cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hionduthachd
‘S e fear dhe na creideamhan as aosda san t-saoghail a th’ann an Hionduthachd, neo sanātanadharma (Sanscrit: सनातनधर्म). Tha an t-ainm a’ ciallachadh Lagh Bith-bhuan. Chithear freumhan na Hionduthachd anns an t-saoidheachd Indus (Sindhu), agus nochd cultair na h-Innseachan mu thrì mìle bhliadhna ro Chrìosd. Le faisg air billean dhe creidmhich, ‘s e an treas creideamh as motha na cruinne, an dèidh na Crìosdaidheachd agus an Islam.
Dh’ fhàs an Hionduthachd bho shiostam chreideimh is beul-aithris uabhasach sean. Chan e idir creideamh a th'ann an coimeas leis na creideamhan a tha againne anns an An Roinn-Eòrpa agus An Ear Mheadhanach oir cha eil fiosaichean neo sgriobtar aonaichte aca. Mar a thuirt Alain Danielou “Chan e creideamh dìorrasach a th’ann an Hionduthachd. Chan e fiù’s creideamh ann an dòigh Iùdhach-crìosdail a th’ann. A dh’aindeoin sin, thathar a’ creidsinn ann an cumhachd na Veda, seòrsa dhe ionnsachadh a thug Brahma dha na daoine. Tha Sìochantas gu math cudromach ann an Hionduthachd.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Creideamh Roinn-seòrsa:Na h-Innseachan
Cábán tSíle
Roinn-seòrsa:Baile Átha Cliath
Gregor Mendel
B' e manach às an Ostair a bha ann an Gregor Johann Mendel (Heinzendorf, 20 an t-Iuchar 1822–Brno, 6 am Faoilleach 1884). B' e esan a’ chiad duine a thoirt cunntas saidheansail air na gineachan, no air “na factaran”, mar a thug e fhèin orra. Thaisbean Mendel, gur e tro na gineachan sin, gum bheirear cuid de fheartan an athar neo na màthar air a' chlann.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bith-eòlas Roinn-seòrsa:Daoine às an Ostair Roinn-seòrsa:Mean-fhàs
A' Bheinn Mheanbh
Is i beinn anns na Tròisichean a tha anns a' Bheinn Mheanbh. 'S i tè de na beanntan Albannach ris an canar 'Greumaich' (a' ciallachadh gu bheil i eadar 2,000 agus 2,500 troigh a dh'àirde).
Tha dà mhullach aice a tha nan laighe mu 2 chilemeatair gu iar-dheas bhon cheann a deas Loch Ceiteirein, am fear an iar 729 agus am fear an ear 727 meatair os cionn ìre na mara.
Tha Bealach nam Bò aig sàil na beinne faisg air an loch.
Aimnean
'S e an t-ainm Gàidhlig air a' bheinn, A' Bheinn Mheanbh.
Chaidh an t-ainm Gàidhlig sin a chur sa Bheurla mar 'Ben Venue'.
Tùsan
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba
Envigado F.C.
'S e club ball-coise ann am baile Envigado anns a' Ghleann Aburrá a th' ann an Envigado Futbol Club, ainm fada sa  Spàinntis: Corporación Deportiva Envigado Fútbol Club.
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Coloimbia Roinn-seòrsa:Antioquia Roinn-seòrsa:Ball-coise
Inndis Fìdi
Is e cànan Innd-Eòrpach agus prìomh chànan oifigeil Fìdi a tha ann an Inndis Fìdi.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Cànain Innd-iorànach
Inbhir Àir, Carraig agus Cumnaig (sgìre Phàrlamaid Westminster)
'S e sgìre Phàrlamaid Westminster a tha ann an Inbhir Àir, Carraig agus Cumnaig (Beurla: Ayr, Carrick and Cumnock).
Òrain ghaoil
San dualchas Ghàidhlig, ged a tha cuid dhe nan h-òrain ghaoil aighearrach - mar eisimpleir, ag ràdh cho brèagha a tha am boireannach, no cho gaisgeil a tha an duine - tha a’ mhòr-chuid dhiubh gu math brònach. Seo òran ghaoil no dhà de mheasg na feadhna a tha reusanta àghmhor:
Inbhir Àir, Carraig agus Cumnaig (sgìre Phàrlamaid Westminster)
Chaidh a cruthachadh ann an 2005 o Charraig, Cumnaig agus Srath Dhùn agus phàirtean de Inbhir Àir.
Òrain ghaoil
Ach tha òrain mhuladach fada nas bitheanta. Mar eisimpleir, chaidh Ailein Duinn a sgrìobhadh airson Ailean Moireasdan leis a leannan Annag Chaimbeul. Ann an 1788, sheòl Ailean a Sgalpaigh na Hearadh airson Annag a phòsadh. Gu mì-fhortanach, thàinig stoirm mhòr orra, chaidh an long a bhriseadh agus chaidh a h-uile a chall a bha air bòrd. Rinn Annag an t-òran seo, agus chaochail ise sa mhuir greiseag às dèidh sin. A rèir beul-aithris chaidh a corp a lorg air a’ chladach ri taobh cuirp Ailein fhèin.
Roinn-seòrsa:Ceòl Roinn-seòrsa:Òrain
Inbhir Àir, Carraig agus Cumnaig (sgìre Phàrlamaid Westminster)
Tha Inbhir Àir fhèin, Cumnaig, Am Magh Baoghail, Inbhir Gharbhain agus Baile an Tràighe anns an sgìre seo. Tha i ann an crìch ri Siorrachd Àir Meadhain, Cille Mhearnaig agus Lùghdan, Siorrachd Dhùn Phris, Dail Chluaidh agus Srath Thuaidh agus Dùn Phris agus Gall-Ghàidhealaibh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sgìrean Phàrlamaid Westminster Roinn-seòrsa:Siorrachd Àir
Allt-yr-ynn
Tha am baile Allt-yr-ynn ann an Casnewydd, a' Chuimrigh. Tha e 10.5 mi (16.9 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 123.8 mi (199.3 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 8476 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 828 (9.8%); rugadh 76% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Casnewydd Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Mèinnean na h-Albann
thumb|right|300px|Foord Coal Seam
Tha Méinnean na h-Albann (Beurla: Stellarton) ann an Siorrachd Phiogto, Alba Nuadh.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Na Dàrdainealan
'S e caolas anns an Tuirc a th' anns na Dàrdainealan (Turcais: Çanakkale Boğazı, IPA: tʃaˈnakkaˌle). Tha e suidhichte eadar Àisia agus an Roinn-Eòrpa anns an roinn Marmaris agus 's e an ceangal mara eadar am Muir Àigeanach agus a' Muir Mharmara/Bòsfaras a th' ann. Tha an caolas 61km a dh'fhaide (eadar Sedd el Bahr agus  Gallipoli). Chan eil na Dàrdainealan idir domhainn, dìreach 55m thar cheann. Tha salannachd mheadhanach aige, eadar 15.01psu agus 18.64 psu. Tha luchd-rannsachaidh dhen bheachd gun do chruthaicheadh na Dàrdainealan mu 5600 RC, nuair a bha ìre na mara a' sìor-fhàs an dèidh Linn na Deighe.
Colombo
'S e prìomh-bhaile malairteach Sri Lanca a tha ann an Colombo. Tha 642,163 daoine a' fuireach anns a' bhaile fhèin, agus 2.2 millean san Colombo as motha. Ach 's e Sri Jayawardenapura-Kotte an t-ainm a th' air a' phrìomh-bhaile clèireachail Sri Lanca.
