cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Douglas Murray (sgrìobhadair)
Feumaidh e dìonadairean bho phoilis an Òlaind nuair a tha e anns an dùthaich ud an dèidh dha beachdachadh air Ioslam anns an dùthaich ud.
Johann Friedrich Wilhelm Adolf von Baeyer
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Iùdhachd
Douglas Murray (sgrìobhadair)
Bidh e cuideachd a' bruidhinn air prògraman air telebhisean Breatannach bho àm gu àm mar Question Time agus The Daily Politics.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Albannach Roinn-seòrsa:Naidheachdas Roinn-seòrsa:LCDT
Abhainn Canaich
Tha rathad beag a' leantainn na h-aibhne à Loch Mullardoch do A831 aig Canaich.
Robert Grubbs
'S e Ceimigear às Na Stàitean Aonaichte a th’ann Robert H. Grubbs (Possum Trot (Kentucky) 27 an Gearran 1942 - 2021). Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 2005, còmhla ri Yves Chauvin agus Richard Schrock.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte Roinn-seòrsa:Kentucky
Abhainn Canaich
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Aibhnichean na h-Alba
Glantwymyn
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Powys Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
8mh Linn
right|thumb|[[Borobodur]]
Roinn-seòrsa:1 mìle-bliadhna *
Papeete
'S e prìomh-bhaile Poilinèis na Frainge a tha ann am Papeete (IPA: papeʔete). Tha e suidhichte air an eilean Tahiti. 'S e teis–meadhan ionmhasail 's gnìomhachais Poilinèis na Frainge. Tha roinn turasachd gu math làidir an seo, ràinig an luchd-turais air an eilean tron Papeete Harbor neo tron Faa'a International Airport. Bho 1891 bha Paul Gauguin a' fuireach ann am Papeete.
Bailtean Co-Cheangailte
thumb|180px|left|Uachdaranachd Papeete
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Roinn a' Chuain Shèimh Roinn-seòrsa:Bailtean
9mh Linn
Bha am 9mh linn, eadar 1 am Faoilleach 801 is 31 an Dùbhlachd 900. Bha na 800s eadar 1 am Faoilleach 800 is 31 an Dùbhlachd 899.
Roinn-seòrsa:1 mìle-bliadhna *
1180
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1180 (MCLXXX).
Bàsan
Roinn-seòrsa:1180an
Loch Leurabhaigh
thumb|Sealladh air Loch Liuravay
'S e loch ann an Alba a tha ann an Loch Leurabhaigh. Tha e suidhichte ann an Tròndairnis anns an Eilean Sgitheanach. Tha e na laighe air an làimh chlì den rathad A855, san iar air an àite far a bheil an tuineachadh ann ris an canar Lealt. Tha Loch Cuithir na laighe san iar-thuath dheth.
Chan eil duine sam bith a' fuireach faisg air Loch Leurabhaigh agus mar sin chan rathaidean ann a leanas chun an locha seo.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach
John Bauer
B' e peantair ainmeil às An t-Suain a bh' ann an John Albert Bauer (Jönköping, 4 an t-Ògmhios 1882 - Vättern, 20 an t-Samhain 1918). B’ ann à Bayern shìos sa Ghearmailt a bh’ ann athair, a ràinig An t-Suain nuair a bha e gu math bochd is cha robh fiù ’s sgillinn ruadh aige. A dh’aindeoin sin, dh’fhosgail e bùth. Chuir Bauer seachad na bliadhnaichean bho 1900 gu ruige 1903 na oileanach san Kungliga Akademien för de Fria Konsterna: cha d’ fhuair ach triùir a-steach sa bhliadhna sin: Ivar Kamke, Pontus Lanner agus Bauer fhèin, leis cho tàlantach 's a bha iad. Phòs e aig Ester Ellqvist ann an 1906, a bha na neach-ealain cuideachd. Chaidh Bauer a bhàthadh leis an teaghlach aige nuair a chaidh am bàta’aiseig Per Brahe fodha air Loch Vättern ann an 1918.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ealain Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Suain
Fàsach dathte (Arizona)
Tha e suidhichte ann an Arizona a thuath eadar an Grand Canyon National Park agus am Petrified Forest National Park.
Yolombó
‘S e baile meadhanach agus sgìre-riaghlaidh (Spàinntis municipio) faisg air Cisneros ann an Antioquia, Coloimbia, a th’ ann an Yolombó. Tha e suidhichte aig 1,450m os cionn ìre na mara agus 94km air falbh bho Mhedellín, prìomh-bhaile na roinne. Tha teodhachd meadhanach dhe 24.4˚ aige. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1560. 'S ann gu math ainmeil 's a tha Yolombó air feadh na dùthcha o chionns gu do sgrìobh an t-ùghar Tomás Carrasquilla nobhail a bha ìre mhath suidhichte an seo, air a bheil La Marquesa de Yolombó.
Sluagh a' bhaile
Tha  6,091 duine nan tàmh anns a' bhaile fhèin, ach tha 20,025 uile gu lèir a' fuireach ann, a' gabhail a-steach na clachain thall anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile. Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin. Air adhbharan trioblaidean poilitigeach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid neo mòran nan daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns nam bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail. ‘S e pàtran-sluaigh gu math neo-àbhaisteach a tha seo. Taobh chinnidh, ' s e daoine geala/mestizos a th' ann a' mhòr-chuid nan daoine ann an Yolombó, ach tha 0.1% dhe Tùsanaich agus 1.9% dhe daoine le freumhan ann an Afraga ann. 'S urrainn do 84.3% dhuibh leughadh agus sgrìobhadh. A thuilleadh air sin, chan eil fòn aig an taigh ach aig 22.3% nan dachaigh.
3 am Màrt
'S e 3 am Màrt an 62mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (63mh ann am bliadhna-leum). Tha 303 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Yolombó
Fèisean
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Yolombó. Chithear fèilltean  Caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid Chaitligeach a th’ ann fhathast,  fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s tha beairteas cultarail na dùthcha.
3 am Màrt
Tachartasan
thumb|150px|[[Alexander Graham Bell]]
Yolombó
Ceanglaichean A-mach
An t-sìde ann an Yolombó
3 am Màrt
Breithean
thumbnail|left|150px|[[Constantin Guys]]
Yolombó
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Antioquia Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Coloimbia
3 am Màrt
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
26mh Linn
Bidh an 26mh linn eadar 1 am Faoilleach 2501/2500 is 31 an Dùbhlachd 2600.
Roinn-seòrsa:Bliadhnaichean *
Nicosia
'S e prìomh-bhaile Chìoprais a tha ann an Nicosia, ainm eile: Lefkosia neo Lefkosha (Greugais Λευκωσία, Turcais, Lefkoşa)
Tha am baile suidhichte ann am meadhan na dùthcha air bruach na h-aibhne Pedieos. 'S e teas meadhan malairteach na dùthcha a tha ann an Nicosia. Tha an riaghaltas suidhichte an seo cuideachd.
Tha dà phàirt anns a’ bhaile: tha na Turcach a’ fuireach ann an taobh tuath a’ bhaile, agus na Greugach anns an taobh a deas. Tha àrainn ann eatarra a tha dìonta leis na Dùthchannan Aonaichte.
