhlig beagan nas soirbh na cainnte aig Gàidhlig na h-Èireann,, fad th' a fuaimneachadh nas dorra, rudeigin a bheil buaidh aig air litreachadh.
Cuiribh fios a bheil na connragan sèimhichte, a 's urrainn do sàmhach a bhith, glugan Eigeach, no gnìomhaidh a fhadachadh fuaimreag, sgrìobhte sa' Ghàidhlig ach tha iad fa là anns na faclan co-fhreagarrach na Gàidhlig na h-Èireann nuair sàmhach.
Roinn-seòrsa:Cànain Ghàidhealach
Ruaraidh MacFhionghain
'S e bith-eòlaiche agus ollamh às Na Stàitean Aonaichte a th’ ann an Ruaraidh Mac Fhionghain, Burlington (Massachusetts) 19 an Gearran 1956). Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 2003, còmhla ri Peter Agre.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
29 an Cèitean
'S e 29 an Cèitean an 149mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (150mh ann am bliadhna-leum). Tha 216 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
353
Bàsan
Roinn-seòrsa:350an
Girona
‘S e baile mòr air an àirde an ear-thuath na Spàinne a th’ ann Girona (Catalanais, IPA: ʒi'ɾonə) neo Gerona (Spàinntis, IPA: xe'ɾona). Tha Girona suidhichte aig 117m os cionn ìre na mara, aig inbhir na h-aibhnichean Ter, Onyar, Galligants agus Güell. Tha Girona 581km air falbh bho Mhadrid, prìomh-bhaile na Spàinne, agus 98km bho Bharcelona, am baile as motha agus prìomh-bhaile Chatalòinia Tha 94,484 daoine a’ fuireach ann an Girona, an 9mh baile as motha ann an Catalòinia agus an 63 baile na Spàinne. A bharrachd air sin, ‘s e prìomh-bhaile na Roinne Girona a th’ann Girona cuideachd.
Freumhan an ainm
‘S ann gu math connspaideach ‘s a tha Freumh-fhaclachd an àite seo. Tha e coltach gur ann às an Abhainn Onyar (no Undarios o chionn fhada) a tha e. B’ e Kerunta a bh’ ann an t-ainm Ibearach agus chaidh sin atharrachadh gu Gerunda ann an Laideann nuair a bha an sgìre fo bhuaidh nan Ròmanach. Fad nan linntean dh'atharrachadh fuaimneachadh an ainm, a’ call an d eadar nan connragan, a’ toirt Girona dhuinn an latha an-diugh ann an Catalanais.
Eachdraidh
Chuireadh ainm a’ bhaile air an roinn nuair a chaidh a stèidheachadh ann an 1833.
Cruinn-eòlas
A rèir figearan an Riaghaltais, 's e an t-Iuchar a' mhìos as teotha agus 's e am Faoilleach a' mhìos as fhuaire ann an Girona. Cha tuit ach 728mm de dh'uisge air a' bhaile fad na bliadhna - 445mm nas lugha na Steòrnabhagh (1173mm) - leis gur e àite caran fliuch a th' ann, an taca ri àiteachan eile san Spàinn: center|600px
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean na Spàinne Roinn-seòrsa:An Spàinn Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
1293
MCCXCIII
Vladimir Putin
'S e neach-poileataigs Ruiseach a tha ann an Vladimir Vladimirovich Putin (Ruiseis: Влади́мир Влади́мирович Пу́тин; rugadh 7 an Dàmhair 1952). Is e ceann-suidhe Caidreachas na Ruise.
Buideal
Tha dà chiall aig buideal:
Vladimir Putin
24 Gearran 2022 chuir e feachdan Ruiseanach anns an Ucràin ann an "iomairt armaichte shònraichte".
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às an Ruis
Loch Obha
Is dòcha gu bheil sibh a' lorg Loch Obha, Asaint
'S e loch mòr ann an Earra-Ghàidheal is Bòd a tha ann an Loch Obha (Beurla: Loch Awe).
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba Roinn-seòrsa:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Comhairle
'S e ionad beag poileatagach a tha ann an comhairle a bhios a' ruith roinn na dùthcha neo iomairt. Canar Comhairliche ris an neach a tha ag obair innte.
An Lúb
'S e baile beag ann an Contae Dhoire a tha ann An Lúb (Beurla: The Loup).
