cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Aachener Dom
Taobh a-staigh
Tha an rìgh-chathair de dh'fhiodh agus mharmor ann an ciad gailearaidh an Oktogon. Chunnaic an t-impire bhon an seo an altair agus broinn na h-eaglais air fad. Tha dà sgrìn sgèimhichte anns an ionad-ciùil. Tha cnaidhneach na impire ann an "Karlsschrein" (sgrìn Theàrlaich) agus tha ceithir taise ann an "Marienschrein" (sgrìn Mhoire): Barran is iall na leasraidh Ìosa, aodach Mhoire agus clò dì-cheannaidh Eòin Baistidh. Fhuair Teàrlach Mòr iad à Ierusalem agus tha taistealachd ainmeil "Heiligtumsfahrt" ann an Aachen ann a h-uile seachdamh bliadhna. Tha crùn-choinnlear Bharbarossa a' crochadh bho mhullach an Oktogon. 'S e ìomhaigh Ierusalaim nèamhail a th' ann.
Roinn àrd-eaglaise
Tha talla a' bhaile mu choinneimh na h-àrd-eaglaise ri taobh an tuath. Bha e na phàirt de phàlais impireil Theàrlaich Mhòir. Tha taigh-tasgaidh na h-àrd-eaglaise "Domschatzkammer" ri taobh an iar, far a bheil m. e. bùinne Theàrlaich anns a bheil taise a chinn.
Djibouti (Baile)
'S e prìomh-bhaile Diobutaidh a tha ann an Djibouti (Arabais: جيبوتي, Somali: Jabuuti, Fraingis: Ville de Djibouti). Tha e suidhichte air leth-eilean eadar an Gulf of Aden agus an Gulf of Tadjoura. 'S e seo an Co-chomharran aige: 11° 36′ Tuath agus 43° 10′ Ear. Tha mu 400,000 duine a’ fuireach anns a’ bhaile fhèin. Tha Djibouti 557km air falbh bho Addis Ababa (An Aetiòp), 616km bho Asmara (Eartra), 1,473km bho Dhiuba (Sudan-a-Deas), 1,230km bho Khartoum (Sudan), 1,594km bho Nairobi (Ceinia) agus 1,087km bho Mhogadishu. Tha e suidhichte air an àirde an ear na dùthcha, aig 3m os cionn ìre na mara.
Aachener Dom
Tùsan
Roth, Hans Jürgen: Haus zweier Welten. Mönchengladbach 1999 ISBN 3874482030
Djibouti (Baile)
Chaidh am baile a stèidheachadh anns a’ bhliadhna 1888 mar port-mara le Eloi Pino, duine às an Spàinn. An uair sin bha e na phrìomh-bhaile ann am French Somaliland bhon 1891. Tha rathad-iarainn ann, an Djibouti-Addis Ababa Railway, a tha a’ dol eadar Djibouti agus Addis Ababa. Tha an port-adhair Djibouti-Ambouli International Airport faisg air a’ bhaile. Tha am port-mara aige cudthromach fhathast airson malairt eadar-nàiseanta, iasgaich agus na bàtaichean-aiseig gu Obock agus Tadjoura.
Aachener Dom
Tùsan
Maas, Walter und Siebigs, Pit: Der Aachener Dom. Köln 2001 ISBN 3774303258
Djibouti (Baile)
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Afraga Roinn-seòrsa:Afraga-an-Ear Roinn-seòrsa:Bailtean
Aachener Dom
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Togalaichean àrda Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Cnàmh
right|thumb|200px|[[Cnàimhneach]]
'S e rud cruaidh a tha ann an cnàmh, a lorgas tu ann am bodhaig aig beathach neo daoine. Cleachdar airson brot a dhèanamh.
Artagailean ceangailte
Roinn-seòrsa:Corp Roinn-seòrsa:Bith-eòlas
27 am Màrt
'S e 27 am Màrt an 86mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (87mh ann am bliadhna-leum). Tha 279 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
180px|thumb|Seumas VI Alba is I Shasainn
Bàsan
180px|thumb|left|Toirdhealbhach Ó Cearbhalláin
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
1221
MCCXXI
Bàsan
Roinn-seòrsa:1220an
Cruinn-eòlas na h-Alba
Cruinn-eòlas fiosaigeach
thumb|Cumadh-tìre na h-Alba Tha Alba ainmeil airson a' chrutha-tìre aice, nam beann, nan gleann, nan eilean agus an iomaill-fhairge.
Cruinn-eòlas daonna
thumb|Dùmhlachd-sluaigh ann an Alba Tha mòr-chuid na shluaigh ann an Alba a' fuireach sna bailtean sam meadhan na dùthcha.
Roinn-seòrsa:Alba Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas
Na Rannaibh
thumb|Mapa nan Rannaibh
Co-sheòrsachd
Faodaidh Co-Sheòrsachd a chur ri:
Na Rannaibh
‘S e leth-eilean air an àirde an iar-dheas na na h-Alba a th’ anns Na Rannaibh' (Beurla/Beurla Ghallta: The Rhins of Galloway). Tha e suidhichte ann an Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Bhaile na h-Ùige ro 1975). 'S ann à seann Gàidhlig rind agus an t-seann iomarra -aibh a tha an t-ainm.
Co-sheòrsachd
'S àbhaist do co-sheòrsachd leis an iol-sheòrsachd agus dà-mhiannachd choimeas. Seallaibh suidheachadh gnèitheach Codaich luchd-corpeòlas co-sheòrsachd a-steach do seòrsa, gam chomharrachadh às a chèile, seach bhiodh cuid dhiubh sochairichte thar luchd eile ann am comann dearbha aig ùine dhearbha.
Na Rannaibh
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Alba Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh Roinn-seòrsa:Siorrachd Bhaile na h-Ùige
Co-sheòrsachd
Mar tha ann iomasgladh eugsamhail eachdraidheil, bith-eòlasach, agus inntinn-comannach ri gnè is seòrsa, chan eil ann ainm no dealbh-chunntas a freagairidh uile neach. Faicibh na còmhraidhean air gnè is seòrsa aig gnè agus Co-sheòrsachd agus thairis-sheòrsachd.
thumb|300px|right|[[Zephyrus agus Hyacinthus cumadh-dearg copan Attica às an Tarquinia, mu 480 BCE. Taigh-tasgaidh nan Ealdhain Ghlan, Boston.]]
Bunachar
Dh’eadar-theangaicheadh an facal Beurla Homosexual (co-sheòrsach), a bhith cothlamadh na ro-leasachain Grèigeach homo- comharrachadh “ceudna” agus an freumh Laideannach sex- comharrachadh “gnè”. Mar sin: cothlamadh de co- agus seòrsa. frame|Karl-Maria Kertbeny
Tha a' chiad nochdadh àitheanta an fhacail co-sheòrsach ann am clò-bhualadh air a lorgadh ann am bileag Ghearmailtis sgrìobhta tron Ungaireach Karl-Maria Kertbeny, air fhoillseachadh gun ainm ann an 1869. [deasaich]
Cleachdadh is na dlùth an dàimh fhaclan
Faodaidh an facal air uile co-sheòrsach chur iomladh, no ri fir co-sheòrsach a-mhàin, a tha ‘n t-adhbhar a faodaidh fir cho-sheòrsach nas fheàrr a bhith. Tha leasbach a’ cur iolmadh air bean cho-sheòrsach.