Tha mu 309,500 duine a’ fuireach anns an àrd-bhaile gu lèir. Tha mu 224,500 duine a’ fuireach anns a’ phàirt Ghreugach, agus 84,893 duine anns a’ phàirt Turcach.
Ceanglaichean a-mach
thumb|left|250px|Sealladh air Nicosia
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Àisia Roinn-seòrsa:Àisia an Iar-dheas Roinn-seòrsa:Bailtean
4 am Màrt
'S e 4 am Màrt an 63mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (64mh ann am bliadhna-leum). Tha 302 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
thumb|150px|Eanraig am Maraiche
Breithean
thumb|left|150px||Fionnghal NicDhòmhnaill
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
1181
MCLXXXI
Bàsan
Roinn-seòrsa:1180an
Naitridean
'S e eileamaid cheimigeach a tha ann an naitridean. 'S e an comhharra ceimigeachd aige N, àireamh atamach 7. 'S e gas dà-atamach agus neo-mheatailt a tha ann.
Taisgealadh
Chaidh naitridean a lorgadh le ceimigear is lusaiche Albannach Daniel Rutherford ann an 1772. Bha Rutherford ga ghairm noxious air no fixed air. Fuair an eileamaid an t-ainm nitrogène bhon cheimigear Frangach Jean-Antoine Chaptal ann an 1790.
Cleachdadh
Cleachdar gas naitridein mar àile tàmhach, mar eisimpleir biadh a thasgadh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eileamaidean Roinn-seòrsa:Neo-mheatailtean
Comainn agus eagrachaidhean na Gàidhlig
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Buidhnean Gàidhlig
Great Salt Lake Desert
500px|thumb|right|Great Salt Lake Desert'S e fàsach anns na Stàitean Aonaichte a tha ann am Fàsach Great Salt Lake (Beurla: Great Salt Lake Desert)
Tha e suidhichte ann an Utah a Tuath. Tha a' ghainmheach geall air sgàths gu bheil salainn ann. 'S e seo am farsaingeachd aige: 10,360 cilemeatair ceàrnagach.
Roinn-seòrsa:Fàsaichean Roinn-seòrsa:Na Stàitean Aonaichte
Cabar
right|300px
Gus an cabar a thigeil, feumaidh an tilgeir a làmhan a phasgadh ri chèile anns a' chiad dol-a-mach. Thèid an cabar a-nis a sheasamh gu dìreach leis a'bhun ann an làmh an paisgte an tilgeir. A'cumail a'chabair gu dìreach (rud gu math doirbh a dhèanamh gun a bhith a' call còmhnardas), ruithidh an tilgeir air adhart is tilgidh e an cabar san adhar far a char e bun gu barr tro 180° is laighidh e air a'cheann a b'abhaist a bhith aig a'bharr. Air sgàth is gu bheil astar-uilinn fhathast air a'chabar, thathar an dòchas gun tuit an ceann a b'abhaist a bhith aig a'bhun air adhart, air falbh bhon tilgeir.
Chan e astar a th'ann an amas an tilgeidh idir, is e a'dèanamh cinnteach gun tuit an cabar gu dìreach air beulaibh an tilgeir as dèidh dha a laighe a th'ann. Bidhidh tilgeadh glan a'ciallachadh gu bheil an cabar a' laighe leis a'bhàrr as fhaisge air an tilgeir agus am bun a'tomhadh air falbh gu buileach bho'n tilgeir. Mura bi an tilgeadh glan, tha an tilgeadh ga chomharrachadh mar gum biodh an cabar na làmh air aodann chleoic. Tha na comharraidhean as fheàrr ri fhaotainn na fhaisge air 12:00, mar eisimpleir tha 11.30f nas fheàrr na 2.00m. Ma thuiteas cabar air ais chun an tilgeir, is e uilinn a rinn an cabar an uair a bha e a'seasamh gu dìreach a tha a'cunntadh. Mar eismpleir, tha 87°, gu bhith tutieam, nas fhearr na 75°,
Tha an spòrs seo a' buntainn ris a' Ghàidhealtachd ann an Alba agus bi e a'nochdadh gu tric aig Geammanan Gaidhealach
Ceangalan a'muigh
Roinn-seòrsa:spòrs
Ollisdal Lochs
'S e buidhean de trì lochan ann an Alba a tha ann an Ollisdal Lochs. Tha e suidhichte ann an Diùirnis anns an Eilean Sgitheanach. Tha a bheinn Healabhal Bheag (489 m) san ear-thuath dheth.
Tha an loch as motha cho mòr ri 1.1 ha (2.7 acair). 'S e 0.4 km (0.3 mìle) an cuairt-thomhas aige agus tha e mu 148 m a dh'fhad san àite as dìriche. Chan eil eilean anns an loch seo. Tha bàrr uisge an locha mu 265 m (869 troigh) os cionn na mara agus tha e mu 2.5 km (1.5 mìle) air falbh bhon mhuir.
Chan eil duine sam bith a' fuireach faisg air Ollisdal Lochs agus mar sin chan eil rathaidean ann a leanas chun an locha seo.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba
Llanfaelog
Tha am baile Llanfaelog ann an Ynys Môn, a' Chuimrigh. Tha e 132.9 mi (213.9 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 219.1 mi (352.7 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 1711 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 752 (44.0%); rugadh 54% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ynys Môn Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
7mh Linn
right|thumb|An [[Còran]]
Thoisich Islam sa linn seo.
Roinn-seòrsa:1 mìle-bliadhna *
Richard Schrock
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Jönköpings län
'S e Roinn (Suainis: län) na Suaine a th' ann an Jönköpings län (Suomais: Jönköpingin lääni). Tha i na laighe ri taobh Loch Vättern, ann am ceann a deas na dùthcha, gu deas air Östergötlands län agus Västra Götalands län. 'S e Jönköping a tha na phrìomh-bhaile. Chaidh an roinn a chruthachadh ann an 1634. Sìnidh Jönköpings län fad 10,475km² agus tha 347,837 duine a' fuireach ann. Le sin, 's e an 12mh roinn as motha na Suaine a thaobh talmhainn agus an siamh tè as motha a thaobh àireimh-sluaigh. 'S e Suainis tha ga bruidhinn an seo. Chan eil ach 13 sgìrean-riaghlaidh sa roinn seo, Jönköping nam measg.
Freumhan an ainm
Ged nach eil freumh-fhaclachd an ainm seo cho soilleir tha e coltach gur ann à jön (Gàidhlig: An t-Ògmhios) agus köping (margaidh) ann an Suainis a tha an t-ainm.
Eachdraidh
B' e Bengt Erlandsson Kafle  a' chiad riaghladair nan roinne. Riochdaicheadh Olof Palme - a bha na phrìomhair dà thuras mus an do mharbh fear-brathaidh ann an 1986 - na sgìre sa Riksdag (Pàrlamaid na Suaine) eadar 1958 agus 1968.
