cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Frombork
Eachdraidh
Thug an t-Arm Dearg ionnsaigh le plèanaichean cogaidh air Frombork air an 9mh An Gearran 1945, is chaidh 80% a’ bhaile air a mhilleadh. Falamh is gun daoine, chaill an t-seann bhaile sin ann am Prùis-an-Ear inbhe dhe baile, is cha d’ fhuair sin air ais mu 1959. Ach cha do thoisich obair-càraidh gu ruige 1966, le taic bho tochaillichean òga (Pòlais: Harcerstwo Polskie) às a’ Phòlainn.
Ann an 2001 thog ùghdarrasan na Pòlainn càrn-cuimhne ri taobh an Lagùn Vistula, do na Sìobhaltaich a dh’fhulaing nuair a b’ fheudar dhuibh am baile fhàgail ann an 1945 is an t-Arm Dearg a’ dèanamh air Frombork. Bheannaich Àrd-easbaig Warmia, an t-Ollamh Edmund Piszcz, pràis-chuimhneachaidh air a sgrìobhadh an dà chuid ann am Pòlais is ann an Gearmailtis.
Caolas Chanso
Tha Caolas Chanso neo Gut Chanso (Beurla: Strait(s) of Canso, Fraingeis: Détroit de Canso) ann an Alba Nuadh. Tha Cabhsair Chanso a' dol tharsainn.
Frombork
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:a' Phòlainn Roinn-seòrsa:Bailtean
Caolas Chanso
Roinn-seòrsa:Alba Nuadh
Cresskill, Jersey Nuadh
‘S e baile air an àirde an iar na Stàitean Aonaichte a th’ ann an Cresskill. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1894 agus tha e suidhichte aig 15m os cionn ìre na mara, anns an stàit Jersey Nuadh, air iomall Eabhraig Nuadh. Tha am baile 374km air falbh bho Washington, D.C. (Prìomh-bhaile na dùthcha), 3,938km bho Los Angeles, 1,145km bho Chicago agus 1,409km bho St. Louis. Tha 8,573 duine a' fuireach anns a’ bhaile.
823
Bàsan
Roinn-seòrsa:820an
Vinstrihreyfingin - grænt framboð
'S e partaidh poileatagach à Innis Tìle a bhios a' gabhail ri poilitigs na làimhe chlì 's a th' ann am Vinstrihreyfingin - grænt framboð (Gàidhlig: Gluasad Clì - Uaine, ainm goirrid: Vinstri Græn). Chaidh a stèidheachadh ann an Reykjavík air 6 an Gearran 1999, nuair a dhiùlt cuid a þingmenn (Gàidhlig: Buill-pàrlamaid) à ceithir pàrtaidhean beaga (Alþýðubandalagið, Alþýðuflokkurinn, Kvennalistinn agus Þjóðvaki – Hreyfing Fólksins) a ghabhail ris an aonadh a chruthaich Samfylkingin. Tha aon riochdaire deug aige fhèin san Alþingi (pàrlamaid), sianar boireannaich agus còignear fireannaich. 'S e an dara fòrsa poileataigeach as motha san Alþingi, agus tha e san riaghaltas ann an co-bhann còmhla ri Sjálfstæðisflokkurinn agus Framsóknarflokkurinn. A bharrachd air sin, tha ceannard a' phàrtaidh, Katrín Jakobsdóttir, na forsætis­ráð­herra (Gàidhlig: Prìomh-mhinistear). 'S i an dara thè san dreuchd ann an eachdraidh Innis Tìle, an dèidh Jóhanna Sigurðardóttir, a bha na prìomh-mhinistear bho 2009 gu ruige 2013. 'S e pàrtaidh a tha gu làidir an aghaidh an Aonaidh Eòrpaich a th'ann.
Cresskill, Jersey Nuadh
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Jersey Nuadh Roinn-seòrsa:Jersey Nuadh
Aberdyfi
Tha am baile Aberdyfi ann an Gwynedd, a' Chuimrigh. Tha e 82.2 mi (132.3 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 181.2 mi (291.6 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 869 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 263 (30.3%); rugadh 35% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Hallands län
'S e Roinn (Suainis: län) na Suaine a th' ann an Hallands län (Suomais: Hallandin lääni). Tha i na laighe ri taobh na Kattegat, ann am ceann a deas na dùthcha, gu deas air Västra Götalands län. 'S e Halmstad a tha na phrìomh-bhaile. Chaidh an roinn a chruthachadh ann an 1719. Sìnidh Hallands län fad 5,454 km² agus tha 314,784 duine a' fuireach ann. Le sin, 's e an 19mh roinn as motha na Suaine a thaobh talmhainn agus an 7mh tè as motha a thaobh àireimh-sluaigh. 'S e Suainis tha ga bruidhinn an seo. Chan eil ach 6 sgìrean-riaghlaidh sa roinn seo, Halmstad agus Varberg nam measg.
Vinstrihreyfingin - grænt framboð
Taghaidhean dhan Alþingi
B' ann ann an 2009 a bha Vinstrihreyfingin - grænt framboð na bu shoirbheachaile.
Aberdyfi
Tha Slighe Costa na Cuimrigh a' dol tron bhaile.
Vinstrihreyfingin - grænt framboð
Prìomh-mhinistearan
Tha dìreach aon Forsætisráðherra (Gàidhlig: Prìomh-mhinistear) air a bhith aige gu ruige seo:
Llanllyr
Tha am baile Llanllyr ann am Powys, a' Chuimrigh. Tha e 54.3 mi (87.4 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 148.8 mi (239.5 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 1112 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 127 (11.4%); rugadh 49% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
The National
‘Se pàipear-naidheachd Beurla a th’ anns The National a chuireadh air chois ann an 2014. Tha e air fhoillseachadh bho Dhiluain gu Disathairne ann an Glaschu. Tha dàimh aige ris An Herald, agus tha e a' cur a thaic ri neo-eisimeileachd na h-Alba.
1940
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1940 (MCMXL).
Llanllyr
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Powys Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
821
Bàsan
Roinn-seòrsa:820an
1940
Breithean
thumb|right|[[John Lennon, 1969]]
Juan Manuel Santos Calderón
Teaghlach
Buinidh e do na Santos, teaghlach a tha air buaidh mhòr a thoirt air eachdraidh na dùthcha. ‘S e am fear-naidheachd Enrique Santos Montejo, far-ainm "Calibán", a bh' ann a sheanair agus b’ e bràthair a sheanair, Eduardo Santos, na cheann-suidhe na dùthcha eadar 1938 agus 1942, is bha e os cionn a’ pàipeir-naidheachd El Tiempo cuideachd. ‘S e co-ogha Francisco Santos Calderón, seann leas cheann-suidhe Choloimbia, a th’ann co-dhiù. Tha Santos pòsta le María Clemencia Rodríguez de Santos agus tha triùir daoine-chloinne aca, María Antonia, Martín agus Esteban.
Llanrhaeadr-ym-Mochnant
Tha am baile Llanrhaeadr-ym-Mochnant ann am Powys, a' Chuimrigh. Tha e 93.1 mi (149.7 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 162.4 mi (261.3 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 1169 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 497 (42.5%); rugadh 37% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
1259
MCCLIX
Archer Martin
B' e ceimigear à Sasainn a bha ann an Archer Martin (Lunnainn 1 am Màrt 1910–Llangarron 28 an t-Iuchar 2002). Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 1952, còmhla ri Richard Synge air sgàth 's gun do dh'innlich iad cròmatografaidh pàirteachaidh, dòigh na h-anailis far an tèid na co-phàirtean a sgaradh a-rèir an sgaoilteachd.
