cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sìldeag
Thogadh Sìldeag airson seòladairean a ‘thogail’ is a thrèanadh gus sabaid an aghaidh Napoleon. Thòisich an togail ann an 1810, ach chaill Napoleon aig Waterloo, mar sin cha deach iarraidh air gaisgich Shìldeig a dhol a shabaid idir, agus thionndaich am baile ’na bhaile iasgaich.
Tha a' chuid as motha den bhaile, timcheall air Mary Street na raoin-ghlèidhteachais.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Siorrachd Rois
423
Bàsan
Roinn-seòrsa:420an
25 an t-Ògmhios
'S e 25 an t-Ògmhios an 176mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (177mh ann am bliadhna-leum). Tha 189 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
thumb|Peighinn Choinnich, baile chroitearachd faisg air Uige anns [[an t-Eilean Sgitheanach|an Eilean Sgitheanach ]]
Breithean
thumb|left|100px|[[George Orwell]]
Fèillean
Latha fèille Naomh Moluag, (c.530 - 592)
Roinn-seòrsa:Làithean
1363
MCCCLXIII
Calbhaigh
Calbhaigh: trì eileanan, faisg air Uibhist a Deas.
Roinn-seòrsa:Eileanan na h-Alba
Dale
Tha am baile Dale ann an Sir Benfro, a' Chuimrigh. Tha e 87.1 mi (140.2 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 216.9 mi (349.0 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 222 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 13 (5.9%); rugadh 63% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sir Benfro Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Dale
Tiolpadh
thumb|Soidhne ann an [[Tallinn.]] Is e tiolpadh seòrsa de bhraid no mèirle sam bithear a' goid no a' tiolpadh airgead no nithean luachmhor eile a tha ann am pòcaid no air siubhal neach gun fhios dha. Is dòcha gum feum an tiolpadair bhith ag obair gu deas-làmhach, fàillidh gus nach fairich am fulangaiche e 's nach ionndrainn e an nì tiolpte gus am bi e ro fhadalach. 'S e seo seòrsa braide a tha eadar-dhealaichte o mhèirle le gadaichean, robairean is mèirlich eile ach dh'fhaoidte gun abradh iad "peas-ghadaiche" ris an neach a dhèanadh an droch-bheart san t-seann aimsir. Uaireannan, bidh tiolpadairean ag obair ann am prasgan de luchd-braide air sràidean nam mòr-bhailtean Eòrpach airson an car a thoirt à neach-turais agus nithean prìseil a thiolpadh on phòcaid no baga aige.
Ann an sgeulachdan is beul-aithris
Sa mhòr-chuid de sgeulachdan, chan e tiolpadh as cumanta ach seòrsachan mèirle eile far a bheil am mèirleach no gadaiche a' maoidheadh fòirneart air luchd-siubhail ann an àiteachan iomallach mur toir iad dha an creach, air neo, a' toirt a' char asta agus a' goid na nithean aca gu fàillidh. Gheibhear sgeulachdan eile sa bheil an "seann mhaor eòlach" ag ionnsachadh feadhainn òga airson goid. Agus tha sgeulachdan à beul-aithris sa bheil an gadaiche a' goid nithean prìseil à àiteachan sònraichte leithid meas-lios an rìgh.
Ainmean eile
Dh'fhaoidte gun canar "braidean" ri fear no "bradag" ri tè a shaoilear a tha buailteach air nithean a ghoid air neach.
Mar eisimpleir, "Braidean! Ghoideadh e eadar do làmh is thaobh e!"
'S e tiolpadan no tiolpadair an t-ainm air an fhear no tè a tha ris an obair mhì-laghail seo mar dhreuchd ged a dh'fhaodadh na h-ainmean "mèirleach", "gadaiche", bradaiche" a chur air mar an ceudna le ciall nas fharsainge. Thathar a' toirt "mèirleach-pòcaid" air sa Bheurla.
Roinn-seòrsa:Eucoir
Altair
thumb|300px|Altair Seann-Romanach
'S e altair am bòrd aig ceann a-staigh eaglais neo teampuill. Mar is trice, bidh crois a’ seasamh air altairean Criosdaidh.
Oilthigh Rostock
Is e Oilthigh Rostock (Universität Rostock 'sa Ghearmailtis, University of Rostock 'sa Bheurla) an t-oilthigh as sine ann an taobh tuath na Roinn-Eòrpa an dèidh Oilthigh Chill Rìmhinn. Tha e na laighe anns a’ bhaile Rostock ann am Mecklenburg-Vorpommern anns an Ear-thuath na Gearmailt. Tha Rostock ri taobh a’ Mhuir Bhaltach. thumb|300px|right|Oilthigh Rostock thumb|250px|Togalach eile den Oilthigh Rostock
Altair
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:Creideamh Roinn-seòrsa:Àirneis Roinn-seòrsa:Crìosdaidheachd
Oilthigh Rostock
Ann an 1542 thionndaidh an t-oilthigh gu creideamh Pròsdanach agus beachdan an Ath-Leasachaidh. An dèidh Cogadh airson 30 bliadhna (1618-1648) chaidh an inbheachd sìos, gus mu dheireadh thall cha robh dad air fhàgail ach sgoil airson muinntir na dùthcha. Anns an 19mh linn chaidh mòran togalaichean ùra a thogail agus dh'fhàs an t-Oilthigh Rostock ainmeil a-rithist.
An diugh tha naoi ceud-fàthan ann far am bi nas motha na 50 cuspair eadar-dhealaichte air a theagasg. Tha an t-oilthigh ceangailte ri 18 fheadainn eile anns an Roinn-Eòrpa agus air feadh an t-Saoghail. Tha leabharlann ann a chaidh a stèidheachadh ann an 1569 le tòrr na 2.2 millean leabhar.
Daoine cudthromach anns an Oilthigh Rostock
thumb|right|200px|Taigh-bìdh Oilthigh Rostock thumb|right|200px|Leabharlann
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:Oilthighean Roinn-seòrsa:a' Ghearmailt
Amar-snàmh
thumb|300px|right|Amar-snaimh, taobh a-staigh, 50 m dh'fhaide
B' e amar-snàimh àite uisge gus snàmh ann. Cleachdar ann an Olympics, Uisge-polo 7c.
Roinn-seòrsa:Spòrs
1651
Bàsan
Roinn-seòrsa:1650an
Iruña
Eachdraidh
Thuit am baile dha na reubaltaich Faisisteach beagan an dèidh an ar-a-maich an aghaidh an Riaghaltais aig toiseach toisichidh Cogadh Sìobhalta na Spàinne ann an 1936.
