cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cùil Rathain
Tha Caisteal Chàrbasdail faisg air. Thog Weatherley and Jones e ann an 1910 agus 1911 airson a' Bhan-diùc bhan-dubhairiche Chataibh an dèidh do chaochail a fear. Chaidh e na ostail-òigridh ach dhùineadh e ann an 2014 agus reiceadh e ann an 2016.
Tha stèisean-rèile ann air Loidhne a' Chinn a Tuath eadar Àird Ghaoithe agus Inbhir Sin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Cataibh
Francisco Pizarro
B' e ceannsaiche às An Spàinn a bh' ann am Francisco Pizarro González (IPA: fɾanˈθisko piˈθaro, far-ainmean Apu, Machu Capitan, Trujillo (Castilla), 16 am Màrt 1478 - Lima, 26 an t-Ògmhios 1541). Rinn Pizarro fìor dhroch sgrios agus milleadh air sgìrean mòra air feadh far a bheil Coloimbia, Eacuador, Panama agus Pearù an latha an-diugh. B' e esan a chuir crìoch air Tawantinsuyu. Dìolain neo-litireach còrnailear saighdeir-choise agus boireannaich macanta, rugadh agus thogadh e ann am baile beag bochd ann an Extremadura. Bha e anns na oghaichean le Hernán Cortés, a rinn droch sgrios agus milleadh air Meagsago agus Gonzalo Jiménez de Quesada, a rinn an aon rud ann an Coloimbia.
Coinneach Fionnlasdan
B' e tidsear agus sgrìobhadair Gàidhlig a bh' ann an Coinneach Fionnlasdan (1910 - ?) (Beurla: Kenneth Finlayson).
Francisco Pizarro
Rinn ceannsaichean na Spàinne, Pizarro nam measg, fìor dhroch sgrios agus milleadh air sgìrean ann an ceann a tuath Choloimbia agus ceann a deas Phanama ann an 1509 agus chaidh ainmeachadh probhaist Phanama ann an 1519. Dh' fhàg Pizarro Panama ann an 1524 agus chaidh e gu ruige Phearù le 80 saighdear sa chuideachd agus 40 each, ach sa b' urrainn dha dhol na b'fhaide na Coloimbia agus na tùsanaich a' toirt ionnsaich air na Spàinntich fad an t-siubhail: thill e gu Panama an dèidh Bhlàir Phunta Quemada. An ceann dà bhliadhna, ann an 1526, dh'fheuch e a-rithist. An turas seo, chaidh esan agus a chuideachd shìos tro Choloimbia agus seachad air a' chrios-meadhain, far a fhuair na Spàinntis conaltradh le Impireachd nan Inca, agus ràinig iad Tumbes ann am Pearu.
Coinneach Fionnlasdan
Beatha
Rugadh Coinneach Fionnlasdan air a’ Chomraich ann an Siorrachd Rois ann an 1910. Fhuair e fhoghlam ann an Àrd-sgoil Inbhir Pheofharain agus ann an Oilthigh Ghlaschu. Bha e na mhaighstir-sgoile ann an Glaschu fad iomadh bliadhna. Choisinn e duaisean airson sgeulachdan aig a’ Mhòd, agus chuireadh a-mach corra sgeulachd leis air an réidio.”
Francisco Pizarro
Ann an 1531 chaidh e sìos gu ruige Eacuador le a fheachd. Chaill e ceathrar aig Blàr Phuná. Anns an Chèitean 1532 chaidh e a-steach dhan dùthaich. Mu dheireadh thall fhuair e cuireadh on Inca Atawallpa fhèin coinneachadh ris. Dh'iarr na Spàinntich gun gabhadh an t-Inca ri Crìosdaidheachd agus gum pàigheadh e cìsean do Rìgh na Spàinne. Dhiùilt an t-Inca seo an droch chùmhnant siud, agus thug Pizarro ionnsaigh airsan aig Blàr Chatamarca, air 16 an t-Samhain 1532. B' e buaidh uabhasach fhèin làidir a thug Pizarro agus dà chiad saighdear a bha seo.
Coinneach Fionnlasdan
Sgrìobhaidhean
Chaidh a chuid sgeulachdan a mholadh le Dòmhnall Iain MacLeòid a thuirt gun robh iad am measg an fheadhainn as fheàrr a chaidh chraoladh leis a' BhBC air an rèidio. Bha e innleachdach anns an dòigh 's gun robh na sgeulachdan a' gabhail ùidh ann an smaointean nan caractaran.
Taylor
Taylor:
Coinneach Fionnlasdan
Sgrìobhaidhean
Ann an 1954, fhuair e dàrna àite airson pìos bàrdachd (air cuspair sam bith) aig a' Mhòd. Aig a' Mhòd Nàiseanta ann an Glaschu ann an 1958, choisinn e an duais airson Sgeul Fada.
Francisco Pizarro
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Coloimbia Roinn-seòrsa:Daoine às an Spàinn Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:Eacuador Roinn-seòrsa:Panama Roinn-seòrsa:Pearù Roinn-seòrsa:Poileataigs Roinn-seòrsa:An Spàinn
Sgìre Raoird
'S e baile beag ann an Cataibh a tha ann an Sgìre Raoird no Raoghard (Beurla: Rogart). Tha an t-ainm a’ tighinn bho ‘ro-ghort’, a ciallachadh “gort (achadh) mór mór.”
Coinneach Fionnlasdan
Iomraidhean
Fionnlasdan, Coinneach Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gàidhlig
Sgìre Raoird
Tha stèisean-rèile Sgìre Raoird ann am Baile an Tràill air Loidhne a' Chinn a Tuath eadar Luirg agus Goillspidh.
Vera Rubin
B' e reul-eòlaiche às na Stàitean Aonaichte a bha ann am Vera Rubin. Bha i ainmeil airson a taisgealadh gu bheil reultan air òir an reul-chriosa a' gluasad nas luaithe na bha dùil. Treòraich a taisgealadh luchd-saidheans a' bhith stutha dorcha a mholadh.
Bha i na h-oileanach aig Colaiste Vassar, Oilthigh Cornell agus Oilthigh Gheorgetown far an do sgrìobh i an tràchdas aice agus theagaisg i deich bliadhna. Dh'imrich i don Institiud Charnegie ann an 1965.
Butler
Butler:
Vera Rubin
Urraman
Bhuannaich i am Bonn Nàiseanta Saidheans (na Stàitean Aonaichte) ann an 1981 agus Bonn Òir a' Chomann Rìoghail Reul-Eòlais ann an 1996, a' chiad bhean an dèidh do Charoline Herschel ann an 1828.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Reul-eòlaichean Roinn-seòrsa:Reul-eòlas Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Trojany
'S e clachan ann am meadhan na Pòlainn a tha ann an Trojany. Tha e suidhichte eadar Warszawa is Wołomin anns a' cheàrn Masovian. Anns a' bhliadhna 2014 bha 490 duine a' fuireach anns a' bhaile fhèin. Tha Trojany 15km air falbh bho Wołomin, 35km bho Warszawa.
Roinn-seòrsa:A' Phòlainn Roinn-seòrsa:Bailtean
Hunter
Hunter:
Inbhir Sin
'S e baile beag air a' Chaoil Chataich ann an Cataibh a tha ann an Inbhir Sin (Beurla: Invershin).
Taumatawhakatangihangakoauauotamateapokaiwhenuakitanatahu
right|thumb|150px|Soidhne Taumata ann an [[2006]]
Se cnoc a tha ann an Sealainn Nuadh a tha ann an Taumatawhakatangihangakoauauotamateapokaiwhenuakitanatahu (Maori: Taumata-whakatangihanga-kōauau-a-Tamatea-pōkai-whenua-ki-tana-tahu). Tha e 305 meatair a dh'àirde.
Mar as àbhaist, canar Taumata ris. Tha 85 litreachan san ainm seo. Se fear dhe na h- ainmean-àite as fhaide san t-saoghal-sa.