Na Dàrdainealan
Ged nach eil freumh-fhaclachd an ainm seo idir cho soilleir, tha e coltach gur ann à Dardanium, baile nan Greugach a bh' ann an seo o chionn a tha an t-ainm a thathar a' cleachdadh san Roinn-Eòrpa. Canar Çanakkale (Gàidhlig: Dùn nam Poit) ris ann an Turcais, leis gu bheil am baile seo faisg air làimh.
Colombo
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Àisia Roinn-seòrsa:Àisia a Deas Roinn-seòrsa:Sri Lanca Roinn-seòrsa:Bailtean
Na Dàrdainealan
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas Roinn-seòrsa:An Tuirc Roinn-seòrsa:Muir
Bloc Party
300px|right|thumb|Bloc Party ann an [[Sydney 2007]]
Is e Bloc Party còmhlan roc à Lunnainn a chruthaich ann an 2003.
Tha iad air an dèanamh an àrd de Kele Okereke, Russell Lissack, Gordon Moakes agus Matt Tong.
Roinn-seòrsa:Ceòl Roinn-seòrsa:Còmhlain roc
Bruce MacGregor
S 'e fìdhlear agus craoladair Albannach a th'ann am Bruce MacGregor (Gàidhlig: Brus MacGriogair, Inbhir Nis, 1974). Tha e a' cluiche le Blazin' Fiddles agus a' preasantaigeadh Travelling Folk air BBC Radio Scotland gach Diardaoin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil
Cànan
'S e siostam conaltraidh a th' ann an cànan.
'S e cànanachas a th' air sgrùdadh saidheansail cànain.
Cànanan Eile
*
22 an t-Iuchar
Tachartasan
thumb|150px|[[Gustav Hertz]]
Bathais
right|thumbnail|Actair maol, Pàdraig Stiùbhart
22 an t-Iuchar
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Bathais
Tha bathais na roinn na bodhaig. Tha e air an aghaidh os cionn nam mala. Se clàr-aodainn neo maoil a tha air cuideachd.
Vallenato
thumb||right|250px|Cùram ciùil aig fèis Vallenato.
Bathais
Roinn-seòrsa:Corp
Vallenato
Roinn-seòrsa:Coloimbia Roinn-seòrsa:Ceòl
Oilthigh Phrinceton
right|300px|thumb|Oilthigh Phrinceton
Tha Oilthigh Phrinceton gu math ainmeil. Stèidhichte ann an 1746, tha e ann an Jersey Nuadh sna Stàitean Aonaichte.
Aistidhean co-cheangailte
Roinn-seòrsa:Oilthighean anns na Stàitean Aonaichte Roinn-seòrsa:Ivy League
Pàrtaidh Tòraidheach na h-Alba
‘S earrann nan Tòraidhean ann am Breatainn air fad a th’ann Pàrtaidh Tòraidheach na h-Alba is chaidh meur Albannach a’ pàirtidh seo a stèidheachadh ann an 1965 nuair a sgar e bho Phàrtaidh an Aonaidh. ‘S e na Tòraidhean a bh’ann am buidheann na bu treasa ann am poileataigs na h-Alba gu ruige na 60an. Fhuair na Tòraidhean 17 seataichean (dhe 129 air fad) ann am Pàrlamaid na h-Alba aig na taghaidhean ann an 2007 agus a bharrachd air sin tha dithis bhall (dhe 59 do dh’ Alba air fad) aca ann an Lunnainn, ach chan eil ball sam bith aca anns A' Bhruiseal. Ann am Màrt 2006 bha e coltach gu robh mu 16,000 buill a’ phàirtidh ann.
Tha Ruth Davidson na ceannard a' phàrtaidh ann an Alba a-nis.
Freumhan
Thuit na Tòraidhean agus na Aonachdaich a-mach às a chèile nuair a chaill iad taghaidhean na Breatainne ann an 1959, is sgar iad ann an 1965 an dèidh atharrachaidhean ann an siostam taghaidh. Chaidh buidheann roinneil na h-Alba a stèidheachadh ann an 1977, fo smachd poiliteagach agus ionmhasail a’ phàirtidh ann an Lunnainn. Riochdachadh iad na daoine ann an Alba a bha an aghaidh na neo-eisimeileachd, is le sin ghabhadh iad mòran de luchd-bhòtaidh bho na Nàiseantaich agus na Làbaraich. Bha ceanglaichean aig feadhainn dhuibh leis na Daoine Bhuidhe, is iad a’ cumail taic dha na ceannaircich pròstanach ann an Èirinn a Tuath. Bhrist Margaret Thatcher na ceanglaichean sin nuair chuir i ainm dhan Chòrdadh Breatainn - Èirinn ann an 1985, is chaidh Pàrtaidh Aonadh airson na h-Alba fa leth a chruthachadh an a dhèidh.
Mairead Thatcher
Ged an do chuir na Tòraidhean ruaig air na pàrtaidhean eile anns na taghaidhean ann am Breatainn air fad ann an 1979, chaill iad na taghaidhean aig ìre na h-Alba ann an 1983 agus ann an 1987 is beag air bheag dh’fhàsadh na Làbaraich agus na Nàiseantaich na bu treasa, air sàilleabh polasaidhean airgeadach an Riaghaltais Thatcher, a dheànadh fìor chron dhubh air gnothaichean agus malairt  ann an Alba. Mar eisimpleir, cha d’fhuair i fàilte chridheil bhlàth idir nuair a rinn e òraid do dh’ àrd-sheanadh Eaglais na h-Alba ann an 1988.
A bharrachd air sin, dh’ fhàgadh air na Tòraidhean gu robh iad an aghaidh na h-Alba leis gu robh iad airson na Cìs Clàir Bhòtaidh, a chaidh a stèidheachadh ann an Alba dà bhliadhna ro Shasainn. Rinn iad beagan na b’ fheàrr anns na taghaidhean ann an 1992, an dèidh do Thatcher a dreuchd aice a leigeil dheth agus le John Major na h-àite. Chan fhaodadh iad a bhith ann an iomall a’ phoileataigs agus sgaraidhean am broinn a’ Phàirtidh a sheachnadh, gu seachd àraidh leis gun do ghabhadh iad ro fhèin-riaghaidh ann an 1997 ge-tà.
Fèin-riaghlaidh
‘S e dìreach Pàrlamaid na h-Alba, gu h-iongantach, a tha air tomalt ùr a thoirt air ais dhuibh, ged nach do dheànadh iad cho math idir ann an taghaidhean na h-Alba ann an 1999, 2003 neo 2007. Chan eil an cuid bhòtaichean dhan Phàrlamaid ann an Lunnainn air atharrachadh mòran co-dhiù. Bhuannaich iad aon sheat bho na Nàiseantaich anns na taghaidhean aig ìre na Breatainne Mòire ann an 2001 ach chaill iad seataichean dha na Làbaraich ann an 2005.