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean na Spàinne Roinn-seòrsa:An Spàinn Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa Roinn-seòrsa:Dùthaich nam Basgach
Kalmarsund
'S e caolas ann an ceann a tuath na Roinn-Eòrpa a th' ann an Kalmarsund (IPA na Suainis: kalmarˈsɵnːd). Tha e suidhichte eadar an t-eilean Öland agus an roinn Kalmar län anns an t-Suain. Tha an Caolas 130km a dh'fhaide agus eadar 25km agus dìreach 5km a leud. Chan eil an Kalmarsund idir domhainn, dìreach 16.5m aig a' char as lugha. Chan e muir gu math saillte a th' ann nas motha, leis gu bheil uisgeachan na Baltaich a' sruthadh ann. Tha e coltach gur ann à Kalmarnir (Gàidhlig: clach) agus sund (caol) ann an Suainis, a tha an t-ainm. Bheireadh sin Caolas na Cloiche dhuinn sa Ghàidhlig an latha an-diugh. Thogadh drochaid tarsainn a' Chaolais ann an 1972. B' e an drochaid na b' fhaide na Roinn-Eòrpa a bh' innte, gus a thogadh an Drochaid Vasco da Gama sa Phortagail ann an 1998. Dhearbhaich rannsachadh a chaidh a dhèanamh san sgìre mu timcheall a' Chaolais gu robh daoine a' fuireach ann seo fiù's ann an Nuadh Linn na Cloiche, o chionn còrr is 10,000 bliadhna. Bha corra bhaile ann sa Linn an Umha mar-thà. A bharrachd air sin, tha a h-uile coltas ann gun deidheadh treubhan thar a' Chaolais tro Mheadhan Linn na Cloiche cuideachd, nuair a bha drochaid-deighe ann tron Holoisein, is na h-eighean-shruth a' crìonadh agus a' falbh bho Öland, far an robh baile ann faisge air Alby. Thàinig na daoine thar a' Chaolais mu 6,000 RC, is iad a' stèidheachadh fear dhen na tuineachaidhean na b' aosta ann an ceann a tuath na Roinn-Eòrpa.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas Roinn-seòrsa:An t-Suain Roinn-seòrsa:Muir
An Aghaidh Mhòr
'S e baile agus baile turasachd anns a' Ghaidhealtachd a tha san Aghaidh Mhòir (Beurla: Aviemore). Ann an 2001 bha 2,380 daoine a' fuireach ann. Tha an Aghaidh Mhòr suidhichte ann am Pàirc Nàiseanta a' Mhonaidh Ruaidh. Tha am baile ainmeil airson sgìtheadh agus cnocaireachd anns a' Mhonadh Ruadh.
Tha an Aghaidh Mhòr faisg air rathad A9 eadar Peairt agus Inbhir Nis. Tha Stèisean na h-Aghaidh Mòire suidhichte air an loidhne eadar Inbhir Nis, Glaschu agus Dùn Èideann.
Ceanglaichean a-mach
Aghaidh Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
11 am Faoilleach
'S e 11 am Faoilleach an 11na latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich. Tha 354 latha (355 ann am bliadhna-leum) air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Ouagadougou
'S e prìomh-bhaile Bhuircina Fhaso a tha ann an Ouagadougou, ainm goirid: Ouaga. Anns a' bhliadhna 2006 bha 1,181,702 duine a’ fuireach anns a’ bhaile fhèin. Mar sin dheth 's e am baile as motha a tha anns an dùthaich seo. Tha Ouagadougou suidhichte air àrd-thìr ann am meadhan na dùthcha. Tha Ouagadougou 772km air falbh bho Accra (Gàna), 756km bho Lomé (Togo), 742km bho Yamoussoukro (Costa Ìbhri), 414km bho Niamey (Niger), 703km bho Bhamako (Mali) agus 798km bho Cotonou Benin). Tha e suidhichte ann an cridhe na dùthcha, aig 307m os cionn ìre na mara.
'S e teas meadhan malairteach 's gnìomhachail a th' ann. Bha an Ouagadougou grand market, aon de na blàr-fèillean as motha air feadh Afraga-an-Iar,  suidhichte an seo cuideachd. Ach chaidh an losgadh ann am 2003 agus tha e dùinte fhathast.
Tha port-adhair eadar-nàiseanta ann ris an chanar Ouagadougou Airport. Tha rathad-iarainn ann an Ouagadougou cuideachd, tha am baile  ceangailte le Abidjan ann an  Costa Ìbhri agus Kaya ann an taobh tuath Burkina Faso. Tha rathad mòr ann gu Niamey, prìomh-bhaile Nìgeir.
Dealbhan
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Afraga Roinn-seòrsa:Afraga-an-Iar Roinn-seòrsa:Bailtean
1824
thumbnail|Lachlann MacGuaire 'S e bliadhna-leum a bha ann an 1824 (MDCCCXXIV).
Bàsan
Roinn-seòrsa:1820an
An Comunn Gàidhealach
Tha An Comunn Gàidhealach na bhuidheann carthannais saor-thoileach a chaidh a stèidheachadh ann an 1874 gus cànan is cultar nan Gàidheal a bhrosnachadh. Tha iad cuideachd a' ruith Am Mòd Nàiseanta Rìoghail – prìomh fhèis chultarail nan Gàidheal (a rèir a' chomuinn fhèin).
Eachdraidh
Cinn-suidhe a' chomuinn
Luchd-gairme
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Alba Roinn-seòrsa:Gàidhlig Roinn-seòrsa:Buidhnean Gàidhlig Roinn-seòrsa:Comainn fiosraichte
Austurland
'S e roinn ann an Innis Tìle a th' ann an Austurland (Gàidhlig: Tìr a Ear ainm neo-fhoirmeil: Austfirðir). Tha e suidhichte air an àirde an ear na dùthcha, eadar Norðurland eystra agus Suðurland. 'S e Egilsstaðir a th' anns a' bhaile as motha na roinne, far a bheil a cuid rianachd phoblaich suidhichte.
Eachdraidh
Eadar 965 agus 1874 bhuinneadh a' mhòr-cuid dhen talamh ann an Austurland gu landsfjórðungur (Gàidhlig: Cairteal) air an robh Austfirðingafjórðungur. Bha sgìrean mòra air an àirde an ear na roinne ann an Norðlendingafjórðungur cuideachd. 'S ann aig ìre nam bailtean s' a thathar a' toirt seachad na rianachd phoblaich an latha an-diugh, ged a thathar a' cleachdadh nan roinnean airson anailise stadastaigeil. B' e roinn-phàrlamaid a th' ann an Austurland gu ruige 2003 cuideachd, nuair a chaidh na sia roinnean-phàrlamaid a th' ann a-nis a stèidheachadh.
Àireamh-sluaigh
Seo mar a tha àireamh-sluaigh na roinne air atharrachadh fad nam bliadhnaichean agus an taca ris an còrr dhen dùthaich. Thuit an uiread dhaoine a tha san roinn an dèidh a' Chogaidh agus an uair sin aig toiseach na 21mh Linn, ach tha e a-nis nas àirde na bha e a-riamh.
Ceanglaichean A-muigh
Roinn-seòrsa:Innis Tìle
Rudolf Christoph Eucken
B' e sgrìobhadair is feallsanaiche à Frisia an Ear anns a' Ghearmailt a bha ann an Rudolf Christoph Eucken. Rugadh e ann an Aurich ann an 1846 agus chaochail e ann an Jena ann an 1926. Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Litreachas ann an 1908.
Sgrìobh e mòran leabhraichean, agus seo cuid den fheadhainn as cudthromaiche:
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Litreachas Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gearmailteach Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt
Loch Beannacharan
thumb|Sealladh air Loch Beannacharan, le Sgurr na Lapaich air a chùlaibh
'S e loch ann an Alba a tha ann an Loch Beannacharan; ainmean eile: Loch Bunacharan is Loch Banchron. Tha e suidhichte ann an Gleann Srath Farair ann an Siorrachd Inbhir Nis mu mhìle san àird an ear air Loch a' Mhuillidh agus mu 6 mìle san àird an ear air Loch Monar.
Tha an loch mu 1.5 mìle (2,4 km) a dh'fhad agus tha an leud aige beagan nas lugha na 587 slat (537 m) aig an àite as leathainne. Tha Loch Beannacharan cho mòr ri 157 acair (0,6 km²) agus tha an àrainn drèanaidh aige cho mòr ri gu bhith ceithir mìle ceàrnagach (10,3 km²). Tha an doimhneachd aige 113 troigh (34 m) aig an àite as doimhne. Tha an t-uisge a' sruthadh a-mach às an loch don Abhainn Farrar.