Ceanglaichean a-staigh
Roinn-seòrsa:Sealainn Nuadh
Inbhir Sin
Tha stèisean-rèile ann air Loidhne a' Chinn a Tuath eadar Cùil Rathain agus Luirg. Thogadh an drochaid-rèile Sin, no drochaid-rèile Òicill, thar a' Chaoil Chataich ann an 1867 leis a' Chompanaidh Rèile Chataibh. Tha i a' ceangal Inbhir Sin ri Cùl Rathain agus 's e an drochaid mu dheireadh ro Drochaid a' Bhanna a th'innte.
Harrison
Harrison:
Inbhir Sin
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Cataibh
Biadh na h-Alba
Àiteachadh
Cha ghabhadh ach mu cheathramh cuid den talamh ann an Alba o shean àiteachadh. Ann am mòran cheàrnan, bhiodh am foghar gu tric mì-chinnteach, am bàrr fadalach agus duilich a chaoineachadh le fliuchad na h-aimsir. A dh’aindeoin sin, fhuaras toradh math o mhuir is tìr. Bhiodh roghainn èisg ri lorg san doimhne agus pailteas maoraich sna linntean, bàghan is geodhachan. Cuideachd, bha e comasach le saothair is mathachadh, talamh àitich a dhèanamh dhe thalamh criadhach, clachach os cionn nan seann chreagan agus de thalamh mòintich nach robh ro dhomhain, nam biodh talamh criadhach fon mhòine. A chòrr air sin, gheibhear ceàrnan dhen rìoghachd leithid Lodai nn, Dàil Chluaidh, Machair Aonghais, Mhoireabh agus Carsa Ghobhraidh a tha cho torrach ri àite sam bith am Breatainn agus ann an ceàrnan fasgach de Mhoireabh, Ros agus na h-eileanan, bhite ag àrach measan is flùraichean annasach o dhùthchannan cèine ann an liosan no gàrraidhean.
Ron 11mh linn
Sna linntean tràthail, bhathar a’ toirt meas don iasg mar chreutair bheannaichte na ban-dia pàganaich Bhèineas, agus mar sin, bha e air a thoirmeasg a bhith ga ithe. Bho chuir an eaglais Ròmanach an eaglais Cheilteach à àite ge-tà, thug a làithean fèille agus na làithean tràisg brosnachadh do leasachadh gnìomhachas na h-iasgaireachd.
Às dèidh na 11mh linn
Do bhrìgh sin, bhon 11mh linn thàinig iasg is maorach gu bhith nam pàirt chudromach de lòn na dùthcha, agus bhite a’ bruich no a’ ròstadh sitheann is èisg os cionn èibhleagan an teine mòine. Leis gun robh Alba na rìoghachd chaitligeach, bha e ceadaichte a bhith ag iasgach nan cladaichean, aibhnichean is lochan, àrainnean mòra san robh pailteas èisg is maoraich rin glacadh. Bho na h-aibhnichean, fhuaras am measg èisg eile, an carbhanach, an carrachan, am bradan ’s am breac. Bhon chuan, ’s e an sgadan, an rionnach, a’ chuiteag, an adag, an trosg, an lèabag bhrathainne, an sgadan geàrr agus an smalag a bu mhotha a bhite a’ glacadh.
Bhon 13mh linn
Cho tràth ris an 13mh linn, bha am bradan cho pailt ’s cho lìonmhor gun robh e air a phicleadh ’s air a chur gu Lunnainn far an robhar ga mheas mar “bhiadh nam bochd”. Bhiodh Alba ri malairt mhòr le Flannrais, a’ Ghearmailt is na Tìrean Ìsle agus thug sin beartas nach beag dhi. Mun àm seo, dh’fhàs Obar Dheathain ainmeil airson an èisg a bh’ air a chaoineachadh agus air a ghrèidheadh taobh a-staigh nan crìochan aice.
Rè eachdraidh, bhiodh bailtean iasgaich an cois na mara a’ fàs no a’ crìonadh a-rèir cho pailt no cho gann ’s a bhiodh na stocannan èisg. Eadar an 15mh agus an 17mh linntean bhiodh na h-iasgairean Albannach far costa an ear na dùthcha a’ strì ri bàtaichean à Flannrais ’s na Tìrean Ìsle airson brod nan iasg anns a’ Chuan a Tuath fhaotainn dhaibh fhèin. Leis an fharpais eadar luingeis iasgaich nan Albannach ’s nan Duitseach, rinn Cromwell lagh ann an 1650 ag òrdachadh nach faodadh ach sgadain o shoithichean Breatannach bhith air an làimhseachadh ann am puirt-iasgaich Albannach.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Alba
Stìomrabhagh
’S e baile tréigte a tha ann an Stìomrabhadh, ann an ceann a deas nan Loch ann an Leòdhas, air taobh a tuath Loch Sealg, aig NB346115, 2km iar air Orasaigh. Bha uaireigin mu 200 daoine a’ tàbh ann, agus tha na tobhtaichean ri’m faicinn fhathast.
Ann an 1843 chaidh na daoine a fhuadach às na bailtean Orasaigh agus Leumrabhadh gus àite fhàgail do chaoraich air Oidhreachd na Pàirce. Cha deach Stìomrabhadh a fhuadach aig an àm sin, ach chaidh a ghearradh dheth seach nach robh daoine eile faisg. Ann an 1857 ri linn leudachaidh ùir air àireamh nan caorach, chaidh na croitearan a fhuadach bho Stìomrabhagh gu Leumrabhadh. B’ e sin am fuadach mu dheireadh air Oidhreachd na Pàirce. Às déidh a’ Chogaidh Mhóir chaidh cuid de shliochd nan daoine a chaidh am fuadach air ais dhan bhaile agus bha iad a’ fuireach ann fad fichead bliadhna. Ach cha d’fhuair iad rathad no taic sam bith bho na h-ùghdarrasan, agus mu dheireadh b’fheudar dhaibh falbh ann an 1940, aig àm an Dàrna Cogaidh.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Na h-Eileanan Siar Roinn-seòrsa:Eilean Leòdhais
George
George:
Peter
Peter:
Cill Donnain, Cataibh
'S e baile beag agus parraist dlùth air Bun Ilidh a tha ann an Cill Donnain (Beurla: Kildonan).
Tha e ainmeil airson Baile an Òir, campa a thogadh ann am Boile an Òir Cataibh ann an 1869 nuair a cheadaich an Oighreachd Chataibh òr às-tharraing às an uillt Chill Donnain agus Suisgill.
Tha stèisean-rèile ann air Loidhne a' Chinn a Tuath eadar Bun Ilidh agus Ceann a' Bhràiste.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Cataibh
Sùla-Stac
Is dòcha gu bheil sibh a' lorg Sùlaisgeir, Arcaibh neo Sùlaisgeir thumb|Sùla-Stac
'S e eilean ann an Arcaibh a tha ann an Sùla-Stac (Beurla: Sule Stack) Tha e suidhichte ann an Cuan nan Orc, mar sin tha an t-eilean gu math iomallach. Ann an 2011 cha robh duine sam bith a' fuireach an seo.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eileanan na h-Alba Roinn-seòrsa:Arcaibh
Jean-Joseph Sanfourche
Tha Jean-Joseph Sanfourche, ris an canar dìreach Sanfourche, na pheantair Frangach, bàrd, dealbhaiche agus snaidheadair, a rugadh 25 Ògmhios, 1929 ann am Bordeaux, agus a chaochail 13 Màrt 2010 ann an Saint-Léonard-de-Noblat
Somerville
Somerville:
Long nan Daoine
Theirear "Long nan Daoine" no "Soitheach nan Daoine" ris an long "The William". Ann an 1739, reic Tormod MacLeòid à Beàrnaraigh 100 daoine às a' chinneadh aige fhèin mar thràillean agus chaidh an cuir air bòrd na luinge le fòirneart. Ach cha do ruig an soitheach Aimearaga a Tuath. Stad iad ann an Èirinn a Tuath agus fhuair na daoine saorsa a-rithist, oir bha diombadh mòr ann nuair a sgaoil fios mu dheidhinn an t-suidheachaidh seo, ach cha deach an cuir dhachaidh agus dh'fhuirich iad ann an Èirinn.
