cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Grangetown
Tha am baile Grangetown ann an Caerdydd, a' Chuimrigh. Tha e 1.2 mi (1.9 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 131.4 mi (211.4 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 18362 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 1867 (10.2%); rugadh 63% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Caerdydd Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Rubha Aconi
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Eilean Cheap Bhreatainn
Uisge Dubh Èireann
Fo-aibhnichean
Roinn-seòrsa:Aibhnichean na h-Alba
Grangetown
Iomraidhean
Grangetown
James K. Polk
B' e an t-aonamh ceann-suidhe deug nan Stàitean Aonaichte (eadar 4 am Màrt 1845 – 3 am Màrt 1849) a bha ann an James Knox Polk (2 an t-Samhain 1795 – 15 an t-Ògmhios 1849).
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:Cinn-shuidhe nan Stàitean Aonaichte Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Lugo
'S e baile mòr air an àirde an iar-thuath na Spàinne a th’ ann Lugo. ‘S ann às an Laideann Lucus Augusti a th' ann an t-ainm, is bha am baile a stèidheachadh mu 25 Ro Chrìosd. 'S docha gun do stèidhich na Ròmanaich an t-ainm aca air an t-seann ainm Lugh, Dia Ceilteach. Tha Lugo suidhichte ann an Roinn Lugo, shuas air còmhnard àrd, aig 370m os cionn ìre na mara, ri taobh na h-aibhne Miño. Tha Lugo 492km air falbh bho Mhadrid, prìomh-bhaile na Spàinne, agus 81km bho Santiago de Compostela, prìomh-bhaile na Gàilise. Tha 97,635 daoine a’ fuireach ann an Lugo, an 4mh baile as motha anns a' Ghàilis agus an 66mh baile na Spàinne. A bharrachd air sin, ‘s e prìomh-bhaile na Roinne Lugo a th' ann Lugo cuideachd.
Freumhan an ainm
Tha e coltach gur ann à Lucus Augusti ann an Laideann a tha an t-ainm - tha lucas a' ciallachadh coille naomh. A dh'aindeoin sin, tha cuid ag ràdh gur ann à ainm an Dheth Ceilteach Lugh a tha e.
Eachdraidh
Chuireadh ainm a’ bhaile air an roinn nuair a chaidh a stèidheachadh ann an 1833. Thuit am baile dha na reubaltaich Faisisteach beagan an dèidh an ar-a-maich an aghaidh an Riaghaltais aig toiseach toisichidh Cogadh Sìobhalta na Spàinne ann an 1936.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean na Spàinne Roinn-seòrsa:An Spàinn Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Eilidh Eadie
B' e neach-poileataigs Albannach a bha ann an Eilidh Eadie (Beurla: Helen Eadie).
Rugadh i san 7 am Màrt 1947 ann an Stenhousemuir is bha i na h-oileanach aig Sgoil na h-Eaconomachd Lunnainn far an do dh'ionnsaich i eòlas nan aonaidhean-ciùird. Bha i na ball Comhairle Roinn Fìobha mus deach i thaghadh mar BhPA airson Dùn Phàrlain an Ear eadar 1999 is 2011 agus Cowdenbeath mus do chaochail i. Bha i na ball den Phàrtaidh Làbarach agus den Phàrtaidh Co-obrachail.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Làbarach na h-Alba Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Aiseal
thumb|right|200px|Aiseal le cuibhle Is e aiseal an crann tro mheadhan chuibhle, agus air am bi a' chuibhle a’ tionndadh. Bidh cuibhle aig gach ceann, ach cha bidh a bharrachd air dà air gach aiseal. Tha daoine air aiseal a chleachdadh bhon latha a chruthachadh cuibhle fhèin. Bha aisealan air carbadan nan Ròmanach, seann-Cheilteach is Sìneach, no fiu 's na Seann-Èiphiteach.
Roinn-seòrsa:Giùlan
1992
thumbnail|Sgaradh Iùgoslaibhia 'S e bliadhna-leum a bha ann an 1992 (MCMXCII).
Bàsan
Roinn-seòrsa:1990an
375
Bàsan
Roinn-seòrsa:370an
An Mullach Rua
‘S e baile beag ann am an Muirthead, Chontae Mhaigh Eo sa Chúige Chonnacht ann an Èirinn a th’ann an Mullach Rua.
Roinn-seòrsa:Contae Mhaigh Eo Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Èireann Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann
Baile Geithligh
'S e baile ann an Contae Aontroma a tha ann am Baile Geithligh.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae Aontroma
An Sgùman
'S e beinn ann an Alba a th' anns an Sgùman. Tha e suidhichte ann am Frìth Fanaich air a' Ghàidhealtachd aig ceann an iar Loch Fanaich. Tha Beinn nan Ramh deas air agus Ceann Garbh Meallan Chuaich iar air.
Tha an Sgùman 739m (2425 troigh) de dh'àirde. 'S e Greumach a th' ann. 'S e a' Chailleach a mhàthair-mhullaich aige a tha suidhichte tuath air.
Thèid beanntan na h-Alba a chur ri chèile ann an liostaichean sònraichte a rèir àirde agus àirde rinneach mullach na beinne. Canar Beinn Rothaich, Murdo, Marilyn, Donald, Graham neo Corbett riutha. Tha buidhnean eadar-dhealaichte gam measach agus an uair sin thèid na tomhasan a chruinneachadh ann an liostaichean a tha rim faighinn air an làrach-lìn "Database of British and Irish hills". Bho àm gu àm nì iad ath-sgrùdadh mu àird na beinne, agus rinneadh an t-ath-sgrùdadh mu dheireadh air An Sguman san 10 an Dùbhlachd 2012.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Frìth Fanaich
Rufino Cuervo y Barreto
B’ e Rufino Cuervo y Barreto neach-poileataigs, neach-lagha agus neach-aithris à Coloimbia, a rugadh ann an Tibiritá, Cundinamarca 28 an t-Iuchar 1801, agus a chaochail ann am Bogotá, 21 an t-Samhain 1853. Dh’ionnsaich e lagh aig a’ Cholaiste Rosario, ann am Bogotá. A bharrachd air sin, fhuair e deagh fhoghlaim aig Oilthigh Cauca cuideachd. An dèidh sin thòisich e anns a’ bheatha poblach, anns a’ chiad dol a-mach mar sheirbheiseach-stàite aig Rùnaireachd a’ Mhaoineachaidh agus an uair sin mar bhall pàrlamaid agus Probhaist Bhogotá. ‘S e Rùnaire a’ Mhaoineachaidh agus tosgair ann an Eacuador a bh' ann rè a’ chinneas aig Pedro Alcántara Herrán. Bha e na thagraiche airson a’ chinneas ann an 1845, agus fhuair e an treas àite; ged nach do thaghaich am mòr-dhàil e o chionn 's nach robh mòr-chuid aig duine sam bith, chaidh e a roghainn mar leas ceann-suidhe, agus an Seanailear Tomás Cipriano de Mosquera mar cheann-suidhe.