Tha Loch Beannacharan suidhichte aig ceann sreath lochan Ghleann Srath Farair. Tha uisge Loch Calavie, Loch an Tachdaidh, a' Ghead Loch, Loch Monar agus Loch a' Mhuillidh a' sruthadh a-steach dhan loch seo.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba
Y Mynydd Bychan
Tha am baile Y Mynydd Bychan ann an Caerdydd, a' Chuimrigh. Tha e 2.2 mi (3.5 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 131.6 mi (211.8 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 12148 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 1422 (11.7%); rugadh 77% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Caerdydd Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Drochaid Ailein
'S e baile ann an Comhairle Shruighlea a tha ann an Drochaid Ailein (Beurla: Bridge of Allan). Tha am baile suidhichte dìreach air àird a tuath Shruighlea air bruach na h-aibhne "Allan Water".
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle Shruighlea
Beinn Laoghail
thumb|Beinn Laoghail 'S e beinn ann an Cataibh a tha ann am Beinn Laoghail (Beurla: Ben Loyal). Tha i air àird a tuath Thunga. 'S e seo na co-chomharran aice: 58° 24′ 15.8″ Tuath agus 4° 26′ 6.61″ Iar.
Tha Beinn Laoghail 764 meatair (2,483 troigh) a dh’àird. Tha ceithir stùcan aice. 'S e An Caisteal an stùc as àirde. Air àird a tuath dhith tha Sgòr Chaonasaid (712 m) agus air àird a deas tha Beinn Bheag (744 m). Tha an druim Sgòr a Chlèirich 644 meatair a dh'àird agus tha i suidhichte air àird an iar. 'S e aon de na beanntan ris an canar Corbett agus Marilyn a tha ann am Beinn Laoghail.
Tha a' bheinn à clach-ghràin.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba
Danu
'San Eòlas-ur-sgeulachd na h-Èireann, bha Danu no Dana 'na màthair ban-dia na Tuatha Dè Danann (sluagh na ban-dia Danu), ged nach eil mòran clàraichte uimpe cho caractar. Th' a mac-samhladh Cuimreach Dôn.
Aosdachd a h-Aithne
Bunaichte air an dearbhadh nan ainmean-àite, mar an abhainn Danùb (Laideann: Danuvius), 's dòcha bh' adhradh aice feadh gach àite na cruinne-cè Ceilteach. Gu dearbh, leis an làthair bhan-dia ainmichte Danu 'san Eòlas-ur-sgeulachd na h-Innseachan, comannaichte le uisge 's màthair de freumh-cinnidh nan Asuraich ainmichte na Danaibhich, faodaidh seo bun glè shean Ìnnd-Eòrpach dham bhan-dia seo.
'San eòlas nam Ceiltich na h-Èireann, tha Danu na h-àrd-mhàthair ban-dia. tha i air nochdadh, mar as trice, le gruag fada dubh, sùilean cho gorm ri smàrag, craiceann geal is tuaran grinne. Comannaichte le sìthiche, bha i 'na neach a chruthaich na dealbhan dhan dh'ionnsaigh na h-Èireann. Tha a mac Deagh-Dhia air smaoineachadh an t-àrd-athair nan diathan na h-Èireann. Ged tha a caractar caillte air a bhith thar nan linntean gabhaidh i fhathast toiseachd ann an mòran cuairtean Ceilteach Uiceanach ùra.
Zuid-Holland
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Na Tìrean Ìsle
Danu
Bunachas an ainme
Tha am briathrachas a' chànain Thùs-Ceilteach air chur còmhla le Oilthigh na Cuimrigh a' moladh gu bheil an t-ainm coltach a bhith bunaichte gu deireannach bhon bun Tùs-Ceilteach *Danoā. Tha an facal Tùs-Ceilteach seo a' ciallachadh an eòlas-ciallachais de ‘Toirt,’ ‘Fialaidh’ agus ‘Sruthadh.’ Tha an ciall sin soilleir ciallachail Ollamh John Koch air a stiùireadh aig an Oilthigh na Cuimrigh Ionad ri Cuimris Adhartach & Rannsachaidhean Ceilteach a mholadh gur faod an nàdar tùsail a' dhè seo air a bhith 'na riochd-samhlachadh de 'Pailteas Taosgach'. Ma tha ceart an beachd-smuain seo, bheireadh sin cunntas air na comainn a' dhè le foirfeachd màithreil, an torachas an t-saoghail is le aibhneachan a faodaidh a h-uisge taosgach air fhaicinn air a bhith cho nochdadh a làthair. Co-ionnan, bheireadh seo iomradh nach eil i ceudna ri Anann, ach a th' a' beirsinn samhail nas motha ris an Ops Romanach, an Rhea Ghrèigeach is an Cybele Anatoileach, gu lèir a tha 'nam ban-diathan a' samhlachadh pailteas.
Tha Danú na chòmhlan-ciùil às an Èirinn.
Iomraidhean
Danu Danu
Ana (godin)
Taigh-caothaich
thumb|200px|Dealbh taigh-caothaich aig toiseach an [[19mh Linn le Francisco de Goya]]
'S e àite fa leth am broinn an t-siostaim shlàinte, far a nì diagnos agus far a leighiseas euslaint-inntinn den h-uile seòrsa, ann an suidheachadh còmhnaidh a th' ann an Taigh-caothaich neo gu foirmeil Ospadal leighis-inntinn. Mar as àbhaist cha bhithear a' dèiligeadh ach ri euslaint-inntinn ann an taigh-caothaich. A dh' aindeoin sin, tha uardan inntinn ann an cuid de dh' ospadalan coitcheann cuideachd. 'S e fìor ospadalan proifeiseanta a th' annta a latha an-diugh, ged a bheil freumhan aca anns na h-àite a bh' ann o shean far a chuireadh daoine a bha a' fulang euslaint-inntinn, gun a bhith gan leighiseadh idir.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Slàinte
Manicomio
Loch Meachdannach
thumb| Allt na Meacnaish, casach Loch Meachdannaich
'S e loch ann an Alba a tha ann an Loch Meachdannach. Tha e suidhichte ann am Minginis anns an Eilean Sgitheanach. Tha e na laighe eadar na beanntan Ceann na Beinne (san iar), an Sgùman (sa tuath) agus Cnoc Leathan (san ear).
Tha an loch seo cho mòr ri 2.1 ha (5.2 acair). 'S e 0.8 km (0.5 mìle) an cuairt-thomhas aige agus tha e mu 208 m a dh'fhad san àite as dìriche. Tha dà eilean anns an loch seo. Tha bàrr uisge an locha mu 125 m (410 troigh) os cionn na mara agus tha e mu 1 km (0.6 mìle) air falbh bhon mhuir. Tha an t-uisge a' sruthadh a-mach à Loch Meachdannach gu deas tro Allt na Meacnaish.