Ceann a' Bhràiste
'S e baile beag ann an Srath Ilidh ann an Cataibh a tha ann an Ceann a' Bhràiste (Beurla: Kinbrace). Tha iarsmaidhean nam bothan ro-eachdraidheil agus taigh-talmhainn faisg air. Tha stèisean-rèile ann air Loidhne a' Chinn a Tuath eadar Cill Donnain agus Fors An-Àird.
Long nan Daoine
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eachdraidh na h-Alba
Ceann a' Bhràiste
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Cataibh
Maxwell
Maxwell:
Balta, Sealtainn
right|300px
Frank
Frank:
Balta, Sealtainn
'S e eilean ann an Sealtainn faisg air Unst a tha ann am Balta (Lochlannais/Nornais: Baltey).
Dh'ainmicheadh Baltasound, clachan ann an Unst, air a' chaol eadar Balta agus Unst. Ann an 2011 cha robh duine sam bith a' fuireach anns an eilean.
Franklin
Franklin:
Henry Sanfourche
Rugadh Henry Sanfourche ann an Sarlat air 24 Màrt 1775 agus bhàsaich e ann an Sarlat air 10 Giblean 1841, na chòirneal air Ìmpireachd na Frainge. Tha e a ’dèanamh suas 24 iomairt armachd fo Napoleon Bonaparte.
Balta, Sealtainn
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sealtainn
Blàr Inbhir Chèitinn
B' e blàr eadar na Sasannaich (feachdan Oilibheir Chrombail) agus na Cùmhnantaich Albannach a bha a' toirt taic do rìgh Teàrlach II a bh' ann am Blàr Inbhir Chèitinn. Thachair am blàr air 20 den Chèitean 1651 mar phàirt de Cogadh nan Trì Rìoghachdan.
Tha Somhairle MacGill-Eain a' toirt iomradh air Blàr Inbhir Chèiteinn anns an dàn 'Làrach Eaglais'. Bhàsaich mòran de Chlann 'IllEathain aig Inbhir Chèitinn.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eachdraidh na h-Alba
Clara Schumann
thumb|Clara Schumann - dealbh le Andreas Staub (1838) ’S e cluicheadair-piàna agus cumadair-ciùil Gearmailteach a bha ann an Clara Schumann (née Wieck, 13 an t-Sultain 1819 – 20 an Cèitean 1896). Tha i aithnichte mar shàr chluicheadair a thug buaidh mhòr air saoghal a’ chiùil. Bha an duine aice, Robert Schumann, na chumadair-ciùil ainmeil cuideachd.
Òige agus foghlam
Rugadh Clara Wieck ann an Leipzig air 13 an t-Sultain 1819. Bha a màthair, Mariane Wieck, na seinneadair agus cluicheadair-piàna agus a h-athair, Friedrich Wieck, na thidsear-piàna agus a’ ruith bùth-chiùil. Dhealaich pàrantan Clara ann an 1825 agus dh’fhuirich i còmhla ri a h-athair.
Bha Friedrich Wieck airson cluicheadair-piàna ainmeil a dhèanamh den nighean aige. Chaidh Clara a theagasg aig an taigh agus fhuair i leasanan-piàna bho aois còig bliadhna. Chluich i a’ chiad chonsairt aice ann an Leipzig ann an 1828, aig naoi bliadhna a dh’aois. Beagan bhliadhnaichean às dèidh sin rinn i turas gu Paras far an do chluich i aig barrachd chonsairtean agus choinnich i ri luchd-ciùil eile leithid Frédéric Chopin agus Felix Mendelssohn-Bartholdy.
Pòsadh agus teaghlach
Bha Robert Schumann na h-oileanach piàna aig athair Clara agus a’ fuireach còmhla ris an teaghlach bho 1830. Dh’fhàs Clara is Robert measail air a chèile agus bha iad ag iarraidh pòsadh, ach bha Friedrich Wieck an aghaidh sin. Bha strì mhòr ann agus b’ fheudar do Chlara agus Robert a dhol gu cùirt gus cead pòsaidh fhaighinn.
Phòs iad ann an 1840 agus chuir iad seachad na ciad bliadhnaichean ann an Leipzig. Bha dithis nighean aca aig an àm sin agus rugadh ceathrar chloinne eile às dèidh dhaibh gluasad gu Dresden ann an 1844. Nuair a fhuair Robert obair ann an Düsseldorf ann an 1850 ghluais iad a-rithist agus bha nighean agus mac eile aca. Às dèidh bàs Robert ann an 1856 b’ fheudar dha Clara coimhead às dèidh an teaghlaich na h-aonar.
Cùrsa-obrach
Mus b’ urrainn dhi pòsadh, lean Clara oirre a’ sgrìobhadh ceòl agus a’ cluich chonsairtean, a’ gabhail a’ steach turas gu Paras agus gu Vienna, far an d’ fhuair i urram sònraichte do luchd-ciùil. Às dèidh na banais, bha na bu lugha de dh’ùine aig aice airson a cuid ciùil, ach bhiodh i fhathast ag obair. Gu tric bhiodh i a’ cluich ceòl an duine aice air a’ phiàna.
Bhiodh Clara Schumann cuideachd ag obair mar thidsear piàna. B’ ise a’ chiad bhoireannach a bha a’ teagasg aig an acadamaidh-chiùil “Hoch’sches Konservatorium” ann am Frankfurt am Main, bho 1878 gu 1892.
Michael
Michael:
Clara Schumann
Bàs
Chaochail Clara air ann an 1896 ann am Frankfurt air sgàth stròic. Tha i air a tìodhlacadh ann am Bonn ri taobh an duine aice.
Mark
Mark:
Tobar an Dualchais
'S e pròiseact culturail a th' ann an Tobar an Dualchais / Kist o Riches. Chaidh Tobar an Dualchais a stèidheachadh gus clàran-fuaim Gàidhlig is Albais "a ghleidheadh ann an cruth didseatach, a chatalogadh agus a sgaoileadh air-loidhne". Tha na clàran-fuaim a' tighinn bho Sgoil Eòlais na h-Alba aig Oilthigh Dhùn Èideann, bho BBC Alba, agus bho Chruinneachadh Chanaigh aig Urras Nàiseanta na h-Alba.
Locomotaibh Co-Co
thumb|Locomotaibh dealain-dìosal Co-Co Clas DFT Sealainn Nuadh thumb|Rèiteachadh cuibhle Co-Co 'S e Co-Co an rèiteachadh cuibhle airson locomotaibhean dìosal agus dealain le dà bogaidh 6-cuibhlichean le uile na aisealan cumhachdach, le motar traicsean fa leth. Tha an seòrsachadh UIC (Roinn Eòrpa) co-ionnan airson rèiteachadh seo Co'Co', no C-C airson AAR (Aimearaga a Tuath).
Tobar an Dualchais
Chaidh Tobar an Dualchais a chur air chois mar phròiseact co-obrachaidh stèidhichte aig Sabhal Mòr Ostaig. Chaidh na clàran fhèin a chruinneachadh bho air feadh na h-Alba bho na 1930an a-mach. Chaidh an làrach-lìn fhoillseachadh airson na ciad uarach ann an 2010 agus tha a-nise còrr is 34,000 clàr rin cluinntinn oirre. Tha farsaingeachd mhòr air an làraich, a’ gabhail a-steach beul-aithris, òrain, ceòl, eachdraidh, bàrdachd agus sgeulachdan. Tha Tobar an Dualchais air aithneachadh mar ghoireas luachmhor airson foghlaim agus rannsachaidh ann an dualchas, cànanan is cultar na h-Alba. Tha an làrach ʼna goireas bunaiteach airson cùrsa ùir ann an Dualchas agus Cultar na h Alba a tha air a lìbhrigeadh eadar Sabhal Mòr Ostaig agus Oilthigh Dhùn Èideann. Tha mòran sheinneadairean agus luchd-ciùil cuideachd a’ dèanamh feum dhith.