B’ fheudar dhàsan ceannas na Poblachd a fhaighinn eadar 14mh an Lùnasdal agus 14mh an Dùbhlachd 1847, leis gu robh an Seanailear Mosquera às an làthair. Ann an 1849 sheas e airson a’ chinneas a-rithist, fhuair e an treas àite a-rithist, ach b’ fheudar dhan Mhòr-dhàil an gnothach a dhèanamh a-rithist, is iad a’ taghadh eadar na triùir tagraichean a fhuair an taic na bu treasa. Chaidh tagrasan an t-Seanaileir José Hilario López (Pàrtaidh Libearalach Choloimbia), an t-seann mhinisteir Joaquín Gori agus Cuervo (an dithis sin bhon a’ Phàrtaidh Tòraidh Choloimbia) a sgrùdadh leis a’ Mhòr-dhàil agus mu dheireadh thall, an dèidh fhìor dhroch chòmhstri eadar na daoine aig López agus an fheadhainn aig Cuervo (Ghèill na daoine aig Gori), chaidh López a thaghadh.
Bha e an sàs anns na pàipearan-naidheachd bho na 1820an gus an do bhàsaich e. Phòs e Dolores Urisarri, agus thug dithis dhen chuid chloinne aca pàirt anns an eachdraidh poileataigeach (Antonio Basilio Cuervo) agus cultarail (Rufino José Cuervo) na dùthcha.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine à Coloimbia Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:Poileataigs
Yr Ystrad
Tha am baile Yr Ystrad ann an Rhondda Cynon Taf, a' Chuimrigh. Tha e 17 mìle (27 km) bho Caerdydd, agus 143 mìle (231 km) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 5652 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 692 (12.2%); rugadh 96% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Rhondda Cynon Taf Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Ratharsair
'S e eilean fada caol air taobh an ear an Eilein Sgitheanaich a th' ann an Ratharsair. Chanaidh cuid Ratharsaigh, ach chan eil ann an sin ach cruth Gàidhealach air an t-ainm Beurla: Raasay.
Cruinn-eòlas
Tha an ceann a tuath creagach, agus tha coilltean sa cheann a deas. 'S e Dùn Cana a' bheinn as àirde air an eilean.
Eileanan beaga
Tha trì eileanan beaga faisg air ceann a tuath Ratharsair: Rònaigh, am fear as motha, Fladaigh agus Eilean Taighe.
Lochan
Faic cuideachd: Liosta nan lochan ann an Ratharsair
Mèinn cloiche-iarainn
Lorgar clach-iarainn air Ratharsair aig deireadh an 19mh linn, agus trath anns an 20mh linn fhuair maighstirean-iarainn Uilleam Baird & Co. seilbh air an eilean. Fhosgail Baird meinn-iarainn air an Eilean mu àm a' Chogaidh Mhòr ach cha do chum e a' dol às dèidh 1920.
Na h-Eaglaisean
Nuair a chaidh An Eaglais Shaor Chlèireach stèidheachadh ann an 1893, bha Dòmhnall MacPhàrlain a bha na mhinistear ann an Ratharsair aig an àm seo, an sàs ann an tachartas seo gu mòr.
Caisteal Bhròchaill
Tha Caisteal Bhròchaill na thobhta san latha an-diugh.
Dùn Bhorghadail
'S e làrach dùin à Linn an Iarainn a th' ann an Dùn Bhorghadail.
Rathad Chaluim
thumb|Rathad Chaluim Thàinig leabhar a-mach ann an 2006, Calum's Road le Roger MacÙisdein, mu dhèidhinn an rathaid air Ratharsair a rinn Calum MacLeòid leis fhèin gun chroit aige. Thug e deich bliadhna mas do chuir e crìoch air. Tha fonn ann cuideachd leis an aon ainm a sgrìobh Donald Shaw bho Capercaillie.
Taigh Mòr
Nuair a bha Samuel Johnson agus James Boswell a' tadhail air Ratharsair, bha iad a' fuireach ann an Taigh Mòr Ratharsair. Tha Raasay Hotel a' cleachdadh an togalach a-nis.
Daoine ainmeil à Ratharsair
thumb| Bàgh Hallaig, càrn-cuimhne Shomhairle MhicGill-Eain agus Dùn Cana san t-sealladh.
Somhairle MacGill-Eain
Rugadh is thogadh am bàrd Somhairle MacGill-Eain (1911-1996) air an eilean, ann an Òsgaig, far an robh a phàrant athar na thàillear. Tha a dhàn ainmeil "Hallaig" a' cuimhneachadh baile air taobh ear an eilein agus an t-sluagh a chaidh fhuadachadh. Tha 'Sgreapadal' a' làimhseachadh baile fuadaichte eile air an eilein, faisg air Hallaig.
Calum MacGilleathain
Rinn Calum Iain "Beag" MacGilleathain (1915-1960), bràthair Shomhairle, obair mhòr mar neach-cruinneachaidh beul-aithris, ann an Alba is ann an Èirinn cuideachd.
Calum MacLeòid
B' e neach-eachdraidh ionadail a bh' ann an Calum MacLeòid, sgrìobh e an leabhar Fàsachadh An-Iochdmhor Ratharsair (le eadar-theangachadh gu Beurla). Tha e gu h-àraidh ainmeil air sgàth 's gun do rinn e 'rathad Chaluim'.
Ceanglaichean a-mach
* Roinn-seòrsa:Eileanan a-staigh
Ochail agus Siorrachd Pheairt a Deas (sgìre Phàrlamaid Westminster)
'S e sgìre Phàrlamaid Westminster a tha ann am Ochail agus Siorrachd Pheairt a Deas (Beurla: Ochil and South Perthshire).
Chaidh a cruthachadh ann an 2005 o Chomhairle Chlach Mhanainn agus phàirt a tuath de Chomhairle Pheairt agus Cheann Rois.
Tha Craoibh, Uachdar Àrdair, Drochaid Èireann, Ceann Rois, Loch Lìobhann, Tulach Cultraidh agus Allamhagh anns an sgìre seo. Tha i ann an crìch ri Fìobh an Ear-Thuath, Gleann Rathais, Dùn Phàrlain agus Fìobh an Iar, Cair Chaladain agus Cowdenbeath, Sruighlea agus Peairt agus Siorrachd Pheairt a Tuaith.
1311
MCCCXI
Bàsan
Roinn-seòrsa:1310an
710
Bàsan
Roinn-seòrsa:710an
Vestfirðir
'S e roinn ann an Innis Tìle a th' ann am Vestfirðir (Gàidhlig: Lochan Mara an Iar). Tha e suidhichte gu math tuath air Reykjavík, eadar Norðurland vestra agus Vesturland. 'S e Ísafjörður a th' anns a' bhaile as motha na roinne, far a bheil a cuid rianachd phoblaich suidhichte. Tha an sgìre a' buntainn dhan sgìre-phàrlamaid Norðvesturkjördæmi.
Eachdraidh
Eadar 965 agus 1874 bhuinneadh Vestfirðir gu landsfjórðungur (Gàidhlig: Cairteal) air an robh Vestfirðingafjórðungur/Breiðfirðingafjórðungur còmhla ri Vesturland. 'S ann aig ìre nam bailtean s' a thathar a' toirt seachad na rianachd phoblaich an latha an-diugh, ged a thathar a' cleachdadh nan roinnean airson anailise stadastaigeil. B' e roinn-phàrlamaid a th' ann am Vestfirðir gu ruige 2003 cuideachd, nuair a chaidh na sia roinnean-phàrlamaid a th' ann a-nis a stèidheachadh.
Àireamh-sluaigh
Seo mar a tha àireamh-sluaigh na roinne air atharrachadh fad nam bliadhnaichean agus an taca ris an còrr dhen dùthaich. 'S e gu bheil dì-dhaoineachadh na trioblaid mhòr san roinn. Tha an uiread dhaoine a tha san roinn air a bhith a' tuiteam gu cunbhlach bho na 1920an.