1259
Bàsan
Roinn-seòrsa:1250an
Archer Martin
Rugadh e ann an Lunnainn is dh'fhulaing e le doille-fhaclan nuair a bha e glè òg. Dh'ionnsaich e bith-cheimigeachd aig Oilthigh Chambridge is rinn e a dhotaireachd an siud. Nuair a dh'obraich e airson Comann Rannsachadh Gnìomhachas na Clòimhe ann an Leeds, dh'innlich e cròmatografaidh pàirteachaidh. Dh'imrich e gu Boots ann an Nottingham, far an robh e na cheannard roinn bith-cheimigeachd, ann an 1946, is do Chomhairle Rannsachaidh Mheidigeach ann an 1948. Thill e gu gnìomhachas ann an 1959 nuair a chaidh e na stiùiriche Abbotsford Laboratories. Chaochail e ann an 2002.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
Iota
right|thumb|Iota
Fòn-làimh
thumb|Fònaichean-làimh
Iota
'S e Iota (Ι, ι) an naoidheamh litir den aibidil Ghreugach. Tha e co-ionnan ri I san aibidil againne.
Fòn-làimh
'S e fòn beag a tha ann am fòn-làimh neo fòn-siubhail a chleachdas tu airson teacsadh agus fònaigeadh gun uèireachan.
Roinn-seòrsa:Conaltradh
Iota
Roinn-seòrsa:Aibidil Ghreugach
Richard Synge
B' e ceimigear is bith-cheimigear à Sasainn a bha ann an Richard Synge (West Kirby 28 an Dàmhair 1914-Norwich 18 an Lùnasdal 1994). Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 1952, còmhla ri Archer Martin.
Robert Aumann
S' e eaconamaiche a tha ann an  Robert John Aumann, (ainm Eabhra: Yisrael Aumann ישראל אומן). Rugadh e ann am Frankfurt, a' Ghearmailt, 8 an t-Ògmhios 1930. Anns a' bhliadhna 1938 theich an teaghlach aige chun nan Stàitean Aonaichte dìreach cola-deug ron Kristallnacht. Mar sin chaidh a thogail ann an Eabhraig Nuadh.
822
822
Catalone
Tha Catalone ann an Eilean Cheap Bhreatainn, Alba Nuadh. Thàinig an t-ainm bho Gédéon de Catalogne.
Robert Aumann
An dràsda tha e na ollamh ann an Hebrew University ann an Ierusalem, Iosrael.
Kappa
Is docha tha thu lorg Kappa (Iapan) neo Kappa (aodach)
right|thumb|Kappa
Torraibh
'S e baile beag ann an ear-thuath na h-Alba a tha ann an Torraibh, Baile Thurra neo Turra (Beurla: Turriff; Beurla Ghallda: Turra). Nochd an t-ainm Turbhruadh airson Torraibh ann an Leabhar Dhèir.
822
Bàsan
Roinn-seòrsa:820an
Catalone
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh Roinn-seòrsa:Bailtean_ann_an_Eilean_Cheap_Bhreatainn
Iarann
Is e eileamaid cheimigeach a tha ann an iarann le samhla Fe (Laideann: ferrum) agus àireamh atamach 26.
Chinchilla
'S e seòrsa creimiche a tha ann an Chinchilla, mamal beag, agus tha iad cumanta mar peata. Tha iad den aon meud ri coineanach, agus tha coltas coineanach air cuideachd. Bho thùs, thàinig na Chinchilla à Aimearaga a Deas.
Torraibh
Comhairle Shiorrachd Obar Dheathain (Siorrachd Obar Dheathain ro 1975). Tha e mu 34 mìltean (54 km) san àird an iar-thuath air Obar Dheathain. Tha e suidhichte faisg air bruach Uisge Dubh Èireann.
Aiseag Mhira
right|300px|thumb|Aiseag Mhira ann an 1905
Iarann
Is e meatailt trastach bog a tha ann. Tha ceithir isotòpaichean nàdarra aige, 54Fe (5.8%), 56Fe (91.8%), 57Fe (2.1%) agus 58Fe (0.3%).
Torraibh
Ann an 2001 bha 4,454 duine a' fuireach an seo.
Iarann
Eachdraidh
Chleachdadh iarann san Èipheit mu thuairmse 3500 RC. Thàinig an t-iarann seo à dreagan.
Aiseag Mhira
Is docha tha sibh a' lorg Drochaid Mhira (Marion Bridge)
Haile Gebrselassie
Tha Haile ag ràdh iomadach tursan gu bheil e ag iarraidh a bhith na cheann-suidhe na h-Itiop nas fhaide na bheatha.
Bonnach-luirg
Bhon chleachdadh seo, thàinig an seann ghnàth-fhacal, "An robh bonnach-luirg aice fhathast?", airson faighneachd an robh bò air laogh a bhreith.
Aberdyfi
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Gwynedd Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Fòn
'S e innleachd a tha ann am fòn a chleachdas uèirichean-dealain, rèidio ⁊c airson bruidhinn ri daoine a tha air falbh bhuat. Chaidh innleachadh le Alexander Graham Bell.
Roinn-seòrsa:Teicneòlas Roinn-seòrsa:Conaltradh
Aiseag Mhira
Tha Aiseag Mhira (Beurla: Albert Bridge) air Abhainn Mhira ann an Eilean Cheap Bhreatainn, Alba Nuadh.
Co-chomharran
'S ann an co-chomharran a tha àireamhan a shuidhicheas puingean air plàna no ann am fànas. Tha na h-àireamhan seo a' tomhas an astair eadar an dara phuing agus puing eile a-rèir siostam cho-chomharran air choreigin. 'S e seo dòigh rianail airson gach puing a lorg bho bhun-phuing - puing àraidh anns an t-siostam bhon tomhaisear astaran no cùrsaichean. Mar eisimpleir, lorgar gach àite air uachdar an t-saoghail leis an dà thomhais - domhan-fhad agus domhan-leud. 'S e domhan-fhad an astar ceàrnach iar no ear air Meridian Ghreenwich, agus domhan-leud an astar ceàrnach tuath no deas air a' Chrios-mheadhain. 'S e bun-phuing den t-siostam seo a' phuing far a bheil Meridian Ghreenwich a' trasnadh a' Chrios-mheadhain. Tha a' chàraid, domhan-fhad agus domhan-leud, na co-chomharran de dh' àite sam bith air uachdar an t-saoghail.
Haile Gebrselassie
Ruitheadairean eile
Roinn-seòrsa:Luth-chleasaichean Roinn-seòrsa:Na h-Olympics
Bonnach-luirg
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Biadh
The National
Bidh The National a' foillseachadh artaigil sa Ghàidhlig gach di-Màirt, le colbhaichean Eilidh Cormack no Calum MacLeòid.
Co-chomharran
Co-chomharran Cartesach
right|thumb|250px|Siostam cho-chomharran Cartesach. Anns an t-siostam cho-chomharran Cartesach, tha astaran air an tomhas bhon bhun-phuing an cùrsa axes cheart-cheàrnach. Canar co-chomharran ceart-cheàrnachail riutha cuideachd.
Aiseag Mhira
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh Roinn-seòrsa:Bailtean_ann_an_Eilean_Cheap_Bhreatainn
LibreOffice
Tha LibreOffice 'na shreath de phrògraman oifis a tha stèidhichte air còd fosgailte agus tha e saor an-asgaidh ri linn sin. Chaidh LibreOffice a stèidheachadh mar ghobhal de OpenOffice agus tha e co-chòrdail le iomadh prògraman oifis eile leithid Microsoft Office agus tha e ag obair air iomadh siostam-obrach, a' gabhail a-steach Windows, Linux agus Mac OSX.