Clara Schumann
Ceanglaichean a-mach
Liosta de na pìosan-ciùil agus foillseachaidhean le Clara Schumann (Beurla)
Tobar an Dualchais
Fhuair Tobar an Dualchais maoineachadh bho Bhòrd na Gàidhlig, Sabhal Mòr Ostaig, Oilthigh Dhùn Èideann, Oilthigh na Gàidhealtachd 's nan Eilean agus Riaghaltas na h-Alba ann an 2014.
Luchd-obrach
'S e Flòraidh Forrest stiùiriche a' phròiseict. Thòisich i san dreuchd ann an 2019.
Sanfourche
Tha Sanfourche na ainm teaghlaich gu sònraichte air a ghiùlan le:
Locomotaibh Co-Co
Cleachdadh
Tha locomotaibhean Co-Co as freagarraiche airson obair bathair oir tha na cuibhlean a bharrachd a chuir traicsean math thuige. Tha iad cuideachd mòr-chòrdte oir tha an àireamh nas motha de aisealan ag adhbhrachadh luchd aiseal nas ìosaile air an rèile.
Clara Schumann
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt
Am Parbh
thumb|Am Parbh Is e rubha ann an Cataibh a tha anns am Parbh no an Carbh. 'S e àite fo dhìon sònraichte a th' ann air sgàth 's gu bheil 50000 eòin-mara, buthaidean, coltraichean (Alca torda), eòin dubha an sgadain (Uria aalge), seagairean (Rissa tridactyla) agus eòin chrom a' neadachadh an sin. Thog Robert Stevenson taigh-solais air ann an 1828.
Tha am Parbh aig Ministreachd an Dìon agus tha iad ga chleachdadh airson trèanaidh.
Còmhdhail
Tha rathad a' ceangal am Parbh ris an aiseag Caolas Diùranais. Chaidh an rathad a thogail còmhla ris an taigh-solais. Tha e cuideachd comasach am Parbh a ruigsinn air chas-cheum o am Blàr Mòr. Ann an 2019 bha an rathad ann an droch stàit agus a rèir Scottish Athletics cha b' e rèis rathaid a bha ann am Maraton a' Phairbh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Cataibh
Locomotaibh Co-Co
Eachdraidh
thumb|LMS 10000 ann an 1947 Bha na chiad locomotaibhean dealain-dìosal prìomh-loidhne de rèiteachadh Bo-Bo. Fhad's a dh'fhàs iad ann an cumhachd agus cuideam, bho 1937 chleachd na E-aonadan EMD an co-dealbhachd A1A-A1A le sia aisealan airson ag ìoslachadh an luchd, ach bha dìreachd ceithir dhiubh cumhachdach. Às dèidh an Dàrna Cogadh, dh'ordaich an LMS Breatannach dà locomotaibh proto-sheòrsa le feadhainn de na chiad rèiteachaidhean Co-Co. left|thumb|An locomotaibh Hornsby 1903 Bha a' chiad dealbhadh C-C air a chlàradh an locomotaibh einnsean-Hornsby-Akroyd bogadair-an-aghaidh Hornsby gèidse-cumhang bho 1903 airson an Rathad-iarainn Chattenden agus Upnor. Bha tar-chur meacanaigeach dà-astar le innealan-draibhidh ri na bogaidhean agus bha na aisealan air gach bogaidh ceangailte le slatan-cheangal.
Locomotaibhean dealain
left|thumb|Locomotaibh dealain bathair-trom 3,355 hp Clas 93 E DRG bho 1933 Aig an toiseachd cha robh tòrr locomotaibhean dealain ann leis an rèiteachadh cuibhle seo, oir mar as trice tha iad nad aotroime na dealain-dìosalan de cumhachd coltach 's mar sin dh'fhaodadh iad a dèanamh a' chuis le luchd aiseal coltach agus rèiteachadh nas sìmplidh Bo-Bo. 'B e feadhainn de na h-eisimpleirean tràth an CC 7100 Fraingeach bho 1949 agus an Rèile Breatannach EM2 bho 1953. thumb| Rèile Breatannach Clas 89 dealain 25 kV Fhad's a choileanaich locomotaibhean dealain anns na 1980an cumhachdan anns raon 6,000 hp, nochd dealbhadhan Co-Co ùr, oir bha barrachd aisealan a dhìth a sgaoileadh an cumhachd àrd seo. Bha an Rèile Breatannach Clas 92 gu ceannasach locomotaibh bathair den rèiteachadh seo airson an Tunail Seanail, ged chleachd an Eurotunnel Clas 9 luchd-siubhal an rèiteachadh Bo-Bo-Bo an àite sin. Tha seo a toirt seachad an aon àireamh de aisealan, ach tha an structair bogie nas goiride a toirt seachad raighd nas mìne.
C-C
thumb| Rèile Breatannach Clas 52 Siar Ann an rèiteachaidhean C-C (Co-fhlaitheas) no C'C' (UIC), tha na aisealan air gach bogaidh ceangailte còmhla. Faodaidh seo a bhith airson tar-chur hiodrolach-dìosal le inneal-draibhidh meacanaigeach ri an bogaidh le draibhear-deireannach air gach aiseal. Air neo bogaidh aon-motar le motar singilte. Tha iad seo air a chleachdadh airson an dà chuid locomotaibhean dealain agus locomotaibhean dealain-dìosal.
Ann an comharradh AAR, tha an comharradh an aon rud airson an dà caochlaidh agus chan urrainn eadar-dhealachadh a dhèanamh eadara. Ge-tà tha tar-churan hiodrolach cha mhòr gun fhìos anns na Stàitean Aonaichte, leis an Krauss-Maffei ML 4000 agus an ALCO DH643 a bhith na h-aon eisimpleirean C'C'.
Castro
Castro:
Locomotaibh Co-Co
1Co-Co1
thumb|Rèile Breatannach Clas 40 1Co-Co1 Tha an rèiteachadh cuibhle 1Co-Co1 roghainn eile ri an rèiteachadh Co-Co a tha air bhith air chleachdadh far an robh e miannaichte ri ìoslachadh an luchd aiseal. Tha aiseal neo-chumhachdach a bharrachd ann an truca pònaidh air gach bogaidh "Co" airson an luchd a sgaoileadh. Air sgàth gu bheil an truca pònaidh alt-cheangal am broinn am bogaidh, tha an rèiteachadh (1'Co)(Co1') ann an comharradh UIC.
Tobar an Dualchais
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:Buidhnean Gàidhlig
Locomotaibh Co-Co
1Co-Co1
Bha an rèiteachadh ainneamh seo sa mhòr-chuid air a chleachdadh ann am Breatainn; air na chiad trì proto-sheòrsa dealbhadh dealain-dìosal prìomh-loidhne Rèile a Deas, 10201-10203, agus an uair sin air carbadan chinneasach anns na Rèile Breatannach Clas 40 agus "Peaks" (Rèile Breatannach Clas 44, 45 agus 46).
1Co+Co1
left|thumb|EF10 Iapanach ann an 1938 Mar Co+Co, 's e chaochlaidh alt-cheangal càit' a bheil na forsaichean bàr-tarraing air a ghabhail eadar na bogaidhean an àite tron frèam a th'ann an 1Co+Co1. Bha iad seo air a chleachdadh ann an Afraga a Deas, airson luchdan nas aotroime air an na rèilichean gèidse Cape 3 ft 6 in (1,067 mm) air a chuir sìos gu h-aodrom. Tha àireamh de locomotaibhean dealain Iapanach bho na 1930an, cuideachd air gèidse Cape, mar an EF10 a chleachd an rèiteachadh seo.