Siorrachdan ann am Vestfirðir
Tha còig seann shiorrachdan ann am Vestfirðir: Austur-Barðastrandarsýsla, Norður-Ísafjarðarsýsla, Strandasýsla, Vestur-Barðastrandarsýsla agus Vestur-Ísafjarðarsýsla.
Ceanglaichean A-muigh
Roinn-seòrsa:Innis Tìle
Abhainn Bhalgaidh
'S e abhainn ann Alba a tha ann an Abhainn Bhalgaidh (Beurla: River Bogie). Tha e a' ruith tro Shrath Bhalgaidh ri Abhainn Dubh Èireann.
Rinneanach
‘S e baile beag ann am an Muirthead, Chontae Mhaigh Eo sa Chúige Chonnacht ann an Èirinn a th’ann an Rinneanach.
Roinn-seòrsa:Contae Mhaigh Eo Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Èireann Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann
Loch an Leth-uillt
thumb|Sealladh air Loch an Leth-uillt
'S e loch ann an Alba a tha ann an Loch an Leth-uillt. Tha e suidhichte ann am Minginis anns an Eilean Sgitheanach. Tha Beinn an Eòin (320 m) san ear-dheas dheth.
Tha an loch seo cho mòr ri 1.9 ha (4.7 acair). 'S e 0.5 km (0.3 mìle) an cuairt-thomhas aige agus tha e mu 199 m a dh'fhad san àite as dìriche. Chan eil eilean anns an loch seo. Tha bàrr uisge an locha mu 185 m (607 troigh) os cionn na mara agus tha e mu 0.6 km (0.4 mìle) air falbh bhon mhuir. Tha an t-uisge a' sruthadh a-mach às an loch seo gu deas do Allt Mòr agus bhon uair sin chun an iar-dheas dhan mhuir.
Chan eil duine sam bith a' fuireach faisg air Loch an Leth-uillt agus mar sin chan eil rathaidean ann a leanas chun an locha seo.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba
Baile Linne
'S e baile ann an Contae Aontroma a tha ann am Baile Linne.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae Aontroma
376
Bàsan
Roinn-seòrsa:370an
Lobith
‘S e baile beag san sgìreachd (Duitsis: gemeente) Rijnwaarden, air iomall Nijmegen, air an àirde an ear nan Tìrean Ìsle a th' ann an Lobith. Tha e suidhichte faisg air an Abhainn Rijn agus na crìochan leis A’ Ghearmailt, ri taobh Loch De Bijland, dìreach aig ìre na mara, anns an roinn (Duitsis: Provincie) Gelderland, 101km air falbh bho Amsterdam (prìomh-bhaile na dùthcha), 177km bho Mhiddelburg, 117km bho Mhaastricht, 127km bho Den Haag agus 73km bho Utrecht. Tha 3,250 duine a' fuireach ann. Chaidh feachdan bho thall thairis thar na h-Aibhne Rijn air 12 an t-Iuchar 1672 faisg air Lobith agus thug iad buaidh air Arm Poblachd nan Seachd Roinnean Aonaichte, ri linn Cogadh na h-Òlaind agus Bliadhna na Dosgainne.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Na Tìrean Ìsle Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean nan Tìrean Ìsle
An Drochaid Eadarainn
640 x 226px|thumbnail|right|An Drochaid Eadarainn www.androchaid.ca
`S e `s prìomh amas làrach-lìn na Drochaide Eadarainn cultar agus beul-aithris Ghàidheil na h-Alba Nuaidh a chuir mu choinneamh luchd-ionnsachaidh, `s eile, mar a bh’ann `s na ceàrnan seo bho shean.
Cha bhitheadh comas air An Drochaid Eadarainn ann as aonais a' chaoimhneis `s taice a fhuaireadh aig uimhir do dhaoine a tha air a bhi làmh an sàs innte gu dìleas bho thoiseach gu ceann. Tha sinn gu mór `nan comain uileadh.
Lorgar prìomh-thùs Na Drochaide Eadarainn `s an tachartas Stòras a’ Bhaile. Tha Stòras `na sgoil shamraidh bheul-aithris air a cumail aig a’ Chlachan Gàidhealach as leth coimhersnachd na Gàidhlig. Stéidhichte air prionnsabalan com-pàirteachaidh Stòras a’ Bhaile, tha gnìomharran bogaidh Na Drochaide Eadarainn `gan suidheachadh air an aon bhonn. Tha e `na amas aig An Drochaid Eadarainn teigneolas an là an-diugh a chur gu feum mar thobar roimh-innleachdail a chumas seasmhach dualchas beò coimhearsnachdan na Gàidhlig anns an Albainn Nuaidh.
Ged `s ann a thogas neach Gàidhlig dhùthchasach gu leòr am measg duilleagan làrach Na Drochaide, `s e `s prìomh-chùis dhan làraich cultar agus beul-aithris Gàidheil na h-Albann Nuaidh a chuir mu choinneamh luchd-ionnsachaidh, `s eile, mar a bh’ann bho shean.
Nise, trobhad astaigh. Bidh do chuideachd `ga measadh luachmhor. www.androchaid.ca
Roinn-seòrsa:Alba Nuadh
Aisean
thumb|Aisein an duine (Bho: [[Gray's Anatomy|Gray's Anatomy of the Human Body, 20th ed. 1918.) ]]
B’e aisean neo oisean fear de na cnàmhan cam os cionn a’ mheadhan.
A-rèir ùirsgeul ann an Leabhar Genesis (2), thug Dia an aisean aig Adhamh, agus chleachd e airson Eubha a chruthachadh.
Roinn-seòrsa:Corp
Riaghaltas na h-Alba
thumb|Taigh Naomh Anndra ann an [[Dùn Èideann, prìomh-oifis Riaghaltas na h-Alba.]]
Taidh-Bhàn (eilean)
thumb|Suidheachadh Taidh-Bhàn. thumb|Cruth-tìre an Eilein.
Riaghaltas na h-Alba
Tha Riaghaltas na h-Alba uallach airson cuisean ann an h-Alba ach cumhachdan glèidhte fo chùram Westminster.
Taidh-Bhàn (eilean)
Is dòcha gu bheil thu a' lorg na dùthcha Taidh-Bhàn/Taiwan, faic: Poblachd na Sìne
Riaghaltas na h-Alba
Chruthachadh e ann an 1999 agus tha e fo chùram Pàrlamaid na h-Alba. Tha am Prìomh Mhinistear na h-Alba a' stiùireadh an riaghaltais.
Chan eil roinnean aig Riaghaltas na h-Alba ach sia àrd-bhuidheannan-stiùiridh:
Taidh-Bhàn (eilean)
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Àisia Roinn-seòrsa:Sìona Roinn-seòrsa:Eileanan
Riaghaltas na h-Alba
== An Caibineat ==
Bàgh a' Chaisteil, Alba Nuadh
Tha Bàgh a' Chaisteil (Beurla: Castle Bay) ann an Siorrachd Cheap Bhreatainn, Alba Nuadh.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Eilean Cheap Bhreatainn
1949
MCMXLIX
Bàsan
Roinn-seòrsa:1940an
Zachary Taylor
B' e an dàrna ceann-suidhe deug nan Stàitean Aonaichte (5 am Màrt 1849 – 9 an t-Iuchar 1850) a bha ann an Zachary Taylor (24 an t-Samhain 1784 – 9 an t-Iuchar 1850)
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:Cinn-shuidhe nan Stàitean Aonaichte Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
1312
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1312 (MCCCXII).