Somhairle MacGill-Eain
'S e prìomh bhàrd Gàidhlig an fhicheadamh linn a bh' ann an Somhairle MacGill-Eain (26 an Dàmhair 1911, Òsgaig - 24 an t-Samhain 1996, Inbhir Nis). Dh'atharraich e saoghal bàrdachd na Gàidhlig gu tur nuair a dh'fhoillsich e Dàin do Eimhir ann an 1943. Tha an sreath bàrdachd seo a' suathadh air gaol, briseadh-cridhe, An Cuilthionn, Cogadh Sìobhalta na Spàinne, Ùisdean MacDhiarmaid, co-mhaoineas is nàiseantachas, uaireannan anns an aon dàn.
Ratharsair
Rugadh Somhairle MacGill-Eain ann an 26 an Dàmhair 1911 ann an Òsgaig, baile beag ann an Eilean Ratharsair. Fhuair e foghlam òige an toiseach ann an Ratharsair fhèin agus an uair sin anns an àrd-sgoil ann am Port Rìgh.
Air gach taobh bha na daoine bhon tàinig e tàlantach a thaobh òran, ciùil agus bàrdachd. Bha dithis pheathraichean agus ceathrar bhràithrean anns an aon teaghlach ri Somhairle agus bha tàlantan sònraichte nam measg fhèin cuideachd.
Bha an Eaglais Shaor-Chlèireach làidir ann an Ratharsair nuair a bha MacGill-Eain òg. 'S e cuspair dha-rìribh inntinneach a th' ann cuideachd dè a' bhuaidh a bha aig an eaglais air a shealladh air an t-saoghal agus air beatha. Tha facail agus ìomhaighean a bhuineas do chreideamh a' nochdadh tric na obair agus chithear e gan cleachdadh gus teachdaireachd làidir a thoirt mu ar coinneamh. Mar eisimpleir, anns a' bhàrdachd "Calbharaigh" is ann air bochdainn a' bhaile mhòir a tha e a' bualadh. Ann an "Ùrnaigh" tha e ga rùsgadh fhèin agus ag ràdh gur e "cridhe sgàinte" a tha aige-san.
Dh'fhàs e an-àird le beartas de bheul-aithris ga chuairteachadh agus còmhla ri sin bha e geur-mhothachail air eachdraidh riaslach a dhaoine tro na linntean. Ghabh bràthair a sheanar pàirt anns an strì ainmeil a ghabh àite ann am Bràighe an Eilean Sgitheanaich ann an 1882. Bha cuimhne nan tachartasan sin fhathast beò air beul an t-sluaigh an uair a bha Somhairle òg agus tha a h-uile coltas gun do rinn iad làrach dhomhain ann.
Dùn Èideann
Chaidh e dhan Oilthigh Dhùn Éideann ann an 1929. Bha an t-Ollamh Herbert Grierson ga theagaisg, is bha ùidh aig MacGill-Eain ann am bàrdachd John Donne is na bàird "metaphysical" eile. Fhad 's a bha e anns an oilthigh choinnich e ri feadhainn dhan tug e àite mòr a thaobh litreachais. Nam measg sin bha Seumas Caird agus Seòras Elder Davie agus bha càirdeas dlùth eadar an triùir aca. An uair a bha e na oileanach gus dreuchd na teagasg a thoirt a-mach choinnich e ri Ùisdean MacDhiarmaid. Bha tarraing mhòr eadar an dithis agus lean sin gus an do bhàsaich MacDhiarmaid ann an 1978. Tha gu leòr den bheachd gun do ràinig Somhairle MacGill-Eain inbhe a cheart cho urramach mar bhàrd ri MacDhiarmaid agus ri Edwin Muir.
Thòisich Somhairle a' teagaisg anns an àrd-sgoil ann am Port Rìgh ann an 1934 agus ghluais e do Thobar Mhoire ann an 1938. Tha e fhèin a' dèanamh aithnichte gun robh buaidh mhòr aig àilleachd, trioblaidean agus eachdraidh Mhuile air. Is ann dhan àm sin a bhuineas a' bhàrdachd dhrùidhteach "Ban-Ghàidheal".
Ann an 1939 chaidh e a Dhùn Éideann. Choinnich e an sin a-rithist ri Raibeart Garioch air an robh e eòlach mar bhàrd bho bha iad san oilthigh. Nochd leabhran de bhàrdachd an dithis, Seventeen Songs for Sixpence, ann an 1940.
Èiphit - An Dàrna Cogadh
thumb|right|Uaigh Shomhairle As t-fhoghar a' bhliadhna sin chaidh a thogail dhan arm agus chaidh e a thrèanadh ann an Sasainn. Deireadh 1941 chaidh a chur dhan Èiphit. Shruth bàrdachd gu math làidir bho na chunnaic agus na dh'fhairich e ann an sin, mar "Glac a' Bhàis", "Latha Foghair", "Gluaisibh gu Deas"; "Curaidhean"; "Alasdair MacLeòid"; "Dol an Iar".
Ann an "Latha Foghair", tha e a' sgrìobhadh mu dhèidhinn na daoine eile a chaidh mharbhadh anns a' chogadh, neas a bha esan beò:
"Ghabh aon Taghadh iadsan ’s cha d’ ghabh e mise, gun fhaighneachd dhinn cò b’ fheàrr no bu mhiosa: ar leam, cho diabhlaidh coma ris na sligean.
Sianar marbh ri mo ghualainn latha foghair."
Bha e air a dhroch leòn aig Blàr El Alamein deireadh 1942 agus thug e gu foghar 1943 a' falbh ospadail. Anns an t-Samhain 1943, nochd Dàin do Eimhir agus Dàin Eile ann an clò. B' e sin a' chiad chruinneachadh dhan bhàrdachd aige fhèin na h-aonar. An uair a bha e deiseil san arm thill e gu teagaisg ann an Dùn Éideann. Phòs e Renee Chamshron ann an 1946. Tha an toileachas agus an fhois-inntinn a thug seo dha a' tighinn am bàrr ann an "Solais" agus "Nighean is Seann Òrain". Bha iad a' fuireach ann an Dùn Èideann gu 1956.
Am Ploc is A' Bhràighe
As an sin chaidh e gu bhith na mhaighstir-sgoile anns a' Phloc agus sin far an robh e gus an do leig e dheth a dhreuchd ann an 1972. Bhon àm sin bha e na sgrìobhaiche aig Oilthigh Dhùn Éideann agus aig Sabhal Mòr Ostaig. Bha e a' fuireach anns A' Bhràighe, faisg air Port Rìgh. Bhàsaich e 24 an t-Samhain 1996 agus dh'fhàg e dìleab luachmhor às a dhèidh aig saoghal na Gàidhlig agus aig saoghal litreachais.
Teaghlach
B' e a bhràthair-màthar a bha ann an Alasdair MacNeacail is b' e Calum Iain MacGillEathain a bhràthair.
Bàrdachd
Ann an 1940, dh'fhoillsich MacGill-Eain is Raibeart Garioch leabhran de bhàrdachd ri chèile, Seventeen Songs for Sixpence.
Anns an t-Samhain 1943, nochd Dàin do Eimhir agus Dàin Eile ann an clò. B' e sin a' chiad chruinneachadh dhan bhàrdachd aige fhèin na h-aonar. Tha mòran dhan bhàrdachd seo a' goil le gaol agus fèin-sgrùdadh, is Cogadh Sìobhalta na Spàinne. Bha dealbhan ann le William Crosbie.
