cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Locarbaidh
‘S e baile beag dùthchasail faisg air Dùn Phris, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th' ann an Logarbaidh no Locarbaidh. Tha e suidhichte aig 101m os cionn ìre na mara, ann an cridhe Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Dhùn Phrìs ro 1975), eadar Drochaid Mhic Iain agus Eaglais Fheichin, ri taobh na h-aibhne Water of Milk. Tha e 239km air falbh bho Obar Dheathain, 100km bho Ghlaschu, 16km bho Inbhir Anainn agus 93km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. 'S e Beurla a th' ann a’ chiad chànan aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Locarbaidh. Tha eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas, coilltearachd agus gnìomhachas. A bharrachd air sin, tha talla a' bhaile, dà thaigh-seinnse agus còig taigh-òsda ann. Taobh fhoghlaim, tha bun sgoil agus àrd sgoil ann. Ann an 2001 bha 4,009 duine a' fuireach an seo.
Freumhan an Ainm
A rèir eòlaichean fhreumh-fhaclachd, tha a h-uile coltas ann gur ann à Lochlannais by (baile neo croit) agus ainm pearsanta mar Loker a tha ainm a' bhaile. 'S ann gu math pailt 's a tha ainmean-àite Lochlannach ann an iar-dheas na h-Alba, gu h-àraidh nas fhaisge air a' mhuir.
Eachdraidh
Chaidh am baile a chlàradh airson a' chiad turais ann an 1306 mar Lokardebi. Tha Logarbaidh aimeil air sgàth 's gun do thachair an Lockerbie disaster no an Lockerbie bombing, mar a chanas luchd na Beurla an seo air 21 an Dùbhlachd 1988. Thuit pàirt dhen phlèan dhen Pan Am Flight 103 air a' bhaile an dèidh spreadhadh-boma le neach-fuathais. Chaidh 270 duine a mharbhadh, bha 11 daoine às a' bhaile fhéin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Alba Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh Roinn-seòrsa:Siorrachd Dhùn Phrìs
Facal aibidealach
'S e facal aibidealach facal sa bheil na litrichean air fad ann an òrdugh na h-aibideil. Tha 6 litrichean san fheadhainn as fhaide sa Ghàidhlig:
Tha feadhainn sa bheil còig litrichean ann an òrdugh beagan nas pailte:
Cànain eile
Ann am Beurla, tha 8 litrichean san fhacal as fhaide mar seo: aegilops agus tha grunn ann sa bheil seachd litrichean mar beefily agus billowy.
Roinn-seòrsa:Cànain Roinn-seòrsa:Geamannan fhaclan
Francis Drake
'S e seòladair, àrd-mharaiche agus rannsachair Sasannach a bh' ann am Francis Drake (1540 gu 28mh den Faoilleach 1596.) Is e a chiad Sasannach a sheòl mu chuairt an t-saoghail. Mar duais airson seo chaidh a dhèanamh na ridire le Bànrigh Ealasaid I aig Sasainn. Bha e na leas-cheannard aig an cabhlach Sasannach a bhuannaich blàr ainmeil ann an 1588 an aghaidh a' chabhlach mhòr Spàinnteach ris an canar 'Spanish Armada' ann am Beurla.
Roinn-seòrsa:Seòladairean Sasannach Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
1660an
Roinn-seòrsa:17mh linn *
Dùn Tuilm
thumb|Eilean Tuilm, faisg air Caisteal Dhùn Tuilm.
’S e baile/coimhearsnachd ann an Tròndairnis san Eilean Sgitheanach a tha ann an Dùn Tuilm agus tha Caisteal Dhùn Tuilm ann.
Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach
Mariano Ospina Rodríguez
Beatha
Dh’ionnsaich e eòlas-lagha aig an Colegio de Nueva Granada agus fhuair e deagh chliù rè na bliadhnachan mu dheireadh na Coloimbia Mòire o chionns gur e sàr dhìonadair agus fear-taic Francisco de Paula Santander a bh’ann; a bharrachd air sin, bha e an sàs ann an Cuilbheart an aghaidh Bholívar, is b’ fheudar dhàsan a theich gu Antioquia, an roinn far an robh iomadh luchd-dhùbhlain an aghaidh Bholívar fo stiùireadh an t-Seanalair José María Córdova: bha Ospina fiù’s na Rùnaire an t-Seanalair fhèin. Nuair a bhàsaich Córdova ann an 1829, thoisich Ospina a chuid obrach ann an saoghal a’ poileataigs gu dearbh, mar bhall-phàrlamaid anns an roinn ùr dhe Antioquia, far an robh e cuideachd na rùnaire a’ chaibineit agus na Riochdaire anns a’ Chòmhdhail.
‘S e fìor dheagh dhaoine a bh’ann oir dhèiligeadh ris na daoine ann an dòigh glè mheasail. ‘S e ball Buidheann nam Ministear (neo meadhanach) a bh’ann. Dh’ainmich an ceann-suidhe Pedro Alcántara Herrán e mar Rùnaire na Roinne agus na Dùthchannan Cèin ann an 1841; chleachd e an dreuchd sin airson pàirt a ghabhail ann an deasachadh a’ Bhun-Reachd dhe 1843 agus steidhich e siostam làidir an fhoghlaim anns na bun-sgoiltean agus aig ìre meadhanach anns an dùthaich. An uair sin bha e na Riaghladair ann an Antioquia. Thill e chun a’ Chòmhdhail ann an 1845 agus sgrìobh esan agus José Eusebio Caro a’ chiad prògram an Riaghaltais aig Buidheann nam Ministear (Spàinntis Sector Ministerial), ainm a bha air na Tòraidhean aig an àm (1849); thathar ag ràdh gur e steidheachadh a’ Phàirtidh Thòraidh a bh’ann an gnothach sin.
Dh’fhàs e a bhith na phrìomh cheannard nan Tòraidh rè na 1850an agus sheas e mar thagraiche a’ chinneas aig na taghaidhean ann an 1857. Fhuair e buaidh air dithis nàmhaid Libearalach, Manuel Murillo Toro agus Tomás Cipriano de Mosquera airson an teirm bho 1857 gu ruige 1861. A dh’aindeoin nach d’ fhuair e ach beagan na bu fheàrr na 40% nan bhòtaichean, chuir e air dòigh Riaghaltas smachdail a’ phàirtidh. Fhad ‘s a bha e os cionn an Riaghaltais shabaideadh an aghaidh buaireas siostam a’ Ghranada Ùr o chionns gur e stàit meadhanachadh a bh’ann a leigeadh e do stàitean feadarail (Panama agus Antioquia) a bhith ann. Le sin, ghairm e co-chruinneachadh ann an 1858 airson bun-reachd na dùthcha a leasachadh, is le sin rugadh Co-chaidreachas Ghranada.
Dh’adhbharaich na atharraichean poileataigeach-shòisealta sin an Cogadh Sìobhalta dhe 1860. B’ fheudar dha Ospina a shabaid an aghaidh Tomás Cipriano de Mosquera, ach chaill e. Chaidh e a chur às an tìr ann an 1861 an dèidh an Riaghaltas agus thill e ann an 1871; chuir e seachad na bliadhnachan mu dheireadh aige an sàs anns na meadhanan agus a’ teagasg aig an oilthigh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:Poileataigs Roinn-seòrsa:Daoine à Coloimbia
Gailium
Tha an teothachd leaghaidh na ghailium 302.9146 K. Is urrainn do ghailium leaghadh anns an làimh. Tha gailium lionnach nas dùmhaile na gailium soladach, mar uisge. Tha seo neo-àbhaisteach.