2Co-Co2
thumb|Sealainn Nuadh Clas D F Bha an Sealainn Nuadh Clas DF air a thogail anns na meadhan-1950an le Dealain Sasannach (English Electric) ann am Breatainn, mar na chiad dìosalan airson na rathaidean-iarainn Sealainn Nuadh 3 ft 6 in (1,067 mm). Bha iad freumhaichte bhon an dealbhadh nas tràithe Dealain Sasannach 1Co-Co1, ach airson barrachd sùbailteachd airson an bonn-cuibhle fada chleachd iad bogaidh ceithir-cuibhle le barrachd cluiche-taobh, an àite truca pònaidh.
Griffin
Griffin:
Aoraisge
'S e dòirlinn ann an Earra-Ghàidheal agus Bòd eadar Loch Creurann agus Linne Sheileach a tha ann an Aoraisge (Beurla: Eriska). Tha drochaid a chaidh a thogail mu 1900 a' ceangal Aoraisge, far a bheil taigh-sheinnse ann, ri Latharna. . Thogadh an taigh-sheinnse seo ann an 1884 mar thaigh prìobhaideach. Bha George Woulfe Brenan na ailtire. . Tha seann chrannag anns an Poll nan Ròn, an t-àth eadar Aoraisge agus Latharna.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Taifa Ghranada
B' e dùthaich Muslamach Tamaiseach ann An Ibèir nach do mhair ach bho 1013 gu ruige 1145 a bh' ann an Taifa Ghranada (Arabais: طائفة غرناطة). Bha e suidhichte far a bheil taobh an ear Andalusia, a' gabhail a-steach bailtean cudromach mar Ghuadix agus Motril. Chaidh a stèidheachadh ann an (1013) nuair thuit Impireachd Chórdoba a-mach à chèile ann an Al-Andalus agus Córdoba fhèin air a chreachadh leis na Crìostaidhean ann an 1009. Ghabh Impireachd nan Almorabhadaibh os làimh an taifa seo ann an 1145. Bha an stàit bheag seo fo chìs do Castilla.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:An Spàinn Roinn-seòrsa:Poileataigs
Steve
Steve:
Franco
Franco:
Francisco
Francisco:
Fors An-Àird
'S e baile beag ann an Dùthaich MhicAoidh ann an Cataibh a tha ann am Fors An-Àird (Beurla: Forsinard).
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Cataibh
André
André:
Andrew
Andrew:
Danna
'S e eilean-tràghaidh ann an Earra-Ghàidheal, Alba a th' ann an Danna. Tha e suidhichte faisg air Taigh a' Bhealaich.
François
François:
Àrd-sgoil Sheumais Ghilleasbuig
thumb|Àrd-sgoil Sheumais Ghilleasbuig thumb|
Danna
Fhad 's a bha coignear a' fuireach ann an Danna anns a' bhliadhna 2001, a-rèir cunntas-sluaigh cha robh ach aonar a' fuireach anns an eilean ann an 2011.
Taifa Shevilla
B' e dùthaich Muslamach Tamaiseach ann An Ibèir nach do mhair ach bho 1023 gu ruige 1091 a bh' ann an Taifa Shevilla (Arabais: طائفة إشبيليّة). Bha e suidhichte far a bheil ceann a deas Andalusia agus A' Phortagail an latha an-diugh, a' gabhail a-steach bailtean cudromach mar Shilves agus Carmona. Chaidh a stèidheachadh ann an 1023 nuair thuit Impireachd Chórdoba a-mach à chèile ann an Al-Andalus agus Córdoba fhèin air a chreachadh leis na Crìostaidhean ann an 1009. Ghabh Impireachd nan Almorabhadaibh os làimh an taifa seo ann an 1191. Bha an stàit bheag seo fo chìs do Castilla.
Àrd-sgoil Sheumais Ghilleasbuig
’S e àrd-sgoil sa sgìre Marchmont ann an Dùn Éideann a tha ann an Àrd-sgoil Sheumais Ghilleasbuig. Tha i a’ teagasg òigridh eadar 11 agus 18 bliadhna a dh’aois. Ged a tha a’ mhórchuid den teagasg tron Bheurla, ’s i a’ phrìomh àrd-sgoil airson teagasg na Gàidhlig agus teagasg tro mheadhan na Gàidhlig ann an Dùn Éideann.
Danna
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eileanan a-staigh Roinn-seòrsa:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Àrd-sgoil Sheumais Ghilleasbuig
Eachdraidh
Chaidh an sgoil a stéidheachadh ann an 1803 le dìleab a dh’ fhàg am marasanta tombaca Seumas Gilleasbuig. An toiseach cha robh ach 65 de sgoilearan innte. Ann an 1908 chaidh an sgoil fo stiùireadh Bhòrd-sgoile Dhùn Éideann, agus ’s e sgoil stàite ioma-chuimseach a th’ innte a-nise le 1150 sgoilearan. Choisinn i an tiotal “Scottish State School of the Year” aig an Sunday Times ann an 2015.
Gàidhlig
’S i Àrd-sgoil Sheumais Ghilleasbuig an àrd-sgoil àbhaisteach dhan téid sgoilearan a chaidh tron bhun-sgoil Ghàidhlig ann an Dùn Éideann, Bun-sgoil Taobh na Pàirce. Tha a’ Ghàidhlig ga theagasg san àrd-sgoil mar chuspair, ach cuideachd tha iomadh chuspair ga theagasg tro mheadhan na Gàidhlig. ’S ann à Uibhist a Tuath a tha Dòmhnall Iain Dòmhnallach a tha ’na cheannard na sgoile bho 2012, agus tha e fileanta sa Ghàidhlig.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Foghlam Roinn-seòrsa:Gàidhlig Roinn-seòrsa:Foghlam tro Mheadhan na Gàidhlig
Taifa Shevilla
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:A' Phortagail Roinn-seòrsa:An Spàinn Roinn-seòrsa:Poileataigs
Étienne de La Boétie
Tha Étienne de La Boétie na sgrìobhadair daonnachd agus bàrd Frangach, a rugadh 1 Samhain, 1530 ann an Sarlat, baile-mòr ann an ear-dheas Périgord, agus bhàsaich e air 18 Lùnastal 1563 ann an Germignan, ann am baile Taillan-Médoc, faisg air Bordeaux. Tha La Boétie ainmeil airson a chùrsa air seirbheis shaor-thoileach. Bho 1558 bha e na dheagh charaid dha Montaigne, a phàigh ùmhlachd ùmhlachd dha anns na h-aistidhean aige.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às an Fhraing
Arnold
Arnold:
Andújar
'S e baile eachdraidheil faisg air Martos ann an Andalusia (An Spàinn) a th' ann an Andújar (IPA: anˈduxaɾ). Tha e suidhichte ann an ceann a deas na dùthcha, ri taobh na h-Aibhne Guadalquivir (IPA: ɡwaðalkiˈβiɾ), 212m os cionn ìre na mara, anns an Roinn Jaén, 48km air falbh bho Jaén fhèin. 'S e dìreach Spàinntis a tha ga bruidhinn an seo. 'S e turasachd agus àiteachas a tha a' cumail eaconomaidh a' bhaile a' dol, gu seachd-àraidh liosan-ola. Tha 36,615 duine a' fuireach ann.
Freumahn an Ainm
Chaidh an t-ainm Arabais اندويار (Anduyar) a chlàradh airson a' chiad turais ann an 853, ach b'e Isturgi a chanadh ris o thùs. Canar iliturgitano/a ri daoine a'bhaile gus ar làithean.