The National
Ceangal a-mach
National
Na Stàitean Aonaichte
'S e dùthaich ann an Aimearaga a Tuath a tha anns na Stàitean Aonaichte neo ainm oifigeil: na Stàitean Aonaichte Aimeireaga (SAA) (Beurla: "United States of America" no USA). Tha i na Poblachd cùmhnantach. Tha crìochan aice sa tuath le Canada agus sa deas le Meagsago. Tha 48 de na stàitean suidhichte eadar an Cuan Siar agus an Cuan Sèimh. Tha Alasca ann an iar-thuath na dùthcha le Canada san àirde an ear agus leis an Ruis san àirde an iar dhith. Tha Hawaii suidhichte anns a’ Chuan Shèimh.
Juan Manuel Santos Calderón
Foghlam
Thug Juan Manuel Santos ceum ann an eaconomaidh agus rianachd ghnothaichean aig an Oilthigh Kansas, anns na Stàitean Aonaichte. An uair sin fhuair e maighstireachd ann an Eaconomachd agus Leasachadh Eaconamach aig an LSE ann an Lunnainn agus maighstireachd eile ann an Rianachd Phoblach aig an Oilthigh Harvard.
Llanrhaeadr-ym-Mochnant
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Powys Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Robert Aumann
Còmhla ri Thomas Schelling bhuannaich e an Duais Nobel ann an Eaconomachd ann an 2005.
Kappa
'S e Kappa (Κ, κ) an deicheamh litir den aibidil Ghreugach. Tha e co-ionnan ri K neo C san aibidil againne.
Aoghaire
Is dòcha gu bheil sibh a' sireadh:
Na Stàitean Aonaichte
Eachdraidh
Bha cogadh eile an aghaidh Breatann ann an 1812. Bha na Stàitean Aonaichte neodrach anns a' chogaidhean Napoleonach is dh'iom-chuairtich na Breatannaich puirt anns an Fhraing. Cuideachd dh'fhuadaich an Rìoghachd Aonaichte maraichean Ameireaganach airson a' Chabhlachd Rìoghail. Thoisich an cogadh 18 Ògmhios 1812 is lunn na Stàitean Aonaichte air na ranntairean a chaidh na Chanada. Shoidhnig an Cùmhnant Ghent ann an 1815 is bha an t-suidheachadh mar a bha e ron chogadh a-mach air na tùsanaich. Shabaid cuid de na tùsanaich còmhla ri na Breatannaich is gheall na Breatannaich fearann agus neo-eisimeileachd. Cha do chum iad an gealladh seo is cha do sholair na Breatannaich armachd do na tùsanaich.
Loch Lic-aird
'S e loch ann an Alba a tha ann an Loch Lic-aird. Tha e suidhichte ann an ceann a tuath Minginis anns an Eilean Sgitheanach. Tha na laighe deas air Loch nan Uan agus tuath air Loch Fada. Tha a' bheinn Arnaval (369 m) san ear-dheas dheth.
820
Bàsan
Roinn-seòrsa:820an
Spòrs
Spòrs buidheann
right|220px|thumb|Gearradh-sìos, neo tackle ann an rugbaidh right|220px|thumb|[[Ball-stèidhe]]
Robert Aumann
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Eaconomachd Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte Roinn-seòrsa:Daoine à Iosrael
Chinchilla
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Creimiche Roinn-seòrsa:Mamalan Roinn-seòrsa:Peataichean
Iarann
Alotròpaichean
thumb|left|Diagram-chruthan iarainn. 'S e an cruth as cumanta aig bruthaidhean àbhaisteach a tha ann α-iarann, no ferrit. Cha urrainn do 0.021% de charboin a ruith ann an α-iarann.
Dominion, Alba Nuadh
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh Roinn-seòrsa:Bailtean_ann_an_Eilean_Cheap_Bhreatainn
Aberedw
Tha am baile Aberedw ann am Powys, a' Chuimrigh. Tha e 44.5 mi (71.6 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 143.6 mi (231.1 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 223 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 25 (11.2%); rugadh 51% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
1258
MCCLVIII
Hallands län
Freumhan an ainm
Ged nach eil freumh-fhaclachd an ainm seo cho soilleir tha e coltach gur ann à sal (Gàidhlig: talla) ann an Suainis a tha an t-ainm.
Loch Lic-aird
Tha an loch seo cho mòr ri 3.3 ha (8.2 acair). 'S e 1.2 km (0.7 mìle) an cuairt-thomhas aige agus tha e mu 413 m a dh'fhad san àite as dìriche. Chan eil ach aon eilean anns an loch seo. Tha bàrr uisge an locha mu 196 m (643 troigh) os cionn na mara agus tha e mu 2.4 km (1.5 mìle) air falbh bhon mhuir. Tha an t-uisge a' sruthadh a-mach às an loch seo gu tuath don mhuir tro allt ris an canar Fiskavaig Burn sa Bheurla.
1940
Bàsan
thumbnail|150px|[[Selma Lagerlof (1908)]]
Edmund Phelps
'S e eaconamaiche às na Stàitean Aonaichte a tha ann an Edmund Strother Phelps, Jr.. Rugadh e ann an Evanston, Illinois, 26 an t-Iuchar 1933.
Co-chomharran
Co-chomharran Cartesach
Tha dà sheòl-tomhais ann am plàna agus tha feum air dà àireimh airson puing a lorg air. Mar eisimpleir, gabhar a' phuing P a bhith dà cheudameatair a thaobh deas na bun-phuing O agus 3 ceudameatairean os a cionn. Tha am paidhir òrdaichte àireamhan (2, 3) nan co-chomharran de P anns an t-siostam seo. 'S e an cleachdadh gathan a sgrìobhadh bhon bhun-phuing airson an dà shiùil-thomhais a shealltainn. Canaidh sinn axis (iolra: axes) ri gath den t-seòrsa agus 's e an cleachdadh tè dhiubh a sgrìobhadh còmhnard (an axis-x) agus an tè eile dìreach (an axis-y). 'S e a' chiad àireamh de phaidhir cho-chomharrach an tomhas leis an axis-x, agus an dara àireamh an tomhas leis an axis-y. Tha a' bhun-phuing aig trasnadh nan axes. Seo a' phuing (0, 0).
Hallands län
Eachdraidh
B' e Caspar Otto Sperling a' chiad riaghladair nan roinne.
Thüringen
Is e saor-stàit Ghearmailteach a tha ann an Thüringen. Tha Erfurt ann am meadhan na dùthcha na phrìomh-bhaile.
Suidheachadh
Tha Thüringen anns an taobh an ear na Gearmailt. Mu thimcheall tha na stàitean Sagsainn Iosail, Sagsainn-Anhalt, Sagsainn, Bayern agus Hessen
Aberedw
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Powys Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Loch Lic-aird
Chan eil duine sam bith a' fuireach faisg air Loch Lic-aird agus mar sin chan eil rathaidean ann a leanas chun an locha seo.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba
Edmund Phelps
Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Eaconomachd ann an 2006.
Torraibh
Giùlan
Tha e na laighe air an A947.
Aoghaire
Roinn-seòrsa:Crìosdaidheachd Roinn-seòrsa:Àiteachas
Richard Synge
Bha e na sgoilear aig Colaiste Winchester is dh'ionnsaich e saidheans nàdarra aig Oilthigh Chambridge. Sgrìobh e an tràchdas aige, air ceimigeachd olainn, aig Oilthigh Chambridge agus Oilthigh Leeds, far an do thionnsgail e dòighean airson measgachaidhean anailiseachadh còmhla ri Archer Martin. Chaidh e na cheannard Institiud Rowett aig Oilthigh Obar Dheathain ann an 1948.
Spòrs
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Spòrs
LibreOffice
LibreOffice agus a' Ghàidhlig
'S e 3.4.4 a' chiad sgaoileadh de LibreOffice a tha ri fhaighinn sa Ghàidhlig a-mach o 9.11.2011 agus tha e a-nis suas ri 3.5. Tha e ri fhaighinn ann am barrachd air 100 cànan, a' gabhail a-steach Gaeilge, Cuimris agus Breatnais.