Bàsan
Roinn-seòrsa:1310an
Ball-gineamhainn
Tha ball-gineamhainn na roinn na bodhaig a chleachdar airson gineamhainn, feis ⁊c.
Roinn-seòrsa:corp
Baile Monaidh
'S e baile ann an Contae Aontroma a tha ann am Baile Monaidh.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae Aontroma
1993
MCMXCIII
377
Bàsan
Roinn-seòrsa:370an
1993
Bàsan
Roinn-seòrsa:1990an
Ball-maise
Tha ball-maise mar nì a nì rud nas brèagha. Cuirear ball-maise air rudeigin no cudeigin gus am bi iad a’ coimhead brèagha Roinn-seòrsa:cultar
Comhairle Baile Ghlaschu
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Comhairlean na h-Alba Roinn-seòrsa:Glaschu
Inírida
' S e prìomh-bhaile na roinne Guainía, ann an Coloimbia,  a th'ann Inírida neo Puerto Inirída anns na làithean a dh'fhalbh. Tha e suidhichte air an àirde an ear na dùthcha ri taobh inbhir na h-aibhnichean Inírida agua Guaviare, 600km air falbh bho Villavicencio. Tha àirde meadhanach dhe 100m os cionn ìre na mara aige. ‘S e baile le gnàth-shìde theth a th’ann le teodhachd meadhanach dhe 25˚, rè na bliadhna. Chaidh am baile a stèidheachadh gu h-oifigeil ann an 1974.
Freumhan an Ainm
'S e ainm Tùsanach a th'ann Inirída. Tha am facal a' ciallachadh Guacamaya (seòrsa dhe flùr) a chithear ri taobh na h-aibhnichean anns an sgìre. Chuir Alexander Von Humboldt an t-ainm sin dhan inbhir a cheanglas na h-aibhnichean Orinoco, Atabapo agus Guaviare far a bheil am baile an latha an-diugh.
Sluagh a' bhaile
Ged a tha 17,866 nan tàmh anns a' bhaile, chan eil ach  7,046 dhuibh a' fuireach anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile. Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin. Air adhbharan trioblaidean poilitigeach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail.
Taobh chinnidh, ' s e Tùsanaich a th'ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann an Inírida: ‘S e Tùsanaich a th’ann an 60.3%, 38.5% dhe daoine geala/mestizos agus tha 1.2% dhe daoine le freumhan ann an Afraga. ' S urrainn dhan 80.6% dhe na daoine ann an Inírida leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, tha fòn aig an taigh aig 18.5% dhe na dachannan.
Fèisean
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Inírida. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid chaitligeach a th’ann fhathast,  fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s a tha beairteas cultarail na dùthcha.
Ceanglaichean A-mach
An t-sìde ann an Inírida
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Coloimbia
712
Bàsan
Roinn-seòrsa:710an
Gnàthachas litreachaidh na Gàidhlig
'S e Gnàthachas Litreachaidh na Gàidhlig no ann am Beurla Gaelic Orthographic Convention (abbr GOC) oidhrip ri cuir còrdaidhean ann an Gàidhlig sgrìobhte. Bha a' chiad phàipear air foillseachadh ann an 1981 agus tha e ann an triùir clò-bhualadh. Tha na ghnàthachas a' cleachdadh air feadh na siostam foghlaim ann an Alba, bhon bun-sgoil gu oilthigh agus tha e air cleachdadh aig am pàrlamaid, an riaghltas agus a' BhBC.
Cùl
Ann an 1976 bha luchd-sgrùdaidh Scottish Certificate of Examination Board (SCEEB) mothachail air mì-chòrdaidhean ann an Gàidhlig sgrìobhte agus bhathar a’ faireachdainn gum bu chòir stiùireadh a dheasachadh airson a bhith cinnteach gun gabhadh tidsearan agus sgoilearan ri gnàthachas litreachaidh iomchaidh. Cuideachd, bha e cudromach gun cleachdadh luchd-sgrùdaidh, luchd-deasachaidh agus luchd-comharrachaidh na molaidhean ann a bhith a’ dèiligeadh ri pàipearan agus ri sgriobtan dheuchainnean.
GOC 1981
Ann an 1981 dh'fhoillsich iad an Gaelic Orthographic Conventions (GOC). Tha am pàipear seo air a bhith na bhunait luachmhor ann an iomadh raon de leasachadh na Gàidhlig bhon uair sin, agus cleachdadh na Gàidhlig a’ leudachadh gu caochladh raointean de bheatha phoblach na h-Alba.
Is iad na daoine a sgrìobh an aithisg
Iomlach
Canar iomlach (no iomlag) ri bun na feamnach himanthalia elongata, às a bheil meuran fada tana coltach ri "iallan" a' fàs. Tha e air cumadh cupa coltach ri imleag na bodhaig. Chan eil anns a' bhun seo ach an aon fheamainn.
Gnàthachas litreachaidh na Gàidhlig
GOC 2005
A-nise tha Ùghdarras Teisteanasan na h-Alba (SQA), a ghabh àite SCEEB, air co-dhùnadh gum bu chòir leasachadh agus nuadh-dheasachadh a dhèanamh air a’ phàipear, air sgàth mar a tha foghlam tro mheadhan na Gàidhlig a’ leudachadh agus air sgàth meudachaidh air cànan ann an rianachd phoblach le stiùireadh bho SQA, ach a’ cumail ri na prionnsapail agus ri na molaidhean a bha ann bho thùs.
Faic cuideachd
Faclair na Parlamaid http://www.ordnancesurvey.co.uk/oswebsite/freefun/didyouknow/placenames/gaelicprinciples.html https://web.archive.org/web/20110807035647/http://www.arts.ed.ac.uk/celtic/poileasaidh/FACLAIRREP.htm
Ceanglaichean A-Mach
http://www.sqa.org.uk/sqa/38390.html
Roinn-seòrsa:Gràmar Gàidhlig
Baile na Mainistreach
'S e baile ann an Contae Aontroma a tha ann am Baile na Mainistreach neo Baile Úr na Mainistreach (Beurla: Newtownabbey).
Sgìre
‘S e seòrsa dhe roinn neo ceàrn a th’ann sgìre is parraist o chionn fhada.
Baile na Mainistreach
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae Aontroma
Sgìre
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Gàidhlig Roinn-seòrsa:Tìr-eòlas
1313
MCCCXIII
Bàsan
Roinn-seòrsa:1310an
Gailfling
Tha na Gelfling 'nan luchd a' coltachadh sìthichean a lìon an saoghal ùirsgeulach de Tra le am sluagh, 'san film 1982 Jim Henson, An Criostal Dorcha.
'S e na luchd-tàrsainn a-mhàin a th' ann an Jen agus Kira de marbhadh am muinntir sìorraichte leis na Skeksis, bèistean olca, garga mar fangan, air an sìol. 'S urrainn do Gailflingean nam beathaichean 's nan lusan a bhruidhinn 's air suath ann an corporra 's urrainn dhaibh smuaintean, cuimhne, 'gus mothachaidhean a chodachadh ann am cùrs' air chantainn ri suain-measgachadh (dreamfasting). Ron Mhìle-Bliadhna Dorcha (an linn bhon uair a sgàin an Criostal ri nuair bha e air thoirt air ais) b' urrainn do Gailflingean boireannach do astaran mòra 'sgiathadh le cleachdadh sgiathan tarrang air ais mar sgiathan dealain-dhè. Ach fad na Mìle-Bliadhna Dorcha, bh' am comas a sgiathach cuibhrichte ri gluasad gu ciùin 's/no bacadh tuiteam (rudeigin a lorg Sein gu h-obann, nuair b' fheudar dha 's do Gire a leum de creag a theicheadh bho sgaoth nam Garthim). Bha Sein agus Gire innealach le crìochnachadh an fàisneachd a thug an Criostal air ais ri a chor nàdarra.