Ann an 1954, nochd “Hallaig”, dàn Gàidhlig le MacGill-Eain, ann an clò anns an iris Ghàidhlig Gairm (Àireamh 8, An Samhradh, 1954). 'S e baile fuadaichte ann an Ratharsair a th' thumb|Bàgh Hallaig, càrn-cuimhne Shomhairle MhicGill-Eain agus Dùn Cana san t-sealladh.
ann an Hallaig agus b' àbhaist luchd-dàimh aig Somhairle MacGill-Eain a bhith a’ fuireach ann. 'S e aon de na dàin as ainmeil le MacGill-Eain a th' ann an "Hallaig" agus tha e a' nochdadh gu tric anns na duanairean.
Ann an 1977 nochd a' bhàrdachd aige fon thiotal Reothairt is Conntraigh agus ann an 1989 chaidh cruinneachadh tapaidh den obair aige fhoillseachadh, O Choille gu Bearradh. Tha an crui
nneachadh seo air a roinn na sheachd earrannan a rèir nam bliadhnachan dham buin a' bhàrdachd.
Tha e soilleir gu leòr gun robh buaidh mhòr aig cuid de bhàird, agus de bhàrdachd, na Beurla air sgrìobhaidhean Shomhairle. Tha e inntinneach beachdachadh air cò aige a bha buaidh air a smuaineachadh agus air an stoidhle aige aig diofar amannan.
Cuspairean
Tha àite mòr aig a' ghaol agus aig poileataics anns a' bhàrdachd aig Somhairle. Anns a' bhàrdachd gaoil aige chì sinn an dà chuid blàths agus teas. Uair agus uair chì sinn an dà chuspair air an snìomh an lùib a chèile agus iad ga bhuaireadh gu rann, mar anns a' chriomag bàrdachd air an tug e an tiotal "Am Buaireadh".
Ann an "Gaoir na h-Eòrpa" tha raon eile a bha ga ghluasad gu mòr a' tighinn gu uachdar - 's e sin an strì a bha a' dol air adhart anns an Spàinn timcheall air 1936-37. Tha e aithnichte gur ann gu poileataics na làimhe clì a bha e air aomadh. Bho phìosan mar "Gealach Ùr" tha e ri fhaicinn gun robh co-fhaireachdainn aige dhan fheallsanachd aig Marx, ach gheibhear blas na nàiseantachd air an obair aige cuideachd.
Tha raointean farsaing a' fosgladh romhainn anns an t-saothair aig Somhairle MacGill-Eain agus tha sinn mothachail air bàrd Gàidhlig a' sìneadh a-mach agus a' cleachdadh a mhac-meanmna gus cruthan ùra a dhealbh agus a thoirt am follais.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean an t-Sabhail Roinn-seòrsa:Bàird Ghàidhlig Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gàidhlig Roinn-seòrsa:Ratharsair MacGill-Eain Somhairle
27mh Linn
Bidh an 27mh linn eadar 1 am Faoilleach 2601/2600 is 31 an Dùbhlachd 2700.
Roinn-seòrsa:Bliadhnaichean *
Àiteachas
right|300px|thumb|Treabhadh anns a' Ghearmailt le crann dà eich. Tha an crann uidheamaichte le roth-fhearainn, feart a tha neonach air crann-eich, ach abhaisteach do cruinn-treilichte nan tractaran tràth.
Chanar àiteachas ris a' gnìomhachas a tha ann am fàs barra air talamh. Chanar talamh-àiteachais ri fearann a tha freagarrach ri fàs barra. Is fàs bìdh am prìomh chuimse aig àiteachas.
Tha àiteachas na bhunait do iomadh feumalachdan caochlaideach, an dà chuid biadh agus eu-biadh. Tha toraidhean eu-biadhachd coltach ri cotan, diut agus rubair, ana-cudromach an cuid tiribh, ach ann an Alba tha prìomhachas aig biadh agus chan eil mòran luach anns na toraidhean eu-biadhachd, coltach ri cloimhe agus bian no seiche.
Tha àiteachas eu-coltach ri gnìomhachasan eile ann an iomadh dòigh. Tha gnìomhacasan seirbhis a' cruthachadh thoraidhean nach eil riatanach ri beatha. Nì carbadan agus àirneis beatha nas comhfhurtail, ach faodaidh daoine a bhi beò às an aonais. Chan urrainn dhuinn a bhi beò as aonais biadh. Is ann mar sin a tha àiteachas an gnìomhachas a bu chudthromaiche air feadh an t-saoghail agus tha e a' tarraing an uimhir riaghaltasan dha fhèin. Is gann gu bheil dùthaich san t-saoghal às aonais ministearachd airson àiteachas, ged a bhitheas gach gnìomhachas eile a' tighinn còmhla fo aire aon mhinistearachd a-mhàin.
Àiteachas agus Croitearachd
Tha àiteachas na phàirt cudthromach de chroitearachd air taobh Sear na Gaidhealtachd, mar eisimpleir anns an Eilean Ghoirid, far a bheil croitean cho mòr ri 30 acair a' gèilleadh cruithneachd, eòrna agus coirce ceart cho math 's a tha na tuathanasan air machair Siorrachd Inbhir Narann beagan mìltean dhan ear.
Ged nach eil mòran chroitearan ri àiteachas anns an latha an diugh, is fheudar dhuinn aithneachadh gu bheil àiteachas riatanach do chroitearachd. Às aonais àiteachas cha b' urrainn do chroitearan a bheathaich an spreidh aca tron gheamhradh. Bha croitearan ri àiteachas air feadh nan sgìrean croitearachd sìos ri na 1970an, is e ghiulan-bhathair saor, còmhla leis na beanntan-bhidhe a dh'èirich san roinn Eòrpa aig deireadh na 1970an a chuir às àiteachas-croitearachd air an taobh siar aig a' cheann thall, o chionn 's gun do dh'fhàs e nas saoire biadh-sprèidh a cheannach a-steach o sgìrean eile le aimsir agus fearann nas fhearr na bha e a bhith ga fàs aig an taigh. Tha cothrom (an 2008) gun tig a' chuibhle mun chuairt anns na beagan bliadhnachan a romhainn.
*
1182
MCLXXXII
Bàsan
Roinn-seòrsa:1180an
Alofi
thumb|250px|Cairt Niue le Alofi thumb|left|250px 'S e prìomh-bhaile Niue a tha ann an Alofi. Anns a’ bhliadhna 2001 bha  614 duine a’ fuireach an seo. Tha e suidhichte anns a’ mheadhan Alofi Bay, anns an iar na dùthcha. ‘S e seo an co-chomharran aige: 19° 3' Deas 's 169° 55' Iar.
Tha Alofi a’ gabhail a-steach dà bhaile bheag: Tha an riaghaltas suidhichte ann an Alofi a Deas.
Anns an Fhaoilteach 2004, chaidh Niue air bualadh le stoirm Cyclone Heta. Rinn i sgrios mòr air a’ bhaile, bhris an mòrchuid den na togalaichean agus an t-aonar ospadal sìos, agus chaidh dithis air mharbhadh.