Taisgealadh
Ann an 1875 lorg Paul-Émile Lecoq de Boisbaudran dà loidhne phurpaidh anns a speactram na sfailerit agus bharailich e gun robh iad à eileamaid ùr, gailium. Anns an aon bliadhna fhuair e meatailt na ghailium nuair a chuir e sruth dealain tro eadar-sgaoileadh na ghailium haidreogsaid.
Tha an t-ainm a' dol às an t-ainm Laidinneach Gallia, An Fhraing, ach tha Laideann gallus cuideachd a' ciallachadh "coileach", mar "Lecoq" ann am Fraingis.
Cleachdadh
Tha gailium ga cleachdadh mar gailium arsenagaid no gailium naitriaid ann an leth-ghiùlanairean.
Neòinean
Tha neòinean na luibh beag air a bheil blàth buidhe is geal. Tha iad cumanta a-measg an fheòir. Cuirear ri chèile airson seòrsa sìoman a dhèanamh. Se Bellis perennis an gne as cumanta ann an Alba.
Baile an Todhair
'S e baile air a' Ghàidhealtachd a tha ann am Baile an Todhair (Beurla: Balintore). B' e Port an Ab an t-seann ainm aige a bha aig muinntir a' bhaile.
Ann an 2001 bha 1,087 duine a' fuireach ann am Baile an Todhair agus tha Gàidhlig aig 3.68% dhiubh.
Tha port mara aig Baile an Todhair a chaidh a thogail timcheall air 1890. Bha iasgachd na gnìomhachas làidir an seo, ach an-diugh chan fhaighear mòran chosnaidhean anns an roinn seo. Dh'fhàs am baile na bu motha an dèidh 1978, nuair a thàinig ola a-steach le loidhne-phìoba bho Beatrice Field gu Seannduaig.
Tha bùth, oifis a' phuist agus bùth-chungaidhean ann. Chaidh talla a' bhaile ùr le cafaidh fhosgladh cuid bhliadhnaichean sa chaidh.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
840an
Roinn-seòrsa:9mh Linn *
Sgoil Ealain Innise Tìle
'S e oilthigh prìobhaideach ann a Reykjavík ann an Innis Tìle a th' ann an Sgoil Ealain Innise Tìle (Innis-Tìlis: Listáskóli Íslands). Chaidh a stèidheachadh ann an 1998. Tha còig roinnean ann: Ealain, Dealbhadh is Ailtireachd, Ealain Fhìnealta, Ceòl is Tèatar agus Dannsa.
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:Oilthighean ann an Innis Tìle
Eilean a' Chàr
thumb|Eilean a' Chàr; sealladh bho [[Tannara Bheag|Thannara Bheag. Tha Eilean Mullagrach agus Eilean Ruisteil air a chulaibh]] 'S e eilean beag a tha ann an Eilean a' Chàr. Tha e suidhichte air àird an iar na h-Alba air ceann Loch Bhraoin. 'S e aon de na h-Eileanan Samhraidh a th' ann. Tha e suidhichte air àirde a tuath Tannara Bheag agus air àird an iar-thuath Eilean Fada Mòr. Tha an t-eilean Glas-leac Mòr air àird an iar thuath dheth.
Còdaichean ball-coise
right|280px|thumb|Tha [[Ball-coise Canadianach is ball-coise Aimearaganach fàisg air a chèile]]
Eilean a' Chàr
'S e seo na co-chomharran aige: 58° 1′ 14.82″ Tuath agus 5° 26′ 43.59″ Iar. Tha an t-àite as àirde 30 meatair os cionn na mara.
Chan eil duine sam bith a’ fuireach ann.
Còdaichean ball-coise
Liosta den còdaichean ball-coise
right|thumb|280px|[[Ball-coise Gàidhealach - Tir Chonaill an aghaidh Ciarai]]
* Roinn-seòrsa:Spòrs bhuidheann
Eilean a' Chàr
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:na h-Eileanan Samhraidh
Conwy
Tha am baile Conwy ann an Conwy, a' Chuimrigh. Tha e 127.4 mi (205.0 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 198.4 mi (319.3 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 14274 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 3901 (27.3%); rugadh 60% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Trefynwy
Tha am baile Trefynwy ann an Sir Fynwy, a' Chuimrigh. Tha e 30.3 mi (48.8 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 112.8 mi (181.5 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 10178 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 929 (9.1%); rugadh 46% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Conwy
Tha Caisteal Conwy (Cuimris: Castell Conwy) suidhichte ann an Conwy. Chaidh a thogail anns na Meadhan aoisean le Èideard I Shasainn eadar 1283 is 1289.
Trefynwy
Tha Slighe Costa na Cuimrigh a' dol tron bhaile.
Conwy
Tha Slighe Costa na Cuimrigh a' dol tro Chonwy.
Trefynwy
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sir Fynwy Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Loch Asainte
thumb|Loch Asainte
'S e loch ann an Asaint a tha ann an Loch Asainte neo Loch Asainn Tha e mu ochd cilemeatair san ear-thuath Loch an Inbhir. 'S e seo na co-chomharran aige: 58° 10′ 30″ Tuath agus 5° 2′ 30″ Iar.
'S e Canisp, a' Chuineag agus Beinn Uidhe na beanntan as motha a tha timcheall air. Thèid uisge a-steach bho lochan eile mar Loch Obha, Loch Maol a' Choire agus Loch Leitir Easaidh  agus sruthaidh an t-uisge a-mach à Loch Asainte tro Abhainn Inbhir chun na mara.
Tha an loch mu 6 mìltean air fhad agus mu 0.9 mìle (1.5 cilemeatair) air leud. Tha e cho mor ri 1,977 acair. Tha an t-àite as deimhinne mu 86 meatair (282 troigh) agus tha bàrr uisge an locha mu 215.1 troigh (65.55 meatair) os chionn na mara.
'S e àite math airson iasgaich, gu h-àraidh breac, breac donn is bradan.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba Roinn-seòrsa:Asaint
S.S.C. Napoli
Tha S.S.C. Napoli na sgioba ball-coise Eadailteach bho Napoli. Stèidhicheadh an club ann an 1926.
‘S e Luciano Spaletti am manaidsear aca an-dràsta.