Ged chleachd roinn sgrìobhadair mhoich an buadhair “co-sheòrsach” a chur iomladh air brìgh cho-sheòrsach sam bith (mar sgoil nam balach a-mhàin), an-diugh tha an facal a’ ciallachadh sealladh feòlmhor. Tha an facal co-chonaltrach air chleachdadh an-dràsda a thoirt dealbh air aon-gnè brìghean nach eil feòlmhor gu h-àraidh.
Tha faclan lùghdachaile cleachdail; sa’ Bhreatainn, agus sa’ Bheurla, th' ann “fag” no “faggot”, a’ cur iolmadh air fir cho-sheòrsach ann am bitheanas; “poofter”, air chleachdadh sa’ Bhreatainn; neònach, a’ gabhail a-staigh ann am bitheanas neach sam bith nach eil iol-sheòrsach gu glan, ach air ghabhail air ais cho daingneachadh tro mòran cho-sheòrsaich agus sgoilearaich; tha fearas-feiseach is co-sheòrsach faclan cumanta na càinidh am measgair feadh òigearan. Faicibh Càineadh a dh’Ionnsaigh Co-Sheòrsach
Smaoineachadh a ‘s urrainn dhan eugsamhail fhaclan a bhith breisleachail agus air an-tromachadh, nuair tha àraidheachd cudthromach, feumaidh faclan ùra thighinn a-steach do cleachdadh, gu h-àraidh nuair th’ann daoine nach cuir fèineachd cho co-sheòrsach. Tha neo-iol-sheòrsach feuchainn eile aig co-dheasachd a bheil a’ buannachd sgaoileadh. [deasaich]
Seòrsachan
Tha roinn de rannsachair a-steach dhan togalach comannach a' ghaoil cho-sheòrsaich is feòlmhorachd air a chomhairleachadh a bhitheadh an bun-smuain de co-sheòrsachd nas fheàrr air tuigsinn cho "co-sheòrsachdan." Comharraich iad a bheil dàimhean co-sheòrsach air a bhith agus mair a bhith air thogail ann am caochladh de dòighean eusamhaile tro comannan eugsamhaile. Tha na caochlaidhean air dhèanamh tro luchd-corpeòlas Stephen O. Murray a-steach do trì seòrsa:
Tricead
Tha tuairmsean na buadhaich nuaidh de co-sheòrsachd ag atharrachadh gu cudthromach. Tha iad co-fhillte tro comharrachaidhean neo-ionanna no eadhon dà-sheaghach de co-sheòrsachd, agus tro atharrachaidhean thairis àm agus a-rèir do suidheachadh. Tha tuairmsean ann an dùthaichean Siarach a' cur an òrdugh bho 1% ri 10%.
Gu h-eachdraidheil, ge-tà, ann an àitean far an bha dàimhean co-sheòrsach aonaichte 'san dualchas, den t-seòrsa cho a' Ghrèig seann, cuidean na Melanesia, an Linn an Ath-bheòthachaidh 'san Fhlorence, agus Sèapan ro-nuadh, bha dàimhean-ghaoil an sàs ann an trom chuid as motha na t-sluaigh fir.
Faicibh Corpeòlasail seòrsachadh de co-sheòrsachd.
Àrainn Dà-Mhiannachd
Tha mòran rannsachaidhean, as ainmeile an Modh Feòlmhor 'San Fhireannach Daonna (1948) agus an Modh Feòlmhor Sa' Bhoireannach Dhaonna (1953) le Alfred Kinsey air a lorgadh a-mach a bheil eòlasan no mothachaidhean co-sheòrsach air a bhith aig a' chuid as motha nam daoine agus mar sin tha iad 'nan dà-mhiannaich. Bha beag-chuid de daoine a-mhàin air lorgadh (5-10%) a bhith gu glan iol-sheòrsach no co-sheòrsach. Air an làimh eile, tha beagcuid eadhon nas lugha de daoine lorgadh a tha air a ghabhail aig eòlasan feòlmhora ionanna leis na dà seòrsa, comharrachadh meidh tàlaidh no àrainn. Tha rannsachaidhean eile air a chomhairleachadh a chuir na h-iomraidhean am meud an tricead de dà-mhiannachd agus co-sheòrsachd anns na sluaighean daonna. Ge-tà, tha a smuain na h-àrainne na feòlmhorachd a' mealtainn gabhail ri leathann fhathast an-diugh agus tha i an co-bhoinn ri lorgaidhean 'san rìoghachd dhaonna agus an rìoghachd bheathach cho math ri rannsachaidhean bith-eòlasach nam caochlaidhean cruthach na h-eanchainne eadar sin a' buntainn ri suidheachaidhean gnèitheach eugsamhaile. Connsaich mòran dhaoine a bheil na mùthan eadar na h-aideachaidhean coitcheann is dìomhair timcheall suidheachaidhean gnèitheach seach ri beachdan comannach àicheanach timcheall cliathadh co-sheòrsach.
right|thumb|200px|Aonaidhean co-sheòrsachd 'san [[Eòrpa]] thumb|200px|right|Tagir roinn gun robh na Bìoballach laoich [[Daibhead agus Iaineatan 'nan leannanan, ged connsaich a' chuid as motha sin. Faicibh còmhradh.  "La Somme le Roy", 1290 AD; Dealbhaichte Frangach ms (tuairisgeul); Taigh-gleidhidh Bhreatannach.]]
Sìolachadh an aghaidh brodagan
Tha rannsachadh eòlasail a' maireann a-steach do tuairmsean eugsamhaile timcheall na cùisean a bheir èirigh do suidheachadh gnèitheach no modh. Tha seo a' gabhail a-staigh mus breith cùisean brogadail agus sìolachadh. Airson cùisean comannach de roghainn, faicibh ion-oibrichteachd gu h-ìosal.
Ion-oibrichteachd
Tha connsachadh cudthromach a' maireann thar mar a tha 'cur suidheachaidhean gnèitheach dhuine roimh timcheall to sìolachadh an aghaidh brodagail cùisean. Tha còmhradh nas lugha 'maireann air co-dhiù tha 'n suidheachadh sin faiceallach. Mar sin, dham beachdan air ghabhail a-staigh gu leathann na h-àrainn-feòlmhorachd Kinsey, aonaich a' chuid as motha a bheil beag-chuidean a-mhàin "gu fìor" co-sheòrsach no iol-sheòrsach agus a bheil a' chuid as motha dà-mhiannach. An prìomh-beachd a bheil air chumail an ceartair a bheil gun amhail ur suidheachadh gnèitheach àraid chan urrainn dha atharraichte a bhith agus iad a bheil "buaidh" aig air a bhith nas cubhaidhe dà-mhiannach.
Iomairtean an aghaidh co-sheòrsachd
Tha co-sheòrsachd mì-laghail ann an cuid de dhùthchannan: nam measg a' Ghaimbia.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:LCDT Roinn-seòrsa:Gnè
301
Tachartasan
right|thumb|[[San Marino]]
Bàsan
Roinn-seòrsa:300an
Dùthchannan Ceilteach
Roinn-seòrsa:Dùthchannan Roinn-seòrsa:Ceiltich
Y Celtiaid
Earball
right|thumb|200px|Earball an [[sgairp air a tha gath puinnseanach]]
Tha earball a' ciallachadh rud fada a tha a' fàs bhon bhun air ainmhidhean.