Ealain agus Ceòl
Tha an ealain agus am ceòl dà nan toilean mòra na Gelfling. Tha araon dhiubh ri ìre mòr air a fhàs, agus tha air a lorgadh uidheam na ciùil a' dol air ais gu bhith ris an fìor-thòiseachadh na h-eachdraidhe na Gelfling. Bha dèanta leis a' Ghelfling a' chuid as motha na cloiche snaidhte sa' Chaisteal Mhòr nan Skeksis fad an rìochachaidh nan Skeksis gus nochd an Sgiùrsadh de 529 na ciallan fìora nan biastan na nathrach.
Ged bha glè leasaichte ealain agus ceòl chan eil ann faireachdainnean na còmhstri air a bhith am measg na Gelfling mar th' ann le daoine daonna, glè mhòran an aghaidh; bha e còrdadh ris na luchd-ealain 's na ceòladairean na Gelfling a' teagasg am ceàirdean agus bha e còrdadh barrachd riutha nuair thigeadh aon an sgoilearan am follais a bhith glè chomasach aig a' cheàird.
Bha a' chuid as motha am ceòl cuibhrichte ri beul-aithris; mar sin, 'sna sgiùrsaidhean mòra air ghiùlain an aghaidh na Gelfling leis na Skeksis, bha caillte gu bràth mòran na ciùil seo. Bha clàraichte a-mhàin beagan òrain ann an dealbh sgrìobhte; mhair roinn nan mìrean seo an losgadh agus milleadh Àrd-Sgoil na Ciùil.
Rèiteachadh
Th' ann mòran ìrean an rèiteachaidh, a' caochladh 'san dèine agus faide nam buaidhean. Tha tron seòladh an suain-measgachaidh aon ìre. 'S urrainn do seo dèanta eadar dà luchd na Gelfling no eadar Gelfling is Luchd-Spàlaig a bhith. Aomaidh an ìre seo ag àrdachadh gu sealach an fiorachadh anamanta nan cunnraichean, socrachadh ceangail inntinneil eatorra gum beagaicheadh beag air beag thar an ama mur eil air fhaighinn ìre nas doimhne an rèiteachaidh.
Thig a' bhuil an ìre as làidire an rèiteachaidh de fear/bean gum mair o cheann gu ceann ann am beò iomlan (Ged tha seo mar a tachairidh mun cuairt 90% an ama, tachairidh rèiteachaidhean bean/bean agus rèiteachaidhean fear/fear agus tha iad co-ionann 'san dèine agus buaidhean ris na rèiteachaidhean comhair-mhiannach.) Tachairidh an suidheachadh seo, air amannan ainneamh, air a' chiad tachartas an suain-measgachaidh, mar thachair e le Jen agus Kira. 'S urrainn do na ceanglaichean anamanta air chruthachadh bhith dian agus buan agus bidh iad làthaireil air mòran ìrean an gnìomhachais. Tha seasmhach ìre làidir an leughaidh-inntinnte mar as trice agus, fad nan suidhean feòlmhor as dèine, tachairidh aontachadh dlùth air fìrinn nan inntinnean an càraide.
Roinn-seòrsa:Gnè ùirsgeulach Roinn-seòrsa:An Criostal Dorcha
Characters and races of the Dark Crystal
7 an t-Ògmhios
'S e 7 an t-Ògmhios an 158mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (159mh ann am bliadhna-leum). Tha 207 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
thumb|[[Daibhidh II, Rìgh Alba|Daibhidh II, Rìgh na h-Alba agus Eideard III, Rìgh Shassain]]
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Lon-monaidh
'S e eun a th' ann an lon-monaidh (Laideann: Turdus torquatus, Beurla: Ring ouzel a bhuineas do theaghlach na Turdidae.
Tha iad cumanta ann an Alba is Breatainn Mhòr.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eòin
Fearghas Ewing
'S e neach-poileataigs Albannach a tha ann am Fearghus Ewing, BPA (Beurla: Fergus Ewing).
Tha e na BhPA airson Inbhir Nis agus Inbhir Narann; bha e cuideachd ball an Riaghaltais mar Mhinistear airson Cumhachd, Iomairt agus Turasachd agus chaidh e na Rùnaire Stàite airson an Eaconomaidh Dhùthchail agus Comais-cheangail an dèidh don taghadh Albannach 2016. Tha e na bhall de Phàrtaidh Nàiseanta na h-Alba.
Bha e pòsta aig Mairead Ewing, BPA, a chaochail le aillse ann an 2006 agus 's e cuideachd mac Winnie Ewing a th' ann. Tha a phiuthar, Annabelle Ewing, na BPA airson Cowdenbeath agus tha i cuideachd na ministear.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba
An Màs
‘S e baile beag ann am an Muirthead, Chontae Mhaigh Eo sa Chúige Chonnacht ann an Èirinn a th’ann an Màs.
Roinn-seòrsa:Contae Mhaigh Eo Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Èireann Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann Roinn-seòrsa:Èirinn
Finnean
'S e baile ann an ear-thuath na h-Alba ann an Siorrachd Obar Dheathain sa tha ann an Finnean (Beurla: Finzean). Tha e faisg air Braois.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Siorrachd Obar Dheathain
Anna Chaimbeul
B' e bàrd Gàidhlig a bh' ann an Anna Chaimbeul.
Rugadh i ann an Sgalpaigh na Hearadh is sgrìobh i òran ainmeil, "Ailein Duinn".
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bàird Ghàidhlig Chaimbeul, Anna Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gàidhlig
Comhairle Siorrachd Lannraig a Tuath
thumb|right|250px|Comhairle Siorrachd Lannraig a Tuath 'S e comhairle ionadail a tha ann an Comhairle Siorrachd Lannraig a Tuath a tha a' dèiligeadh ri Siorrachd Lannraig a Tuath.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Comhairlean na h-Alba
Marcas Mac an Tuairneir
Bidh Mac an Tuairneir a' sgrìobhadh is a' foillseachadh ann an Gàidhlig is Beurla.
A bheatha
Ghabh e foghlam bho Oilthigh Obar Dheathain, a' crìochnachadh maighstireachd ann an Gàidhlig is Spàinntis ann an 2008. Cheumnaich e le iar-cheum Eòlas na h-Èireann is na h-Alba bhon aon oilthigh ann an 2010 agus sgrìobh e tràchdas mun tèama co-sheòrsachd anns a' bhàrdachd aig Crìsdean Mac Ille-Bhàin is Cathal Ó Searcaigh. Rinn e maighstireachd ann an Sgrìobhadh Ficsean Telebhisein aig Oilthigh Cailleannach Ghlaschu eadar 2011 is 2012, far an do choisinn e sgoilearachd bho MG Alba. Bidh e a' fuireach ann an Dùn Èideann far a bheil e na thagraiche ollamhachd ann an Roinn na Ceiltis is Eòlas na h-Alba aig Oilthigh Dhùn Èideann. Foillsichidh a cuid rannsachadh fo ainm Bheurla (Mark Spencer-Turner) le prìomh-ùidh rannsachaidh aige ann an litreachas ùr-nòsach na Gàidhlig is chànanan eile.
