cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rev. Dr. Alexander Irvine
Litreachas na Gàidhlig
Nuair a bha e fhathast òg, ghlac litreachas na Gàidhlig aire. Sgrìobh e gun do thòisich e rosg is bàrdachd Ghàidhlig a sgrìobhadh nuair a bha e dusan bliadhna a dh'aois. Fad dà bhliadhna deug air fhichead, rannsaich e a' Ghàidhlig airson tlachd.
Chruinnich Irbhinn seann bhàrdachd; nam measg bàrdachd le Sìleas na Ceapaich agus Iain Lom agus ’s e na  cruinneachaidhean bàrdachd an dìleab a bu mhaireannaiche a bh’ aige. B' fhearr leis seann bhàrdachd agus sgrìobh e gun robh e airson ‘sealltainn dè cho barraichte ’s a bha na seann bhàird an taca ris an fheadhainn a lean nan dèidh'.
Buaidh air Sgrìobhadh na Gàidhlig
Thug Irvine comhairle dhan Urr. Dr. Alasdair Stiùbhairt airson an dàrna dheasachadh den leabhar gràmair Elements of Gaelic Grammar (1812).
Còmhla ris an Urr. Dr Alasdair Stiùbhairt, thug e comhairle do Alasdair MacLabhrainn airson an leabhar a sgrìobh MacLabhrainn dha na sgoiltean, An Ceud Leabhar a chum Leughadh na Gaelic a theagasg do Chloinn nan Gael (1811).
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Cànanaichean Roinn-seòrsa:Daoine à Alba Roinn-seòrsa:Crìosdaidheachd
Tahlequah, Oklahoma
Is e baile beag air taobh an iar Na Stàitean Aonaichte ann an Oklahoma a tha ann an Tahlequah. Anns a’ bhliadhna 2010 bha 16,021 duine a’ fuireach an seo. Tha e suidhichte aig 243m os cionn ìre na mara.
Cànain Ghearmaineach
[[Faidhle:Europe germanic-languages 2.PNG|240px|thumb|right|Cànanan Ghearmaineach anns an Roinn-Eòrpa:
Tahlequah, Oklahoma
Eachdraidh eile
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1838.
Ceanglaichean A-mach
thumb|left|300px|Comharradh-rathaid sa chànan Cherokee.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Oklahoma
Cànain Ghearmaineach
Cànanan Ghearmaineach an Iar
-  orains  – Beurla
-  òr  – Frìoslannais
-  buidhe  – Duitsis
-  uaine soilleir  – Gearmailtis Ìochdarach
-  uaine dorcha  – Gearmailtis
Cànanan Ghearmaineach a Tuath
-  saidhean  – Ìnnis Tìlis
-  liath-uaine  – Fàrothais
-  gorm  – Danmhairgis
-  dubh-ghorm  – Suainis
dearg  – loidhne eadar cànain Ghearmaineach an Iar agus cànain Ghearmaineach a Tuath'']]
'S e teaghlach-cànain ann an teaghlach-cànain Innd-Eòrpach a th' anns na cànain Ghearmaineach. Thàinig iad uile bho chànan Protà-Gearmainis.
Thathar gan roinn air trì bhuidhean: Cànain Ghearmaineach an Ear (chan eil i ga bruidhinn an-diugh), Cànain Ghearmaineach a Tuath agus Cànain Ghearmaineach an Iar.
Cànain Ghearmaineach an Ear
Tha iad uile marbh.
Cànain Ghearmaineach an Siar
Roinn-seòrsa:Cànain Ghearmaineach
Aonadh Rugbaidh na h-Èireann
Tha Aonadh Rugbaidh na h-Èireann (Gaeilge: Cumann Rugbaí na hÉireann) a' stiùireadh rugbaidh ann an Èirinn air fad.
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:Rugbaidh Roinn-seòrsa:Èirinn
Mac an duine
'S e prìomhaid anns an teaghlach Hominidae a tha ann am mac an duine (ainm saidheansail: Homo sapiens).
Tha iad dlùth ann an dàimh do na h-apaichean. Dh'fhàs sinnsirean dà-chasach 4 millean bliadhna air ais ach cha nochd trèithean nas adhartaiche mar ealan agus iomadachd chultarachd ro 100 tùsan bliadhna air ais. Thoisich àiteachas agus sìobhaltas nuadh mu dà mhìle deug bliadhna air ais.
Oilthigh Dhùn Dè
Oilthigh Dhùn Dè ann an Dùn Dè, a bha air chur air bun ann am 1881 mar pairt de Oilthigh Chill Rimhinn agus bho 1967 mar Oilthigh.
Mac an duine
Bha co-dhiù ceithir sluaghan mac an duine, mic an duine nuadh, na Neanderthalaich, na Denisovaich agus sluagh eile a dh'fhuirich ann an Afraga an Iar. Tha fosailean de na Neanderthalaich agus fiacal no dhà de na Denisovaich ach chan eil sgeul de na sluagh Afraganach ach fianais ginteil.
Iomraidhean
* Roinn-seòrsa:Prìomhaid
Oilthigh Dhùn Dè
Aistean cho-cheangailte
Dùn Èideann Dun De
Donnchadh nam Pìos
Bha Donnchadh nam Pìos (Donnchadh MacRath) (Beurla: Duncan MacRae of Inverinate) na bhàrd Gàidhlig. Fhuair e fhoghlam ann an Oilthigh Dhùn Èideann, agus thathas a ràdh gun do sheall e sàr sgil ann an innlearachd. B’ esan a sgrìobh an Làmh-sgrìobhainn Fheàrnaig, ann an dòigh-litreachaidh a bha stéidhte air a’ Bheurla. Thòisich e ris an obair sin ann an 1688.