Mholadh gun atharrachadh ainm a’ phàirtidh air ais do Phàrtaidh Tòraidh agus an Aonaidh airson gum biodh iad na bu fhaicsinnich ann am poiliteags, ach chan eil sin air a bhith so-dhèanta fhathast oir chan eilear airson ainm de dhaoine bhuidheannach ann an Èirinn a Tuatha fhaighinn agus o chionns gu bheil Pàrtaidh an Aonaidh eile ann mar-thà ann an Alba. Mhol Murchadh Friseal neo-eisimeileachd a’ phàirtidh neo dìreach càirdeas eatorra agus na Tòraidhean ann an Sasainn mar a tha eadar CDU-CSU anns A' Ghearmailt. Fiù’s mhol Brian Monteith gun gabhadh iad taic do fhèin-riaghlaigh ionmhasail seadh nach dh’fhàgadh orra gu robh iad an aghaidh na h-Alba agus, mu dheireadh thall, bha Iain Bùchan airson taic a ghabhadh do neo-eisimeileachd na dùthcha. Ach, aig an ìre seo, chan eilear ag atharrachadh an cuid smuaintean poiliteagach bunaiteach.
Ceangail a-muigh
Roinn-seòrsa:Alba Roinn-seòrsa:Poileataigs
130
Bàsan
Roinn-seòrsa:130an
1433
MCDXXXIII
Contae Luimnigh
'S e siorramachd (Gaeilge: Contae) ann am Poblachd na h-Èireann a tha ann an Contae Luimnigh (tuiseal ainmneach: Luimneach, Laideann: Comitatus Limericensis). Tha e suidhichte air an àirde an iar-dheas na dùthcha, ann an Còigeamh Mumhan. Tha 191,089 duine a' fuireach san t-siorramachd fad 2,686km², an deicheamh siorramachd as motha na dùthcha a thaobh fharsaingeachd agus an seachdamh a thaobh àireamh-shluaigh. Tha crìochan aig Contae Luimnigh le Corcaigh, Ciarraí, An Clár agus Tiobraid Árann. Bha 330,029 nan tàmh sa chontae ann an 1841, ron a' Ghorta Mhòir. 'S e Cnoc Mór na Gaibhlte (919m) a th' ann a' bheinn as àirde na siorramachd. Chaidh Contae Luimnigh a chruthachadh ann an 1211.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann Roinn-seòrsa:Èirinn
Miguel de Cervantes
B’ e Miguel de Cervantes Saavedra saighdear, dràmaire, ùghdar, bàrd agus sgrìobhadair dràma às an Spàinn on Aois an Òir. Tha e coltach gun do rugadh e air an 29 an t-Sultain 1547 ann an Alcalá de Henares is gun do chaochail e ann am Madrid air an 22 an Giblean 1616 ged nach do deach e a thìodhlacadh ach an ath latha is le sin chan eil an ceann-latha sin cho soilleir co-dhiù. Sgrìobh e Don Quijote, fear de na fìor-nobhailean a bu thràithe. Tha Cervantes cho ainmeil san Spàinn ri William Shakespeare ann an Sasainn neo Luís Vaz de Camões sa Phortagail. Thug an nobhaileag bheag Lazarillo de Tormes buaidh uabhasach fhèin làidir airsan.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Spàinnteach Roinn-seòrsa:Daoine às an Spàinn
Seamill
thumb|Seamill 'S e baile ann an Comhairle Shiorrachd Àir a Tuath a tha ann an Seamill. Tha e faisg air Cille Bhrìghde an Iar agus mu 5 mìltean air àird a tuath Àird Rosain. Tha An Leargaidh Ghallda mu 8 mìltean tuath air. 'S e seo na co-chomharran aige: 55° 41′ 0″ Tuath agus 4° 52′ 0″ Iar.
Còmhla ri Cille Bhrìghde an Iar agus Port na Coise bha 4,393 duine a' fuireach an seo ann an 2001.
An Caisleán Nua (Baile Átha Cliath)
'S e baile ann am Baile Átha Cliath a tha ann An Caisleán Nua.
Roinn-seòrsa:Baile Átha Cliath
Seamill
Thàinig ainm a' bhaile an-dèidh “Sea Mill”, an togalach as sine a tha anns a' bhaile. Tha an t-ainm a' nochdadh a' chiad turas ann an "Johannes Blaeu's Atlas of Scotland", foillsichte ann an 1654.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Àir a Tuath
Hondùras
'S e dùthaich ann am Aimearaga Mheadhanach a tha ann an Hondùras (IPA: hɑnˈduːrəs). B' àbhaist ainm eile a bhith oirre: Hondùras Spàinnteach (Spanish Honduras sa Bheurla ). Mar sin dheth cha robh measgachadh ann le Hondùras Bhreatannaich (British Honduras sa Bheurla), a-nise Beilise. Tha crìochan aice le Guatamala san iar, le El Salbhador san iar-dheas agus le Niocaragua san ear-dheas. Tha an Cuan Sèimh san taobh a deas, agus an Gulf of Honduras, pàirt den Mhuir Charaibeach, san taobh tuath.
Popayán
Freumhan an ainm
A-rèir beul-aithris a’ bhaile, thàinig an t-ainm bho cheann-fheadhna Tùsanach air an robh Payán, a bha os cionn daoine an àite nuair a thàinig na Spàinntich. Bha na Tùsanaich nan tàmh mu thimcheall na beinne ris an canar Cerro de la Eme neo Cerro de las Tres Cruces an latha an-diugh.
Air an dàrna thaobh, dh'innis an t-eachdraiche Arcesio Aragón dhuinn gur e Pampayán a bha air an àite bho thùs, bho dhà fhacal ann an Quechua: pampa "gleann, làrach neo bealach" agus am facal yan a tha a’ ciallachadh "abhainn". Bealach na h-Aibhne, leis gum b' urrainn dha na daoine a dhol thar na h-Aibhne Cauca dìreach an seo. Air an taobh eile, thuirt seann seanchaidh air choireigin gur ann à cànan Aimearaganach mar An Guambía a tha an t-ainm Popayán, is le sin tha trì faclan ann: po: (dà), pa: (tugh) agus yan (taigh): Dà thaigh tughaidh.
Sluagh a' bhaile
Ged a tha 257,512 nan tàmh anns a' bhaile, chan eil ach 30,534 dhuibh a' fuireach anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile. Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin. Air adhbharan trioblaidean poiliteagach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail.
Taobh chinnidh, ' s e daoine geala/mestizos a th' ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann am Popayán, ach tha 2.8% dhe Tùsanaich agus 2.8% dhe daoine le freumhan ann an Afraga cuideachd. ' S urrainn dhan 94% dhe na daoine ann an Popayán leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, tha fòn aig an taigh aig 70.7% dhe na dachannan.
Fèisean
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann am Popayán. Chithear fèilltean Caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid Chaitligeach a th' ann fhathast,  fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s a tha beairteas cultarail na dùthcha.
Ceanglaichean A-mach
An t-sìde ann am Popayán
Roinn-seòrsa:Coloimbia Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Aimearaga a Deas Roinn-seòrsa:Aimearaga-Laideannach
Hondùras
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Dùthchannan Roinn-seòrsa:Aimearaga Mheadhanach
Coimheatailt
Roinn-seòrsa:Meatailt
Islamabad
'S e prìomh-bhaile Phacastain a tha ann am Islamabad (Urdu: اسلام آباد, Dachaigh Islam), ('s e Karachi am baile as motha). Tha 955,629 daoine a' fuireach ann.