Eachdraidh
Bha an cultair acheuléen làidir an seo ro àm nan Ròmanach. B' e pàirt na roinne Hispania Ulterior a bh' ann, far an robh malairt Terra sigillata ann. Ghabh an Rìgh Fernando II à Castilla os làimh an sgìre seo ann an 1226, leis gun do chuireadh gu bàs an Rìgh Abd Allah al-Bayasi - Rìgh Taifa Bhaeza - airson traoidhtearachd, oir gun tug e Andújar agus cuid a bhaile eile do dh' Fhernando II aig àm cogadh an aghaidh nan Arabach eile. B' fheudar do gach uile muslamach am baile fhàgail ann an 1226, agus na Crìostaidhean a' cur sìos orrasan ann an dòigh uabhasach fhèin cruaidh. B' e gearastan nam Fraingeach fad nan cogaidhean an aghaidh Napoléon a bh' ann.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:An Spàinn Roinn-seòrsa:Bailtean na Spàinne Roinn-seòrsa:Bailtean
Ross
Ross:
Stephen
Stephen:
Patrick Grady
'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann am Patrick Grady BP.
Bha e na oileanach aig Oilthigh Shrath Chluaidh far an do dh'ionnsaich e eachdraidh is poileataigs is dh'obraich e airson carthannasan is theagaisg e ann am Malabhaidh. Sheas e airson Glaschu a Tuath ann an 2010 is bhuannaich e an seat ann an 2015. Bha e na àrd-chuip buidheann SNP ann an Taigh nan Cumantan mus do leig e a dhreuchd suas ann an 2021 as dèidh do ghearrain. Dh'fhàg e a' bhuidheann ann an 2022 an dèidh do phoileas Lunnainn casaidh ionnsaigh-dhrabasta fhaighinn.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba
Latharna
thumb|An seann ghearradh-arm Latharna 'S e sgìre tràidiseanta ann an taobh a tuath Earra-Ghàidheal agus Bòd a tha ann an Latharna (Beurla: Lorne).
Speal
’S e inneal làimhe àiteachais a tha ann an 'speal, airson feur no arbhar a bhuain. Ged a thàinig innealan air an tarraing le each ’na h-àite, agus an uair sin tractaran, tha i fhathast ga chleachdadh. Mar inneal buana tha i nas adhartaiche na an corran, oir chan eil feum aig an neach buana a bhith a’ cromadh fad na h-ùine. Far an robh duine math air spealadh, le deagh speal, air a deagh sheatadh, dhèanadh e leth acair (0.2 ha) ann a’ latha. Feumar a bhith a’ cur faobhar gu tric air an iarann fhad ’s a thathar ag obair le speal.
Atawallpa
B' e Impire (Quechua: Sapa Inka) mu dheireadh nan Inca à Tawantinsuyu a bh' ann an Atawallpa (Dòigh-sgrìobhaidh Spàinntis Atahualpa, Qusqu air neo Kitu, mu 1500 - Kashamarka, 26 an t-Iuchar 1533). Nuair a ràinig Francisco Pizarro agus a fheachd ann an 1552, chuir Atawallpa cuireadh dha coinneachadh ris. Dh'iarr na Spàinntich gun gabhadh Atawallpa ri Crìosdaidheachd agus gum pàigheadh e cìsean do Rìgh na Spàinne. Dhiùilt an t-Inca seo an droch chùmhnant siud, agus thug Pizarro ionnsaigh airsan aig Blàr Chatamarca, air 16 an t-Samhain 1532. B' e buaidh uabhasach fhèin làidir a thug Pizarro agus dà chiad saighdear a bha seo. Chaidh Atawallpa a chur gu bàs le Pizarro ann an 1533.
Speal
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Àiteachas
Atawallpa
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Coloimbia Roinn-seòrsa:Daoine à Pearu Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:Eacuador Roinn-seòrsa:Pearù Roinn-seòrsa:Poileataigs
Ruth Maguire
Bha i na h-oileanach aig Sabhal Mòr Ostaig agus dh'obair i ann an teicneòlas agus ann an teiripe mus do thaghadh i mar BhPA airson Coineagan a Deas ann an 2016. Tha i na ball Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba.
Tha a h-athair, Iain Finnie, cuideachd na BhPA airson na Gàidhealtachd agus nan Eilean.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba
Ēxcān Tlahtolōyān
B' e dùthaich ann an Aimearaga a Tuath a mhair bho 1428 gu ruige 1521 a bh' ann an Ēxcān Tlahtolōyān air neo Impireachd nan Aztec (IPA: ˈjéːʃkaːn̥ t͡ɬaʔtoːˈlóːjaːn̥). Bha i suidhichte far a bheil Meagsago agus Guatamala an latha an-diugh. Chaidh Ēxcān Tlahtolōyān a stèidheachadh ann an 1428 nuair a thàinig trì stàitean beaga ri chèile: Mexico-Tenochtitlan, Tetzcoco agus Tlacopan. Thàing Ēxcān Tlahtolōyān gu crìoch gu h-obann ann an 1521 nuair a thug feachdan Crùn na Castilla fo stiùir Hernán Cortés ionnsaidh oirre. B' e Tenōchtitlan - Baile Mheagsago an latha an-diugh - a bh' ann prìomh-bhaile na stàite.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Aimearaga a Tuath Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:Meagsago Roinn-seòrsa:Guatamala Roinn-seòrsa:Poileataigs
Flynn
Flynn:
Gil Paterson
'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann an Gil Paterson BPA.
Rugadh e ann an 1942. Thaghadh e mar BhPA airson Meadhan na h-Alba ann an 1999. Chaill e e ann an 2003 agus thaghadh e airson Alba an Iar ann an 2007 agus Bruach Chluaidh agus Muileann-Gaidh ann an 2011. Tha e na bhall Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba
Jean
Jean:
Chordata
'S e fìleam anns an Animalia a tha ann an Chordata.
Tha gach druim-altachan na bhall de Chordata, ach tha neo-druim-altachain cuideachd anns a' Chordata, m.e. na Myxini (Beurla: hagfish), na Tunicata (Beurla: sea squirts) agus na amphioxi (Beurla: lancelets).
Caladal nan Gall
Tha stèisean-rèile ann air an Loidhne a' Chinn a Tuath eadar Allt nam Breac agus Snaidhm Georgemas.
Chordata
Roinn-seòrsa:Bith-eòlas
Caladal nan Gall
Tha càrn mòr, Sithean Harraig, mu leth-mhìle a tuath air Caladal nan Gall. Smaoinicheadh gum bu dòcha bu borg a bh' ann, ach dhearbhaich sgrùdadh ann an 1981 gum bu càrn a bh' ann.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Gallaibh
Kenneth Gibson
'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann an Kenneth Gibson BPA.
Rugadh e ann an 1961. Bha e na bhall liosta ann am Pàrlamaid na h-Alba airson Glaschu eadar 1999 agus 2003. Thaghadh e mar BhPA airson Coineagan a Tuath ann an 2007. Tha e na bhall Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Stuart McMillan
'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann an Stuart McMillan BPA.
Rugadh e ann am Barrow-in-Furness ann an 1972. Bha e na oileanach aig Oilthigh Obar Thatha far an do dh'ionnsaich e gnìomhachas. Dh'obair e mar rannsaiche agus manaidsear-oifise mus do thaghadh e mar BhPA airson Alba an Iar ann an 2007 agus Grianaig agus Inbhir Chluaidh ann an 2016. Tha e na bhall Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba
Tawantinsuyu
B' e dùthaich ann an Aimearaga a Deas a mhair bho 1438 gu ruige 1533 a bh' ann an Tawantinsuyu. B' ann à tawa (ceithir), ntin (buidheann), agus suyo (roinn) ann an Quechua 's a bha an t-ainm. Bha i suidhichte far a bheil Pearù agus Eacuador an latha an-diugh, ach ghabhadh a-steach i sgìrean mòra dhùthchannan mar Choloimbia, An t-Sile agus Boilibhia cuideachd. Thàing Tawantinsuyu gu crìoch gu h-obann ann an 1533 nuair a thug feachdan Crùn na Castilla fo stiùir Francisco Pizarro ionnsaidh oirre. B' e Qusqu a bh' ann prìomh-bhaile na stàite, far an tàinig na ceithir roinnean ri chèile. B'iad seo Chinchaysuyu gu tuath air Qusqu, Qullasuyu ann a ceann a deas, Kuntisuyu air an àirde an iar agus Antisuyu san Amason, air an àirde an ear. Chanadh Inka ris an impire.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Aimearaga a Deas Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:Boilibhia Roinn-seòrsa:Coloimbia Roinn-seòrsa:Eacuador Roinn-seòrsa:Pearù Roinn-seòrsa:An t-Sile Roinn-seòrsa:Poileataigs
George Adam
'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann an George Adam BPA.