Roinn-seòrsa:Beathaichean
Dùn Eidinn
right|thumb|200px|Talla-bhaile Dhun Eidinn
Tha Dùn Eidinn (Beurla: “Dunedin”, Maori: "Ōtepoti") air an Eilean-a-Deas, ann an Sealainn Nuadh. Tha e na phrìomh-bhaile Otago, agus tha buaidh Albannach air, leis an ainm aige, sràidean air a bheil ainmean bhon sràidean ann an Dùn Èideann, agus ailtireachd Victorianach. Tha e air a’ mhuir, agus tha port mòr ann.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Sealainn Nuadh
Steàrnan
'S e eun beag a tha ann an steàrnan (Laideann Sternidae, Beurla "tern"). Tha e coltach ri faoileag bheag, agus tha ceann dubh, geal is liath air.
Roinn-seòrsa:Eòin
Carl Bosch
B' e ceimigear Gearmailteach a bhuannaich an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 1931, còmhla ri Friedrich Bergius a bha ann an Carl Bosch, (Köln 27 an Lùnastal 1872–Heidelberg 26 an Giblean 1940).
Nuair a dh'obraich e aig BASF thug e gu buil am pròiseas Haber mòr-sgèileach.
Bha e uabhasach measail air daolagan is fhuair an taigh-tasgaidh Senckenberg a chruinneachadh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Ceimigearan Gearmailteach
Istanbul
'S e baile mòr anns an Tuirc a tha ann an Istanbul. Chan e prìomh-bhaile Turcach a th' ann ('s e sin Ankara), ach am baile as motha na dùthcha. Tha Istanbul gu math annasach, oir tha e anns an Roinn-Eòrpa agus Àisia. Tha e stèidhichte air caolas Bhòsfaras.
Eachdraidh
Chuairtich Bayezid I Constantinople ann an 1394, ach cha do ghèill am baile dha. Bha Istanbul na phrìomh-bhaile Impireachd nan Otomanach bho 1453 gu ruige 1922 agus rugadh 18 sultan an seo. Thuit am baile gu Mehmed II ann an 1453, is chuir sin crìoch air an Impireachd Bheasantian. Chaidh Pàrtaidh Poblachdach nan Daoine a stèidheachadh an seo le Mustafa Kemal Atatürk ann an 1919.
Tha dà seann ainm aig Istanbul – Byzantium, agus Constantinople. B’ àbhaist dha a bhith na phrìomh-bhaile den Impire Ròmanach an Ear, Impire Byzantinach, agus Impire Otomanach.
Iomraidhean
left|thumb|280px|Hagia Sophia
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Tuirc Roinn-seòrsa:Bailtean anns an Tuirc
Giorgio Napolitano
Roinn-seòrsa:An Eadailt Roinn-seòrsa:Luchd-poileataigs Eòrpach
302
Bàsan
Roinn-seòrsa:300an
1222
MCCXXII
Bàsan
Roinn-seòrsa:1220an
Penmynydd
Tha am baile Penmynydd ann an Ynys Môn, a' Chuimrigh. Tha e 130.0 mi (209.2 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 210.9 mi (339.4 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 451 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 333 (73.8%); rugadh 78% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ynys Môn Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Ruairidh MacMhuirich "An Clàrsair Dall"
thumb|Clàrsach Gàidhealach, Taigh-tasgaidh na h-Alba, Dùn Èideann B' e bàrd a bh' ann an Ruairidh MacMhuirich (mu 1646 - mu 1713), neo 'An Clàrsair Dall' mar a chanas iad ris. Rugadh e ann am Bràgar, Leòdhas, mu 1646. Dh'fhàg tinneas dall e nuair a bha e fhathast san sgoil (ghabh e a' bhreac). Dh'ionnsaich e clàrsach agus fhuair e trèanadh ann an Èirinn cuideachd. Nuair a thill e a dh'Alba, bha e a' siubhal na dùthcha is a' cluich na clàrsaich. Nuair a thachair e ri Iain Breac MacLeòid, ceann-cinnidh nan Lèodach, bha e na chlàrsair aig Caisteal Dhùn Bheagain. Bha Pàdraig Òg MacCruimein na phìobaire aig a' Chaisteal aig an àm seo. Mu 1688, thàinig sgaradh eadar Iain Breac agus Ruairidh agus às dèidh sin, dh'imrich Ruairidh a Ghleann Eilge. Mu 1700, thòisich e a' siubhal na dùthcha a-rithist. A rèir choltais, thill e dhan Eilean Sgitheanach aig deireadh a bheatha. Chaochail e mu 1713 agus a chaidh a thiodhlacadh anns an Eilean Sgitheanach.
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:Bàird Ghàidhlig Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Agnostachd
Tha agnostachd 'na bheachd nach gabh fhiosrachadh a bheil dia ann gus nach eil.
An neo-làthaireachd de "gnosis" no eòlas. An creideamh feallsanta nach eil eòlas de Dhia comasach idir air sgàth de na bacadhan ann-fèin ‘s do-cheannsachail den inntinn daonna. Mar as trice tha e a’ cur an aire a’ bhrìgh de bhith "às aonais eòlas " air rudeigin. A-rèir feadhainn ‘agnostican’, chan eil e ach ag ràdh a tha an eòlas beag 's bacte. Faodaidh bi duine “air nach eil fios " air ge be dia ann no às gun creideamh mu dheidhinn dia agus uime sin na ain-diadhach. Ach, tha cuid eile daoine ann a bhios a’ toirt creideas do dhia ‘do-aithnichte’ agus air an adhbhar sin faodaidh bith, gu cubhaidh, a’ faighinn an t-ainm agnostics cuir orra cuideachd. Seo fear de na adhbharan carson a tha iomadh ain-diadhach a’ seachnadh cur gu feum am facal agnostic a thoir dealbh air am beachd-smaointean. Uaireannan, mura bheir duine tuilleadh mìneachaidhean air am beachdan, misnichidh cur gu feum am facal agnostic a’ troimh chèile. Chaidh am facal a cruthachadh le T.H. Huxley timcheall air a’ bhliadhna 1870 agus bha e esan a bha, a dh’aindeoin na fìrinn nach robh esan an cruthadair dem bun-bheachd, a ghaisgeach as ainmeile san dàrna leth den linn 19mh.
Daoine Ainmeil
Roinn-seòrsa:1911 Breatannach Roinn-seòrsa:Creideamh
Llanfair Llythynwg
Tha am baile Llanfair Llythynwg ann am Powys, a' Chuimrigh. Tha e 49.0 mi (78.8 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 136.3 mi (219.3 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 404 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 27 (6.7%); rugadh 31% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Powys Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
28 am Màrt
'S e 28 am Màrt an 87mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (88mh ann am bliadhna-leum). Tha 278 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
thumb|Tobhtaichean a' Chogadh Sìobhalta ann an Guernica, an Spàinn
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Ciric
'S e ainm Gàidhlig a th' ann an Ciric. 'S e ainm baistidh fireann a th' ann. Chan eil cruth na Beurla air an ainm seo.
Abergwaun
thumb|Caladh Fishguard 'S e baile beag san àird a deas a' Chuimrigh a th' ann an Abergwaun (Beurla: Fishguard). Tha an t-ainm sin a' ciallachadh "Inbhir Abhainn Gwaun" sa Cuimris. Anns a' bhliadhna 2006 bha 3,300 duine a' fuireach an seo.