Bailtean co-cheangailte
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Àisia Roinn-seòrsa:Àisia a Deas Roinn-seòrsa:Pacastan Roinn-seòrsa:Bailtean
491
Bàsan
Roinn-seòrsa:490an
Guateque
‘S e baile beag ann am Boyacá, Coloimbia, a th' ann Guateque. Tha e suidhichte aig 1,815m os cionn ìre na mara, 125km air falbh bho Thunja, prìomh-bhaile na roinne, agus 112km bho Bhogotá. 'S e baile le gnàth-shìde bhlàth a th’ ann agus tha teodhachd meadhanach dhe 20˚ aige, rè na bliadhna. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1636.
Sluagh a' bhaile
Tha 10,171 nan tàmh anns a' bhaile fa leth, ach chan eil ach 3,036 dhuibh a’ fuireach thall anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile. Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin. Air adhbharan trioblaidean poiliteagach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail.
Taobh chinnidh, ' s e daoine geala/mestizos a th' ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann an Guateque, ach tha 0.7% dhe Tùsanaich agus 0.2% dhe daoine le freumhan ann an Afraga. ' S urrainn dhan 87.9% dhe na daoine ann an Guateque leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, chan eil fòn aig an taigh ach aig 37.8% dhe na dachannan.
Fèisean
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Guateque. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid Chaitligeach a th’ ann fhathast,  fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s a tha beairteas cultarail na dùthcha.
Daoine Ainmeil
Enrique Olaya Herrera (1880 – 1937): Ceann-suidhe na dùthcha eadar 1930 agus 1934.
Ceanglaichean a-mach
An t-sìde ann an Guateque
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Coloimbia
Abhainn Naomh Mhoire
'S e abhainn ann Alba Nuadh a tha ann an Abhainn Naomh Mhoire (Beurla: St Mary River; Fraingeis: Rivère Isle Verte). Tha i a' sruthadh tro Siorrachd a' Mhainisdeir, Siorrachd Antigonis agus Siorrachd Phiogto.
Fo-aibhnichean
Tha 130 lochan a' lionadh na h-aibhne.
Roinn-seòrsa:Aibhnichean na h-Alba Nuaidh
131
Bàsan
Roinn-seòrsa:130an
Comhairle Arcaibh
'S comhairle ionadail a tha ann an Comhairle Arcaibh.
Cruthaicheadh i ann an 1975 o seann Chomhairle Siorrachd Arcaibh leis an Achd Riaghaltais Ionadail (Alba) 1973.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Arcaibh Roinn-seòrsa:Comhairlean na h-Alba
Oilthigh Phennsylvania
Tha Oilthigh Phennsylvania gu math ainmeil agus fear de na prìomh oilthighean anns na Stàitean Aonaichte. Chaidh a stèidhichte ann an 1740 ann am Pennsylvania.
Aistidhean co-cheangailte
Roinn-seòrsa:Oilthighean anns na Stàitean Aonaichte Roinn-seòrsa:Ivy League
1434
MCDXXXIV
Bàsan
Roinn-seòrsa:1430an
Beinn 'ic Gille Anndra
Tha Beinn 'ic Gille Anndra (Beurla: Anderson Mountain) ann an Siorrachd Phiogto, Alba Nuadh.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Anderson Mountain, Nova Scotia
Alexis de Tocqueville
Air a bhreith ann an 1805, chanadh iomadach duine gun do mhìnich Alexis de Tocqueville (IPA: alɛksis də tɔkvil) nàdar na dùthcha agus an t-sluaigh Aimeireagaich na b' fheàrr na duine roimhe no duine eile a lean.
Cha robh e ach 25 agus a treànadh airson dreuchd a ghabhail mar bhreitheimh nuair a shiubhail e gu Aimeireaga ann an 1831 le caraid dha, Gustave de Beaumont, a bha cuideachd na fhear-lagha. Airson mu naoi mìosan chuairtich iad an dùthaich – bho New Orleans an taobh an deas na dùthcha gu Michigan faisg air na crìochan le Canada. B’ e an obair a thug iad tarsainn air A' Chuan Siar agus còir aca rannsachadh a dhèanamh air prìosanan anns na Stàitean Aonaichte gus am b’ urrainn do luchd na Frainge na prìosanan acasan a leasachadh, ach dh’aidich e aig an àm gun robh làn a dhùil aige barrachd a dhèanamh agus e an dòchas “pìos mòr a sgrìobhadh agus cliù a choisinn dhuinn fhèin.”
Mar rannsaichear chan eil teagamh sam bith gur e duine comasach dha-rìreabh a bh’ ann an de Tocqueville agus bhiodh e a' còmhradh agus a' cur ceistean air a h-uile duine gun diofar am b' e luchd-obrach bochd a bh’ annta no dotairean, seanadairean, ollamhan, uachdarain gu duine ainmeil agus cumhachdach mar Sam Houston, a bha na cheann-suidhe air Texas mus do dh’aonaich e leis na Stàitean, am President Anndra Jackson agus am President John Quincy Adams. Gu dearbh fhèin fhuair e fiù 's cothrom bruidhinn ri Charles Carroll – an duine mu dheireadh a bha beò a chuir ainm ris an Declaration of Independence agus an duine a bu bheartaich anns an dùthaich aig an àm sin. An dèidh a' chuairteachaidh mhòir a rinn e agus na h-oidhirpean aige rannsachadh domhainn a dhèanamh air nàdar na dùthcha, thill e dhachaidh agus sgrìobh e “Democracy in America” agus ged a chaidh fhoillseachadh an toiseach ann an 1835 cha deach e a riamh a-mach à clò.
Bha dragh mòr air Tocqueville mun “tyranny of the majority” agus 's ann bhuaithe a thàinig an teirm sin. Thuirt e gun robh cumhachd dha-rìreabh aig am majority anns na Stàitean Aonaichte agus gun robh e duilich do dhuine dhol an aghaidh a' mhòr-shluaigh an dèidh dhaibh tighinn gu aontadh air ceist. Bha e dhen beachd gur e rud cunnartach a bha seo, agus gum faodadh e cròn a dhèanamh anns an àm ri teachd. Chanadh cuid gun robh seo ri fhaicinn anns na bliadhnachan a lean 9/11 agus tha e duilich dha-rìreabh beachdachadh an aghaidh a mhòr-shluaigh.
Tha Tocqueville fosgailte agus buadhach do gach ginealach ùr agus a' cleachdadh daoine le iomadach beachd no pàrtaidh no feallsanachd phoilitigeach na thuirt e mar fhianais gu bheil na beachdan aca ceart. ‘S e aon de na beachdan as ainmeil a bh’ aige gun tigeadh Aimearaga agus an Ruis gu còmhstri agus iad air fàs nas cumhachdach na na dùthchannan eile. “Tha atharraichean mòra dha-rìreabh eatarra, agus dòighean nan sluaghan a cheart cho atharraichte. Ach tha a h-uile coltas ann gu bheil e an dàn gum bi buaidh aig gach dùthaich thairis air leth an t-saoghal anns an linn ri thighinn.”
