cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Aodh Mór Ó Néill
Beatha
Ged an robh na tiotalan is na h-oighreachdan aig Ó Néill air an co-dhaingeachadh, thoisich an crùn ri bacadh a chuir air a chuid chòirichean is cumhachd, tro mheadhan an lagha. A bharrachd air sin, bha Ó Néill an sàs ann an connspaid còmhla ri feadhainn dhe na seann ìochdarain aige, mar Dónal Ó  Cathain, gnothach a mhair gu ruige 1607. Dìreach an uair sin, cho-dhùin Ó Néill gun iarradh air an Rìgh an gnothach a rèiteachadh, ach fhuair e fios gum bìte ga chur an greim is, le Ruairí Ó Dónaill ga bhrosnachadh, chuir Aodh roimhe gun teicheadh e thall thairis còmhla ri Ruairí, an tachartas a chanas Teicheadh nan Iarla (Gaeilge: Imeacht na nIarlaí) an-diugh. Ghabh àite Teicheadh nan Iarla, fear dhe na tachartasan na b’ ainmeile ann an Eachdraidh na h-Èireann air fad, air oidhche an 14 an t-Sultain 1607, nuair a chaidh Ó Dónaill agus Ó Néill, còmhla ri an teaghlaichean is luchd-leantainn aca, air bàta ann an Ráth Maoláin is iad a’ dol chun na Spàinne, far an robh dùil aca taic fhaighinn bhon Rìgh Felipe III. Gu mì-fhortanach, chaill am bàta an cùrsa air sgàth cho làidir ‘s a bha a’ ghaoth, is b’ feudar dhaibh teàrnadh a lorg air Inbhir na h-Aibhne Seine, is chuir iad seachad a’ gheamhraidh anns Na Tìrean Ìsle. Ràinig iad An Ròimh sa Ghiblean 1608 far an d’ fhuair iad deagh fhàilte bho Phàpa Pòl V. Chaochail Ó Dónaill sa bhliadhna sin ann am baile bith-bhuan. Dh’fhàillig iad taic fhaighinn bhon An Spàinn, leis gu robh Felipe III airson sìth a chumail còmhla ri Sasainn nan Stiùbhartach, air sgàth gu robh an dùthaich aige ann an staing an eaconomaidh is an loingeas aige air a mhilleadh leis na h-Òlaindich aig Chath Ghiobraltair. Tha sin a’ sealltainn dhuinn cho neònach faoin ‘s a bha Teicheadh nan Iarla.
Chaidh binn thoirmisg a thoirt air Ó Néill le Pàrlamaid Shasannach na h-Èireann ann an 1613. Chaochail e anns An Ròimh air an 20 an t-Iuchar 1616. Dh’fheuch e ri tilleadh gu Èirinn iomadh turas fad na naoi bliadhna a bha e na fhògarrach, ann an dàrna làmh tro mhathanas a’ chrùin iarraidh is air an làmh eile tro chuid chumhachd a’ Chrùin a lagachadh. Nuair a bhàsaich e, bha bàird oifigeil na h-Èireann an sàs ann an farpais bhàrdachd chonnspaideach air a bheil Sabaid nam Bàrd.
Phòs Ó Néill ceithir tursan is fhuair e mòran duine chloinne, feadhainn dligheach agus feadhainn neo-dhligheach. B’ e Seán Ó Néill am fear na bu chliùiteach dhaibh, a bha an sàs ann an Cogaidhean na Flànrais mar cheannard rèisimeid  is e a’ dìon gnothaichean na Spàinne agus Felipe III. Dh’ainmich an Rìgh 4mh Iarla Thír Eoghain e ann an 1616.
Thimphu
left|thumb|250px|Manachain Tashichoedzong, Thimphu, far a bheil riaghaltas Bhutàin an-diugh 250px|thumb|right|Sealladh air Thimphu
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Àisia Roinn-seòrsa:Àisia a Deas Roinn-seòrsa:Bailtean
Mullach Coire Mhic Fhearchair
'S e beinn ann an Achadh an Iasgair air a’ Ghàidhealtachd a th’ ann am Mullach Coire Mhic Fhearchair. Tha e suidhichte ann an àite glè iomallach eadar Dùn Dòmhnaill agus Loch Ma-ruibhe. Tha e 1019m de dh'àirde, agus 's e Beinn Rothaich a th' ann. 'S e clach-ghràin a tha a' dèanamh na beinne seo, agus chithear coltas geal na beinne gu soilleir air a' mhullach.
Mar as trice bithear ga streap bhon bhothan aig Seanbhail, far am bi a' mhòr-chuid de dhaoine a' cur seachad na h-oidhche roimhe agus às dèidh. Dh'fhaodadh toiseach an latha a bhith doirbh le faighinn thairis air an abhainn faisg air a' bhothan. Mar as trice bithear ga cheangal le Beinn a' Chlaidheimh agus Sgùrr Bàn. Dh'fhaodadh a ceangal le Beinn Tarsuinn no fiù 's leis na beanntan air taobh eile a' Ghlinne riutha, A' Mhaighdean agus Ruadh Stac Mòr, agus canar The Fisherfield Six ris a' chuairt fhada seo. Dh'fhaodadh cuideachd dèanamh air a' bheinn seo bho Cheann Loch Iù.
Bhon mhullach gheibhear seallaidhean air leth air Achadh an Iasgair, An Teallach, Slioch, Loch Ma Ruibhe agus Na Fanaichean.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Alexander Lukashenko
'S e ceann-suidhe na Bealaruis a tha ann an Alexander Lukashenko (Bealaruisis: Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка, Aliaksandar Ryhoravič Lukašenka).
Rugadh e ann an Kopys air 30mh latha den Lùnasdal 1954.
Bha e air a thaghadh anns a’ bhliadhna 1994. Bhuannaich e reifreann ann an 1996 mu teirmichean-rèime, is taghadh a' chinn-suidhe ann an 2001. Bhuannaich e reifreann eile ann an 2004 a dh'atharraich a' bhun-reachd gus urrainn dha barrachd air dà theirm a choileanadh, is bhuannaich e taghaidhean eile ann an 2006, 2010 is 2015, taghaidhean a chàin luchd-amhairc eadar-nàiseanta.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Luchd-poileataigs Eòrpach Roinn-seòrsa:Daoine às a' Bhealaruis
Georgi Parvanov
'S e ceann-suidhe na Bulgàiria a tha ann an  Georgi Sedefchov Parvanov (Bulgàiris: Георги Седефчов Първанов). Rugadh e ann an Sirishtnik air an 28mh latha dhen Òg-mhios 1957. Bha e air a thaghadh anns a’ bhliadhna 2002.
Roinn-seòrsa:Luchd-poileataigs Eòrpach Roinn-seòrsa:Daoine à Bulgàiria
Philadelphia, Pennsylvania
thumb|350px|Philadelphia 'S e Philadelphia am baile as motha ann an Pennsylvania agus an siathamh baile as motha anns na Stàitean Aonaichte. A-rèir an 2009 U.S. Census estimate bha 1,540,351 duine a' fuireach ann. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1682.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean ann am Pennsylvania
Ùirsgeul
Saoil an e nobhail, nobhaileag neo ùr-sgeul a bha fa-near dhut?
23 an Lùnastal
Tachartasan
thumb|Carragh-chuimhne [[Uilleam Uallas|Uallas aig Sruighlea]]
Flotta
right|thumb|Tha Flotta an seo coltach mar litir "C"
23 an Lùnastal
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Ùirsgeul
thumb|right|[[Nathair-mara (ùirsgeul)|Nathair-mara]] Tha ùirsgeul na sgrìobhaidhean mu thuiteamasan nach do thachair. Uaireannan, b' e sgeulachd a bhios a’ teagasg rudeigin, mar cosmhalachd neo sgeulachdan Aesoip.