Chan eil duine sam bith a' fuireach faisg air Loch Meachdannach agus mar sin chan eil rathaidean ann a leanas chun an locha seo.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba
Camas Sgeanail
thumb|[[Uisge For ann an Camas Sgeanail]] thumb|Cambuskenneth Abbey 'S e baile ann an Comhairle Shruighlea a tha ann an Camas Choinnich neo Camas Sgeanail (Beurla: Cambuskenneth). A rèir cunntas air Uilleam Uallas san Fhèillire agus ann am faclair MhicPhàrlain, 's e Camus-Choinnich, no Camas Choinnich ann an litreachadh an latha an-diugh an t-ainm air an àite. A-rèir Iain Mhic an Tailleir cha robh ainm Gàidhlig air a’ bhaile ach anns na seann làithean b’ e Cambuskennel an t-ainm a bha air. Tha am baile suidhichte faisg air Sruighlea air bruach Uisge For. 'S e seo na co-chomharran aige: 56° 7′ 24″ Tuath agus 3° 55′ 7″ Iar. Tha timcheall air 250 a' fuireach an seo. Tha seann abaid ann ris an canar ?Cambuskenneth Abbey sa Bheurla?. Bha Raibeart Brus a'  dèanamh ùrnaigh an seo. Anns a' bhliadhna 1326 chleachd e an abaid cuideachd airson co-neartachaidh gum bi am mac aige, Dàibhidh, ga leantainn. Anns a’ bhliadhna 1488 chaidh Seumas III Alba a thiodhlacadh an seo. An-diugh tha an abaid fo stiùir Alba Aosmhor (Historic Scotland). Tha an abaid fosgailte do luchd-turais as t-samhradh.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle Shruighlea
Anna na Breatainn Bige
B' e Anna na Breatainn Bige (Fraingis: Anne de Bretagne; Breatannais: Anna Vreizh; 25 am Faoilleach 1477–9 am Faoilleach 1514) ban-diùc na Breatainn Bige is Banrigh na Frainge dà thuras anns an 16mh linn.
Rugadh i, nighean François II Bhreatainn Bige is Marguerite de Foix, ann an Nantes is chaidh i na ban-diùc nuair a bha i 11 bliadhna a dh'aois. Phòs i Maximilian Hapsburg ann an 1490, agus an sin Charles VIII na Frainge ann an 1492, nuair an deach i na banrigh na Frainge. Chaochail e ann an 1498 is phòs i Louis XII na Frainge. Bha naoinear chloinne aice, ach chaochail seachdnar nuair a bha iad glè òg. Chaidh a mac François na Rìgh na Frainge ann an 1515, aon bhliadhna an dèidh dhi bàsachadh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às a' Bhreatainn Bheag Roinn-seòrsa:Daoine às an Fhraing Roinn-seòrsa:Eachdraidh
26 an t-Ògmhios
'S e 26 an t-Ògmhios an 177mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (178mh ann am bliadhna-leum). Tha 188 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
thumb|160px|[[Salvador Allende]]
Bàsan
thumb|150px|left|Seòras IV
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
A' Ghleann Aburrá
thumb|right|250px|A' Ghleann Aburrá
'S e gleann mòr fada ann an Coloimbia a tha anns a' Ghleann Aburrá. Tha Medellín agus naoi bailtean-mòr eile (ris an canar Ceàrn Cathaireil a' Mhedellín) na bhroinn, a bharrachd air iomadh sgìre dùthchasail.
424
Bàsan
Roinn-seòrsa:420an
Borgh
'S dòcha tha thu a' lorg:
Tansainia
'S e dùthaich ann an Afraga a tha ann an Tansania; ; an Tansan neo Tansainia .'S e Poblachd Aonaichte Thansania a h-ainm oifigeil. Tha i suidhichte ann an Afraga an Ear. Tha crìochan aice san tuath le Ceinia agus Uganda, san iar le Ruanda, Burundaidh agus Poblachd Dheamocrach na Congo, agus san deas le Saimbia, Malabhaidh agus Mòsaimbic. Tha an Cuan Innseanach san ear oirre.Anns a’ bhliadhna 1996 dh’imrich riaghaltas Tansania bho Dar es Salaam gu Dodoma, ach tha mòran oifisean pàrlamaideach fhathast ann an Dar es Salaam. 'S ann Kilimanjaro, a' bheinn as àirde ann an Afraga, a tha suidhichte ann an Tansania.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Dùthchannan Roinn-seòrsa:Afraga Roinn-seòrsa:Afraga an Ear
Poll Glas
'S e baile ann an Contae Aontroma a tha ann am Poll Glas.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae Aontroma
Bàgh Bhoitnia
'S e bàgh uabhasach mòr ann an ceann a tuath na Roinn-Eòrpa a th' ann am Bàgh Bhoitnia (Suainis: Bottenviken, Suomais: Perämeri). Tha e suidhichte eadar Suòmaidh agus an t-Suain aig a' cheann thall na Baltaich. Tha am Bottenviken/Perämeri 25,485km² air fad, 220km a dh'fhaide agus 142km a leud, aig a' char as motha. Chan eil am Bottenviken/Perämeri idir domhainn, 26m thar cheann. Chan e muir gu math saillte a th' ann nas motha, leis gu bheil uisgeachan na Baltaich a' sruthadh ann. Ged nach eil freumh-fhaclachd an ainm seo cho soilleir tha e coltach gur ann à botn (Gàidhlig: (bàgh) ann an Suainis no Perä (ceann thall) ann an Suomais, a tha an t-ainm.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas Roinn-seòrsa:Suòmaidh Roinn-seòrsa:An t-Suain Roinn-seòrsa:Muir
Giobraltair
Is e Ranntair Thar Lear na Rìoghachd Aonaichte anns an iar dheas na Roinn-Eòrpa a tha ann an Giobraltair. Thàinig an t-ainm às an Arabais: Jabal Ṭāriq (جبل طارق), (beinn Tariq) neo Gibel Ṭāriq, (carragh Tariq).
Cleachdar ainm Gàidhlig eile cuideachd:
Tha Giobraltair suidhichte ann an taobh a deas na Spàinne, far a bheil an Cuan Siar agus a’ Mhuir Mheadhan-thìreach a’ dol ri chèile, ri taobh a' Chaolais Ghiobraltair.
Reifreannan
Anns an Reifreann mu bhallrachd Bhreatainn san Aonadh Eòrpach 2016 bhòt 19,322 airson fuirich agus 833 airson fàgail.
Ceanglaichean a-mach
thumb|left|250px|Taobh an iar Giobraltair
thumb|300px|"Rock of Gibraltar", san taobh an iar, 2006.
thumb| Giobraltair
Charles de Gaulle
B’ Charles André Joseph Marie De Gaulle, (Lille, 22 an t-Samhain 1890–9 an t-Samhain Colombey-les-Deux-Églises 1970) seanailear Frangach agus stàitire a bha os cionn feachdan Saora na Frainge ri linn an Dàrna Cogaidh. Stèidhich e 5mh Poblachd na Frainge ann an 1958 is bha e na cheann-suidhe bho 1959 gu ruige 1969. S’ e Général de Gaulle neo gu sìmplidh Le Général an t-ainm a tha airsan anns an Fhraing, ged an tug a chuid nàimhdean am far-ainm "La Grande Zhora" air.
Teaghlach agus Foghlam
S’ e mac Henri de Gaulle (1848–1932), saighdear agus mhaighstir sgoile agus Jeanne Maillot (1860–1940) a bh’ ann. Bha an teaghlach aige uabhasach caitligeach. Phòs athair ris a’ cho-ogha Jeanne ann an 1886. Bha freumhan iar-fhlaitheach à Normandaidh agus Burgundaidh aige a bharrachd air na Mac Cartan à Èirinn, agus s’ e ollamh ceilteach ainmeil a bh’ ann bràthair-athar. Chaidh e dhan sgoil Stanislas ann an Paris. Leugh de Gaulle Maurice Barrès, Henri Bergson agus Charles Péguy. Bha e na oileanach aig an Sgoil Saighdearachd Saint-Cyr bho 1908 gu ruige 1912. Chaidh e dhan 33mh rèisimeid-coise an dèidh sin, is e fon sheanailear Philippe Pétain. Phòs e ri Yvonne Charlotte Anne Marie Vendroux ann an 1921 is fhuair iad triùir duine-chloinne, Philippe (a rugadh ann an 1921), Élisabeth (a rugadh ann an 1924) agus Anne (1928–1948). Bha sionndram Downs aig Anne.