Baile Chluaidh
right|160px|thumb|Baile Chluaidh ann an Sealainn Nuadh
Abergwaun
Bhon an sin tha aiseag a' ruith gu Rosslare ann an Eirinn le Stena Line. Tha e suidhichte ann am Pàirc Nàiseanta Prembrokeshire Coast.
Baile Chluaidh
Tha Baile Chluaidh (Beurla: Balclutha; Maori: Iwikatea) air an Eilean-a-Deas, ann an Sealainn Nuadh, ann an Otago. Bha ainm Gàidhlig a chur air “Balclutha”, air sgath gu bheil e air abhainn Clutha (Cluaidh). B’àbhaist do mhèinean òir a bhith mu thimcheall.
Abergwaun
Tha Slighe Costa na Cuimrigh a' dol tron bhaile.
Baile Chluaidh
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Sealainn Nuadh
Crombail
'S e baile beag anns a' Ghàidhealtachd a tha ann an Cromdhail neo Crombail (Beurla: Cromdale). Tha e na laighe faisg air na h-aibhne Spè agus Baile nan Granndach. Ro 1975 bha e na Siorrachd Mhoireibh.
Abergwaun
Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Crombail
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Gàidhealtachd
1223
MCCXXIII
Bàsan
Roinn-seòrsa:1220an
Nighean Fhir na Rèilig
Chan eil fhios le cinnt cò a bh' ann an nighean Fhir na Rèilig, no an ann à Rèilig a bha i. Tha dà Rèilig ann - aon faisg air Inbhir Nis agus fear eile ann an Ros an Iar. A rèir Sàr Obair nam Bàird Gàidhealach, rinn i òran 'Thig Trì Nithean gun Iarraidh'.
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:Bàird Ghàidhlig Nighean Fhir na Rèilig Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
An Giblean
thumb|An Giblean, Les Très Riches Heures du duc de Berry, Chantilly. 'S e an Giblean an ceathramh mìos anns a' bhliadhna. Tha 30 latha sa mhìos.
Am Mòd Nàiseanta Rìoghail
Bidh iomain agus ball-coise ann cuideachd agus bidh prògram eadar dhealaichte ann gach bliadhna, air Iomall a' Mhòid, le ceòl, bùthan-obrach agus òraidean. Bidh na co-fharpaisean a' tarraing mòran dhaoine chun a' Mhòid. Mar is trice bidh na h-àireamhan gu math àrd, gu h-àraid ann am farpaisean na cloinne.
Leis an t-sianal ùr bidh am Mòd ri fhaicinn air BBC Alba.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Alba Roinn-seòrsa:Gàidhlig *
Ronaldinho
'S e cluicheadair ball-coise a th' ann an Ronaldo de Assis Moreira. Rugadh e 21 am Màrt, 1980 ann am Porto Alegre, Braisil. Tha e na chluicheadair ball-coise ris an canar nas trice Ronaldinho Gaúcho, air sgàth gur h-ann às roinn Rio Grande do Sul a tha e; no mar is àbhaist dìreach Ronaldinho.
Tha an t-ainm Ronaldinho (IPA - Brazil: [ʁonɑu'dʒɪɲo]) a' ciallachadh "Ronaldo beag" ann am Portagailis; chaidh am frith-ainm a bhuileachadh air gus a shònrachadh bhon chluicheadair Braisileach eile, Ronaldo. Tha Ronaldinho air iomadach duais a bhuannachadh, nam measg an tè airson FIFA World Player of the Year (dà thuras), agus chaidh ainmeachadh mar European Footballer of the Year agus mar FIFPro World Player of the Year aon thuras le chèile. Tha a' chuid as motha dheth saoghal na ball-coise dhen bheachd gur h-esan an cluicheadair as fheàrr air an t-saoghal, agus aon de na cluicheadairean a b' fheàrr a bh' ann a-riamh - ged a tha e fhèin a' smaoineachadh gur h-e dearg amaideas a tha seo, is e fhèin air a ràdh gu bheil e dhen bheachd nach e fiù 's an cluicheadair as fheàrr aig FC Barcelona, an sgioba dhan cluich e an-dràsta.
A Bheatha Pearsanta
'S i banaltruim a th' ann am màthair Ronaldinho, Migeulina. Bhàsaich athair, João, le greim-cridhe nuair nach robh Ronaldinho ach 8 bliadhna a dh'aois. Bha athair na neach-obrach ann an gàradh togail-luing agus na chluicheadair ball-coise saor-thoileach airson Cruzeiro. Chluich bràthair bu shine Ronaldinho ball-coise proifeiseanta airson Gremio ach chaidh stad a chuir air sin tràth nuair a chaidh a dhroch leòn, agus tha e a-nis ag obair mar mhanaidsear dha bhràthair òg. Tha gille beag aig Ronaldinho, air ainmeachadh João airson a sheanar, a rugadh air an 25 latha den Ghearran 2005 le Janaína Nattielle Viana Mendes.
Tha ùidh mhòr aige ann an ceòl Braisileach agus is toigh leis seinn is cluich an druma còmhla ri charaidean ann am Barcelona.
Braisil
Nochd e a' chiad uair a-riamh ann an sgioba nàiseanta Braisil ann an 1999 air an 26 Ògmhios an aghaidh Latbhia. Anns a' chiad gheama aige a bha co-fharpaiseil chuir e tadhal an aghaidh Venezuela anns a' Chopa América 1999 a chaidh a ghlèidheadh le Braisil.
Bha buaidh nach robh beag aig Ronaldinho nuair a bhuannaich Braisil Cupa na Cruinne an Iapan agus Coirea a Deas 'sa bhliadhna 2002. 'S e aon de na tadhail a b' fheàrr sa cho-fharpais am fear a chuir e seachad air David Seaman, fear-glèidhidh Shasainn, anns an treas chuairt deireannach den Chupa. Fhuair e cairt dhearg anns a' gheama ud cuideachd agus mar sin chaill e an ath gheama an aghaidh an Tuirc, ach chluich e an uairsin anns a' chuairt dheireannach an aghaidh a' Ghearmailt, geama a bhuannaich Braisil 2-0.
Air an 29mh latha dhen Ògmhios 2005, bha làmh nach robh beag aige mar chaiptean nuair a bhuannaich Braisil an dara Cup FIFA nan Confederations aca nuair a thug iad buaidh air Argentina 4-1, agus Ronaldinho fhèin a' buannachadh an duais mar "Man of the Match". Sa Mhàrt 2004, dh'ainmich Pelé Ronaldinho mar aon de na 125 cluicheadairean as fheàrr ball-coise a tha beò.
Aig Grêmio
'S ann air sgioba nan òganach aig a' chlub Grêmio am baile Porto Alegre a thòisich a bheatha proifeiseanta, fo sgèith a' chòidse Luiz Felipe Scolari, a bhiodh na mhanaidsear air sgioba nàiseanta Bhraisil anns na bliadhnachan a leanadh agus a bha na cheannard nuair a bhuannaich iad Cupa na Cruinne ann an 2002. Fhuair e a chiad gheama airson prìomh sgioba Ghrêmio anns an Cupa Libertadores an 1998, agus cha robh e fada a chomasan airson tadhail agus cluich ealanta a thaisbeanadh.
An 2001, aig deireadh a thìm aig Grêmio, bha iomadach sgioba air feadh an t-saoghail a' cur suim ann an Ronaldinho agus gu h-àraid feadhainn bho Shasainn ach aig a' cheann thall rinn e imrich gu Paris Saint-Germain san Fhraing, 's e a' cur ainm ri cùmhnant a sheasadh còig bliadhna.