Roinn-seòrsa:Bàird Ghàidhlig Donnchadh nam Pìos Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Cefn Cribwr
Tha am baile Cefn Cribwr ann am Pen-y-Bont ar Ogwr, a' Chuimrigh. Tha e 20.8 mi (33.5 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 151.5 mi (243.8 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 1443 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 117 (8.1%); rugadh 90% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Pen-y-Bont ar Ogwr Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Dòmhnall Iain MacÌomhair
B’ e sgrìobhadair agus bàrd Gàidhlig a bha ann an Dòmhnall Iain MacÌomhair (1942-2015) (Beurla: Donald John MacIver). Rugadh e ann an Lacasdal, ach dh’fhàs e suas aig Loch Croistean, Ùig, agus (bho aois 11) an Àirigh an Tuim, on bha athair ’na mhaighstir-sgoile. Thug e 21 bliadhna mar thidsear Gàidhlig an Sgoil MhicNeacail ann an Steòrnabhagh.
Bha sgeulachdan-ghoirid le Dòmhnall Iain a' nochdadh gu tric ann an Gairm.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gàidhlig Roinn-seòrsa:Bàird Ghàidhlig MacÌomhair, Dòmhnall
1310an
Bha na 1310s, sa 14mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 1310 is 31 an Dùbhlachd 1319. Se na ciad deich-bliadhna den linn
Roinn-seòrsa:14mh linn *
Taigh-tasgaidh
256px|thumb|right|Taigh-tasgaidh na h-Alba ann an [[Dùn Eideann.]]
'S e togalach anns a bheil rudan inntinneach gan cruinneachadh a tha ann an taigh-tasgaidh. Faodaidh na rudan sin a bhith dealbhan, ìomhaighean no cuspairean ealaine eile; faodaidh iad a bhith air an dèanamh airson cuimhneachadh air tachartas no duine cudromach; no faodaidh iad a bhith ceangailte ri saidheans no teicneòlas. Canar neach-tasgaidh leis an neach a tha a' cumail taigh-tasgaidh.
Faic cuideachd
Roinn-seòrsa:Ealain Roinn-seòrsa:Taighean *
Uilleam Dhòmhnaill 'ic Choinnich
thumb|Cladh-chinn Uilleam Dhòmhnaill 'ic Choinnich Bha Uilleam Dhòmhnaill ’ic Choinnich (“Uilleam MacCoinnich”, “Bàrd Cnoc Chùsbaig”) (1857 gu 1907) ’na Bhàrd Ghàidhlig. Rugadh e ann an Siadar an Rubha, Leòdhas, agus bhàsaich e ann an Fort William, Ontario, Canada.
8 an t-Samhain
'S e 8 an t-Samhain an 312mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (313mh ann am bliadhna-leum). Tha 53 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Uilleam Dhòmhnaill 'ic Choinnich
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bàird Ghàidhlig
8 an t-Samhain
Tachartasan
thumb|Leabharlann Bhodley
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Katherine Johnson
B' e matamataigear às na Stàitean Aonaichte a bha an sàs ann am prògram fànas NASA a bha ann an Katherine Johnson.
Aonadh Rugbaidh na Cuimrigh
Tha Aonadh Rugbaidh na Cuimrigh (Cuimreis: Undeb Rygbi Cymru) a' stiuireadh rugbaidh anns a' Chuimrigh.
Katherine Johnson
Rugadh i ann an White Sulphur Springs, baile beag faisg air Charleston, Virginia an Iar, ann an 1918. Bha i na h-oileanach aig Colaiste Stàite Virginia an Iar air sgàth 's gun do dh'imrich a pàrantan o Shiorrachd Ghreenbrier, far nach robh foghlam airson Ameireaganach Afraganach as dèidh aois 12. Dh'obair i mar thidsear agus mar bhean-taighe mus do thoisich i aig Ionad Rannsachaidh Langley mar mhatamataigear. Aig an àm sin, bha an t-ionad sgarta le goireasan eadar-dhealaichte airson daoine dubha gu ruige 1958 nuair a chaidh an t-ionad pàirt de NASA.
Aonadh Rugbaidh na Cuimrigh
Ceangailtean a-muigh
Roinn-seòrsa:Rugbaidh Roinn-seòrsa:A' Chuimrigh
Katherine Johnson
Bha i an sàs anns a' chiad reul-chuairt le John Glenn ann an 1962, ann an landadh air a' Ghealaich ann an 1969 agus cuideachd anns an turas Apollo 13 is dh'obair i air an spàl-fànais. Leig i a dreuchd dhi ann an 1986 is chaochail i 24 Gearran 2020.
Urraman
Bhuannaich i am Bonn Saorsa a' Chinn-suidhe ann an 2015 agus thug Oilthigh Stàite Virginia an Iar dhi urras le sgoilearachas. Riochdaich Taraji P. Henson anns an fhilm Hidden Figures (2016, 'Figearan Falaichte') i. Chaidh an Katherine Johnson IV&V Facility, a tha a' dearbhadh bathair-bog airson iteil anns an fhànais, ainmicheadh oirre.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Naomh Pàdraig
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Creideamh Roinn-seòrsa:Daoine à Breatainn Ròmanach Roinn-seòrsa:Naoimh
Liam MacCosgair
B' e riochdaire dioplòmasach agus neach-poileataigs à Èrinn a bha ann an Liam MacCosgair (Gaeilge:  Liam Mac Coscair). Bha e na thaoiseach na h-Èireann. Rugadh e san 13mh, an Giblean 1920 ann am Baile Átha Cliath. Tha e na bhall den phàrtaidh Fine Gael agus bha e na thaoiseach eadar 1973 is 1977.