Ceangal a-mach
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Roinn a' Chuain Shèimh Roinn-seòrsa:Bailtean
Mirákl
'S e nobhail leis an sgrìobhadair Sheiceach Josef Škvorecký a tha ann am Mirákl ((Mìorbhail, 1972; air fhoillseachadh mar The Miracle Game sa Bheurla)); nochd e an clò aig 68 Publishers ann an Canada.
Tha an leabhar air aithris leis a' phrìomh charactar, ana-gaisgeach ficseanail Danny Smiřický, agus tha e a' leantainn dà àm anns a bheatha: toiseach nan 1950an, nuair a bha e na thidsear òg ann an àrd-sgoil an am baile beag anns an t-Seacoslobhaigia aig linn co-mhaoineas Stalin, agus am bliadhna 1968, nuair a bha an t-Seacoslobhaigia a' feuchainn "sòisealachd le aodann daonna" a ruigsinn rè na h-ùine air a tha "Earrach Phràg", agus for-ghlacadh den dùthaich le airmailtean Ìmpireachd Shobhiat a lean sin. Ge-tà, tha iomadh fo-phlotaichean aig an dà àm le chèile, mar eisimpleir deuchainnean deireannach anns an an àrd-sgoil no iompachadh leannain aig Danny gu Caitligeachd os ìosal anns na 1950an, agus coinneachadh aig sgrìobhadair Ruiseanach le sgrìobhadair Sasannach a tha e ag eadar-theangachadh no teicheadh Dhanny agus dà charaid aige don Fhraing as dèidh an fhor-ghlacaidh. A bharrachd air sin, chan eil òrdugh a-rèir eachdraidh aig an aithris, ach tha an sgrìobhadair gu tric a' leum eadar fo-phlotaichean eadar-dhealaichte, coltach ri na rinn Joseph Heller ann an Catch-22.
Glasgwm
Tha am baile Glasgwm ann am Powys, a' Chuimrigh. Tha e 47.7 mi (76.8 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 140.2 mi (225.6 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 533 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 78 (14.6%); rugadh 54% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Powys Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Mirákl
Tha an leabhar greis brònach, greis èibhinn, greis sgaiteach agus greis feallsanachail, a' dèiligeadh ri gnothaichean mar chreideamh no ìobairtich cho-mhaoineas ach aig aig an aon àm a' chiad leabhar Sheacais anns a tha a' phrìomh charactar ag aideachadh cho tràth ris an treas duilleag gu bheil an clap aige.
Roinn-seòrsa:Nobhailean Roinn-seòrsa:Cànain Slàbhach
Inbhir Nis
'S e baile ann an Ceann a Tuath na h-Alba a th' ann an Inbhir Nis (/iNʲɪrʲ'niʃ/ no /ilɪrʲ'niʃ/) agus 's e prìomh-bhaile sgìre Chomhairle na Gàidhealtachd.
Tha Inbhir Nis suidhichte aig beul (inbhir) Abhainn Nis agus 's e am baile as luaithe a tha a' fàs san Roinn Eòrpa san latha an-diugh. Ann an 2001 b' e 51,000 àireamh sluaigh a' bhaile agus thathas an dùil gun dùblaich an àireamh seo thairis air an ath deich bliadhna air fhichead ri thighinn.
Cruinn-eòlas
thumb|left|Mapa Inbhir Nis thumb|left|200px|Suidheachadh Tha Inbhir Nis suidhichte aig ceann ear-thuath Ghlinn Albainn, air taobh deas an Linne Mhoireibh far a bheil am fìor-uisge a' dòrtadh a-mach a ceann ear-thuath Loch Nis ag coinneamh sàl na mara. Tha Ceann Loch Nis 6 mìltean air falbh. Tha beul searach Slighe-Uisge a' Ghlinne Mhòir a tha a' ceangail an Linne Mhoireibh leis an Linne Dhubh le rathad Loch Nis, Loch Omhaich agus Loch Lochaidh aig Clach na h-Àirigh air iomall a' bhaile.
Eachdraidh
Bha Inbhir Nis taigh do Na Cruithnich agus bha Calum Cille a' tadhail an seo ann an 565. Chaidh an caisteal a thogail le Maol Chaluim Mac Dhonnchaidh. Thog Crombhuel "Citadel" ri taobh a' Bhaile. Anns a' bhliadhna 2001 rinneadh cathair dheth, a cheilearaich am Millennium ur.
Gàidhlig
Ann an 1881 bha Gàidhlig aig 23.3% de mhuinntir a‘ bhaile, ach ann an 2001 cha robh i aig ach 5.47% dhiubh.
Chaidh am Mòd Nàiseanta a chumail ann an Inbhir Nis anns na bliadhnaichean 1897, 1903, 1912, 1923, 1928, 1936, 1949, 1957, 1966, 1972, 1984, 1997 agus 2014.
Tha oidhirpean anns a' bhaile airson a' Ghàidhlig a chumail beò, mar eisimpleir chaidh Bun-sgoil Ghàidhlig Inbhir Nis a chur air bhonn anns an Lùnasdail 2007.
Giùlan
Tha seirbheisean trèana (dìreach) bho Stèisean-rèile Inbhir Nis gu Obar Dheathain, Sràid na Ban-righ ann an Glaschu, Dùn Èideann, Inbhir Pheofharain, Inbhir Uige/Inbhir Theòrsa, Caol Loch Aillse agus Lunnainn.
Tha rathad mòr (A9, A82 agus A96) a' ceangal Inbhir Nis le Obar Dheathain, Glaschu, Peairt, Inbhir Uige agus Dùn Èideann.
Tha plèanaichean bho Phort-adhair Inbhir Nis a' ceangal Inbhir Nis gu Sasainn, Eireann, agus An Roinn-Eòrpa.
Gniomhacasan
Is baile malairt agus rianachd a tha ann an Inbhir Nis anns an latha an diugh. Chaill Inbhir Nis an cuid bu mhotha de a gniomhacasan giollachais ré an treas ceathramh den fhicheadamh linn.
Ceanglaichean a-mach
Aonta Baile
Margadh Bhictorianach
Taigh-cùirte
Prìosan ùr
Slàinte
Foghlam
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Gàidhealtachd Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Liam Neeson
'S e cleasaiche à Èirinn a th' ann an Liam Neeson (An Baile Meánach, Contae Aontroma, 7 an t-Ògmhios 1952). Tha e ainmeil a thaobh na fiolmaichean Schindler's List (1993) agus Michael Collins (1996). S' e bantrach fhir na bhana-chleasaiche Natasha Richardson a th'ann cuideachd. Chaochail ise ann an 2009. Rinn Neeson fiolm mu dheidhinn Rob Ruadh MacGriogair.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine à Èirinn Roinn-seòrsa:Cleasaichean nam film Roinn-seòrsa:Star Wars
Sir William Ramsay
B’ e ceimigear Albannach a bh’ anns an Ridire William Ramsay. Rugadh e air 2 an Dàmhair 1852 ann an Glaschu. Chaidh e don Oilthigh Ghlaschu. Chaochail e air 23 an t-Iuchar 1916 ann an High Wycombe, Sasainn. Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd anns a' bhliadhna 1904 "in recognition of his services in the discovery of the inert gaseous elements in air".