Duaisean
Roinn-seòrsa:Ball-coise Roinn-seòrsa:Sgiobannan ball-coise Roinn-seòrsa:Ball-coise Eadailteach Roinn-seòrsa:Sgiobannan ball-coise Eadailteach
Rìoghachd Bayern
B’ e dùthaich mheadhanach neo-eisimeileach ann an ceann a deas na Gearmailt a mhair bho 1806 gu ruige 1918 a bh’ anns an Rìoghachd Bayern (Gearmailtis: Königreich Bayern). B’ e München a bh’ ann prìomh-bhaile na dùthcha agus b' e an Teaghlach uasal Wittlesbach a bha os a cionn. Chruthachadh an Rìoghachd tro Chòrdadh Phressburg, nuair a ghairm Napoleon Bonaparte gur e rìgh an àite diùc a bh' ann ceannard na Prionnsalachd-taghaidh Bayern ri linn atharrachadh mòr a rinn e air structair phoileataigeach na Gearmailt a thaobh Co-chaidreachas na Rèine, an dèidh dha chur às do dh' Ìmpireachd Naomh na Ròimhe. Bha Bayern na ball a' Cho-chaidreachais bho 1806, a' cur 30,000 saighdear gu feachdan a' cho-chaidreachais, gus a chuir i cùl air An Fhraing ann an 1813 agus ghabh i thairis air Àrd-Dhiùcachd Frankfurt. Chaill Bayern fearann ann an Tyrol agus Voralberg dhan Ostair tro Chòrdadh Pharis (1815), ach fhuaireadh Aschaffenburg) agus sgìre neo dhà ann an Hesse-Darmstadt nan àite. Mhair an stàit seo mar sgìre fad Ìmpireachd na Gearmailte (1871 – 1918). Thug Ar-a-mach na Gearmailt buaidh mhòr air Bayern agus leig an Righ Ludwig III dheth an crùn. Chaidh poblachd, a bhuineadh dhan Phoblachd Weimar fhèin, a stèidheachadh na h-àite.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Poileataigs
José Manuel Marroquín
B’ e José Manuel Marroquín Ricaurte (Bogotá 6mh an Lùnasdal 1827 – Bogotà 19mh an t-Sultain 1908) ùghdair agus stàitire à Coloimbia, a bha na cheann-suidhe na dùthcha eadar 1900 agus 1904. Bhuineadh e dhan teaghlach neartmhor Ricaurte, agus bha a shinnsearan an sàs ann an sabaid airson na neo-eisimeileachd. ‘S e ball a’ Phàirtidh Tòraidh a bh' ann.
Ceann-suidhe na Dùthcha
Chaidh e a thaghadh mar iar-cheann-suidhe anns na taghaidhean dhe 1898, fon bhodach Manuel Antonio Sanclemente, ceannard nan Tòraidh aig an àm; Bha e os cionn an Riaghaltais rè trì mìosan leis nach b’ urrainn dha Sanclemente a dhol gu Bogotá airson an dreuchd a thoirt os làimhe. An uair sin stiùir e ar-a-mach an aghaidh nan Tòraidh smachdail, is chuir e às do Shanclemente is le sin stiùireadh esan an dùthaich eadar 1900 agus 1904; Chrìochnaich Cogadh na Mìle Làithean agus fhuair Panama a chuid neo-eisimeileachd nuair a bha Marroquín os cionn an Riaghaltais.
Call Panama
Ghabh na Stàitean Aonaichte fàth air suidheachadh do-riaghlach na dùthcha aig àm Cogadh na Mìle Làithean airson còrdadh a leigeil, a tug còirichean air Panama dhuibh, gus canàl a thogail eadar an dà chuan. ‘S e Còrdadh Herrán–Hay a bha air, is thug e pìos fhearainn dhe 5 km ri gach taobh a’ chanàil agus smachd air Oirthir na dùthcha seachad dha na Stàitean Aonaichte.
Chuir an Riaghaltas aig Marroquín a chuid taic chun a’ chòrdaidh ach dhiùlt an Còmhdhail e. Chuir sin an fhearg air Riaghaltas na Stàitean Aonaichte agus cho-dhùin iad taic a thoirt dha Panama gus a chuid neo-eisimeileachd fhaighinn. Ghairm iad neo-eisimeileachd oifigeil na Caolais air an t-Samhain 1903, tro litir a leig fios chun an Riaghaltais ann am Bogotá. A bharrachd air sin, chuir iad soithichean cogaidh chun na dùthcha ùr sin airson ionnsaighean armachd bho Choloimbia a sheachnadh. Fhreagair Marroquín dhan chàineadh a fhuair e air sàilleabh gun do chaill e Panama mar a leanas: "Dè a tha sibh ag iarraidh? Fhuair mi aon phoblachd ach cuiridh mi dà air ais dhaibh."
Foghlam
Leasaich an Riaghaltas aig Marroquín siostam foghlam na dùthcha, tron lagh àireamh 39 dhen 26mh latha an Dàmhair 1903. Chaidh an siostam a sgaradh eadar na sgoiltean is na oilthighean, agus chaidh na sgoiltean a sgaradh eadar ceithir roinnean: bun-sgoiltean, sgoiltean àrd-ìre, agus na colaistean proifeiseanta, gnìomhachail agus ealanta.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine à Coloimbia Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:Poileataigs
940an
Bha na 940an, sa 10mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 940 is 31 an Dùbhlachd 949.
Roinn-seòrsa:10mh Linn *
Sumska Oblast
'S e tè dhe na 24 roinnean anns an An Ucràin a th'ann an Sumska Oblast (Ucràinis: Сумська о́бласть, ainm neo-fhoirmeil: Sumshchyna). 'S e Sumy fhèin's a th' ann prìomh-bhaile na roinne. Tha i suidhichte air an àirde an ear-thuath na dùthcha, faisg air na crìochan leis An Ruis.
Eachdraidh
Bhuinneadh leth chuid na roinne gu Slobozhanshchyna anns na 17mh Linn agus 18mh Linn, air crìochan a deas Iompaireachd na Ruise. Chaidh Sumska Oblast a chruthachadh ann an 1939 le pìosan bho Kharkivska Oblast, Chernihivska Oblast agus Poltavska Oblast. Bhòt 92.61% nan daoine an seo airson neo-eisimeileachd na h-Ucràine san reifreann nàiseanta ann an 1991.
Ceanglaichean A-mach
Mapaichean
Roinn-seòrsa:An Ucràin Roinn-seòrsa:Sumska Oblast
Gaelscéal
Is e a tha ann an Gaelscéal, pàipear-naidheachd neo-eisimeileach, a bha foillsichte gach seachdain ann an Gàidhlig na h-Èireann eadar 2009 agus 2013. Is e pàipear-naidheachd fad Èirinn a bha ann. Eu-coltach ri iomadh pàipearan a bha ann a roimhe (m.e. "An Gàidheal Ùr", c. 1998 - 2008), bha e feallsanach nan luchd-fhoillseachaidh nach e "Pàipear Gàidhlig" a bha ann an Gaelscéal, ach pàipear-naidheachd a bha foillsichte sa Ghàidhlig.
20 an Lùnastal
'S e 20 an Lùnastal an 232mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (233mh ann am bliadhna-leum). Tha 133 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
thumb|150px|Andrew Garfield
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Almost Famous
Is e Almost Famous film a bha air a chruitheachadh ann an 2000 agus air a stiùradh le Cameron Crowe. Tha, am measg neach eile, Patrick Fugit, Kate Hudson agus Billy Crudup nan cleasaichean ann.
Roinn-seòrsa:Film
Caisteal Dhùn Bheagain
thumb|left|Caisteal Dhùn Bheagain thumb|Àit|200px 'S e caisteal ann am Bhatarnais anns an Eilean Sgitheanach a th' ann an '''Caisteal Dhùn Bheagain. '''Tha e suidhichte air eilean beag faisg air cladach Loch Dhùn Bheagain. B' àbhaist dha bhith air a chuairteachadh leis a' mhuir uile gu lèir.
Tha e air a bhith aig Clann MhicLeòid o 1200 agus an-diugh tha Iain MacLeòid, ceann-feadhna nan Leòdach a' fuireach ann.
Tha an caisteal an-diugh ainmeil am measg an luchd-turais. Tha taigh-tasgaidh na bhroinn, agus tha gàrradh de còig acair le lusan, craobhan, drochaidean agus easan a' tarraing dhaoine thuige bho air feadh an t-saoghail.
Fiodh Abhainn
'S e baile beag ann an ear-thuath na h-Alba a tha ann am Fiodh Abhainn (Beurla: Fyvie).