San Fhraing
An 2001 dh'fhàg Ronaldinho Grêmio agus chuir e aghaidh air ball-coise na Roinn-Eòrpa. Ged a bha iomadach sgioba a' feuchainn ri grèim fhaighinn air, 's e PSG a ghabh e ris. Fhad 's a bha e le PSG bhiodh am manaidsear, Luiz Fernandez, tric a' gearain gun robh Ronaldinho a' cur seachad cus tìde 'sa bhaile air an oidhche, an àite suim a chur ann am ball-coise, agus nach biodh e a' cumail ris na dh'aontaich e de thìde airson nan làithean-saora aige am Braisil.
An dèidh Cupa na Cruinne an 2002, is Ronaldinho air nochdadh dè cho math 'sa chluicheadh e aig ìre eadar-nàiseanta, bha sgiobannan na bu mhotha a' feuchainn ri fhaighinn agus ann an 2003 thuirt e gu robh e airson PSG fhàgail. Lean tòrr còmhstri eadar caochladh sgiobannan 's iad airson grèim fhaighinn air, le tuilleadh is tuilleadh airgid air a thairgse air a shon.
Barcelona
Air an naoidheamh latha deug dhen Iuchar 2003 cheannaich FC Barcelona Ronaldinho airson mu £18,000,000. Bha ceannard Barcelona, Joan Laporta, an toiseach an dùil David Beckham a thoirt dhan sgioba ach dhiùlt an cluicheadair ud iad; b' fheàrr leis gluasad gu Real Madrid, mar sin ghabh iad ri Ronaldinho, air thoiseach air Manchester United a bha airson a shoidhnigeadh cuideachd. A' dol gu Barcelona bha Ronaldinho a' leantainn dòrlach de chluicheadairean ainmeil eile Braisileach mar Evaristo, Romario, Ronaldo agus Rivaldo.
Anns a' chiad seusan aige (2003/4) chrìochnaich Barca anns an dara àite 'san lìog (La Liga). Còmhla ri Samuel Eto'o, Deco, Xavi, Ludovic Giuly agus Henrik Larsson bha e am measg buidheann de chuspairean cumhachdach a bhuannaich La Liga an ath-bhliadhna airson Barcelona. Air 20 Dùbhlachd 2004 chaidh Ronaldinho ainmeachadh mar Cluicheadair Fifa na Bliadhna a b' fheàrr air an t-saoghal, air thoiseach air Thierry Henry (Arsenal) agus Andriy Shevchenko (AC Milan) agus thionndaidh Barca sìos an £60,000,000 a bha Chelsea a' tairgse air a shon.
Air 19 Samhainn chuir e dà thadhal mìorbhaileach a chuidich Barcelona gu buaidh air Real Madrid 3-0 san Santiago Bernabeu, Madrid. An dèidh dha an dàrna thadhal fhaighinn - an treas fear aig an sgioba aige - dh'fhan a' chuid a bu mhotha de luchd-leanmhainn Real Madrid nan seasamh is iad ga mholadh, rud iongantach a leithid nach robh air tachairt bhon a chluich Maradona nan aghaidh, cuideachd airson Barcelona.
An 2005 chaidh Ronaldinho ainmeachadh mar chluicheadair na bliadhna a b' fheàrr san Roinn-Eòrpa agus an cuspairiche as fheàrr ann an Cupa na Roinn-Eòrpa airson a' cho-fharpais ud thar 2004/05. 'S e Ronaldinho an treas Braisileach a tha air an duais airson a' chluicheadair as fheàrr san Roinn-Eòrpa a bhuannachadh. Air 19 Dùbhlachd fhuair e an duais Cluicheadair FIFA na Bliadhna a b' fheàrr air an t-saoghal a-rithist, le 956 comharraidhean - còrr is trì uidhir na fhuair an cluicheadair a bha san dàrna àite, Frank Lampard (306), agus Samuel Eto'o san treas àite (190). Chaidh a thaghadh airson sgioba UEFA 2005 airson an treas bliadhna ann an sreath, agus fhuair e tuilleadh bhòt airson an sgioba ud na cluicheadair sam bith eile a bh' ann le còrr is 1,500,000 neach a' gabhail pàirt san taghadh.
Air an 7mh latha dhen Mhàrt 2006, anns an dàrna geama dhen chuairt sa Chupa Eòrpach san Nou Camp, rinn Ronaldinho agus Barcelona a' chùis air Chelsea, an deidh dhaibh call riutha aig an aon ìre sa cho-fharpais a' bhliadhna roimhe; chaidh tadhal sgileil a chur le Ronaldinho. An lorg sin, thug iad buaidh air AC Milan 1-0 thairis air dà gheama gus àite fhaighinn an aghaidh Arsenal sa chuairt dheireannach am Paris. Anns a' gheama sin rinn iad a' chùis 2-1 an deidh dhaibh a bhith air dheireadh 1-0 airson a' chuid a bu mhotha dhen gheama, le Henrik Larsson a' cur gach tadhal airson Barca - a' chiad uair a bha Arsenal air tadhal a chall ann an còrr is deich geamaichean. San aon bhliadhna bhuannaich Barca La Liga airson an dàrna seusan le buaidh a thug iad air Celta Vigo 1-0.
Ceangail a-muigh
Roinn-seòrsa:FC Barcelona Roinn-seòrsa:Cluicheadairean buill-choise Roinn-seòrsa:Daoine à Braisil
Friedrich Bergius
B' e Friedrich Bergius (Breslau 11 an Dàmhair 1884 -  Buenos Aires 30 am Màrt  1949) Ceimigear às  A' Ghearmailt. Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 1931, còmhla ri Carl Bosch. Ghabhadh e ri Nàsachd.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt Roinn-seòrsa:A' Phòlainn
Tairbeart Loch Fìne
right|300px|thumb|Tairbeart Loch Fìne
'S e baile ann an Earra-Ghàidheal agus Bòd a tha ann Tairbeart Loch Fìne (Beurla: Tarbert). Tha e na laighe air bruach Loch Fìne.
Ceanglaichean a-mach
BBC Naidheachdan 2018-11-19: Dual-chainnt an Tairbeirt (aithris-bhideo 5:15) - leabhar ùr air a chur air bog)
Baile Pheadair
right|thumb|300px
Tairbeart Loch Fìne
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Baile Pheadair
Tha Baile Pheadair (Beurla: St Peters) ann an Siorrachd Richmond, Alba Nuadh.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Eilean Cheap Bhreatainn
Dearcmhara shawcrossi
'S e seòrsa Ichthyosaur a tha ann an Dearcmhara shawcrossi. Chaidh cnàmhan a thaisgealadh ann an 1959 ann am Bàigh Bearreraig faisg air Stafainn anns an Eilean Sgitheanach. Tha na h-eòlaichean dhen bheachd gur e seòrsa ùr a th' anns an Dearcmhara shawcrossi. Bha an snàgair bho linn na h-ailbhinn gu bith 14 troighean a dh'fhad bhon t-sròin chun an earbaill, agus bha e beò o chionn mu 170 millean bliadhna. (Meadhan-Diùrasach). 'S e sin a' chiad ichthyosaur ann an Alba a nochdas ann an foillseachan saidheansail.