Sgrìobh e an tràchdas aige aig Oilthigh Tübingen fo Rudolph Fittig agus thill e gu Glaschu ann an 1872. Chaidh e na ollamh aig Oilthigh Bhristol ann an 1880 agus na chathair ceimigeachd aig Colaiste Oilthigh Lunnainn ann an 1889. Bha e na cheann-suidhe a' Chomainn Cheimigeach eadar 1907 agus 1909.
Lorg e argon còmhla ri Lord Rayleigh a bhuannaich an Duais Nobel ann am Fiosaigs ann an 1904, neon, criopton agus senon.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ceimigearan à Alba Roinn-seòrsa:Daoine à Alba Roinn-seòrsa:Cinn-suidhe a' Chomainn Cheimigeach Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd Roinn-seòrsa:Seann Oileanaich Oilthigh Ghlaschu
Càrn Ghluasaid
’S e beinn ann an Srath Chluanaidh air a’ Ghàidhealtachd a th’ ann an Càrn Ghluasaid. Tha i 957m de dh’àirde agus ’s e Beinn Rothaich a th' ann. Tha e suidhichte eadar Loch Cluanaidh agus Gleann Afraig. 'S e an sreath de bheanntan sin a' chiad fhear a chithear nuair a thigear a Chinn Tàile bho Ghleann Moireasdan. Tha an t-ainm a' toirt iomradh air sgàirneach air cliathaich na beinne a bhios a' sìor ghluasad sìos.
Mar as trice bithear ga streap bho Loch Cluanaidh gu dìreach agus ga cheangal le Sgùrr nan Conbhairean agus Sàil Chaorainn. Dh'fhaodadh tilleadh tro Dhrochaid an Tuill Easaich agus Meall Breac.
Bhon mhullach gheibhear seallaidhean air beanntan Chinn Tàile, Gleann Seile, Gleann Afraig agus Chnòideirt.
Carl Benz
B' e innleadair Gearmailteach a bha ann an Carl Benz. B' esan ann an 1885, a' chiad fhear a dh'iomain carbad (rothair nan trì a dh'innis am firinn) le inneal a loisg a chonnadh an broinn an t-siolandair aige fhèin. (qv. inneal broinne-losgaidh).
Càrn Ghluasaid
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Carl Benz
Dealbhan
Roinn-seòrsa:Eòlaichean agus Innleachdairean Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt
1183
MCLXXXIII
Bàsan
Roinn-seòrsa:1180an
Inbhir Ghrainnse
thumb|right|Am fìonadair 'S e baile ann an Alba meadhonach a tha ann an Inbhir Ghrainnse. Tha e faisg air Ceann Fhàil.
Fernão de Magalhães
B' e maraiche agus rannsachair a bha ann am Fernão de Magalhães (Sabrosa 1470 - Mactan 1521).
Inbhir Ghrainnse
Tha e ainmeil airson an fhìneadair is ionad ceimigeach a tha ann.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle na h-Eaglaise Brice
Fernão de Magalhães
Rugadh e anns a' Phortagail agus bha e iomadh bliadhna 'san t-seirbhis rìoghail. Chosnaich e urram 'san t-seirbhis sin anns na h-Innsean Searach agus chaidh a leòn ann am Morocco. Dh'fhàgadh esan le càs cham agus gun meas ach culaidh-mhagaigh an suil Rìgh Immanuel. Chaidh Magalhaens as àicheadh a h-àiteachadh a' Phortagail agus thairgse e a sheirbhisean ri Rìgh na Spàinne.
Bha esan a' creidsinn gum bhitheadh slighe do na Molucaich seachad air Mòr-Thir Aimeireaga a Deas. Thugadh cabhlach de còig luing dha còmhla le feachd de 250 daoine is rinn e air an Iar an 1519.
Lorgadh caolais eadar Ameireaga a Deas agus Tierra del Fuego, ris an chanar Caolas Mhagellan an-diugh. Bhèat a luingean tron Chaolais seo fad 17 làithean, mun do dh'fhosgail cuan eile a roimhe. Chuir Magalhães An Cuan Sìth air an fhairge seo air sgàth 's an faireachdainn sìochan a thàinig air nuair a chaidh a ruigsinn.
A chumail dhan iar, lorg e na h-Eileanan Filipineach far an deach buidheann aigesan a mach le buidheann tùsanaich. Mharbhadh esan anns an t-sabaid. As deidh an t-uabhas seo chum a sgioba nan seòladh dhan iar fo stiùir a h-iar-cheannard anns a long-bhrataich Victoria. Ràinig iad air an Spàinn ann an 1522 aig deireadh a chiad cuairt-sheòladh na cruinne an eachdraidh clann dhaoine.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Seòladairean agus Rannsachairean Roinn-seòrsa:Daoine às a' Phortagail
5 am Màrt
'S e 5 am Màrt an 64mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (65mh ann am bliadhna-leum). Tha 301 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
thumb|right|Daniel Kahneman
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Fàsach Owyhee
'S e fàsach anns  na Stàitean Aonaichte a tha anns an fhàsach Owyhee (Beurla: Owyhee Desert)
Tha e suidhichte ann an Nevada a Tuath, Idaho agus Oregon.
'S e seo am farsaingeachd aige: 36,260 cilemeatair ceàrnagach.
Roinn-seòrsa:Fàsaichean Roinn-seòrsa:Na Stàitean Aonaichte
28mh Linn
Bidh an 28mh linn eadar 1 am Faoilleach 2701/2700 is 31 an Dùbhlachd 2800.
Roinn-seòrsa:Bliadhnaichean *
Loch Scamadal
thumb|Sealladh air Loch Scamadal
'S e loch ann an Alba a tha ann an Loch Scamadal. Tha e suidhichte ann an Tròndairnis anns an Eilean Sgitheanach. Tha e na laighe air an làimh chlì den rathad A855, gu tuath air an àite far a bheil an Stòrr.
Madison, Wisconsin
Tha Madison na phrìomh-bhaile ann an Wisconsin sna Stàitean Aonaichte. Bha 233,209 daoine a' fuireach anns a' bhaile ann an 2010. Tha e suidhichte aig 267m os cionn ìre na mara.
Loch Scamadal
Tha an loch seo cho mòr ri 0.6 ha (1.5 acair). 'S e 0.3 km (0.2 mìle) an cuairt-thomhas aige agus tha e mu 135 m a dh'fhad san àite as dìriche. Chan eil eilean anns an loch seo. Tha bàrr uisge an locha mu 327 m (1073 troigh) os cionn na mara agus tha e mu 2 km (1.2 mìle) air falbh bhon mhuir.
Madison, Wisconsin
Eachdraidh eile
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1836.
Loch Scamadal
Chan eil duine sam bith a' fuireach faisg air Loch Scamadal agus mar sin chan rathaidean ann a leanas chun na locha seo.
Madison, Wisconsin
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Wisconsin
Frank Zappa
B' e neach-ciùil Aimeireaganach a bha ann an Frank Vincent Zappa (Baltimore, 21 an Dùbhlachd 1940 - 4 an Dùbhlachd 1993). Bha an obair aige uabhasach roghainneach agus rèis an obair aige cuid den na modhan ciùil co-aoiseach mar ròc, jazz, blues, ceòl folk agus ceòl dealain a-measg fheadhainn eile.