Caisteal Dhùn Bheagain
Ceanglaichean a-mach
Dùn Bheagain
Fiodh Abhainn
Ann an 2001 bha 493 duine a' fuireach an seo.
Giùlan
Tha e na laighe air an A947.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Siorrachd Obar Dheathain Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Obar Dheathain
1600
Bàsan
Roinn-seòrsa:1600an
Roanoke, Virginia
'S e baile ann am Bhirginia, sna Stàitean Aonaichte, a th' ann an Roanoke. Anns a’ bhliadhna 2010 bha 98,641 duine a’ fuireach an seo. Tha e suidhichte aig 269-530m os cionn ìre na mara.
Eachdraidh
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1852.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Virginia
Nadine Gordimer
B' e sgrìobhadair à Afraga a Deas a bha ann an Nadine Gordimer. Rugadh i ann an Springs, Gauteng, ann an 1923. Bhuannaich i an Duais Nobel ann an Litreachas ann an 1991. S' e an seachdamh tè a choisinn an duais seo a th' innte. Chaochail i ann an Johannesburg ann an 2014.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean à Afraga a Deas Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Iùdhach Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Litreachas Roinn-seòrsa:Iùdhaich Roinn-seòrsa:Daoine à Afraga a Deas
Dùn Èideann an Iar (sgìre Phàrlamaid Westminster)
'S e sgìre Phàrlamaid Westminster a tha ann an Dùn Èideann an Iar (Beurla: Edinburgh West).
Chaidh a cruthachadh ann an 1885 ach mhùth a crìochan ann an 2005.
Tha am port adhair Dhùn Èideann, Stèisean Gyle a Deas, Pàirc a' Mhoirich, Port na Banrighinn, agus an sù anns a' sgìre seo. Tha i ann an crìch ri Gleann Iucha agus An Eaglais Bhreac an Ear, Baile Lèibhinn, Dùn Èideann an Iar-Dheas agus Dùn Èideann a Tuath agus Lìte.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sgìrean Phàrlamaid Westminster Roinn-seòrsa:Dùn Èideann
Gijón
'S e baile mòr agus port faisg air Oviedo ann an Asturias (An Spàinn) a th' ann an Gijón (IPA: xiˈxon, Asturianis: Xixón, IPA: ʃiˈʃoŋ Laideann: Gigia). Tha e suidhichte ann an ceann a tuath na dùthcha, aig 3m os cionn ìre na mara, anns an sgìre Asturias fhèin. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 713. 'S e Asturianis agus Spàinntis a tha gam bruidhinn an seo. 'S e am port, na bàtaichean-aiseig agus gnothaichean ceangailte ris a' mhuir a tha a' cumail eaconomaidh a' bhaile a' dol. Tha 275,735 duine a' fuireach ann, am baile as motha sa Phrionnsalachd.
1601
MDCI
Gijón
Freumhan an Ainm
'S ann gu math connspaideach 's a tha freumhan an ainm. Tha cuid ag ràdh gur ann à Gy (uisge) agus om (mu) ann an Ceiltis a tha ainm a' bhaile. Tha feadhainn dhen bheachd gur e egi (caol) agus gon (àrd) ann am Basgais a th' ann. Bheireadh sin Caol Àrd dhuinn sa Ghàidhlig an latha an diugh. Thuirt Miguel de Unamuno gur ann à saxum ann an Laideann. Tha teòiridh eile ann a chanas gur ann às an ainm Gegonius a th' ann.
1601
Bàsan
Roinn-seòrsa:1600an
Gijón
Eachdraidh
Ged a bha daoine a' fuireach ann fad mìltean de bhliadhna ro làimh - gu seachd-àraidh nuair a bha na h-Arabaich ann - cha do nochd ainm a' bhaile ann an sgrìobhainn airson a' chiad turais ach ann an 713. Thàinig an rèile - ann an 1843. Thuit am baile gu na Reubaltaich Faisisteach aig toiseach tòiseachaidh Cogadh Sìobhalta na Spàinne ann an 1936. Chuairtich feachdan an Riaghaltais e fad mìos agus chuir iad ruaig orra. A dh' aindeoin sin, b' e na Faisistich a bhuannaich aig a' cheann thall. Chaidh Campas Oilthigh Oviedo a stèidheachadh an seo an dèidh a' chogaidh.
Cruinn-eòlas
A rèir figearan an Riaghaltais, 's e an t-Iuchar a' mhìos as teotha agus 's e am Faoilleach a' mhìos as fhuaire ann an Gijón. Cha tuit ach 728mm de dh'uisge air a' bhaile fad na bliadhna - 445mm nas lugha na Steòrnabhagh (1173mm) - leis gur e àite caran fliuch a th' ann, an taca ri àiteachan eile san Spàinn center|600px
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:An Spàinn Roinn-seòrsa:Bailtean na Spàinne Roinn-seòrsa:Bailtean
'S Àirde Beinn
'S e beinn ann an Alba a th' anns 'S Àirde Beinn. Tha e suidhichte iar air Tobar Mhoire ann am Muile. Sa deas tha an rathad B8073 a' dol seachad air. Tha a' bheinn 295m (968 troigh) de dh'àirde. Air mullach na beinne chithear càrn beag a bhios a' sealltainn a' phuing as àirde. Tha loch cuideachd air a' bheinn ris an canar Lochan 'S Àirde Beinn. 'S e Marilyn a th' ann.
Thèid beanntan na h-Alba a chur ri chèile ann an liostaichean sònraichte a rèir àirde agus àirde rinneach mullach na beinne. Tha buidhnean eadar-dhealaichte gam measach agus an uair sin thèid na tomhasan a chruinneachadh ann an liostaichean a tha rim faighinn air an làrach-lìn "Database of British and Irish hills". Bho àm gu àm nì iad ath-sgrùdadh mu àird na beinne, agus rinneadh an t-ath-sgrùdadh mu dheireadh air 'S Àirde Beinn san 15 am Faoilleach 2003.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Muile
Derek Walcott
'S e sgrìobhadair agus bàrd à Naomh Lùisia a tha ann an Derek Alton Walcott. Rugadh e 23 Faoilteach 1930 ann an Castries. Fhuair e an Duais Nobel ann an Litreachas ann an 1992.
Ávila (provincia)
'S e provincia na Spàinne a tha ann an Ávila (IPA: aβila). Tha e na laighe ann an Castilla y León, ann am meadhan na dùthcha. 'S e Ávila a tha na phrìomh-bhaile. Chaidh an roinn a chruthachadh ann an 1833 le Javier de Burgos, a bha na Rùnaire na Stàite agus Leasachaidh aig an àm. B' e an siostam-riaghalaidh iondail na Frainge a chleachd e mar mhodal. Chuireadh a-steach Coimhearsnachd fèin-riaghlaidh Chastilla y León i ann an 1978, nuair a sgrìobhadh Bun-reachd ùr. Sìnidh Ávila fad 8,050km² agus tha 172,704 duine a' fuireach ann. Le sin, 's e an 30mh roinn as motha na Spàinne a thaobh talmhainn agus an ceathramh as lugha a thaobh àireimh-sluaigh. Tha crìochain aice le Cáceres, Madrid, Salamanca, Segovia, Toledo agus Valladolid. 'S e dìreach Spàinntis a tha ga bruidhinn an seo.