1940
Bàsan
Roinn-seòrsa:1940an
Beinn Everest
right|300px
'S e Everest (Sagarmāthā (Nepàlais: सगरमाथा), Chomolungma no Qomolangma (Tibetis: ཇོ་མོ་གླང་མ) no Zhumulangma (Sìonais: 珠穆朗玛峰 Zhūmùlǎngmǎ Fēng)) a' bheinn as àirde san t-Saoghal (8,848 meatair (29,028 troighean)). Tha i air crìoch Tibet (Sìona) agus Neapàl.
Everest
Co-chomharran
Co-chomharran Cartesach
250px
1258
Bàsan
Roinn-seòrsa:1250an
Iarann
Alotròpaichean
Ach eadar 910 ºC is 1394 ºC de theothachd tha iarann a' gabhail na γ-iarann, no austenit. Dh'ainmicheadh an cruth seo air William Chandler Roberts-Austen, eòlaiche ann an obair-mheatailt san 19mh linn. 'S urrainn do 2% de charboin a ruith anns an cruth seo. Tha e glè chudromach airson cinneasachadh stàilinn.
Richard Synge
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
Eisleben
Is e baile beag Gearmailteach a tha ann an Eisleben. Tha e na laighe ann an iar dheas Sagsainn-Anhalt faisg air na beanntan Harz. Tha 21.000 daoine a' fuireach an seo. Tha Eisleben cliùiteach o chionn Màrtainn Lùtair. Tha na taighean far an do rugadh e agus far an do chaochail e ann fhathast. Tha iad air an dìon mar dualchas na cruinne leis an UNESCO (còmhla ri Lutherstadt Wittenberg). Mar sin is e Lutherstadt Eisleben (Baile-Lùtair Eisleben) an t-ainm oifigeil a tha air Eisleben.
Lambda
right|thumb|Lambda
1257
MCCLVII
Lambda
Tha Lambda (Λ, λ) na aona litir deug den aibidil Ghreugach. Tha e co-ionnan ri "L" sa aibidil againne.
Iarann
Cleachdadh
Tha clach-iarainn ga theasachadh ann am fùirneis-iarainn. Tha sin a' cruthachadh iarainn mòlltaichte, mu 4% carbon, a tha brisg agus cruaidh. Ma tha iarann mòlltaichte ga theasachadh le Fe2O3 (haematit), tha sin a' cruthachadh iarann toinnte, mu 0.08% carbon, ach tha a' mhòr-chuid de chlach-iarainn a' dol na stàilinn. Cleachdar iarann ann an gnìomhachas na togalach, mar as trice ann an stàilinn, air sgàth 's gu bheil stàilinn nas cruaidhe na iarann fìor-ghlan. Tha am pròiseas Haber a' cleachdadh co-thàthaidhean iarainn mar stuthan-chatailis.
Lambda
Roinn-seòrsa:Aibidil Ghreugach
Iarann
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Meatailt Roinn-seòrsa:Ceimigeachd Roinn-seòrsa:Eileamaidean
824
Bàsan
Roinn-seòrsa:820an
Eisleben
Taigh-breith Mhàrtainn Lùtair
Ann an Lutherstadt Eisleben chìthear an taigh far an do rugadh Màrtainn Lùtair. Tha na seòmraichean fhathast anns an aon dòigh mar a bha iad aig àm Lùtair. Tha an t-sràid agus an gàrradh ceangailte ris an trannsa. B’ e seo an t-àite, far am bitheadh na daoine ag obair. An-diugh tha tòrr dhealbh rim faicinn mu Lùtair, a charaid Melanchthon agus Frederick III. Is e taigh-tasgaidh Lùtair a' chiad taigh-tasgaidh anns a' Ghearmailt agus aon de na taighean-tasgaidh as sine air feadh an t-saoghail.
1257
Bàsan
Roinn-seòrsa:1250an
Co-chomharran
Co-chomharran Cartesach
Tha trì siùil-thomhais anns an fhànas agus feumar trì àireamhan airson puing a lorg ann. Is iadsan na tòimhsean leis na trì axes x, y agus z. Mar a tha na h-axes x agus y ceart-cheàrnach, 's ann a tha na h-axes z is x, agus z is y. Canaidh sinn gu bheil na trì axes co-cheart-cheàrnach. Mas e P a' phuing aig (x, y, z), 's e x an astar bhon phlàna y-z, y an astar bhon phlàna x-z, agus z an astar bhon phlàna x-y.
Juan Manuel Santos Calderón
Foghlam
A bharrachd air sin, fhuair e tabhartas bhon a’ Bhuidhne Fulbright aig Sgoil Fletcher an Lagha agus na Dioplòmasachd aig an Oilthigh Tufts, agus tabhartas eile bhon a’ Bhuidhne Nieman airson Naidheachdais aig Oilthigh Harvard. Tha e air dotaireachd Honoris Causa ann an Lagh fhaighinn cuideachd.
Biodag-achlais
Tha biodag-achlais 'na sheòrsa de bhiodag a ghlèidheadh san achlais agus a chleachdadh ann an còmhrag am bad a chèile. Bhiodh e 'na phàirt dhen aodach Ghàidhealach tradaiseanta. Chaidh an t-ainm seo, slighe tionndadh dual-chainnteach an fhacail, miodag a thogail leis a' Bheurla mar mattucashlass.
12 an Giblean
'S e 12 an Giblean an 102mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (103mh ann am bliadhna-leum). Tha 263 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Eisleben
Taigh-bàis Mhàrtainn Lùtair
Tha an taigh far an do chaochail Màrtainn Lùtair ann an Eisleben cuideachd. An-diugh tha taisbeanadh ann mu Bhìobaill Lùtair.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Creideamh Roinn-seòrsa:Làrach Dualchas na Cruinne Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Ghearmailt
Edmund Phelps
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Eaconomachd Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
12 an Giblean
Tachartasan
thumb|Cogadh Catharra Ameireaganach
Co-chomharran
Co-chomharran pòlarach
Ann an siostam cho-chomharran pòlarach, tha puing air a lorg air plàna no ann am fànas le àlach àireamhan far a bheil aon dhiubh, air a' char as lugha, a' tomhas cùrsa le ceàrn bho axis no axes air choreigin. Is iadsan na siostaman as cumanta de cho-chomharran lùb-loidhneach.
12 an Giblean
Breithean
thumb|Iona Croft ('Croit Ì Chaluim Chille') le Francis Cadell
Biodag-achlais
'S e sgian-achlais ainm eile air agus chaidh am facal a thogail mar skene-ochil no skene-occles sa Bheurla Ghallda.
12 an Giblean
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Biodag-achlais
Tùsan
Roinn-seòrsa:Buill-airm
Juan Manuel Santos Calderón
Poileataigs
Ann an 2016, mu dheireadh thall, chuir na FARC agus Juan Manuel Santos Calderón—ceann-suidhe na dùthcha—ainmean gu còrdadh na Sìthe agus bhuannaich Santos Calderón Duais Nobel airson Sìthe air a shon-sa.
Co-chomharran
Co-chomharran pòlarach
Mar as cumanta, 's e co-chomharran cearclach air a bhith iomradh leis a' bhriathar co-chomharran pòlarach, ach gu bhith pongail tha gach siostam a leanas den ghnè seo.
Gualan
Cruthan
Bidh gualan a' nochdadh ann an dà dhòigh gu nàdarrach, graifit is daoimean.
Siorrachd a' Mhainisdeir
right|thumb|200px
Juan Manuel Santos Calderón
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Duais Nobel airson Sìthe Roinn-seòrsa:Antioquia Roinn-seòrsa:Medellín Roinn-seòrsa:Poileataigs Roinn-seòrsa:Daoine à Coloimbia
San Jose, Calafòrnia
'S e San Jose (Naomh Iosaf, ann an Spàinntis), an treasa baile as motha ann an California (as dèidh Los Angeles agus San Diego) agus an deicheamh as motha anns na Stàitean Aonaichte. 'S e prìomh-bhaile na Siorramachd Santa Clara (California).