Bàrdachd
Tha bàrdachd Mhic an Tuairneir air a nochdadh ann an Cabhsair, Irish Pages is ann am Poetry Scotland, am measg grunn eile. Chaidh a' chiad chruinneachadh aige, 'Deò', fhoillseachadh ann an 2013. Chaidh an dàrna cruinneachadh aige, 'Lus na Tùise' fhoillseachadh ann an 2016. Cho-sgrìobh e am pamflaid trì-chànanach sa Ghàidhlig, Bheurla is Bheurla Ghallta 'heelster-gowdie / beul-fo-bhonn' leis a' bhàrd Stuart A. Paterson.
Ann an 2014 choisinn e duais na bàrdachd aig Salon Litreachas na Gàidhealtachd agus duais Baker na Gàidhlig aig Seòmar Leughadh an Eilein Sgitheanaich. Ann an 2015 fhuair e dàrna àite ann am farpais nàiseanta Uilleim Blake, son a chuid bàrdachd sa Bheurla. Bha e air geàrr-liosta duais na Gàidhlig aig Fèis Leabhraichean Bhaile na h-Ùige ann am 2015 agus 2016 is choisinn e an duais ann an 2017. Ann am 2012 bha e air geàrr-liosta son Comórtas Filíochta an Chornéil Uí Néill agus, ann an 2016, air geàrr-liosta an farpais Dhughlas de hÍde aig Fèis Litreachas Bhaile na mBuillí, an dà chuid stèidhichte ann an Èirinn. Ann an 2016 bhuannaich e am farpais 'Write Up North!" aig Co-nasgadh nan Sgrìobhaichean Albannach.
Bidh e a' sgrìobhadh critig ealain is chaidh aistidhean aige fhoillseachadh ann an Bella Caledonia, Cothrom Ùr agus Dàna. 'S esan deasaiche na Gàidhlig den iris bàrdachd 'Poblachd nam Bàrd.'
Dràma
Choisinn Mac an Tuairneir duais Dràmaire Ùr na Gàidhlig ann an 2016 aig Playwrights' Studio Scotland agus Comhairle nan Leabhraichean. Tha e air trì dealbhan-cluiche a sgrìobhadh.
Choisinn e duaisean nan dealbhan-cluiche as fhearr aig a' Mhòd Nàiseanta Rìoghail, da bhliadhna le chèile, ann an 2016 is 2017.
Nochd 'Diuchdadh' ann an Cùirt an Aodainn, Inbhir Nis, ann am Màrt 2016, fo stiùir Mhic an Tuairneir fhèin. 'S e dealbh-chluich sgrìobhte ann am bàrdachd a tha san obair seo. 'S iad 'Tilleadh' is 'Tìoradh' na dealbhan-cluiche eile aige.
Ceòl
Tha Mac an Tuairneir na bhall den chòmhlan Trosg is tha air bhith ann sàs ann an Celtic Connections, Fèis Bhealadruim is iomadach chuirm eile am measg chuirmean air feadh Alba. Ann an 2016 bha e ann an cuairt dheireannaich bonn òr a' Chomuinn Ghàidhealaich far an do sheinn e 'Cumha an t-Seana Ghàidheal' is 'Cànan nan Gàidheal.'
Tha a chuid bhàrdachd air a bhith ga thionndadh gu òrain le tòrr cheòladairean is Ceitidh Chaimbeul, Malina Dhòmhnallach is Gillie NicCoinnich nam measg. Tha cleamhnas cruthachail stèidhichte eadar e fhèin is an òranaiche Màiri Anna NicUalraig is còmhla tha iad air dà òran a chur air dòigh: 'Ainneamhag' leis an d' fhuair Còisir Ghàidhlig Inbhir Nis an dàrna àite am farpais MhicShimidh is Tulaich Bhàrdainn ann an 2016, 'Grioglachan', mar chuimhneachain air Magaidh Dhòmhnallach, nach maireann, is a nochdas air a' chlàr ùr aig Màiri Anna fhèin, 'An Dàn.' Tha e òrain a sgrìobhadh le Marit Falt is Rona Wilkie, Padruig Moireasdan is Paul Walker. Bhuannaich e duais an òrain ur as fhearr den bhliadhna aig a' Mhod Naiseanta Rioghail ann an 2018, le 'Òran na Bana-ghaisgiche Ghaidhealaiche', a cho-sgrìobh e le Julie NicPhaidein.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bàird Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte Roinn-seòrsa:Daoine beò
Amroth
Tha am baile Amroth ann an Sir Benfro, a' Chuimrigh. Tha e 66.1 mi (106.4 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 195.1 mi (313.9 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 1205 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 140 (11.6%); rugadh 53% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Tha Slighe Costa Sir Benfro a' toiseachadh/a' criochnachadh ann an Amroth.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sir Benfro Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Seanachaidh
‘S e baile beag ann am an Muirthead, Chontae Mhaigh Eo sa Chúige Chonnacht ann an Èirinn a th’ann an Seanachaidh.
Roinn-seòrsa:Contae Mhaigh Eo Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Èireann Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann Roinn-seòrsa:Èirinn
Pòn na Maiseadh
Tha Pòn na Maiseadh (Beurla: Benacadie) ann an Siorrachd Cheap Bhreatainn, Alba Nuadh.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Eilean Cheap Bhreatainn
Aiseirigh
Tha 'aiseirigh (Beurla “resurrection”) a’ ciallachadh gu bheil rud neo duine a’ tighinn beò a-rithist. Tha dà eiseimpleir ainmeil sa Bhioball: Iosa fhèin, as dèidh tri làithean marbh, agus Lasarus, a thig air ais còmhla ri cuideachadh Iosa.
B’àbhaist do fhir a ghoid coirp marbha, mar Burke is Hare, agus chuir daoine an t-ainm “Resurrection Men” orra.
Tuilleadh leughadh
Roinn-seòrsa:Creideamh
1315
MCCCXV
Bàsan
Roinn-seòrsa:1310an
Baile Raghnail
'S e baile ann an Contae Aontroma a tha ann am Baile Raghnail (Beurla: Randalstown).
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae Aontroma
Giomach uisge
Roinn-seòrsa:Maorach
Kräfta
Roinn Rianachdail Shònraichte Sluagh-Phoblachd na Sìne
thumb|right|380px| Mapa, a' sealtainn suidheachaidhean nan Roinnean Rianachdail Sònraichte (Puingean Uaine)
Airson ciall eile, faic:Sìona
'S e Roinn Rianachdail Sluagh-Phoblachd na Sìne a th' ann an Roinn Rianachdail Sònraichte.
Edwin Morgan
'S e bàrd is eadar-theangair Albannach a bha ann an Edwin George Morgan FRSE, OBE, (Glaschu, 27 an Giblean 1920–Glaschu 17 an Lùnasdal 2010) is e ceangailte leis an Ath-Bheòthachadh Albannach. Tha e aithnichte mar aon de na bàird Albannach as cudthromaiche den fhicheadamh linn. 'S ann ann an 2004 a chaidh ainmeachadh mar a' chiad bhàrd nàiseanta na h-Alba: Am Prìomh-Bhàrd Albannach.