Roinn-seòrsa:Litreachas
Flotta
'S e eilean ann an Arcaibh a th' ann am Flotta (Lochlannais/Nornais: Flottey, "eilean còmhnard/rèidh"). Ann an 2011 bha 80 daoine a' fuireach ann.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Arcaibh
Obo
'S e inneal-ciùil anaileach a tha ann an obo.
Roinn-seòrsa:Innealan-ciùil
Otto Sander
B'e actair Gearmailteach a bh' anns an Otto Sander (Hànobhar, 30 Ògmhios 1941 – Berlin 12 Sultain 2013). Chaochail e le aillse. Tha e ainmeil taobh a-staigh na dùthcha aige airson na rinn e san sreath Das Boot (Gàidhlig: Am Bàta).
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt Sander
José María Aznar López
'S e neach-poileataigs Spàinneach a tha ann am José María Aznar López (Madrid, 25 an Gearran 1953). Bha e na Phrìomh-mhinistear na Spàinne bho 4 an Cèitean 1996 gu ruige 17 an Giblean 2004 B' ann an an Oilthigh Mhadrid a fhuair e a chuid foghlaim.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Poileataigs Roinn-seòrsa:Daoine às an Spàinn
Abhainn Mhagdalena
thumb|right|200px|Beul na h-aibhne aig Barranquilla thumb|right|200px|Struth na h-aibhne
'S e an abhainn as motha, as fhaide agus as cudromaiche ann an Coloimbia a th'ann an Abhainn Mhagdalena. Toisichidh an abhainn shuas ann an Huila ann an ceann a deas na dùthcha, is i a' sruthadh mu thuath fad 1,558km tro na roinnean dhe Tolima, Cundinamarca, Caldas, Boyacá, Antioquia, Bolívar, Cesar, Magdalena gu ruige Muir A' Chairibianach faisg air Barranquilla, ann an Atlántico. Tha an Abhainn Mhagdalena a' sgarradh dà sliabh a-mach a chèile: An Cordillera Central agus An Cordillera Oriental, is iad na slèibhtean as thuath na h-Andes. Ro àm an treàna agus a' pleàna, 's e bàtaichean a' toirt daoine agus bàthar air an abhainn sin a bh'ann prìomh mheadhann chòmhdhail na dùthcha.
Ainmean na h-Aibhne
Chuir an Ceannsaiche Spàinnteach Rodrigo de Bastidas an t-ainm Magdalena air an abhainn nuair a ràinig e beul na h-aibhne aig Bocas de Cenizas an 1 an Giblean 1501. Bha mòran ainmean tùsanach aice roimhe. Bha Yuma air a' phàirt as ìsle, Arli air a' phàirt meadhanch agus Guacahayo aig a' phàirt as àirde aice. A bharrachd air sin, 's e Karacali an t-ainm a bha oirre gu lèir airson iomadh bhuidheann.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Coloimbia Roinn-seòrsa:Aibhnichean
1606
MDCVI
Bàsan
Roinn-seòrsa:1600an
Basseterre
'S e prìomh-bhaile Naomh Crìstean agus Nibheis a tha ann am Basseterre. Thàinig an t-ainm bhon fhacal Fhraingis, tha e a’ ciallachadh “talamh ìosal”. Tha am baile suidhichte ann an iar-dheas na h-eilein Saint Kitts. Tha na beanntan Olivees Mountains agus Conaree-Morne san ear a’ bhaile.
'S e aon de na bailtean as sine a tha anns na Lesser Antilles. Chaidh am baile a’ stèidheachadh leis na Frangaich anns a' bhliadhna 1627.
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann am Muir nan Caraib Roinn-seòrsa:Lesser Antilles Roinn-seòrsa:Bailtean
Isaac Newton
Rugadh e 25 Dùbhlachd 1642 anns a' Mhìosachan Iulianach ann an Lincolnshire is thogadh e aig àm a' Chogaidh Sìobhalta Shasainn. An dèidh don Ath-stéidheachadh Theàrlaich II chaidh e na oileanach aig Oilthigh Chambridge ann an 1662. Dh'obair e air eòlas-fradhairc agus reul-eòlas dhachaigh ann an Woolsthorpe agus an oilthigh ga dhùnadh air sgàth na plàighe duibhe. Thill e a Chambridge mar bhall Colaiste na Trianaide is chaidh e na àrd-ollamh ann an 1669. Dh'fhoillsich e am Principia ann an 1687.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Luchd-saidheans Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
Duaisean nan Sàr Ghàidheal
Tha Duaisean nan Sàr Ghàidheal 'nan duaisean bliadhnail a bheir Sabhal Mòr Ostaig do dhaoine a rinn saothair air leth ann an saoghal na Gàidhlig. Tha iad air a bhith gan toirt seachad aig Ceumnachd an t-Sabhail Mhòir gach bliadhna bhon a thòisich iad sa bhliadhna 2009.
24 an Lùnastal
'S e 24 an Lùnastal an 236mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (237mh ann am bliadhna-leum). Tha 129 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Duaisean nan Sàr Ghàidheal
Faic cuideachd
Roinn-seòrsa:Duaisean Roinn-seòrsa:Gàidhlig
24 an Lùnastal
Tachartasan
thumb|[[Alasdair II na h-Alba]]
Y Fenni
Tha am baile Y Fenni ann an Sir Fynwy, a' Chuimrigh. Tha e 24.5 mi (39.4 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 125.7 mi (202.2 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 9770 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 948 (9.7%); rugadh 71% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Lvivska Oblast
'S e tè dhe na 24 roinnean anns an An Ucràin a th' ann an Lvivska Oblast (Ucràinis: Львівська о́бласть, IPA: ˈlʲʋʲiu̯sʲkɐ ˈɔbɫɐsʲtʲ, ainm neo-fhoirmeil: Lvivshchyna). 'S e Lviv fhèin's a th' ann prìomh-bhaile na roinne. Tha i suidhichte air an àirde an iar na dùthcha, faisg air na crìochan leis A' Phòlainn.
Eachdraidh
Chaidh Lvivska Oblast fhèin a chruthachadh ann an 1939, ach bhuinneadh an sgìre air fad do Shluagh-phoblachd na h-Ucràine an Iar eadar 1918 agus 1919, an dèidh tuiteam na h-Ostair-Ungaire. Bhòt 97.46% nan daoine ann an Kyivska Oblast airson neo-eisimeileachd na h-Ucràine san reifreann nàiseanta ann an 1991.
Ceanglaichean A-mach
Mapaichean
Roinn-seòrsa:An Ucràin Roinn-seòrsa:Lvivska Oblast
Salinas, Calafòrnia
‘S e baile mòr eadar Prunedale agus Monterey air an àirde an iar Na Stàitean Aonaichte a th’ ann an Salinas. Tha an t-ainm a’ ciallachadh poll-salainn ann an Spàinntis agus tha e suidhichte aig dìreach 16m os cionn ìre na mara eadar Bàgh Monterey agus Abhainn Salinas. aig astar dhe 3,899km bho Washington, prìomh-bhaile na dùthcha agus 212km bho Shacramento, prìomh-bhaile na stàite. Tha am baile ann am meadhan Chalifornia. Tha 142,880 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile. Rugadh 37.5% thall thairis agus ‘s e daoine le freumhan ann an Aimearaga-Laideannach a tha 71.7% dhuibh. Cha tug ach 12.3% dhe na daoine ceum aig an oilthigh.