Roinn-seòrsa:Daoine à Èirinn Roinn-seòrsa:Taoisigh na h-Èireann
Bwcle
Tha am baile Bwcle ann an Sir y Fflint, a' Chuimrigh. Tha e 116.8 mi (188.0 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 169.2 mi (272.3 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 15069 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 1566 (10.4%); rugadh 50% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sir y Fflint Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
63
Is dòcha gu bheil thu lorg 1963
Bàsan
Roinn-seòrsa:60an
Narva
‘S e baile faisg air na crìochan leis An Ruis, air an àirde an ear-thuath Eastòinia a th' ann an Narva (Gearmailtis/Pòlais: Narwa, Ruisis: Нарва). Tha e suidhichte ri taobh na h-Aibhne Narva, eadar Loch Peipsijärv agus Am Muir Baltach, 30m os cionn ìre na mara, anns an roinn Ida-Viru maakond, 196km air falbh bho Tallinn (prìomh-bhaile na dùthcha), 140km bho Tartu, 187km bho Viljandi, 52km bho Kohtla-Järve agus 239km bho Phärnu. Chaidh Narva a chlàradh airson a' chiad turas ann an 1172 mar Narovsky konets. Tha 64,904 duine a' fuireach ann. 'S e an treas baile as motha na dùthcha a th'ann cuideachd.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Eastòinia Roinn-seòrsa:Bailtean
John Michael Talbot
'S e seinneadair agus neach-ciùil Aimeireaganach agus manach Caitligeach a tha ann an John Michael Talbot. Rugadh e san 8 an Cèitean 1954 ann an Oklahoma City, Oklahoma.
Ceanglaichean a-mach
Talbot, John Michael Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Elizabeth Balneaves
B' e filmeadair, neach-ealain agus ùghdar à Obar Dheathain a bha ann an Elizabeth Balneaves.
Rugadh i ann an 1911 is bha i na h-oileanach aig Colaiste Ealain Obar Dheathain. Shiubhal i ann am Pagastan anns na 1950an is sgrìobh i trì leabhraichean mu dheidhinn, agus an sin dh'obair i mar oifigear follaisidh airson Sutha Dhùn Èideann. Rinn i filmichean aithriseach mu dham ùr agus tuiltean ann an Rhodesia a Deas (nise Siombabue) As dèidh sinn dh'imrich i agus a fear gu Sealtainn far an do dh'fhuirich iad ann am Bigton is sgrìobh i nobhail. Chaochail i ann an Eilginn ann an 2006.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
64
Is dòcha gu bheil thu a' lorg 1964
Bàsan
Roinn-seòrsa:60an
Dustin Hoffman
'S e cleasaiche à Calafòrnia sna Stàitean Aonaichte a tha ann an Dustin Lee Hoffman (Los Angeles, 8 an Lùnasdal 1937).
1320an
Bha na 1320s, sa 14mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 1320 is 31 an Dùbhlachd 1329. Se na ciad deich-bliadhna den linn
Roinn-seòrsa:14mh linn *
Oilthigh Shrath Chluaidh
Tha Oilthigh Srath Chluaidh ann an Glaschu. Chaidh a stèidheachadh ann an 1796 mar Institiud MhicAnndra ('Andersons Institution') agus thàinig e gu bhith na oilthigh an 1964.
Aistean cho-cheangailte
Roinn-seòrsa:Glaschu Roinn-seòrsa:Oilthighean Albannach
Éamon de Valera
B' e Éamon de Valera a' chiad taoiseach na h-Èireann agus riochdaire dioplòmasach. Rugadh e san 14mh an Dàmhair 1882 ann an New York agus chaochail e san 29mh an Lùnasdal 1975 ann am Baile Átha Cliath. Bha e na bhall den phàrtaidh Fianna Fáil agus bha e na thaoiseach eadar 1937 is 1948; eadar 1951 is 1954 agus a-rithist eadar 1957 is 1959. Bha e na cheann-suidhe eadar 1959 is 1973.
Roinn-seòrsa:Daoine à Èirinn Roinn-seòrsa:Taoisigh na h-Èireann Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann
Pàpa Clemens VIII
B' e Pàpa Eadailteach agus riochdaire dioplòmasach a bha ann am Pàpa Clemens VIII (Laideann: Clemens P.P. VIII, Fano, 24 an Gearran 1536–Cathair na Bhatacain, 3 am Màrt 1605). B' e Ippolito Aldobrandini an t-ainm a bh' air bho thùs. Chaidh a thaghadh air an 30 am Faoilleach 1592 mar phàpa an dèidh bàs Pàpa Innocentius IX. 'S e an 231mh fear a bh'ann. Bhuineadh e do theaghlach beairteach uachdaranach le freumhan ann am Firenze. Bha athair Ippolito Aldobrandini na riaghladair Fhano agus na fhear-lagha. Rugadh agus chaochail e ann an Stàitean na h-Eaglaise.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Creideamh Roinn-seòrsa:Daoine às an Eadailt
Iain MacCodrum
Bha Iain MacCodrom (Iain Mhic Fhearchair) (1693 gu 1779) ’na bhàird Ghàidhlig bho Uibhist a Tuath. Rugadh e ann an Àird an Rùnair, Uibhist a Tuath. Ann an 1745–1746 (Bliadhna Theàrlaich), bha e gu mòr air taobh nan Seumasach. Rinn Sir Seumas MacDhòmhnaill bàrd oifigeil dheth. As dèidh sin, sgrìobh Iain iomadach òran molaidh do Chlann Dhòmhnaill, dhà dhiubh do Shir Seumas fhèin ("Òran do Shir Seumas MacDhòmhnaill"). Bu a dlùth-chàirdeas eadar Iain agus Alasdair mac Mhaighstir Alasdair.
Cha deach na sgrìobh e fhoillseachadh is esan fhathast beò, ach chruinnich Uilleam MacMhathain na h-òrain a rinn e bho bheul-aithris anns na 1930an, agus dh'fhoillsich e iad ann an 1938, anns The Songs of John MacCodrum.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bàird Ghàidhlig Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gàidhlig MacCodrum, Iain
Rivnenska Oblast
Eachdraidh
Bhuinneadh talamh na h-Oblast dhan roinn eachdraidheil Phòlach Volhynia - còmhla ri Volynshchyna, Ternopillia agus corra sgìre bho Zhytomyrshchyna - gu ruige 1939 nuair a chaidh Rivnenska Oblast a chruthachadh taobh a-staigh Aonaidh Sobhiataich. Bhòt 95.96% nan daoine ann an Rivnenska Oblast airson neo-eisimeileachd na h-Ucràine san reifreann nàiseanta ann an 1991.