Abairtean
"Most rock journalism is people who can't write, interviewing people who can't talk, for people who can't read." A' càineadh sgrùdairean ciùil.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte Roinn-seòrsa:Seinneadairean
Sgarbh an sgùmain
right|thumb 'S e eun-mara a tha ann an sgarbh an sgùmain (Beurla: shag). 'S e Phalacrocorax aristotelis an t-ainm Laideann air agus canar òrag ri sgarbh an sgùmain òg.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eòin Roinn-seòrsa:Eun-mara
6 am Màrt
'S e 6 am Màrt an 65mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (66mh ann am bliadhna-leum). Tha 300 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
thumbnail|[[Gabriel García Márquez]]
Loch Scamadal
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach
6 am Màrt
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Jornada del Muerto
thumb|250px|right| An rathad siubhail air an Jornada del Muerto trail 'S e fàsach anns na Stàitean Aonaichte a tha ann am Fàsach Jornada del Muerto (sa Beurla: Journey of the Dead Man)
Tha e suidhichte ann am New Mexico.
Thàinig an t-ainm bho na Spàinnteach a bha a’ siubhail bho Mheagsago gu tuath.
Roinn-seòrsa:Fàsaichean Roinn-seòrsa:Na Stàitean Aonaichte
1184
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1184 (MCLXXXIV).
Bàsan
Roinn-seòrsa:1180an
Woodstock (Oxfordshire)
‘S e baile beag ann an ceann a deas Shasainn a th’ ann Woodstock. Tha e suidhichte faisg air Àth nan Damh, ri taobh na h-Aibhne Glyme, aig 74m os cionn ìre na mara, 79m air falbh bho Birmingham agus 92km bho Lunnainn, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha 2,924 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1179, ged an do chlàradh an t-àite mar choille rìoghail anns an Leabhar Doomesday ann an 1186.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Sasainn Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Mulgrave, Alba Nuadh
Tha Mulgrave ann an Siorrachd a' Mhainisdeir, Alba Nuadh.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Hare Krishna
right|thumb|Hare Krishna'n ann an [[Vienna]]
Creideamh dream às Na h-Innseachan far am bi na daoine-adhraidh a' bearradh an cinn le faobhar gus an dèanamh maol. Bidh iad ag èigheachd 'gouranga'. Bha George Harrison, cluicheadair giotàir sna Beatles air a ghlacadh gu h-araidh leis a' chreideamh seo
Una Voce Scotland
Tha Una Voce Scotland 'na bhall a' chomainn eadar-nàiseanta Una Voce a tha a' streap airson an Aifreann Laidinneach air feadh an t-saoghail. Cha robh an t-Aifreann tradaiseanta Laidinneach ceadaichte eadar 1962 agus 1984 ach tha e ceadaichte a-nis.
Hare Krishna
Roinn-seòrsa:Creideamh
Una Voce Scotland
Anns an Eaglais Sacred Heart, Bridgeton, Glaschu bi Aifreann Naomh Laidinneach a h-uile DiDòmhnaich aig 11am.
A bharrachd air sin, bi Aifreann Naomh Laidinneach aig Eaglais Naomh Aindrea (St Andrew's Church), Belford Road, Ravelston, Dùn Èideann, a h-uile DiDòmhnaich aig 12 meadhain-latha.
Seann Laimrig Lin Una Voce Scotland
Laimrig lin
thumb|300px|right|[[Eaglais Naomh Aindrea, Ravelston, Dùn Èideann]]
Roinn-seòrsa:Creideamh
Là Luain
'S e còmhlan-ciùil puinc às an Eilean Sgitheanach a th' ann an Là Luain. Thòisich an còmhlan ann an 2005 le Kathryn NicAoidh air na drumaichean, Greg MacThòmais air a' bheus agus Tim Armstrong air a' ghiotàr. Chaidh Kathryn trom le leanabh agus ghabh a piuthar, Nicola, ris na drumaichean, ach goirid às dèidh sin, phòs Greg agus Nicola agus dh'fhàg iadsan an còmhlan cuideachd. Thòisich Tim a-rithist le Raonaid Alcorn, à Èirinn, air na drumaichean agus Tòmaidh MacAlpain air a' bheus, agus mhair an sgioba sin gus an latha an-diugh.
Cluichidh iad punc ceòlmhor, uile ann an Gàidhlig. Chluich iad a' chiad chuirm-chiùil aca aig Àrdsgoil a' Phluic, tràth ann an 2007. Rinn iad pìos air Rapal T.Bh, air BBC2 agus anns a' Mhàrt, 2007, chaidh iad air turas ròc, Gàidhlig tro Alba agus Èirinn, còmhla ri Oi Polloi agus còmhlan teacno, Gaeilge, Grà Grànna, a ghabh a-steach 13 bailtean agus 14 cuirmean-ciùil uile gu lèir fad dà sheachdain.
Ceangal a-muigh
Leirmheas air cuirm aig an 13th Note ann an Glaschu
Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil Roinn-seòrsa:Ceòladairean le Gàidhlig
Inneal broinne-losgaidh
framed|right|[[Four-stroke cycle (or Otto cycle) 1. Inntrigeadh ( Induction ) 2. Teannachadh ( Compression ) 3. Cumhachd 4. Traoghadh ( exhaust )]]
Hermann Emil Fischer
B' e ceimigear às a' Ghearmailt a bh' ann an Hermann Emil Fischer (Euskirchen 9 an Dàmhair 1852 - Berlin 15 an t-Iuchar 1919). Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 1902.
Inneal broinne-losgaidh
Is e a tha ann an inneal broinne-losgaidh, inneal teas a libhrigeas cumhachd cruthaichte le losgadh connadh am broinne uidheam an inneil fhèin. Is e a tha ann an inneal ghais, inneal pheatroil, inneal dheiseil, inneal Wankel agus Rothadair-Ghais uile eisimpleirean de innealean broinne-losgaidh.
Hermann Emil Fischer
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ceimigearan Gearmailteach Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt
1707
thumbnail|150px|Carl Linnaeus
Bàsan
Roinn-seòrsa:1700an
Inneal broinne-losgaidh
Chaidh turcadh air a' chiad inneal broinne losgaidh le innleadair Frangaich a dh'iomain inneal mhuilinn le ghas cho fad air ais ri 1857.
Roinn-seòrsa:Innleadaireachd Roinn-seòrsa:Inneal
Glyn Tarell
Tha am baile Glyn Tarell ann am Powys, a' Chuimrigh. Tha e 31.8 mi (51.1 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 146.1 mi (235.2 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 614 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 90 (14.7%); rugadh 69% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Powys Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Bòrd na Gàidhlig
Is e Buidheann Phoblach Neo-Roinneil (NDPB) a tha ann am Bòrd na Gàidhlig a tha stèidhichte le, agus cunntachail do, Mhinistearan na h-Alba. Bidh uallach air Bòrd na Gàidhlig (Alba) airson stiùireadh iomlan is riaghladh Plana Nàiseanta na Gàidhlig.