Carolina a Tuath
thumb|right|300px|Carolina a Tuath 'S e tè de na Stàitean Aonaichte a tha ann an  Carolina a Tuath (Beurla: North Carolina). Tha i suidhichte san àirde an ear na dùthcha. Tha 9,535,483 duine a' fuireach anns an stàite. . Tha Raleigh na prìomh-bhaile ach 's e Charlotte am baile as motha a tha ann an Carolina a Tuath. Bha Gàidhlig air a bruidhinn an seo gus na 1920an. Tha e air a bhith na stàit bho 21 an t-Samhain 1789.
750an
Roinn-seòrsa:8mh Linn *
Duais Nobel ann an Litreachas
thumb|Duais Nobel ann an Litreachas a bhuannaich [[Gabriel Garcia Marquez.]] Tha Acadamh Rìoghail na Suaine a' lean an tiomnadh Alfred Nobel is a' thoirt an Duais Nobel ann an Litreachas gach bliadhna do neach a chruthaich sàr-obair ann an litreachas.
Cha bheir an Acadamh Rìoghail duais ann an 2018 an dèidh do bhuill a' chomataidh, fiù ceannard an Acadamh, Sara Danius, a leig an dreuchdan suas nuair a rinn 18 mnathan casaid air fear a' bhall comataidh, Katarina Frostensen, gun do thug e ionnsaigh dhrabasta orra.
Niwica
‘S e baile beag air an àirde an iar na Pòlainn a th’ ann an Niwica (IPA: niˈvitsa, Gearmailtis: Zibelle, Sòrbais: Cybalin). ‘S ann às an t-seann slàbhais Cebulja (Gàidhlig: Uinnean) leis an deireadh Sòrbais –in a thàinig seann ainm a’ bhaile is chaidh e a chlàradh airson a’ chiad turas ann an 1478 mar Tzebelle. Cha d’ fhuair e ainm Pòlais ach an dèidh an Dàrna Cogadh. Tha e suidhichte faisg air na crìochan leis A’ Ghearmailt, eadar Mieszków agus Chwaliszowice, ri taobh an Lochan (Pòlais: Staw) Niwica Dolna, anns an roinn Lubuskie. Tha am baile 429km air falbh bho Warsaw (Prìomh-bhaile na dùthcha), 394km bho Kraków, 320km bho Łódź agus 173km bho Phoznań. Tha dìreach mu 380 duine a' fuireach anns a’ bhaile.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt Roinn-seòrsa:A' Phòlainn
Seumas MacNeacail
'S e seinneadair a bh' ann an Seumas MacNeacail (1901 - 1971). Rugadh e ann an Ach na h-Annaid, anns an Eilean Sgitheanach, agus fhuair e obair faisg air sin, mar neach-sgrùdaidh bheathaichean ann am Bràighe.
1607
MDCVIII
Seumas MacNeacail
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Seinneadairean Gàidhlig Roinn-seòrsa:Seinneadairean Sgitheanach Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
1607
Bàsan
Roinn-seòrsa:1600an
Calum 'Ruadh' MacNeacail
'S e seinneadair a bh' ann an Calum 'Ruadh' MacNeacail (19 am Màrt 1902–25 an Gearran 1978). B’ e croitear à Gead an t-Sailleir, anns an Eilean Sgitheanach, a bh’ ann an Calum, ach dh'fhàs e ainmeil mar “The Bard of Skye”. Bha e pòsta ri Peigi NicCalum à Camus Tianabhaig, faisg air Gead an t-Sailleir, agus anns an Dàrna Cogaidh bha e ann am Feachd an Adhair. 'S ann bho a mhàthair, Anna 'Ruadh', a dh’ionnsaich e tòrr òran traidiseanta, agus rinn e mòran bàrdachd – cuid a chaidh fhoillseachadh anns na 1970’an.
Ceanglaichean a-mach
MacNeacail, Calum 'Ruadh' Roinn-seòrsa:Seinneadairean Gàidhlig Roinn-seòrsa:Seinneadairean Sgitheanach
Hole in the Wa'
thumb|right|200px|An taigh-seinnse 'S e fear dhe na taighean-seinnse as sìne ann am meadhan a' bhaile Dùn Phrìs a th' ann The Hole in the Wa'. Chaidh a thogail ann an 1620.
Roinn-seòrsa:Taighean
Òrgan
thumb| Òran anns an eaglais ann an [[Cill Mhaoininn.]] 'S e inneal-ciùil a tha ann an òrgan. Thathar ga chleachdadh gu sònraichte ann an eaglaisean.
Roinn-seòrsa:Innealan-ciùil
Beinn Bhuidhe (413m)
'S e beinn ann an Alba a th' ann am Beinn Bhuidhe. Tha e suidhichte ann am Muile tuath air Loch Bà. Tha Cruach Torr an Lochain‎ air an iar agus Beinn na Duatharach san ear-dheas. Tha Beinn Bhuidhe 413m (1355 troigh) de dh'àirde. Air mullach na beinne chithear càrn beag a bhios a' sealltainn a' phuing as àirde. 'S e Marilyn a th' ann.
Thèid beanntan na h-Alba a chur ri chèile ann an liostaichean sònraichte a rèir àirde agus àirde rinneach mullach na beinne. Tha buidhnean eadar-dhealaichte gam measach agus an uair sin thèid na tomhasan a chruinneachadh ann an liostaichean a tha rim faighinn air an làrach-lìn "Database of British and Irish hills". Bho àm gu àm nì iad ath-sgrùdadh mu àird na beinne, agus rinneadh an t-ath-sgrùdadh mu dheireadh air Beinn Bhuidhe san 28 an Dàmhair 2001.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Muile
Francesco Totti
'S e cluicheadair ball-coise a tha ann am Francesco Totti. Rugadh e air an 27mh latha den Sultain, 1976, san Ròimh, anns an Eadailt.
Roinn-seòrsa:Cluicheadairean Ball-coise Roinn-seòrsa:Daoine às an Eadailt
Vizcaya (provincia)
'S e provincia na Spàinne a tha ann an Vizcaya (Spainntis) neo Bizkaia (Basgais). Tha e na laighe ann an Dùthaich_nam_Basgach
'S e Bilbao a tha na phrìomh-bhaile.
950an
Bha na 950an, sa 10mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 950 is 31 an Dùbhlachd 959.
Bloomington, Minnesota
'S e Bloomington an cóigeamh baile as motha a tha ann am Minnesota. Anns a’ bhliadhna 2010 bha 82,893 duine a’ fuireach an seo. Tha e suidhichte aig 252m os cionn ìre na mara,
Eachdraidh
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1843.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean ann am Minnesota
25 an Lùnastal
'S e 25 an Lùnastal an 237mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (238mh ann am bliadhna-leum). Tha 128 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
thumb|[[Sean Connery (1983)]]
Václav Klaus
'S e neach-poileataigs às an t-Seic tha ann an Václav Klaus. Rugadh e air 19 Ògmhios 1941 ann am Pràg. Bha e na cho-stéidheadair de Občanská demokratická strana (Pàrtaidh Catharra Deamocratach), eadar 1992 is 1997 na phrìomh-mhinistear agus eadar 2003 is 2013 na cheann-suidhe na Seice.