Glùn
right|200px
Ávila (provincia)
Freumhan an ainm
'S ann connspaideach 's a tha freumh-fhaclachd an ainm. Tha e coltach gur ann à Obila no Abula ann am punagais no Basgais a tha a' ciallachadh cnoc no crìoch. Dh'atharraich na Ròmanaich an t-ainm gu Abila/Abela ann an Laideann. A dh'aindeoin sin, tha cuid a' gràdh gur ann às a' Ghotais Awilô no Awila, ged nach eil mòran dhaoine a' gabhail ri sin. Mar a b’àbhaist san Spàinn, b’ e dìreach ainm a’ bhaile a bu motha sa sgìre a chuireadh air an roinn.
Glùn
Tha glùn neo glùin a' ciallachadh an alt air a' chas.
Roinn-seòrsa:Corp
Inbhir Àrais
thumb|Taighean ann an Inbhir Àrais
'S e baile ann an ceann a deas Ratharsair a th' ann an Inbhir Àrais. 'S e prìomh baile a th' ann. Tha bùth agus bun-sgoil ann.
thumb|Inbhir Àrais: an sgoil agus an eaglais (Eaglais Shaor Chlèireach)
Roinn-seòrsa:Ratharsair Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Deimhidh, Siorrachd Obar Dheathain
Is docha tha sibh a' lorg Deimhidh faisg air Inbhir Nis
'S e baile beag dùthchail ann an ear-thuath na h-Alba a tha ann an Deimhidh. (Beurla: Daviot).
Tha e ann an Comhairle Shiorrachd Obar Dheathain (Siorrachd Obar Dheathain ro 1975) faisg air Inbhir Uaraidh. Tha e mu 22 mìltean (35 km) san àird an iar air Obar Dheathain.
Àitichean
Tha tursachan laighe ro eachdraidheil ann, air a bheil Loanhead of Daviot, am fear as fheàrr ann an thuath na h-Alba.
Tha taigh-seinnse (The Smiddy Bar) ann.
Daoine ainmeil
Rugadh an diadhair William Robinson Clark an seo 26 am Màrt 1829.
Dealbhan
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Siorrachd Obar Dheathain Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Obar Dheathain
Addis Ababa
Is e prìomh-bhaile na h-Itiop a tha ann an Addis Ababa. Tha Addis Ababa 706km air falbh bho Asmara (Eartra), 1,069km bho Mhogadishu (Somalia), 916km bho Dhiuba (Sudan-a-Deas), 989km bho Khartoum (Sudan), 1,162km bho Nairobi (Ceinia) agus 557km bho Dhijbouti. Tha e suidhichte ann an cridhe na dùthcha, aig 2,371m os cionn ìre na mara.
Liosta nam beann ann am Barraigh
Seo liosta de na beanntan as àirde ann an Eilean Bharraigh. thumb|left|Dealbh saideil de na h-eileanan Barraigh, Bhatarsaigh is an fheadainn timcheall orra Air sgàth 's gu bheil àirde nam beann ag atharrachadh tro ùine, thathar gam measach bho àm gu àm agus chaidh na tomhasan a chruinneachadh air an liosta a tha ri fhaighinn air an làrach-lìn "Database of British and Irish hills". Chaidh na h-àireamhan anns an liosta seo a chur ri chèile a rèir an luchdadh a-nuas 8 an Lùnastal 2014.
Chaidh an clàr a dhathachadh a rèir nan liostaichean a chaidh a chruinneachadh le daoine no buidhean eadar-dhealaichte. 'S e seòrsa beinn ann am Breatainn a tha ann am Marilyn. Feumaidh 150 meatair (492 troigh) de dh'àirde rinneadh a bhith oirre air a' char as lugha agus is coma mun àirde gu lèir neo feartan eile. Chaidh iad a chruinneachadh ann an liosta le Alan Dawson.
Gheibhear liosta nas farsainge le àirde rinneach nas ìsle. Tha an cruinneachadh More Relative Hills of Britain a' ghabhail a-steach na HuMPs, beanntan aig a bheil 100 meatair de dh'àirde rinneadh air a' char as lugha.
Iomraidhean
*
Ferrol
‘S e baile mòr agus port cudromach dhan Chabhalach, air an àirde an iar-thuath na Spàinne a th’ ann am Ferrol (Spàinntis: El Ferrol, IPA: feˈrɔl). Tha Ferrol suidhichte ann an A Coruña aig beul na h-Aibhe Grande de Xuvia aig an Loch mara Ferrol aig ìre na mara. Tha Ferrol 505km air falbh bho Mhadrid, prìomh-bhaile na Spàinne, agus 72km bho Santiago de Compostela, prìomh-bhaile na Gàilise. Tha 64,785 a’ fuireach ann am Ferrol, an 100mh baile na Spàinne.
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Spàinn Roinn-seòrsa:Bailtean na Spàinne
New Albany, Mississippi
‘S e baile beag eadar Myrtle agus Blue Springs ann an ceann a deas Na Stàitean Aonaichte a th’ ann an New Albany. Tha e suidhichte aig 110m os cionn ìre na mara ri taobh na h-Aibhne Tallahatchie, aig astar dhe 1,173km bho Washington, prìomh-bhaile na dùthcha agus 267km bho Jackson, prìomh-bhaile na stàite. Tha am baile ann an ceann a tuatha Mhississippi. Tha 8,040 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile. Rugadh 6.9% thall thairis agus ‘s e daoine le freumhan ann an Aimearaga Laideannach a tha 7.4% agus daoine le freumhan ann an Afraga a th’ ann 27.3%.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean ann am Mississippi
A' Mhòigh
'S e baile ann an Alba a tha ann A' Mhòigh (Beurla: Moy). Tha e na laighe air an A9 eadar Deimhidh agus Tom Aitinn.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Uileann
thumb|250px|right|Uileann 250px|thumb|right|Dealbh gath-X de dh'uileann.
'S e alt sa' ghàirdean a tha ann an uileann.
Punnd Sasannach
Bho thùs, ann an linn nan Sagsonaich (A thug ainm do Ear-Dheas na Breatuinn), cha b' ann an punnd Shasannach ach cumhachd cheannaich Punnd Troigh de miotail airgead. Gu ìre mhòr, chleachd dùthaich Tuatha na h-Eòrpa airgiod mar meadhan-mhalairt agus tìrean deasach na h-Eòrpa òr. Ann an Sasunn agus Alba, bha an 1/240mh phairt den phunnd aithnichte a bhi na chuideam-pheighinn, agus b' e sin an cuideam airgid a bha anns a' pheighinn Sasunnach roimhe linn nan Tormodaich. As deidh 1066, mean air mhean mheasgaich rìghrean na Sasuinn bun-mheatailtean le airgiod nam buinn agus chaidh luach an "airgid" seo sìos. Chaidh rìghrean na h-Albainn torr nas fhada na rìghrean na Sasuinn air taobh milleadh an cuid airgid, agus aig am Achd an Aonaidh de 1707 cha robh luach a' Phunnd Albannaich ach 1/12 mh de Punnd Shasannach. As deidh 1707 chleachd an da dhùthaich am Punnd Shasannach, a dh'aindeoin sin bha cuid Albannach a' measadh 1 s. 8 d. Shasunnach ( 1 Sgillinn agus 8 peighinn) a bhi na "punnd Albannach" iomadh bliadhna as deidh sin. Is e sin a bha Raibeart Burns a' ciallachadh nuair a sgrìobh e an sreath "Twa pund Scots twas a' her riches" anns a' bhàrdachd Tam o' Shanter.