Ceanglaichean A-mach
Mapaichean
Roinn-seòrsa:An Ucràin Roinn-seòrsa:Rivnenska Oblast
Dan Shechtman
'S e ceimigear à Iosrael a th' ann an Dan Shechtman (Eabhra: דן שכטמן, Gearmailtis: Schechtman, Tel Aviv 24 am Faoilleach 1941). Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 2011.
Blotchnie Fiold
'S e beinn ann an Arcaibh, Alba a th' ann am Blotchnie Fiold.
Suidheachadh
Tha e suidhichte aig ceann an ear-dheas an eilean Romhsaigh. Tha e 250m (820 troigh) de dh'àirde. Air mullach na beinne chithear càrn beag a bhios a' sealltainn a' phuing as àirde. 'S e Marilyn a th' ann. Air latha soilleir gheibhear seallaidhean brèagha mu 100km air astar. Tha Blotchnie Fiold na phàirt den Trumland Nature Reserve, raon a fo chùram Comann Rìoghail Dìon nan Eun.
Air sgàth 's gu bheil àirde nam beann ag atharrachadh tro ùine, tha buidhnean eadar-dhealaichte gam measach bho àm gu àm. Rinneadh an t-ath-sgrùdadh mu dheireadh air Blotchnie Fiold san 28 an Dàmhair 2001 agus chaidh na tomhasan a chruinneachadh air an liosta a tha ri fhaighinn air an làrach-lìn "Database of British and Irish hills".
Tha Blotchnie Fiold na mhàthair-mhullaich de chuid de na beanntan ann an Romhsaigh, leithid Twelve Hours Tower (210 m), Kierfea Hill (235 m), Brae of Moan (122 m) agus Faraclett Head (107 m).
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Beanntan ann an Arcaibh Roinn-seòrsa:Marilyn
Bàrd Bharbhais
Bha Dòmhnall Chràisgein (“Dòmhnall MacDhòmhnaill”, “Dòmhnall Dòmhnallach”, “Bàrd Bharbhais”) (1861-1916) ’na bhàrd agus ’na ghobha. Rugadh agus bàsaich e ann am Barbhas ann an Gabhsann ann an Leòdhas. 'S e clachair - agus bàrd - a bha 'na athair fhèin agus 's e goibhneachd a dh'ionnsaich Dòmhnall ann an Steòrnabhagh nuair a bha e 18. Chaidh e an uairsin a Dheimhidh, deas air Inbhir Nis, a dh'obair agus is ann an-sin a rinn e a' chiad òran, Òran na Lice.
Ge-tà, cha do dh'fhàs e ainmeil mar bhàrd gus an do thill e a Leòdhas agus a stèidhich e a cheàrdach fhèin ann am Barbhas.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bàird Ghàidhlig Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Sgioba nàiseanta rugbaidh Thonga
Tha Sgioba nàiseanta rugbaidh Thonga fear den sgiobaichean mòra aig rugbaidh, agus am fear as cudromaiche ann an Cuan Seimh.
Ceangailtean a-muigh
Tonga Roinn-seòrsa:Tonga
Steve McQueen
B' e cleasaiche à Indiana sna Stàitean Aonaichte a bha ann an Terrence Steven McQueen (Beech Grove, 24 am Màrt 1930 - Ciudad Juárez, 7 an t-Samhain 1980).
Dagua (Valle)
‘S e baile meadhanach agus sgìre ann an Valle de Cauca, Coloimbia, a th’ ann an Dagua (IPA: daɣwa). Tha e suidhichte aig 828m os cionn ìre na mara agus 47.7km air falbh bho Chali, prìomh-bhaile na roinne. Tha teodhachd meadhanach dhe 23˚ aige. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1909 le companaidh trèana.
Sluagh a' bhaile
Tha 8,307 duine nan tàmh anns a' bhaile fhèin, ach tha 35,270 uile gu lèir a' fuireach ann, a' gabhail a-steach na clachain thall anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile. Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin. Air adhbharan trioblaidean poilitigeach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail.
Taobh chinnidh, ' s e daoine geala/mestizos a th' ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann an Dagua, ach tha 2.2% dhe Tùsanaich agus 39% dhe daoine le freumhan ann an Afraga. 'S urrainn dhan 87.3% dhe na daoine ann an Dagua leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, chan eil fòn aig an taigh ach aig 22.9% dhe na dachannan.
Ceanglaichean A-mach
An t-sìde ann an Dagua
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Coloimbia
Athair
thumb|240px|Athair is leanabh
Tha athair a' ciallachadh pàrant fireannach.
9 an t-Samhain
'S e 9 an t-Samhain an 313mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (314mh ann am bliadhna-leum). Tha 52 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
thumb|200px|Ramsaigh MacDhòmhnaill
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Gàidhlig na h-Èireann
Tha Gàidhlig na h-Èireann (Gaeilge), ’na cànan Innd-Eòrpach. San latha an diugh tha eadar 100,000 agus 2,000,000 aig a bheil an cànan gu ìre air choireigin, ach chan eil ach mu 70,000-80,000 ga chleachdadh bho latha gu latha mar chànan-còmhraidh.
Kohtla-Järve
‘S e baile meadhanach faisg air Narva, air an àirde an ear-thuath Eastòinia a th' ann an Kohtla-Järve. Tha e suidhichte faisg air A' Mhuir Bhaltaich, 66m os cionn ìre na mara, anns an roinn Ida-Viru maakond, 144km air falbh bho Tallinn (prìomh-bhaile na dùthcha), 119km bho Tartu, 150km bho Viljandi agus 181km bho Phärnu. Chaidh Kohtla-Järve a chruthachadh ann an 1924 nuair a bha Eastòinia fo bhuaidh an Aonaidh Shobhiat. Tha 37,201 duine a' fuireach ann. 'S e an ceathramh baile as motha na dùthcha a th'ann cuideachd.