Comhairle
Roinn-seòrsa:Poileataigs
An Lúb
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae Dhoire
Uallas, Alba Nuadh
Tha Uallas ann an Siorrachd Chumberland, Alba Nuadh.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Neumünster
‘S e baile meadhanach ann an ceann a tuath na Gearmailt a th’ ann an Neumünster (IPA: nɔʏˈmʏnstɐ, Plattdüütsch: Neemünster). 'S ann à Neue (nuadh) agus münster (manachainn) anns a' Ghearmailtis a tha an t-ainm. Chaidh am baile a chlàradh airson a' chiad turas ann an 1127 mar Wippendorf im Gau Faldera, ach thogadh abaid an seo ann an 1136 cuideachd agus beag air bheag, ghabh an t-seann ainm àite dhan fhear ùr à Laideann: Novum Monasterium. Chaidh na thog na manaich a mhilleadh ri linn An Ath-Leasachaidh ann an 1566. Dh'fhuirich an sgrìobhadair Hans Fallada an seo ron an dàrna Chogadh, an dèidh am Prìosan fhàgail. Tha e suidhichte aig 88m os cionn ìre na mara ri taobh na h-Aibhne Schwale, anns an stàit Schleswig-Holstein, 140km air falbh bho Rostock, 258km bho Bherlin 58km bho Hamburg agus 51km bho Lübeck. Chan eil am baile a' buntainn do cheàrn (Gearmailtis: Kreis) eile agus tha 77,058 duine a' fuireach ann.
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Ghearmailt
Maoile Lunndaidh
'S e beinn ann am Frìth Achadh na Seileach air a’ Ghàidhealtachd a th’ ann am Maoile Lunndaidh. Tha e 1,007 m de dh’àirde agus ’s e Beinn Rothaich a th' ann. Tha e suidhichte ann an àite iomallach eadar Gleann Carann agus Loch Monar. Tha an t-ainm a' ciallachadh beinn mhaol fhliuch.
Gus a' bheinn seo a shreap, bithear mar as trice a' a' tòiseachadh aig a' Chreag ann an Gleann Carann. Ged nach e ach aon bheinn a th' ann, bheir a' chuairt eadar 8 is 11 uairean a thìde, air sgàth 's gu bheil i cho fad air falbh bhon rathad.
Bhon mhullach gheibhear seallaidhean air Loch Monar, Bidean a' Choire Sheasgaich, Lurg Mhòr, Srath Carann, Loch Carrann agus Toirbheartan.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Machaire Fíolta
'S e baile ann an Contae Dhoire a tha ann am Machaire Fíolta (Beurla: Magherafelt).
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae Dhoire
Druim Uallais
Tha Druim Uallais ann an Siorrachd Chumberland, Alba Nuadh.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
1984
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1984 (MCMLXXXIV).
Bàsan
Roinn-seòrsa:1980an
Rathad nam Frangach
Tha Rathad nam Frangach (Beurla: French Road) ann an Siorrachd Cheap Bhreatainn, Alba Nuadh.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Eilean Cheap Bhreatainn
Siostam Eadar-nàiseanta nan Aonadan
Anns a’ bhliadhna 1960, dh’aontaich an 11mh Comhairle Ginearalta air Cuideaman agus Tomhaisean ris an ainm Système International d'Unités, 'sa Ghàidhlig: Siostam Eadar-nàiseanta nan Aonadan, agus ris a’ ghearr-sgrìobhaidh eadar-nàiseanta SI, airson an siostam de aonadan-thomhais practigeachd a chaidh air mholadh leis a’ chomhairle.
Tha an SI stèidhichte air seachd bun-aonad. Air barrachd na bun aonadan, dh’aontaich an 11mh Comhairle Ginearalta, riaghailtean airson ro-ainmean, airson aonadan-leasaichte, agus airson gnìomhan eile.
Aonadan
Is àlach de aonadan sàr-shònraichte, a tha anns an seachd bun-aonad. Gabhar, le àbhaisteas, gu bheil gach bun-aonad a’ tomhais bun-feart a tha neo-eisimeileach ri càch air taobh seòladh. Is iad na bun-aonadan:
Tha ainmean (agus comharraidhean) sònraichte ri na h-aonadan-freumhaichte bu cudthromach. Far a bheil ainm sònraichte do aonad-freumhaichte, faodar don ainm is comharra a bhi cleachdadh an tuairsgeulan agus mar phàirt de aonadan ro-leasaichte. Chan eil an SI na shiostam reòite, ach thèid a leasachadh gu leantainneach mu choinneamh sàr-fheuman tomhais de shaidheans agus teicneòlas.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eòlas-nàdair Roinn-seòrsa:Teicneòlas
Bucall
right|200px|thumb|Seann bhucaill Tha bucall na innleachd a dhùineas crios, bann, bròg ⁊c.