Rugadh e ann an 1969. Thaghadh e mar BhPA airson Pàislig ann an 2011. Tha e na bhall Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba.
Jackson Carlaw
'S e neach-poileataigs à Alba agus ceannard eadar-amail Pàrtaidh Tòraidheach na h-Alba a tha ann an Jackson Carlaw BPA.
Rugadh e ann an 1959. Thaghadh e mar BhPA airson Alba an Iar ann an 2007 agus A' Choille Shear ann an 2016. Tha e na bhall Pàrtaidh Tòraidheach na h-Alba agus dh'fhrithealaich e mar cheannard eadar-amail as dèidh do Ruth Davidson a dreuchd suas a leigeil ann an 2019 an dèidh do Bhoris Johnson a dol na cheannard Pàrtaidh Tòraidheach na Rìoghachd Aonaichte. Bhuannaich e an taghadh airson ceannardas an aghaidh Michelle Ballantyne anns a' Ghearrain 2020 ach leig e an ceannardas suas anns an Lùnastail 2020. Lean Dùghlas Ross mar cheannard e ged nach robh seat aig Taigh an Ròid aige.
Connspaid
Chaidh am Pàrtaidh Tòraidheach ailiseadh an dèidh do Charlaw a dhol na leas-chathraiche a' phàrtaidh air sgàth 's gun do thug e gòthan gràin-chinnidheach aig railidh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Tòraidheach na h-Alba
Mìosachan poblachdach na Frainge
thumb|Mìosachan airson na bliadhna II Chaidh mìosachan poblachdach na Frainge, no am mìosachan reabhlaideach, a chruthachadh ri linn aramach poblachdach na Frainge, 's a chur an sàs bho 1792 gu 1806. Chaidh a chleachdadh cuideachd rè àm Chomann Paris airson ùine gheàrr. Ged a chuireadh air chois e air 22 Sultain 1792 (ceann-là ris an canar 1d vendémiaire bliadhna a h-aon, far a bheil vendémiaire na mhìos-toisich den mhìosachan phoblachdach), air latha gairm Poblachd na Frainge, chaidh a chur an gnìomh air 6 Dàmhair 1793, air a' chiad vendémiaire bliadhna a dhà, agus thugadh ciad latha "linn nam frangach" air.
Roinn-seòrsa:An Fhraing Roinn-seòrsa:Mìosachain
Ennor
right|300px
Tha Ennor (Beurla: St Mary's; Còrnais: Ennor (tir mor)) anns na h-Eileanan Syllan.
Àireamh-shluaigh
Roinn-seòrsa:na h-Eileanan Syllan
Coineagan a Tuath (sgìre Phàrlamaid na h-Alba)
'S e sgìre Phàrlamaid na h-Alba a tha ann an Coineagan a Tuath (Beurla: Cunninghame North).
Chaidh i a chruthachadh ann an 1999 le crìochan de sgìre Phàrlamaid Westminister, ach mhùth na crìochan ann an 2005. Tha Arainn, Àird Rosain, an Leargaidh Ghallda, Dail Fhraoich agus Beithe san sgìre seo. Tha i ann an crìch ri Grianaig agus Inbhir Chluaidh, Siorrachd Rinn Friù a Deas, Cille Mheàrnaig agus Srath Irbhinn agus Coineagan a Deas.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba Roinn-seòrsa:Siorrachd Àir Roinn-seòrsa:Sgìrean Phàrlamaid na h-Alba
Snaidhm Georgemas
'S e stèisean-rèile ann an Gallaibh a tha ann an Snaidhm Georgemas (Beurla: Georgemas Junction).
Tha e air Loidhne a' Chinn a Tuath eadar Caladal nan Gall agus Inbhir Ùige. 'S ann ris an loidhne do dh'Inbhir Theòrsa a th' ann an snaidhm.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Gallaibh Roinn-seòrsa:Stèiseanan
Fernando Francisco de Escobedo
B' e ceannsaiche, fear-poileataigs agus seanailear às An Spàinn a bh' ann am Fernando Francisco de Escobedo (IPA: feɾˈnando fɾanˈθisko eskoˈβeðo, Martos (Castilla), 1625 - Consuegra, 1688).
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Meagsago Roinn-seòrsa:Daoine às an Spàinn Roinn-seòrsa:Guatamala Roinn-seòrsa:Poileataigs Roinn-seòrsa:An Spàinn
Hernán Cortés
B' e ceannsaiche às An Spàinn a bh' ann an Hernán Cortés de Monroy y Pizarro Altamirano (IPA: eɾˈnaŋ koɾˈtez ðe monˈroj i piˈθaro altamiˈɾano, Medellín (Castilla), 1485 - Castilleja de la Cuesta, 2 an Dùbhlachd 1546). Rinn Cortés fìor dhroch sgrios agus milleadh air sgìrean mòra air feadh far a bheil Meagsago agus Guatamala an latha an-diugh. B' e esan a chuir crìoch air Ēxcān Tlahtolōyān. Mac tighearna, rugadh agus thogadh e ann an Extremadura agus chuir e seachad dà bhliadhna ag ionssachadh lagh aig oilthigh Shalamanca. Bha e anns na oghaichean le Francisco Pizarro, a rinn dhroch sgrios agus milleadh air Tawantinsuyu agus Gonzalo Jiménez de Quesada, a rinn an aon rud ann air Coloimbia.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Meagsago Roinn-seòrsa:Daoine às an Spàinn Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:Cùba Roinn-seòrsa:Hispaniola Roinn-seòrsa:Guatamala Roinn-seòrsa:Poileataigs Roinn-seòrsa:An Spàinn
Am Baile Sear
thumb|right|An aon fòn poblach air Baile Sear
'S e Am Baile Sear (Beurla: Baleshare) eilean anns na h-Eileanan Siar. Tha e an iar-dheas air Uibhist a Tuath.
Tha e gu math rèidh agus chan eil e ag èirigh ach 12 meatairean os cionn ìre na mara.
Tha e aithnichte airson tràigh fada. Tha dà chlachan ann, Samhla agus Teananachar. Tha 49 daoine a' fuireach ann.
Thogadh cabhsair eadar an t-eilean agus Uibhist ann an 1962 le William Tawse Ltd.
Ainm
Chan eil Baile Siar ann an Uibhist a-nis ach 's math dh'fhaoidte gun robh 'baile siar' ann cuideachd. Thathar ag ràdh gun robh eilean eile ann air am faodadh coiseachd dha na h-Eileanan Heisgeir nuair a bha an tràigh aig ìosal a chaidh a sguabadh às anns an 16 linn.
Tha na h-Eileanan Heisgeir 15 cilemeatairean air an taobh an iar.
Seann Eachdraidh
Tha dà chlachan ro-eachdraidheil air an lorg ann. Tha tobhtaichean de seann taigh cloiche agus criomagan de dh'obair-chrèadha, cnàmhan agus meatailt.
Ceanglaidhean a-mach
Roinn-seòrsa:Na h-Eileanan Siar Roinn-seòrsa:Uibhist
Ar Nor
right|300px
Beathach
'S e seòrsa fàs-bheart anns an rìoghachd Metazoa no Animalia (Linnaeus 1758) a tha ann am beathach.