Gàidhlig na h-Èireann
Chreideadh le fada gur ann o Èirinn a thànaig na Gàidheil a dh’Alba agus Manainn agus ’s e seo am beachd as cumanta, ach tha argamaid ann eadar àrc-eòlaichean agus luchd-eachdraidh agus tha cuid den bheachd gun robh Gàidheil air taobh an Iar Alba fada ron 5mh Linn.
Kohtla-Järve
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Eastòinia Roinn-seòrsa:Bailtean
Prionnsalachd Reuß-Gera
B' e meanbh-dhùthaich Gearmailteach a bh' ann an Prionnsalachd Reuß-Gera a mhair bho 1806 gu ruige 1919. Bu stàit i ann an Co-chaidreachas na Gearmailte bho 1815 gu 1866, ann an Co-chaidreachas na Gearmailte a Tuath bho 1867 gu 1871, agus ann an Impireachd na Gearmailte bho 1871 gu 1918. Bu cho-nasgadh a bh'ann an Reuß-Gera agus chaidh Poblachd Reuß a stèidheachadh sa Ghiblean 1919. Chaidh sin agus sia meanbh-stàitean eile a cho-nasgadh gus Thüringen a stèidheachadh sa Chèitean 1920.
Ceannardan
Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Poileataigs
Gearóid Mac Gearailt
B' e taoiseach na h-Èireann agus riochdaire dioplòmasach a bh'ann an  Garret FitzGerald  (Gaeilge: Gearóid Mac Gearailt ). Rugadh e san 9mh, an Gearran 1926 ann am Baile Átha Cliath. Bha e na bhall den phàrtaidh Fine Gael agus na thaoiseach eadar 1981 is 1982 agus eadar 1982 is 1987. Chaochail e san 19mh Bealltainn 2011.
Roinn-seòrsa:Daoine à Èirinn Roinn-seòrsa:Taoisigh na h-Èireann
Cwm Garw
Tha am baile Cwm Garw ann am Pen-y-Bont ar Ogwr, a' Chuimrigh. Tha e 19.1 mi (30.8 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 148.4 mi (238.8 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 7498 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 713 (9.5%); rugadh 93% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Pen-y-Bont ar Ogwr Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Robert De Niro
'S e cleasaiche às na Stàitean Aonaichte a tha ann an Robert De Niro, Jr. (Eabhraig Nuadh 17 an Lùnasdal 1943). Bhuannaich e an Duais: Academy Award airson "The Godfather, Part II" ann an 1974 agus airson "Raging Bull" ann an 1980.
65
Is dòcha gu bheil thu a' lorg 1965
Bàsan
Roinn-seòrsa:60an
Pärnu
thumb|Drone bhidio de Pärnu 2022 ‘S e baile meadhanach agus port faisg air Viljandi, air an àirde an iar-dheas Eastòinia a th' ann am Pärnu (Gearmailtis: Pernau, Pòlais: Parnawa, Ruisis: Пярну, Laideann: Pernavia, Liotuànais: Pernu). Tha e suidhichte ri beulaibh na h-Aibhne Pärnu (Pärnu Jõgi), air Bàgh Pärnu (Pärnu Laht) agus Am Muir Baltach, 6m os cionn ìre na mara, anns an roinn Pärnu maakond, 118km air falbh bho Tallinn (prìomh-bhaile na dùthcha), 129km bho Tartu, 195km bho Kohtla-Järve agus 239km bho Narva. Chaidh Pärnu a stèidheachadh ann an 1172 leis an Easbaig à Ösel–Wiek o chionn's gu robh am port gun deigh tron gheamhradh. Tha 42,677 duine a' fuireach ann. 'S e an còigeamh baile as motha na dùthcha a th'ann cuideachd.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Eastòinia Roinn-seòrsa:Bailtean
Podolsk
'S e mòr-bhaile anns an Ruis a tha ann am Podolsk (Ruiseis: Подольск). Tha e suidhichte mu 40km san àirde a deas air Mosgo. Tha an abhainn Pakhra a' ruith tron bhaile. Le 179.400 duine (2007) 's e Podolsk am baile as motha anns an sgìre Moscow Oblast. Tha e na theas-meadhan rianachail dhen sgìre Podolsk.
Eachdraidh a' bhaile
Bho 1627 a-mach bha baile beag an seo air an robh an t-ainm Podol (Подол). Bha e suidhichte timcheall air abaid. Ann an 1791 fhuair iad inbhe baile. Dh'fhàs am baile na bu mhotha nuair a thogadh rathad-iarrainn eadar Moscobha agus an leth-eilean Crimea. Aig deireadh na 19mh linne thòisich gnìomhachas anns a' bhaile. Aig àm nan Comannach bha mu 70 factaraidh ann am Podolsk far an robh a' chuid as bu mhotha de mhuinntir a' bhaile ag obair.
Àireamhan-sluaigh
Tha an clàr a' sealltainn atharrachadh nan àireamhan-sluaigh eadar 1897 is 2005.
1330an
Roinn-seòrsa:14mh linn *
Gallais
right|300px
Tha a’ Ghallais ’na cànan Innd-Eòrpach nach maireann. Bha i air a bruidhean anns a’ Ghall, far a bheil an Fhraing an-diugh.
Roinn-seòrsa:Cànain Cheilteach an Tìr-mhòir
Austin
'S e Austin prìomh-bhaile Thexas.
Cuideachd tha e na chathair siorrachd Travis agus tha e a' fàs nas luaithe na bailtean eile ann an Texas.