Chaidh na cnàmhan a lorg le Brian Shawcross a bhuineas don àite fhèin. Gus urram a thoirt air Shawcross chaidh an fhosail ùr ainmeachadh gu h-oifigeil a rèir an duine seo. Ged a tha ainmean Gàidhlig oifigeil gann air seòrsaichean bheathaichean tha a' chiad ainm "Dearcmhara" aon dhiubh.
Tha an fhosail anns an Hunterian Museum ann an Glaschu a-nis.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Pailleon-eòlas Roinn-seòrsa:Eachdraidh na h-Alba
Irving Langmuir
B' e ceimigear às agus fiosaigiche na Stàitean Aonaichte a bha ann an Irving Langmuir (Eabhraig Nuadh 31 am Faoilleach 1881–Wood Hole, Massachusetts 16 an Lùnastal 1957).
Urraman
Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 1932 airson "na lorg e is na rannsaich e ann an ceimigeachd uachdarach". Chaidh an Duais Irving Langmuir ann am Fiosaigs Ceimigeach agus an iris Langmuir ainmicheadh air.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Caergybi
thumb|Eaglais Naomh Cybi aig Caergybi 'S e prìomh phort agus baile de Ynys Môn a th' ann an Caergybi neo Holyhead mar a chanas luchd na Beurla ris. Anns a' bhliadhna 2001 bha 11,237 duine a' fuireach anns a' bhaile fhèin. Is i a' Chuimris an cànan màthaireil aig a' chuid as motha de mhuinntir a' bhaile.
Tha Caergybi suidhichte air an seòlaid a-steach ri Poll a' Ghruthain bhon Chuan Cheilteach agus bho na 1820n gu 1847, bha telegraf seamafoir le seachd ionadan stèidhichte eadar an dà Phort. Chaidh a chleachdadh a thoirt rabhadh do na malairtich aig Poll a' Ghruthain nuair a bhiodh na luingean aca a' tighinn gu port. thumb|Am bàta Stena Explorer ([[Stena Line) a' fàgail Caergybi]] Ged nach eil na postan fhathast a' dol gu Èirinn tro Chaergybi tha e fhathast na phort cudthromach airson an dà chuid, bathair agus daoine air an triall eadar Sasainn agus Èirinn. Bithidh Stena Line a' ruith luingean aiseig gu Port Átha Cliath agus bàta-luath "hydrofoil" gu Dùn Laoghaire agus bithidh Irish Ferries a' ruith aiseagan gu Port Átha Cliath.
Tha am frith-rathad astair Slighe Cladach Ynys Môn (Cuimris: Llwybr Arfordirol Ynys Môn; Beurla: Anglesey Coastal Path) a' tòiseachadh is a' crìochnachadh ann an Caergybi. Tha an cas-cheum mu 124 mìle (200 km) de dh'fhaid agus a' leantainn iomall-fairge Ynys Môn. Tha e na phàirt de Shlighe Costa na Cuimrigh, cas-cheum mu 870 mìle (1,400 km) de dh'fhaid.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh Roinn-seòrsa:Ynys Môn
1224
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1224 (MCCXXIV).
Bàsan
Roinn-seòrsa:1220an
Cnoc Cheannachd
'S e baile beag ann an Siorrachd Mhoireibh a tha ann an Cnoc Cheannachd (Beurla: Knockando). Tha e na laighe faisg air na h-aibhne Spè ann am Moireabh. Tha dà thaigh-staile ainmeil an seo.
Daoine ainmeil
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Siorrachd Mhoireibh
Nairobi
‘S e Nairobi am prìomh-bhaile agus am baile as motha ann an Ceinia. Tha Nairobi 1,162km air falbh bho Addis Ababa (An Aetiòp), 1,862km bho Asmara (Eartra), 894km bho Dhiuba (Sudan-a-Deas), 1,934km bho Khartoum (Sudan), agus 1,087km bho Dhjibouti. Tha e suidhichte ann an ceann a deas na dùthcha, aig 1,724m os cionn ìre na mara. Thàinig an t-ainm Nairobi bho chànan Maasai: Enkare Nyorobi. Tha sin a’ ciallachadh: àite an uisge fhuar. Ach tha far-ainm eile air: "Green City in the Sun” (baile uaine anns a’ ghrian). 'S e aon de na bailtean as cudthromaiche air feadh Afraga, tha mòran companaidhean mòra eadar-nàiseanta ann, agus ‘s e teas-meadhan culturach a th’ ann cuideachd.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Afraga Roinn-seòrsa:Afraga-an-Ear Roinn-seòrsa:Ceinia Roinn-seòrsa:Bailtean
Friedrich Engels
B' e feallsanaiche poileataigeach a bh' ann an Friedrich Engels (IPA: fʁiːdʁɪç ˈɛŋəls, Barmen (Wuppertal a-nis), 28 an t-Samhain 1820–5 an Lùnastal 1895). Bha e gu mòr an sàs ann an Co-mhaoineas. Sgrìobh e am Manifesto Comannach le charaid, Karl Marx.
Rugadh e ann am Barmen faisg air Wuppertal ann an teaghlach beairteach. Bha earrannan ann am factaraidh ann am Manchester aig athair is thoisich e ann an gnothachas nuair nach robh e a dh'aois 17. Bha e an sàs ann am poileataigs agus sgrìobh e Litrichean bho Wuppertal ann an 1839 le ainm-brèige Friedrich Oswald.
Dh'imrich e gu Manchester ann an 1842 is e ag obair ann an gnothachas teaghlaich. Sgrìobh e aistean airson Karl Marx agus dh'fhoillsich e Die Lage der arbeitenden Klasse in England ('Staid a' Chlas-obrach ann an Sasainn') ann an 1845. Dh'imrich e gu A' Bhruiseal còmhla Marx ach thill iad gu Sasainn an dèidh nan Aramach 1848. Chuir Engels taic do Mharx, a bha ann an Lunnainn is Engels ag obair airson gnìomhachas teaghlaich ann am Manchester. An dèidh do Mharx a bhàsachadh chuir Engels crìoch air Das Kapital ('Calpa'). Chaochail e ann an Lunnainn ann an 1895.
Urraman
Chaidh astaroid 29829 ainmicheadh air.
Engels agus Alba
Bha Engels den beachd gun robh cuid de na nàiseanan ann an Eòrpa - nam measg, an Gàidheal - gun eachdraidh agus mar sin gun robh iad nan ais-ghnìomhaiche gu nàdarra. Sgrìobh e ann an "Der Magyarische Kampf": "There is no country in Europe which does not contain in some corner one or several ruins of people, left-overs of earlier inhabitants, pushed back and made subject to the nation which later became the carrier of historical development. These remains of nations which have been mercilessly trampled down by the passage of history, as Hegel expressed it, this ethnic trash always becomes and remains until its complete extermination or de-nationalization, the most fanatic carrier of counterrevolution, since its entire existence is nothing more than a protest against a great historical revolution.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Co-mhaoineas Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt
Gabrielle Keiller
B' e neach-spòrs agus cruinniche nan ealain a bha ann an Gabrielle Keiller.
