cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Froilán Largacha
Beatha
‘S e mac Felipe Santiago Largacha agus María Josefa Hurtado a bh’ann Froilán Largacha. Phòs e Carolina Ortiz Ortiz, nighean Agustín Ortiz agus Eusebia Ortiz. Fhuair iad dithis duine-chloinne: María Inés agus Carlos Largacha Ortiz. Sgrìobh José María Quijano Wallis, a bha eòlach airsan, gur e Largacha an aon duine ris a choinnich mi a tha mar ìomhaigh na foirfeachd moralta: fhuair e cliù anns a’ bheatha phoblaich leis cho tàlantach, cho foghlaimte, cho proifeiseanta agus cho onorach ‘s a bha e.
Cùrsa Beatha
Thug e ceum mar fhear-lagha à Oilthigh a' Chauca. Dh’ obair e mar ollamh agus rùnaire coitcheann an Oilthighe sin. Bha e an sàs anns an obair a rinn Sergio Arboleda Pombo mar Rùnaire Foghlam Poblach a’ Chauca fon Riaghladair Vicente Cárdenas (1848). Bha e na Bhreitheamh ionadail an am Popayán.
Ceann-suidhe Choloimbia
Chaidh an Lagh dhe 9 an Gearran 1863 a chruthachadh leis a’ Cho-chruinneachadh dhe Rionegro a stèidhich Comataidh Riaghlaidh airson an dùthaich a stiùireadh. Bha còignear Rùnairean aige, is Largacha nam measg, is e os cionn an Ionmhais agus a’ bhanca Crédito Nacional.
Mu dheireadh a’ bheatha
Bha e na Rùnaire an Ionmhais a-rithist rè an teirm mu dheireadh aig an t-Seanailear (1866). ‘S e Rùnaire a’ Mhaoineachaidh a bh' ann fon Sheanailear Rudesindo López Delgadillo, Riaghladair a’ Chundinamarca, ann an 1868. Bha e anns an diùraidh a thaghaich am moladh na bu fheàrr airson bun fhoghlam a chur air dòigh air feadh na dùthcha ann an 1872. Fhuair e faothachadh bho Nicolás Pinzón Warlosten a bhith na bhall a’ chiad bhuidheann dhe tìdsearan aig an Oilthigh air Astar (Universidad Externado de Colombia). Bha e na Breitheamh eadar-amail a’ chiad Àrd-chùirt a’ Cheartais anns an dùthaich, a chaidh a chruthachadh leis a’ Bhun-reachd dhe 1886.
An dèidh a bhàis
Tha dealbh dheth ann an ola anns an Taigh-tasgaidh Nàiseanta Choloimbia. Chaidh an luaithre aige a chur san Teampall nan Curaidh (Spàinntis: Panteón de Los Próceres) a chaidh fhosgladh ann an 1940 ann am Popayán. A bharrachd air sin tha sgrìobhadh-chuimhne dhàsan anns an t-sràid Carrera Séptima ann am Popayán.
Ceanglaichean A-mach
Pàrtaidh Libearalach Choloimbia (Spàinntis)
Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:Poileataigs Roinn-seòrsa:Daoine à Coloimbia
Tourville-sur-Arques
'S e sgìre dùthchasail air àirde an ear-thuath na Frainge ri taobh na mara anns a’ cheàrn Haute-Normandie agus na sgìre Seine-Maritime a th’ ann an Tourvilles-sur-Arques.
Rugadh an sgrìobhadair Guy de Maupassant an seo ann an 1850, aig a’ chaisteal Miromesnil.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na Frainge Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Fhraing
Bosna agus Hearsagobhana
Is e dùthaich ann an earra-dheas na h-Eòrpa a tha ann am Bosna agus Hearsagobhana, Bosnia-Herzegovina , neo Bosnia agus Herzegovina, (ainm goirid: BiH/БиХ). Tha crìochan aice san ear-thuath le Croàisia, san ear leis an t-Sèirb agus leis a' Mhonadh Neagrach ‘sa deas. Eadar 1918 is 1992 bha Bosna agus Hearsagobhana pàirt na Poblachd Shòisealach Iùgoslaibhia. An dèidh 1992 dh’fhàg iad Iùgoslaibhia, ach an toiseach bha cogadh ann eadar 1992 is 1995 anns an dùthaich fhèin. An-diugh tha trì sgìrean ann: Sgìre Brčko, Federation Bosna agus Hearsagobhana agus Poblachd Srpska. Tha muinntir na dùthcha a’ buntainn do trì buidheann le dualchas eadar-dhealaichte: Bosnaich, Sèirbich agus Cròthaisich. Is e sin as adhbhar gu bheil triùir ceann-suidhe anns a’ phàrlamaid. Tha Sarajevo na phrìomh-bhaile.
Ceanglaichean a-muigh
= Dealbhan =
250px|left|thumbnail|Mapa
Roinn-seòrsa:Dùthchannan Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Abhainn Fhiodhaich
'S e abhainn ann Alba a tha ann an Abhainn Fhiodhaich (Beurla: River Fiddich)
Fo-aibhnichean
Roinn-seòrsa:Aibhnichean na h-Alba
Hansford, Alba Nuadh
Tha Hansford ann an Siorrachd Chumberland, Alba Nuadh.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Achadh Pheatáin
'S e baile ann an Contae Aontroma a tha ann an Achadh Pheatáin.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae Aontroma
364
Bàsan
Roinn-seòrsa:360an
Fenwick, Alba Nuadh
Tha Fenwick ann an Siorrachd Chumberland, Alba Nuadh.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Srath, Contae Dhoire
'S e baile ann an Contae Dhoire a tha ann an Srath (Beurla: Straw).
1302
MCCCII
Tachartasan
Fhuair Euskirchen (A' Ghearmailt) a chuid chòirichean.
Bàsan
Roinn-seòrsa:1300an
Aontroim
'S e baile ann an Contae Aontroma a tha ann an Aontroim (Beurla: Antrim). Tha ~20,000 duine a' fuireach ann.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae Aontroma
Teileagram
Tha teileagram, cian-sgeul/-sgrìobhadh neo fios-dealain na teachdaireachd sgriobhta a chuirear gu cuideigin air dealan-spèid.
Roinn-seòrsa:Conaltradh
Telegram
James Monroe
B' e an còigeamh ceann-suidhe nan Stàitean Aonaichte (1817-1825) agus riochdaire dioplòmasach a bha ann an Seumas Rothach (an Giblean 28, 1758 – an t-Iuchar 4, 1831).
Roinn-seòrsa:Cinn-shuidhe nan Stàitean Aonaichte Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Srath na Feabhail
'S e baile ann an Contae Dhoire a tha ann an Srath na Feabhail.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae Dhoire
1303
MCCCIII
Bàsan
Roinn-seòrsa:1300an
Johan de Witt
B' e Johan de Witt neo Jan de Witt (Dordrecht, 24 an t-Sultain 1625 - Den Haag, 20 an Lùnasdal, 1672) Stàitire agus Matamataigear às Na Tìrean Ìsle. Bhuinneadh de Witt do theaghlach Uachdaranach ainmeil cumhachdail. Bha athair, Jacob de Witt, na phròbhaist Dordrecht còig turas agus fhuair de Witt fhèin a chuid fhoghlaim ann an Leiden, far an robh e gu math soirbheachail ann am Matamataig agus Lagh. Chaidh e gu Sasainn, An Eadailt, An Eilbheis agus An Fhraing ann an 1645 agus nuair a thill e dhachaigh thoisich e a bhith na fear-lagha ann an Den Haag.