Chaidh a stèidheachadh mar Waterloo air an abhainn Colorado anns an 1830an is chaidh ainmicheadh mar phrìomh-bhaile Poblachd Thexas ann an 1839. Chaidh ath-ainmicheadh air Stephen Austin is mhair e mar phrìomh-bhaile as dèidh do Thexas dol na pàirt dhen Stàitean Aonaichte ann an 1845. Chaidh an Capitol a thogail ann an 1880. Bha Dam Mòr Cloiche-gràin, a chaidh a thogail ann an 1893, cudromach ann am fàs a' bhaile agus thug e cumhachd dhealain a tharraing luchd-saothrachaidh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean anns na Stàitean Aonaichte
Akira Suzuki
'S e Ceimigear agus Ollamh às An t-Seapan a th’ann Akira Suzuki (Seapanais: 鈴木 章, Mukawa  12 an t-Sultain 1930). Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 2010, còmhla ri Richard Fred Heck agus Ei-ichi Negishi airson tar-chuplachaidh le catalais aig paladium ann an co-thàthadh fhàs-bheartach.
Cinn-suidhe Choloimbia
thumb|270px|Taigh Nariño, Aitreabh agus Oifis Ceann-Suidhe na Dùthcha.
Akira Suzuki
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Seapan
Cinn-suidhe Choloimbia
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Poileataigs Roinn-seòrsa:Cinn-shuidhe Roinn-seòrsa:Coloimbia
Elgin, Illinois
'S e Elgin am baile mòr a tha ann an Illinois. Anns a’ bhliadhna 2011 bha 108,395 duine a’ fuireach an seo. Tha e suidhichte aig 227m os cionn ìre na mara.
Eachdraidh eile
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1854.
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Illinois
Màthair
thumb|240px|Màthair is clann
Tha màthair a' ciallachadh pàrant boireann.
Roinn-seòrsa:Teaghlach Roinn-seòrsa:Màthaireachd Roinn-seòrsa:Fàs duine
An Teallach
'S e beinn ann an Dùn Dòmhnaill air a’ Ghàidhealtachd a th’ anns an Teallach. Tha e 1062m de dh'àirde agus 's e Beinn Rothaich a th' ann. 'S e beinn mhòr le 9 mullaich a th' ann agus tha dà bheinn rothaich air, Bidean a' Ghlas Thuill (1062m) agus Sgùrr Fiona (1060m). Air druim an ear-dheas tha Sàil Liath (954m), Stob Cadha Gobhlach (960m), Corrag Bhuidhe (1049m), Berkeley's Seat (1030) agus Sgùrr Fìona (1060m). Air druim an iar tha Sgùrr Creag an Eich (1017m). Air druim an ear air taobh tuath an locha, tha Glas Mheall Liath (960m) agus Bidean a' Ghlas Thuill (1062m). Nas fhaide tuath tha druim eile le Glas Mheall Mòr (979m) agus Sròn a' Choire (863m).
Mar as trice bithear a' dèanamh air a bheinn seo bho Dhùn Dòmhnaill agus a' leantainn na slighe gu Achadh an Iasgair, ach a' dìreadh Sàil Liath. Bithear an uair sin a' leantainn an droma gu Sròn a' Choire agus a' cromadh air ais gu Dùn Dòmhnaill .
Bhon mhullach gheibhear seallaidhean air leth air beanntan Achadh an Iasgair, Thoirbheartain, Na Fanaichean, air an Eilean Sgitheanach agus na h-Eileanan Siar.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Kierfea Hill
'S e beinn ann an Arcaibh, Alba a th' ann an Kierfea Hill.
Suidheachadh
Tha e suidhichte aig ceann an ear-dheas an eilean Romhsaigh deas air an rathad B9064. 'S e HuMP a th' ann agus tha e 235m (771 troigh) de dh'àirde. Chaidh sin a dhearbhadh leis an ath-sgrùdadh mu dheireadh air Kierfea Hill san 08 an t-Ògmhios 2009. Chaidh na tomhasan a fhoiseachadh air an liosta a tha ri fhaighinn air an làrach-lìn "Database of British and Irish hills".
Chan eil dad sònraichte air mullach Kierfea Hill a bhios a' sealltainn a' phuing as àirde. 'S e Blotchnie Fiold a mhàthair-mhullaich a tha suidhiche tuath air. Tha an àirde rinneach de 132m a' sgaradh an dà bheinn agus tha an Suso Burn eatarra. Tha Kierfea Hill na phàirt den Trumland Nature Reserve, raon a fo chùram Comann Rìoghail Dìon nan Eun.
Zuzanna Ginczanka
B' e cànanaiche, eadar-theangair, bàrd agus sgrìobhadair às A' Phòlainn a bh' ann an Zuzanna Polina Ginczanka (Fìor ainm: Zuzanna Polina Gincburg, Kyiv 23 am Màrt 1917, Kraków, Am Faoilleach, 1945). Rugadh i san Ruis (An Ucràin an latha an-diugh) ach theich a teaghlach bho Chogadh Sìobhalta na Ruise ann an 1922. Chuir i seachad bliadhnaichean a' fuireach ann an Rivne. Bha Ruisis agus Pòlais aice ach b' ann anns a' Phòlais a sgrìobhadh i air sgàth 's cho leis A' Phòlainn. Bhuinneadh i dha na ghluasadan litreachail Skamander agus Równe. Cha do dh' fhoillsich i ach aon chruinneachadh bàrdachd na beatha goirid - O centaurach (1936) - ach thug sin buaidh làidir air cearcallan litreachail na dùthcha. Chaidh i a chur an grèim agus a chur gu bàs leis na Nàsaich ann an 1945, o chionns's gur e Iùdhach a bh'innte.