Aig àm a' chogaidh fhuair bha luchd na làimhe-dheise ann am poileataigs Ameireagach gu math deidheil air cho tùrail ‘s a bha e agus bhiodh iad gu tric ag ràdh na thuirt e nuair a rinn e coimeas eadar na Stàitean Aonaichte agus an Ruis: "“aig cridhe an Ameireagach tha a nàdar aige stèidhichte air saorsa; aig cridhe an Ruiseanaich tha a nàdar stèidhichte air tràillealachd.”"Ach aig a cheart àm bhiodh luchd na làimhe chlì a' freagairt le beachd eile a bh’ aige: "“Chanain gum bì e gu sìorraidh nas fhasa do phrionnsa a dh’èiricheas ann an dùthaich a tha deamocrach agus cumhachdach arm a thoirt gu cogadh eile na a chumail ann an sìth an deidh buaidh fhaighinn.”"Mar Chaitligeach, ghabh Tocqueville beagan ioghnadh air cho làidir ‘s a bha creideamh anns na Stàitean Aonaichte, agus e den bheachd gun robh an sluagh nas diadhaidh air fad na bha sluagh na Frainge. Bhruidhinn e mun chùis ri luchd-leantainn bhon a h-uile eaglais, ach gu h-àraidh sagartan na h-Eaglaise Chaitligich, agus chuala e bho gach taobh gur e mar a bha sgaradh laghail ann eadar an eaglais agus an stàit a bha fàgail creideamh cho làidir. Mar sin sgrìobh e "“cho fad 's nach eil cumhachd aig creideamh seachad air dòchas agus dòigh a thoirt do dhuine ann am bròn, buannaichidh e aithre mic-an-duine.”"Ach thug e seachad rabhadh cuideachd: "“chan urrainn do chumhachd an riaghaltais a bhith aig na h-eaglaisean gun daoine a' fàs a cheart cho gràineil nan aghaidh ‘s a tha iad ris an stàit agus luchd-poileataigs fhèin.”"Bha è gu math teagmhach mun dòigh a bhiodh an riaghaltas agus cumhachd luchd-phoileataigs a' fàs agus a' sgaoileadh agus tòrr de na thuirt e a cheart cho iomchaidh ann an Washington san latha an diugh. Bhruidhinn e air mar a tha an-còmhnaidh sluagh mòr de dhaoine ann a ghabhas ris a' phrionnsabal nach eil gnothaich sam bith aig an riaghaltas ri na thachras ann am beatha prìobhaideach, ach aig a cheart àm tha iad uile a feuchainn ri argamaid a dhèanamh gu bheil adhbhar sònraichte aig an riaghaltas taic a thoirt dha anns na cùisean aig a bheil buaidh air an obair aigesan, ach nach bu choir dha idir gabhail ri roinn sam bith eile.
Chunnaic e mu fhichead bliadhna mus do thachair an Cogadh Sìobhalta, gum biodh cogadh mòr borb ann, stèidhichte ann an taobh a deas na dùthcha – ged a bha esan den bheachd gur ann eadar na daoine dubha agus na daoine geala a bhiodh e an àite eadar taobh tuath agus taobh deas nan Stàitean.
Canaidh tòrr dhaoine - ge a b’ e coigrich th’ annta no Ameireagach – gur ann tro shùilean Tocqueville agus an sgrìobhadh a rinn e o chionn corr is 170 bliadhna a thuigse iad nàdar nan Stàitean Aonaichte.
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Frangach Roinn-seòrsa:Daoine às an Fhraing
Beach-lann
thumb|right|Beach-lann ann an [[Liotuàinia]]
Tha beach-lann neo sgeap na shoitheach anns am bi seilleanan a’ fuireach. Cleachdar “ìc” mar ainm frèama, agus seo a tha mil a’ solaradh. Thèid beach-lann a dhèanamh le fiodh a-nis, mar bogsa neo cèis, ach b’ àbhaist dhaibh gan dèanamh le ròpa.
Roinn-seòrsa:Acfhainn Roinn-seòrsa:Àiteachas
Plumair
'S e plumair (Fraingis: plombier) neach a tha ag obair ann an raon na plumaireachd. Mar as àbhaist 's ann dhan chlas-obrach a bhuinneas a' mhòr-chuid dhe na plumairean, leis gur e ciùird a th' annta. A dh'aindeoin sin, a cuid dhaibh ann a bhuinneas dhan a' bhùirdeasachd, ma bhios companaidh aca.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Dreuchdan
Caidreabhas
Tha caidreabhas na cho-cheangal a' dèanamh cleamhnas ri dhùthaich an càirdeas, neo dèan cordadh comhraidh eadar stàitean neo riaghaltasan.
Lochan na h-Achlaise
thumb|Sealladh bhon rathad air Lochan na h-Achlaise. Air a chùlaibh tha Loch Buidhe ri fhaicinn anns a' mheadhan agus Lochan na Stainge air an làimh dheas
St. Peter Port
Tha  Saint Peter Port  na phrìomh-bhaile agus am baile as motha ann an Guernsey. Is e St. Peter Port Harbour am port as cudthromaiche anns an eilean.
Eadar 1856 gu 1870 bha Victor Hugo a' fuireach ann an St. Peter Port ann an Hauteville House. Is taigh-tasgaidh a th' ann an-diugh.
Lochan na h-Achlaise
Tha an loch mu 0.8 mìle (1.28 km) a dh'fhad agus tha an leud aige beagan nas lugha na 0,75 mìle (1.2 km) aig an àite as leathainne. Tha cumadh gu math neo-chothromach aige. San fharsaingeachd tha e mu 580 slat (531 m) a leud. Tha Lochan na h-Achlaise cho mòr ri 183 acair agus tha an àrainn drèanaidh aige cho mòr ri beagan nas motha na mìle ceàrnagach (2.59 km²). 'S e 9.5 troigh (2.89 m) an domhainneachd mheadhanach aige le 28 troigh (8.5 m) aig an àite as doimhne.
St. Peter Port
thumb|280px|left|St Peter Port
Lochan na h-Achlaise
Tha bàrr uisge an locha mu 771 troigh (235 meatair) os cionn na mara. Tha torr eileanan mòra is beaga ann an Lochan na h-Achlaise. Sruthaidh an t-uisge a-mach às an loch seo chun an ear-thuath tro allt fo dhrochaid A82 do Loch Bà.
St. Peter Port
Bha eilean beag eile ann, far a bheil Castle Cornet, ach an diugh tha cabhsair ann.
Lochan na h-Achlaise
Tha an A82 a' dol seachad air taobh an ear an locha.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Pàdraig Grannd
Leabhraichean
Roinn-seòrsa:Bàird Ghàidhlig Grannd, Pàdraig
St. Peter Port
thumb|left|Castle Cornet
492
Bàsan
Roinn-seòrsa:490an
Stanley Baldwin
Rugadh e ann an Siorrachd Worcester far an robh athair, Alfred Baldwin, na neach-gnìomhachais is na BhP airson Siorrachd Worcester an Iar. Lean e e mar BhP ann an 1908 is chaidh e na bhall chaibineit David Lloyd George ann an 1921 mar cheann-suidhe Bòrd na Malairt, agus na sheansalair fo Andrew Bonar Law ann an 1922, a lean e mar phrìomhaire ann an 1923. Ghairm e taghadh coitcheann airson na Faoillich 1924, a chaill e, ach thill e an àite an riaghaltais Làbarach san Dàmhair 1924. Bha e na phrìomhaire rè na stailce coitcheann ann an 1926 is chaill e an taghadh coitcheann ann an 1929.
Thill e don riaghaltas ann an 1931 fo Ramsaigh MacDhòmhnaill is bhuannaich e an taghadh coitcheann an an 1935 is mar phrìomhaire mhol e gun do lèig Eideard VIII dheth an crùn. Lèig e fhèin a dhreuchd suas ann an 1937.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Prìomh-mhinistearan na Rìoghachd Aonaichte Roinn-seòrsa:Poileataigs Roinn-seòrsa:Daoine à Sasainn
Tìr nan Cailleannach
'S e Tìr nan Cailleannach an t-ainm a bha aig na Ròmanaich air Alba.