Tha e suidhichte aig ceann a deas Bagh San Francisco agus na làthair chudromach anns a' ghnìomhachas àrd-teicneòlas. 'S e suaicheantais a' bhaile Prìomh-bhaile Gleann an t-Sileagain (Capital of Silicon Valley).
Chaidh a stèidheachadh mar El Pueblo de San José de Guadalupe ann an 1777, a' chiad bhaile anns an tìreachadh Spàinnteach de Nueva California, agus as dèidh do neo-eisimeileachd Meagsagach, bha e anns an stàit Alta California. Nuair a chaidh California na stàit Ameireaganach, b' e San Jose a' chiad phrìomh-bhaile, ach dìreach airson dà bhliadhna.
Daoine Ainmeil
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Calafòrnia
LibreOffice
Tùsan
Roinn-seòrsa:Coimpiutaireachd Roinn-seòrsa:Bathar-bog
Thüringen
Suidheachadh
Is iad na bailtean as motha: Erfurt, Gera, Jena agus Weimar. Tha an àireamh shluaigh de na bailtean eile nas lugha na 50.000.
Gualan
Cruthan
Tha e ri fhaotainn cuideachd gu innealta ann an cruth air a bheil fullerene a chaidh a lorg ann an sùith ann an 1985 aig Oilthigh Rice le Harry Kroto, Richard Smalley is Robert Curl. 'S ann a mhoileciuilean cruinn a tha na fullerenes co-dhèanta, mar as àbhaist 60 ataman.
Thüringen
Cruth na tìre
Anns an tuath tha earran bheag de na beanntan Harz. Anns an earra-dheas tha an Thüringer Wald (coille Thuringia), beanntan le tòrr choilltean. Tha slighe fhada chliùiteach an-seo air a bheil “Rennsteig” mar ainm. Is e a’ bheinn as àirde am Großer Beerberg le 982 m. Anns an ear tha an dùthaich rèidh. Is e Thuringia ris an canar „an cridhe ùine na Gearmailt“.
Co-chomharran
Co-chomharran cearclach
250px|'S e (r, θ) co-chomharran cearclach de M far a bheil θ air a thomhas gu tuathal bho axis-x an t-siostaim Chartesaich|thumb
Na Stàitean Aonaichte
Eachdraidh
Bhon àm ud tha an dùthaich a' fàs agus sgaoileadh tarsainn air Ameireaga a Tuath gu ìre far a bheil i a-nis cho mòr is nach eil ach dà dhùthaich anns an t-saoghal nas motha: an Ruis agus Canada.
Thüringen
Lochan
Chan eil lochan mòra ann an Thüringen.
Eaconomaidh
Tha glainne, dèideagan, poitean agus aodaich air an dèanamh agus tha tòrr fhactoraidhean ag obair le fiodh agus meatailt. Tha Jena ainmeil airson inneal-fradhairc. Ann an Eisenach tha factoraidhean Opel agus Bosch.
Co-chomharran
Co-chomharran cearclach
Seo siostam cho-chomharran dà-sheallach aig a bheil bun-phuing O agus loidhne, no axis, bhon bhun-phuing do dh' eicrich. Seo an axis phòlarach, bhon tomhaisear cùrsa, agus mar as cumanta 's e axis-x den t-siostam Chartesach a tha seo.
Na Stàitean Aonaichte
Eachdraidh
Anns an 19mh linn bha guano cudromach mar thodhar is thuirt Achd Eileanan Ghuano gum b' urrainn do na Stàitean Aonaichte eileanan a ghlacadh airson guano fhaighinn.
Co-chomharran
Co-chomharran cearclach
Tha an dà àireimh (r, θ) aig gach puing P air a' phlàna mar cho-chomharran a-rèir an t-siostaim seo. 'S e r an t-astar direach bho O gu P, agus θ an ceàrn eadar an axis phòlarach agus an cùrsa OP. Uaireannan canar an radius ri r agus an t-asamat (no an ceàrn asamatach) ri θ.
Na Stàitean Aonaichte
Eachdraidh
Nuair a thàinig daoine geala siar, do fearann na gnàth-mhuinntir Aimeireagach, bha cogaidhean leotha ann an 18 is 19 linn, mar eisimpleir Cogadh Nimíipuu. Dh'èignich an ùghdarras na gnàth-mhuinntire do tèarmannan tùsanach às dèidh seo. Thairis air ùine, fhuair a' ghnàth-mhuinntir coirean a-rithist: saoranachd ann an 1924, flaitheas ann an 1934, agus saorsainnean chatharra gu lèir ann an 1968.
Thüringen
Àitichean eachdraidheil
Is e àite-eachdraidheil ann an Thüringen a tha ann am Weimar. Dh’ fhuirich an dithis sgrìobhadairean Gearmailteach as ainmeile, Johann Wolfgang von Goethe agus Friedrich Schiller an-seo fàd bhliadhnachan. Tha na taighean aca nan taighean–tasgaidh an-diugh. Tha an seann bhaile glè bhrèagha agus tha mòran luchd-turais a’ tighinn airson fhaicinn.
Na Stàitean Aonaichte
Eachdraidh
Bha an dùthaich gu mòr an sàs gnothach tràilleachd thar a' Chuain Shiar eadar an 16mh Linn agus an 19mh Linn, gus an do rinn Abraham Lincoln foirgheall saorsa nan tràill am measg a' Chogaidh Chathara Ameireaganaich. Chaidh na daoine dubha a' bhòt agus na saorsainnean chatharra eile a cheadachadh ann an 1870 gu oifigeil, ach cha cho-èignicheadh gus an Iomairt Shaorsainn Chatharra anns na 1950an. Bha leas-breith ann an taigheadas, foghlam, agus obair.
Thüringen
Àitichean eachdraidheil
thumb|right|Caisteal Wartburg
Co-chomharran
Co-chomharran cearclach
Mar as cumanta tha an ceàrn θ air a thomhas gu tuathal bho 0° (air an axis-x) gu 360° (air ais air an axis-x), no bho 0° gu 180° (air an axis-x àicheil) agus gu -180° (a-rithist air an axis-x àicheil), far an tèid ceàrnan àicheil a thomhas gu deiseil.
Gualan
Eachdraidh shaidheansail
Ann an 1772, dhearbhaich Antoine Lavoisier gur an aon rud a bha ann daoimean agus gual-fhiodha. Ann an 1779, dhearbhaich Carl Wilhelm Scheele gur an aon rud a bha ann graifit agus gual-fhiodha. Ann an 1789, liostaich Antoine Lavoisier carbon mar eileamaid.
Thüringen
Àitichean eachdraidheil
thumb|Seòmar Lùtair, far an do dh’eadar-theangaich e am Bìoball
Co-chomharran
Co-chomharran cearclach
Nochdaidh an siostam seo ann an iomadh suidheachadh eile. Mar eisimpleir, "tha an crann-ola (P) dà cheud mìle (r) an ear-thuath (θ) a Obar Dheathain (O)".
Sealgair Mòr
right|250px
Wittenberg
Is e baile beag Gearmailteach a tha ann an Lutherstadt Wittenberg. Tha e na laighe ann an earra-dheas Sagsainn-Anhalt ri taobh na h-aibhne Elbe. Tha mu 46.000 daoine a' fuireach an seo. Tha an dàrna phàirt den Oilthigh Halle-Wittenberg an-seo cuideachd.
Sealgair Mòr
Tha an t-Sealgair Mòr an t-ainm airson na reultan Orion.