Kierfea Hill
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Beanntan ann an Arcaibh Roinn-seòrsa:HuMP
Zuzanna Ginczanka
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Roinn-seòrsa:A' Phòlainn Roinn-seòrsa:Daoine às a' Phòlainn Roinn-seòrsa:An Ucràin Roinn-seòrsa:Daoine às an Ucràin‎ Roinn-seòrsa:Iùdhaich‎
Harry Lauder
'S e seinneadair Albannach a bh' ann an Harry Lauder (4mh an Lùnastal 1870 – 26mh an Gearran 1950). Rugadh agus thogadh e ann an Dùn Èideann, ach dh'fhalbh a mhàthair còmhla ris an teaghlach an toiseach gu Obar Bhrothaig ann an 1882 nuair a chaochail athair, agus ann an 1884 gu taigh a bhràthar ann an Hamilton. Dh'fhàg Harry an sgoil an uair sin, is thòisich e obair ann an Eddlewood Colliery. 'S ann an sin a choinnich e ri Ann Vallance, is phòs iad ann an 1891.
Sgioba nàiseanta rugbaidh na Portagail
right|thumb|300px|a' cluich an aghaidh [[Sgioba nàiseanta rugbaidh na h-Eadailt|na h-Eadailt]]
Harry Lauder
Fiù 's nuair a bha e gu math òg, b' àbhaist do Harry a bhith a' gabhail òrain gach turas a bhiodh cothrom aige, anns an talla-chiùil, no fiù 's anns a' mhèinn am measg an luchd-obrach.
Dh'fhàs e ainmeil gu luath is choisinneadh e deagh thuarasdal sna taighean-cluiche air feadh Alba, le òrain mu dheidhinn chuspairean traidiseanta à Alba is à Èirinn, ann an stoidhle "Music Hall" no "Vaudeville" a bha fasanta aig an àm. Òrain a rinn e fhèin, m.e. Roamin' in the Gloamin' , I Love a Lassie agus A Wee Deoch-an-Doiris.
Sgioba nàiseanta rugbaidh na Portagail
Ceangailtean a-muigh
Portagail Roinn-seòrsa:A' Phortagail
Harry Lauder
Bhiodh fèileadh mhòr agus bonaid an-còmhnaidh air, is bhiodh e a' togail inntinn nan Albannach le òrain a bhrosnaicheadh fèin-aithne nàiseantach ann an dòigh èibhinn is aotrom, gu tric còmhla ri fealla-dhà is dannsaichean leis a bhata toinnte. Mar a thuirt Winston Churchill, b' e esan an tosgair a b' fheàrr a-riamh aig na h-Albannaich.
Sheinneadh e gu tric do na saighdearan anns a' Chogadh Mhòr, is fiù 's do Sheòras V, agus air sgàth an cliù cho mòr a choisinn e, bhiodh e a' faighinn an tuarasdal a b' àirde a-riamh aig seinneadair aig an àm sin.
Chaochail e ann an 1950 ann an Srath Athainn, nuair a bha e faisg air 80 bliadhna a dh'aois.
Urraman
Chaidh e na ridire ann an 1919.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil Albannach Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Maesteg
Tha am baile Maesteg ann am Pen-y-Bont ar Ogwr, a' Chuimrigh. Tha e 22.5 mi (36.3 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 151.8 mi (244.2 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 16946 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 1867 (11.0%); rugadh 96% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Pen-y-Bont ar Ogwr Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
67
Is dòcha gu bheil thu a' lorg 1967
Streap Alba
’S e Streap Alba (Beurla The Mountaineering Council of Scotland) a’ bhuidheann nàiseanta ann an Albainn a tha a’ riochdachadh luchd-sreap (luchd-sreap le sgìthean cuideachd) agus luchd-coiseachd nam beann, ag dìon an saoirsean agus ag àrdachadh an adhbharan. Tha prìomh-oifig aice ann am Peairt.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Sreapadaireachd
67
Bàsan
Roinn-seòrsa:60an
Eilean Bhanks
'S e Eilean Bhanks an eilean mòr a tha e suidhichte anns a' Chuan Argtach. Tha an eilean fhèin le Canada, ann an Roinnean an Iar Thuath.
Tha Eilean Bhanks cho mòr ri 70,028 cilemeatair ceàrnagach agus mar sin 's e Eilean Bhanks an 24mh eilean as motha air feadh an t-Saoghail.
Dòmhnall Grannd
Bha Dòmhnall Grannd (1903-1970) (Beurla Donald Grant) ’na mhaighstir sgoile agus ’na sgrìobhadair Gàidhlig. Chaidh a chrùnadh mar bhàrd aig Mòd Nàiseanta 1935. Bha e ’na fhear-eagrachaidh air An Gaidheal bho 1962 gu 1964, ’na cheann-suidhe air An Comunn Gaidhealach bho 1965 gu 1968, agus ’na cheann-suidhe air Comunn Sgitheanach Ghlaschu. Sgrìobh e sgeulachdan goirid, dealbhan-cluiche agus bàrdachd, torr dheth éibhinn.
Eilean Bhanks
Roinn-seòrsa:Canada Roinn-seòrsa:Eileanan
Dòmhnall Grannd
Beatha
Rugadh Dòmhnall Grannd air 25 am Faoilleach, 1903 ann an Camas Cros, Slèite, anns an Eilean Sgitheanach. B’ esan am fear a bʼ òige den chlann aig Dòmhnall Grannd (Dòmhnall ʼic Dhòmhnaill ʼic Iain ʼic Dhòmhnaill) agus Cairistìona Nic aʼ Phearsain (Cairistìona Ghileasbaig [Ruaidh] Sheumais Chaluim, 1867-1919). Bha a bhràthair, Aonghas, agus piuthar, Catrìona. Nuair nach robh e ach trì bliadhna dʼ aois, chaochail a athair ann an Rouen san Fhraing an-dèidh dha fàs tinn aig muir le grèim mionaich. Ach rud a thug buaidh na bu mhotha air, bʼ e gun do bhàsaich a mhàthair nur a bha e 16 bliadhna d’ aois.