Roinn-seòrsa:Alba Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Réunion
right|250px|thumb|Réunion
'S e eilean ann an Afraga a tha ann an Réunion. Tha e fo riaghladh Frangach. 'S e département na Frainge a tha ann an Réunion. Tha Saint-Denis na phrìomh-bhaile.
Eachdraidh
Chuireadh às do thràilleachd an seo agus ann an cuid a cholonaidhean eile na Frainge air 27 an Giblean 1848. Fhuaras lorg air piosan beaga às a' plèana MH370 air tràigh an seo ann an t-Iuchar 2015.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Afraga Roinn-seòrsa:An Fhraing
1859
MDCCCLIX
Breithean
thumbnail|[[Maighstir Ailean]]
Bàsan
Roinn-seòrsa:1850an
132
Bàsan
Roinn-seòrsa:130an
Abhainn Aspy
'S e abhainn ann Alba Nuadh a tha ann an Abhainn Aspy (Beurla: Aspy River). Tha i ann an Ceap Bhreatainn.
Roinn-seòrsa:Aibhnichean na h-Alba Nuaidh Roinn-seòrsa:Eilean Cheap Bhreatainn
William Ewart Lockhart
B' e peantair à Alba a dhèanadh fòcas air dealbhan-tìre agus portraidean a bh' ann an William Ewart Lockhart (Achadh na h-Eaglaise, 14 an Gearran 1846 - Lunnainn, 9 an Gearran 1900). Thogadh e ann an sgìre dhùthchail ann an Siorrachd Dhùn Phris (Dùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh an latha an-diugh) agus b' e a shean-phàrantan a thog e, eadar Inbhir Anainn agus Sibbaldbie. Fhuair e a chuid foghlaim aig Acadamaidh Anainn, còmhla ri David Payne, agus rinn e trèandh fo J. B. McDonald aig an RSA ann an Dùn Èideann, far a chaidh e ann an 1862. Chaidh e gu ruige Astràilia ann an 1864 agus an uair sin dhan Spàinn An Eadailt agus A' Ghrèig o chionns gu robh e an-còmhnaidh ann an fìor dhroch shlàinte. Fhuair e ballrachd an RSA ann an 1878. Phòs e aig Mary Will ann an 1886 agus fhuair iad còignear duine-cloinne ri chèile.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba Roinn-seòrsa:Alba Roinn-seòrsa:Luchd-ealain Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh
Iarnród Éireann
right|thumb|300px|[[Trèana ann am Baile Átha Cliath]]
Is e a tha ann an Iarnród Éireann, rathad-iarainn nàiseanta de Phoblachd na h-Èireann. Chaidh a stèidheachadh mar companaidh-obrachaidh de Córas Iompair Éireann, còmhla le Bús Éireann agus Bús Átha Cliath ann an 1986.
Is cumhang slighe de Iarnród Éireann 1605 mm. Tha prìomh oifigean a' chompanaidh aig Stèisean Uí Chonghaile, Sràid Aimien, Baile Átha Cliath agus tha na prìomh obraichean aig Innse Chaoir.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Èirinn Roinn-seòrsa:Trafaig Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann
1435
MCDXXXV
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:1430an
Derek Mackay
'S e neach-poileataigs Albannach a tha ann an Derek Mackay, BPA.
Thogadh e ann an Rinn Friù agus bha e na chomhairliche fireannach as òige ann an Alba nuair a chaidh a thaghadh do Comhairle Siorrachd Rinn Friù 21 bliadhna de dh'aois. Chaidh e na cheannard na chomhairle ann an 2007.
Chaidh e na BhPA airson Siorrachd Rinn Friù a Tuath agus an Iar ann an 2011. Bha e na Mhinistear airson Còmhdhalach agus Eilean san Riaghaltas na h-Alba ron iomlaid dreuchd air buill chaibineit ann an 2016 is e na Rùnaire a' Chaibineit airson Ionmhais agus a' Bhun-reachd gu ruige 2020 nuair a leig e a dhreuchd dheth as dèidh aithrisean anns an Sun gun do chuir e ceudan teachdaireachd teacsa gu gille nach robh ach 16 bliadhna a dh'aois.
Mus do leig e a dhreuchd dheth, bha e na bhall den Phàrtaidh Nàiseanta na h-Alba.
Leonardo Canal González
B’ e Leonardo Canal González (6 an t-Samhain 1822–5mh an Cèitean 1894) saighdear agus neach-poileataigs à Coloimbia.
Rugadh e ann am Pamplona air 6mh an t-Samhain dhe 1822. Fhuair e a chuid fhoghlaim ann an Lagh bhon Oilthigh an Rosario ann am Bogotá, is a bharrachd air sin bha e na leas-reachdadair an Oilthigh sin aig aon àm. Chaidh e a dh’ainmeachadh mar Riaghladair air Santander aig àm a’ Chogaidh Sìobhalta leis a’ Cheann-suidhe Mariano Ospina Rodríguez. Dhìon e an Riaghaltas bhon Shantander, is chuir e ionnsaigh air Tunja, far an do chaill e am Blàr an aghaidh an Riaghladair agus Seanalair Libearalach Santos Gutiérrez Prieto. Thàinig an Cogadh dhan Shantander leis a’ chall sin.
Chaidh Canal González a dh’ainmeachadh mar Ministear an Riaghaltais agus a’ Chogaidh nuair thug Bartolomé Calvo an Riaghaltais os làimhe air 1 an Giblean 1859. Ghairm Canal González gur e esan fhèin a bha os cionn an Riaghaltais mar cheann-suidhe nuair a bha e ann am baile beag ris an canar La Unión (Nariño), dìreach an dèidh gun do chuir na feachdan aig Mosquera an ceann-suidhe an greim air 18mh an t-Iuchar 1861. Dh’ainmich e am baile Pasto prìomh-bhaile poileataigeach na dùthcha air 26mh an t-Iuchar dhen aon bhliadhna. Fhàg Canal González an urra air a’ Cheannas ri Rùnaire Manuel Del Río De Narváez air 6mh an t-Samhain 1862, leis gu robh bacadh bun-reachdail ann taobh a bhith os cionn an Airm is an Riaghaltais aig an aon àm. Thug na feachdan aig Canal gèill 30mh an Dùbhlachd na bliadhna sin agus chaidh còrdadh na Sìthe a dhearbhadh le Riaghaltas reubaltach an t-Seanalair Mosquera air 16mh am Faoilleach. Le sin, b’ fheudar dhà Canal González a dhol na fhògarrach gu Pearu.
‘S e fear dhe na ceannardan na bu fhaicsinnich an ar-a-mach nan Tòraidh dhe 1876 a bh’ann Canal González. Bha e os cionn feachdan a’ chùl-chuideachd ann an 1885. Chaidh e a dh’ainmeachadh ministear an leasachaidh leis a’ Cheann-suidhe Carlos Holguín Mallarino ann an 1890. Chaochail Canal ann an 1894 aig 72 bliadhna a dh’aois.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:Poileataigs Roinn-seòrsa:Daoine à Coloimbia
Stèisean Abhainn Dail
Tha Stèisean Abhainn Dail (Beurla: Avondale Station) ann an Siorrachd Phiogto, Alba Nuadh.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh Roinn-seòrsa:Stèiseanan
Caisleán Cnucha
'S e baile agus barúntacht ann am Baile Átha Cliath a tha ann an Caisleán Cnucha (Beurla: Castleknock).