Chaidh e ainmeachadh rianaire (Duitsis: pensionaris) Dordrecht ann an 1650, agus rianaire na h-Òlaind air fad ann an 1653. A bharrachd air sin, phòs de Witt ri Wendela Bicker à Amsterdam air 16 an Gearran 1655 agus fhuair iad ceathrar duine-chloinne còmhla: Agnes, Anna, Maria agus Johan òg. Chuidich am pòsadh seo e ann an saoghal a' phoileataigs leis gu robh teaghlach a' mhnà uabhasach neartmhor cumhachdail sa bhaile aca. le sin, 's e esan a bha os cionn na dùthcha gu ruige 1672, Rampjaar (Gàidhlig: Bliadhna na Dosgainne). Nuair a chaochail Wendela, phòs e ri Cornelia de Ruyter, nighean an àrd-mharaiche Michiel de Ruyter, ann an 1659.
Caorunn
thumb|An taigh-staile Balmenach.
Dh'ainmicheadh e air caorann. Rach e a dhèanamh san taigh-staile Balmenach ann an Crombail.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Deoch làidir
Johan de Witt
S' e poblachdach a bh' ann de Witt, is e an aghaidh nan Rìoghairean. Cho-rèitich esan còrdaidhean fàbharach còmhla ri Sasainn, A' Phortagail agus An Danmhairg agus leasaich e ìompaireachd nan Tìrean Ìsle thall san san Innd-Innse. Ach bha an dùthaich air a bhith ann an droch staing phoileataigeach fad mòran bhliadhna. Nuair an tug Sasainn, An Fhraing agus easbaigeachdan Münster agus Köln ionnsaigh air Poblachd nan Seachd Roinnean Aonaichte chaidh esan agus a bhràthair mòr Cornelius a chur gu bàs le gràisg fheargach fhiadhaich dhe Orangaich ann an Den Haag air 20 an Lùnasdal 1672.
Dh'fhoillsich de Witt an leabhar Elementa curvarum linearum (Gàidhlig: Eileamaidan nan loighnichean lùbte) ann an 1658.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às na Tìrean Ìsle Roinn-seòrsa:Poileataigs Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Poll an Chapaill
‘S e baile beag ann am an Muirthead, Chontae Mhaigh Eo sa Chúige Chonnacht ann an Èirinn a th’ann an Poll an Chapaill.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Contae Mhaigh Eo Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Èireann Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann Roinn-seòrsa:Èirinn
Selenium
'S e eileamaid cheimigeach a tha ann an selenium le samhla Se agus àireamh atamach 34.
'S e neo-mheatailt agus teann-stuth aig an teòthachd sheòmair a tha ann agus tha a feartan cosnail ri na feartan sulfair agus telurium.
Eachdraidh
Ann an 1817 lorg Jöns Jacob Berzelius agus Johan Gottlieb Gahn stuth ùr, selenium, nuair a lorg iad gun robh fàileadh càil nan each nuair a loisg iad an stuth sin. Bha am fàileadh làidir seo coltach ri am fàileadh telurium. Air an adhbhar sin, dh'ainmhich iad an eileamaid ùr selenium, às am facal seann-ghreugais σελήνη, "gealach", mar telurium às am facal laidinneach tellus, "talamh".
Cleachdadh
Cleachdar selenium ann am meatailteachd agus ann an gnìomhachas-saothrachaidh ghlainne.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eileamaidean
Gut Mhira
'S e baile beag ann an Siorrachd Cheap Bhreatainn, Alba Nuadh a th' ann an Gut Mhira (Beurla: Mira Gut).
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Eilean Cheap Bhreatainn
An Suaitreach
'S e baile ann an Contae Dhoire a tha ann An Suaitreach.
Llywelyn Mòr
B' e prionnsa na Gwynedd anns a' Chuimrigh ann an 13mh Linn a bha ann an Llywelyn ab Iorwerth neo Llywelyn Mòr (Cuimris:Llywelyn Fawr; IPA: [ɬəˈwɛlɨn]; c. 1172 – 11 an Giblean 1240). Bha e na mhac Iorwerth Drwyndwn. Phòs e Siwan, nighean Rìgh Iain Shasainn. Chaochail e ann an 1240.
Dealan-spèid
right|300px|thumb|
Tha dealan-spèid neo teileagraf na dhòigh air an cuirear teachdaireachd air falbh le bhith a' cleachdadh sioman neo uèir-dealain, neo le rèidio. Cleachdar ainmean eile mar cian-shanasair (fòn) is cian-sgrìobhair (facs neo telex), ach tha ciall eile aca. 'S e teileagram a tha air an teachdaireachd fhèin.
Roinn-seòrsa:Conaltradh
Falt ruadh
thumb|right|Bean ruadh. thumb|"Accolade" le [[Edmund Blair Leighton. Ban-fhlath ruadh a' dèanamh ridire de saighdear uasal.]]
Tha ruadh dath an fhuilt a' ruith bho dubh-ruadh ri ruadh-bhuidhe neo bàn-ruadh.
Sgaoileadh Eachdraidheil
thumb|left|Radharc dlùth am fhuilt ruaidh 'S gruag ruadh air lorgadh as cumanta aig na crìochan an iar 's an ear na Roinne-Eòrpa nuadh. Ged tha gruag ruadh 'san t-àireamh-shluaigh nan daoine daonna comannaichte le luchd air theàrnadh bho na 'Ceiltich' (Albannaich 's na h-Èireannaich, 's urrainn do dubh-ruadh no gruag lì-ruadh ann an sluaighean Caucasach eil' air lorgadh a bhith. Th' an ionnsaigh nam Galatach na bliadhna 275 BC air chrìochnachadh le àireamh-shluaigh nan daoine ruadh 'san t-àireamh-shluaigh na Tuirce nuadh, cho math ri roinn nan daoine ruadh 'san Ioràn, mar a' mhuinntir Pàistiùn. Tha sùilean gorma seach sùilean uaine aig a' chuid as motha nan daoine ruadh, 's air shealbhachadh an gine nam breac-mhìnidh bho na tuathan Ceilteach nan eileanan Bhreatainn. Tha gruag ruadh air lorgadh cuideachd ann an àiteannan cèin às na crìochan na roinne-Eòrpa, mar Seapan.
Tha an roinn as motha nan daoine ruadha de dùthaich sam bith 'san saoghal aig Alba, le gruag ruadh aig 13% an àireimh-shluaigh. Tha 40% nas fhaide nan Albannaich a' giùlain an gine na malairte, MC1R, a thig gu crìoch cho gruag ruadh. Bha clàraichte na Cruithnich, muinntir gun do shuidhich sgrìobhadairean na Linne Sìor-bhrìgheil na Mara Meadhanach san Tìr Chailleannach (Alba), le gruag ruadh aca. Tha an roinn dara as motha nan daoine ruadha nàdarra 'san saoghal aig Èireann, a' ruigheachd 10% nan luchd-àiteachaidh, ged 's e mì-thuigsinn gun robh ruadh a' chuid as motha nan Ceiltich; tha gruag dhorcha aig a' chuid as motha nan Èireannaich is nan Albannaich. Bha àitheanta ri am gruag ruadh na h-ionnsaighich Lochlannach, a bhunaich nas anmoiche Baile Àtha Cliath. . Bha mòran daoine ruadha aig na Normanaich cuideachd.
Gruag ruadh air dualchas mòr-chòrdte
'S e bean ruadh a bh' ann Ban-rìghinn Ealasaid I Shasainn, agus bha nòsail gruag ruadh fad na linne Ealasaid air Sasainn. Bha seo a' chùis cuideachd fad na riaghailte Òilibhear Cromail.
Ann an roinn nan dùthchannan Mohamadanach mar Pacastan, tha air chleachdadh heanna air gruag liathadh a thoirt fiamh ruadh soilleir dhi.
Ach cho math ri a gaisge 's a maise, tha cuideachd gruag ruadh 'na cùis na fanaide. Mar eisimpleir, air a' Bhreatainn Mhòr agus Èireann, tha air uairibh an facal suarach "ginger minger" ("grànndachd ruaidhe", eadar-theangaichte gu garbh) air chleachdadh a thoirt dealbh air daoine ruadha. Tha earranta gu ìre bhig ri Èireann, An Rìoghachd Aonaichte, agus Astràilia an cleachdadh suarach an fhacail "ginger" (ruadh) agus 's e neo-aithnichte am bitheantas air Aimeireaga a Tuath.
Tha "gingerphobia" ("oillt-ruaidhe") air a dhèanamh aoir air àireamh nan gnìomhachaidhean an cian-fhuaime. Nochd an cleasaiche Breatannach Catherine Tate air sgeig maireannach air eadar-sgeul na The Catherine Tate Show nuair a bha i bruthte a lorgadh sòlas air daoine ruadha; bha air chleachdadh an cleachdadh suarach an fhacail "ginger" ("ruadh"), agus lethbhreith co-cheangailte, a thoirt dealbh air cuspair mun cuairt na cinneadachd agus claon-bhàigh air an eadar-sgeul "Ginger Kids" an South Park; agus dh'fhoillsich an cluich-àbhachd Bo' Selecta! aithriseach aoireil a ghabh a-staigh dealbh-magaidh an t-seinneadaire ruaidh Mick Hucknall de Simply Red, a' foillseachadh sealladh far a chuir luchd-iomraiteach (air chluiche leotha fhèin) dath ruadh air am gruag air là agus chaidh iad mun bheatha làitheil a' faighinn tàmailtean à daoine.
Air an làmh eile, th'ann roinn nan luchd gum beir dealbh orra fhèin cho redophiles (ruaidhe-mhiannaich). 'S toil leotha gu mòr daoine ruadha agus 's iad air tharrang gu drùiseach ri daoine ruadha. Mar le àraidh-mhiannachd sam bith, tha ann ìre caochaile ri gum cùm ruaidhe-mhiannach fosgarra am miann. Cuiridh roinn nan daoine leis a' ghruag ruaidh a-mhàin air a tarrang coimheach mothachail, tha nas dìoghrasaiche roinn eile, agus cumaidh iad air a' sgapadh an aire a-mhàin air daoine ruadha nàdarra do bhrìgh creididh iad gum bi coltasan corporra sònraichte air iarraidh aca, mar a' bhreac-sheunain, no craiceann geal nach ciaraich bhon ghrian. 'S tric a' chùis gun ciaraich no bànaich gruag ruadh gu h-amharcach fad an fhàis aosta nan daoine, a' fàs donn no bàn, agus stiùiridh roinn a cheangal gruag ruadh le ògalachd an iongantas seo, feart gu bheil am bitheantas air smaoineachadh a bhith coltas ion-mhiannaichte, gu h-àraidh am measg nam mnathan.
Dh'fhoillsich mòran lì-dhealbhadairean geasachd leis a' ghruag ruadh. Thàinig an ainm an datha "titian" à Titian, a lì-dhealbh gu tric mnathan ruadha. Gabhaidh a-staigh lì-dhealbhadairean eile ainmeil air an daoine ruadha na Bràithreachas nan Ro-Raphaelich, Edmund Leighton, Modigliani , Gustav Klimt agus Sandro Botticelli, an dealbh ainmeil, Breith Bheunais, a thae a' comharradh a' bhan-dia ùr-sgeulach, Bheunas, le gruag ruadh.
Gabhaidh a-staigh daoine ruadha ainmeile D.H. Lawrence, Woody Allen, Julianne Moore agus Ron Howard.
Saoileadh Eachdraidheil
Tha sùilean gorma seach sùilean uaine aig a' chuid as motha nan daoine ruadh, 's air shealbhachadh an gine nam breac-mhìnidh bho na tuathan Ceilteach nan eileanan Bhreatainn. Tha falt ruadh air lorgadh cuideachd ann an àiteannan cèin às na crìochan na roinne-Eòrpa, mar Seapan.
Ceanglaichean a-mach
Gruag ruadh
Y Maerdy
Tha am baile Y Maerdy ann an Rhondda Cynon Taf, a' Chuimrigh. Tha e 18.7 mi (30.0 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 144.4 mi (232.4 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 3046 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 296 (9.7%); rugadh 97% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Rhondda Cynon Taf Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
700
'S e bliadhna-leum a bha ann an 700 (DCC).
Bàsan
Roinn-seòrsa:700an
Goillspidh
'S e baile air a' Ghàidhealtachd a tha ann an Goillspidh (Beurla: Golspie). Tha am baile suidhichte anns an t-siorrachd traidiseanta Cataibh air cladach Linne Mhoireibh. Tha e aig cois Beinn a’ Bhragaidh.
Anns a' bhliadhna 2001 bha 1,404 duine a' fuireach an seo agus 1407 ann an 2011.
Tha stèisean-rèile aige a bha air fhosgladh 28 an t-Iuchar, 1874. Tha e air Loidhne a' Chinn a Tuath eadar Sgìre Raoird agus Caisteal Dhùn Robain, mu mhìle mu thuath air Goillspidh.
Bun-dealain
Tha bun-dealain na innleachd san tèid cnag-dealain. Mar is àbhaist, tha iad sna ballaichean, neo bùird. Ann am Breatann, tha trì tuill ann, ach sa mhòrchuid de dhùthchannan eile, tha dìreach dà ann.
Goillspidh
Rinn Nancy Dorian, cànanaiche às na Stàitean Aonaichte rannsachadh mu ìre na Gàidhlig aig na daoine na bha a' fuireach an seo.
Chaidh am Mòd Nàiseanta a chumail ann an Goillspidh anns na bliadhnaichean 1977 agus 1995.
Bun-dealain
Roinn-seòrsa:teicneòlas power socket 230 volt stik Steckverbinder Enchufe Prise électrique Spina elettrica Elektros lizdas Stopcontact 配線用差込接続器 Tomada elétrica Nối điện xoay chiều dân dụng Розетка (штепсельная коробка)
Goillspidh
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Cataibh Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Cathays
Tha am baile Cathays ann an Caerdydd, a' Chuimrigh. Tha e 1.0 mi (1.6 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 131.2 mi (211.2 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 17817 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 1882 (10.6%); rugadh 36% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Caerdydd Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Comar na Drise
‘S e baile beag dùthchasail faisg air Inbhir Anainn, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th’ ann an Comar na Drise (Beurla: Cummertrees). Tha e suidhichte dà chilemeatair air falbh bhon a' chladaich, aig dìreach 4m os cionn ìre na mara, air an àirde an ear-dheas Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Dhùn Phrìs ro 1975), eadar an Daltan agus Ruadhail, ri taobh an Uillt Pow. Tha e 251km air falbh bho Obar Dheathain, 110km bho Ghlaschu, 108km bhon An t-Sròn Reamhar agus 108km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. 'S e Beurla a th' ann a’ chiad chànain aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Comar na Drise. Tha Eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas agus coilltearachd. A bharrachd air sin, tha taigh-òsta agus raon goilf air iomall Chomar na Dris aig Powfoot, a bhuineas dhan pharaiste. Taobh fhoghlaim, tha bun-sgoil ann, ach feumar a dhol dhan àrd-sgoil ann an Inbhir Anainn.
Freumhan an Ainm
A rèir eòlaichean fhreumh-fhaclachd, tha e coltach gur ann à Cymer agus Tres (a tha a' ciallachadh Comar na Trioblaid) ann an Cuimris a tha an t-ainm. A dh'aindeoin sin, tha cuid eile dhen bheachd gur ann à Gàidhlig Comar agus Dreas a tha e. 'S ann gu math pailt a tha ainmean-àite ann an Cuimris ann an ceann a deas na h-Alba. A bharrachd air sin, nochd a' Ghàidhlig ann an ceann a deas na h-Alba anns an 7mh Linn agus bha an cànan fhathast làidir ann an Siorrachd Dhùn Phrìs fhèin anns an 14mh Linn. Sa chùis seo, chan eil diofar mòr ann eadar a' Ghàidhlig agus a' Chuimris.
Eachdraidh
Thachair arrabhaig eadar Arm Raibeart Bruis agus feachd Shasannach an seo ri linn Cogadh Neo-eisimeileachd na h-Alba. Chuir na Gall ruaig air fir na h-Alba. Chaidh tùr dìona a thogail ann an 1590, air an robh Fourmerkland Tower. Chaidh Na Seumasaich seachad air Comar na Drise air an t-seann rathad shuas gu tuath ann an 1746, an dèidh dhaibh Sasainn fhàgail. Chaidh lùchairt Kinmount a thogail an seo ann an 1820 leis a' Mharcas Queensberry agus 's e fear air an robh Robert Smirke a bh'ann an ailtire. Cheannaich Steve Ovett, a bha na Lùth-chleasaiche, an lùchairt ann an 1988 Chaill an 9mh Marcas, Iain Sholto Dùghlasach, an oighreachd leis nach robh esan idir glic taobh gnothachas. A' dh'aindeoin sin, sgrìobh esan riaghailtean bogsaigidh agus dh'fhàg e air Oscar Wilde gu robh an sgrìobhadair ann an càirdeas Co-sheòrsach leis a mhac, Percy. Thog fear-gnothaich à Sasainn sreath dhe taighean ann an stoidhle Shasannach fad na 1890an nuair a bha làmh an uachdair aige san oighreachd, is esan ag iarraidh an sgìre a leasachadh airson turasachd. Gu mì-fhortanach dhasan, rinn An Cogadh Mòr sgrios air a chuid phlanaichean. Thogadh stèisean rèile air an loighne eadar Glaschu agus Cathair Luail ann an 1848 ach dhùnadh e ann an 1955 is chaidh an togalach a reic.
Ard Eoin
'S e baile ann an Contae Aontroma a tha ann an Ard Eoin. 'S e fo-bhaile aig Beul Feirste.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae Aontroma Roinn-seòrsa:Beul_Feirste
Comar na Drise
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Alba Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh Roinn-seòrsa:Siorrachd Dhùn Phrìs Roinn-seòrsa:Na Seumasaich Roinn-seòrsa:LCDT
Plucan
right|300px|thumb|Plucan
'S e plucan a tha air rudeigin a thèid a-steach ann am mullach botail, crogain, 7c neo toll mar ann an amar-ionnlaid gus a dhùnadh.
Urbino
‘S e baile meadhanach ann an ceann a tuath na h-Eadailt a th’ ann an Urbino (Dual-chaint: Urbìn, Laideann: Urvinum Mataurense). Tha e suidhichte aig 447m os cionn ìre na mara, ri taobh na h-aibhne Mataurus, eadar Fano agus Siena, anns an sgìre (Eadailtis: Provincia) Pesaro e Urbino, anns an roinn (Eadailtis: Regione) Marche. Tha an t-ainm a’ ciallachadh Baile beag a’ Mhataurus, ann an Laideann. Tha Urbino 204km air falbh bhon An Ròimh, prìomh-bhaile na dùthcha, 334km bho Mhilano, 187km bho Phadova agus 111km bho Fhirenze. Tha 15,627 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile. ‘S e àite gu math beairteach taobh chlutair bho linn an ath-bheothachaidh san Roinn Eòrpa agus fiù’s chaidh Oilthigh Urbino a steidheachadh an seo ann an 1506.
Eachdraidh
Bhuineadh Urbino do Stàitean na h-Eaglaise bho 1626 gu ruige 1860.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean
Áth na gCloch
'S e baile ann an Contae Aontroma a tha ann an Áth na gCloch.
9/11
Ghabh 19 ceannaircich smachd air 4 itealain. Stiùir iad 2 itealan a dh'ionnsaigh Ionad Malairt an t-Saoghail. Thuit an dà thùr ann an dà uair. Bhuail aon itealan Am Pentagon ann an Arlington, Bhirginia. Dh'fheuch an luchd-siubhail smachd a thoirt air an itealan United Airlines Flight 93 a bha a dhol a dh'ionnsaigh Washington ach thuit e ann an raon ann am Pennsylvania.
Áth na gCloch
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae Aontroma
9/11
Bhàsaich faisg air 3,000 daoine air an latha.
Ghabh ceannairceach Osama Bin Laden le al-Qaeda uallach airson na h-ionnsaighean.
Roinn-seòrsa:Na Stàitean Aonaichte Roinn-seòrsa:Ceannairceachd
John Quincy Adams
Saoil am b' e an ceann-suidhe John Adams a bha fa-near dhut?
B' e siathamh ceann-suidhe nan Stàitean Aonaichte agus riochdaire dioplòmasach a bha ann an John Quincy Adams (an t-Iuchar 11, 1767 – an Gearran 23, 1848).
Roinn-seòrsa:Cinn-shuidhe nan Stàitean Aonaichte Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
1989
MCMLXXXIX
Bàsan
Roinn-seòrsa:1980an
Imleach Beag Thuaidh
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Contae Mhaigh Eo Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Èireann Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann Roinn-seòrsa:Èirinn
Caorann
Caorann (Laideann: Sorbus aucuparia) neo luis: craobh le dearcan beag dearg oirre.
Thathar ag ràdh gu bheil a’ chraobh seo a’ cumail nam bana-bhuiteach air falbh.
Reporting Scotland
'S e telebhisean prògram nan naidheachdan Albannach bhon BhBC Scotland a tha ann an Reporting Scotland.
Uairean
A thèid a-mach air BBC a h-aon Alba a h-uile là eadar 18.30 is 19.00 uairean Diluain gu Dihaoine.
Prògraman eile:
Ceangal a-mach
Naidheachd
Roinn-seòrsa:BBC Roinn-seòrsa:Prògraman nan naidheachdan
Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba
'S e partaidh-poileatagach sòisealta-deamocratach ann an Alba a tha a’ strì airson neo-eisimeileachd na dùthcha a th' ann am Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba (Beurla: Scottish National Party, Beurla Ghallda: Scots National Pairty). Chaidh am pàrtaidh sin a stèidheachadh ann an Dùn Èideann ann an 1934 tro aonadh "The Scottish Party" agus "The National Party of Scotland". Bha Robert Bontine Cunninghame Graham na chiad cheann-suidhe a' phàrtaidh. Bhuannaich iad a' chiad cathair ann an Westminster nuair a thaghadh Robert McIntyre ann am frith-thaghadh Tobar na Màthar ann an 1945. Bhuannaich Winnie Ewing an dàrna seat ann an Hamilton ann an 1967.
Riaghaltas
Fhuair na Nàiseantaich 47 seataichean dhe 129 ann am Pàrlamaid na h-Alba air fad anns na taghaidhean ann an 2007, ach cha d’ fhuair iad taic bho na pàrtaidhean eile airson riaghaltas co-bhonn a stèidheachadh, leis gu bheil na Làbaraich, na Libearalaich agus na Tòraidhean gu math an aghaidh neo-eisimeileachd na h-Alba. Le sin, bha iad a’ riaghladh na dùthcha ann an Riaghaltas beag-chuid eadar 2007 agus 2011. Le 68 seataichean dhe 129 anns na taghaidhean ann an 2011 chùm am Pàrtaidh riaghaltas mòr-chuid. Bha Ailig Salmond na phrìomh-mhinistear gus 2014.
Roinn-Eòrpa
Ro Bhrexit, bha am pàrtaidh na bhall de na h-Uainich/Caidreachas Saor anns a' Phàrlamaid Eòrpach is Alyn Smith na cheannard.
Ionannachd ris a’ Phàrtaidh Québécois
Tha caochladh riochdaire a’ Phàrtaidh Québécois air ràdh gu bheil am pàrtaidh aca uabhasach coltach ri Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba. A bharrachd air sin, thathar a’ cur an cèill anns an cuid òraid phoileataigeach nach eil Catalòinia, Alba agus Québec (IPA: kebɛk) cho eadar-dhealaichte. Gu dearbha, chan eil iad air an cuid amasan a choileanadh fhathast ged a bheil iad air a bhith a’ lorg neo-eisimeileachd na dùthchannan aca, 's dòcha air sàilleabh gu bheil frionas ann eadar an taobh deamocratach sòisealta agus an taobh nàiseantach na trì dùthchannan sin. ‘S urrainn dhan Phàrtaidh Québecois agus na Nàiseantaich ann an Alba taghaidhean a bhuannachadh ach, gu ruige seo, chan fhaodadh iad neo-eisimeileachd fhaighinn. Mìnichidh am film Le confort et l'indifférence (Gàidhlig: Comh-fhurtachd agus Suarachas) dhuinn mu dheidhinn an t-suidheachaidh sin leis gu bheil sinn a’ fuireach ann an stàit shochairean agus ann an co-chomann na luchd-chleachdaidh. ‘S e measgachadh dhe mòran dhaoine eadar-dhealaichte ann an co-bhann a bh' ann Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba nuair a thòisich e ann an 1934, is iad nan luchd-dealachaidh Albannach ann an dà chuid daoine na làimhe deise is daoine na làimhe chlì. Dh’ fhàsadh am pàrtaidh beag air bheag is iad a’ gabhail smuaintean bho na Làbaraich is bho na Tòraidhean. ‘S e an aon rud a thachair eadar Pàrtaidh Libearalach na Québec agus Aonadh Nàiseanta na Québec.
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba *
1304
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1304 (MCCCIV).
Bàsan
Roinn-seòrsa:1300an
366
Bàsan
Roinn-seòrsa:360an
Balla
Is docha tha thu a' lorg bàlla
right|thumb
Se aon de thaobhan togalaich neo seòmair a tha ann am balla. Tha iad gu math cudromach, agus tha a ghiùlain cudthrom an togalaich, mur eil rud eile mar colbh ann.
An Tobar Mór
Is docha tha sibh a' lorg An Tobar Mòr neo An Tobar Mòr
Balla
Roinn-seòrsa:Ailtireachd
An Tobar Mór
'S e baile ann an Contae Dhoire a tha ann An Tobar Mór.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae Dhoire
701
DCCI
Bàsan
Roinn-seòrsa:700an
Cnag-dealain
Tha cnag-dealain neo plucan na pìos leis an cuirear uèir dealain a-steach ann am bun-dealain.
230 volt stik Steckverbinder Stopcontact Розетка (штепсельная коробка)
An Life
thumb|An Life ann am Baile Átha Cliath.
Is i an Life abhainn Èireannach, a thathas ag èirigh faisg air Poll a' Phuca an Contae Chill Mhantainn agus a thig chun a' mhuir tro Baile Átha Cliath.
Roinn-seòrsa:Baile Átha Cliath
Andrew Jackson
B' e an seachdamh ceann-suidhe nan Stàitean Aonaichte (1829–1837) a bha ann an Andrew Jackson (am Mart 15, 1767 – an t-Iuchar 8, 1845).
Roinn-seòrsa:Cinn-shuidhe nan Stàitean Aonaichte Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Lleida
thumb|left|300px| La Seu Vella, Lleida (2017) ‘S e baile mòr air an àirde an ear-thuath na Spàinne a th’ ann Lleida (Catalanais, IPA: 'ʎɛjðə) neo Lérida (Spàinntis, IPA: 'leɾiða). ‘S ann à Ilerda neo Iltirta bho na Ilergetes, treubh Iberianach, a th’ann an t-ainm. Tha Lleida suidhichte shuas air a' chòmhnard àrd ann am meadhan Chatalòinia (Catalanais: Depressió Central), aig 155m os cionn ìre na mara, ri taobh na h-aibhne Segre. Tha Lleida 394km air falbh bho Mhadrid, prìomh-bhaile na Spàinne, agus 127km bho Bharcelona, am baile as motha agus prìomh-bhaile Chatalòinia. Tha 137,387 daoine a’ fuireach ann an Lleida, an 7mh baile as motha ann an Catalòinia agus an 49mh baile na Spàinne. A bharrachd air sin, ‘s e prìomh-bhaile na Roinne Lleida a th’ann Lleida cuideachd.
Freumhan an ainm
Tha luchd-rannsachaidh dhen bheachd gur ann às an ainm Iltiŕta ann an Ibearais a th' ann ainm a' bhaile. Fad nan linntean dh'atharrachadh fuaimeanachadh an ainm mar a leanas: Ilerda ann an Laideann nuair a bha an sgìre fo bhuaidh nan Ròmanach, لاردة (Laaridah) ann an Arabais, Leyda anns na meadhan aoisean agus mu dheireadh thall Lleida tron atharrachadh fuaimneachail l → ʎ ann an Catalanais. 'S e palatalizatció (Gàidhlig palatalachadh) an t-ainm a tha air sin.
Eachdraidh
Chuireadh ainm a’ bhaile air an roinn nuair a chaidh a stèidheachadh ann an 1833.
Cruinn-eòlas
A rèir figearan an Riaghlatais, 's e an t-Iuchar a' mhìos as teotha agus 's e am Faoilleach a' mhìos as fhuaire ann an Lleida. Cha tuit ach 342mm de dh'uisge air a' bhaile fad na bliadhna - 831mm nas lugha na Steòrnabhagh (1173mm) - leis gur e àite tioram a th' annː center|600px
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean na Spàinne Roinn-seòrsa:An Spàinn Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa Roinn-seòrsa:Catalòinia
Comhairle Inbhir Chluaidh
'S e comhairle ionadail a tha ann an Comhairle Inbhir Chluaidh a tha a' dèiligeadh ris an taobh an iar dhen t-seann Siorrachd Rinn Friù. Tha Grianaig, Gurraig agus Port Ghlaschu sa chomhairle seo.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Comhairlean na h-Alba Roinn-seòrsa:Siorrachd Rinn Friù
Reine Wisell
'S e dràibhear-rèisidh às an t-Suain a th' ann an Reine Tore Leif Wisell (Motala, 30 an t-Sultain 1941). Rinn e 23 rèisean Forumla 1 eadar 1970 agus 1974. B' ann ann Grand Prix nan Stàitean Aonaichte ann an 1970 a thoisich e an àite John Miles, a dhiùlt an rèis a dhèanamh leis gun do bhàsaich a dheagh charaid Jochen Rindt sa ghnothach. Leig Wisell dheth an dreuchan sin ann an 1974 agus cha do thill e dhan spòrs seo idir.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Suain
Baile an Átha Móir
'S e baile ann an Contae Aontroma a tha ann am Baile an Átha Móir.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae Aontroma
2 an t-Ògmhios
'S e 2 an t-Ògmhios an 153mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (154mh ann am bliadhna-leum). Tha 212 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
thumb|[[Bànrigh Ealasaid II]]
Valledupar
Sluagh a' bhaile
Ged a tha 10,171 nan tàmh anns a' bhaile, chan eil ach  3,036 dhuibh a' fuireach anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile. Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin. Air adhbharan trioblaidean poilitigeach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail.
Taobh chinnidh, ' s e Daoine geala agus mestizos a th' ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann an Valledupar ‘S e Tùsanaich a th' ann an 8.4% agus tha 12.2% dhe daoine le freumhan ann an Afraga. 'S urrainn dhan 88.2% dhe na daoine ann an Valledupar leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, tha fòn aig an taigh aig 40.6% dhe na dachannan.
Fèisean
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Valledupar. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid Chaitligeach a th' ann fhathast, fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s a tha beairteas cultarail na dùthcha.
Ceanglaichean A-mach
An t-sìde ann an Valledupar
Riaghailt an litreachaidh
Ann an Gàidhlig na h-Alba tha riaghailt an litreachaidh ag radh leathann ri leathann is caol ri caol. Tha seo a' ciallachadh nuair a bhios aon chonnrag, no barrachd air aon, eadar dà fhuaimreig, gum bi na fuaimreagan air gach taobh de na connragan den aon ghnè.
Valledupar
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Coloimbia
Alex Cole-Hamilton
'S e neach-poileataigs Albannach a tha ann an Alex Cole-Hamilton BPA.
Riaghailt an litreachaidh
Mar eisimpleir:
Stendal
‘S e seann bhaile Hanse anns a' Ghearmailt agus cridhe na sgìre ris an canar Altmark (ceann an tuath na Sagsainn-Anhalt) a th’ ann an Stendal (IPA:ʃtɛnda :l). Tha e suidhichte faisg air Schönhausen, ann an sgìre uabhasach torrach ri taobh na h-aibhne Elbe eadar Berlin agus Hànobhar. Rugadh Johann Joachim Winckelmann, tràchdair ealaine agus àrceolaiche ainmeil an sin agus fhuair an sgrìobhadair Frangach Stendhal ainm-pinn bho Stendal cuideachd.
Tha Stendal ainmeil airson na togalaichean agus eaglaisean ann an stoidhle Backsteingotik (clachan a rinneadh à criadh-loisgte).
1305
Bàsan
Roinn-seòrsa:1300an
Rathad na Mira
thumb|left|200px|[[Taigh-eiridinn sgireil an Rathad na Mira]]
Riaghailt an litreachaidh
Ceanglaichean A-Mach
Gnàthachas Litreachaidh na Gàidhlig aig Sabhal Mòr Ostaig
Roinn-seòrsa:Gràmar Gàidhlig
Alex Cole-Hamilton
Rugadh e ann an Lancashire agus bha e sgoilear aig Madras College ann an Cill Rìmhinn. Dh'ionnsaich e poileataigs ann an Oilthigh Obar Dheathain far an robh e na cheann-suidhe Chomann nan Oileanach. An-sin dh'obair e airson a' bhuidhinn Lib-Deamach sna Phàrlamaid na h-Alba agus Aberlour Child Care Trust.
Beatha
'S e David Cole-Hamilton, a tha na ollamh aig Oilthigh Chill Rìmhinn, athair Alex Cole-Hamilton. Tha Alex pòsda aig Gill Cole-Hamilton, a bha na tagraiche Lib-Deamach airson Cair Chaladain agus Cowdenbeath ann an 2019.
Connspaid
Rannsaich Oifis a' Chrùin casaidean gun do chosg e cus san iomairt aige ann an 2016 ach thuirt iad nach robh cùis-lagha ann.
Rathad na Mira
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Eilean Cheap Bhreatainn
Alex Cole-Hamilton
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Libearal Deamocratach na h-Alba Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba Roinn-seòrsa:Dùn Èideann
Stendal
thumb|left|An Tangermünder Tor anns an stoidhle Backsteingotik, chaidh a thogail anns an 13mh linn.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Abhainn Dheathain
Tha màthair-uisge na h-aibhne ann am Pàirc Nàiseanta a' Mhonaidh Ruaidh agus tha beul na h-aibhne ann an Drochaidh Dheathain, frith-bhaile Obar Dheathain, far am bi an abhainn a' sruthadh a-steach don Chuan a Tuath.
Fo-aibhnichean
Roinn-seòrsa:Aibhnichean na h-Alba Roinn-seòrsa:Obar Dheathain
702
DCCII
Bàsan
Roinn-seòrsa:700an
Extremadura
'S e ceàrn anns An Spàinn a tha ann an Extremadura. Tha e ann an àirde an iar na dùthcha. Tha dà roinn ann an Extremadura: Roinn Badajoz agus Roinn Cáceres. Tha crìoch aig Extremadura le roinnean ann an Andalusia, agus Castilla-La Mancha. A bharrachd air sin, tha A' Phortagail dìreach air a thaobh iar. Tha i na Coimhearsnachd fèin-riaghlaidh agus tha Mérida na phrìomh-bhaile. Tha 1,087,778 duine a' fuireach ann.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:An Spàinn
Imleach Beag Theas
‘S e baile beag ann am an Muirthead, Chontae Mhaigh Eo sa Chúige Chonnacht ann an Èirinn a th’ann an Imleach Beag Theas.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Contae Mhaigh Eo Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Èireann Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann Roinn-seòrsa:Èirinn
Karl Marx
B' e feallsanaiche poileataigeach às a' Ghearmailt a bha ann an Karl Heinrich Marx (Trier, 5 an Cèitean, 1818 – Lunnainn, 14 am Màrt 1883). Bhitheadh e a sgrìobhadh mu airgeid agus cumhachd. Cuide ri Friedrich Engels, stèidhich e an fheallsanachd phoilitigeach ris an canar Co-mhaoineas anns an duilleachan no pamflaid "am Manifesto Commanach" a thàinig a-mach ann an 1848. An dèidh seo 's e 'Marxachas' a dh'èighear air na smuaintean aige.
Beatha agus obair
Dh'ùghdar e gu leòr leabhraichean eile mu iomadach cuspair cuideachd. Ged a chaidh a bhreith anns a' Ghearmailt bha aige ri gluasad dhachaigh glè thric oir nach bu chaomh le toir dhaoine na beachdan aige agus mu dheireadh rinn e a dhachaigh ann an Lunnainn agus dh'fhuirich e an sin gus an do bhàsaich e ann an 1883. Thug na sgrìobh agus na rinn e buaidh mhòr air Fidel Castro agus Paulo Freire.
Aistean co-cheangailte
Roinn-seòrsa:Co-mhaoineas Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt
Brăila
'S e baile mòr agus port-aibhne cudromach eadar Galați agus Slobozia agus na crìochan ris An Ucràin agus Moldàibhia, air an àirde an ear-dheas Romàinia a th' ann am Brăila (IPA: brəˈila, Ungairis: Brajla, Turcais: İbrail). Tha e suidhichte ri taobh na h-Aibhne Danube, aig 40m os cionn ìre na mara, san t-siorrachd (Romàinis: Județ) Brăila. Tha 180,302 duine a' fuireach ann. 'S ann air malairt eadar-nàiseanta agus gnìomhachas trom 's a tha eaconomaidh a' bhaile stèidheachadh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Romàinia Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Romàinia
Bàlla
right|thumb|[[Ball-basgaid]]
Tha bàlla neo ball na nì cruinn a chleachdar ann iomadh cluich. Buailear le caman, bata, cas neo làmh.
Uaireannan tha cnag co-ionnan ri bàlla, ach aig àmannan eile, tha an ciall de “ploc” aige, mar ann camanachd-deighe.
Roinn-seòrsa:Spòrs
1306
MCCCVI
Bàsan
Roinn-seòrsa:1300an
Baile an Bhogaigh
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae Aontroma
Faire nam Fiadh
'S e beinn ann an Alba a th' ann am Faire nam Fiadh. Tha e suidhichte ann am Frìth Fanaich air a' Ghàidhealtachd. Tha e na laighe tuath air Loch Fanaich faisg air an dama. 'S e an Coileachan a mhàthair-mhullaich aige agus tha Faire nam Fiadh deas air.
Tha Faire nam Fiadh 798m (2618 troigh) de dh'àirde. 'S e Corbett a th' ann. Thèid beanntan na h-Alba a chur ri chèile ann an liostaichean sònraichte a rèir àirde agus àirde rinneach mullach na beinne. Canar Beinn Rothaich, Murdo, Marilyn, Donald, Graham neo Corbett riutha. Tha buidhnean eadar-dhealaichte gam measach agus an uair sin thèid na tomhasan a chruinneachadh ann an liostaichean a tha rim faighinn air an làrach-lìn "Database of British and Irish hills". Bho àm gu àm nì iad ath-sgrùdadh mu àird na beinne, agus rinneadh an t-ath-sgrùdadh mu dheireadh air Faire nam Fiadh san 10 an Dùbhlachd 2012.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Frìth Fanaich
Badajoz
Freumhan an ainm
Tha luchd-rannsachaidh dhen bheachd gur ann à ﺑﻂﻠﻴﻮﺱ (batalyaws) ann an Arabais a tha an t-ainm. Bheireadh sin Áite Làidir no Daingneachadh dhuinn sa Ghàidhlig. A dh'aindeoin sin, tha teòiridh eile ann a chanas gur e dìreach an t-seann ainm Ròmanach Pax Augusta air arabachadh a th' ann am Badajoz le B air sàilleabh nach robh P anns a’ chànan aca: ‘S e Imala a tha air a’ phròiseas sin.
Cruinn-eòlas
A rèir figearan an Riaghaltais, 's e an Lùnastal a' mhìos as teotha agus 's e am Faoilleach a' mhìos as fhuaire ann am Badajoz. Cha thuit ach 447mm de dh'uisge air a' bhaile fad na bliadhna - 726mm nas lugha na Steòrnabhagh (1173mm) - leis gur e àite gu math tioram a th' ann. center|600px
Ceanglaichean a-mach
Riaghaltas a' bhaile
3 an t-Ògmhios
'S e 3 an t-Ògmhios an 154mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (155mh ann am bliadhna-leum). Tha 211 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
thumb|[[Franz Kafka]]
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Beijing
Iomraidhean
250px|thumb|left|Samhla Bheijing:"Temple of Heaven"
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Àisia Roinn-seòrsa:Àisia-an-Ear Roinn-seòrsa:Sìona Roinn-seòrsa:Bailtean
Cyncoed
Tha am baile Cyncoed ann an Caerdydd, a' Chuimrigh. Tha e 3.1 mi (5.0 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 130.6 mi (210.2 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 10918 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 1324 (12.1%); rugadh 65% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Caerdydd Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Mèinnean Bhioctoria
Tha Mèinnean Bhioctoria (Beurla: Victoria Mines) ann an Siorrachd Cheap Bhreatainn, Alba Nuadh.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Eilean Cheap Bhreatainn
Aiseag
thumb|right|An [[Star Ferry ann an Hong Kong.]] 'S e ionad a tha ann an aiseag far am bith bàta a' giùlain daoine, càraichean, beathaichean is nithean eile, thairis air abhainn, no cuan cumhang. Chanar “bàta-aiseig” ri bàta sònraichte ri aiseag. Rè na deicheadan deireannach den 20mh linn, chuireadh bàtaichean an gnìomh a thoirt seirbhis do na h-eileanan Albannaich a tha ruith (mar a tha aiseag) eadar dà phort a-mhàin (mar eisimpleir Ulapul agus Steòrnabhagh) cleachdar na facail "aiseag" agus "bàt-aiseig" airson na seirbhisean seo cuideachd.
Ann an Alba, air sgath gu bheil ceudan de dh' eileanan ann, agus caolas gu leòr, tha mòran aiseagan ann, m.e. air Sruth na Maoile eadar Alba is Èirinn, eadar na h-Innse Gall, Arcaibh, Sealltainn agus/neo mòr-thir na h-Alba, agus eadar Alba is Na Tìrean Ìsle (Ros Saidhe is Zeebrugge ⁊c. B' àbhaist dha aiseag a dhol eadar Àrd Rosain is Dùghlais an Eilean Mhanainn.
Gheibhear aiseagan ainmeil eadar Sasainn-a-deas agus an Fhraing (neo Breatainn Bheag), Eilean-a-Tuath is Eilean-a-Deas ann an Sealainn Nuadh, eadar Kowloon is Eilean Hong Kong (a chleachd mìltean gach latha), Èirinn is a' Chuimrigh, an Spàinn is Maroco agus thairis abhainn farsaing mar am Mississipi, Volga, Danube agus Yangtse.
Faic cuideachd
Roinn-seòrsa:Uisge Roinn-seòrsa:Trafaig Roinn-seòrsa:Bàtaichean
Martin Van Buren
B' e an ochdamh ceann-suidhe nan Stàitean Aonaichte(1837-1841) agus riochdaire dioplòmasach a bha ann an Martin Van Buren (An Dùbhlachd 5, 1782 – an t-Iuchar 24, 1862). B'e esan a' chiad prìomhaire a rugadh sna Stàitean Aonaichte, agus a' chiad nach robh bho teaghlach Sasannach/Albannach/Cuimreach neo Èireannach. B' e Duitsis a bha aige mar cànan na màthar.
Roinn-seòrsa:Cinn-shuidhe nan Stàitean Aonaichte Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Y Porth
Tha am baile Y Porth ann an Rhondda Cynon Taf, a' Chuimrigh. Tha e 13.6 mi (21.9 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 141.1 mi (227.1 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 5764 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 769 (13.3%); rugadh 95% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Rhondda Cynon Taf Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Tamhlacht, Contae Dhoire
'S e baile ann an Contae Dhoire a tha ann an Tamhlacht.
Dordrecht
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Na Tìrean Ìsle Roinn-seòrsa:Bailtean nan Tìrean Ìsle
703
Bàsan
Roinn-seòrsa:700an
368
Bàsan
Roinn-seòrsa:360an
1990
MCMXC
Bus
Is docha tha thu lorg beul, gruaidh neo bathais
1990
Tachartasan
thumb|Latha ath-aonachaidh na Gearmailte
Bus
right|300px|thumb|Bus
1990
Bàsan
Roinn-seòrsa:1990an
Bus
Tha bus na charbad mòr san siubhail daoine air rathaidean. Bidh aon neo dà-ùrlair ann.
Is ann à “omnibus” neo “autobus” a tha “bus”.
Roinn-seòrsa:Trafaig
Calltainn
Tha calltainn (ainm saidheansail: Corylus avellana L.) na chraoibh bhig air a bheil cnothan a dhitheas daoine.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Craobhan
Taigh an Droma
'S e baile beag ann an Comhairle Shruighlea a tha ann an Taigh an Droma (Beurla: Tyndrum).
Tha am baile suidhichte ann an gleann na Sraithibh air oir deasach Mòinteach Raineach.
Tha timcheall air 167 duine a' fuireach an seo.
Tha Slighe na Gàidhealtachd an Iar, frith-rathad astair eadar Glaschu agus a' Ghearasdan, a' dol seachad air a' bhaile, agus 's e àite cudromach a th' ann do luchd-coiseachd gus an oidhche a chosg an sin.
Tha dà stèiseanan aig Taigh an Droma: Taigh an Droma Uarach agus Taigh an Droma Iarach. Tha Stèisean Taigh an Droma Iarach air Loidhne don Oban bho Ghlaschu. Tha Stèisean Taigh an Droma Uarach air loidhne bho Ghlaschu do Mhalaig agus dhan Ghearasdan.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle Shruighlea
Abhainn Nid
'S e abhainn ann an Alba a tha ann an Abhainn Nid (Beurla: River Nith). Tha i a' sruthadh tro Srath Nid.
Imleach Cais
‘S e baile beag ann am an Muirthead, Chontae Mhaigh Eo sa Chúige Chonnacht ann an Èirinn a th’ann an Imleach Cais.
Abhainn Nid
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Aibhnichean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle_Dhùn_Phris_is_Gall-Ghaidhealaibh
Imleach Cais
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Contae Mhaigh Eo Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Èireann Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann Roinn-seòrsa:Èirinn
Turcmanastàn
'S e dùthaich ann an Àisia a tha ann an Turcmanastàn neo Tuircmeanastan Tha i suidhichte ann am Meadhan Àisia. Tha cuid as motha na dùthcha na fàsach ris an canar Fàsach Karakum.
Tha crìochan aice san ear-dheas le Afganastan, san ear-thuath le Usbagastàn, san iar-dheas le Ioràn sa iar-thuath le Casachstàn. Tha am Muir Caspach san iar dhith.
Ceanglaichean a-mach
300px|left|thumb|Turcmanastàn
Roinn-seòrsa:Turcmanastàn Roinn-seòrsa:Àisia Roinn-seòrsa:Dùthchannan ann an Àisia Roinn-seòrsa:Meadhan Àisia
Ballan
''Thig “tuba” an seo. Is dòcha gu bheil thu lorg tiùba (inneal-ciùil)''
Lewis Dòmhnallach
'S e neach-poileataigs Albannach a tha ann an Lewis Dòmhnallach, BPA.
Rugadh e air 1 am Faoilleach 1957 ann an Steòrnabhagh. Mar BhPA riochdaich e Obar Dheathain Meadhain gu ruige 2011 agus tha e a-nis na BhPA airson Ear-Thuath na h-Alba. Tha e na bhall den Phàrtaidh Làbarach. Tha e a' fuireach ann an Siorrachd Obar Dheathain.
Ballan
'S e soitheach a th' ann am ballan (tuba) neo cùdainn anns an cuirear rudan mar uisge, buntàta 7c. Cleachdar e gus aodaich a nighe cuideachd.
Roinn-seòrsa:Acfhainn
Am Baile Beag, Siorrachd Obar Dheathain
'S e baile ann an ear-thuath na h-Alba ann an Siorrachd Obar Dheathain sa tha ann Am Baile Beag (Beurla: Bellabeg). Tha e ann an Srath Dheathain.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Siorrachd Obar Dheathain
Tunga
thumb|Tunga thumb|Caisteal Bharraich 'S e baile air a' Ghàidhealtachd a tha ann an Tunga no Ceann Tàile (Beurla: Tongue).
Tha an cuid as motha de na taighean air croitean.
Tha tobhtaichean Caisteal Bharraich faisg air a' bhaile. Chaidh an caisteal a thogail anns an 11mh linn.
Thàinig an t-ainm Tunga bhon t-Seann-Lochlannais "Tunga" a tha a ciallachadh teanga na dùthcha. Ach tha ainm Gàidhlig eile air : "Ceann Tàile", 's e ainm goirid bhon ainm: "Ceann Tàile MhicAoidh".
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Iasg
right|300px|thumb|Iasg 'S e beathach a bhios an còmhnaidh ann an uisge, a tha ann an iasg, ach thig cuid a-mach an uisge airson ùine bheag, m.e. mudskippers neo flying fish. 'S e “cearbach muc-mhara” (whale shark) am fear as motha, ach tha cuid a tha nas lugha na duilleag-ti. Tha iad ri fhaighinn ann am bùrn, lochan, is muir eadar mullach is grunn is domhainne (Clais Mariannas, m.e.). Cha bhi glasraichearan ag ithe iasg idir.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Iasg
68
Is dòcha gu bheil thu a' lorg 1968
Bàsan
Roinn-seòrsa:60an
Bocholt
‘S e baile meadhanach faisg air Arnhem, air an àirde iar na Gearmailte a th’ ann am Bocholt (Platdüütsche: Bokelt). Tha e suidhichte ri taobh nan crìochan leis Na Tìrean Ìsle, aig 25m os cionn ìre na mara, ri taobh na h-aibhne Bocholter Aa agus Loch Bocholtersee, am broinne na stàite Nordrhein-Westfalen. Tha am baile 180km air falbh bho Oldenburg, 151km bho Rahden, 69km bho Dhüsseldorf agus 469km bho Bherlin. Tha 70,856 duine a' fuireach ann.
Eachdraidh
Chaidh Bocholt a chlàradh mar Bohholz airson a' chiad turais sna 8mh Linn/9mh Linn sna Annales regni Francorum. B' e prìomh-bhaile Prionnsalachd Salm-Salm a bh' ann bho 1739 gu ruige 1813.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Ghearmailt
Phil Gallie
'S e neach-poileataigs Tòraidheach à Alba a bha ann am Phil Gallie.