Wittenberg
Tha Wittenberg cliùiteach o chionn’s gur e seo an t-àite far an do thòisich an t-Ath-Leasachadh. Tha Eaglais a' Bhaile, Eaglais a’ Chaisteal, taigh Màrtainn Lùtair agus taigh Mhelanchthon ann, a tha air an dìon mar dualchas na cruinne leis an UNESCO (còmhla ri Lutherstadt Eisleben). Mar sin is e Lutherstadt Wittenberg (Baile-Lùtair Wittenberg) an t-ainm oifigeil a tha air Witttenberg.
Thüringen
Àitichean eachdraidheil
Is e àite brèagha a th’ ann an seann bhaile Erfurt leis an eaglais mhòr, togte anns an dàrna linn deug. Chaidh Màrtainn Lùtair don Oilthigh Erfurt.
Wittenberg
Eaglais a’ Bhaile
thumb|200px|left|Eaglais a’ bhaile Thòiseachadh air Eaglais a' Bhaile Wittenberg ( Stadtkirche Wittenberg sa Ghearmailtis) a thogail ann an 1187. Thogadh an t-àite, far a bheil an altair, ann an 1280, agus eadar 1412 agus 1439 chaidh na stìopallan agus an corp-eaglais mòr a thogail, mar a tha iad rim faicinn an-diugh. Eadar 1522 agus 1811 chuireadh togalachan eile ri taobh na h-eaglaise. Ann an 1928 agus 1980-1983 chaidh nuadhachadh na h-eaglaise.
Thüringen
Daoine cudthromach
Rugadh fireannaich agus boireannaich cudthromach ann an Thüringen: Fireannaich-ciùil: Dealbhadairean: Bha Carl Zeiss a’ stèidheachadh a’ ghnìomhachas inneal-fradhairc.
Na Stàitean Aonaichte
Eachdraidh
Ann an 1920, fhuair na boireannaich a' bhòt, às dèidh iomairt nan Silent Sentinels. Thog boireannaich fianais a-muigh an taigh cinn-shuidhe (Beurla: White House) corr math 's aon is leth-bhliadhna. Chuir an ùghdarras mòran dhuibh ann an làimh, agus ghiùlain iad droch-ghrèidheadh ann am prìosan, mar eisimpleir biadhadh ri èignicheadh.
Thüringen
Biadh agus deoch
Nuair bhitheas sibh ann an Thüringen, bu chòir dhuibh Thüringer Bratwurst fheuchainn. Is isbean blàsda a th’ ann. Agus feuchaibh ri leann dubh „Köstritzer“ òl.
Ceangal a-mach
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Wittenberg
Eaglais a’ Bhaile
Bha Màrtainn Lùtair a’ toirt na searmonan aige seachad ann an Eaglais a’ Bhaile Wittenberg. An seo bha an aifreann ri cluinntinn anns a’ Ghearmailtis airson a chiad turas agus fhuair na luchd-creidheamh Suipeir an Tighearna ann an dà doigh, àran agus fion. Tha dealbh miorbheallach ann a rinn Lucas Cranach as sine: “Suipeir an tighearna“.
Kilimanjaro
right|300px|thumb|Sealladh air Kilimanjaro
Siorrachd a' Mhainisdeir
Ainmean sa sgire
Roinn-seòrsa:Siorrachdan na h-Alba Nuadh Roinn-seòrsa:Alba Nuadh
Gualan
Cleachdaidhean
Tha tasgadh nàdarra de ghraifit ann am Borrowdale, Cumbria. Chaidh an graifit seo a chleachdadh airson caoraich a chomharradh agus molldairean mus deach gnìomhachais peansail a stèidheachadh air anns an 19mh linn.
Kilimanjaro
'S e a' bheinn as àirde ann an Afraga a tha ann an Kilimanjaro (neo "Kilima Njaro", "beann dearrsach" ann an Swahili). Tha e 5,895 meatair (19,340 troigh) a dh'àirde. Tha e ann an Tansainìa.
Sealgair Mòr
Roinn-seòrsa:Reul-bhadan
Kilimanjaro
Kilimanjaro
Obar Dheathain a Tuath (sgìre Phàrlamaid Westminster)
'S e sgìre Phàrlamaid Westminster a tha ann an Obar Dheathain a Tuath (Beurla: Aberdeen North).
Chaidh a cruthachadh ann an 1885 agus mhùth a crìochan ann an 1918, 1950, 1955, 1983, 1997 is 2005.
Tha a' phàirt a tuath de dh' Obar Dheathain agus an stèisean rèile, Oilthigh Obar Dheathain, am port aiseig agus phàirt an ear Sràid Aonaidh anns an sgìre seo, ach tha Deis agus Bridge of Don ann an Gòrdan. Tha i ann an crìch ri Gòrdan, Obar Dheathain a Deas agus Siorrachd Obar Dheathain an Iar agus Ceann Chàrdainn.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sgìrean Phàrlamaid Westminster Roinn-seòrsa:Siorrachd Obar Dheathain
Gualan
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Eileamaidean Roinn-seòrsa:Neo-mheatailtean
Na Stàitean Aonaichte
Bailtean as motha
Seo liosta na bailtean as motha na dùthcha:
Stàitean co-cheangailte
Tha iad neo-eisimeileach ach tha na Stàitean Aonaichte gan dìon:
Iomraidhean
* Roinn-seòrsa:Aimearaga a Tuath
Sealgair
250px|thumb|right|Sealgair às [[na h-Eileanan Farach]] 'S e Sealgair an t-ainm airson duine a tha a' marbhadh beathaichean airson biadh, airgeid neo spòrs.
Wittenberg
Eaglais a' Chaisteil
Canar gur e Eaglais a’ Chaisteil Wittenberg (Schlosskirche Wittenberg sa Ghearmailtis) an t-àite far an do chuir Màrtainn Lùtair na 95 argamaid aige ris an doras ann an 1517.
Sealgair
Tha Sealgair Mòr an t-ainm airson reultan Orion.
Wittenberg
Eaglais a' Chaisteil
Ann an 1490 chaidh lùchairt ùr a thogail airson a’ bhaile Wittenberg a dhìon. Ri taobh na lùchairt thogadh eaglais ùr (1496-1506). Bha na luchd-ealainn Albrecht Dürer, Jacopo de'Barbari agus Till Riemenschneider a’ toirt cuideachadh dhaibh. Ach ann an cogadh seachd bliadhnaichean (Seven Year’s War sa Bheurla) chaidh an eaglais a losgadh le teinne (1760). Bha tòrr pìosan ealainn agus fuidheall air chaill, ri measg an doras fiogha. Bha an eaglais sgrioste a-rithist ann na Cogaidhean na Saorsa (1814). Bhon uair sin bha saighdearan a’ fuireach an-seo. Eadar 1883 agus 1892 chaidh ath-nuadhachadh na h-eaglaise anns an stòidhle tùsail. Tha doras à umha ann leis na argamaidean Lùtair ann an Laideann, giobht bhon rìgh Pruiseach Frederick William IV. Am broinn na h-eaglaise tha uaighean Màrtainn Lùtair, Melanchthon agus Frederick III (Frederick the Wise) ann.
Co-chomharran
Co-chomharran sorcaireach
250px
Wittenberg
Taigh Mhelanchthon
Is e taigh Mhelanchthon (Melanchthonhaus 'sa Ghearmailtis) aon de na taighean as brèagha à Linn an Ath-bheòthachaidh anns a’ Ghearmailt. Fhuair Melanchthon e mar gibht bho Frederick III ann an 1536. Bha e a’ fuireach an-seo leis an teaghlach aige. Bha e na àrd-ollamh anns an Oilthigh Wittenberg, ach anns an taigh sgrìobh e co-ionad a’ Chreideamh Pròsdanach. Anns an dàrna làr chìthear dealbhan tùsail air a’ bhalla, a rinn na h-oileanaich a bha a’ fuireach an-seo.