Brechiek
right|300px
Ar Nor
Tha Ar Nor (Beurla: White Island; Còrnais: Ar Nor) anns na h-Eileanan Syllan.
Beathach
'S urrainn do bheathach a charachadh ach cha urrainn dhaibh a' dèanamh foto-co-chur mar lusan. Tha gach druim-altachan na bhall dhen còmhlan Chordata ach tha na neo-druim-altachain nam buill de dh'iomadh còmhlan, mar Arthropoda no Mollusca. Canar ainmh-eòlas leis an t-saidheans a tha ceangailte ri beathaichean.
Brechiek
Tha Brechiek (Beurla: St Martin's; Còrnais: Brechiek) anns na h-Eileanan Syllan.
Beathach
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bith-eòlas
Brechiek
Àireamh-shluaigh
Roinn-seòrsa:na h-Eileanan Syllan
Val Logsdon Fitch
B' e fiosagaiche às na Stàitean Aonaichte a bha ann am Val Logsdon Fitch.
Aonghas Brianan MacNèill
'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann an Aonghas Brianan MacNèill BP (Beurla: Angus Brendan MacNeil MP).
Sheas e ann an Inbhir Nis, Inbhir Narann agus Loch Abair ann an 2001 is bhuannaich e Na h-Eileanan an Iar ann an 2005. Tha e air a bhith neach-labhairt an SNP airson na malairt on Fhaoilleach 2020 is e a' fhrithealaich mar chathraiche comataidh na malairt eadar-nàiseanta. Ghlèidh e an seat aige ann an 2019.
Martos
'S e baile meadhannach faisg air Andújar ann an Andalusia (An Spàinn) a th' ann am Martos (IPA: anˈduxaɾ). Tha e suidhichte ann an ceann a deas na dùthcha, ri taobh na h-Aibhne Fuente de la Villa, 212m os cionn ìre na mara, anns an Roinn Jaén, 23km air falbh bho Jaén fhèin. 'S e dìreach Spàinntis a tha ga bruidhinn an seo. 'S e turasachd agus àiteachas a tha a' cumail eaconomaidh a' bhaile a' dol, gu seachd-àraidh liosan-ola. Tha 24,343 duine a' fuireach ann. A bharrarchd air Cellamare san Eadailt, chan eil baile neo baile eile san t-saoghal far a bheil an Naomh Amator à Auxerre a cheart cho cudromach dhan Eaglais Chaitligeach na Martos.
Freumahn an Ainm
Bha ainm-àite Ibearach ann, air an robh Tucci, agus b' e Augusta Gemella Tuccitana a chandh ri aig àm nan Ròmanach. Chaidh an t-ainm Arabais توش (Tuis) a chlàradh airson a' chiad turais le Al-Razi, agus an uair sin, san 10mh Linn, b' e Al-Muqaddasi a sgrìobh mu dheidhinn مارتوش (Martuis).
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:An Spàinn Roinn-seòrsa:Bailtean na Spàinne Roinn-seòrsa:Bailtean
Bo’ness agus an t-Sròn Dhubh (uàrd)
Tha Bo'ness agus an t-Sròn Dhubh aon dhen naoi uàrdan am broinn Comhairle na h-Eaglaise Brice. Bidh e a' taghadh triùir chomhairlichean. Roinn-seòrsa:Uàrdan na h-Alba Roinn-seòrsa:Uàrdan na h-Eaglaise Brice
Ynys Skaw
right|300px right|300px
Tha Ynys Skaw (Beurla: Tresco; Còrnais: Ynys Skaw neo Enys Skaw) anns na h-Eileanan Syllan. Tha e faisg air Breyer. Fuirichidh 180 daoine ann.
Roinn-seòrsa:na h-Eileanan Syllan
Qusqu
'S e baile mòr eachdraidheil faisg air Ayacucho, ann cridhe Phearù, suidhichte aig shuas aig 3,399m os cionn ìre na mara, 's a th' ann an Qusqu (IPA: ˈqo̝s.qɔ, Spàinntis: Cusco). Tha am baile rim faotainn ri taobh na h-Aibhne Huatanay. 'S ann ann an roinn (Quechua: Pruwinsya) agus an sgìre (Quechua: Suyu) air a bheil Qusqu 's a tha e. Tha 428,450 duine a’ fuireach ann. Tha eaconomaidh a' bhaile uabhasach fhèin crochte air turasachd.
Eachdraidh
'S ann às an fhacal ann an Aymara qusqu wanka (Gàidhlig: Clach na h-Iolaire) 's a tha an t-ainm. B' e prìomh-bhaile Tawantinsuyu eadar 1438 agus 1533 's a bh' ann an Qusqu.
Aonghas Brianan MacNèill
Connspaid
Chaill e an cuip airson seachdain anns an Iuchar 2023 an dèidh do còmhstri còmhla ri Brendan O'Hara.
Qusqu
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Pearù Roinn-seòrsa:Aimearaga a Deas
Gorseinon
Tha am baile Gorseinon (Beurla: [gɔː'saɪnən] Cuimris: [gɔr'seɪnɔn]) faisg air Abertawe ann an ceann a deas na Cuimrigh. B' e clachan beag a bh' ann ron 19mh Linn nuair a thug an Tionndadh Gnìomhachais mèinnearachd ghuail agus phlàta-staoine chun bhaile. A rèir Oifis na Stadastaig Nàiseanta, 's ann am broinn sgìre bhailteil Ghorseinon a tha na bailtean beaga eile d' ainmean Pentre'r Ardd (Beurla: Garden Village), Casllwchwr (Beurla: Loughor), agus Penllergaer (gun ainm Beurla). Air sgàth an t-seòrsachaidh seo, bha e air ainmeachas gun robh 20,581 daoine a' fuireach ann an sgìre bhailteil Ghorseinon ann an 2011, agus bha Cuimris aig 29.14% dhiubh, ann an Cunntas-Sluaigh Nàiseanta Shasainn agus na Cuimrigh.
Tìr-eòlas
Tha abhainn Lliw (a tha a' ciallachadh 'dath' anns a' Chuimris) a' ruith tro Ghorseinon. Tha am baile faisg air Linne Llwchwr, far a bheil Lliw a' ruigsinn. 'S e an crìoch eadar Siorrachd Chaerfyrddin (Cuimris: Sir Gaerfyrddin no Sir Gâr; Beurla: Carmarthenshire) agus Siorrachd Abertawe a th' ann an Linne Llwchwr (Cuimris: Aber Llwchwr; Beurla: Loughor Estuary). Mar sin dheth, tha Gorseinon air crìoch an iar na siorrachd eachdraidheil d' ainm Morgannwg (Beurla: Glamorgan).
Còmhdhail
A thaobh chòmhdhail, tha Gorseinon mu leathach eadar Abertawe agus Llanelli, mar sin tha torr slighean bhusaichean a tha a' ruith dhan dhà bhaile sin. Tha stèisean bhusaichean beag ann am meadhan a' bhaile. Tha Gorseinon air an rathad-mòr A484 cuideachd, a tha a' coinneachadh Abertawe agus Llanelli. Tha Gorseinon faisg air an t-slighe a-mach àireamh 47 dhen mhotar-rathad M4, a tha a' tòiseachadh ann an Lunnainn, agus a tha a' ruith tro bhailtean-mhòra leithid Bristol agus Caerdydd (Beurla: Cardiff). Ged a tha loidhne-rèile a' dol seach Gorseinon, chan eil stèisean thrèanaichean ann. 'S ann ann an Tre-gŵyr (Beurla: Gowerton) a tha an stèisean ionadail as fhaisge, ach 's ann ann am meadhan Abertawe fhèin a tha an stèisean mòr as fhaisge bhon a' bheil trèanaichean gu Caerdydd agus Lunnainn a' fàgail.