Roinn-seòrsa:Luchd-poileataigs Eòrpach Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Seic
Colaisde na Gàidhlig
thumb|Colaisde Na Gàidhlig Tha Colaisde na Gàidhlig 'na colaisde Ghàidhlig na h-Albainn Nuaidh agus 'na ionad cànan, cultar, is ceòl na Gàidhlig, stèidhichte ann an 1938 ann am Baile Naomh Anna, ann an Ceap Breatainn, Canada.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Foghlam Roinn-seòrsa:Gàidhlig Roinn-seòrsa:Alba Nuadh
Barcelona (provincia)
'S e provincia na Spàinne a tha ann am Barcelona (IPA: bəɾsəˈɫonə). Tha e na laighe ann an Catalòinia, air an àirde an ear-thuath na dùthcha. 'S e Barcelona a tha na phrìomh-bhaile. Chaidh an roinn a chruthachadh ann an 1833 le Javier de Burgos, a bha an Rùnaire na Stàite agus Leasachaidh aig an àm. B'e an siostam-riaghalaidh iondail na Frainge a chleachd e mar mhodal. Chuireadh a-steach na Coimhearsnachd fèin-riaghlaidh Chatalòinia i ann an 1978, nuair a sgrìobhadh Bun-reachd ùr. Sìnidh Girona fad 7,728km² agus tha 5,529,099 duine a' fuireach ann. Le sin, 's e an 40mh roinn as motha na Spàinne a thaobh talmhainn agus an dàrna tè a thaobh àireamh-sluaigh. Tha crìochain aice le Girona, Lleida agus Tarragona. 'S e Catalanais agus Spàinntis a tha gam bruidhinn an seo.
Brian MacUilleim
'S' e neach-poileataigs a tha ann am Brian MacUilleim (Beurla: Brian Wilson).
Barcelona (provincia)
Freumhan an ainm
Tha luchd-rannsachaidh dhen bheachd gur ann às an ainm 34px|(Barkeno) (Barkeno) ann an Ibearais no Foìnis a th' ann. Bha baile fo bhuaidh nan Ròmanach an seo air an robh Colonia Faventia Julia Augusta Pia Barcino ann an Laideann (Βαρκινών ann an Greugais). Bha teòiridh eile ann a chanadh gur robh an t-ainm ceangailte ri Hamilcar Barca, athair Hannibal, ach chan eile mòran dhaoine a' gabhail ri seo an latha an-diugh. Fad nan linntean dh'atharrachadh fuaimeanachadh an ainm mar a leanas: Barcilonum → Barceno → Barchelona → Barçalona → Barcelona. Mar a b’àbhaist san Spàinn, b’ e dìreach ainm a’ bhaile a bu motha sa sgìre a chuireadh air an roinn.
Brian MacUilleim
Rugadh e air 13 an Dùbhlachd 1948 ann an Dùn Omhain, Còmhall. Bha e na bhall pàrlamaid Làbarach bho 1987 mun 2005, agus coimhlion e oifis ministear na stàit bho 1997 gu 2003 (An Oifis Albannach 1997–1998, Roinn Malairt agus Gnìomhachas (RMG) 1998–1999, Oifis na h-Alba 1999–2001, Oifis nan Dùthchannan Cèin 2001 agus Ministear airson Neirt agus Togalach, RMG (2001–2003). Air a sheasamh sìos bho oifig mhinistear na ullachadh a chuir cùl ri pàrlamaid, dh'iarr Tony Blair air a bhith Riochdaire Sònraichte a Phrìomhaire air Malairt Thar-chuain.
850an
Bha na 850an, sa 9mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 850 is 31 an Dùbhlachd 859.
Roinn-seòrsa:9mh Linn *
Brian MacUilleim
Fhuair e foghlam oilthigh aig Dùn Dè. Thoisich a shàs an poileataigs nuair a bha e 'san oilthigh- aig tùs am Pàrtaidh Nàiseantach na h-Alba ach iompaich e ri Pàrtaidh Làbarach an 1971. On chuir e cùl ri pàrtaidh nan nàiseantaich tha e air a bhi na nàmhaid fiach gan aghaidh. Ach airson a nàmhaid ri cùise nan nàiseantaich tha e air a nochdadh seasamh prionnsabalaichte fad iomadh bliadhna, ri poileataigs an sgeith clì, ri coireachan nan Gàidheal agus ri còirichean coimhearsnachd na croitearachd. B' esan a chiad ministear riamh ann an Oifis na h-Alba le dleasdanas ainmichte airson math na Gàidhlig. Na shaoghal poileataigs, sheas e airson roinnean pàrlamaid Gàidhealach dà thuras: an aghaidh Dòmhnall Stiùbhart 's na h-Eileanan Siar agus an aghaidh Teàrlach Ceanadach ann an Rois is Cromba. Aig a cheann thall chaidh a thaghadh ann an 1987 airson Coineagan a Tuath ann an Siorramachd Àir. Dh'fhàg e pàrlamaid ann an 2005, nuair a chaidh an roinn-taghaidh aige a-mach a bhith an lùib atharrachaidhean crìch. Tha e pòsda aig a' bhan-naidheachd Joni Bochanan.
Naidheachdas
B' esan na chiad neach-deasachaidh don West Highland Free Press, pàipear ionadail Sgitheanach a stèidhich e còmhla le trì caraidean oilthigh. Ann an 2015 dhearbhaich am Pàipear Beag nach bi Mgr MacUilleim a' sgrìobhadh colbh fhathast an dèidh dha taic don Àrd-ollamh Dòmhnall MacLeòid a thoirt mu colbh an do sgrìobh Mgr MacLeòid mu shuidheachadh luchd-imrich à Afraga a Tuath anns an Roinn Eòrpa.
Thill e mar dheasaiche ann an 2021 nuair a chaidh e san sgioba ùr aig a' Ghasaet Steòrnabhagh. Tha e a' sgrìobhadh colbh seachdaineil airson an Albannaich.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Làbarach na h-Alba Roinn-seòrsa:Deasaichean phàipearan-naidheachd Roinn-seòrsa:Gàidhlig Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Hywel Dda
B' e na ciad Rìgh na Deheubarth ann a' Chuimrigh ann an 10mh Linn a bha ann an Hywel Dda neo Hywel Math. Bha e na mhac Cadell ap Rhodri, Rìgh na Seisyllwg. Phòs e Elen, nighean Llywarch ap Hyfaidd à Dyfed. Chaochail e ann an 950.
Barcelona (provincia)
Cruinn-eòlas
Tha iadhtag ann, a bhuineas do Bharcelona, air an àirde an iar-dheas na roinne a-muigh Lleida. 'S e Valielles de Busa an t-ainm a tha air. 'S e adhbharan laghail agus poileataigeach a tha as coireach gu bheil e na àite fa leth.
Ùisdean MacRath
'S e seinneadair a bh' ann an Ùisdean MacRath (1897–1988). Rugadh Ùisdean ann an Caileabost, faisg air Dùn Bheagain anns an Eilean Sgitheanach, agus thogadh e ann an Gleann Dail. Ged a rinn e tòrr obair le carbadan air an tìr-mòr, bha ùidh aige an-còmhnaidh anns a’ chultar aige fhèin, agus mar as tric bhiodh e a’ seinn òrain na mara.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Seinneadairean Gàidhlig Roinn-seòrsa:Seinneadairean Sgitheanach
Beus-ghiotàr
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Innealan-ciùil
Castries
'S e prìomh-bhaile Naomh Lùisia a tha ann an Castries. Tha riaghaltas na dùthcha suidhichte an seo. Le tòrr oifisean nàiseanta agus eadar-nàiseanta 's e teas meadhan malairteach an eilein a th' ann. Tha port-mara aige a tha mòr gu leòr airson bàtaichean-cuairt-mara mòra.
Chaidh am baile a stèidheachadh leis na Frangaich anns a’ bhliadhna 1650.
Ceangal a-mach
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean anns a' Chairibìan Roinn-seòrsa:Lesser Antilles Roinn-seòrsa:Bailtean
Oak Park, Illinois
‘S e baile beag air iomall Chicago ann an iar-mheadhan Na Stàitean Aonaichte a th’ ann an Oak Park. Tha e suidhichte aig 188m os cionn ìre na mara faisg air Loch Michigan aig astar dhe 968km bho Washington, prìomh-bhaile na dùthcha, 279km bho Springfield, prìomh-bhaile na stàite agus 212km bho Los Angeles, air an taobh thall na dùthcha. Tha am baile ann an ceann a tuatha Illinois. Tha 53,103 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile. Rugadh 9.9% thall thairis, ‘s e daoine le freumhan ann an Aimearaga Laideannach a tha 5.6% agus daoine le freumhan ann an Afraga a th’ ann 20.7% dhuibh. Tug 62.1% dhe na daoine ceum aig an oilthigh.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Illinois
Hen Golwyn
Tha am baile Hen Golwyn ann an Conwy, a' Chuimrigh. Tha e 126.8 mi (204.0 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 194.2 mi (312.5 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 7844 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 1719 (21.9%); rugadh 62% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Conwy Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
László Sólyom
'S e ceann-suidhe na h-Ungaire a tha ann an László Sólyom  (IPA: ʃoːjom ˈlaːsloː, Pécs, 3 an Gearran 1942).
Bha e air a thaghadh anns a' bhliadhna 2005.
Roinn-seòrsa:Luchd-poileataigs Eòrpach Roinn-seòrsa:Daoine às an Ungair Roinn-seòrsa:Poileataigs
Óttarr Proppé
'S e actair, ceòladair, seinneadair agus neach-poileataigs à Innis Tìle a th' ann an Óttarr Proppé. Rugadh e air 7 an t-Samhain 1968 ann an Reykjavík. Bha athair, Ólafur J. Proppé, na Cheannard air Oilthigh Innis Tìle agus tha e anns na oghaichean le Kolbein Proppé, a tha na bhall-phàrlamaid airson Vinstrihreyfingin - grænt framboð. A bharrchd air sin bha a sheanair anns an Alþingi bho 1919 gu ruige 1923. Fhuair Proppé a cuid foghlaim aig Pennridge High School thall sna Stàitean. Tha e pòsta e aig Svanborg Þórdís Sigurðardóttir. Anns na 80an agus na 90an chluicheadh e ann an sreath chòmhlain-ciùil HAM, Dr. Spock agus Rass na measg. Aig Farpais Òrain Eurovision ann an 2014 chluich Óttarr leis a' chòmhlan Pollapönk. Bha e na bhall Besti flokkurinn agus stèidhich e Björt framtíð, a bha san riaghaltas ann an co-bhann còmhla ri Sjálfstæðisflokkurinn agus Framsóknarflokkurinn ann an 2017. Bha Proppé na mhinistear na slàinte fo Bhjarni Benediktsson. Dh'fhàg Proppé agus am pàrtaidh aige an riaghaltas air sàilleabh cho coirbte 's a bha am prìomhaire.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Luchd-poileataigs Eòrpach Roinn-seòrsa:Daoine à Innis Tìle Roinn-seòrsa:Innis Tìle Roinn-seòrsa:Daoine Roinn-seòrsa:Poileataigs
Powfoot
‘S e baile beag dùthchasail faisg air Ruadhail air iomall Inbhir Anainn, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th’ ann am Powfoot. Tha e suidhichte aig dìreach 1m os cionn ìre na mara, air an àirde an ear-dheas Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Dhùn Phris ro 1975), eadar Greatna agus Dùn Phrìs, ri beulaibh tràigh àlainn ann am Bàgh Queensberry, ri taobh an Uisge Pow, far a shruthas e gu màthair-uisge na Linne Shalmhaigh. Tha e 37km air falbh bho Bheattock, 111km bho Ghlaschu, 108km bhon An t-Sròn Reamhar agus 108km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha 400 duine a’ fuireach anns agus 's e Beurla a th' ann a’ chiad chànain aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann am Powfoot. Tha eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air turasachd: tha raon goilf ainmeil agus campa carabhanaichean ann. A thaobh fhoghlaim, chan eil sgoiltean idir ann agus le sin feumar a dhol dhan bhun sgoil ann an Clarencefield neo Comar na Drise agus dhan àrd-sgoil ann an Inbhir Anainn.
Freumhan an Ainm
A rèir eòlaichean fhreumh-fhaclachd, tha e coltach gur ann à Poll ann  an Gàidhlig, Cuimris agus Lochlannais agus foot anns a' Bheurla (a tha a' ciallachadh cas) a tha an t-ainm. Bheireadh sin Bun a' Phuill dhuinn sa Ghàidhlig an latha an-diugh. 'S ann gu math làidir 's a tha buaidh nan Lochlannach air ainmean-àite ann an iar-dheas na h-Alba, gu h-àraidh faisg air a' mhuir: tha iomadh ainm-àite dà-chànanach Gàidhealach-Lochlannach agus 's ann gu math pailt a tha ainmean-àite ann an Cuimris ann an ceann a deas na h-Alba cuideachd. A bharrachd air sin, nochd a' Ghàidhlig ann an ceann a deas na h-Alba anns an 7mh Linn agus bha an cànan fhathast làidir ann an Siorrachd Dhùn Phris fhèin anns an 14mh Linn.
Mylo
'S e neach-ciùil dealanach a tha ann an Mylo. Rugadh e san 10 an Cèitean 1978 mar Myles MacAonghais anns an t-Àth Leathann, an t-Eilean Sgitheanach.
Clàran
Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
José María Melo
B’ e José María Dionisio Melo y Ortiz (Chaparral, Tolima, Coloimbia 9 an Dàmhair 1800 - La Trinitaria, Meagsago 1 dhen t-Ògmhios 1860) saighdear agus neach-poileataigs a rugadh ann an Coloimbia, nuair a bha an dùthaich fhathast am broinn na Leas-Rìoghachd Ghranada Ùire. ‘S e Tùsanach Pijao a bh’ann, is ‘s e Manuel Antonio Melo agus María Antonia Ortiz a bh’ann a chuid phàrant. Thogadh e ann an Ibagué. Bha e na cheann-suidhe na dùthcha aig àm an Ar-a-mach dhe 1854. Bha càirdeas fad às aige do Roberto Urdaneta Arbeláez, a bha na cheann-suidhe eadar 1951 agus 1953.
Saighdear an Neo-eisimeileachd
Chaidh e gu Arm na Saorsa 21 an Giblean 1819 mar leas-oifigear, fo Dhaniel Castañeda. Fhuair e deagh chliù aig Blàr Manizales. Bha e an sàs ann an cha mhòr gach uile blàr cudromach iomairt Neo-Eisimeileachd Aimearaga a Deas: aig Bomboná agus Pichincha ann an 1822; aig Junín, agus aig a’ Bhlàr Ayacucho, am blàr a dhearbhaich neo-eisimeileachd seann tìrean fo bhuaidh na Spàinne ann an Aimearaga a Deas. Chaidh suaicheantas a chur airsan iomadh turas airson a rinn e aig na blàran sin is fiù 's fhuair e ìomhaigh ealanta Bholívar fhèin. Ghabh e pàirt ann an cuairteachadh a’ bhaile El Callao ann an 1825, agus aig Blàr Portete de Tarqui ann an 1829. Phòs e María Teresa Vargas anns a’ chiad bhainnse aige, agus fhuair iad dithis chloinne còmhla.
Reubaltach Bolivarianach
Leig Bolívar ceannas na dùthcha 27 an Giblean 1830, leis gun do dh’fhàs e gu math tinn is na luchd-dùbhlain ga sgiùrsadh. Spìon a chuid nàmhaid Coloimbia Mhòr às a chèile. Chaidh am fear-ionaid dearbha aige, Antonio José de Sucre, a mharbhadh 4 an t-Ògmhios. Chuir an Còmhdhail, a bha ri taobh Bholívar, a chuid taic dha na oifigearan a dh’fheuch ri beachdan Bholívar a dhìon. Bha an Seanalair Rafael Urdaneta nam measg, agus chuir esan Domingo Caycedo Santamaría às an dreuchd agus ghabh e ceannas na dùthcha os làimhe gu neo-bhuan 5 an t-Sultain.
1608
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1608 (MDCVIII).
José María Melo
Reubaltach Bolivarianach
Nuair a chaochail Bolívar 17 an Dùbhlachd, dh’fhàs an suidheachadh na bu mhiosa airson a chuid charaid. Ghairm Caycedo gur e esan a bha fhathast na cheann-suidhe. Thug Urdaneta an dreuchd air ais gu Caycedo, mu dheireadh thall, tro Chòrdadh Juntas de Apulo 2 an Cèitean 1831. Chaidh Melo agus corra oifigear eile a chur a-mach às an dùthaich mar phàirt dhen chòrdadh.
1608
Bàsan
Roinn-seòrsa:1600an
José María Melo
Reubaltach Bolivarianach
Chaidh Melo chun A' Bheiniseala, còmhla ris a’ cho-bhràthair-chèile Urdaneta. Dh’aontaich e ri buidheann dhe oifigearan tìr-ghràdhaiche a dh’èirich an aghaidh José María Vargas, ann an 1835, is iad airson ath-thogail na Coloimbia Mòire, leasachaidhean poiliteagach agus crìonadh smachd eaconamach nan uachdaran, ga neartachadh tro ghnothach às-mhalairt agus in-mhalairt. Eadar na oifigearan sin a fhuair deagh chliù tro iomairt an neo-eisimeileachd, bha corra Bholivarianach ainmeil mar Luis Peru de Lacroix, dìon-chòmhla Bholívar fhèin, agus fiù’s fìor nàmhaid Bholívar mar Pedro Carujo. Bha Santiago Mariño, Pedro Briceño, Diego Ibarra agus Julián Castro os cionn an ar-a-mach. Cha d’ fhuair iad ach buadhachas sealach. Chaidh na Reubaltaich gan cur air leth thall thairis bho na teaghlaichean, feadhainn chun na Cairibian is feadhainn eile a Niocaragua, nuair a fhuair an Seanalair José Antonio Páez an Riaghaltas air ais le taic bho Urdaneta
Melo na Shòisealach
Chaidh Melo gus an Roinn Eòrpa ann an Dùbhlachd 1836, far an robh e na oileanach aig an Sgoil Saighdearachd ann am Bremen, anns A' Ghearmailt. Thug na beachdan sòisealach, is iad gan deasbad aig ìre na sgìre, buaidh mhòr air. Dh’fhàs e eòlach air na beachdan aig Charles Fourier, a chàineadh gun Tionndaidh am pailteas gu adhbhar dhe beairteas agus bochdainn anns an Roinn Eòrpa. Leugh e An Gnìomhachas agus An Siostam le Henri de Saint-Simon. Thug buidheann ùr na h-aonaidhean-ciùird agus gnothach na Cairteachd, a nochd ann am Breatainn Mhòir ann an 1838, buaidh uabhasach làidir airsan fhèin.
Thill e gu Ibagué ann an 1841, far an do dh’fhàs e a bhith ceannard poiliteagach na sgìre. Phòs e, airson an darna turas, ann an 1843, le Juliana Granados, à Panama, is fhuair iad balach còmhla, Máximo. Bha e an sàs ann an steidheachadh na Buidhnean Dheamocratach is chuir iad na luchd-chiùird ri chèile leis na inntleachdaich sòisealach fo bhuaidh Saint-Simon agus Fourier, is iad leughadairean lasach a chuid obrach aig Luis Blanc, Eagrachadh na h-Obrach agus an leabhar ùr aig Proudhon, Dè a tha ann an t-Sealbahadaireachd?. Bha ceannardan na luchd-ciùird air a bhith an sàs ann am Buidhnean a’ Bhìoball, gan cruthachadh airson eadar-theangachadh Spàinntis a’ Bhìoball a leughadh, leis gu robh iad dhen bheachd gur e teachdaireachd shòisealach airson na daoine bochd a dhìon a bh’ann. Bha na buidhnean sin an aghaidh na saor-mhalairt leis a’ Bhreatainn Mhòir, An Fhraing agus na Stàitean Aonaichte o chionns gun do chuireadh in-mhalairt cron air leasachadh a’ ghnìomhachais nàiseanta. Dh’iarr iad gum leanadh Àiteachan ghleidhidh nan Tùsanach agus chur às dhan Tràilleachd. A bharrachd air sin dhiùlt iad an Còrdadh Mallarino-Bidlack leis na Stàitean Aonaichte, ris a chuir an ceann-suidhe Tòraidh Tomás Cipriano de Mosquera ainm, a leig dha na Stàitean a ghabh a-steach ann am Panama.
Thug na Buidhnean Dheamocratach taic dhan Sheanalair Bholivarianach José Hilario López mar thagraiche a’ chinneas oir bha esan airson an Tràilleachd a chur às. ‘S e taghaidhean neo-dhìreach a bh’ann aig an àm ud, is thaghadh na saoranaich fireannach an cuid riochdairean. Ghabh López fàth air sgaradh nan Tòraidh, agus fhuair e tuilleadh bhòtaichean na tagraiche sam bith nan triùir Tòraidh agus dh’èirich na daoine ann am Bogotá airson aonadh nan Tòraidh a sheachnadh. Ga thaghadh na cheann-suidhe, chaidh dà lagh a sgrìobhadh ann an reachdas ann an 1850: fear a mhol Ministear an Ionmhais Manuel Murillo Toro, lagh leasachadh an àiteachais leis an t-Sluagh-ghairm Bu chòir dha obair an fhearainn a bhith ri chùlaibh sealbhadaireachd an fhearainn, is fear eile a chuir crìoch air luach-rèidh airson An sluagh a shaorachadh bhon ùsaireachd; agus, mu dheireadh thall, chaidh Lagh Saorsa nan Tràillean a sgrìobhadh ann an reachdas 21 an Cèitean 1851.
Rinn Na Tòraidh, fo stiùireadh Julio Arboleda (sealbhadair tràillean), ar-a-mach armachd an aghaidh na laghan ùra sin, is iad a’ càineadh gun do chuir López an Comann Iosaid, mar leisgeul airson an cuid dhùbhlain dha na leasachaidhean. Chaidh ar-a-mach nan Tòraidh ann an Cundinamarca fo stiùireadh dithis bhràthair: Pastor agus Mariano Ospina Rodríguez. B’ fheudar dha López a thoirt Melo air ais airson ruaig a chur air an ar-a-mach is dh’ àrdaich e gu Seanalair, rud a bha uabhasach mòr-chòrdte eadar na saighdearan le sin b’ urrainn dhàsan buaidh a gabhail air na Reubaltaich ann an Guasca. Bha e os cionn an còmhstri aig Montepío Militar an dèidh call nan Tòraidh, bho 13 an Lùnasdal 1851 agus chaidh e a dh’ainmeachadh Ceannard an Airm ann an Cundinamarca 19 an t-Ògmhios 1852.
Cogadh Sìobhalta 1854
Nochd sgaradh am broinn an Libearalais, eadar na "raidigeach" (far-ainm na “Gólgotas”), is iad airson na saor-mhalairt agus na luchd-chiùird (far-ainm na Draconianos), is iad airson polasaidhean dìonachais. Chuidich taghadh a’ mheadhaich José María Obando mar fhear-ionaid López ann an 1853. Cho-dhùin Libearalaich na làimhe deise is an fheadhainn a bha airson in-mhalairt gun chrìoch sguir a thoirt air na Buidhnean Dheamocratach, is le sin chaidh iad an caidreachas leis na Tòraidhean. Fhuair iad smachd dà-phàirtidh air a’ Chòmhdhail is na roinnean, is mòran chomhairle cuideachd. An uair sin dh’iarr iad gun leigeadh an ceann-suidhe an dreuchd aige. Thug iad airsan gun cuireadh e ainm gu Bun-Reachd ùr a chuir às dhan Arm Nàiseanta, a thug tuilleadh dleastanais dha na Stàitean Feadarail, a dh’fhannaich an Ceann-suidhe agus a fh’fhosgail an t-slighe chun in-mhalairt gun chrìoch.
Dh’ iarr na luchd-ciùird do Oblando, is iad gan cuireadh air rian ann am mailisidh, gun do dhùineadh e an Còmhdhail agus gum biodh e na dheachdaire an t-Sluaigh 17 an Giblean 1854. B’ fheàrr le Obando an dreuchd aige a leigeil agus an uair sin chuir na Buidhnean Dheamocratach an grèim e. Chuir iad an ceannas an tairgse do Mhelo, a bha os cionn na Feachdan Armachd ann an Cundinamarca aig an àm.
Chaidh Melo a chuir an grèim is ghabh José de Obaldía, à Panama, an Riaghaltas os làimhe. A dh’aindeoin sin, bha e saor rè na trì cùisean-lagha a fhuair ann an 1855 oir phàigh a charaid is fear-dùthcha Manuel Murillo Toro a chuid urrais.
Bàs
A dh’aindeoin sin, an dèidh an treas chùis-lagha chaidh 200 daoine a bha airson an ar-a-mach sgapte thall thairis, an cuid stòrais air arbhartachadh, is iad gan cur air falbh gu ruige Panama air coise. Bhàsaich a h-uile duine, ach na saighdearan mar Mhelo, air an rathad. Thog e am bàta airson Costa Rica far an do chuidich e ann an sabaid an aghaidh ionnsaighean an fhir-deuchainn às na Stàitean Aonaichte William Walker ann an Niocaragua. Nuair chuir e ruaig air na ionnsaighean ann an 1859 chaidh e gu El Salvador far an robh e an sàs ann an trèanadh nan saighdear.
Ràinig Melo crìochan Mheagsago 10 an Dàmhair. Dhearbhaich Riaghladair Libearalach na Stàite Chiapas, Angel Albino Corzo, air ceann-suidhe na dùthcha sin Benito Juárez do Mhelo a thoirt a-steach dhan Arm ùr na crìochan a bha a’ sabaid ann an Cogadh na Leasachaidhean. Bha Juárez air gach uile eadar-theachd bho thall thairis a dhiùltadh, fiù’s bho chonsal na Breatainne Mòire George B. Mathew.
Chuir Melo air dòigh buidheann dhe mu bheagan na bu mhotha na ciad saighdear-eich nach robh cleachdte ris a’ chogadh idir, is rinn e air Comitán an uair sin chaidh e airson na crìochan le Guatemala a dhìon. Bha ionnsaighean feachdan an t-Seanalair Juan A. Ortega, à Meagsago ach na fhògarrach anns an dùthaich sin, gu math bitheanta anns an sgìre. Dhiùlt e comhairle an Riaghladair Corzo airson bhuidhne dhe shaighdear-coise a chur air bhog cuideachd
Chaidh ionnsaigh iongantach a chur air an Arm beag aig Juarez tràth sa mhadainn 10 an t-Ògmhios 1860, is iad a’ gabhail fois air an oighreachd ”Juncaná”, suidhichte far a bheil am baile La Trinitaria, ann an Chiapas an latha an-diugh. Fhuair na connspaihichean òrdughan bho Ortega a chur gu bàs Melo. Chaidh sin a dheànamh leis a’ choirpileir Isidro Tordillo agus an t-sàirsdeant José Maldonado, mar a dh’innis dhuinn an litir a sgrìobh Romualdo Guillén, fear dhe saighdear aig Ortega, dìreach ceithir latha an dèidh sin.
Nuair a chuir Ortega sguir air a chuid ionnsaigh anns an sgìre an ceann fichead latha, chaidh e a dhearbhachadh gun do thiodhlaic na Tùsanaich Maya Tojolabal. e ann an seapeal na h-oighreachd “Juncaná”. Steidhich an Riaghaltas Chiaps càrn-chuimhne dhàsan ann an Juncaná.
Ceanglaichean A-mach
Pàrtaidh Libearalach Choloimbia (Spàinntis)
Leabhraichean
Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:Poileataigs Roinn-seòrsa:Daoine à Coloimbia
Sgioba nàiseanta rugbaidh na h-Argantain
thumb|right|250px|[[Ignacio Corleto bho Los Pumas air an rathad gu "oidhirp" an aghaidh na na Frainge ann an Cupa an t-Saoghail 2007 Bhuainnich iad 34 - 10]]
Tha Sgioba nàiseanta rugbaidh na h-Argantain fear den sgiobaichean mòra aig rugbaidh, agus am fear as cudromaiche ann an Aimearaga a Deas. Bha iad sa h-uile Cupa an t-Saoghail.
Tha an reacord aca caran neo-rèidh, ach rinn iad gle mhath ann an Cupa an t-Saoghail mu dheireadh, far an robh iad san treasamh àite. Tha iad a' cluich sna leintean gorm is geal. Logo - pùma - se "los Pumas" am farainm a tha oirre.
Argantain Roinn-seòrsa:An Argantain
Beus-fhìdheall
thumb|Syntagma musicum (1618) le Michael Praetorius
Tha am beus-fhìdheall (bass viol) na inneal-ciùil, teaghlach nan teud.
Roinn-seòrsa:Innealan-ciùil
La Candelaria, Medellín
thumb|Eaglais Màiri a Chandelaria
'S e ceàrnag ann am meadhan a' bhaile Medellín a tha ann an La Candelaria no El Centro.
Tha an t-ainm a' dol às an Eaglais Màiri a Chandelaria.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Antioquia Roinn-seòrsa:Coloimbia
260an
Bha na 260an, sa 3mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 260 is 31 an Dùbhlachd 269.
Hassium
'S e eileamaid cheimigeach a tha ann an hassium le samhla Hs agus àireamh atamach 108.
260an
Bliadhnaichean
Roinn-seòrsa:3mh Linn *
Hassium
'S e meatailt trastach glè rèidio-bheò agus fuadain a tha ann. Tha an cor ogsaidicheadh VIII cudromach sa' cheimigeachd de hassium. Chan eil ach dà cho-thàthaidh hassium fhathast, hassium ogsaid, HsO4 agus sodium hassaid Na2[HsO4(OH)2].
Rinneadh caractarachd ri 12 iosatòpaichean de hassium. Tha 269Hs, le leth-bheatha 10 diogan, as seasmhaiche.
Eachdraidh
Ann an 1984 rinn sgioba Peter Armbruster agus Gottfried Münzenberg aig an Insitiud airson Rannsachadh Aidhon Trom ann an Darmstadt trì ataman hassium-265 nuair a bhuail iad luaidhe-208 le niùclasan iarann-58. Dh'ainmich iad e air Hassia, ainm Laideann airson Hessen, far a bheil Darmstadt.
Cleachdadh
Tha hassium glè thearc agus chan eil cleachdaidhean ann.
Y Grysmwnt
Tha am baile Y Grysmwnt ann an Sir Fynwy, a' Chuimrigh. Tha e 32.8 mi (52.9 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 120.6 mi (194.1 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 888 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 107 (12.0%); rugadh 47% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sir Fynwy Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Felipe González Márquez
'S e neach-poileataigs Spàinneach a tha ann am Felipe González Márquez (Sevilla, 6 am Màrt 1942). Dh'ionnsaich e lagh aig Oilthigh Shevilla is chaidh e sa' Phàrtaidh Sòisealach Luchd-obrach na Spàinne ann an 1964, nuair a bha a' phàrtaidh mì-laghail. Thàinig e a-steach a' Phàrlamaid ann an 1977 nuair a chaidh a' PhSOE a dhèanamh laghail. Bha e na Phrìomh-mhinistear na Spàinne bho 1 an Dùbhlachd 1982 gu ruige 4 an Cèitean 1996 nuair a chaill a' PhSOE an taghadh nàiseanta. Leig e dheth a dhreuchd mar cheannard a' phàrtaidh ann an 1997.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às an Spàinn Roinn-seòrsa:Poileataigs na Spàinne Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Sòisealach Luchd-obrach na Spàinne
Sìleas na Ceapaich
Bha Sìleas na Ceapaich no Sìleas NicDhòmhnaill na bàrd Gàidhlig (mu 1660 - mu 1729).
B' i nighean Ghilleasbuig, Mhic 'ic Raghnaill, 15mh Triath Dòmhnallaich na Ceapaich. Phòs Sìleas Alasdair Gòrdanach agus rinn iad an dachaigh ann am Baile Dhòrnaidh, faisg air Hunndaidh. Tha làrach na dachaigh aca fhathast ri fhaicinn air an rathad eadar Obar Dheathain agus Monadh Choinnich. Tuigear o bhàrdachd Sìleas gun robh còignear mhac aca agus co-dhiù triùir no 's dòcha ceathrar inghean.
Òrain
Tha e soilleir bho ìomhaighean agus meataireachd na bàrdachd aig Sìleas gun robh i, mar nighinn chinn-chinnidh, foghlamaichte a thaobh bàrdachd na Gàidhlig. Tha a bàrdachd cuideachd a' toirt dhuinn sealladh air beachdan bhoireannach, an dà chuid a thaobh ghnothaichean pearsanta mar a tha comhairle do nighinn air caran an t-saoghail, call chloinne agus cèile agus creideamh, ach cuideachd air mar a bhathar a' meas thachartasan mòra na linne.
Tha tòrr de bhàrdachd Sìleas a' nochdadh faireachdainn làidir Seumasach. Nam measg seo tha:
Bha a' bhàrdachd aice a' nochdadh uallaichean a' chinnidh aice, na Dòmhnallaich, ach cuideachd uallaichean an teaghlaich aice fhèin, gu sònraichte ann an:
Òran do Alasdair Ghlinnne Garadh
Alasdair à Gleanna Garadh, Thug thu an-diugh gal air mo shùilean; 'S beag iongnaidh mi bhith trom chreuchdach: 'S tric ga reubadh as ùr sinn. Dearcair dhomhsa bhith gan osnaich 'S meud an dosgainn th' air mo chàirdean; 'S tric an t-eug oirnn a' gearradh, Taghadh nan darag as àirde. Chaill sinn ionnan agus còmhla Sir Dòmhnall a mhac 's a bhràthair. Ciod e am fàth dhuinn bhith gar gearan? Dh'fhan Mac Mhic Ailein sa bhlàr uainn. Chaill sinn darag làidir liath-ghlas Bha cungbhail dìon air a chàirdibh, Capall-coille bhàrr na giùthsaich, Seabhag sùil-ghorm lùthmhor làidir. Dh'fhalbh ceann na cèille is na comhairle Anns gach gnothach am bi cùram, Aghaidh shoilleir sholta thaitneach, Cridhe fial farsaing mun chùinneadh; Bu tu tagha nan sàr-ghaisgeach, Mo ghuala thaice is mo dhiùbhail; Smiorail fearail foinnidh treubhach, Ceann feachda chaill Seumas Stiùbhart. Nam b' ionnan do chàch is do Ghoill An uair dh'imich an long a-mach, Cha rachadh i rithist air sàil Gun fhios dè am fàth mun tàin' i steach. Ach nuair chunnaic sibh san tràth sin A bhith gar fàgail air faondradh, Bhrist bhur cridheachan le mulad: Is lèir a bhuil nach robh sibh saoghlach. Bu tu an lasair dhearg gan losgadh, Bu tu sgoltadh iad gun sàiltibh; Bu tu guala chur a' chatha, Bu tu an laoch gun athadh làimhe; Bu tu am bradan anns an fhìor-uisge, Fìor-eun as an eunlaith 's àirde; Bu tu leòmhann thar gach beathach, Bu tu damh leathann na cràice. Bu tu an loch nach faoidte thaomadh, Bu tu tobar faoilidh na slàinte; Bu tu Beinn Nibheis thar gach aonach, Bu tu a' chreag nach fhaoidte theàrnadh. Bu tu clach-mhullaich a' chaisteil, Bu tu leac leathann na sràide; Bu tu leug lòghmhor nam buadhan, Bu tu clach uasal an fhàinne.
Tuilleadh leughaidh
Tha bàrdachd Sìleas air a cruinneachadh le Colm Ó Baoill ann am Bàrdachd Shìlis na Ceapaich (Scottish Gaelic Texts Society, 1972)
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bàird Ghàidhlig Roinn-seòrsa:Gàidheil Sìleas na Ceapaich Roinn-seòrsa:Na Seumasaich Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Alfred Russel Wallace
Bha Alfred Russel Wallace (8 am Faoilleach 1823–7 an t-Samhain 1913) na neach-eòlas-nàdair, bith-eòlaiche, neach-cruinn-eòlas, neach-rannsachaidh, agus aon den chiad luchd-àrainneachd ri linn Ìmpireachd na Breatainne.
'S e an Loidhne Wallace an obair na bu ainmeile aige. Bidh an Loidhne a' sealladh air an sgaradh eadar na h-ainmhidhean is flùraichean de dh'Astràilia agus de dh'Àisia.
Aig an aon àm, bha Wallace a' sgrìobhadh smuaintean mu dheidhinn meanbh-fhàs tro thaghadh le nàdar fhèin. Chuir e na beachdan aige gu Charles Darwin ann an litrichean. Aig an àm seo, bha Darwin eadar dà inntinn mu dheidhinn creidibh agus saidheans. Bha an obair aig Wallace a' brosnachadh Darwin airson a leabhar Origin of the Species a chur an clò ann an 1858.
Ged a tha Darwin air a chuimhneachadh mar Athair Teòiridh a' Mhean-fhàis, ghabh Wallace pàirt chudromach ann. Tron naoidheamh linn deug, bha Wallace a' seasamh ri beachdan Darwin.
Chan e saidheans a-mhàin a rinn Wallace tron bheatha aige. Bha e cuideachd a' càineadh mì-cheartas ann an siostam sòisealta agus eaconamach an naoidheimh linn deug. Bha Wallace cuideachd anns na ciad daoine a bha a' thoirt rabhadh a thaobh lèirsgrios na h-àrainneachd leis an Ìmpireachd.
Sgrìobh e The World of Life ann an 1911 agus chaochail e ann an 1913 (90 bliadhna a dh'aois) ann an Dorset.
Charles Darwin
B' e creag-eòlaiche neach bith-eòlas a bh' ann an Charles Darwin (12 an Gearran 1809–19 an Giblean, 1882). Tha e ainmeil airson cuir air adhart am beachd ris an canar 'Mean-fhàs'. Tha an smuain seo ag ràdh gun robh aon sinnsear aig a h-uile beathach agus fàs-bheairt a tha beò san latha an diugh. Bheachdaich e gur ann tro taghadh nàdarra no a bhiodh atharraichean a' tighinn air creutairean.