Ro 1940
Ghabh e pàirt mar shaighdear anns A’ Chogadh Mhòr. Fhuair e deagh chliù ri linn a’ chogaidh sin. Chaidh e leòinte iomadh turas agus dh’fhàs e a bhith na chaiptean. Chaidh e a chur an greim leis na Gearmailtich aig Verdun ann an 1916, ach dh’fheuch e ri teiche air ais dhan chogadh còig tursan. Ghabh e pàirt ann an cogadh ri taobh na Pòlainnich an aghaidh na Ruisianich eadar 1919 agus 1921. Bha e an sàs fad na 20an is na 30an anns an iomairt airson tancaichean is plèanaichean cogaidh a bhrosnachadh, is e dhen bheachd gum biodh an stuth seo an dòigh na b’ fheàrr airson staing cogadh na trainnsichean a sheachnadh anns na làithean ri teachd. Fiù ’s sgrìobh e leabhraichean mun chuspair. Gu mì-fhortanach, cha robh seanailearan na Frainge air an aon ràmh is thog iad mur dìon, La Ligne Maginot, an aghaidh tancaichean is plèanaichean fhaighinn. Bha na smuaintean aige glè chudromach dha na Gearmailtich agus chleachd iad na sgrìobh de Gaulle an aghaidh na Frainge anns a’ Chogadh Thàirneanaich (Gearmailtis: Blitzkreig). Sgrìobh e leabhar mu dheidhinn a’ chogaidh ùire, Vers l’Armée de Métier ('Gu ruige Arm proifeiseanta') (1934).
An Dàrna Cogaidh
Ri linn an Dàrna Cogaidh, chaidh e ainmeachadh na cheann-fheadhna eadar-amail, is e os cionn ionnsaighean soirbheachail le tancaichean an aghaidh na Gearmailtich ann an 1940. An dèidh Tuiteam na Frainge, theich e na fhògarrach gu Sasainn is chuir e air dòigh Feachdan Saora na Frainge (Fraingis: Forces Française Libres) còmhla ri feadhainn bhon riaghaltas a bha nam fògarraich thall ann an Lunnainn cuideachd. Bha na mìltean dhe Fraingich nam fògarraich thall thairis aig an àm an dèidh Dunkirk. Thall ann an Sasainn, rinn e òraid ainmeil, ris an canar A’ Ghairm (Fraingis: L’Appel) air an rèidio air an 18mh latha dhen Ògmhios 1940, is e ag iarraidh air an nàisean a chur an aghaidh na Gearmailtich Nàsach. Thuirt e: “Tha an Fhraing air batail a chall, ach chan eil An Fhraing air an cogadh a chall fhathast”. Ghabh e pàirt mar cheannard nam Frangach anns na h-iomairtean an aghaidh nan Nàsach air feadh na Roinne Eòrpa agus chaidh e a-steach gu Paris air 25mh latha dhen Lùnastal 1944. Bha e na phrìomhaire ann an riaghaltas eadar-amail na Frainge an dèidh an t-Saoraidh ann an 1944 is chuir e na feachdan aige air ais do Vietnam, Cambodia agus Laos, a bha airson a bhith an cuid neo-eisimeileachd a ghairm bhon an Fhraing. Leig e dheth am poileataigs ann an 1944, air sàilleabh sabaidean poileataigeach is chuir e seachad dà bhliadhna deug far a’ bheatha phoblach.
Ailean
'S e ainm Gàidhlig a th' ann an Ailean.. 'S e ainm baistidh fireann a th’ ann. Tha an t-ainm co-ionnann leis an ainm Beurla Alan, no Allan is Allen a bhios cumanta anns na Stàitean Aonaichte. 'S e Alain an t-ainm Frangach airson Ailean.
Charles de Gaulle
Poileataigs
Thill e dhan riaghaltas le taic bho na seanailearan airson staing phoileataigeach a sheachnadh ann An Cèitean 1958. Stiùirich e sgrìobhadh Bun-reachd ùr gus Còigeamh Poblachd na Frainge a stèidheachadh, is chaidh e a thaghadh mar cheann-suidhe an ath-bhliadhna. Mar cheann-suidhe na dùthcha, chuir Charles de Gaulle stad air a’ mhì-riaghailt phoileataigeach agus an ainneart a bh’ann mus do thill e dhan riaghaltas. Aig an toiseach chuireadh e taic dhan riaghaltas Frangach ann an Aildiria ach, gu connspaideach, cho-dhùin e neo-eisimeileachd a thoirt gu Aildiria mu dheireadh thall. Chuir sin stad air cogadh cosgail mì-chòrdte, ach bha An Fhraing air a sgaradh. Dh’ùraich e an t-airgead ann Am Faoilleach 1960 airson smachd a ghabhail air na h-atmhorachd is gus fàs a thoirt dhan eaconomaidh. Bha De Gaulle an sàs ann an leasachadh na h-armachd niùclasach agus bhrosnachadh e poileasaidhean airson an Roinn Eòrpa gu lèir, is e a’ feuchainn ri buaidh Na Stàitean Aonaichte is Sasainn a lùghdachadh. Thug e An Fhraing à NATO, is bha e an aghaidh gun d’fhuair An Rìoghachd Aonaichte ballrachd Coimhearsnachd na Roinn Eòrpa. Choinnich e An t-Sìona Comunnach. Aig deireadh na cùise, bha e cho connspaideach gun d’fhuair e dubh-chàineadh bho na luchd-dùbhlain, gu h-àraidh na Comannaich is na Sòisealaich, is b’ fheudar dha trioblaidean mòra a shabaid ann An Cèitean 1968, is na h-oileanaich is na luchd-obrach a’ togail fianais anns na sràidean. Leig e dheth a dreuchd ann an 1969, ach ‘s e an ceannard poileataigeach na Frainge as chudromaiche nar làithean gus an latha an-diugh a bh’ ann.
Ailean
Bunachas
Thathar den bheachd gur e ainm Ceilteach a tha ann an Ailean, is dòcha gun tàinig e bho fhacal a bha a' ciallachadh "creig". Thàinig e don Bhreatainn le luchd-leantainn de William the Conqueror san 11mh linn.
Charles de Gaulle
Poileataigs
A bharrachd air sin stèidhich e deagh chàirdeas eadar An Fhraing agus A’ Ghearmailt, air an togadh Aonadh na Roinne Eòrpa. Bha connspaideach thall ann an Canada far an tuirt e gu poblach gu robh e airson neo-eisimeileachd Quebec is e air turas oifigeil aig an àm.
Ailean
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ainmean Gàidhealach
Charles de Gaulle
Bàs
Chaochail de Gaulle aig an taigh ann an Colombey-les-Deux-Églises air an 9mh latha dhen Shamhain 1970 le at-cuisle. Bha e faisg air a bhith ochdad bliadhna a dh’aois. Nuair a bhàsaich e thuirt ceann-suidhe na dùthcha gu robh An Fhraing na banntrach às aonais de Gaulle.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às an Fhraing Roinn-seòrsa:Cogadh Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Co-chomann València
'S e fear de na mòr-roinnean na Spàinne a tha anns A’ Co-chomann València (Catalanais. Comunitat Valenciana). Mar a sgrìobh Livius, thàinig an t-ainm bhon fhacal Laideann Valentia, a tha a’ ciallachadh fearalas. Tha e suidhichte air an àirde an iar na dùthcha, ri taobh na Mara Mheadhanach. Tha dà phort-adhair eadar-nàiseanta ann, (Alacant is València). 'S e València an 8mh cheàrn as motha a tha anns a' Spàinn. Tha e cho farsaing ri 23,255 cilemeatair ceàrnagach, 4.6% na dùthcha. Anns a' bhliadhna 2009 bha 5,094,675 duine de shluagh ann, le dlùths aig àireamh 219.08 duine gach km². A bharrachd air sin, tha dà chànain oifigeil ann: Spàinntis agus Catalanais, ris an canar Valencianais anns an sgìre. Tha i na coimhearsnachd fèin-riaghlaidh fo smachd an Generalitat de València. Tha pàrlamaid le ceann-suidhe agus Buidheann Riaghlaidh aige. Tha trì sgìrean ann an València. mar a leanas:
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:An Spàinn
Cam-ghob
'S e eun beag a tha ann an cam-ghob (Laideann: Loxia scotica no Loxia curvirostra; Beurla: Scottish crossbill, Common Crossbill, neo Red Crossbill). Tha L. curvirostra a’ neadachadh anns na coilltean ann an Aimearaga a Tuath, Àisia ‘s an Roinn Eòrpa ach tha L. scotica dùthchasach ann an Alba.
Dealbhan
Roinn-seòrsa:Eòin
Contae Fhear Manach
'S e siorramachd (Gaeilge: Contae) ann am Èirinn a Tuath a tha ann an Contae Fhear Manach, (tuiseal ainmneach: Fear Mananch). Tha e suidhichte ann an ceann a tuath na dùthcha, ann an Còigeamh Uladh. Tha 54,200 duine a' fuireach san t-siorramachd fad 1,691km², an 25mh siorramachd as motha na dùthcha a thaobh fharsaingeachd agus an 27mh a thaobh àireamh-shluaigh. Tha crìochan aig Contae Fhear Manach le Dún na nGall, Tír Eoghain, Muineachán, An Cabhán agus Liatroim. Bha 156,481 nan tàmh sa chontae ann an 1841, ron a' Ghorta Mhòir. 'S e Binn Chuilceagh (665m) a th' ann a' beinn as àirde na siorramachd. Chaidh Comhairle Chontae Fhear Manach a bhristeadh suas ann an 1973 is ùghdarrasan ionadail na bu lugha a chur na àite.
Ròn cumanta
'S e mamal a tha ann an ròn cumanta (Phoca vitulina) a bhuineas don teaghlach Phocidae. Canar ròn calaidh ris cuideachd, ged nach eil iad rim faicinn cho tric ann an calaidhean mar a tha an ròn glas. Tha an ròn cumanta aithnichte mar ròn-mulbhach cuideachd ann an Gàidhlig no rasmhaol. Channadh "tang fish" ris ann an Sealtainn air sgàth 's gun bheil iad rim faicinn am measg an "tang" (feamainn).
Contae Fhear Manach
Bailtean
Roinn-seòrsa:Contae Fhear Manach Roinn-seòrsa:Èirinn a Tuath Roinn-seòrsa:Èirinn Roinn-seòrsa:Uladh
Ròn cumanta
Tha an t-ainm saidheansail Phoca vitulina a' ciallachadh "laogh sultmhor". Tha am facal phoca a' tighinn bhon fhacal Ghreugach "phoce" (sultmhor) a thàinig bhon fhacal Sanskrit "spha" (reamhar). Tha am facal Laideann "vitulus" a' ciallachadh laogh.
Coltas
Chan eil e furasta eadar-dhealachadh a dhèanamh eadar ròn cumanta is ròn glas, gu h-àraidh ma bhios iad anns an uisge. 'S e meud nan inbheach, pàtran a' chòta is cumadh a' chinn na prìomh fheartan a tha gan dealachadh bho chèile.
Tha ròin chumanta nas lugha na ròin ghlasa. Mar as trice tha an ròn glas fireann mu 1.85 meters (6.1 ft) a dh'fhaid agus faodaidh 55 to 168 kg (120 to 370 lb) de chuideam a bhith ann an ròin fhireann air fàs. Chan eil an tè bhoireann a bhith cus nas lugha na an fheadhainn fhireann. Tha còta ròin chumanta air a bhreacadh le tòrr spotan beaga a tha e gu math cunbhalach air feadh a' chuirp gu lèir. Tha dath a' chòta ag atharrachadh air feadh na bliadhna. Aig àm breith tha cota dorcha aig na cuileanan a tha caran coltach ris a' chota ma bhios iad bliadhna a dh'aois. Tron bhliadhna bidh an còta ag atharrachadh bho bhàn-dhonn ro àm mus cuir iad am bian gu dorch gual-ghlas àn dèidh sin.
Tha sùilean mòra aca a tha barrachd air aghaidh a' chinn agus nas fhaisge air gob na sròine. Leis a' mhaoil chas àird agus an t-sròn ghoirid tha cumadh a' chinn caran coltach mar cù no cù-eunaich. Tha na cuinnleanan aca suidhichte ann an cumadh-V.
Roinneachd
thmb|left|thumb|Roinnean far a bheil an ròn cumanta a' fuireach Chìthear ròin chumanta anns an Cuan a Tuath agus anns a' Chuan Sèimh, far a bheil e a' fuireach air cladaichean le oitirean-gainmhich far a bheil iad dìonta an aghaidh nàimhdean. Uaireannan tha iad a' fuireach air costa le creagan sàbhailte.
Thathar den bheachd gu bheil mu 500.000 ròn ann air feadh an t-saoghail, le gu bith 90.000 dhiubh a bhith beò air na costachan Eòrpach. Tha 35% dhiubh rin lorg anns an Rìoghachd Aonaichte agus 83% dhiubh ann an Alba.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Mamalan
1364
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1364 (MCCCLXIV).
Bàsan
Roinn-seòrsa:1360an
Bàrdachd na Roinn-Eòrpa an Gàidhlig
BÀRDACHD EÒRPACH ANN AN GÀIDHLIG
right|
Fad na leth-cheud bliadhna a dheasaich Ruaraidh MacThòmais GAIRM, thug e cothrom do dh’iomadh bàrd iomraiteach agus ùr an obair a dh’fhoillseachadh air duilleagan na h-irise. Cuideachd chlò-bhuail e mòran eadar-theangachaidhean de bhàrdachd coigreach. Chaidh a mhòr-chuid de na eadar-theangachaidhean seo an sgrìobhadh gu tùsail ann an cànanan Eòrpach, agus ann an 1990, dh’fhoillsich GAIRM taghadh de na duain a nochdadh bho àm gu àm anns an iris, agus cuid a chaidh an eadar-theangachadh air son an leabhar. Chuireadh an cruinneachadh seo le chèile ann an leabhar eireachdail leis an tiotal Bàrdachd na Roinn-Eòrpa an Gàidhlig, deasaichte le Ruairidh MacThòmais. Bha 25 eadar-theangairean air an riochdachadh le barrachd air 100 duan, bho chòrr is fichead cànan, mar eisimpleir Fraingis, Gearmailtis, Beurla, Ruiseanais is Spàinnis. Eadar na bàird a rinn na h-eadar-theangachaidhean bha àireamh ainmean àithnichte: Ruaraidh MacThòmais, Iain Mac a' Ghobhainn, Anna Frater, Maoilios Caimbeul, Deòrsa Caimbeul Hay, agus eile.
Roinn-seòrsa:Bàrdachd Roinn-seòrsa:Leabhraichean Gàidhlig
Philippe Pétain
B' e Henri Philippe Benoni Omer Joseph Pétain, (Cauchy-à-la-Tour, 24 an Giblean 1856 – 23 an t-Iuchar Port-Joinville 1951) seanailear agus riochdaire dioplòmasach Frangach a bha os cionn riaghaltas na dùthcha fo bhuaidh nan Nàsach aig àm an  Dàrna Cogaidh, bho 11 an t-Iuchar 1940 gu ruige 20 an Lùnastal 1944, nuair a thill Charles de Gaulle dhan Fhraing.
An Cogadh Mòr
Bha an iomairt fhada sin an aghaidh nan Gearmailteach cho soirbheachail math proifeiseanta gun do dh' fhàs e cliùiteach air feadh na dùthcha is na daoine cho measail air. Air sàilleabh sin, 's e esan a chaidh ainmeachadh ceannard na Feachdan Armachd uile gu lèir (an àite Robert-Georges Nivelle, a dh'fhàillig anns an iomairt ann an Chemin des Dames) an ceann corra mhìos, nuair a bha mì-mhisnich a’ fàs na bu miosa eadar na saighdearan is iad a' seasamh an aghaidh an Airm. Chuir e an droch stàit anns an robh na saighdearan am feabhas, ged an do chuir e sìos na reubaltaich anns an dòigh uabhasach garbh cruaidh. Dh’ath-eagaraich e an t-Arm is bhuannaich e earbsa nan saighdear.
Bha e fhathast san dreuchd sin aig deireadh a’ chogaidh, ged an robh e fo òrdughan an t-seanaileir Foch bhon an Giblean 1918. Chaidh Foch ainmeachadh ceannard na feachdan ann an iar uile gu lèir, is chuir iad ruaig air na Gearmailtich a bha a’ cur ionnsaigh mu dheireadh orrasan. Le sin, b’ fheudar dha na Gearmailtich fosadh iarraidh. Aig deireadh na bliadhna 1918, fhuair Pétain bata sònraichte pròiseil dhe marasgal na Frainge, an rud as cliùitiche do shaighdear sam bith anns an Arm.
Cha robh e an sàs ann an iomairt neo iomairt idir gu ruige 1925, is e ann am Maroco an turas seo a’ sabaid an aghaidh Abd el-Krim anns an Rif. Chuir Pétain ruaig air ann an 1926. An dèidh sin bha e na fhear sgrùdadh coitcheann an Airm, na mhinistear a’ chogaidh anns an riaghaltas aig Gaston Doumergue agus ann an 1939, tosgair na Frainge anns An Spàinn aig Francisco Franco.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Cogadh Roinn-seòrsa:Daoine às an Fhraing Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Carlos Lleras Restrepo
B’ e fear-lagha agus neach-poileataigs à Coloimbia a bh’ ann an Carlos Lleras Restrepo (Bogotá, 12 an Giblean 1908 – ibidem, 27 an t-Sultain 1994). Bha e na cheann-suidhe na dùthcha bho 1966 gu ruige 1970. Phòs e aig Cecilia de la Fuente Cortés à Barcelona san Spàinn ann an 1933 agus rug i ceathrar duine-cloinne dha. B’ e boireannach uabhasach beairteach cumhachdail a bh’ innte. Bha Lleras Restrepo anns na oghaichean le Alberto Lleras Camargo, a bha na cheann-suidhe cuideachd, eadar 1945 agus 1946 agus bho 1958 gu 1962.
‘S e ball a’ Phàrtaidh Libearalaich Choloimbia a th’ ann an Lleras Restrepo agus bha e an lùib poileataigs aig àrd ìre fad a bheatha. Thoisich e mar chomhairliche airson Bhogotá ann an 1931 air sàilleabh gu robh e an lùib gluasad poileataigeach air an robh Revolución en Marcha (Gàidhlig: Ar-a-mach air an t-Slighe) agus bha e dlùth air Alfonso López Pumarejo. Chuidich e Enrique Olaya Herrera cuideachd. Roinnich e an sgìre El Chocho, leis gu robh e airson oighreachdan mòra a bhriseadh. Bha e na thagraiche ann an iomairt a' cheannais ann an 1944 ach chaill e. Nuair a bha e os cionn na dùthcha bha luchd-leantainn Gustavo Rojas Pinilla nan trioblaid mhòr agus theab an Riaghaltas tuiteam.
Deportivo Independiente Medellín
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Coloimbia Roinn-seòrsa:Antioquia Roinn-seòrsa:Ball-coise
425
Bàsan
Roinn-seòrsa:420an
Eilean Dubh
Eilean Dubh:
Abhainn Ilidh
Is docha tha sibh a' lorg Abhainn Ile neo Uisge Ile
Eilean Dubh
Bàta-aiseig:
Abhainn Ilidh
'S e abhainn ann Alba a tha ann an Abhainn Ilidh (Beurla: River Helmsdale). Tha i a' sruthadh tro Srath Ilidh.
Eilean Dubh
Roinn-seòrsa:Eileanan na h-Alba
Abhainn Ilidh
Fo-aibhnichean
Roinn-seòrsa:Aibhnichean na h-Alba
Eòin Dòmhnallach (Cille Mhoire)
Bha Eòin Dòmhnallach (Eòin Eachainn Eòin Dhòmhnaill ‘ic Ghilleasbaig Eòin ’ic Shomhairle) ’na eòlaiche air cultar, seanchas agus eachdraidh, à sgìre Chille Mhoire anns an Eilean Sgitheanach. Chaochail e san Dàmhair 2021.
B’e mac chroiteir a bh’ann, agus ghabh e ùidh mhòr ann an cultar is cànan sgìre Chille Mhoire bho aois gu math òg, is ùidh shònraichte aige ann an traidisean an taigh cèilidh.
Stèidhich e Taigh-tasgaidh Chille Mhoire ann an 1965, aon de na ciad taighean-tasgaidh air a’ bhlàr a-muigh ann an Alba a dh’fhosgail ann an 1965, a tha an-diugh a’ tàladh luchd-turais bho air feadh an t-saoghail.
Ann an 1970, cheannaich e Taigh-òsta Dhùn Thuilm, agus bha e ga stiùireadh airson 27 bliadhna mus do leig e dheth a dhreuchd. A bharrachd air an obair seo, chruinnich e mòran beul-aithris ionadail bho sgìre Chille Mhòire bho na 1960an air adhart, a’ cleachdadh inneal-clàraidh tèip gus muinntir na coimhearsnachd a chlàradh. B’ ann gu tric a chur e ri prògraman Gàidhlig a’ BhBC air an rèidio is air an telebhisean cuideachd, a’ bruidhinn mu iomadh cuspair, gu tric ceangailte ri àite àrach.
Sabaneta
'S e baile-mòr ann an Antioquia, Coloimbia, a tha ann an Sabaneta. Tha e suidhichte anns a' Ghleann Aburrá, dìreach ri taobh Medellín. Le 15 km² 's e am baile leis an fharsaingeachd nas lugha na dùthcha a th' ann. Tha na far-ainmean Baile Modal Coloimbia agus Gleann Beag Snog a th' air. Tha an t-ainm Sabaneta a' ciallachadh "còmhnard beag" ann an Spàinntis. Mar is àbhaist bidh iomadh dhaoine a' cèilidh airsan gach deireadh-seachdain, leis cho pailt a tha àiteachan airson fealla-dhà. 'S e Sabaneta an 100 baile as motha na dùthcha.
Freumhan an Ainm
'S ann às an fhacal Carib Sabana (faiche) a th'ann an t-ainm Sabaneta. 'S e meanbhair a th' ann -eta, dìreach mar -ag anns a' Ghàidhlig. Le sin, tha an t-ainm a' ciallachadh faiche beag.
Eachdraidh
‘S e Tùsanaich Anaconas a bha nan tàmh ann an Sabaneta bho thùs (thàinig iad bhon thaobh thall na h-Aibhne), is thog iad tuineachadh ris an taobh an ear na h-aibhne. Thog iad orra bhon a’ bheinn Cerro de Pan de Azúcar. Thàinig teaghlaichean le freumhan Spàinnteach dhan sgìre ann an 1750. ‘S e teaghlaichean Montoya, Restrepo, Vélez, Díaz, Díez, Vásquez, Guzmán, Garcés, Baena, Salazar, Mejía, Mesas, Álvarez agus Soto a th' ann an darna bhuidheann dhe in-imrich dhan sgìre, is na sloinnidh sin uabhasach cumanta an seo gus an latha an-diugh.
Fhuair an clachan a’ chiad rang mar bhaile aig toiseach a’ bhliadhna 1899, tro èigheachd a’ Chomhairle ann an Envigado. Bha an t-aonta sin a dh’atharrachadh ann an 1903 agus a-rithist ann an 1911, leis gum biodh loidhne an trèana gu Amagá a dhol tron a’ bhaile. Bha atharraichean eile a rinneadh cuideachd ann an 1963.
Cruinn-eòlas
Tha Sabaneta suidhichte ann an ceann a deas a’ Ghlinne Aburrá, am broinn a’ Cheàrna Cathaireil Mhedellín, a tha a’ fàs nas motha, agus chan eil e ach 14 cileameatair a-mach às a’ Bhaile Medellín. Tha farsaingeachd dhe 15 km² aige, is 67% dhuibh anns a’ bhaile fhèin.
‘S e an abhainn Mhedellín an tè as motha na sgìre, is i crìoch a’ bhaile còmhla ri Itagüí. 'S e an t-Allt La Doctora prìomh leas-abhainn a’ bhaile a bharrachd air na h-uillt Buenavista, La Escuela, El Gusano, El Canalón, La Honda, La Sabanetica agus Cien Pesos, is i an crìoch còmhla ri Envigado.
Sluagh a' bhaile
Ged a tha 44,480 nan tàmh anns a' bhaile, chan eil ach 9,238 dhuibh a' fuireach anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile. Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin. Air adhbharan trioblaidean poilitigeach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail.
Taobh chinnidh, ' s e daoine geala/mestizos a th' ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann am Sabaneta, ach tha 0.1% dhe Tùsanaich agus 1.3% dhe daoine le freumhan ann an Afraga cuideachd. ' S urrainn dhan 94.5% dhe na daoine ann an Sabaneta leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, tha fòn aig an taigh aig 95% dhe na dachannan.
Fèisean
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Sabaneta. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid Chaitligeach a th' ann fhathast,  fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s a tha beairteas cultarail na dùthcha.
Foghlam
Tha ceithir oilthighean ann an Sabaneta:
Daoine Ainmeil
José Félix de Restrepo (1760 - 1832). Ollamh, breitheamh, ball pàrlamaid.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Coloimbia Roinn-seòrsa:Antioquia Roinn-seòrsa:Bailtean
Carbad-eiridinn
thumb|Carbad-eiridinn, An Dùn Breac, Glaschu
Is e seòrsa carbaid a tha ann an carbad eiridinn (Beurla: ambulance; "ambulans") gus daoine tinn neo leònta a ghiùlan, gu h-àraid chun taigh-eiridinn. Tha iad, gu h-àbhaisteach, geal le buidhe “flourescent” neo dearg air. B’e “ambulans Naomh Aindreas” a tha againne ann an Alba, gus “ambulans Naomh Eòin” ann an Sasainn. Ruithidh an Crois Dearg ambulansan anns na dùthchannan far a bheil cogaidhean a’ tachairt.
Roinn-seòrsa:Slàinte Roinn-seòrsa:Trafaig
Port Bhaile an Trá
'S e baile ann an Contae Aontroma a tha ann am Port Bhaile an Trá.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae Aontroma
Giosuè Carducci
'S e sgrìobhadair Eadailteach a bha ann an Giosuè Carducci. Rugadh e ann an Pietrasanta ann an 1835 agus chaochail e ann am Bologna ann an 1907. B' esan a' chiad fhear às an Eadailt a bhuannaich an Duais Nobel ann an Litreachas ann an 1906.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Litreachas Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Eadailteach Roinn-seòrsa:Daoine às an Eadailt
1887
MDCCCLXXXVII
Bàsan
Roinn-seòrsa:1880an
Soirbidh
Freumhan an Ainm
A rèir eòlaichean fhreumh-fhaclachd, tha e coltach gur ann à soir anns a' Ghàidhlig fhèin agus bie à Lochlannais a th' ann ainm a' bhaile. Nochd a' Ghàidhlig ann an ceann a deas na h-Alba anns an 7mh Linn agus bha an cànan fhathast làidir ann an Siorrachd Bhaile na h-Ùige fhèin anns an 18mh Linn.
Eachdraidh
Ràinig an Rèile dhan bhaile ann an 1875, a thug piseach mòr air malairt san sgìre.
Poileataigs
'S ann gu Comhairle Choimhearsnachd Shoirbidh a bhuineas Soirbidh, a ghabhas a-steach an sgìre mu timcheall a' bhaile. Tha dìreach 257 duine a' fuireach san sgìre air fad. Tha 12 comhairlichean coimhearsnachd a' riochdachadh na sgìre. Tha e a' buntainn dhan uàrd-taghaidh 03 (Meadhan Ghall-Ghàidhealaibh) airson Comhairle na Roinne.
Cauchy-à-la-Tour
'S e baile beag ann an ceann a tuath na Frainge a th' ann an Cauchy-à-la-Tour. Tha e suidhichte aig 107m os cionn ìre na mara, anns an sgìre (Fraingis: Département) Pas-de-Calais anns an roinn (Fraingis: Région) Nord-Pas-de-Calais, 182km air falbh bho Pharis, prìomh-bhaile na dùthcha, agus 46km bho Lille. Tha àireamh-sluaigh dhe 2,982 anns a' bhaile. Bha na mèineann gu math làidir an seo o chionn fhada, ach tha an gnìomhachas sin air a dhol à bith. Bha campa Arm Shasainn an seo ri linne A' Chogaidh Mhòir.
Soirbidh
Gnàth-shìde
'S ann ann an sgìre mòran nas blàithe (Cuibheasachd bhliadhnail: 8.5 °C) agus mòran nas fhliche (Cuibheasachd bhliadhnail: 1079mm) an coimeas ris an còrr dhen dùthaich 's a tha Soirbidh. Tha sileadh uabhasach trom ann, fiù 's fad na mìosan nas tioraim, leis nach eil e idir fad air falbh bhon mhuir air an àirde an iar na h-Alba. 'S e àite Cfb ann an sgèile Köppen-Geiger a th' ann an Soirbidh. Chan eil an t-sneachd idir pailt an seo. Tha diofar mhòr eadar am mìos as fhliche agus am mìos as tioraim: 60mm eadar an Giblean (dìreach 61mm) agus an Dàmhair/an t-Samhain (121mm). Fad na bliadhna, bidh an teothachd ann am fiaradh mheadhanach: 11.6 °C.
1365
Bàsan
Roinn-seòrsa:1360an
Soirbidh
Còmhdhail
Chan eil seirbheis rèile ann. A dh'aindeoin sin, tha dà sheirbheis bhus a' frithealadh a' bhaile:
Cauchy-à-la-Tour
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na Frainge Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Fhraing
Soirbidh
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Alba Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh Roinn-seòrsa:Siorrachd Bhaile na h-Ùige
1825
thumbnail|[[Uilleam Mac Congáil]] MDCCCXXV
Bàsan
Roinn-seòrsa:1820an
Port Bradán
'S e baile ann an Contae Aontroma a tha ann am Port Bradán.