Beatha agus dreuchd
Rugadh Morgan ann an Glaschu agus thogadh e anns An Ruadh-Ghleann. B' e clèirich a bha na phàrantan. Mar phàisde cha robh mòran leabhraichean san taigh, agus cha robh e ceangailte ri daoine litreachail idir na bu mhotha. Bha e aithnichte mar 'eòlaiche' aig an sgoil. Dhearbh e air a phàrantan airgead a thoirt don bhallrachd aige air iomadach buidheann litreachais ann an Glaschu. Thuirt e gum b' e 'taisbeanadh' dha The Faber Book of Modern Verse (1963), bliadhnaichean às dèidh sin.
Chaidh Morgan gu Oilthigh Ghlaschu ann an 1937. B' ann anns an Oilthigh a dh'ionnsaich e Fraingis is Ruisis, fhad 's a dh'fhèin-ionnsaich e Gearmailtis is Eadailtis cuideachd. Às dèidh briseadh foghlaim gus seirbhis a dhèanamh san dàrna Cogadh Mhòr mar ghearanaiche cogaiseach neo-choimhliche anns a' Bhuidhean-Airm Leigheach an Airm Rìoghail. Cheumnaich e ann an 1947 agus dh'obraich e mar òraidiche aig an aon Oilthigh gus an do leig e dheth obair ann an 1980.
Dhealbh Morgan a ghnèitheachd, bhon chiad dol a-mach, ann an Nothing Not Giving Messages: Reflections on his Work and Life (1990) ann an agallamh le Crìsdean Mac 'Ille-Bhàin. Sgrìobh e iomadach dàn gaoil ainmeil; am measg Strawberries agus The Unspoken, far nach robh gnè aig a rùn. B' e an adhbhar laghail don a' shin aig an àm, ach, cuideachd, amas choitcheannachd, mar a mhìnich e ann an agallamh le Marshall Mac an Fhùcadair. Aig fosgladh an Ionad LGDE (Leasbach, Gèidh, Dà-ghnèitheach agus Eadar-ghnèitheach) Ghlaschu ann an 1995, leugh e dàn a sgrìobh e gu sònraichte airson an tachartais, agus fhrithealaich e e mar thìodhlac.
B' ann ann an 2002 a chaidh ainmeachadh mar phàtran Our Story Scotland. Aig fosgladh na Pàrlamaid Albannaich ann an Dùn Èideann, air 9mh den Dàmhair 2004, leugh Liz Lochhead dàn a sgrìobh Morgan gu sònraichte airson an tachartais sin, cuideachd. Chaidh a h-ainmeachadh-se mar an neach-leantainn aige is Prìomh Bhàrd Albannach aig Deireadh-gheamraidh 2011.
B' ann ann an 2007 a thug e dà dhàn dhan dhuanaire Ballads of the Book, agus chruthaich mòran bhàrd Albannach dàin a chaidh a thionndadh gu òrain le luchd-ciùil Albannach. B' e na h-òrain aig Morgan The Good Years agus The Weight of Years a thaisbeanaich Karine Polwart is Idlewild. Thug Séamus Ó hEighnigh, urram foirmeil dha, mar phàirt den chèilidh aige ann an 2005 agus Ó hEighnigh na phrìomh bhàrd Nobel.
Chaidh Morgan a chùram ann an taigh còmhnaidheil oir bha tinneas air. Dh'fhoillsich e cruinneachadh anns a Ghiblean 2010, leis an tiotal Dreams and Other Nightmares, mìosan ro a bhàs, gus comharrachadh a dhèanamh air ochdamh là-breith. Mus do chaochail e, b' e an marainniche mu dheireadh nan Seachdnar Mòr litreachail (am measg, Aodh MacDiarmaid, Robert Garioch, Tormod MacThaoidhg, Iain Mac a' Ghobhainn, Deòrsa Mac Iain Deòrsa is Somhairle MacGill-Eain).
B' ann air 22mh den Dàmhair a mhìnich Ailig Salmond, anns an òraid aige aig a' Cho-labhairt a' Phartaidh Nàiseanta, gun do chuir Mòrgan £918,000 dhan Phartaidh mar ath-dhealbhachd. An ath là chaidh fhoillseachadh gun cleachdadh an tìodhlac airson an iomairt chunntas-bheachd aig a' Phartaidh. Dh'fhàg Morgan £45,000 gu iomadach caraid, seann cho-obraichean agus buidhnean carthannais agus £1 millean son cruthachadh duais bliadhnail airson nam bàrd òga ann an Alba.
Bàrdachd
Chleachd Morgan diofar chruinneachaidhean is stoidhlichean, am measg duanagan is bàrdachd chruadhtain. Chaidh a dhuanaire fhoillseachadh ann an 1990. Cuideachd, dh'eadar-theangaich e bho iomadach cànan cèin, am measg Ruisis, Ungairis, Fraingis, Eadailtis, Laideann, Spàinntis, Portagailis, Gearmailtis agus Seann Bheurla (Beowulf). Chaidh mòran aca a chruinneachadh ann an Rites of Passage: Selected Translations (1976). 'S e an tionndadh Beowulf aige am eadar-theangachadh coitcheann ann an Aimearaga.
Bha buaidh mhòr aig na bàrd beat Aimeireagach air Morgan, leis am beachdan is cainnt shimplidh is fosgailte mar chomharradh a chuid obrach. B' ann ann an 1968 a sgrìobh e dàn leis an tiotal Starlings In George Square. Leughadh an dàn mar bheachd air an t-seachdnadh aig a' phoball a thaobh iomlanachadh nan duine à thall thairis. Air an làimh eile, thuig feadhainn eile blas Bun-os-cionn Ruis agus gum b' ann an Stalin a bha Starlings.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bàird Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Albannach Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Bodach na Nollaige
thumb A-rèir beul-aithris tha Bodach na Nollaige a' toirt tìodhlaicean do chlann aig Nollaig.
Nuair a chaidh Bodach na Nollaig a stucach shuas an t-similear, thoisich e ag èigheachd.
Roinn-seòrsa:Nollaig
Millard Fillmore
B' e an treasamh ceann-suidhe deug nan Stàitean Aonaichte a bha ann am Millard Fillmore (7 am Faoilleach 1800 – 8 am Màrt 1874).
Bha e na Cheann-suidhe eadar 10 an t-Iuchar 1850 - 3 am Màrt 1853.
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:Cinn-shuidhe nan Stàitean Aonaichte Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Manuel María Ramírez Fortoul
B’ e Manuel María Ramírez Fortoul (Arauca, 5mh an Cèitean 1817 - Bogotá, 3 an Cèitean 1891) fear-lagha agus neach-poileataigs à  Coloimbia, a bha na Cheann-suidhe Choloimbia bho 22mh an Dùbhlachd 1877 gu ruige 24mh an Dùbhlachd 1877 mar neach-ainmichte, fhad ‘s a bha an Ceann-suidhe Aquileo Parra Gómez air dhìth.
Beatha
‘S e mac an leas còrnailear Antonio María Ramírez agus Dolores Fortoul Jaimes, ogha Pierre Fortoul, duine às an Fhraing a leig an sloinneadh sin ann an Coloimbia, a bh’ann. Fhuair e a chuid fhoghlaim aig bun-sgoiltean ann am Bogotá agus Cúcuta, agus an uair sin aig an àrd-sgoil roinneil ann an Guanentá agus mu dheireadh thall dh’ionnsaich e lagh aig a’ Cholaiste San Bartolomé.