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Baile Átha Cliath
Mynachlog-ddu
Tha am baile Mynachlog-ddu ann an Sir Benfro, a' Chuimrigh. Tha e 72.8 mi (117.2 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 198.2 mi (318.9 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 484 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 204 (42.1%); rugadh 50% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sir Benfro Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Colaiste Dartmouth
'S e Colaiste Dartmouth oilthigh sna Staitean Aonaichte. Stèidhichte ann an 1769, 's ann an Hanover ann an Hampshire Nuadh a tha e.
Aistidhean co-cheangailte
Roinn-seòrsa:Oilthighean anns na Stàitean Aonaichte Roinn-seòrsa:Ivy League
Alway
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Casnewydd Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Maillane
'S e baile beag ann an ceann a deas na Frainge a th’ ann Maillane (Ocseadanais: Malhana neo Maiano). Tha e suidhichte aig 13m os cionn ìre ma mara,  anns an sgìre (Fraingis: Région) Provence-Alpes-Côte d’Azur anns an roinn (Fraingis: Département) Bouches du Rhône, aig astar dhe 590km bho Pharas, prìomh-bhaile na dùthcha, 440km bho Bhordeaux agus 77km bho Mharseille. Tha àireamh-sluaigh dhe 2,255 aig a’ bhaile.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na Frainge Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Fhraing
Annabel Goldie
'S e neach-poileataigs Albannach a tha ann an Annabel Goldie, BPA.
Rugadh i 27 am Faoilleach 1950 ann an Glaschu. Mar BhPA riochdaich i Alba an Iar eadar 1999 agus 2016.
Bha i na ceannard de Phàrtaidh Tòraidheach na h-Alba o 2005, nuair an do leig Dàibhidh MacillEidich a dhreuchd suas do 2011. Chaidh i na ban-mhorair Goldie à Baile an Easbaig agus na ball Taigh nam Morairean 3 an Dàmhair 2013.
Riochdaich i am Pàrtaidh Tòraidheach còmhla ri Adam Tomkins air a' choimisein Mhic a' Ghobhainn.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba Roinn-seòrsa:Ball Taigh nam Morairean Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Tòraidheach na h-Alba
493
Bàsan
Roinn-seòrsa:490an
Tosgair
Tha tosgair no tosgaire na teachdaire rìgh neo riaghaltais gu rìgh neo riaghaltais eile, neo fear-ionaid rìgh neo riaghaltais aig cùirt eile.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:poileataigs
Lucsamburgais
'S e cànan Gearmaineach de shliochd nan dual-chainntean Mosel-Frangach a tha san Lucsamburgais 's a tha ga bruidhinn le 275,000 duine.
Dearbhar mar cànan oifigeil Lucsamburg ann an 1984 taobh leis an Fraingis agus Gearmailtis.
Abairtean
Roinn-seòrsa:Cànain Ghearmaineach Roinn-seòrsa:Lucsamburg
23 an t-Iuchar
'S e 23 an t-Iuchar an 204mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (205mh ann am bliadhna-leum). Tha 161 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
200px|thumb|[[Amy Winehouse]]
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
David Lloyd George
B' e neach-poileataigs agus prìomhaire na Rìoghachd Aonaichte eadar 7mh an Dùbhlachd 1916 agus 22na an Dàmhair 1922 agus riochdaire dioplòmasach a bh' ann an David Lloyd George, OM, PC (17 am Faoilleach, 1863 - 26 am Màrt 1945). 'S e an aon phrìomh-mhinistear às a' Chuimrigh a th' air a bhith aig an RA: ged an do rugadh e ann an Sasainn, b' e Cuimrich a bha anns a phàrantan agus b' e a' Chuimris a' chiad chànan aige.
Sgrìobhaidhean
Roinn-seòrsa:Prìomh-mhinistearan na Rìoghachd Aonaichte
An Abhainn Dubh, Siorrachd Phiogto
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Córas Iompair Éireann
Is e Córas Iompair Éireann (neo CIÉ) an siostam còmhdhail nàiseanta ann an Èirinn.
Ceangal a-mach
Roinn-seòrsa:Giùlan Roinn-seòrsa:Èirinn
Bealach
thumb|right|Bealach St Bernard anns na h-Ailpean
'S e bealach — beum, bearradh sgòr no eag ann am monadh. Thig am facal a-steach dhan Bheurla Gallda mar “balloch”, agus tha e cumanta sa ainmean-àite mar sin.
Bealaich ainmeil
Roinn-seòrsa:Tìr-eòlas
Abaid
thumb|right|300px|Abaid [[Iona|Idhe]] Is e abaid (bhon Laideann abbatia, a thàinig a Syriac abba, "athair"), grunnan thogalach far am bi manaich neo cailleachan-dubha a’ fuireach, neo comann mhanach neo chailleachan-dubha, neo fiu’s an eaglais a tha neo a bha ann an abaid. S e “aba” a tha ann an ceannard/àrd-mhanach.
Fir ainmeil
Roinn-seòrsa:Creideamh
Caldas (Roinn)
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Coloimbia Roinn-seòrsa:Cofaidh
Dealanair
thumb|right|200px
133
Bàsan
Roinn-seòrsa:130an
Camaigh
'S e baile ann am Baile Átha Cliath a tha ann an Camaigh.
Roinn-seòrsa:Baile Átha Cliath
Aarau
'S e baile meadhanach mòr ann an ceann a tuath na h-Eilbheis a th’ ann an Aarau. Tha e suidhichte aig 379m os cionn ìre na mara ri taobh na h-aibhne Aar, anns an roinn (Gearmailtis: Kanton) Aargau, dìreach 38km air falbh bho Zürich, 195km bho Ghenève agus 39Km bho Bhasel, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha 19,652 duine a’ fuireach anns a’ bhaile, an 66mh baile as motha san dùthaich a rèir àireamh-sluaigh. 'S e Gearmailtis an cànan a tha aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Aarau.
Atlanta
thumb|right|200px| Atlanta san oidhche 'S e prìomh-bhaile Sheòirsia a tha ann an  Atlanta (IPA: /ətˈlæntə/). Tha e suidhichte san àirde an iar-thuath na stàite. Anns a’ bhliadhna 2007 bha 519,145 duine a’ fuireach an seo. 'S e Atlanta am baile as motha a tha ann an Seòirsia cuideachd. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1847.
John Nash
B' e matamataigear is eaconamaiche às na Stàitean Aonaichte a bh' ann an John Forbes Nash, Jr. (13 an t-Ògmhios 1928–23 an Cèitean 2015). Rugadh e ann am Bluefield, West Virginia. Dh'eug e còmhla ris a mhnaoi ann an tubaiste rathaid ann am Monroe, New Jersey.
Atlanta
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Georgia (stàit)
Aarau
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Eilbheis
John Nash
Còmhla ri Reinhard Selten agus John Harsanyi bhuannaich e an Duais Nobel ann an Eaconomachd ann an 1994 airson na h-anailis aca de co-chothroman ann an geamaichean nach eil co-obrachail.
Rinn Ron Howard film, A Beautiful Mind, mu bheatha Nash, suidhichte air eachdraidh-bheatha le Sylvia Nasar. Tha am film a' sealltainn na trioblaide aig Nash eadar a dheagh inntinn matamataigeach agus an tinneas schizophrenia a bha aige. Bhuannaich am film ceithir Oscars.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Eaconomachd Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
1436
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1436 (MCDXXXVI).
Bàsan
Roinn-seòrsa:1430an
Seann Oileanaich Oilthigh Ghlaschu
Daoine le ceangal ri Oilthigh Ghlaschu
Measgaichte
Roinn-seòrsa:Seann Oileanaich Oilthigh Ghlaschu
Billiard
thumb|Billiard Frangach thumb|Pool-Billiard agus Snùcair
'S e geama agus spòrs a tha ann am billiard, ainm eile: spòrsachan-ciutha.
Cluichear e le maide fada ris an canar ciutha, agus bàlaichean air bòrd. Bidh dà chluicheadair ann co-dhiù.
Tha mòran seòrsaichean diofraichte de spòrsachan-ciutha ann. 'S iad billiard Frangach, Pool-Billiard agus snùcair na seòrsachan as cudromaiche.
Billiard Frangach
Cluichear billiard Frangach (Beurla: Carom billiards) le trì bàlaichean (dà gheal agus aon dearg) air bòrd-billiard gun phòcaidean.
Pool-Billiard agus Snùcair
Cluichear Pool-Billiard agus snùcair air bòrd le sia pòcaidean. Feumaidh na bàlaichean dol anns na pòcaidean a-rèir nan riaghailtean diofraichte.
Roinn-seòrsa:Spòrs
A' Bheinn Ghorm, Siorrachd Phiogto
Tha A' Bheinn Ghorm (Beurla: Blue Mountain) ann an Siorrachd Phiogto, Alba Nuadh.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
1860
thumb|right|150px|James Matthew Barrie ann an 1890 'S e bliadhna-leum a bha ann an 1860 (MDCCCLX).
Bàsan
Roinn-seòrsa:1860an
Comhairle Shealtainn
'S comhairle ionadail a tha ann an Comhairle Shealtainn. Tha i a dèiligeadh ris na h-eileanan Sealtainn.
Cruthaicheadh i ann an 1975. Tha Malcolm Bell na phrobhaist.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Comhairlean na h-Alba Roinn-seòrsa:Sealtainn
Abhainn Mhira
'S e abhainn ann Alba Nuadh a tha ann an Abhainn Mhira (Beurla: Mira River)
Bailtean
Roinn-seòrsa:Aibhnichean na h-Alba Nuaidh Roinn-seòrsa:Eilean Cheap Bhreatainn
Abhag
250px|thumb|right|Abhag
'S e abhag seòrsa de chù beag èasgaidh.
Coldingham
thumb|righr|Coldingham 'S e baile ann an Siorrachd Bhearaig a tha ann an  Coldingham. Tha e suidhichte tuath air Inbhir Eighe faisg air oirthir ear-dheas na h-Alba. Tha Cill Aba an ear-thuath air. 'S e seo na co-chomharran aige: 55° 53′ 0″ Tuath agus 2° 10′ 0″ Iar.
Whauphill
Freumhan an Ainm
A rèir eòlaichean fhreumh-fhaclachd, tha e coltach gur ann à Quhaip (crotach) agus hill (cnoc) anns a' Bheurla a th' ann ainm a' bhaile. Bheireadh sin Cnoc a' Chrotaich dhuinn sa Ghàidhlig an latha an-diugh. Tha àitean eile le eileamaidean coltach ri seo gu matha àbhaisteach sa sgìre, rud a bheir cuideam dhan teòiridh seo. Ged nach robh e cho làidir, bha Beurla ann o chionn fhada, mus do chuir a' Ghàidhlig ruaig oirre.
Coldingham
Ann an 2001 bha 600 duine a' fuireach an seo.
Whauphill
Eachdraidh
Ràinig an Rèile dhan bhaile ann an 1875, a thug piseach mòr air malairt san sgìre.
Coldingham
Bha abaid ann an Coldingham air an tug Bede tuairisgeul ann an 679 AD mar "the Monastery of Virgins". Thuirt e cuideachd gun deach an abaid a losgadh anns an dearbh bhliadhna. Ann an 1139 chaidh an Coldingham Priory a thogail le Dabíd mac Maíl Choluim.
Bealaidh
Tha bealaidh na phreas. Tha e coltach ri conasg agus air a tha blàthan buidhe (uaireannan blàthan geal, ruadh ⁊c, ach sin seòrsaichean garaidh). Sa Bheurla, cuirear an t-ainm “broom” air, a’ ciallachadh “sguab” air sgàth gun robh meangan bealaidh air a chleachdadh mar sin.
Coldingham
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:Siorrachd Bhearaig Roinn-seòrsa:Comhairle nan Crìochan Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Whauphill
Poileataigs
'S ann gu Comhairle Choimhearsnachd Bhuirgh Rìoghail Bhaile na h-Ùige a bhuineas Whauphill, a ghabhas a-steach Barrachan, Baile na h-Ùige, Blaidneach agus Cille Chainneir. Tha 2,200 duine a' fuireach san sgìre air fad. Tha 15 comhairlichean coimhearsnachd a' riochdachadh na sgìre agus thathar a' cumail coinneamhan na Comhairle gach mìos ann Talla na Comhairle, ann am Baile na h-Ùige. Tha e a' buntainn dhan uàrd-taghaidh 03 (Meadhan Ghall-Ghàidhealaibh) airson Comhairle na Roinne.
Bealaidh
Roinn-seòrsa:Luibhean
Whauphill
Gnàth-shìde
'S ann ann an sgìre mòran nas blàithe (Cuibheasachd bhliadhnail: 8.4 °C) agus mòran nas fhliche (Cuibheasachd bhliadhnail: 1103mm) an coimeas ris an còrr dhen dùthaich 's a tha Whauphill. Tha sileadh trom ann, fiù 's fad na mìosan nas tioraim, leis nach eil e idir fad air falbh bhon mhuir air an àirde an iar na h-Alba. 'S e àite Cfb ann an sgèile Köppen-Geiger a th' ann an Whauphill. Chan eil an t-sneachd idir pailt an seo. Tha diofar mhòr eadar am mìos as fhliche agus am mìos as tioraim: 61mm eadar an Giblean (dìreach 63mm) agus an Dàmhair (124mm). Fad na bliadhna, bidh an teothachd ann am fiaradh mheadhanach: 11.5 °C.
Còmhdhail
Chan eil seirbheis rèile ann. A dh'aindeoin sin, tha seirbheis bhus a' frithealadh a' bhaile:
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Alba Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh Roinn-seòrsa:Siorrachd Bhaile na h-Ùige
Whauphill
494
Bàsan
Roinn-seòrsa:490an
1437
MCDXXXVII
An Carnán (Baile Átha Cliath)
'S e baile ann am Baile Átha Cliath a tha ann An Carnán (Beurla: Dolphin's Barn).
Roinn-seòrsa:Baile Átha Cliath
Lutjegast
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Na Tìrean Ìsle Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean nan Tìrean Ìsle
Grazia Deledda
B' e Grazia Deledda sgrìobhadair às an Eadailt. Rugadh i ann an Nuoro ann an 1871 agus chaochail i anns An Ròimh ann an 1936. Bhuannaich i an Duais Nobel ann an Litreachas ann an 1926. S' e dìreach an dàrna thè a choisinn an duais seo a bh'innte.
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Litreachas Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Eadailteach Roinn-seòrsa:Daoine à Sardinia
134
Bàsan
Roinn-seòrsa:130an