Roinn-seòrsa:Àirneis Roinn-seòrsa:Aodach
Lios Uillt
‘S e baile beag dùthchasail air iomall na Sròine Reamhaire, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th' ann an Lios Uillt (Beurla/Beurla Ghallta: Lewswalt). Tha e suidhichte aig 31m os cionn ìre na mara ann an ceann a tuath nan Rannaibh, faisg air Ervie, air an àirde an iar Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Bhaile na h-Ùige ro 1975). Tha e 309km air falbh bho Obar Dheathain, 117km bho Ghlaschu, 93km bho Dhùn Phrìs agus 166km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. 'S e Beurla agus Beurla Ghallta a th' aig a’ mhòr-chuid dhiubh ann an Lios Uillt. Tha Eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas agus turasachd. Taobh fhoghlaim, tha bun-sgoil ann ach feumar a dhol dhan àrd-sgoil anns An t-Sròin Reamhair.
Freumhan an Ainm
A rèir eòlaichean fhreumh-fhaclachd, tha e coltach gur ann à lios neo loch agus allt san tuiseal ginideach anns a' Ghàidhlig fhèin a tha an t-ainm. Nochd a' Ghàidhlig ann an ceann a deas na h-Alba anns an 7mh Linn agus bha an cànan fhathast làidir ann an Siorrachd Bhaile na h-Ùige fhèin anns an 18mh Linn. A dh'aindeoin sin, tha cuid dhen bheachd gur ann à Seann Chuimris gwaelod (bun) a th'ann. 'S ann gu math connspaideach 's a tha freumhan an ainm seo. Tha iomadh àite ann a tha a' tòiseachadh le lios agus ainm pearsanta, gu h-àraidh naomh air choireigin. Chaidh am baile a chlàradh anns an 16mh Linn mar Loch Woll. Tha cruth na tìre a' toirt cuideam dhan dha theòiridh: àite torrach faisg air creathal na Crìosdaidheachd an Alba far a bheil lochan pailt.
Poileataigs
'S ann gu Comhairle Choimhearsnachd Lios Uillt fhèin a bhuineas Lios Uillt, a ghabhas a-steach an sgìre eadar Lios Uillt, A' Ghlac agus Port Slogan. Tha 563 duine a' fuireach san sgìre air fad. Tha seachdnar comhairlichean coimhearsnachd a' riochdachadh na sgìre. Tha e a' buntainn dhan uàrd-taghaidh 01 (An t-Sròn Reamhar agus na Rannaibh) airson Comhairle na Roinne.
Còmhdhail
Chan eil seirbheis rèile ann. A dh'aindeoin sin, tha dà sheirbheis bhus a' frithealadh a' bhaile:
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Siorrachd Bhaile na h-Ùige
354
Bàsan
Roinn-seòrsa:350an
Gaoth
thumb|250px|Osag bheag air lodan
'S e sruth àile a tha anns a' ghaoth. Nuair a tha i gu math fann, sin osag; nuair a tha i gu math làidir, sin gèile. 'S e doinnion no huracain a chanar ri na gaothan as treasa, agus cuairt-ghaoth neo tornadò air tè a tha a' cur nan caran dhith.
Sèididh gaoth air iomadh planaid eile, m.e. tha gaoth air Corg agus Bliogh.
Ceangailtean a-muigh sa Bheurla
Roinn-seòrsa:Eòlas-aimsir
1292
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1292 (MCCXCII).
Tachartasan
Chaidh Dalswinton a chlàradh airson a' chiad turais mar Dalsuyntone.
Bàsan
Roinn-seòrsa:1290an
Machaire Rátha
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae Dhoire
An Tom Aiteann
'S e baile ann an an ear-thuath na h-Alba sa tha ann an Tom Aitinn no An Tom Aiteann (Beurla: Tomatin). Tha e na laighe air Uisge Fionn Èireann.
Tha taigh-staile ainmeil an seo.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Salem, Alba Nuadh
Tha Salem ann an Siorrachd Chumberland, Alba Nuadh.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh