cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mòr-roinnean Chanada
Iomradh
Roinn-seòrsa:Canada
Liosta prìomhairean na Rìoghachd Aonaichte
Notaichean
1 Leig am Prìomhaire an dreuchd suas is chruthaich e riaghaltas ùr de phàrtaidhean eile.
*
Dòmhnall MacAmhlaigh
B' e sgoilear agus bàrd a bh' ann an Dòmhnall MacAmhlaigh (1930–2017) (Beurla: Donald MacAulay).
Beatha
Rugadh e air 21 Cèitean 1930 ann am Beàrnaraigh, Leòdhas. Fhuair e foghlam aig bun-sgoil Bheàrnaraigh agus aig Àrd-sgoil MhicNeacail, Steòrnabhagh. As dèidh sin, rinn e ceum aig Oilthigh Obar Dheathain. Rinn e seirbheis nàiseanta san roinn Ruisis a' Chabhlaich Rìoghail, agus theagaisg e aig Oilthigh Dhùn Èideann is Colaiste na Trianaide, Baile Àtha Cliath. Dh'imrich e a dh'Obar Dheathain ann an 1967, far an deach e na cheannard Roinn Ceiltis. B' esan Ollamh na Ceiltis aig Oilthigh Ghlaschu bho 1991 gu 1995.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gàidhlig Roinn-seòrsa:Bàird Ghàidhlig MacAmhlaigh, Dòmhnall
Dotaireachd
'S e am prògram foghlaim as àirde ann am mòran oilthighean a th' ann dotaireachd (Laideann: docere “teagasg”). Tha e a' toirt a-steach greiseag far am bithear a' teagasg agus a' dèanamh rannsachaidh, le leughadh poblach aig deireadh pròiseact no tràchdas dotaireil air cuspair sònraichte. Tha an dotaireachd eadar-dhealaichte bho na mhaighstirean no prògraman coltach ris oir tha co-phàirt teòiridheach làidir aice a tha ag amas air rannsachadh oilthighe. 'S ann aig ìre ISCED 8 a tha dotaireachd. Tha cùrsaichean iar-cheumnach ann, a thathas a' meas mar an aon ìre ISCED ris an PhD oir is e leudachadh no tagraidhean a th' annta gu tric. A rèir Èigheachd Bhologna agus am frèam foghlaim àrd-ìre ùr san Aonadh Eòrpach, tha i a' freagairt ris an treas cearcall de sgrùdaidhean oilthigh. Ann an iomadh dùthaich, 's e th'ann tha riatanas airson a bhith na ollamh oilthighe. Tha i a' toirt a-steach ceum maighstireachd, obair a bheir a’ chòir air ceum eadar-mheadhanach agus an tràchdas deireannach, air ullachadh leotha fhèin, le cuideachadh bho stiùiriche tràchdas agus oide. Tha dotairean ceangailte ri roinnean a tha a' riochdachadh nan diofar roinnean eòlais. Tha fad caochlaideach aca, gun a bhith nas lugha na trì bliadhna.
Örebro
‘S e baile mòr agus sgìre-riaghlaidh ann an ceann a deas na Suaine a th’ ann an Örebro (IPA: œrɛˈbru). Tha e suidhichte faisg air Eskilstuna aig inbhir na h-Aibhne Svartån le Loch Hjalmar, anns an sgìre Örebro län, 152km air falbh bho Uppsala agus 159km bho Ghöteborg. Tha 107,038 duine a' fuireach ann.
Háček
'S e an comharradh gràmair ( ˇ ) a tha anns a' háček no caron. Tha an comharradh a chleachdadh os cionn litrichean ann am feadhainn cànanan Slàbhach agus Fionn-Ungaireach a tha a' sgrìobadh le aibidilean Laideannach. An cuid as motha, thathar ga cur os cionn connragan agus "e" agus tha i ag atharrachadh am fuaimneachadh.
Örebro
Freumhan an Ainm
Tha e coltach gur ann à ör (eilean) agus am facal bro (drochaid) a tha an t-ainm. Bheireadh sin Drochaid an Eilein dhuinn sa Ghàidhlig an latha an-diugh. 'S e co-dhàimh leis a' Bheurla bridge agus a' Ghearmailtis brücke a th' ann.
Háček
Am bitheantas, tha dà dhòigh airson ga sgrìobhadh. M.e. air a' mheur-chlàr Seiceach, sgrìobhar an litir š: thumb|725px|left|Am meur-chlàr Seiceach. Tha na meuran airson litrichean leis a' háček agus leis an t-[[sràc gheur aig uachdar a' mheur-chlàir.]]
40an
Is dòcha gu bheil thu a' lorg na 1940an
Örebro
Eachdraidh
Chaidh am baile a chlàradh airson a' chiad turais ann an 1404, nuair a fhuair e a chuid chòirichean mar bhaile a thaobh chìsean, malairt agus margaidh a chumail. Chaidh Oilthigh Örebro a stèidheachadh an seo ann an 1977.
40an
Bha na 40an sa 1 Linn, eadar 1 am Faoilleach 40 is 31 an Dùbhlachd 49.
Pàpa Beinidict XIV
B' e Pàpa Eadailteach a bha ann am Pàpa Beinidict XIV  (Laideann Benedictus P.P. XIV, Bologna, 31 am Màrt 1675–Cathair na Bhatacain, 3 an Cèitean 1758. B' e Prospero Lorenzo Lambertini an t-ainm a bh' air bho thùs. Chaidh a thaghadh air an 17 an Lùnasdal 1740 mar phàpa an dèidh bàs Pàpa Clemens XII. 'S e an 247mh fear a bh'ann.  Bhuineadh e do theaghlach uachdaranach. Rugadh agus chaochail e ann an Stàitean na h-Eaglaise.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Creideamh Roinn-seòrsa:Daoine às an Eadailt
Örebro
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean anns an t-Suain Roinn-seòrsa:An t-Suain
20 an Dàmhair
'S e 20 an Dàmhair an 293mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (294mh ann am bliadhna-leum). Tha 72 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Brosnachadh Bhruis
'S e fear de na laoidhean nàiseanta na h-Alba a tha ann am Brosnachadh Bhruis (Scots Wha Hae). Sgrìobh Raibeart Burns e anns a' bhliadhna 1793. 'S e An t-Urramach Aonghas Mac an t-Saoir a chuir a' Ghàidhlig seo air a' Bheurla Ghallta.
Co-chomharran an Domhain
Thoir na co-chomharran tuairisgeul air an àite far am bheilear air an t-Saoghal. Tha dà loidhne ann. Tha an domhan-fhad còmhnard agus cleachdar na co-chomharran Tuath neo Deas ris. Tha an domhan-leud dìreach, cleachdar Ear neo Iar ris.
20 an Dàmhair
Tachartasan
thumb|[[Elfriede Jelinek]] thumb|[[Dannii Minogue]]
Co-chomharran an Domhain
Aiste co-cheangailte
thumb|440px|Cairt [[an Saoghal|an t-Saoghail a shealltainn an domhan-fhad (còmhnard) agus an domhan-leud (dìreach). Eckert VI projection; large version (pdf, 1.8MB)]]
20 an Dàmhair
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Co-chomharran an Domhain
Aiste co-cheangailte
Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas
Brosnachadh Bhruis
Rannan
Threun', le Uallas, dh’fhuiling creuchd! Nis iarraibh bàs am blàr nam beum, 'S le Bruis chaidh dàn’ gu àr nan euchd! No buaidh gu treun san strì!
Seo latha chruais—an uair tha làth’ir! Feuch feachd fo ’n cruaidh air cluan an àir! A teachd le ’n uaill gu buaireas blàir! A dhèanamh tràillean dhibh!
Có thig do’n strì neo-dhìleas, claon? Có dhèanadh uaigh ach cluan an raoin? Có strìochdadh sìos gu dìblidh faoin Air cùl nan claon-fhear clì?
Có 'n càs an rìgh, a rìogh’chd ‘sa reachd, Bheir beum nan geur-lann treun an gleachd, Gu buaidh am blàr, no bàs ‘na bheachd, An gaisgeach leanadh mi
Ar truaighe 's teinn, ar n-ainneirt chruaidh, 'S ar sliochd an sàs nan tràillibh truagh’; O’ r cuislibh tràight’ air sgàth ar sluaigh, Thig saorsa bhuan le sìth
Biodh uaibhrich sleucht’ fo ’r beuma bàis; Fear ainneirt dh’eug ‘nuair ghèillead nàmh, Tha saorsa fhéin am beum ur làmh 'Nis buaidh no bàs san strì.
Nochd tionndadh Gàidhlig eile air an òran seo anns a' chiad iris de Mac-Talla; Cèitean 28, 1892; agus 's ann a thog iadsan e bhon Chasket ged a bha e gun ainm. Tha e air ainmeachadh anns an iris seo de Mhac-Talla, gun deach tionndadh Gàidhlig eile dheth a dhèanamh le An t-Urramach A. MacGillEathain Sinclair.
"Scots Wha Hae." Ann An Gàidhlig
Albannaich a chaill ur fuil Fo'n laoch Uallas is fo Bhrus, Fàilt' do shuain ur bàis an-diugh, No do bhuidhinn strì. Feuch an latha, seo an uair, Faicibh gnùis a bhlàir fo ghruaim, Feachd righ Èideard teachd le uaill, 'S geimhlean cruaidhe dhuinn.
Cò bhiodh iudasach sa chath, Cò 'n uaigh gealtair a bhiodh taisgt', Cò a bhiodh na thraill fo smachd, Teich gu grad 's na till. Co as leth tir aird an fhraoich, Thàirneas claidheamh treun na saors', Le 'n fhearr bas na gèill' do h-aon, Thig do'n raon leam fhèin.
Le gach truaighe fuaight' ri' daors', Le cuing thruaillidh cloinn ar gaoil, Dòirteamaid ar fuil na taom, Ach sàr shaor bidh sinn. Sgriosaibh na Sr-foirnidh dhan, Tuitidh aintighearna 's gach nàmh, Anns gach beum tha saors' an aigh, Buaidh no bas biodh leinn!
Tionndadh eile air a nochd ann am Mac-Talla, Iuchar 16, 1892. Rinneadh le fear no tè à Àrasaig e ann an 1892.
(Eadar-theangaichte o 'n Bheurla.)
"Fheachd Alba, thug le Uallas buaidh, 'S tric fo Bhrus bha 'n cogadh cruaidh, Fàilte dhuibh gu fois na h-uaigh, No gu buaidh is sìth.
Jura
Jura:
947
947
40an
Bliadhnaichean
Roinn-seòrsa:1 Linn *
Brosnachadh Bhruis
Rannan
Seo an latha—an uair seo tha, Feuch fo'n cruaidh a-nuas mar sgail, Feachd na h-uaill fo Ionbhar dan, Dhèanamh thràillean dinn.
947
Bàsan
Roinn-seòrsa:940an
Brosnachadh Bhruis
Rannan
Cò na shlaightear, feallta, fuar? Cò na ghealtair dh'iarradh uaigh? Cò na thraill fo shail luchd-fuath? Clis bi bhuam fhir-chlith.
Co as leth a Thìr, sa Coir Thàirneas stàillinn chruaidh na dhorn? Buaidh an aird, no bas le glòir! Lean a dheòin do Righ.
Air ar bruid fo shluagh neo-chaomh, Air bhur n' al an sas san daors, Tràighidh sinn ar fuil 's an raon, Bheir sinn saors' d' ar linn.
Sìos na coimhich bhorb gur bas! 'Streath gun iochd - gach ceann thig bhàin, Saorsa thig an lorg gach stràic. Buaidh no- bas ma'n till.
S. A. Arasaig, 1892.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Laoidhean nàiseanta Roinn-seòrsa:Alba Roinn-seòrsa:Bàrdachd
Llansteffan
Tha am baile Llansteffan ann an Sir Gaerfyrddin, a' Chuimrigh. Tha e 55.9 mi (89.9 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 183.7 mi (295.6 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 924 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 429 (46.4%); rugadh 65% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sir Gaerfyrddin Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Bunan-lùth nach teirg ann an Alba
'S e lùth a bhios a' tighinn bho thùs nach teirg no nach tèid a-mach à bith a th' ann an lùth ath-nuadhachail. Ann an Alba, gheibhear lùth ath-nuadhachail gu sònraichte le bhith cleachdadh na gaoithe, nan tonn agus na tide-mhara.
Seabhag-mhór
’S e eun-creachaidh a tha san t-seabhag-mhór (seabhag-mhór bhàn / seabhag-mhór na seilge / gearr-sheabhag) (Laideann: Falco rusticolus) (Beurla: Gyrfalcon). ’S e seo an spèiseas as motha de na spèiseasan sa ghèineas Falco.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Eòin-chreachaidh
Rìgh Juan Carlos I na Spàinne
'S e Rìgh na Spàinne a bha ann an Juan Carlos I (Juan Carlos Alfonso Víctor María de Borbón y Borbón-Dos Sicilias, An Ròimh, 5 am Faoilleach 1938).
An Talamh Ùr is Labrador
250px|thumb|right|An Talamh Ùr is Labrador thumb|right|200px|Distribució per les [[Províncies marítimes del Canadà c.1850.]] 'S e tè de mhòr-roinnean Chanada a tha ann an Talamh Ùr is Labrador neo Talamh an Èisg is Labrador. Tha e suidhichte ann an àirde an ear na dùthcha. Tha e a' gabhail a-steach an eilein An Talamh Ùr agus Labrador a tha suidhichte air tìr-mòr Chanada.
Rìgh Juan Carlos I na Spàinne
Is e na mhac Infante Juan, Conde na Barcelona agus Bana-phrionnsa María de las Mercedes na Bourbon. Chaidh a chrùnadh mar Rìgh air 22 an t-Samhain, 1975 an dèidh bàs Francisco Franco a bha na dheachdaire Spàinne an dèidh do Chogadh Sìobhalta.
An Talamh Ùr is Labrador
Tha Baile Naoimh Eòin na prìomh-bhaile.
Rìgh Juan Carlos I na Spàinne
Leig e a chrùn dheth air 18 an t-Ògmhios 2014. Lean a mhac, Felipe VI Spàinne, mar Rìgh.
Aistidhean Co-cheangailte
Roinn-seòrsa:Rìghrean na Spàinne Roinn-seòrsa:Daoine às an Spàinn
An Talamh Ùr is Labrador
Iomradh
Roinn-seòrsa:Canada
948
948
Sicilia
Tha e suidhichte anns a' Mhuir Meadhanach, deas air Calabria, agus mu thuath Malta.
Roinn-seòrsa:Roinnean na h-Eadailt Roinn-seòrsa:Eileanan
Amy Winehouse
B' e neach-ciùil, seinneadair is sgrìobhadair-òrain a bha ann an Amy Jade Winehouse. Rugadh i san 14mh latha den t-Sultain 1983 ann an Lunnainn, agus chaochail i 23 an t-Iuchar 2011.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bàsan 2011 Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte Roinn-seòrsa:Seinneadairean Roinn-seòrsa:Iùdhachd Roinn-seòrsa:Iùdhaich
Tywyn
Tha am baile Tywyn ann an Gwynedd, a' Chuimrigh. Tha e 85.6 mi (137.7 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 183.9 mi (295.9 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 3173 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 1189 (37.5%); rugadh 45% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Tha Slighe Costa na Cuimrigh a' dol tron bhaile.
Brunswick Nuadh
thumb|right|250px|Brunswick Nuadh 250px|thumb|Brunswick Nuadh 'S e aon de na mòr-roinnean Chanèidianach a tha ann am Brunswick Nuadh (Beurla: New Brunswick; Fraingis: Nouveau Brunswick). Tha i suidhichte san àirde an ear na dùthcha.
Tywyn
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Gwynedd Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Brunswick Nuadh
Tha Fredericton na prìomh-bhaile ach 's e Saint John am baile as motha a tha ann.
Roinn-seòrsa:Canada
Uppsala
'S e baile mòr an am meadhan na Suaine a th' ann an Uppsala (IPA: /ˈɵpːˈsɑːla/, Fraingis: Upsal). The suidhichte ri taobh na h-aibhne Fyrisån, aig dìreach 10m os cionn ìre na mara, anns an roinn Uppland, 403km air falbh bho Ghöteborg, 513km bho Helsingborg, 546km bho Mhalmö, 696km bho bhoden agus 61km bho Stockholm, prìomh-bhaile na dùthcha. Chaidh am baile a stèidheachadh anns an 13mh Linn agus chaidh Oilthigh a chur air bhog an seo ann an 1477. Tha 140,454 duine a' fuireach anns a' bhaile, an 4mh baile as motha na dùthcha.
Eachdraidh
Chaidh Oilthigh Saidheansail an Àiteachais a stèidheachadh ann an 1977 le campas ann an Uppsala fhèin, Alnarp, Skara agus Umeå. Thogadh Dag Hammarskjöld, Riochdaire dioplòmasach agus ceannard nan Dùthchannan Aonaichte bho 1953 gu ruige 1961, ann an caisteal faisg air Uppsala.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean anns an t-Suain Roinn-seòrsa:An t-Suain
Taghadh ceann-suidhe nan Stàitean Aonaichte, 2008
thumb|350px|Mapa a' sealltainn toraidhean taghadh a-rèir nan stàitean: dearg: bhuannaich McCain/Palin, gorm: bhuannaich Obama/Biden
Bha Taghadh ceann-suidhe nan Stàitean Aonaichte, 2008 ann air 4mh an t-Sultain 2008. B' e sin an 56mh taghadh ceann-suidhe agus iar-cheann-suidhe anns na Stàitean Aonaichte.
Bhuannaich Barack Obama an taghadh agus thòisich e air 20mh am Faoilteach 2009. Bha Joe Biden na iar-cheann-suidhe.
Stàitean
Roinn-seòrsa:Na Stàitean Aonaichte Roinn-seòrsa:Cinn-shuidhe nan Stàitean Aonaichte
30an
Is dòcha gu bheil thu a' lorg na 1930an
Bha na 30an, sa 1 Linn, eadar 1 am Faoilleach 30 is 31 an Dùbhlachd 39.
Bliadhnaichean
Roinn-seòrsa:1 Linn *
Sgoil
thumb|Bunscoill Ghaelgagh
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Foghlam Roinn-seòrsa:Oilthighean
Coinneach MacLeòid
B'e eòlaiche beul-aithris, ministear agus sgrìobhaiche a bh' anns an Urramach Coinneach MacLeòid (1871-1955).
Rugadh e aig Sannabheag air Eige ann an 1871. Chaochail e ann an Dùn Eideann air 9 An t-Iuchar 1955.
Bha e na mhinistear ann an Colbhasa, agus Gigha.
Rinn e obair còmhla ri Marsaili NicUalraig Fhriseal air The Songs of the Hebrides (1909).
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Gàidheil Roinn-seòrsa:Eigich Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gàidhlig MacLeòid, Coinneach
Saskatchewan
250px|thumb|right|Saskatchewan 'S e aon de na mòr-roinnean Chanada a tha ann an Saskatchewan. Tha i suidhichte ann am meadhan na dùthcha. 'S e Regina am prìomh-bhaile, ach 's e Saskatoon am baile as motha a tha ann an Saskatchewan.
Roinn-seòrsa:Canada
949
Bàsan
Roinn-seòrsa:940an
Piogto
'S e bhaile na mòr-roinn Alba Nuadh a tha ann am Piogto (Beurla: Pictou). Tha e suidhichte ann am Siorrachd Phiogto.
Anns a' bhliadhna 2006 bha 3,813 duine a’ fuireach anns a' bhaile Phiogto.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Canada
Jane Austen
Bha Jane Austen (16 an Dùbhlachd 1775–18 an t-Iuchar 1817) 'na sgrìobhadair Sasannach a sgrìobh nobhailean romansach mu na h-uachdaranan agus na teaghlaichean aca. Bhuannaich iad cliù dhi mar aon de na sgrìobhadairean a b' ainmeile anns a Bheurla. B' e am fìorachas, an t-ìoranas làidir, is an aithris shòisealta aice a bhuannaich dhi an t-àite eachdraidheil seo, a-rèir barail sgoilearan is bhreithnichean. Dh’fhuirich Austen fad a beatha mar phàirt de theaghlach a bha gu math dlùth. B’ e uachdaranan a bh’ annta, ach cha b' e teaghlach beartach no neartmhor a bh’ ann. Fhuair i foghlam bho a h-athair is a bràithrean na b' aosta, agus barrachd air sàilleibh ’s gun do leugh i mòran. Bha taic dhìleas bhon teaghlach aice air leth cudromach dhi 'na leasachadh mar sgrìobhadair proifeiseanta. Mhair a preantasachd mar sgrìobhadair bho na bha i 'na deugair gus an robh i seachad air trithead bliadhna a dh’aois. Rè an ama sin, dh’fheuch i diofar cruthan litreachais. Thòisich i epistolary novel (nobhail tro litrichean/leabhar-latha), ach thug i thairis an nobhail seo. An uair sin, sgrìobh i is dh’ath-sgrùd i trì nobhailean cudromach is thòisich i air a’ cheathramh tè. Eadar 1811 is 1816 chaidh Sense and Sensibility (1811) Pride and Prejudice (1813), Mansfield Park (1814) is Emma (1816) fhoillseachadh, agus dh’fhàs i soirbheachail 'na sgrìobhadair. Sgrìobh i dà nobhail a’ bharrachd, Northanger Abbey is Persuasion, agus chaidh an dà dhiubh fhoillseachadh às dèidh a bàs. Thòisich i nobhail eile ach chaochail i mus do chuir i crìoch oirre.
Tha nobhailean Austen 'nan eisimpleirean de na nobhailean bhon dàrna leth an ochdamh linn deug ris an canar novels of sensibility (nobhailean maoth-inntinneach). Bha nobhailean Austen 'nam pàirt de leasachadh na nobhail fìor-riochdail air an robh an naoidheamh linn deug ainmeil. 'S e plotan èibhinn a th’ anns na leabhraichean aice, ach bhruidhneadh iad cuideachd mu eisimeileachd nam boireannach air a’ phòsadh airson cliù is teachd a-steach. Bha na leabhraichean aice fèill-mhor mar as trice, ach chaidh iad am foillseachadh gun a h-ainm. Cha robh i fhèin ainmeil agus cha d’fhuair i ach beagan lèirmheasan matha fhad 's a bha i fhathast beò. Chaidh leabhar le ogha aice, A Memoir of Jane Austen, fhoillseachadh ann an 1869 agus air sgàth seo dh’fhàs daoine san fharsaingeachd eòlach oirre. Rinn tòrr dhaoine rannsachadh acadaimigeach ma deidhinn anns an dàrna leth den naoidheamh linn deug agus a-nis tha iomadh neach-leantainn aig Jane Austen.
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Sasannach Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
21 an Dàmhair
Tachartasan
thumb|Blàr Trafalgar le [[William Turner]]
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Leabharlann Nàiseanta na Cuimrigh
Tha Leabharlann Nàiseanta na Cuimrigh (Cuimris: Llyfrgell Genedlaethol Cymru; IPA: ˈɬəvrgeɬ geneˈdlaɪθol kəmˈrɪ) suidhichte ann an Aberystwyth. Chaidh a stèidheachadh ann an 1907. Tha an leabharlann a' gabhail a-steach nas motha na 4 millean leabhar agus tha 30.000 làmh-sgrìobhainn ann a tha gu math tearc is prìseil.
Am measg nan leabhraichean cliùiteach tha a' chiad leabhar ann a bha sgrìobhte ann an Cuimris, nochd e ann an 1546. Tha a' chiad eadar-theangachadh dhen bhìoball às a' bhliadhna 1588 ri fhaicinn cuideachd. Chithear làmh-sgrìobhainn mar Llyfr Du Caerfyrddin (Beurla:The Black Book of Camarthen), am fear as sine (timcheall air 1250) sgrìobhte gu tùr ann an Cuimris agus The Book of Taliesin (Cuimris: Llyfr Taliesin) le bàrdachd às an 14mh linn. thumb|right|200px|Rìgh Cuimreach, is dòcha Hywel Dda, ann am Peniarth MS 28, Leabharlann Nàiseanta na Cuimrigh
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:A' Chuimrigh Roinn-seòrsa:Cultar Roinn-seòrsa:Ailtireachd Roinn-seòrsa:Leabharlainn
Malmö
'S e baile mòr agus port cudromach faisg air Lund, air an àirde an iar-dheas na Suaine a th' ann am Malmö (IPA: malːˈmø, Liotuànais: Malmė, Laideann: Malmogia). Tha e suidhichte ri taobh a' chaolais Öresund, a sgaras an t-Suain bhon Danmhairg, aig 12m os cionn ìre na mara, anns an roinn (Suainis: län) Skåne, 513km air falbh bho Stockholm (prìomh-bhaile na dùthcha), 546km bho Uppsala, 244km bho Göteborg agus 1,229km bho Bhoden. Chaidh Malmö a stèidheachadh ann an 1275 le Easbaig Lund mar Malmhaug bhon fhacal malm, a tha a' ciallachadh gainmheach agus 303,873 duine a' fuireach ann. 'S e an naoidheamh baile as motha na Suaine a tha ann cuideachd. Tha port Mhalmö ag obair ann an co-bhann le Copenhagen air an taobh thall a' Chaolais.
Freumhan an Ainm
Ged nach eil freumh-fhaclachd an ainm seo cho soilleir tha e coltach gur ann à malm (Gàidhlig: gainmheach) agus hög (àrd/bàrr) ann an Suainis a tha an t-ainm. Bheireadh sin Bàrr na Gainmhich dhuinn sa Ghàidhlig an latha an-diugh. Chaidh an t-ainm a chlàradh mar Malmöughe ann an 1367.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:An t-Suain Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean anns an t-Suain
Waunfawr
Tha am baile Waunfawr ann an Gwynedd, a' Chuimrigh. Tha e 120.9 mi (194.5 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 204.9 mi (329.7 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 1378 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 1095 (79.5%); rugadh 79% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Gwynedd Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Llanwinio
Tha am baile Llanwinio ann an Sir Gaerfyrddin, a' Chuimrigh. Tha e 65.1 mi (104.7 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 190.4 mi (306.4 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 439 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 202 (46.0%); rugadh 55% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sir Gaerfyrddin Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
20an
Is dòcha gu bheil thu a' lorg na 1920an
Bha na 20an, sa 1 Linn, eadar 1 am Faoilleach 20 is 21 an Dùbhlachd 29.
Bliadhnaichean
Roinn-seòrsa:1 Linn *
Achadh nan Leac
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Bailtean Siorrachd Inbhir Àir Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Àir an Ear
Lund
'S e baile mòr air an àirde an iar-dheas na Suaine a th'ann an Lund (IPA: lɵnd, Liotuànais: Lundas, Laideann: Lunda). Tha e suidhichte air faisg air Malmö, aig 51m os cionn ìre na mara, anns an roinn (Suainis: län) Skåne, 497km air falbh bho Stockholm (prìomh-bhaile na dùthcha), 531km bho Uppsala, 236km bho Göteborg, 49km bho Helsingborg, agus 1,215km bho Bhoden. Tha 82,800 duine a' fuireach anns a'bhaile fhèin agus 112,950 san sgìre air fad. 'S e an 11mh baile as motha na Suaine a tha ann cuideachd.
Freumhan an Ainm
Ged nach eil freumh-fhaclachd an ainm seo cho soilleir tha e coltach gur ann à lundr (Gàidhlig: coille) ann an Lochlannais a tha an t-ainm.
Eachdraidh
Thathar dhen bheachd gun do stèidheachadh Lund mu 990 agus thogadh cathair-eaglaise an seo bho 1090 gu 1145. A bharrachd air sin, chaidh oilthigh a stèidheachadh ann an 1666, am fear as motha ann an Lochlann air fad gus ar làithean. Chaochail an cànanaiche Nils Holmer - a bha na oileanach agus na ollamh aig Oilthigh Lund - an seo ann an 1994.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:An t-Suain Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean anns an t-Suain
Blaumut
'S e còmhlan ciùil à Catalòinia a th' ann am Blaumut is iad a' measgachadh folk còmhla ri pop, ceòl clasaigeach agus an cuid òrain fhèin. Thugadh an t-ainm Blaumut bho òran air a bheil «Islàndia» (Gàidhlig: Innis Tìle), bhon a' chiad chlàr aca, El turista (Gàidhlig: an neach-turais). Is iad Oriol Aymat (beus-fhìdheall), Xavi de la Iglesia (giotàr agus guth), Vassil Lambrinov (fidheall) agus Manel Pedrós (drumaichean). Sgrìobhaidh iad briathran làn ìomhaighean àlainn, rianan binnmhor nan teud clasaigeach agus cleachdaidh iad fuaimean caochladh stuth airson gleus an cuid òrain a chruthachadh.
Eachraidh
Thoisich Vassil Lambrinov agus Xavi de la Iglesia ceòl a chlàradh san taigh ann an 2003, is an dithis aca a' feuchainn fuaimean is fuinn dhe h-uile seòrsa ri dhèanamh. Bho 2009 thoisich an còmhlan ri cùraim-ciùil beaga a thoirt ann am Barcelona. Thug iad am ainmean gu cùmhnant leis a' chompanaidh Picap ann an 2011, agus ann an Sultain san ath bhliadhna dh'fhoillsich iad a' chiad chlàr aca, air an robh El turista. Bho fhoillseachadh a’ chiad chlàir aca gu ruige seo, tha an còmhlan air a bhith a’ fàs nas cliùitiche uidh air n-uidh air sàilleabh a’ chiad òrain ainmeil aca «Pa amb oli i sal» (Gàidhlig: Aran còmhla ri ola is salainn) a chluinnear ri linn an leth-ùine sna gheamaichean ball-coise FC Barcelona san Camp Nou is iad a' cluiche daonnan air an rèidio ann an Catalòinia. A-rèir Enderrock, 's e eisimpleir dhen dòigh ùr ri còmhlan ciùil a thoirt air bhog a th' ann El turista: "sìtheil is dòchasach". Anns an t-Sultain 2013 bhuannaich iad an Duais Cerverí leis an dreach a rinn iad dhen dàn "I beg your pardon", a sgrìobh Salvador Espriu i Castelló.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:An Spàinn Roinn-seòrsa:Ceòl Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil
Cumaradh Beag
thumb|Cumaradh Beag 'S e eilean anns an Linne Chluaidh a tha ann an Eilean Cumaradh Beag (Beurla: Little Cumbrae, far-ainm: Wee Cumbrae). Tha e suidhichte mu chilemeatair gu deas air Cumaradh Mhòr. 'S e seo na co-chomharran aige: 55° 43′ 17″ Tuath agus 4° 57′ 18″ Iar.
Tha e cho farsaing ri 313 heactair ceàrnagach de mheud. 'S e an cnoc far a bheil an taigh-solais suidhichte an t-àite as àirde air an eilean, tha e 123 m os cionn na mara.
Chan eil cruth na tìre aige coltach ris na h-eileanan a tha faisg air. Tha tòrr sgeirean agus creagan aige. Tha an cuid as motha an eilein à Carboniferous basalt.
Tha cuid eileanan beaga air chosta an ear an eilein, Eilean a' Chaisteil, Broad Islands agus Trail Isle.
Ged a bha 6 daoine a' fuireach ann an Cumaradh Beag ann an 1991, cha robh duine sam bith a' fuireach ann ann an 2001.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Eileanan Chluaidh Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Àir a Tuath
Gdańsk
‘S e baile mòr agus port uabhasach cudromach ann an ceann a tuath na Pòlainn a th’ ann Gdańsk (IPA: 'ɡdaɲsk, Gearmailtis: Danzig, Caisiubianis: Gduńsk). Chaidh am baile a chlàradh airson a’ chiad turas ann an 999. Tha e suidhichte aig beul na h-Aibhne Motława, far a sruthas e dhan bhàgh Gdańsk anns a’ Bhaltach, 280km air falbh bho Warsaw, prìomh-bhaile na dùthcha agus 482km bho Kraków. Tha 455,830 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile fhèin agus 865 799 eadar na trì bailtean a tha ri-chèile (Pòlais: Trójmiasto), Gdańsk, Gdynia agus Sopor, is le sin ‘s e an 4mh baile as motha na dùthcha a th’ann.
Eachdraidh
Tha rannsachaidhean arc-eòlais a’ sealltainn gu robh clachan iasgaich is luchd-ciùird Pomeranianach (sinnsearan na Caisiubianaich a th’ann an latha an-diugh), ann bhon an 8mh Linn. Chaidh daingneach (grod) a thogail an siud le Diùcan na Pomerania anns an 10mh Linn. B’ àbhaist do luchd-malairt Lochlannach is na Gearmailteach a bhith ann. Chaidh Gdańsk (Gyddanyzc urbs) a chlàradh airson a’ chiad turas ann an 999, san leabhar Eachdraidh Mhisean an Naoimh Adalbert à Pràg, a dh’fheuch ris a’ Chrìosdaidhachd a thoirt do Phomerania agus dha na seann Phrùisianaich.
Fhuair Gedania (an t-ainm ann an Laideann) a chuid chòirichean mar bhaile tro na laghan Lübeck ann an 1224 agus thug Rìoghachd na Pòlainn thairis am baile is an sgìre mu thimcheall ann an 1295. Air an 14 an t-Samhain 1308, thug na Ridirean Teutonach thairis Gdańsk, chuir iad ruaig air Iarla a’ Phomerania, chuir iad muinntir a’ bhaile gu bàs is an roinn gu lèir fòdhpa. Le sin, chuireadh am baile ri Prùis-an-Ear. Leudaich iad am baile ann an 1311 is dhaingnich iad e ann an 1314.
A bharrachd air na Tùsanaich Kashubianach, ‘s e luchd-imrich Gearmailteach a bh’ann mòr-chuid na daoine sa bhaile: luchd-malairt, croitearan is manaich. ‘S e àite uabhasach cudromach làidir ri linn Ionnsaighean dhan Ear (Gearmailtis: Drang nach Osten) a rinn na Gearmailtich fad na Meadhan Aoisean.
Fhuair Dantzig Gearmailteach ballrachd na Lìog Hansa ann an 1310, is dh’fhàs e a bhith fear dhe na bailtean na bu chudromaiche dhan lìog nuair a bhrist an Lìog a-mach às a chèile chùm Danzig a chuid cheanglaichean gu Lübeck, Hamburg agus Bremen a dhol gu ruige an 19mh Linn, is le sin ‘s e na Bailtean Hansa am far-ainm a bh’ orra. ‘S e fear dhe na margaidhean na bu chliùitiche a thaobh malairt eadar an ear, an iar is an ceann a tuath na Roinn Eòrpa bhon an 8mh Linn gu ruige an 17mh Linn a bh’ann Danzig.
Dh’ath-cheannsaich na Pòlaich e air ais ann an 1454, is bha Gdańsk na shaor-bhaile am broinn Rìoghachd na Pòlainn eadar 1466 agus 1793, fiù’s gur e Gearmailtich a bh’ann mòr-chuid mhuinntir a’ bhaile. B’ fheudar dhan bhaile cogadh a dhèanamh an aghaidh Stefan Batory leis gun do dhiùlt Gdańsk a bhith ga aithneachadh mar rìgh ann an 1575, is thug esan thairis e mu dheireadh thall, ann an 1577. Bha Stanislas Leszczyński, athair-cèile Louis XV, na fhògarrach an seo ann an 1734 is sheas e ri cuairteachadh a’ bhaile, ri Linn Cogadh Còir-sheilbh na Pòlainn.
Chuireadh am baile ris a’ Phruis mu dheireadh thall ann an 1793. bha e na phrìomh-bhaile Prùis-an-Iar gu ruige 1920, a’ chur a thaobh greiseag fo Napoléon Bonaparte, eadar 1807 is 1813. Cuairtich an ceann-fheadhna Joséph Lefebvre am baile, is ga thoirt thairis ann an 1807. Chaidh esan ainmeachadh Dùic Ghdansk (Fraingis: Duc de Dantzick) mar dhuais. Chaidh Danzig ainmeachadh na shaor-bhaile an aon bhliadhna, fo Chòrdadh Tilsitt, fo bhuaidh na Prùise is Diùcachd na Saxe, ach le gearasdan frangach fhathast ann. Ghlac na caidreabhaich e a-rithist ann an 1814 an dèidh cuairteachadh fada, air a stiùireadh le Jean Rapp: chaidh e a chur air ais dhan A’ Phruis, is e na phrìomh-bhaile Pruis-an-Iar (Gearmailtis: Westpreussen).
Chaidh am baile a ghairm na shaor-bhaile fon Chòrdadh Versailles ann an 1920, is e fo bhuaidh Lìog na Nàiseanan, an aghaidh miannan mòr-chuid mhuinntir a’ bhaile, is iad 96.4 % dhe Gearmailtich. Thoisich an Dàrna Cogadh anns An t-Sultain 1939 le ionnsaigh boma nan Gearmailteach air a’ ghearasdan Phòlach ann an Westerplatte, is fhuair A’ Ghearmailt Danzig air ais an uair sin.
Chaidh am baile a mhilleadh uile gu lèir leis an Arm Dhearg, aig deireadh an Dàrna Cogaidh, chaidh na Gearmailtich a chur gu bàs neo sgapte air falbh is thug Stalin àithne gun toireadh e air ais dhan a’ Phòlainn, le aonta bho Winston Churchill is Franklin D. Roosevelt. Fhuair e an t-seann ainm Pòlais dhe Gdańsk air ais, gu h-àraidh sa Bheurla is san Fhraingis. Chaidh na seann toglaichean ann am meadhan a’ bhaile a dh’ ath-thogail is chaidh sgìrean ùra a thogail ri taobh na mara Bhaltach.
Dh’fhàs Gdańsk a bhith am port na bu chudromach na dùthcha. Ann An Dùbhlachd 1970, chuir luchd-obrach na gàraidhean-bhàtaichean aonadh-ciùird neo-eisimeileachd air dòigh is thog iad fianais an aghaidh ùghdarrasan Comunnach na dùthcha. Chaill 44 am beatha is chaidh mòran eile leòinte sa mhùchdadh sin, gu h-oifigeil. Dh’fhàgadh air an t-Seanailear Jaruzelski (na mhinistear an dìon aig an àm) gun tug e àithne chun na saighdearan gun loisgeadh iad air na daoine, air an 16 an Cèitean sa bhliadhna sin. . Le taic bho na daoine ann an Szczecin is thall ann an Silesia, s’ urrainn dhan luchd-obrach ann an Gdańsk atharrachadh-inntinn a chruthachadh eadar na muinntir na dùthcha taobh na ceannardan Comunnach. Ann an 1980, stiùir aonadh-ciùird air an robh Dlùthachd (Pòlais: Solidarność) agus a cheannard Lech Wałęsa ar-a-mach eile sna ghàrraidhean sin. Ann an 1989, dh’fhàs A’ Phòlainn a bhith na dùthaich deamocratach, is le sin dh’ fhaodadh do Ghdańsk leasachadh luath a dh’ionnsaigh siostam calpachas a chruthachadh. ‘S e prìomh-bhaile òmar na cruinne am far-ainm a th’air Gdańsk.
Eòlas-sluaigh
Tha àireamh-shluaigh a' bhaile air a bhith a' fàs beag air bheag bho thoiseach an 20mh linn, ged an do thuit e aig deireadh an Dàrna Cogaidh air sgàth gun do chuir na Ruiseanaich ruaig air Arm na Gearmailte, theich na daoine is chaidh am baile a thoirt dhan a' Phòlain. Tha am baile air a bhith a' fàs nas motha agus 's e an 4mh baile na dùthcha le mòr-chuid de dhaoine phòlach a th'ann an latha an-diugh.
Salem, Oregon
Tha Salem na phrìomh-bhaile ann an Oregon sna Stàitean Aonaichte. Bha 160,614 daoine a' fuireach anns a' bhaile ann an 2013. Tha e suidhichte aig 46.7m os cionn ìre na mara.
Eachdraidh eile
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1842.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Oregon
Siorrachd Lannraig
thumb|Siorrachd Lannraig ann an Alba
'S e fear den Siorrachdan traidiseanta na h-Alba a tha ann an Siorrachd Lannraig le Lannraig mar prìomh-bhaile. Chaidh i sgaoileadh ann an 1975 nuair a chaidh i na pàirt de Roinn Srath Chluaidh.
Bad nam Manach
Ann an 1162 thoir Maol Chaluim IV na h-Alba am fearann far a bheil an t-Àrd Ruigh agus Coatbridge an latha an-diugh gu manaich Chisteirsich à Abaid a' Bhatail Nuaidh. Seo as coireach a tha "Bad nam Manach" air. Stèidhich iad tuathanasan is muilleanan agus bha iad na chiad dhaoine a chladhaich gual às an talamh. Chaidh an oighreachdan a sgaoileadh aig àm an Ath-Leasachaidh.
Gàidhlig
Sgrìobh Tormod E. Dòmhnallach sreath de dh'aistean mu Gàidheil ann an Siorramachd Lannraig ann an Gairm.
Chuireadh Comann Ghaidheil Lannraig air bonn ron dàrna chogadh le Gàidheil ann an Siorrachd Lannraig a bhiodh a' cruinneachadh ann an Hamilton. Chaidh e à bith ri linn a' chogaidh. As dèidh a' chogaidh, chuireadh comainn air leth ann an Hamilton, Lannraig agus Tobar na Màthar. B' e Sandy Wilson (Anndra Alasdair MacUilleim) a' chiad cheannard air a' chomainn ann an Hamilton. Bha e na cheannard fad deich bliadhna fichead.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Siorrachdan na h-Alba
Pàpa Clemens XII
B' e Pàpa Eadailteach a bha ann am Pàpa Clemens XII (Laideann Clemens XII P.P. XIV, Firenze, 7 an Giblean 1652–Cathair na Bhatacain, 6 an Gearran 1740. B' e Lorenzo Corsini an t-ainm a bh' air bho thùs. Chaidh a thaghadh air an 16 an t-Iuchar 1730 mar phàpa an dèidh bàs Pàpa Beinidict XIII. 'S e an 246mh fear a bh' ann. Bhuineadh e do theaghlach uachdaranach.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Creideamh Roinn-seòrsa:Daoine às an Eadailt
Hydra
Tha dà chiall aig hydra
Ollamh
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Dreuchdan Roinn-seòrsa:Foghlam Roinn-seòrsa:Oilthighean
Alberta
thumb|right|250px|Alberta 'S e aon de na mòr-roinnean Chanada a tha ann an Alberta neo Albearta. Tha i suidhichte ann am meadhan na dùthcha. 'S e Edmonton am prìomh-bhaile, ach 's e Calgary am baile as motha a tha ann an Alberta.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Canada
Valbo
'S e baile beag an am meadhan na Suaine a th' ann am Valbo. The suidhichte ri taobh na h-aibhne Gavleån, aig dìreach 17m os cionn ìre na mara, anns an roinn Gästrikland, 435km air falbh bho Ghöteborg, 95km bho Uppsala, 621km bho Bhoden agus 157km bho Stockholm, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha taigh-stiall Uisge-beatha agus Ionad Bhùithean mòr anns a' bhaile. Tha 6,911 duine a' fuireach an seo
Freumhan an ainm
Tha e coltach gur ann à dà fhacal ann an Suainis: vård (faire) agus ainm bjo (tuathanas) a tha an t-ainm. Bheireadh sin Croit na Faire air neo Bhalbost (anns na h-eileannan) dhuinn sa Ghàidhlig an latha an-diugh. 'S e co-dhàimh leis A' Bheurla Ghallda ward a th' ann an vård.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean anns an t-Suain Roinn-seòrsa:An t-Suain
Pàpa Alasdair VIII
B' e Pàpa Eadailteach a bha ann am Pàpa Alasdair VIII (Laideann Alexander P.P. VIII, Venezia, 22 an Giblean 1610 - Cathair na Bhatacain, 1 an Gearran 1691. B' e Pietro Vito Ottoboni an t-ainm a bh' air bho thùs. Chaidh a thaghadh air an 6 an Dàmhair 1689 mar phàpa an dèidh bàs Pàpa Innocentius XI. 'S e an 241 fear a bh'ann. Bhuineadh e do theaghlach beairteach uachdaranach.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Creideamh Roinn-seòrsa:Daoine às an Eadailt
Sainsbury's
thumb|300px|Bùth ann an [[Greenwich, Lunnainn]] 'S e companaidh mòr-bhùth a tha ann an Sainsbury's agus 's e an treas mòr-bhùth as motha anns an An Rìoghachd Aonaichte an dèidh Tesco agus Asda. Tha am prìomh-oifis ann an Lunnainn.
Eachdraidh
Bha Sainsbury's stèidhichte ann an 1869.
22 an Dàmhair
'S e 22 an Dàmhair an 295mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (296mh ann am bliadhna-leum). Tha 70 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
thumb|[[HMS Astute aig Caol Acain]]
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Y Bala
Tha am baile Y Bala ann an Gwynedd, a' Chuimrigh. Tha e 100.4 mi (161.6 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 176.0 mi (283.2 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 1889 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 1482 (78.5%); rugadh 80% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Gwynedd Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Na Seicich
'S e nàisean Slàbhach an Iar a tha anns na Seicich (Czechs sa Bheurla, Češi [ˈtʃɛʃɪ], o sheann cuideachd Čechové [ˈtʃɛxɔvɛː] sa Sheacais). Tha an cuid as motha aca a' fuireach anns an t-Seic, agus codaichean nas lugha ann an Slobhaigia, an Ostair, na Stàitean Aonaichte agus dùthchannan eile cuideachd. 'S e an cànan aca Seacais, a tha coltach ri Slobhacais agus Sorbais Uarach.
Feamainn chìrean
'S e an fheamainn chìrean no an fheamainn chìreanach (fucus canaliculatus neo Pelvetia canaliculata ) tè a b' fhaisge do thìr. 'S e feamainn ghoirid, dhosach mhìn mheanbh a th' innte.
Paul Martin
'S e neach-lagha agus neach-poileataigs Canadach a th' ann am Paul Martin, Jr., PC. (rug. 28 an Lùnasdal, 1938). Bha e na phrìomh-mhinistear na Canada eadar 12 an Dùbhlachd, 2003 agus 6 an Gearran, 2006.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Poileataigs Roinn-seòrsa:Daoine à Canada Roinn-seòrsa:Prìomh-mhinistearan Chanada
An Oriant
Tha An Oriant (Fraingis: Lorient) na bhaile anns a' Bhreatainn Bheag. Tha e ann am Mor-Bihan.
Ann an 2015 bha 57,567 daoine a' fuireach ann.
Tha e ainmeil airson am Fèis Ceilteach a tha aige.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:An Fhraing Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Bhreatainn Bheag
An Caidreachas
Bha an Caidreachas (the Allies sa Bheurla) a' sabaid ris a' Ghearmailt, an Eadailt agus Iapan anns an Dàrna Cogadh eadar 1939 is 1945.
Nuair a thòisich an Dàrna Cogadh 1 an t-Sultain 1939, bha an Fhraing, an Rìoghachd Aonaichte is a' Phòlainn anns a' Chaidreachas.
Roinn-seòrsa:Cogadh
10an
Saoil a bheil thu an tòir na leanas: 1910an?
Bha na 10an, sa 1 Linn, eadar 1 am Faoilleach 10 is 11 an Dùbhlachd 19.
Bliadhnaichean
Roinn-seòrsa:1 Linn *
Cumnag
thumb|Cumnag, meadhan a' bhaile 'S e baile beag ann an Siorrachd Inbhir Àir an ear, ann an àird an iar-dheas Alba a tha ann an Cumnag neo A' Chumanag (Beurla: Cumnock). Ann an 2001 's e 13,000 an àireamh-shluaigh a tha aige. Tha am baile ainmeil airson toll-guail.
Ceangal a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Bailtean Siorrachd Inbhir Àir Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Àir an Ear
Varde
‘S e baile meadhanach ann an ceann a deas Danmhairg a th' ann an Varde. Tha e suidhichte air an leth-eilean Jyland, faisg air Esbjerg, aig 11m os cionn ìre na mara, anns an roinn Danmhairg a Deas (Danmhairgis: Syddanmark), 257km air falbh bho Copenhagen (prìomh-bhaile na dùthcha), agus 122km bho Århus. Chaidh Varde a chlàradh airson a’ chiad turas ann an 1107 mar Warwath. Tha 13,416 duine a' fuireach anns a' bhaile fhèin agus 50,351 san sgìre air fad.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:An Danmhairg Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean anns an Danmhairg
Bàrr a' Ghrianain
‘S e baile beag dùthchasail ann an ceann a tuath na Stiùbhartachd, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th' ann am Bàrr a' Ghrianain (Beurla/Beurla Ghallda: Bargrennan). Tha e suidhichte aig 62m os cionn ìre na mara, ann an Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Chille Chuithbeirt ro 1975), air an A714 eadar Inbhir Gharbhain agus Baile Ùr nan Stiùbhartach, aig Inbhir na h-Aibhnichean Crìoch agus Dubh. Tha e 274km air falbh bho Obar Dheathain, 279km bho Ghlaschu, 49km bho Chille Chuithbeirt agus 133km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. 'S e Beurla a th' ann a’ chiad chànan aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann am Bàrr a' Ghrianain. Tha Eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air turasachd, àiteachas agus coilltearachd. Taobh fhoghlaim, tha bun-sgoil ann, a thathar an dùil a dhùnadh, ach feumar a dhol dhan àrd-sgoil ann an Dail Bheithe.
Freumhan an Ainm
A rèir eòlaichean fhreumh-fhaclachd, tha e coltach gur ann à bàrr agus grianan anns a' Ghàidhlig tha an t-ainm Nochd a' Ghàidhlig ann an ceann a deas na h-Alba anns an 7mh Linn agus bha an cànan fhathast làidir ann an Siorrachd Chille Chuithbeirt fhèin anns an 17mh Linn. A bharrachd air sin, tha cruth na tìre a' toirt cuideam dhan teòiridh seo. 'S ann gu math pailt 's a tha ainmean-àite bàrr- ann an ceann a deas na dùthcha.
Eachdraidh
Chaidh Bàrr a' Ghrianain a chlàradh airson a' chiad turas ann an 1550 ach tha iomadh tobhta ann bho Linn an Iarainn. Chaidh eaglais a thogail an seo ann an 1839 ach chaidh a dunadh ann an 2009. A-rèir carragh-chuimhne san bhaile, fhuair 34 duine à Bàrr a' Ghrianain bàs sa Chogadh Mhòr agus aon duine dheug eile san Dàrna Chogadh.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Alba Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh
Sgat Mòr is Sgat Beag
thumb|Sgat Mòr le [[Còmhall air a chulaibh]] 'S e eileanan anns an Linne Chluaidh a tha ann an Sgat Mòr is Sgat Beag. 'S e seo na co-chomharran aca: 55° 50′ 52.98″ Tuath agus 5° 18′ 29.56″ Iar.
Brest
'S e baile anns a' Bhreatainn Bheag a tha ann am Brest (Fraingis: Brest). Tha e ann am Penn-ar-Bed. Bha 139,163 a' fuireach ann an 2015.
Sgat Mòr is Sgat Beag
Tha Sgat Beag coltach ris ach tha e rud beag nas lugha. Tha e suidhichte mu chilemeatair gu ear air Sgat Mòr.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Eileanan Chluaidh Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Àir a Tuath
Brest
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:An Fhraing Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Bhreatainn Bheag
Mora
‘S e baile meadhanach ann an cridhe na Suaine a th’ ann am Mora. Tha e suidhichte ann an tairbeart eadar Loch Siljan agus Loch Orsasjön, 269km air falbh bho Stockholm, prìomh-bhaile na dùthcha, 213km bho Uppsala agus 395km bho Ghöteborg. Tha 20,101 duine a' fuireach ann, 10,896 sa bhaile fhèin.
Freumhan an Ainm
Tha a h-uile coltas ann gur ann à mōr (aonach, mòinteach) ann an seann shuainis a tha an t-ainm, a tha a' gabhail ri cruth na tìre. Bheireadh sin An t-Aonadh dhuinn sa Ghàidhlig an latha an-diugh. 'S e co-dhàimh leis A' Bheurla Ghallda muir a th' ann am mōr.
Eachdraidh
Chaidh am baile mar a tha e an-diugh a stèidheachadh ann an 1521, nuair a bha An t-Suain ann an cogadh an aghaidh na Danmhairge. A dh'aindeoin sin, tha fianais ann gu robh daoine ann o chionn 4,000 bliadhna.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean anns an t-Suain Roinn-seòrsa:An t-Suain
90
Is dòcha gu bheil thu a' lorg 1990
Bàsan
Roinn-seòrsa:90an
Tesco
thumb|300px|Bùth anns [[A' Phòlainn]] 'S e companaidh mòr-bhùth a tha ann an Tesco. 'S e am mòr-bhùth as motha anns An Rìoghachd Aonaichte agus 's e an treas mòr-bhùth as motha anns an t-saoghail. Tha am prìomh-oifis ann an Hertfordshire ann an Sasainn.
Eachdraidh
Bha Tesco stèidhichte ann an 1919.
Ceangal a-mach
Roinn-seòrsa:Mòr-Bùthan
Mölnlycke
'S e baile anns an sgìre Suaineach Västra Götalands län a tha ann am Mölnlycke. Tha e na phrìomh-bhaile dhen choimhearsneachd Härryda. Tha Mölnlycke suidhichte mu 10 cilemeatair deas air Göteborg. Anns a’ bhliadhna 2010 bha 15,608 duine a’ fuireach an seo. Chaidh am baile a stèidheachadh timcheall air 1850. An tòiseach b' e tuinneachadh an luchd-obrach na bha ag obair anns an fhactaraidh Mölnlycke AB a bha ann.
Freumhan an Ainm
Tha a h-uile coltas ann gur ann à Mölna (Gàidhlig: muileann) agus lyke (achadh) ann an seann Lochlannais a tha an t-ainm. Bheireadh sin Achadh a' Mhuilinn dhuinn sa Ghàidhlig an latha an-diugh.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean anns an t-Suain Roinn-seòrsa:An t-Suain
Siorrachd Bhaile na h-Ùige
right|thumb|300px|Siorrachd Bhaile na h-Uige
'S e fear de na siorrachdan traidiseanta na h-Alba a tha ann an Siorrachd Bhaile na h-Uige (Beurla: Wigtownshire). Gus an 19mh Linn, 's e "Gallobha-an-iar" a bha ann. Tha e suidhichte sa Ghall-Ghàidhealaibh ann an ceann a deas na dùthcha. Tha e air a bhith na phàirt Chomhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh bho 1975. Tha an siorrachd seo a' gabhail a-steach Leth-eilean na Machrach, Na Rannaibh agus pàirt mhòr Pàirc nan Coilltean Ghallobha. Còmhla ri Siorrachd Chille Chùithbeirt 's e na Stiùbhartachd a chanar ris.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Siorrachdan na h-Alba Roinn-seòrsa:Alba Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh *
Y Felinheli
Tha am baile Y Felinheli ann an Gwynedd, a' Chuimrigh. Tha e 125.4 mi (201.8 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 207.5 mi (333.9 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 2189 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 1407 (64.3%); rugadh 69% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Gwynedd Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Sofia Helin
'S e actair às an t-Suain a th' ann an Sofia Helin (Örebro, 25 an Giblean 1972). Tha i ainmeil taobh a-muigh na dùthcha aice airson a' charactair Säga Norén anns an t-sreath Broen, còmhla ri Dag Malmberg.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Suain Roinn-seòrsa:Cleasaichean nam film
Eilean MoLaise
'S e eilean anns an Linne Chluaidh a tha ann an Eilean MoLaise (Beurla: "Holy Isle"). Tha e faisg air Arainn, agus is ann a tha an t-ainm "Lamlash" (Loch an Eilein) sa Bheurla. 'S e seo na co-chomharran aige: 55° 31′ 30″ Tuath agus 5° 4′ 20″ Iar.
Tha coimhearsnachd Bhuddhach an seo.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Eileanan Chluaidh Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Àir a Tuath Roinn-seòrsa:Arainn
23 an Dàmhair
'S e 23 an Dàmhair an 296mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (297mh ann am bliadhna-leum). Tha 69 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
thumb|[[Edward Smith-Stanley, 14th Earl of Derby|Edward Smith-Stanley]]
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Saidheans Poileataigeach
'S e sgrùdadh agus ionnsachadh mu dheidhinn phoilitigs air fad a th' ann an saidheans poileataigeach. Tha sin a' toirt a-steach structar an riaghaltais, a bharrachd air dòighean riaghlaidh, no dòigh air choreigin eile a tha a' feuchainn ri dèanamh cinnteach à tèarainteachd agus cothromachd. Mar sin faodaidh luchd-saidheans poilitigeach sgrùdadh a dhèanamh cuideachd air ionadan sòisealta, leithid corporaidean, aonaidhean-ciùird, agus eaglaisean. Thathas a' sgrùdadh gluasad cumhachd gus leigeil le co-dhùnaidhean a dhèanamh. Tha soirbheachas riaghaltas agus poileasaidh air a thomhas a thaobh seasmhachd, sìth, ceartas, agus beairteas stuthan.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Eòlas Roinn-seòrsa:Foghlam Roinn-seòrsa:Poileataigs
Dail Fhraoich
Right|thumb|Eas Caaf Water aig Gleann Linn faisg air Dail Ruighe. 'S e baile beag ann an Siorrachd Inbhir Àir a Tuath, ann an àird an iar-dheas Alba a tha ann an Dail Fhraoich (Beurla: Dalry). Ann an 2001 's e 5,395 an àireamh-shluaigh a tha aice.
Tha Dail Ruighe eile ann an Dùn Èideann agus fear ann an Gall-Ghàidhealaibh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Bailtean Siorrachd Inbhir Àir Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Àir a Tuath
An Talamh Ùr
thumb|right|300px|An Talamh Ùr 'S e eilean a tha ann An Talamh Ùr (ainmean eile: Talamh an Èisg no Eilean an Truisg; Fraingis: Terre-Neuve; Gaeilge: Talamh an Éisc; no Newfoundland sa Bheurla.) Tha e pàirt den mòr-roinn Chanadach An Talamh Ùr is Labrador.
'S e eilean mòr air an oirthir ear-thuath ann an Canada. 'S e St. John's ainm prìomh bhaile an eilein.
Tha mu 500,000 neach a' fuireach anns an Talamh Ùr agus aig aon àm bha pàirt mòr den eilean Gàidhealach le in-imrichean a' tighinn bho Èirinn agus mar sin tha ainm mion sa Ghaeilge againn airson an eilein.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Canada
Siorrachd Dhùn Phris
right|230px|thumb|Siorrachd Dhùn Phris
'S e fear den siorrachdan traidiseanta na h-Alba a tha ann an Siorrachd Dhùn Phris (Beurla: Dumfriesshire) le Dùn Phris mar prìomh-bhaile. Tha e air a bhith na phàirt Chomhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh bho 1975.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Siorrachdan na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh