cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Zamora
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean na Spàinne Roinn-seòrsa:An Spàinn Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Universidade Federal de Goiás
thumb|220px|right|Universidade Federal de Goiás
S' e Oilthigh Goiás (Universidade Federal de Goiás, UFG), stèidhichte ann an 1960, an oilthigh as motha ann an Goiás (Braisil).
Ceanglaichean a-mach
Goiás
Gertrude Elion
B' e bhior-eòlaiche às na Stàitean Aonaichte a bha ann an Gertrude Elion. Bha i ainmeil airson acyclovir, cungaidh-leighis an aghaidh teine-dè neo herpes zoster.
Àird Ghobhar
thumb|Àird Ghobhar
Palermo FC
Tha Palermo Football Club na sgioba ball-coise Eadailteach à Palermo. chaidh am a stèidheachadh ann an 1900. Tha e stèidhichte ann am Palermo
Àird Ghobhar
Tha clachain anns an sgìre a' gabhail a-staigh Blàthaich, Dubh-Uisge, Sròn a' Chreagain, agus An Corran.
Tha Aiseag a' Chorrain a' dol eadar An Corran agus an A82, am prìomh-rathad eadar Glaschu agus An Gearasdan.
Palermo FC
Tha Palermo an-dràsta a ’cluich ann an Serie C (seusan 2020/2021). A ’chompanaidh, a chaidh a stèidheachadh ann an 1900. is e a ’chiad chluba anns a’ Cheann a Deas agus an siathamh dùthaich airson àrd-ìre am measg nan clubaichean eile a tha fhathast ag obair.
Choilean an sgioba na toraidhean spòrs as fheàrr aca anns na 2000n, nuair a dhùin iad trì eagranan de chupa Serie A sa 5mh àite (dhà dhiubh ann an sreath) agus a rinn iad gu ìrean slaodadh Cupa UEFA 2005-2006. Choisinn e Cupa Eadailtis Serie C ann an 1992-1993 air a ’bhòrd naidheachd aige.
A thaobh geallaidhean cupa na h-Eòrpa, tha còig taisbeanaidhean Cupa UEFA / Lìog Europa aig a ’chlub. Ann an rangachadh sìorraidh na farpais mu dheireadh seo, tha Palermo san 221mh àite, mar thoradh air an 11mh àite am measg sgiobaidhean na h-Eadailt. Ghabh e cuideachd an 51mh àite ann an rangachadh UEFA ann an 2007. A rèir an rangachadh a chaidh a dhealbhadh gach mìos leis an IFFHS, ge-tà, b ’e an 19mh àite an rangachadh as àirde a chaidh a choileanadh a-riamh, air a choileanadh an dà chuid sa Ghearran agus san Ògmhios 2006; a rèir rangachadh eile den aon bhuidheann, tha a’ chompanaidh rosanero aig 121mh. àite nan sgiobaidhean as fheàrr san t-saoghal a ’beachdachadh air an ùine bho 1 Faoilleach 1991 gu 31 Dùbhlachd 2009.
Duaisean
Farpaisean nàiseanta Farpais Wings Cupa Serie B Eadailteach: 5 1931-1932, 1947-1948, 1967-1968, 2003-2004, 2013-2014 Cockade Cupa LegaPro Eadailteach. Serie Cupa na h-Eadailt C: 1 1992-1993
Roinn-seòrsa:Ball-coise Roinn-seòrsa:Sgiobannan ball-coise Roinn-seòrsa:Ball-coise Eadailteach
Gertrude Elion
Rugadh i ann am Manhattan 1918 is dh'ionnsaich i ceimigeachd aig Hunter College. Dh'obraich i mar cheimigear airson Johnson & Johnson agus an-sin Burroughs Welcome far an do leasaich i acyclovir. Bhuannaich i an Duais Nobel ann an Leigheas ann an 1988 còmhla ri James W. Black agus George H. Hitchings. Chaochail i a dh'aois 81 ann an 1999.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Michael J. Fox
'S e cleasaiche à Edmonton, Alberta, Canada, a tha ann am Michael Andrew Fox (Edmonton, 9 an t-Ògmhios 1961).
Deatach
right|300px 'S e stuth a tha na ghas aig teòthachd nas ìsle na a theòthachd riatanach a th' ann an deatach. Le sin, co-dhlùthaichidh an t-uisge a tha na ghas gu uisge lionnna/soladach ma thèid ìre a' bhrùthaidh a tha a' toirt buaidh airsan suas gun an teòthachd aige a dhol sìos aig an aon àm. Air an dàrna làimh, ma cho-dhlùthaicheas gas air choireigin aig teòthachd chunbhalach, thèid am brùthadh suas. Air an làimh eile feumar an teòthachd a lughdachadh airson stuth nach eile na dheatach gu stuth lionna. Mar eisimpleir, 's ann aig 374 °C a ruigeas an t-uisge a theòthachd riatanach agus chan fhaod uisge lionna a dhol nas àirde na sin. Faodaidh stuth a tha na dheatach a bhith ann còmhla ri stuth lionna/soladach aig an aon àm. Ma ghabh sin a thachair, bidh cothrom ann agus bidh brùthadh a' ghas co-ionnan ri na tha a' toirt buaidh air an stuth lionna/soladach.
Canar deatach ri stàit a' ghas (stàit far nach bi na moileciuilean a' frith-ghluasad ri ceanglaichean a dhèanamh eatorra fhèin, seach gan ais-bualadh, agus a' toirt cruth agus volum del recipient far a bheil iad, gan tuiteam a-mach à chèile, is iad a' sìor-leudachadh) aig an teòthachd riatanach. Chitheamaid san dealbh, 's e an ìre ghasach a chnar ris an deatach a tha dùinte leis an loidhne bheartagail a sheallas an teòthachd riatanach agus na lùban gorma (an lùb deatachaidh) lei san lùb uile-dheatachaidh annn an dearg, a sheallas ciamar a dh'atharraicheas stuth lionna/soldach gu bhith na dheatach. 'S e an gas a tha air a theasachadh cus agus e nas teotha na an teòthachd riatanach aige ach fon bhrùthach riatanach aige.
Na rachamaid ann am breisleach: 's ann eadar-dhealaichte 's a tha deatach agus gas. Mar as àbhaist, cha chanar deatach ach ri deatach an uisge, leis gur e sin an gas a chruthaichear ma ghoilear an t-uisge gu 100 ° C ann an àile fo bhrùthadh àbhaisteach, air neo nuair a dh' atharraichear stàie an uisge, is an t-uisge aig teòthachd sam bi a tha fon teòthachd riatanach, agus am brùthadh fo ìre brùthadh an uisge aig an teòthachd sin. 'S e dèabhadh a chanar ri sin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eòlas-nàdair Roinn-seòrsa:Saidheans Roinn-seòrsa:Uisge
Edward Mountain
'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann an Edward Mountain BPA.
Bha e na oileanach aig Acadamaidh Armailteach Rìoghail Sandhurst agus an-sin chaidh e na bhall Royal Horse Guards and 1st Dragoons. Thaghadh e mar bhall-liosta airson na Ghàidhealtachd agus nan Eilean san taghadh Albannach 2016. Tha e na bhall Pàrtaidh Tòraidheach na h-Alba, agus com-pàirtiche ann an tuathanas agus companaidh iasgaich ann am Moireabh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Tòraidheach na h-Alba
Soria
’S e baile meadhanach faisg air Logroño ann an cridhe na Spàinne a th’ ann an Soria (IPA: soɾja). Tha e suidhichte aig 1,065m os cionn ìre na mara, 227km air falbh bho Mhadrid, prìomh-bhaile na Spàinne, agus 466km bho Bharcelona. Tha 39,168 daoine a’ fuireach ann an Soria. A bharrachd air sin, ‘s e prìomh-bhaile na Roinne Soria a th’ann cuideachd.
Freumhan an ainm
'S ann connspaideach 's a tha freumh-fhaclachd an ainm. Tha cuid dhen bheachd gur ann à ainm na h'aibhne Duero (Durius ann an Laideann), a tha a' sruthadh tron bhaile. Le sin, dh'atharraicheadh an d gu s fad nan linntean, às aonais an co-fhuaimreag ue anns an Spàinntis. A dh'aindeoin sin, tha cuid eile a' cantainn nach eil an t-ainm idir nas aosda na na meadhan aoisean agus gur mathaid gur ann à so (Gàidhlig: Tùr na Faire) agus ura (Gàidhlig: abhainn) ann am  Basgais. Tha teòiridh eile ann a chanas gu robh baile ann o chionn fhada air an robh Oria - bhon ainm Dorios ann an Greugais - a thug ainm dhan sgìre, ged nach eil ach glè bheag de dhaoine a tha a' gabhail ri sin an latha an-diugh.
Eachdraidh
B' e na h-Ibearaich o shean a stèidhich am baile. Cuairtich na Ròmanaich e agus thug na daoine ùthachd asta fhèin gus tràilleachd a sheachnadh. Ann an 1492 dh' adhbhraich èigheachd rìoghail an aghaidh nan Iùdhach sgrios air eaconomaidh a' bhaile.Mar a b’àbhaist san Spàinn, chuireadh ainm a’ bhaile air an roinn nuair a chaidh a stèidheachadh ann an 1833. Thuit am baile dha na reubaltaich Faisisteach beagan an dèidh an ar-a-maich an aghaidh an Riaghaltais aig toiseach toisichidh Cogadh Sìobhalta na Spàinne ann an 1936.
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean na Spàinne Roinn-seòrsa:An Spàinn Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Dòmhnall Camshron
'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann an Dòmhnall Camshron BPA (Beurla: Donald Cameron).
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Tòraidheach na h-Alba
Sluagh-phoblachd na h-Ucràine an Iar
B’ e dùthaich neo-eisimeileachd anns an Roinn Eòrpa nach do mhair ach bho 1 an t-Samhain 1918 gu ruige 16 an t-Iuchar 1920, a-mach às an dubh-choimeasg a lean tuiteam na h-Ostair-Ungaire an dèidh A' Chogaidh Mhòir. Cha robh an stàit seo idir seasmhach agus, anns an dealachadh, chaidh a roinneadh eadar An t-Aonadh Sobhiatach, A' Phòlainn, An t-Seic-Slòbhac agus Romàinia.
Ceannardan
[https://chtyvo.org.ua/authors/Avtorskyi_kolektyv/Zakhidno-Ukrainska_Narodna_Respublika_1918-1923_Entsyklopediia_Tom_2_Z-O.pdf Західно-Українська Народна Республіка 1918–1923. Енциклопедія. Т. 2]: З–О. Івано-Франківськ : Манускрипт-Львів, 2019. 832 с.
[https://chtyvo.org.ua/authors/Avtorskyi_kolektyv/Zakhidno-Ukrainska_Narodna_Respublika_1918-1923_Entsyklopediia_Tom_3_P-S.pdf Західно-Українська Народна Республіка 1918-1923. Енциклопедія. Т. 3]: П – С. Івано-Франківськ: Манускрипт-Львів, 2020.576 с.
[https://chtyvo.org.ua/authors/Avtorskyi_kolektyv/Zakhidno-Ukrainska_Narodna_Respublika_1918-1923_Entsyklopediia_Tom_4_T-Ya.pdf Західно-Українська Народна Республіка 1918-1923. Енциклопедія. Т. 4]: Т – Я. Івано-Франківськ: Манускрипт-Львів, 2021.688 с.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:An Ucràin Roinn-seòrsa:Poileataigs
An t-Urramach Alasdair Stiùbhart (Nether Lochaber)
B' e An t-Urramach Alasdair Stiùbhart (1829-1901; Beurla: Reverend Alexander Stewart), no Nether Lochaber, beul-aithrisiche na Gàidhlig agus ministear ann an Eaglais na h-Alba.
Rugadh e ann am Beinn na Faoghla ann an 1829, ged a bha na Stiùbhartaich às an Apainn am measg nan sinnsearan aige. Nuair a bha e òg, ghluais a theaghlach don Oban, is chaidh e don sgoil an sin, agus cuideachd ann an Cille Mhìcheil (Siorrachd Pheairt). Chaidh e gu Oilthigh Cill Rìmhinn ann an 1843.
As dhèidh dha òrdachadh mar mhinistear ann an 1851, bha e ag obair mar chuidiche ann an eaglaisean Gàidhlig anns an Oban agus ann am Pàislig, mas d' fhuair e am parraist Baile a' Chaolais a Tuath agus Àird Ghobhar (Nether Lochaber) dhà fhèin. Bhitheadh e a' searmonachadh anns an dà àite, gach Didòmhnaich mu seach.
Fad mòran bhliadhnachan, sgrìobhadh e colbh anns an Inverness Courier air cuspairean Gaidhleach, a' cleachdadh far-ainm Nether Lochaber. Mu dheireadh, chaidh na h-aistean seo a' chruinneachadh ann an dà leabhar, Nether Lochaber: The Natural History, Legends and Folk-lore of the West Highlands (1883) agus  'Twixt Ben Nevis and Glencoe: The Natural History, Legends and Folk-lore of the West Highlands (1885).
Air sgàth a chliù air cuspairean eachdraidheil, is ann dha a thàinig cìobair nuair a bha e air bràiste àrsaidh a lorg air Beinn a' Bheithir (Beurla: Ben Vare Brooch), deas air Loch Lìobhann. Dh'aithnich am ministear cho cudromach is a bha a' bhràiste seo agus chuir e reic na bràiste an greim don Museum of the Society of Antiquaries ann an Dùn Èideann (nise, Taigh-tasgaidh Nàiseanta na h-Alba).
Cuideachd, bha an t-Urr. Stiùbhart na cheann-suidhe Comann nan Stiùbhartach, agus ball-stèidheadair A' Chomunn Ghàidhleach agus a' Mhòid Ionadail anns an Òban.
Shiubhal e ann an 1901, agus thàinig sluagh mhòr don tìodhlacadh aige ann an Omhanaich. Tha an uaigh aige ann an Cladh Creag Mhòr, Baile a' Chaolais a Tuath.
Chaidh cuimhneachan dha a thogail ann an Corran (Crois Ceilteach, air a phàigheadh le tagradh poblach), eadar an dà àite far am bitheadh e a' searmonachadh. Bha an crois gluaiste don Chladh Innis na Birlinn ann an 1955 air sgàth obair leudachadh an rathaid.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
An Linne Dhubh
thumb|An Linne Dhubh: Lamraig a' Ghearasdain le Sgurr na h-Eanchainne air a chùlaibh, air taobh eile an loch ann an Àird Ghobhar Is i An Linne Dhubh loch mara eadar an Linne Sheileach san deas, agus Loch Iall, san iar-thuath. Is iad crìochan na linne dà chaolas: gheibhear an clachan An Caol ainm bho Chaolas na h-Annaid, a dhealaicheas na Linne Dhuibh bho Loch Iall, agus aig a' cheann eile, tha Aiseag a' Chorrain a' ruith thairis air Caolas a' Chorrain, far a bheil an Linne Sheileach a' tòiseachadh. Tha an linne a' dealachadh Àird Ghobhar air taobh an iar, bhon Ghearasdan, air taobh an ear.
Tha Abhainn Lochaidh a' sruthadh a-steach don linne aig Inbhir Lochaidh, tuath air a' Ghearasdan. Tha an Canàl Cailleanach a' ceangal na linne gu Loch Lochaidh.
Tha an t-eilean Lios Mòr aig ceann deas na Linne Sheileach far am bi i a' ruigsinn an Linne Latharna agus a' mhuir.
Roinn-seòrsa:Linntean na h-Alba
Coimisean an Taghaidh
Tha Coimisean an Taghaidh (Beurla: Electoral Commission, Cuimris: Y Comisiwn Etholiadol) ʼna bhuidheann neo-eisimeileach a nì obair air feadh na Rìoghachd Aonaichte. Tha e ʼna dhleastanas dha fiosrachadh poblach a thoirt seachad mu bhòtadh ann an taghaidhean agus reifreannan. Cumaidh e sùil air an airgead a chosgas luchd-iomairt ach cha riaghlaich e is cha chum e smachd air na chanas iad ʼnan iomairt fhèin.
Dan Castellaneta
'S e cleasaiche à Chicago, Illinois sna Stàitean Aonaichte a tha ann am Daniel Louis "Dan" Castellaneta Rugadh e 29 an Dàmhair 1957).
Bheastraigh
thumb|Sealladh air taobh an ear Bheastraigh
An Caol
'S e baile beag faisg air a' Ghearasdain a tha anns a' Chaoil (Beurla: Caol).
Bheastraigh
'S e eilean ann an Arcaibh a tha ann am Bheastraigh neo Ueastraigh (Beurla: Westray; Lochlannais: vestr-øy, "eilean an iar"). Tha Bheastraigh cho mòr ri 47 km² agus mar sin 's e sin an siathamh eilean as motha anns na h-eileanan Arcaibh.
An Caol
Tha Comann Camanachd Chill Mhàillidh a' cluich anns a' Chaoil.
Bheastraigh
Cruth na tìre
Tha seann chlach-ghainmhich dearg cumanta ann am Bheastraigh a tha còmhdaichte le ùir torraich. Tha talamh bochd le mòine gann air an eilean 'S e Fitty Hill (169m; 554 troigh) a' bheinn as àirde ann am Bheastraigh, suidhichte ann an taobh an iar an eilean. nas fhaide chun an iar-thuath, eadar Noup Head is Pierowall chithear North Hill (104m) agus Couters Hill (108m). Tha cruth na tire ann an iar is an iar-dheas Bheastraigh rèidh.
Eaconamaidh
Ann an 2011 bha 588 duine a' fuireach an seo. 'S e Pierowall am baile as motha ann am Bheastraigh. 'S e iasgach, tuathanas-èisg, crodh na gnìomhairean as cudromaiche airson muinntir an eilean. Gheibhear teachd a-steach a bharrachd le turasachd. Tha crann-gaoithe anns an eilean agus tha e a' maoineachadh an Urrais Leasachaidh Bheastraigh. Chuireadh an t-Urras air bhonn ann an 1998.
Teddy Taylor
B' e neach-poileataigs à Alba a bha ann an Teddy Taylor.
Bheastraigh
Eile
thumb|A' Bheineas Archaibh, no A' Chailleach Bheastraigh.
An Caol
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Loch Abar
Teddy Taylor
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Buill Pàrlamaid Westminster Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Tòraidheach na h-Alba Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba
Bheastraigh
Àireamh-shluaigh
Tha an clàr a leanas a' sealltainn ciamar a dh'atharraich àireamh muinntir an eilein tro na linntean.
Winnie Ewing
Tha a mhac, Fergus Ewing agus a nighean, Annabelle Ewing, cuideachd nan luchd-poileataigs, agus bha a bean-mhic, Mairead Ewing, cuideachd na neach-poileataigs mus do chaochail i ann an 2006. Chaochail i aig aois 93 anns an Ògmhios 2023.
Bheastraigh
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Arcaibh
Winnie Ewing
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba Roinn-seòrsa:Buill Pàrlamaid Westminster Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Buidheann cinneachail
Tha buill a' bhuidhinn chinnidh mothachail gu bheil iad le buidheann cinneachail; a thuilleadh air a sin, tha an aithne a tha feadhainn eile a' toirt dha dearbh-aithne na buidhne air a chomharrachadh gu follaiseach le dearbh-aithne cinnidh. Mar as trice tha buill den dùthaich a' tagradh seasmhachd làidir eachdraidheil. Ach tha luchd-eachdraidh agus daon-eòlaichean air faighinn a-mach gu bheil mòran de na feartan cultarach ris an canar dualchas nàiseanta ris an canar a-steach don àm ùr. Is e aon de na pròiseasan gu bheil daoine a' gluasad gu saor-thoileach no gu gnìomhach gu àite sònraichte. Anns a' phròiseas seo, tha na feartan cultarach a tha cudromach anns a' bhaile aca measgaichte no air an sgrios.
A rèir teòiridh cinneadail, tha buill de na etnos a' comharrachadh gu bheil tùs agus eachdraidh coitcheann no inntinneach aca fhèin. Tha toradh leasachadh eachdraidheil san ùine fhada ann an àrainneachd shònraichte agus gu tric, ach chan e an-còmhnaidh, coltach ri cultar, cànan, comasan no feartan an-eòlas coltach ris. Is e buidheann de dhaoine a th' ann an cinneadh, a chaidh a chruthachadh le leasachadh eachdraidheil air feadh na h-àrainneachd nàdarra, a tha air a cho-roinn le cultar, cànan, cleachdaidhean, beachdachd, comasan, gnàthachas, agus na h-aon nithean àraid-eòlasach. Uaireannan tha cha mhòr a h-uile duine ann an aon dhùthaich den aon bhuidheann cinneachail, ach chan ann an-còmhnaidh. Gu tric 's dòcha gu bheil grunn bhuidhnean cinneachail aig aon dùthaich, no faodaidh daoine aon bhuidheann cinnidh a bhith beò ann an grunn dhùthchannan eadar-dhealaichte.
Tha eadar-dhealachaidhean ann am mion-chinneadh agus rèis, ach dh'fhaodadh gum bi e connspaideach. Mar as trice, Tha am mìneachadh air buidheann nàiseanta cinneadail stèidhichte air cùisean cultarach leithid cànan agus traidiseanan cumanta. Ach, is e bun-bheachd a tha air a mhìneachadh gu bith-eòlach a th' anns an rèis agus tha e stèidhichte air nithean mar DNA, structar cnàimh agus dath craiceann.
Roinn-seòrsa:Cinnidheachd
Leann nam biast
Tha leann nam biast (Beurla: beastie beer, wee beastie no dregs beer) ’na dheoch bhrachte Albannach a tha air a dhèanamh de bheirm, uisge agus trèicil agus/no siorap agus/no siùcar. Chan eil e cho cumanta an-diugh ’s a bhiodh roimhe ach bha e gu math cumanta air feadh na Gàidhealtachd is nan eileanan aig àm.
Ainmean
Bha diofar ainmean air a-rèir sgìre, a’ gabhail a-staigh:
Tha cuid dhe na h-ainmean ag ainmeachadh biastagan a chionn ’s gun robh coltas air an leann mar gun robh biastagan beaga a’ gluasad mun cuairt sa bhotal nuair a bhathar ’ga ghrùdadh.
Ceimigeachd
A bharrachd air uisge agus adhbhar siùcair air choireigin, mar is trice trèicil no deasgainn à taigh-staile uisge-beatha, ’s e rud air a bheil plannt leanna-dhinnsear a nì leann dheth. Chan e lus a tha sa phlannt leanna-dhinnsear ach measgachadh dhen fhungas Saccharomyces florentinus (S. pyriformis roimhe) agus am baicteir Lactobacillus hilgardii (air an robh Brevibacterium vermiforme roimhe),  a nì SCOBY còmhla, ach uaireannan cleachdar beirm fuineadair àbhaisteach cuideachd.
Cha tèid a tharraing idir (sin as adhbhar nach eil e an aghaidh an lagha a dhèanamh ann an Alba) agus nuair a bhios e deiseil gus òl, cha bhi ach eadar 1.5% agus 2% a dh’alcol ann.
Bheireadh seo mu thrì seachdainean.
Ann am beul-aithris
Tha an leann seo a’ nochdadh ann am beul-aithris an-siud ’s an-seo, mar eisimpleir ann an Òran na Curracaig le Dòmhnall Ailean Dhòmhnaill na Bainich san rann mu dheireadh:
Tùsan
Roinn-seòrsa:Deoch Roinn-seòrsa:Deoch làidir Roinn-seòrsa:Alcol
Griogair Labhruidh
’S e neach-ciùil agus seinneadair tradaiseanta Gàidhealach a tha ann an Griogair Labhruidh le stoidhle nan Eilean Siar agus Earra-Ghàidheal. ’S e pìobaire gu math comasach a th’ ann agus tha e a’ sgrìobhadh an dà chuid ceòl agus bàrdachd.
Tha Griogair a’ buntainn ri teaghlach nan Labhrach bho cheann a tuath Earra-Ghàidheal, teaghlach a tha ainmeil airson ciùil Ghàidhealaich, agus ged a thogadh e fhèin air taobh Loch Laomainn, chaidh a bhogadh ann an dùchas a’ mhuinntire bho òige.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba Roinn-seòrsa:Seinneadairean Gàidhlig
Palencia
’S e baile mòr faisg air Valladolid ann an cridhe na Spàinne a th’ ann am Palencia (IPA: paˈlenθja). Tha e suidhichte aig 749m os cionn ìre na mara, 235km air falbh bho Mhadrid, prìomh-bhaile na Spàinne, agus 561km bho Bharcelona. Tha 79,595 daoine a’ fuireach ann am Palencia. Tha e ainmeil air fad an t-saoghail airson an amar-uisge nan Ròmanach a tha a seo. A bharrachd air sin, ‘s e prìomh-bhaile na Roinne Palencia a th’ann cuideachd.
Freumhan an ainm
Tha e coltach gur ann à Pallantia ann an seann Cheiltis a tha an t-ainm, bho pl̥s-n̥t-y-eh2 a tha a' ciallachadh clach no làn (Innd-Eòrpais: *pl̥s-eh2 Farsi: parša, Gearmailtis: fels, Gaeilge: all, Asturianis: palla, gailisis: pala) 'S e an t-seann iar-leasachan Ceilteach -nt a tha aig an deireadh. Bheireadh an t-ainm seo Meall Àrd sa Ghàidhlig an latha na-diugh. Thathar dhen bheachd gur e ainm Ceilteach air sàilleabh gu bheil P ga chumail aig toiseach an fhacail mar Chuimris agus tha an N air fhuaimreagachadh: /*n̥/. Tha cuid eile dhen bheachd gur ann à Pal (loch, abhainn no gleann) agus Antia (farsaing).
Eachdraidh
B' e na Ceiltich o shean a stèidhich am baile. Chaidh oilthigh a stèidheachadh an seo ann an 1221. Mar a b’àbhaist san Spàinn, chuireadh ainm a’ bhaile air an roinn nuair a chaidh a stèidheachadh ann an 1833. Thuit am baile dha na reubaltaich Faisisteach beagan an dèidh an ar-a-maich an aghaidh an Riaghaltais aig toiseach toisichidh Cogadh Sìobhalta na Spàinne ann an 1936.
Cruinn-eòlas
A rèir nam figearan, 's e an t-Iuchar a' mhìos as teotha agus 's e am Faoilleach a' mhìos as fhuaire ann am Palencia. Cha tuit ach 439mm de dh'uisge air a' bhaile fad na bliadhna - 734mm nas lugha na Steòrnabhagh - leis gur e àite uabhasach fhèin àrd tioram a th' ann.
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean na Spàinne Roinn-seòrsa:An Spàinn Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Stèiseanan Rèile na h-Alba
Seo clàr de na stèiseanan-rèile aig Rèile na h-Alba. (Sgrìobhar an t-ainm Gàidhlig ann an clò-Eadailteach ma tha e co-ionnann ris a’ Bheurla.)
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Liostaichean
Kansas City
Canar Kansas City ri sgìre mhòr bhailteil de 15 siorrachdan a thèid tarsaing air crìochan Missouri agus Kansas ach far a bheil Kansas City, Missouri sa mheadhan.
Tha Kansas City cuideachd a' ciallachadh:
Maya Angelou
B' e bàrd, seinneadair, neach-iomairt agus fèin-eachdraiche à St. Louis, Missouri sna Stàitean Aonaichte a bha ann am Marguerite Annie Johnson. Rugadh i ann an 1928 agus chaochail i ann an 2014.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bàird Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Beul na h-Uamha
'S e eilean ann an Linne Latharna, faisg air Flada, a tha ann am Beul na h-Uamha (Beurla: Belnahua).
Chan eil duine sam bith a' fuireach an sin a-nis agus chan eil air an liosta oifigeil de dh'eileanan aitreabhta ach bha sglèatach mhòr ann san 19mh linn. Chaidh bàta-smuid às an Laitbhe, an Helena Faulbaums, fodha faisg air Beul na h-Uamha ann an 1936.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eileanan na h-Alba
Wyre, Arcaibh
Daoine ainmeil
Fhuair am bàrd Arcach Edwin Muir (1887–1959) àrach air Wyre.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Arcaibh
Burgos
’S e baile mòr faisg air Vitoria-Gasteiz ann an cridhe na Spàinne a th’ ann am Burgos (IPA: burɣos). Tha e suidhichte aig 859m os cionn ìre na mara, 224km air falbh bho Mhadrid, prìomh-bhaile na Spàinne, agus 618km bho Bharcelona. Tha 179,906 daoine a’ fuireach ann am Burgos. A bharrachd air sin, ‘s e prìomh-bhaile na Roinne Burgos a th’ann cuideachd.
Freumhan an ainm
Tha a h-uile coltas ann gur ann à burgus ann Laideann - às a' Ghreugais Πύργος (pyrgos) airson tùr - a tha ainm a' bhaile. A bharrachd air sin, tha an t-eileamaid gu matha cumanta ann an Castilla. B' e Caput Castellae (Gàidhligː Ceann a' Chaisteil) a chanadh ris nuair a bha an sgìre fo bhuaidh nan Ròmanach. A dh'aindeoin sin, tha cuid a' ràdh nach eil sin idir ceart agus gur ann à baurg ann an Gotais a tha e, eadar na Ròmanaich agus na h-Arabaich.
Eachdraidh
B' e na Ceilt-Ibearaich o shean a stèidhich am baile agus b' ann leotha a bha an t-àite nuair a ràinig na Ròmanaich. Bha am baile agus an sgìre fo bhuaidh nan Ròmanach fad linntean, mar phàirt Hispania Citerior agus an uair sin Hispania Tarraconensis. Chruthaich Diego Rodríguez Porcelos caisteal an seo ann an 884, air na crìochan eadar na Muslamaich agus Crìostaidhean. Mar a b’àbhaist san Spàinn, chuireadh ainm a’ bhaile air an roinn nuair a chaidh a stèidheachadh ann an 1833. B' ann anns a' bhaile seo a chaidh Lazarillo de Tormes fhoillseachadh airson a' chiad turais ann an 1554. Thuit am baile dha na reubaltaich Faisisteach beagan an dèidh an ar-a-maich an aghaidh an Riaghaltais aig toiseach toisichidh Cogadh Sìobhalta na Spàinne ann an 1936. Stèidhichte Francisco Franco a phrìomh-bhaile an seo gu ruige deireadh a' chogaidh.
Cruinn-eòlas
A rèir figearan an Riaghlatais, 's e an t-Iuchar agus an Lùnasdal na mìosan as teotha agus 's e am Faoilleach a' mhìos as fhuaire ann am Burgos. Cha tuit ach 476mm de dh'uisge air a' bhaile fad na bliadhna - 551mm nas lugha na Steòrnabhagh - leis gur e àite àrd tioram a th' annː center|600px
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean na Spàinne Roinn-seòrsa:An Spàinn Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Garbhan MacAoidh
Nuair a bha e an sàs mar mhanaidsear sgoil cànanan ann am Manchester rinn e leasanan Gàidhlig far an do thachair e ris a bhean Máire. Dh'obair iad mar mhiseanaraidhean is tidsearan ann an Eilean nan Caorach is thrèanaich e mar mhinistear ann an Obar Dheathain. Bha e na mhinistear ann am Buenos Aires eadar 1969 is 1974, anns an Srath eadar 1974 is 1979, an sin ann an Tulach Mhór. Sgrìobh e clàr-amais sa' Bheurla airson an fhaclair Dwelly, mòran aistean ann an Gairm is san iris Esperanto Monato.
Eadar-theangachaidhean
Dh'fhoillsich e eadar-theangachaidhean Antonio Machado Ruiz agus France Prešeren ann an Gairm.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gàidhlig Roinn-seòrsa:Daoine à Boilibhia
Marian Alma
B' e cleasaiche agus seinneadair beus às A' Phòlainn a bh' ann am Marian Alma (Far-ainm: Manoli, Zalishchyky 3 an t-Samhain 1860, Berlin, 6 an Dùbhlachd, 1945). Thoisich i a cuid obrach mar Lorenzo san opara Fra Diavolo ann an Lviv ann an 1878. Dh'ionnsaich i Gearmailtis agus, ann an 1884, thoisich i ri obair ann an dràma tro mheadhan na Gearmailtis. B' ann ann am Faust a thoisich i, thall ann a Olomouc. Chaochail i ann am Berlin, beagan ùine an dèidh a' Chogaidh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Cleasaichean nam film Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil Roinn-seòrsa:A' Phòlainn Roinn-seòrsa:An Ucràin Roinn-seòrsa:Daoine às A' Phòlainn
André Sogliuzzo
'S e cleasaiche à Eabhraig Nuadh, Eabhraig Nuadh sna Stàitean Aonaichte a tha ann am André Sogliuzzo (Rugadh e 10 an Lùnastal 1966).
Flada
'S e eilean ann an Linne Latharna agus fear de na h-Eileanan Sglèata 15 mìle iar-dheas air an Òban a tha ann am Flada (Beurla: Fladda).
Chan eil duine sam bith a' fuireach an sin a-nis agus chan eil air an liosta oifigeil de dh'eileanan aitreabhta ach tha e ainmeil airson an taighe-solais aige. Thog David agus Thomas Stevenson an taigh-solais seo ann an 1860 agus dh'fhàs e fèin-obrachail ann an 1956. Chaidh an eilean agus an taigh-solais seach an tùr a reic ann an 1976.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eileanan na h-Alba Flada
Bismarck, Dakota a Tuath
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Dakota a Tuath
Dùghlas Ross
'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann an Dùghlas Ross BP (Beurla: Douglas Ross).
Thaghadh e mar bhall-liosta airson na Gàidhealtachd agus nan Eilean anns an taghadh Albannach 2016. An dèidh don taghadh chaidh e na neach-labhairt airson a' bhuidhinn Tòraidheach air ceartais. Chaidh e a thaghadh cuideachd mar BhP airson Moireabh ann an 2017 agus leig e dheth a sheat aig Taigh an Ròid. Tha e na bhall dhen Phàrtaidh Tòraidheach na h-Alba. Chaidh e na fho-mhinistear airson Alba ann an 2019 ach dh'fhàg e an riaghaltas an dèidh do chonnspaid mu Dhominic Cummings an taigh aige fhàgail is a shiubhail gu Durham bho Lunnainn nuair a bha buill dhen teaghlach tinn le COVID-19.
Lean Dùghlas Ross mar cheannard a' Phàrtaidh Jackson Carlaw ged nach robh seat aig Taigh an Ròid aige. Cha robh tagraichean eile ann. Ghabhadh Ruth Davidson an àite aige airson deasbadan is ceistean aig Tàigh an Ròid.
Rob Alasdair MacFhraing
B' e Rob Alasdair MacFhraing FRSE FRSAMD (Beurla: Robert Alexander Rankin) matamataigear Albannach, ceòladair, agus fear-labhairt na Gàidhlig.
Dùghlas Ross
Tha e ag obair cuideachd mar rèitire bhall-coise ann an geamannan eadar-nàiseanta.
Rob Alasdair MacFhraing
Rugadh e ann an Siorrachd Baile na h-Uige ann an 1915, agus chaidh e don sgoil ann am Fettes, ann an Dùn Èideann. Chnuasaich e matamataig aig Oilthigh Chambridge.
Dùghlas Ross
Connspaid
Tha Dùghlas Ross a' leantainn air mar rèitire is e air deasbadan san Taigh nan Cumantan a chall.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Tòraidheach na h-Alba
Rob Alasdair MacFhraing
B' e prìomh cheann-adhbhair rannsaichaidh aige teoric nan àireamh.
Àm An Dàrna Cogadh, bha e ag obair air teoric gluasad rocaidean anns A' Chuimrigh. Ann an 1954 fhuair e dreuchd mar ollamh matamataig aig Oilthigh Ghlaschu. Bha e na cheannard na roinn matamataig fad cha mhòr trichead bliadhna. Leig e dheth a dhreuchd ann an 1982 agus às dhèidh sin bha dreuchd emeritus aige gus na 90an. Shiubhal e ann an 2001.
Sanndaigh
Tha Sanndaigh neo Sandaigh a' ciallachadh "Eilean na Gainmhich" san Sean Lochlannais. Is iomadh eilean air a tha an ainm seo.
Rob Alasdair MacFhraing
Bha ùidh mhòr aige ann an cuspairean Gàidhlig. Sgrìobh e paipear matamataig anns a' Ghàidhlig Àireamh Muinntir Fhinn is Dhubhain, agus Sgeul Iosephuis is an Dà Fhichead Iudhaich (Beurla: The numbering of Fionn's and Dubhan's men and the story of Josephus and the 40 Jews) a chaidh a' chlo-bhualadh ann am Proceedings of the Royal Irish Academy, agus bha e na cheann-suidh onorach Comann Gàidhlig Ghlaschu, agus iar-ceann-suidhe Comann Litreachas Gàidhlig na h-Alba.
Sanndaigh
Roinn-seòrsa:Eileanan na h-Alba
Rob Alasdair MacFhraing
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Gershom Carmichael
B' e feallsanaiche à Alba a bha ann an Gershom Carmichael.
Sgrìobh e leabhar buadhach mu fheallsanaiche Gearmailteach Samuel Pufendorf, Supplements and Observations upon the two books of the distinguished Samuel Pufendorf's On the Duty of Man and Citizen. Thuirt Hutcheson gun robh an leabhar le Carmichael nas fheàrr nan leabhar tùsail.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba Roinn-seòrsa:Feallsanaich Albannach Roinn-seòrsa:Oilthigh Ghlaschu
Cupa MhicAmhlaigh
== Buannaichean ==
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Camanachd
Charlotte Corday
B' e bean-uasal a mhurt Jean-Paul Marat ri linn Ar-a-mach na Frainge a bha ann am Marie-Anne-Charlotte Corday.
Rugadh i ann an 1768 is i na iar-ogha Pierre Corneille. Thogadh i ann an Caen far an robh i na sgoilear aig an Abaid. An dèidh dhan Abaid a sgaoileadh ann an 1790, dh'fhuirich i còmhla ris a h-antaidh, is ghabh i pàirt ann an coinneamhan Girondin. Bha na Girondins nas chuimsiche na na Montagnards. San Iuchar 1793 roghnaich i a dol do Pharis is Jean-Paul Marat a mhurt. Le leisgeul gun robh fiosrachadh cudromach à Caen aice dha, chaidh i san taigh Marat 13 an t-Iuchar is shàth i e agus e san tuba air sgàth 's gun do fhulaing e eacsama. Chaidh i chur gu bàs leis a' ghuillotine 17 an t-Iuchar.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às an Fhraing
Pedophile
Tha pedophilia na eas-òrdugh inntinn anns a bheil inbheach no deugaire nas sine a’ faireachdainn tàladh gnèitheasach do chloinn nach do ràinig inbhidheachd. Ged nach e eucoir a th’ anns an eas-òrdugh inntinn-inntinn seo fhèin, nuair a thachras dàimh ghnèitheasach le leanabh, thathas den bheachd gu bheil e mar sin.
Einojuhani Rautavaara
B' e co-ghleusaiche à Suòmaidh a bha ann an Einojuhani Rautavaara (9 an Dàmhair 1928–27 an t-Iuchar 2016). Rugadh is thogadh e ann an Helsinki is dh'ionnsaich e ceòl aig an Acadamh Sibelius an siud agus anns na Stàitean Aonaichte fo Aaron Copland, Vincent Persichetti is Roger Sessions an dèidh dha co-fharpais Thor Johnson a bhuannachadh airson a phìos A Requiem for our Time (1953). Sgrìobh e ceòl 12-puingeach, mar Arnold Schoenberg, nuair a thill e do Shuòmaidh is sgrìobh e a chiad opara, Kaivos (A' Mhèinn) eadar 1957 is 1960. Bha e cuideachd na neach-teagaisg is theagaisg e co-ghleusaichean mar Paavo Heininen is Kalevi Aho. Dh'fhoillsich e a phìos a b' ainmeile, Cantus Arcticus ann an 1972. Tha am pìos seo a' cleachdadh clàraidhean nan eòin an àite Neach-ciùil aonair. Sgrìobh e oparan eile, mar eisimpleir Aleksis Kivi (1997), mun ùghdar Suòmach, is Rasputin (2013). Chaochail e ann an 2016.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine à Suòmaidh Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil
Rìgh-shliochd Dhùn Chailleann (1034–1286)
'S e samhla bhon t-seanchas tha ann an Rìgh-shliochd Dhùn Chailleann (Gàidhlig na h-Èireann: Ríshliocht Dhún Cailleann) a’sealltainn leantainneachd shoilleir righrean na hAlba bho 1034 gu 1040 agus bho 1058 gu 1286. Canar “Rìgh-shliochd Cheann Mòr" no "Clann Mhic Giolla Caluim" riutha cuideachd.
Zalishchyky
'S e baile beag eadar Ivano-Frankivsk agus Chernivtsi san Ucràin a th' ann an Zalishchyky (Ucràinis: Заліщики, Pòlais: Zaleszczyki, Iùdais זאַלישטשיק, Gearmailtis: Hinterwalden, IPA: zɑːliʃˈtʃiːki). Tha e suidhichte air an àirde an iar na dùthcha, ri taobh na h-Aibhne Dnipro, san roinn Ternopilska Oblast. Tha 9,021 duine a' fuireach ann.
Freumh-fhaclachd
'S ann à dà fhacal ann an Ucràinis: за (air chùlaibh) agus ліс (coille) 's a tha an t-ainm agus 's e na tha an t-ainm ann an Gearmailtis a' ciallachadh cuideachd (Hinterwalden). A dh'aindeoin sin, tha cuid a dhaoine dhen bheachd gur ann à ліщи́на (cnò-calltainn).
Eachdraidh
Chaidh am baile a chlàradh airson a' chiad turais ann an 1340. Bha Zalichtchyky na phàirt na Cho-fhlaitheas na Pòlainn - Liotuàinia bho 1375 gu ruige 1772. Ann an 1594, thog Stanisław Żółkiewski arm ann an Zalishchyky agus dhìon e an sgìre bho ionnsaighean nan Tartar. An uair sin, ann an 1669, chaidh am baile a sgrios gu tur le feachdan Impireachd nan Otomanach, agus cha mhòr nach deach an fheadhainn a thàinig beò a dhubhadh às fo riaghladh an t-sultan Mehmed IV ri linn an Dàrna Cogaidh Pòlaich-Otoman. Chuir feachdan na h-Ostair-Ungaire ruaig air Arm na Frainge air 18 an t-Ògmhios 1809, ri linn Cogadh a' Chòigeamh Co-bhanntachd. Bha Zalishchyky na phrìomh-bhaile Sluagh-phoblachd na h-Ucràine an Iar ann an 1918, an dèidh tuiteam na h-Ostair-Ungaire. Thàinig na Ruineanaich ann an 1939 agus rinn iad geur-leanmhainn air na daoine. Thuit am baile dha na Nàsaich ann an 1941 agus chuir iad gu bàs gach uile Iùdhaich a' bhaile. Fhad' s a bha na Nàsaich ann, bhàsaicheadh na Iùdhaich nam mìltean, an dà chuid aig làmhan nan Gearmailteach agus anns na Campaichean-dùmhlachaidh. Ann an 1991, thàinig Zalishchyky gu bhith na phàirt de nàisean neo-eisimeileach na h-Ucràine. Buinneadh Zalishchyky dhan sgìre Zalishchytskiy Raion (Ucràinis: Заліщицький район) gu ruige 2020.
Eòlas-sluaigh
A rèir a' Chunntais-shluaigh a rinneadh ann an 2001, 's e Ucràinis a tha aig gach uile duine ann an Zalishchyky a' bruidhinn (100%).
Cupa a' Chomainn Cheiltich
'S e co-fharpais camanachd a tha ann an Cupa a' Chomainn Cheiltich.
Stèidhicheadh e ann an 1879.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Camanachd
Sruighlea (sgìre Phàrlamaid na h-Alba)
'S e sgìre Phàrlamaid na h-Alba a tha ann an Sruighlea (Beurla: Stirling).
Chruthaicheadh i ann an 1999 on sgìre Phàrlamaid Westminster. Tha Sruighlea fhèin, an Dùn, Calasraid, Cill Fhinn, Taigh an Droma, a' Chrìon-Làraich agus Srath Bhlathain san sgìre seo.
Tha i ann an crìch ri Siorrachd Pheairt a Tuath, Siorrachd Pheairt a Deas agus Siorrachd Cheann Rois, Siorrachd Chlach Mhanann agus Dùn Bhlàthain, An Eaglais Bhreac an Iar, Comar nan Allt agus Cill Saidhe, Srath Chelbhinn agus Bearsden, Bruach Chluaidh agus Muileann-Gaidh, Dùn Breatann, agus Earra-Ghàidheal agus Bòd.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba Roinn-seòrsa:Sgìrean Phàrlamaid na h-Alba
Chuy Bravo
'S e cleasaiche à Tangancícuaro, Michoacán sna Stàitean Aonaichte a tha ann am Jesús Melgoza (Rugadh e 7 an Dùbhlachd 1956).
James Sie
'S e cleasaiche à Summit, Jersey Nuadh sna Stàitean Aonaichte a tha ann am James Sie (Rugadh e 18 an Dùbhlachd 1962).
León
’S e baile mòr faisg air Ponferrada air an àirde an iar-thuath na Spàinne a th’ ann an León (IPA: leˈon). Tha e suidhichte aig 837m os cionn ìre na mara, 330km air falbh bho Mhadrid, prìomh-bhaile na Spàinne, agus 785km bho Bharcelona. Tha 127,817 daoine a’ fuireach ann an León. A bharrachd air sin, ‘s e prìomh-bhaile na Roinne León a th’ann cuideachd.
Hairtebreac
Suidheachadh
Tha e suidhichte ann an ceann a deas Uibhist a Deas. tha e na laighe tuath air Ròineabhal agus ear air a' bhaile Gleann Dail bho Dheas.
León
Freumhan an ainm
Tha e coltach gur ann à Legio ann an Laideann a tha an t-ainm - tha lucas a' ciallachadh Lèigiun. Bha gearastan an VI Lèigiun an seo o chion fhada. Fad nan linntean dh' atharraicheadh sin mar a leanas: Legio → Leionem → Leio → León/Llión.
Hairtebreac
Suidheachadh
Tha Hairtebreac 180m (591 troigh) de dh'àirde. A rèir an "Database of British and Irish hills" rinneadh an t-ath-sgrùdadh mu dheireadh air àirde na beinne air 28 an t-Sultain 2013. Tha an àirde rinneach de 68m a' sgaradh Hairtebreac bho na beanntan eile agus 's e Ròineabhal a mhàthair-mhullaich. Chan eil air a mullach ach àite feurach le gneiss an siud is an seo, gun dad sònraichte a' comharrachadh a' phuing as àirde. Tha Hairtebreac na laighe ann an àite iomallach, mar sin chan eil slighe ann a leanas gu mullach na beinne.
León
Eachdraidh
B' e na Ròmanaich a stèidhich am baile mar ghearastan ann an 29 RC, nuair a bha an sgìre fo bhuaidh nan Ròmanach. Dh'ainmeachadh prìomh'bhaile na Rìoghachd León ann an 911. Bha rol gu math cudromach aige ann an cruthachadh na Spàinne fad na meadhan aoisean. Dh'aonachadh an Rìoghachd ri Castilla ann an 1230. Mar a b’àbhaist san Spàinn, chuireadh ainm a’ bhaile air an roinn nuair a chaidh a stèidheachadh ann an 1833. Thuit am baile dha na reubaltaich Faisisteach beagan an dèidh an ar-a-maich an aghaidh an Riaghaltais aig toiseach toisichidh Cogadh Sìobhalta na Spàinne ann an 1936.
Hairtebreac
Eachdraidh
thumb|left|Tobhta faisg air Bàgh Hairtebhagh San ear aig cois Hairtebreac chithear tobhtaichean baile timcheall air Bàgh Hairtebhagh a tha clàraichte leis a' Choimisean Rìoghail air Carraighean Àrsaidh is Eachdraidheil na h-Alba. Bha naoi taighean dubha ann. Timcheall air a' bhaile bha mu 150 acair de fheannagan am-measg àitichean airson gearradh na mòine. Tha e coltach gun deach na ciad taighean a thogail timcheall air 1800.
León
Cruinn-eòlas
A rèir figearan an Riaghlatais, 's e an t-Iuchar a' mhìos as teotha agus 's e am Faoilleach a' mhìos as fhuaire ann an León. Cha tuit ach 515mm de dh'uisge air a' bhaile fad na bliadhna - 551mm nas lugha na Steòrnabhagh - leis gur e àite àrd tioram a th' ann.
Hairtebreac
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Beanntan ann an Uibhist a Deas Roinn-seòrsa:Marilyn Roinn-seòrsa:HuMP
León
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean na Spàinne Roinn-seòrsa:An Spàinn Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Iván Duque
'S e neach-poileataigs à Coloimbia a tha ann an Iván Duque.
Rugadh e ann am Bogotá is bha athair, Iván Duque Escobar, na neach-poileataigs, na riaghladair Antioquia is mhinistear na mèinnearachd is an lùtha. Dh'ionnsaich e lagh aig Oilthigh Sergio Arboleda ann am Bogotá is sna Stàitean Aonaichte. Dh'obraich e mar eaconomaiche mus deach a thaghadh mar sheanadair ann an 2014.
David Stewart
'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann an David Stewart BPA.
Iván Duque
Bhuannaich e taghadh a' chinn-suidhe san Òg-mhios 2018 an aghaidh Gustavo Petro is chaidh e na cheann-suidhe 8 an Lùnastal 2018, leanadh Juan Manuel Santos Calderón, le Marta Lucía Ramirez mar leas-cheannard, a' chiad tè san dreuchd seo. Tha e na bhall Centro Democrático. Bha caismeachdan is sluagh-fhianaisean air feadh na dùthcha ann an 2021 an aghaidh poileasaidhean cìse a riaghaltais.
David Stewart
Bha e na oileanach aig Colaiste Pàislig agus rinn e dioplòma ann an obair shòisealta aig Oilthigh Shruighlea. Dh'obair e mar obraiche sòisealta ann an Dùn Phris, Inbhir Pheofharain agus Inbhir Nis gus an do thaghadh e mar bhall Pàrlamaid Westminster airson Inbhir Nis an Ear, Inbhir Narann agus Loch Abar ann an 1997. Chaill e a sheat ann an 2005. Thaghadh e mar bhall-liosta airson na Ghàidhealtachd agus nan Eilean san taghadh Albannach 2007. Tha e na bhall Pàrtaidh Làbarach na h-Alba.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Làbarach na h-Alba Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Iván Duque
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine à Coloimbia
Acadamh Rìoghail Shuaineach nan Saidheansan
'S e comann fiosraichte agus acadamh nàiseanta airson nan saidheans na Suaine a tha anns Acadamh Rìoghail Shuaineach nan Saidheansan (Suainis: Kungliga Vetenskapsakademien).
Chaidh a stèidheachadh ann an 1739 le Jonas Alströmer, Sten Carl Bielke, Carl Wilhelm Cederhielm, Anders Johan von Höpken, Carl von Linné is Mårten Triewald. Ann an 1741 dh'fhàs e rìoghail. Dh'fhoillsich e iris, Vetenskapsakademiens Handlingar, is fhuair e aon-mhargadh almanacan fhoillsicheadh ann an 1747.
Urraman
Tha e a' toirt an Duais Rolf Schock gach bliadhna do mhatamataigear is do fheallsanaiche no loidigiche.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:An t-Suain Roinn-seòrsa:Comainn fiosraichte Roinn-seòrsa:Saidheans
Francis Hutcheson
B' e feallsanaiche à Alba a bha ann am Francis Hutcheson. Rugadh e ann an Èirinn ann an 1694 far an robh athair na mhinistear. Chaidh e na oileanach aig Oilthigh Ghlaschu ach thill e gu Èirinn far an d' fhuair e ceadachas searmonachaidh. Cha deach e na mhinistear ach stèidhich e acadamaidh prìobhaideach ann am Baile Átha Cliath. Lean e Gershom Carmichael mar ollamh ann am beus-eòlas ann an 1729. Bha e na chiad ollamh aig Oilthigh Ghlaschu a theagaisg ann am Beurla seach Laideann. Bha Adam Smith am measg nan oileanach aige.
Tha e ainmeil airson nan obrach mu fheallsanachd-mhaise agus beus-eòlas, m. e. An Inquiry into the Original of our Ideas of Beauty and Virtue, Reflections upon Laughter agus Remarks on The Fable of the Bees, Essay on the Nature and Conduct of the Passions with Illustrations on the Moral Sense agus A System of Moral Philosophy a chaidh fhoillseachadh an dèidh bàis ann an 1755.
'S dòcha b' e a' chiad dhuine a chleachd an abairt the greatest happiness for the greatest number of people.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba Roinn-seòrsa:Feallsanaich Albannach Roinn-seòrsa:Oilthigh Ghlaschu
Hector Boece
B' e feallsanach agus eachdraiche à Alba a bha ann an Hector Boece.
Rugadh e ann an Dùn Dè ann an 1456 agus bha e na oileanach aig Oilthigh Chill Rìmhinn. Dh'imrich e gu Paris far an deach e na ollamh aig an oilthigh agus caraid do Erasmus.Thill e a dh'Alba agus chaidh e na chiad ceannard aig Oilthigh Obar Dheathain ann an 1500.
Sgrìobh e eachdraidhe nan easbaig Obar Dheathain agus a' chiad leabhar clò-bhuailte mu eachdraidh na h-Alba, Scotorum historiae a prima gentis origine ('Eachdraidh na h-Alba à ciad tùs na daoine') a chaidh fhoillseachadh ann am Paris ann an 1527. Tha naoi leth-bhreacan aig Leabharlann Nàiseanta na h-Alba.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba Roinn-seòrsa:Feallsanaich Albannach
Alan Brown
'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann an Alan Brown BP.
Chaidh a thaghadh airson Cille Mheàrnaig agus Lùghdan ann an 2015, 2017 agus a-rithist ann an 2019. Chaidh e na neach-labhairt Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba air bun-structar is lùths ann an 2017, is air lùths is air còmhdhail ann an 2018 is tha e na bhall Comataidh Thaghte na h-Àrainneachd, Biadh is Cùisean Dùthchail.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba
Muckle Roe
right|300px
Is eilean ann an taobh an iar Sealtainn faisg air Mavis Grind a tha ann am Muckle Roe (Lochlannais/Nornais: Rauðøy Mikla). Ann an 2011 bha 130 duine a' fuireach air an eilean.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sealtainn
Noss
right|300px
'S e eilean ann an Sealtainn faisg air Bressay a tha ann an Noss (Lochlannais/Nornais: Nes/Nos). Ann an 2011 cha robh duine sam bith a' fuireach anns an eilean.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sealtainn
Rachael Hamilton
'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann an Rachael Hamilton BPA.
Stiùir i taigh-òsta, am Buccleuch Arms ann an Eaglais Bhoisil, mus deach i a thaghadh mar BhPA airson Alba a Deas ann an 2016 ach leig i a seat liosta suas nuair a sheas John Lamont airson Westminster is i airson Eadraig, Roxburgh agus Siorrachd Bhearaig, an seat aig an robh Lamont agus a bhuannaich i ann am frith-thaghadh le mòr-chuid de 9338 bhòtaichean. Tha i na ball Pàrtaidh Tòraidheach na h-Alba agus neach-labhairt airson Cultair agus Turasachd mus deach i na neach-labhairt airson eaconomaidh dùthchail agus turasachd ann an 2020.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Tòraidheach na h-Alba Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
Mousa
'S e eilean ann an Sealtainn a tha ann am Mousa (Lochlannais/Nornais: Mósey).
Tha borg slàn san eilean agus tha e na Ionad Sònraichte Glèidhteachais. Tha aiseag a' ceangal Mousa agus Sandwick. Ann an 2011 cha robh duine sam bith a' fuireach anns an eilean.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sealtainn
An Comunn Gàidhealach Ameireaganach
Tha An Comunn Gàidhealach Ameireaganach (ACGA) ʼna bhuidheann charthanach anns na Stàitean Aonaichte agus Canada a tha aʼ brosnachadh labhairt agus sgrìobhadh na Gàidhlig, agus aʼ brosnachadh ùidh ann an litreachas agus òrain Ghàidhlig. Chaidh an Comunn Gàidhealach Ameireaganach a stéidheachadh ann an 1984, agus tha e ga ruith le obair shaor-thoileach. Tha ballrachd sa Chomunn fosgailte gu neach sam bidh aig a bheil ùidh sa Ghàidhlig, ann an dùthaich sam bith. Tha an Comunn aʼ cur air dòigh thachartasan bogaidh ann an grunnan àitichean sna Stàitean Aonaichte, agus tha e aʼ toirt taic do chlasaichean cloinne agus luchd-ionnsachaidh fa leth le tabhartasan beaga airgid. Tha e aʼ cumail fiosrachaidh mu clasaichean Gàidhlig agus luchd-teagaisg anns na Stàitean Coltach ris An Comunn Gàidhealach ann an Albainn, tha An Comunn Gàidhealach Ameireaganach aʼ toirt taic do Mhòd nàiseanta gach bliadhna, Mòd nan Stàitean Aonaichte. Gu ruige 2016 bha 29 mòdan air a bhith ann. Tha e aʼ foillseachadh iris/cuairtlitir fon ainm An Naidheachd Againne.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Buidhnean Gàidhlig
Cruachan
'S e beinn anns na h-Eileanan Siar, Alba a th' ann an Cruachan.
Suidheachadh
Tha e suidhichte ann an ceann a deas Uibhist a Deas. Tha e na laighe ear air a' bhaile Gleann Dail bho Dheas. Tha a' bheinn Ròineabhal san ear-dheas agus Hairtebreac san ear. Sa deas chithear càrn aig cois na beinne a tha clàraichte le Seirbhis Arc-eolas nan Eilean Siar agus leis a' Choimisean Rìoghail air Carraighean Àrsaidh is Eachdraidheil na h-Alba. Tha a h-uile coltas ann gun deach a thogail ann an Linn Ùr na Cloiche.