1256
Bàsan
Roinn-seòrsa:1250an
Wittenberg
Taigh Mhelanchthon
Ann an 1810 thòisicheadh taisbeanadh beag mu bheatha Mhelanchthon ann an trì seòmraichean. Bho 1954 is e taigh-tasgaidh a tha ann am Melanchthonhaus. An-diugh tha e dìonta cuideachd mar dualchas na cruinne leis an UNESCO.
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Làrach Dhualchas na Cruinne Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Ghearmailt
Co-chomharran
Co-chomharran sorcaireach
'S ann trì-sheallach a tha siostam co-chomharran sorcaireach, agus feumar trì àireamhan airson puing a lorg (r, θ, z). Chan ann an seo ach leudachadh simplidh air an t-siostam chearclach far a bheil z na h-àirde P os cionn a' phlàna (no fon phlàna, ma tha z àicheil).
825
Bàsan
Roinn-seòrsa:820an
Co-chomharran
Co-chomharran cruinn
250px
319
Bàsan
Roinn-seòrsa:310an
Co-chomharran
Co-chomharran cruinn
'S e siostam pòlarach trì-sheallach a th' anns na co-chomharran cruinn cuideachd. Lorgar gach puing P aig na co-chomharran (ρ, θ, φ) far a bheil ρ na astar dìreach (na radius) bhon bhun-phuing O gu P, agus far a bheil θ agus φ nan ceàrnan bho dà axis cho-cheart-cheàrnach. A thaobh an t-siostaim Chartesaich, 's e φ an ceàrn pòlarach (no barra no co-chromaidh, a-rèir an t-suidheachaidh) bhon axis-z gus an loidhne OP agus θ an ceàrn asamatach bhon axis-x do thilgeil OP air a’ phlàna x-y.
Aistidhean co-cheangailte
Roinn-seòrsa:matamataig
Koordinaten Coordinates (mathematics) 극좌표 極座標系 Sferyczny układ współrzędnych Coordonate polare Koordinaadid Координаты Küresel koordinat sistemi
Sealgair
Roinn-seòrsa:Dreuchdan
Hunter
Seumas Ceanadach
thumb|Tuama Sheumais Seumas Ceannadach (mu 1402 - 24 an Cèitean 1465), no sa Bheurla James Kennedy, Easbaig Dhùn Chailleann (1437 – 1440) agus Chill Rìmhinn (1440 – 1465).
Dùn Sgoir
‘S e baile beag dùthchasail air iomall Dhùn Phrìs, air an àirde an iar-dheas na h-Alba, a th’ ann an Dùn Sgoir. Tha e suidhichte aig 136m os cionn ìre na mara, ann an cridhe na roinne Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Dhùn Phrìs ro 1975), eadar Bàrr na Dris agus Clachan Eòin, ri taobh na h-aibhne Uisge Càrn. Tha e 16km air falbh bho Dhùn Phrìs, 83km bho Ghlaschu, 84km bhon An t-Sròn Reamhar agus  98km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha.
Seumas Ceanadach
'S e am mac is sine aig Seumas Ceannadach Dhùn Iubhair (bàs. 1408) agus Màiri Stiùbhart, nighean aig Raibeart III, Rìgh na h-Alba. Ann an 1440 chaidh Seumas a dhaingneachadh mar h-Easpaig Chill Rìmhinn le Eugenius IV. Bhàsaich Seumas Ceannadach air 24 an Cèitean 1465, ann Cill Rìmhinn, Fìobh.
Dùn Sgoir
Chan eil ach 775 duine a’ fuireach anns a’ bhaile agus 's e Beurla a th' anns a' chiad chànan aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Dùn Sgoir. Tha eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas, gu h-àraidh coilltearachd, gnothaich a' chruidhe agus a' chaorach.
Seumas Ceanadach
Ceangail a-muigh
Roinn-seòrsa:Eachdraidh na h-Alba Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Dùn Sgoir
Freumhan an ainm
Tha e coltach gur ann à Din Ysgor (Gàidhlig: Dùn na Lannsa) ann an Seann-Chuimris a tha an t-ainm, ged a tha cuid dhen bheachd gu bheil an t-ainm a' ciallachadh Dùn Daingneach, air sàilleabh atharraidhean fuaimneachail sa chànan. 'S ann gu math pailt a tha ainmean-àite ann an Cuimris ann an ceann a deas na h-Alba.
Shinto
Tha Shinto na chreideamh tùsail ann an Iapan. Bidh luchd-leantainn Shinto, gu tric nan Budaich, agus a’ leantainn modhan Confucianach aig an aon àm, m.e. pòsaidh iad le seirbheis Shinto, agus bidh iad air tìodhlaiceadh le seirbheis Budach. Ann an shinto, bha an Impire Iapanach, gu traidiseanta, na dhia.
Dùn Sgoir
Eachdraidh
Sgrìobh Raibeart Burns Tam o' Shanter an seo ann an 1790, nuair a bha e na chroitear aig Elliesland. Chaidh an Drochaid Dalgonar a thogail an an 1818. Stèidheachadh loidhne-rèile eadar Dùn Phrìs agus Am Mòine Naomh tro Dùn Sgoir ann an 1905 ach dhùineadh an seirbheis ann an 1947. A rèir carragh-chuimhne a' bhaile, fhuair 39 duine à Dùn Sgoir bàs sa Chogadh Mòr agus naoinear eile san Dàrna Cogadh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Alba Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh Roinn-seòrsa:Siorrachd Dhùn Phrìs
1941
MCMXLI
Shinto
Dealbhan
Roinn-seòrsa:Creideamh
1941
Breithean
thumbnail|150px|[[Alistair MacLean]] thumb|150px|[[David Crystal]]
Bàsan
Roinn-seòrsa:1940an
826
Bàsan
Roinn-seòrsa:820an
Port na h-Albann
Tha Port na h-Albann neo Port Chaileann (Beurla: Port Caledonia) ann an Eilean Cheap Bhreatainn, Alba Nuadh.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh Roinn-seòrsa:Bailtean_ann_an_Eilean_Cheap_Bhreatainn
Rúscaigh
‘S e baile beag air an àirde an ear Chontae Ros Comáin sa Chúige Chonnacht air an àirde an iar na h-Èireann a th' ann am Rúscaigh. Tha e suidhichte aig 68m os cionn ìre na mara, ri taobh na h-Aibhne Shionnaine,  135km air falbh bho Dhoire, 97km bho Ghaillimh agus 123km bho Bhaile Átha Cliath, prìomh-bhaile na dùthcha. Chan eil ach 198 duine a’ fuireach an seo, agus tha am baile dìreach ri taobh crìochan Contae Liatroma agus Contae an Longfoirt.
Mu
Saoil a bheil thu an tòir na leanas: Mu (tìr)?
Llansilin
Tha am baile Llansilin ann am Powys, a' Chuimrigh. Tha e 94.3 mi (151.8 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 158.8 mi (255.5 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 687 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 184 (26.8%); rugadh 32% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Mu
'S e Mu (Μ, μ) an dàrna litir deug den aibidil Ghreugach. Tha e co-ionnan ri M san aibidil againne.
Roinn-seòrsa:aibidil Ghreugach
Микро знак
Siorrachd Digby
right|thumb|200px
Tha Siorrachd Digby ann an Alba Nuadh. Se Digby, Alba Nuadh am prìomh-bhaile.
Clachan
Roinn-seòrsa:Siorrachdan na h-Alba Nuadh Roinn-seòrsa:Alba Nuadh
Bàgh na h-Àird' an Ear
right|300px
Tha Bàgh na h-Àird' an Ear ann an Eilean Cheap Bhreatainn, Alba Nuadh.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh Roinn-seòrsa:Bailtean_ann_an_Eilean_Cheap_Bhreatainn
1255
MCCLV
Bàsan
Roinn-seòrsa:1250an
Nu
'S e Nu (Ν, ν) an trì-deugamh litir den aibidil Ghreugach. Tha e co-ionnan ri N san aibidil againne.
Roinn-seòrsa:Aibidil Ghreugach
320
Bàsan
Roinn-seòrsa:320an
Am Bac
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Llanwddyn
Tha am baile Llanwddyn ann am Powys, a' Chuimrigh. Tha e 89.2 mi (143.5 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 165.6 mi (266.5 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 252 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 96 (38.1%); rugadh 33% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Powys Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Loch nan Uan
thumb|Loch nan Uan
Matterhorn
right|300px|thumb|Matterhorn
Loch nan Uan
Chan eil duine sam bith a' fuireach faisg air Loch nan Uan agus mar sin chan eil rathaidean ann a leanas chun an locha seo.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba
Matterhorn
Matterhorn Roinn-seòrsa:An Eadailt Roinn-seòrsa:An Eilbheis
Slobozia
'S e baile meadhannach eadar Călărași agus Buzău, air an àirde an ear-dheas Romàinia a th' ann an Slobozia (IPA: ˈsloboˈzja, seann ainm: Vaideei, Gearmailtis: Freistadt). Tha e suidhichte ri taobh na h-Aibhne Ialomița, aig 20m os cionn ìre na mara, san t-siorrachd (Romàinis: Județ) Ialomița. Tha 45,891 duine a' fuireach ann.
Eachdraidh
'S ann às an fhacal Слобод (Gàidhlig: saor) ann am Bulgàiris 's a tha an t-ainm leis gu robh am baile saor bho chìsean. B' e seo an dòigh anns an do bhronsaicheadh imrich a-steach dhan sgìre seo, faisg air na crìochan le Impireachd nan Otomanach agus a h-uile cunnarach a bha an lùib sin. Ann an Romàinis chanadh slobozie ri baile ùr saor bho chìsean. Chaidh Slobozia a chlàradh airson a' chiad turais ann an 1594 mar Slobozia de Vaideei. Bhuinneadh e do Țara Românească bho thùs gu ruige 1859. Thug pleanaichean-cogaidh na Gearmailt ionnsaigh air Slobozia anns A' Chogadh Mhòr. B' ann air 30 an Lùnasdal 1944 a thuit am baile gu feachdan Romàinianach, aig deireadh An Dàrna Cogaidh. Chaill 15 Romàinianaich agus 89 Gearmailtich am beatha. Bha làmh an uachdair aig na Romàinianaich o chionns gu robh stèisean beairt-ghunna aca shuas sa mhainistir. Air 22 an Dùbhlachd 1989, agus Nicolae Ceauşescu a' teiche, nochd neach-teagaisg air an robh Oliviu Vlădulescu air beulaibh oifisean a' Phàirtidh Chomunnaich agus dh'èigh e: ''Ieșiți afară, comuniștilor! Plecați! A căzut Ceaușescu al vostru, plecați!'' (Gàidhlig: a-mach à seo, a chomunnaich! falbh! Tha ur Ceauşescu air thuiteam! falbh!). Thàinig na daoine dhan t-sràid agus, fad ceithir latha, chaill seachdnar am beatha san aimhreit, dithis ball na Securitate nam measg.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Romàinia Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Romàinia
Edwin Mattison McMillan
B' e Edwin Mattison McMillan (Redondo Beach Calafòrnia 18 an t-Sultain 1907 - El Cerrito, Calafòrnia 7 an t-Sultain 1991) Ceimigear às na Stàitean Aonaichte. Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 1951 còmhla ri Glenn Theodore Seaborg. Rinn e neiptiunium ann an 1940, a' chiad eileamaid as dèidh uranium san clàr pillteach agus thionnsgail e an sioncrotron. Còmhla ri Glenn T. Seaborg, Joseph W. Kennedy agus Arthur Wahl rinn e cuideachd plutonium-238 ann an 1940. Ann an 1945, gu neo-eisimeileach bho Volodymyr Veksler, chruthaich McMillan an synchrotron.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
827
Bàsan
Roinn-seòrsa:820an
Alter ego
'S e alter ego na ainm Laideannach a tha a' ciallachadh "am mi eile". Thathar a' cleachadh airson feartan a tha aig duin'-eigin ach chan eil coltach ris-san (m.e. mar a nochdas iad anns an leabhair ainmeil Strange Case of Dr Jekyll and Mr Hyde). Ge-tà, thathar a' cleachdadh cuideachd airson caractar ficseanail a tha gu mòr coltach ri ùghdair.
Roinn-seòrsa:Eòlas-inntinn Roinn-seòrsa:Litreachas
Twitter
Is urrainn do luchd-cleachdaidh clàraichte brathan, ris an abrar tweets no bìogan sa Ghàidhlig, a leughadh agus a chur, agus faodaidh luchd-cleachdaidh neo-chlàraichte an leughadh. Stèidhichte ann an San Francisco, tha còrr is 25 oifisean aig Twitter Inc. air feadh an t-saoghail.
Chaidh Twitter a chruthachadh sa Mhàrt 2006 le Jack Dorsey, Evan Williams, Biz Stone agus Noah Glass, agus a chur air bhlàr ron Iuchar 2006. Bhon uair sin, ghrad-fhàs daoine air fad is leud na cruinne measail air an t-seirbheis, gus an robh 100 millean duine ga cleachdadh an 2012, 's iad a' cur 340 millean brath gach latha. Cuideachd, bha an t-seirbheis a' faighinn 1.6 billean ceistean-rannsachaidh san latha agus an 2013, bha i air tè de na 10 làraichean as motha a fhuair de thadhal air an eadar-lìon.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Meadhanan Roinn-seòrsa:Eadar-lìon
Vincent du Vigneaud
B' e Vincent du Vigneaud (Chicago (Illinois) 18 an Cèitean 1901 - Ithaca (Eabhraig Nuadh) 11 an Dùbhlachd 1978) Ceimigear às na Stàitean Aonaichte. Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 1955.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Belig
'S i beinn anns a' Chuiltheann anns an Eilean Sgitheanach  a tha ann am Belig. Tha i 702 m a dh'àirde. Tha i 702m (2303 troigh) de dh'àirde. Air mullach na beinne chithear balla briste a bhios a' sealltainn a' phuing as àirde. 'S e Graham is Marilyn a th' innte.
Loch Baikal
right|thumb|Loch Baikal, oirthir an ear
Belig
Thèid beanntan na h-Alba a chur ri chèile ann an liostaichean sònraichte a rèir àirde agus àirde rinneach mullach na beinne. Canar Beinn Rothaich, Murdo, Marilyn, Donald, Graham neo Corbett riutha. Tha buidhnean eadar-dhealaichte gam measach agus an uair sin thèid na tomhasan a chruinneachadh ann an liostaichean a tha rim faighinn air an làrach-lìn "Database of British and Irish hills". Bho àm gu àm nì iad ath-sgrùdadh mu àird na beinne, agus rinneadh an t-ath-sgrùdadh mu dheireadh air Belig san 30 an t-Ogmhios 2007.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach
Loch Baikal
'S e an loch as domhainne anns an t-Saoghal a tha ann an Loch Baikal (Ruiseis: Байка́л, Mongalais Dalai-Nor) (1637 meudairean neo 5369 troighean). Tha e anns an Ruis.
Roinn-seòrsa:Lochan Roinn-seòrsa:An Ruis
Cunntasachd
Is e cunntasachd an gnìomh agus an teicneolas a tha anns an clàradh agus suimeadh den airgead a tha a' tighinn a-steach agus a' dol a-mach de sporan gnìomhachas an lùib malairt.
Roinn-seòrsa:Eaconomachd