Deireadh a bheatha
Thill e dhan dreuchd mar fhear-riaghlaidh aig an Taigh-cìse ann an Cúcuta agus ann an 1885 chaidh e a dh’ainmeachadh na chonsal Choloimbia ann an Trujillo. Ann an 1890 thill e gu Bogotá far an robh e an sàs anns an dreuchd aige airson greiseag mus do bhàsaich e ann an 1891.
Teaghlach
Phòs e Teresa Monreal Roth ann an Trujillo 19mh an Gearran 1844. Fhuair iad dithis duine-chloinne ri chèile: Felipe agus Carlos Ramírez Monreal.
Abhainn Anainn
'S e abhainn ann Alba a tha ann an Abhainn Anainn (Beurla: River Annan). Tha e a' sruthadh tro Srath Anainn.
Nollaig
Ann an Èirinn tha an Nollaig bheag a’ ciallachadh 6 am Faoilleach, ach ann an Albainn faodaidh e ciallachadh 1 am Faoilleach no is dòcha cuideachd 6 am Faoilleach.
Abhainn Anainn
Bailtean
Roinn-seòrsa:Aibhnichean na h-Alba
Nollaig
Bidh Bodach na Nollaig a' dèanamh ceilidh air clann an t-Saoghail (na fir aig a bheil pàrantan beartach), a' sgaoileadh thìodhlaicean.
Ceanglaichean a-mach
*
Ball-stèidhe
right|300px
714
Bàsan
Roinn-seòrsa:710an
Ball-stèidhe
Tha ball-stèidhe (Beurla: 'baseball') na chluich Aimearaigeanach a tha rudeigin coltach ri cuairtean, neo ann an dòigh beag criogaid.
Thàinig bonaid bhileach à ball-stèidhe.
Spòrs eile a tha cumanta anns na Stàitean Aonaichte
Roinn-seòrsa:Spòrs bhuidheann
Ceàrn
‘S e seòrsa dhe roinn neo sgìre a th’ann ceàrn (Seann-Ghàidhlig: Cern). Ann am matamataig, thathar a’ cleachdadh am facal Ceàrnan airson am beàrn eadar dà loidhne a tha a’ tighinn nan coinneamh.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Gàidhlig Roinn-seòrsa:Matamataig Roinn-seòrsa:Tìr-eòlas
Racine, Wisconsin
'S e baile ann am Wisconsin, sna Stàitean Aonaichte, a th' ann an Racine. Anns a’ bhliadhna 2010 bha 78,860 duine a’ fuireach an seo. Tha e suidhichte aig 188m os cionn ìre na mara,
Eachdraidh eile
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1699.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Wisconsin
378
Bàsan
Roinn-seòrsa:370an
Seòras MacCoinnich
B'e bàrd Gàidhlig a bh' ann an Seòras MacCoinnich.
Iomraidhean
Black, R. (deas.) 2001. An Lasair: An Anthology of Eighteenth-century Gaelic Verse (Edinburgh: Birlinn)
Roinn-seòrsa:Bàird Ghàidhlig MacCoinnich, Seòras
Craichidh
'S e baile ann an ear-thuath na h-Alba ann an Siorrachd Obar Dheathain sa tha ann an Craichidh (Beurla: Crathie).
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Siorrachd Obar Dheathain
Baile Riobaird
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae Aontroma
Loch Sgamhain
thumb|Sealladh air na h-eileanan ann an Loch Sgamhain
'S e loch ann an Alba a tha ann an Loch Sgamhain (Beurla: Loch Scaven). Tha e suidhichte mu 6 mìle san ear-thuath air Loch Dùghaill agus faisg air ceann Gleann Carrann.
Tha an loch mu mhìle a dh'fhad agus tha e mu 1/3 mìle a leud. Tha e cho mòr ri 141 acair. 'S e 27 troigh an domhainneachd mheadhanach aige le 72 troigh aig an àite as doimhne. Tha bàrr uisge an locha mu 491.6 troigh os cionn na mara. Tha an Abhainn Carrann a' sruthadh tron loch. Tha Beinn na Feusaige (2000 troigh, 625 meatair) air bruach a tuath an locha is Moruisg (3026 troigh, 928 meatair) san àird a deas dheth. Tha dà eilean beag ann an Loch Sgamhain.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba
1994
MCMXCIV
Bàsan
thumb|Kurt Cobain
Roinn-seòrsa:1990an
Llandaf
Tha am baile Llandaf ann an Caerdydd, a' Chuimrigh. Tha e 2.1 mi (3.3 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 133.0 mi (214.0 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 8746 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 1337 (15.3%); rugadh 74% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Caerdydd Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
1916
thumb|right|300px|Saighdearan Rèiseamaid Cheshire aig Somme, an t-Iuchar 1916.
Bàsan
Roinn-seòrsa:1910an
Baile Strudair
'S e baile ann an Contae Aontroma a tha ann am Baile Strudair.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae Aontroma
Anna Maria Ehrenstrahl
B' e peantair ainmeil às An t-Suain a bh' ann an Anna Maria Ehrenstrahl Wattrang (Stockholm, 4 an t-Sultain 1666 - Stockholm, 22 an Dàmhair 1729). B’ e nighean a' pheantair David Klöcker Ehrenstrahl agus Maria Momma a bh' innte. B' ann ri taobh a h-athar a dh'ionnsaich i ri pheantadh agus fiù' s chuidicheadh i a h-athair leis a cuid obrach. Ann an 1688 phòs i aig Johan Wattrang, a bha na bhritheamh san Svea hovrätt (Gàidhlig: tribiunal-tagraidh), agus le sin cha bu chòir dhi a beòshlainte fhaighinn às a cuid ealain. A dh'aindeoin, seo lean i oirrese a' peantadh fad a bheatha. B' e peantadh seach-labhrach barocach a dhèanadh i, a bha anns an fhasan air feadh na Roinn-Eòrpa aig an àm.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ealain Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Suain
Fànas-long
'S e bàta a th' ann am Fànas-long a bhios a' siubhal dhan fhànas. Tha mòran diofar dhòighean cleachdaidh aca, mar eisimpleir conaltradh, talamh sgoil-mhara, rannsachadh, agus giulan.
Eachdraidh
B' e Sputnic am Prìomh fànas-long. Bha e fuasgailte ann beag cuairt air talamh leis an t-Aonadh Sobhiat air 4 an Dàmhair 1957. B' e fuasgail an Sputnic tòiseach linn an fhànais.
Bha an toiseach neo-American na neo-Ruis an Aluette-1 Canadeach saideal.
Duine ann Long
Aon trì dùthaich cleachdadh Duine ann Long, ach iomadh dùthaich dealbh aca.
Fànas-long aig an Sud
Liosta air dreagaire aig an sud.
715
715
Bàsan
Roinn-seòrsa:710an
Huub Pragt
'S e seann lùth-chleasaiche agus Èipheit-eòlaiche às na Tìrean Ìsle a th' ann an Huub Pragt (Ainm slàn: Hubertus Johannes Pragt, Eindhoven, 30 an t-Iuchar 1961). Thoisich a bhith an sàs ann an spòrs aig ìre proifeiseanta ann an 1983 còmhla ris a' chlub Ven LTC agus chuir e seachd 15 bliadhna na fhear spòrs. Leig e dheth an spòrs ann an 1997. Tha e air deagh chliù a chosnadh mar èipheit-eòlaiche is e air sreath dhe leabhraichean a sgrìobhadh mun chuspair. Tha e na èipheit-eòlaiche aig Oilthigh Leiden.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às na Tìrean Ìsle Roinn-seòrsa:An Èipheit