Ged a dh'fhalbh am punnd Albannach os cionn 300 bliadhna, bha feum aig na Gaidheal a dh'aithneach an difir eadar am Punnd Sasannach agus am Punnt Éireannach sìos ri 2002, nuair a chuir Èireann a punnd seachad, a ghabhail pàirt an ruith-airgid ùr na h-Eòrpa: An Euro.
Roinneadh de Punnd
B'e roinneadh nan Punnd an Sgillinn agus am Peighinn.
12 Peighinn = 1 Sgillinn
20 Sgillinn = 1 Punnd
Roimhe meadhan an 19mh cheud, bha gluasad air ainmean cumanta 's a' Ghàidhlig
1 Punnd (Sasannach) = 20 tasdan
1 Tasdan = 12 Sgillinn
Nuair a chaidh Breatainn 'o cleachdadh ruith-airgid stèidhichte air bonnaibh oir aig toiseach a' chogadh mhòr, chuireadh muilnean de notaichean banca luach 1 punnd a mach an àite an oir a bha air cumail mar caile nàiseanta. Ré ùine, chaidh cleachdadh air an ainm Nota an aite punnd.
Deicheamhachd
Chuireadh as an roinneadh den phunnd le sgillinnean is peighinnibh as anns a' bhliadhna 1971, nuair a chaidh ath-roinneadh den phunnd ri siostam deicheamhachd, le cheud sgillinn ris an nota.
A Sealladh Air Adhart
Anns an latha an diugh (2008) cha mhòr nach eil notaichean singilte air dol a mach a bhith, agus is "Tughadaran", bonn umha le luach de punnd a chuir an Riaghaltas aig Maighread Nic an Tughadair an gnìomh anns na 1980'n a tha air gabhail an aite.
Tha cuid an dòchas gun tèid Alba a-steach ri roinn an Euro ré na beagan bliadhnaichean a tha romhainn.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Airgead
Tbilisi
Is e  Tbilisi (IPA:[ˌtbiˈliːsi]) am prìomh-bhaile agus am baile as motha ann an Gruisia. Chaidh a stèidheachadh anns an 5mh linn. Tha e suidhichte ri taobh na h-aibhne Kura agus tha 1,093,000 duine a’ fuireach an-seo. Rinn am peantair Emmanuel Mané-Katz taisbeanadh ann an Kharkiv ron Chogadh Mhòr.
21 an Lùnastal
'S e 21 an Lùnastal an 233mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (234mh ann am bliadhna-leum). Tha 132 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tryleg Unedig
Tha am baile Tryleg Unedig ann an Sir Fynwy, a' Chuimrigh. Tha e 26.6 mi (42.9 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 112.6 mi (181.2 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 2694 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 261 (9.7%); rugadh 39% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
21 an Lùnastal
Tachartasan
thumb|Beanntan Koolau ann an [[Hawaii]]
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Dolgarrog
Tha am baile Dolgarrog ann an Conwy, a' Chuimrigh. Tha e 121.4 mi (195.4 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 195.1 mi (314.0 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 427 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 200 (46.8%); rugadh 75% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Göttingen
‘S e baile mòr faisg air Sondershausen ann an cridhe na Gearmailte a th’ ann an Göttingen (IPA: ˈɡœtɪŋən, Fraingis: Gottingue, Pòlais: Getynga). Chaidh am baile (Gutingi) a chlàradh airson a’ chiad turas ann a 953. Tha e suidhichte aig 154m os cionn ìre na mara, ri taobh na h-aibhne Leine, anns an stàit Sagsainn Iosail. Tha am baile 261km air falbh bho Bherlin (Prìomh-bhaile na dùthcha), 395km bho Mhünchen, 312km bho Stuttgart agus 94km bho Hànobhar. Tha 121,060 duine a' fuireach anns a’ bhaile, leis gur e 5mh baile na stàite, an 61mh baile as motha na dùthcha. Chaidh oilthigh a stèidheachadh an seo ann an 1737. Bho 1807 gu ruige 1813 bha i na pàirt Rìoghachd Westphalen.
Loch Mullardoch
thumb|Loch Mullardoch
Göttingen
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Ghearmailt
Dolgarrog
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Conwy Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Loch Mullardoch
'S e loch tasgaidh stèision dealan-uisge ann an Alba a tha ann an Loch Mullardoch (ainm eile: Loch Moyley). Tha e suidhichte ann an Gleann Canaich air a' Ghàidhealtachd.
Faic cuideachd
Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba
Càrn Iar
'S e eilean beag a tha ann an Càrn Iar. Tha e suidhichte air àird an iar na h-Alba air ceann Loch Bhraoin. 'S e aon de na h-Eileanan Samhraidh a th' ann. Tha e suidhichte eadar Eilean a' Bhotail is Eilean Dubh. Tha e ceangailte le Càrn Deas air àird an ear le sgeirean, ma bhios a’ mhuir air falbh.
Tha an t-àite as àirde 50 meatair os cionn na mara.
Ged nach eil duine sam bith a’ fuireach ann, tha cead aig an eilean stampaichean fhoillseachadh leis fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Na h-Eileanan Samhraidh
Argon
'S e eileamaid cheimigeach a tha ann an argon le samhla Ar agus àireamh atamach 18. 'S e gas uasal a th' ann agus cha urrainn dha iom-obrachadh.
Taisgealadh
Ann an 1894 lorg Lord Rayleigh is William Ramsay argon ann an sampall adhair nuair a chuir iad ogsaidean, naitridean agus carbon dà-ogsaid asta.
Cleachdadh
A chionn 's nach urrainn do argon a iom-obrachadh ri stuthan eile, tha i ga cleachdadh iom-obrachaidhean ceimigeach a ro-chasg ann an obair-lannan.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eileamaidean Roinn-seòrsa:Gasan uasal
Pàdraig Dubh
B' e Padruig Dubh (Patrick Sellar) 1780-1851 am bàillidh a fhuadaich mìltean nan Gàidheal far oighreachd Diùc a' Chataibh anns an dara deichead den 19mh linn.
Bha Sellar fo chasaid losgaidh mì-laghail agus dun-mharbhaidh ann an 1816 nuair a dh'fhuadaich e agus loisg e croit anns an robh Mairead NicAoidh a dh'eug ach cha do dhìteadh e.
Fear lagha agus ceumanach Oilthigh Dhùn Èideann a bha ann. Rugadh e ann am Moireabh agus dh'eug e ann an Eilginn.
Tha òran "Dùthaich 'icAoidh" le bàrd ainmeil Eòghainn Robertson ag ràdh, "Shellar, tha thu nist nad uaigh / Gaoir nam bantrach na do chluais / Am milleadh rinn thu air an t-sluagh / Ron uiridh 'n d' fhuair thu d' leòr dheth?" Tha an òran air a chlàradh le Kathleen NicAonghais agus Julie Fowlis.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Na Fuadaichean Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Càrn nan Sgeir
thumb|Càrn nan Sgeir, [[ròn|ròin air an tràigh]] 'S e eilean beag a tha ann an Càrn nan Sgeir. Tha e suidhichte air àird an iar na h-Alba air ceann Loch Bhraoin. 'S e aon de na h-Eileanan Samhraidh a th' ann. Tha e suidhichte air àirde a deas Eilean nan Eich agus air àird a tuath an eilean Meall nan Caorach. 'S e seo na Co-chomharran aige: 57° 57′ 39.61″  Tuath agus  5° 21′ 40.78″ Iar. Tha an t-àite as àirde 28 meatair os cionn na mara.