Rugadh i ann am Bearaig a Tuath 10 an Lùnastal 1908 is a pàrantan a' tadhal a' bhaile agus thogadh i anns na Stàitean Aonaichte. Mar Ghabrielle Style dhràibh i carbadan-eiridinn rè a' chogaidh agus chluich i goilf agus bhuannaich i na farpaisean fosgailte Lucsamburg, Monaco agus na h-Eilbheis ann an 1948 agus Monaco a-rithist an ath-bhliadhna. Phòs i Alexander Keiller, àrsaidhear a shlocaich Avebury ann an 1951 agus dh'imrich iad gu Kingston-upon-Thames. Stad i goilf a chluiche as dèidh bàs a fear is dh'obair i mar shaor-thoileach anns an Taigh-tasgaidh Breatannach. Fhuair i rainse ann an Texas mar dhìleab is reic i e, is fhuair i pàirt den airgead den teaghlach Keiller, an do fhuair iad o mharmalaid, nuair a chaochail a fear. Chuir i an airgead seo ann an ealan os-fhìreach agus Dada as dèidh dhi tadhal Venice ann an 1960 nuair a thachair i ri Peggy Guggenheim. Chaochail i ann am Bath 23 an Dùbhlachd 1995.
Fort Worth, Texas
‘S e baile uabhasach mòr ann an ceann a deas nan Stàitean Aonaichte a th’ ann am Fort Worth. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1849 mar dhaingneach Arm nan Stàitean Aonaichte ri Linn a’ Chogaidh an aghaidh Mheagsago, is thug an Seanailear William Jenkins Worth ainm air. Tha e suidhichte aig 199m os cionn ìre na mara, anns an Cross Timbers Region, far am bidh coilltean an tuath agus Còmhnardan an iar a’ tighinn ri chèile, anns an stàit Texas, air iomall Dhallas. Tha am baile 1,948km air falbh bho Washington, D.C. (Prìomh-bhaile na dùthcha), 1,944km bho Los Angeles, 1,325km bho Chicago agus 918km bho St. Louis. Tha 741,206 duine a' fuireach anns a’ bhaile. Chaidh Oilthigh stèidheachadh an seo ann an 1873. ‘S e an 16mh baile as motha na Dùthcha a th’ann am Fort Worth.
Gabrielle Keiller
Alba
Chaidh Tasg-lann Ealain Nuadh is an Latha An-diugh aig Gailearaidhean Nàiseanta Alba a stèidheachadh air cruinneachaidhean Keiller agus Roland Penrose.
Fort Worth, Texas
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Texas
Coman
'S e ainm Gàidhlig a th' ann an Coman. 'S e ainm baistidh fireann a th' ann. Chan eil cruth na Beurla air an ainm seo.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ainmean Gàidhealach
Llanfair-ym-Muallt
Tha am baile Llanfair-ym-Muallt ann am Powys, a' Chuimrigh. Tha e 47.2 mi (75.9 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 146.6 mi (235.9 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 2475 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 385 (15.6%); rugadh 61% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Powys Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Geòlas
right|200px|thumb|Đavolja Varoš (Bail' an Diabhail) anns [[an t-Sèirb.]]
303
Bàsan
Roinn-seòrsa:300an
Eala
'S e eun mòr geal (neo dubh ann an Astràilia) a tha ann an eala (Laideann: Cygnini, Beurla "Swan") a tha a' fuireach faisg air bùrn. Tha e ainmeil airson na bòidhchead aige, agus cleachdar an t-ainm "eala" neo "eala bhàn" airson bàtaichean ⁊c.
Geòlas
Suas dhan 18mh linn, bha feallsanaichean Eòrpach a' creidsinn nach robh an talamh ach mu 7000 bliadhna dh'aois. Is e an sgeul a dh'adhbharaich am beachd sin an sgeul on Bhìobaill gun do chruthaich Dia an talamh ann an seachd latha agus na sgeulachdan as dèidh siud a thaobh na clann de Àdhamh agus Eubha. Oir bha daoine a' creidsinn gur e an dearbh fhìrinn a bha anns a' Bhìoball mun chùise seo.
Eala
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Eun-uisge
Geòlas
Chuireadh ceistean doirbhe an aghaidh am feallsanachd seo ro deireadh an 18mh linn.
Rudan geòlach
talmhainn *
Sgùrr a' Mhadaidh
'S e beinn anns a' Chuiltheann anns an Eilean Sgitheanach a tha ann an Sgùrr a' Mhadaidh. Tha i 918 m a dh'àirde agus 's e Beinn Rothaich a th' ann. Tha ceithir mullaichean aige agus dh'fhaodadh a bhith doirbh an t-slighe a lorg gu gach fear dhiubh. Bidh a' mhòrchuid de dhaoine nas cofhurtail ròpa a chleachdadh airson seo.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach
Na h-Eileanan Dearga
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Eilean Cheap Bhreatainn
1225
MCCXXV
Bàsan
Roinn-seòrsa:1220an
George W. Bush
Tha George Bush pòsta ri Laura agus tha dà nighean aca a tha nan caignich; Jenna agus Barbara. Chaidh a' bhreith ann an Connecticut agus a dh'fhoghlam mar oileanach aig Oilthigh Yale, oilthigh ainmeil aig a tha deagh-chliù. Gidheadh, cha do ghabh e deagh-chomharran.
'S e pìleat a bh' ann aig àm Chogadh Bhiet-Nam ach cha do ghabh è pàirt ann. Ann an 1972, chuir feachd an adhair à rèim Bush oir nach do dh'fhreasgair e deuchainn riantanach.
Anns an taghadh airson ceann-suidhe na Stàitean Aonaichte an 2000 bha torr trioblaid aca ann am Florida le no bhòtaichean agus cha robh moran cinnteach co a bha air buannachadh agus cha deach aonadh a ruighean air co a bh' ann airson coir is mìos agus feum aig an Àrd Chùirt sùil a thoirt air cùisean agus taghadh co a bha air buannachadh. Thagh iad stad a chuir air na conntaidhean agus na ath-chunntaidhean agus dh'fhoillsich iad gur è Bush a bha air buaidh fhaighinn agus a bhiodh na Cheann-suidhe. Chaidh pìos mhòr den sluagh ann an Ameireaga an aghaidh an seo agus bha torr feargach mu dheidhinn.
Sheas Bush a-rithist anns an taghadh airson ceann-suidhe ann an 2004, le John Kerry an seanaiche bho Massachusetts a seasamh na aghaidh airson am Pàrtaidh Deamocratach agus bhuannaich è airson an dara àm.
Bha a' chuid mhòr den t-saoghal an aghaidh an cogadh ann an Ioràc agus iad a smaoineachadh gur è mearachd a bh' annta gus gun robh e cearr agus fiù olc a dhol a steach don dùthaich mar a chaidh. Tha feadhainn eile, gu h-àraidh luchd leanmhainn Bush, a smaoineachadh gu bheil na cogaidhean an Afghanistan agus Ioràc, mar pàirt den "War on Terrorism" a dh'fhoillsich Bush an dèidh 9/11, eiseal airson na Stàitean Aonaichte, agus an t-saoghal gu mòr, a chumail saor agus sàbhailte. 'S e aon de na rudan a tha Bush agus Aimeireaga a feuchainn ri dhèanamh le na cogaidhean deamocrasaidh a leasachadh anns na sgìrean, gu h-àraidh an Ear Mheadhanach.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Cinn-shuidhe nan Stàitean Aonaichte Roinn-seòrsa:Neach-sluagh-iùl Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Eòlas-inntinn
thumb|Postar airson Meur na h-Alba de Chomann Saidhgeolais Bhreatainn
‘S e sgrùdadh saidheansail na h-inntinne, na h-eanchainne agus giùlain a th’ anns an eòlas-inntinn (ainmean eile: inntinn-eòlas / saiceolas / saidhgeolas). Tha na cuspairean a’ gabhail a-steach smaoineachadh, lèirsinn, cuimhne, neurò-eòlas, sgilean gluasadach, tòcaidhean, giùlan ainmhidhean, fàsmhorachd phàistean, sòisealta, pearsantachd. Am measg nan dreuchd tha clionaicail, comhairleachadh, spòrs agus slàinte, obair, foghlam, eucoireachd.