Eachdraidh
Chaidh Bord na Gàidhlig a stéidheachadh ann an 2003. Tha ceann oifig a' bhùird ann an Inbhir Nis.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Buidhnean Gàidhlig Roinn-seòrsa:Gàidhlig
Cabhsair Chanso
right|300px|thumb|Cabhsair Chanso agus [[Caolas Chanso]]
Tha Cabhsair Chanso (Beurla: Canso Causeway) ann an Alba Nuadh.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
MV Loch Siora
thumb|Loch Siora ann an Cumaradh Mòr
'S e bàta-aiseag a tha ann am MV Loch Siora (Beurla: MV Loch Shira). Tha i aig Caledonian Mac a' Bhriuthainn. Tha i a' ruith eadar an Leargaidh Ghallda agus Cumaradh Mòr. Chaidh a thogail ann am Port Ghlaschu 2007 is thòisich i air seirbheis anns an Ògmhios 2007.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Caledonian Mac a' Bhriuthainn Roinn-seòrsa:Bàtaichean
6mh Linn
right|200px|thumb|Stela Bhudda a chaidh a thogail anns an 6mh linn
Bha am 6mh linn, eadar 1 am Faoilleach 501 is 31 an Dùbhlachd 600. Bha na 500s eadar 1 am Faoilleach 500 is 31 an Dùbhlachd 599.
Deicheadan
Roinn-seòrsa:1 mìle-bliadhna *
Harold Pinter
B' e cleasaiche agus sgrìobhadair drama à Sasainn a bha ann an Harold Pinter. Rugadh e ann an Lunnainn ann an 1930 agus chaochail e an siud fhèin ann an 2008. Bhuineadh e do theaghlach Iùdhach. Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Litreachas ann an 2005.
Obair
Tha e ainmeil airson dealbhan-cluiche mar:
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Litreachas Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Sasannach Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Iùdhach Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
Yves Chauvin
'B e ceimigear às an Fhraing a bh' ann an Yves Chauvin (Menen  10 an Dàmhair 1930 - 28 am Faoilleach 2015 ). Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 2005, còmhla ri Robert Grubbs agus Richard Schrock airson na rinn e anns na 1970s air olefin metathesis. Bha e ag obair aig Institut Français du Pétrole (IFP) agus a bha na bhall den Académie des sciences. Thogadh e ann am Menen, a' Bheilg agus chaochail e ann an Tours san Fhraing.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Daoine às an Fhraing
Charles Dickens
'S e ùghdar is beachdair sòisealta Sasannach a bha ann an Charles John Huffam Dickens (/ˈtʃɑrlz ˈdɪkɪnz/). Rugadh e ann am Portsmouth air an 7mh an Gearran 1812 agus chaochail e air an 9mh an t-Ògmhios 1870 ann an Higham, Kent.
Sgrìobh e cuid de na nobhailean as ainmeile a chaidh sgrìobhadh anns an naoidheamh linn deug. Cuimhnichidh tòrr dhaoine caractaran aige le blàths is bruidhnidh man deidhinn mar gum b’ eadh iad gu dearbh beò. Bha e glè ainmeil nuair a bha e fhathast beò. A-nis tha an cliù aige an-còmhnaidh glè àrd. Chaidh na nobhailean is na sgeulachdan goirid aige a leughadh le mòran dhaoine le tlachdmhor air feadh an t-saoghail Chaidh athair a thilgeil anns a’ phrìosan air sàilleibh nam fiachan aige. Cha b’ urrainn dha na fiachan seo a phàigheadh. Air sgàth gann airgid (cha robh am foghlam saor an asgaidh anns na làithean sin), cha b’ urrainn do Charles Dickens a dh’fhuirich na sgoilear. Dh’fhalbh e an sgoil dà latha às dèidh an dàrna cola breith deug aige, thòisich e na neach-obrach anns a factaraidh. Bha aige ri bileagan a’ cur air crogan lìomh bhrògan. Bha iad a cleachdadh an raon-fiosrachaidh aige ann an nobhailean. Mar eisimpleir tha an nobhail “Little Dorrit” a-mach air an cuspair daoine glacte ann am prìosan fèichnearan. Thog a h-uile nobhailean aige a thogail fianais an aghaidh rudan ana-ceartas anns an t-sòisealtas; rudan a’ cur cnap-starra air an t-slighe dhaoine onaraich ach gun chumhachd. Gu tric nam biodh daoine air an bualadh ri ana-ceartas is bochdanas bhiodh iad a’ dol fodha. Uaireannan thèid suidheachadh seo gan brosnachadh a’ strì an aghaidh an dàin agus uaireannan bhiodh iad soirbheachail. Bha Charles Dickens glè shoirbheachail a dh’aindeoin an òige aige doirbh. Thug an nobhaileag bheag Lazarillo de Tormes buaidh uabhasach fhèin làidir airsan.
Beatha phearsanta
Phòs e Catherine Hogarth, nighean George Hogarth, a dheasaich "Sketches by Boz", cruinneachadh pìosan a sgrìobh Dickens anns na pàipearan-naidheachd, ann an 1836, is rug i deichnear chloinne. Dhealaich iad ann an 1858. Bha e a' gaolaireachd còmhla ri Ellen Terry a bha na cleasaiche.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Sasannach Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
7 am Màrt
'S e 7 am Màrt an 66mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (67mh ann am bliadhna-leum). Tha 299 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Breithean
thumb|150px|Rob Ruadh MacGriogair
Bàsan
left|thumb|150px|Aristoteles
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Glaik
Freumhan an ainm
A rèir eòlaichean fhreumh-fhaclachd, tha e coltach gur ann à glac anns a' Gàidhlig fhèin a tha an t-ainm. Nochd a' Ghàidhlig ann an ceann a deas na h-Alba anns an 7mh Linn agus bha an cànan fhathast làidir ann an Siorrachd Bhaile na h-Ùige fhèin anns an 18mh Linn.
Poileataigs
'S ann gu Comhairle Choimhearsnachd Lios Uillt fhèin a bhuineas Lios Uillt, a ghabhas a-steach an sgìre eadar Lios Uillt, A' Ghlac agus Port Slogan. Tha 563 duine a' fuireach san sgìre air fad. Tha seachdnar comhairlichean coimhearsnachd a' riochdachadh na sgìre. Tha e a' buntainn dhan uàrd-taghaidh 01 (An t-Sròn Reamhar agus na Rannaibh) airson Comhairle na Roinne.
Còmhdhail
Chan eil seirbheis rèile neo bus idir ann.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh Roinn-seòrsa:Siorrachd Bhaile na h-Ùige
Jacobus Henricus van't Hoff
B' e Jacobus Henricus van't Hoff (30 an Lùnasdal 1852 - 1 am Màrt 1911) creag-eòlaiche, ceimigear, fiosaigiche agus fàs-bheartach Duidseach agus buannaiche dhan a' chiad Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 1901. Chuidich e anns an stèidheachadh de na modhan aig ceimigeach fiosaigeach mar a tha fios againn air an diugh. Tha e cuideachd air a smaoineachadh air mar aon de na ceimigearan is ann an eachdraidh còmhla ri Antoine Lavoisier, Louis Pasteur agus Friedrich Wöhler.