Ged a tha an cuid as motha de na Eileanan Samhraidh à clach-ghainmhich, tha talamh Càrn nan Sgeir à gneiss Leòdhasach.
Tha na h-aiseagan Caledonian Mac a' Bhriuthainn a' dol seachad air anns an t-siubhail aca eadar Ulapul is Steòrnabhagh.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:na h-Eileanan Samhraidh
Iadaigh
thumbnail|Sealladh air Iadaigh bho [[Faray|Fharay]]
'S e eilean ann an Arcaibh a tha ann an Iadaigh (Lochlannais: Eid-øy, Beurla: Eday). Tha Iadaigh cho mòr ri 2,745 ha agus ann an 2011 bha 160 daoine a' fuireach air an eilean.
Cruth na tìre
Tha seann chlach-ghainmhich dearg cumanta ann an Iadaigh, ach mar is trice tha e còmhdaichte le mòine. Ann an tuath an eilein tha torr bheanntan ann, leithid: Red Head (70m), a' bheinn as fhaide gu tuath, Vinquoy Hill (76m), Greenybrae Hill (56m), Stennie Hill (66m) agus Fersness Hill (89m) san iar-thuath. Mar is trice cleachdar na beanntan airson cùl-cinn nan caora.
Tha dìreach an talamh aig ceann a deas an eilean torrach gu leòr airson àiteachais. 'S e Ward Hill (102m, 335 troigh) a' bheinn as àirde ann an Iadaigh. Tha e suidhichte ann an deas an eilein.
Àireamh-shluaigh
thumb|Sealladh bho Vinquoy Hill Tha an clàr a leanas a' sealltainn ciamar a dh'atharraich àireamh muinntir an eilein tro na linntean.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Arcaibh
Archimedes
B' e feallsanach Greugach agus neach-matamataig gu math cumhachdach a bha ann an Archimedes. Rugadh agus thogadh e ann an Sisilidh.
'S e am beachd as ainmeile aige gum b' urrainn e an t-saoghal a ghluasad nam biodh luamhan fada gu leòr agus àite daingeann airson seasaidh aige. Bha smuain ainmeil eile aige an dèidh don rìgh innse dha gun robh dùil aige gun robh fear a' goid airgead air agus nach e òr slàn a bha anns an crùn aige. Chleachd Archimedes gluasad bùrn ri cuideam an òr a mheasadh airson sealltainn gun robh airgead air a mheasgachadh leis an òr ged a bha an rìgh air pàigheadh airson òr na aonar. Às dèidh dha smaoineachadh air an dòigh airson seo a shealltainn, leum Archimedes a-mach às an amar aige agus ruith e tron bhaile ag èigheach 'Eureka (εὕρηκα)!'
Tha Archimedes cuideachd ainmeil airson tòiseachadh am bun-rannsachadh staitistearachd agus inneal uisgeachaidh ris an canar 'Sgriubha Archimedeis.'
thumb|Luamhan Archimedeis
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eòlaichean agus Innleachdairean Roinn-seòrsa:Feallsanaich Ghrèigeach Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Seann-Ghrèig
Seumas Hogg
Bha Seumas Hogg (1770 – 21 Samhain 1835; Beurla: James Hogg) ’na bhàrd agus ’na sgrìobhadair na Beurla agus na Beurla Gallta. Nuair a bha e ’na òganach bha e an sàs ann an àiteachas mar bhuachaille agus cìobair, agus fhuair e a chuid fhoghlaim ’na aonar tro leughadh pearsanta. Bha e ’na charaid do mhòran sgrìobhadairean cliùiteach a bha beò san àm, Walter Scott ’nam measg. Fiù ’s sgrìobh Hogg eachdraidh-bheatha neo-oifigeil a’ bhàird. Bha e cliùiteach fon ainm "Cìobair Eadaraig" (The Ettrick Shepherd), is chleachd e am far-ainm sin nuair a dh’fhoillseachadh tòrr de na sgrìobh e. A thuilleadh air sin, chaidh an t-ainm sin a chleachdadh mar ainm caractair san t-sreath ainmeil Noctes Ambrosianae, a chaidh fhoillseachadh san iris Blackwood's Magazine. Tha e fhathast ainmeil ’nar làithean-ne airson na nobhail The Private Memoirs and Confessions of a Justified Sinner. Am measg nan rudan eile a sgrìobh e, tha dàin leithid The Queen's Wake (1813), cruinneachadh òran Jacobite Reliques (1819), agus dà nobhail eile, The Three Perils of Man (1822) agus The Three Perils of Woman (1823).
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bàird Albannach Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Albannach Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Zhytomyrska Oblast
'S e tè dhe na 24 roinnean anns an An Ucràin a th'ann an Zhytomyrska Oblast (Ucràinis: Жито́мирська о́бласть, ainm neo-fhoirmeil: Zhytomyrshchyna). 'S e Zhytomyr fhèin's a th' ann prìomh-bhaile na roinne. Tha i suidhichte ann an ceann a tuath na dùthcha, faisg air na crìochan leis A' Bhealaruis.
Eachdraidh
Chaidh Zhytomyrska Oblast a chruthachadh ann an 1937 le pìosan bho Kyivska Oblast agus Vinnytska Oblast. Bhòt 95.06% nan daoine an seo airson neo-eisimeileachd na h-Ucràine san reifreann nàiseanta ann an 1991.
Gealan beinne
'S e eun beag a th' ann an Gealan beinne (iol. gealain bheinne) (Laideann:Carduelis flavirostris;Beurla:twite, mountain linnet)
Zhytomyrska Oblast
Ceanglaichean A-mach
Mapaichean
Gealan beinne
'S ann air a ' mhòintich a chithear e an còmhnaidh. 'S e eun cumanta a th' ann nach eil ann an cunnart. Thathas a' creidsinn gu bheil 170,000-760,000 càraidean ann air feadh an t-saoghail.
Zhytomyrska Oblast
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:An Ucràin Roinn-seòrsa:Zhytomyrska Oblast
Gealan beinne
Dreach
thumbnail|left|Dealbh le [[Wilhelm von Wright (1810 - 1887)]] Tha an t-eun mu 13 gu 13.5 cm a dh'fhaide. Tha mullach a chinn donn le strìocadh nas doirche, tha a sgiathan soilleir agus dorch-dhonn. As t-samhradh tha an gob liath ach anns a' gheamhradh tha e buidhe. Tha a bhroilleach agus a bhrù soilleir-donn le breacadh dorch. Tha a chasan dorch-dhonn. Tha a dhruim soilleir-dhonn le breacadh dorch-dhonn is dubh ach tha bun earbaill a choillich pinc. Chan eil a cheann no a bhroilleach cho dearg ri ceann a' ghealain lìn no an deargain-sheilich.
Biadh
Sìol, cuileagan, daolagan.
Dachaighean
Tha an gealan beinne na thàmh ann an iomadh dùthaich san Roinn Eòrpa agus thairis air meadhan Àisia:
Afganastan; Airmeinia; Azerbaijan; Bealarus; A' Bheilg; Bulgàiria; Casagstan; An Danmhairg; An Eadailt; Eastòinia; Èireann; na h-Eileanan Fàro; An Fhraing; Georgia; A' Ghearmailt; Iran; Iraq; Kyrgyzstan; Latbhia; Liotuàinia‎ ; Mongòilia; Neapal; Nirribhidh; An Ostair;  Poblachd nan Seiceach; A' Phòlainn; Rìoghachd Aonaichte; Romàinia; An Ruis; Sìona; An t-Slòbhac; An Spàinn; An t-Suain; Suòmaidh; Tajikistan; na Tìrean Ìsle; An Tuirc; Tuircmeanastan; An Ucràin; An Ungair; Usbeagastan
An Eilbheis; Poblachd na Cròthaise; Montenegro; A' Phortagail; Serbia; Sloibhìnia‎
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:Eòin
Ceimigearan ainmeil
Seo liosta de Ceimigearan Ainmeil
Baile a' Chùirn
thumb|Baile a' Chùirn
'S e baile ri taobh an iar Ratharsair, ann am meadhan an eilein a th' ann am Baile a' Chùirn. Tha Loch Eadar dà Bhaile san taobh an ear dheth.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Ratharsair Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Lochan Gedd
'S e "Gedd Lochs" (Lochan Gedd) an t-ainm a th' air Lochan Gobhlach, Loch an Tachdaidh agus a' Ghead Loch. Tha iad suidhichte ann an Alba air a' Ghàidhealtachd.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba
Skattungbyn
'S e clachan beag (Suainis: Tätort) am broinn Orsa, faisg air Mora, ann am meadhan na Suaine a th' ann an Skattungbyn. Tha e suidhichte eadar Loch Skaflungen agus Loch Orsa, aig 225m os cionn ìre na mara, anns an roinn (Suanais: Län) Dalarna, 420km air falbh bho Ghöteborg, 213km bho Uppsala agus 272km bho Stockholm, prìomh-bhaile na dùthcha. Chaidh Skattungbyn a chlàradh airson a' chiad turas ann an 1539 mar skattunghe bij. Chan eil ach 295 duine a' fuireach ann.
Freumhan an ainm
Tha e coltach gur ann à dà fhacal ann an Suainis, sjö (loch) agus skaten (stobadh a-mach), a tha an t-ainm. Bheireadh sin Loch Stobaidh dhuinn sa Ghàidhlig an latha an-diugh.
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean anns an t-Suain Roinn-seòrsa:An t-Suain Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Alasdair mac Mhaighstir Alasdair
thumb|Cladh ann an Àrasaig, far a chaidh Alasdair Mac Mhaighstir Alasdair a thìodhlacadh
Rugadh Alasdair mac Mhaighstir Alasdair, no Alasdair MacDhòmhnaill (c.1690 - c.1770), ann an Àird nam Murchan, far an robh athair na mhinistear. Bhuineadh an teaghlach do dh'Uibhist a Deas agus bha ceanglaichean làidir aca ri Clann Raghnaill.
Sgeul-beatha
Ann an 1738 bha Alasdair a' teagasg ann an Cille Chòmhain agus ann an 1739 ann an Coire Mhuilinn, far an do rinn e an dàn ainmeil aige, 'Allt an t-Siùcair'. Ann an 1741 dh'fhoillsich e faclair Gàidhlig, a' chiad leabhar clò-bhuailte a nochd bho thùs ann an Gàidhlig na h-Alba a-riamh.
Bhliadhna Theàrlaich
Ann an 1745 chuir Alasdair a chùl ri teagasg agus rinn e air Gleann Fhionghain far an do chuir Teàrlach Òg Stiùbhairt a bhratach ri crann. 'S ann mun àm sin no beagan roimhe a bha Alasdair air tionndadh ri Eaglais na Ròimhe agus ghabh e ri arm a' Phrionnsa mar oifigear an rèisimeid Raghnaill Òig, Mac Mhic Ailein. Rinn e tòrr òran brosnachaidh Seumasach mun àm seo, leithid 'Òran nam Fineachan', 'Brosnachadh nam Fineachan', 'Òran don Phrionnsa Teàrlach ('O hi ri rì, tha e tighinn') agus 'Clò Mhic 'Ille Mhìcheil', agus aoir air luchd-taice Rìghrean Hanòbhair. Tha cuid a' creidsinn gur e a sgrìobh tràchdas anns a' Bheurla a nochd gun urra goirid as dèidh Bhlàr Chùil Lodair ag innse stòiridh Bhliadhna Theàrlaich tro shùilean 'Oifigich Ghàidhealaich' an arm a' Phrionnsa.
As dèidh Bhlàr Chùil Lodair bha Alasdair agus a bhean fon choill; tha beul-aithris ag innse gun robh Sìne trom aig an àm. Mu dheireadh fhuair Alasdair seilbh air baile fearainn aig Eigneig ann am Mùideart agus rinneadh na bhàillidh e air Eilean Chanaigh, a bha cuideachd na phàirt de dh'oighreachd Chlann Raghnaill.
Dh'fhoillsich Alasdair a bhàrdachd fon tiotal Aiseirigh na Seann Chanoin Albannaich ann an 1751. Bha iomadach diofar stoidhle na chomas, bho òrain-ghaoil bhlàth leithid 'Moladh Mòraig' gu bàrdachd mionaideach mu nàdar leithid 'An Samhradh' agus 'An Geamhradh'. Sgrìobhadh e aoir ghoirid sgaiteach a cheart cho math ri dàin mhòra ghaisgeil leithid 'Bìrlinn Chlann Raghnaill'.
Bhàsaich Alasdair ann an Sanndaig ann an Àrasaig agus tha e air a thìodhlaigeadh ann an seann chladh Chille Mhuire an sin.
340px|right|thumb|'S e 'Birlinn Chlann Raghnaill' aon de na dàintean as ainmeile le Alasdair Mac Mhaighstir Alasdair
Sgrìobhaidhean mu a dhèidhinn
Tha cunntas air beatha Alasdair na òige ri fhaighinn anns an leabhar aig Raghnall MacIlleDhuibh Alasdair Mac Mhaighstir Alasdair: The Ardnamurchan Years (Coll, 1986). Tha fiosrachadh mun bhàrdachd aige ann an An Introduction to Gaelic Poetry le Ruaraidh MacThòmais (Dùn Èideann, 1990) agus ann an Gaelic Poetry in the Eighteenth Century, leis an aon ùghdar (Obar Dheathain, 1993). Tha a' mhòr-chuid de bhàrdachd air a cruinneachadh ann an The Poems of Alexander MacDonald, deasaichte le MacDhòmhnaill agus MacDhòmhnaill (Inbhir Nis, 1924).
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gàidhlig Roinn-seòrsa:Bàird Ghàidhlig Alasdair mac Mhaighstir Alasdair Roinn-seòrsa:Na Seumasaich Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Niall MacFhionghain
'S e seinneadair a bh' ann an Niall MacFhionghain (1881-1954). ’S e croitear, neach-bùtha agus ceann-postachd a bh’ ann cuideachd, anns na Torran anns an Eilean Sgitheanach far an do rugadh e. Chaidh a chlàradh le Seumas Ros nuair a bha e barrachd air 70.
250an
Bha na 250an, sa 3mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 250 is 31 an Dùbhlachd 259.
Niall MacFhionghain
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Seinneadairean Gàidhlig Roinn-seòrsa:Seinneadairean Sgitheanach Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
250an
Bliadhnaichean
Roinn-seòrsa:3mh Linn *
Egilsay
right|thumb|Egilsay, agus Eaglais Naomh Manais
'S e eilean ann an Arcaibh a th' ann an Egilsay (Lochlannais/Nornais: Egilsey). Ann an 2011 bha 26 duine a' fuireach anns an eilean.