Roinn-seòrsa:Eòlas-inntinn
29 am Màrt
'S e 29 am Màrt an 88mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (89mh ann am bliadhna-leum). Tha 277 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
thumb|right|180px|Roger Myerson
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Baile Iain
'S e baile ann an Alba meadhonach a tha ann am Baile Eòin no Baile Iain (Beurla: Johnstone). Tha e faisg air Glaschu ann an Siorrachd Rinn Friù.
Am measg an ionad-thaighean tha caisteal ann an deach a thogadh san 16mh linn ach chaidh pàirt dhen caisteal a sgriosadh san 1950an. Aig àm an dàrna cogaidh bha campa prìosanaich a' chogaidh ann.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Siorrachd Rinn Friù
3mh mìle-bliadhna
Tha an 3mh mìle-bliadhna eadar 1 am Faoilleach, 2001 agus 31 an Dùbhlachd, 3000 den Caladair Griogarach (Gregorian)
Mar a tha am mìle-bliadhna gu math òg fhathast - chan eil a' chiad deichead air falbh - chan urrainn dhuinn mòran ràdh mu dheidhinn. Tha a' mhòrchuid den stuth againn na fhoirm den ro-innse aig reul-eòlas 7c.
Linntean is deicheadan
Roinn-seòrsa:Àm Roinn-seòrsa:Mìle-bliadhna
Tuaim
'S e baile beag ann an ceann a tuath Chontae na Gaillimhe, sa Chúige Chonnacht, air an àirde an iar na h-Èireann a th' ann am Tuaim (Seann Ghàidhlig: Tuaim Dá Ghualann). Tha e suidhichte aig 45m os cionn ìre na mara, ri taobh na h-Aibhne Nanny,  193km air falbh bho Dhoire, 30km bho Ghaillimh, 181km bho Chorcaigh agus 173km bho Bhaile Átha Cliath, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha 8,242 duine a’ fuireach an seo. Gu h-inntinneach, tha dà chathair-eaglais sa bhaile, tè Chaitligeach agus tè eile a bhuineas don Eaglais Easbaigeach.
Eachdraidh
Ann an 1613 thug an rìgh Seumas VI cead dhan bhaile agus dhan sgìre dithis bhall a thaghadh do Phàrlamaid na h-Èireann. Chuireadh às dhan phàrlamaid sin ann an 1800. Ann an 1920, chaidh talla a' bhaile a losgadh le daoine Constáblacht Ríoga na hÉireann an dèidh dhan IRA ionnsaigh a thoirt orra, mar phàirt a' chogaidh.
1226
MCCXXVI
Bàsan
Roinn-seòrsa:1220an
Eaconamaiche
thumb|[[Esther Duflo, eaconamaiche às an Fhraing]] 'S e eaconomaiche neach a bhios a' rannsachadh, a' cruthachadh agus a' cleachdadh smuaintean no teòirig eaconomachd agus a' bhios a' sgrìobhadh mu poileasaidhean eaconomachd.
Faic cuideachd
Roinn-seòrsa:Eaconomachd Roinn-seòrsa:Dreuchdan
304
Bàsan
Roinn-seòrsa:300an
Llanfechain
Tha am baile Llanfechain ann am Powys, a' Chuimrigh. Tha e 89.4 mi (143.9 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 157.0 mi (252.7 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 459 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 90 (19.6%); rugadh 33% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Powys Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Harold Urey
B’ e ceimigear às na Stàitean Aonaichte a bh’ ann an Harold Clayton Urey (Walkerton, Indiana 29 an Giblean 1893–La Jolla, Calafòrnia 5 am Faoilleach 1981). Tha e ainmeil airson an obair aige air iosatòpaichean agus na deuchainne a rinn e còmhla ri Stanley Miller aig Oilthigh Chicago far an do rinn iad moileciuilean a tha riatanach airson a' bheatha ann an àrainneachd a bha coltach ris a' Shaoghail nuair a bha e òg.
Dh'ionnsaich e ainmh-eòlas aig Oilthigh Mhinnesota is sgrìobh e a theusas ann an ceimigeachd aig Oilthigh Bherkeley. Bha e an sàs anns a' phròiseact Manhattan far an do stiùir e an deuchainn-lann a shaothraich iosatòpaichean uranium a bha freagarrach airson a' bhoma.
Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd anns a' bhliadhna 1934 air sgàth 's gun do lorg e deuterium.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte Roinn-seòrsa:Ceimigearan
Conaire
'S e ainm Gàidhlig a th' ann an Conaire. 'S e ainm baistidh fireann a th' ann. Chan eil cruth na Beurla air an ainm seo.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ainmean Gàidhealach
Ramiriquí
'S e baile beag ann am Boyacá a th' ann an Ramiriquí. Tha e suidhichte aig 2,179m os cionn ìre na mara. Chaidh am baile a steidheachadh ann an 1541.
Sluagh a' bhaile
Ged a tha 10,789 nan tàmh anns a' bhaile, tha a'mhòr-chuid, neo 6,089 dhuibh a' fuireach anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile. Tha fearrann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin. Air adhbharan trioblaidean poiliteagach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail. 'S e am baile leis an dlùths taobh àireimh-sluaigh as motha anns an dùthaich.
Taobh chinnidh, ' s e daoine geala a th'ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann an Ramiriquí (is mòran dhuibh mestizos), chan eil Tùsanaich ann ach tha 0.2% dhe daoine le freumhan ann an Afraga. ' S urrainn dhan 84.9% dhe na daoine ann an Ramiriquí leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, tha fòn aig an taigh aig 20.2% dhe na dachannan.
Fèisean
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Ramiriquí. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid chaitligeach a th’ann fhathast,  fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s a tha beairteas cultarail na dùthcha.
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Coloimbia
Ite
right|300px
Bidh ite a' fàs air eòin. Cleachdar airson blàthachadh, itealaich ⁊c.
Dealbhan
Roinn-seòrsa:Eòin
Healabhal Bheag
'S e beinn air an Eilean Sgitheanach a tha ann am Healabhal Bheag.
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach
1227
MCCXXVII
Bàsan
Roinn-seòrsa:1220an
Romano Prodi
'S e neach-poileataigs às An Eadailt a th' ann Romano Prodi (IPA: roˈmaːno ˈprɔːdi, Scandiano, 9 an Lùnastal 1939).
Bha e na phrìomh-mhinistear na h-Eadailt eadar 17 an Cèitean 1996 is 21 an Dàmhair 1998, is a-rithist eadar 17 an Cèitean 2006 is 8 an Cèitean 2008. Bha e cuideachd na Cheann-suidhe a' Choimisein Eòrpaich eadar 1999 is 2004. Am measg na bhràthraichean is peathraichean bha a bhràthair a bu sìne, Giovanni Prodi, na mhatamataigear, Vittorio na fhiosaigiche is neach-poileataigs is Franco Prodi na fhiosaigiche an àile.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às an Eadailt Roinn-seòrsa:Poileataigs