Chaidh e gu Bun-sgoil Dhuisdeil, an uair sin Àrd-sgoil Phort Rìgh. Bha e na oileanach aig Oilthigh Ghlaschu agus Colaiste Foghlaim Chnoc Iòrdain, far an do rinn e ceumannan MA agus Ed.B. An dèidh sin rinn e ceum BA aig Oilthigh Lunnainn. Bhuannaich e “Gorm” airson Camanachd aig Oilthigh Ghlaschu agus bha e ʼna chaiptean aig sgioba Ghlaschu an Eilein Sgitheanaich. Thòisich e a’ teagasg ann an 1926 aig Àrd-sgoil Cheann Loch Gilb, agus an uair sin ann am bun-sgoiltean ann an Glaschu: Washington Street, Eastbank agus Broomhill. Ann an 1935 chaidh a chrùnadh mar Bhàrd aig a’ Mhòd Nàiseanta ann an Dùn Èideann airson an dàin a sgrìobh e, “An Uilebheist is na Foghlamaich”. Ann an 1936 phòs e Mairead NicAonghais à Càrdainn Ros. Bha na pàrantan aicese bho Chamas Cros agus Cnòideart. Bha dithis chloinne aca, Innes agus Kirsteen.
Ann an 1951 bhuannaich e a’ chiad duais anns an fharpais bhàrdachd Ghàidhlig aig Comhairle Ealain na Breatainne. Bho 1951 gu 1954, ghabh e obair, pàirt-tìde mar òraidiche Gàidhlig ann an Colaiste Chnoc Iòrdain. Bha e an sàs ann an dràma Gàidhlig - bhuain e duais airson a' chleasaiche a b’ fhearr, agus a' chiad duais dà thuras airson dealbh-chluich ùr. Bha e na stiùiriche-ciùil aig còisirean, mar eisimpleir Còisir Ghàidhlig Knightswood. Bha torr shuidheachaidhean oifigeil aige sna buidhnean Gàidhlig. Mar eisimpleir Rùnaire agus Ceann-suidhe aig Comunn Sgitheanach Ghlaschu, Ceann-suidhe aig Aitreabh nan Gàidheal 1958-1960, Ceann-suidhe aig An Comunn Gàidhealach 1965-1968, agus Rùnaire agus Ceann-suidhe aig a' Chòmhdhail Cheilteach. Anns na seasgadan gu ma tric bha e na chraoladair agus na leughadair-naidheachd air Rèidio nan Gàidheil. Dheasaich e leabhraichean sgoile airson An Comann Gàidhealach agus cuideachd an iris aca, An Gàidheal, 1962-1964. Mar an ceudna sgrìobh e uaireigin do Sruth agus Gairm. Ann an 1968, leig e dheth a dhreuchd agus thill e gu Camas Cros san Eilean Sgitheanach. Chaochail e nuair a bha e air làithean-saora ann an Ibiza, air a' chiad latha den Gearran, 1970. Ann an 1971, dh'fhoillsicheadh taghadh den obair aige, Tìr an Àigh, ann an Glaschu. Thug seo a-steach sgeulachdan goirid is dealbhan-cluiche is bàrdachd.
Dh'fhuirich a bhantrach, Mairead, ann an Camas Chros dà bliadhna air fhichead an dèidh sin, ach chaochail i ann am Baile Eilidh ann an 2006. Tha an nighean aca, Kirsteen na seinneadair Gàidhlig ainmeil. Fhuair i am bonn òir aig a' Mhòd Nàiseanta ann an 1964.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bàird Ghàidhlig Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gàidhlig Grannd, Dòmhnall
Caerwys
Tha am baile Caerwys ann an Sir y Fflint, a' Chuimrigh. Tha e 122.1 mi (196.6 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 180.0 mi (289.7 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 1238 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 240 (19.4%); rugadh 59% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sir y Fflint Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Cathal Ó hEochaidh
B' e taoiseach na h-Èireann a bha ann an  Charles James "Charlie" Haughey  (Gaeilge: Cathal Séamas Ó hEochaidh). Rugadh e san 16 an t-Sultain 1925 ann an Caisleán an Bharraigh, Contae Mhaigh Eo  agus chaochail e san 13 an t-Ògmhios 2006 ann an Cionn Sáile.
Bha e na bhall den phàrtaidh Fianna Fáil agus bha e na thaoiseach eadar 1979 is 1981; ‘sa bhliadhna 1982  agus  eadar 1987 is 1992.
Roinn-seòrsa:Daoine à Èirinn Roinn-seòrsa:Taoisigh na h-Èireann
Na Sìophortaich
thumb|Suaicheantas nan Sìophortach 'S e rèisimeid eachdraidheil de Arm na Breatainne a tha anns Na Sìobhortaich (Beurla: Seaforth Highlanders), ceangailte ri dùthaich fharsaing an taobh tuagh na Gàidhealtachd.
A' Ghearmailt Nàsach
Canar A' Ghearmailt Nàsach nuair a thathar a' bruidhinn air a' Ghearmailt eadar 1933 gu 1945 nuair a bha riaghaltas na dùthcha fo smachd Adolf Hitler agus am pàrtaidh aige, an Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei, no NSDAP (ainm goirid: NSDAP, Gàidhlig: Pàrtaidh Sòisealach Nàiseanta nan Luchd-obrach Gearmailteach), aithnichte mar am Pàrtaidh Nàsach, a gabhadh ri Nàsachd.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Poileataigs Roinn-seòrsa:Dùthchannan Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Eachdraidh
1340an
Bha na 1340s, sa 14mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 1340 is 31 an Dùbhlachd 1349. Se na ciad deich-bliadhna den linn
Roinn-seòrsa:14mh linn *
Càrn an Uaimh
‘S e baile beag dùthchasail ann an ceann a deas na Stiùbhartachd, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th' ann an Càrn an Uaimh (Beurla/Beurla Ghallda: Anwoth). Tha e suidhichte aig 72m os cionn ìre na mara, ann an Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Chille Chuithbeirt ro 1975), air an A75 eadar Port Aiseig a' Chrìch agus Taigh an Rathaid, ri taobh beul na h-Aibhne Flèoid. Tha e 265km air falbh bho Obar Dheathain, 113km bho Ghlaschu, 30km bho Chille Chuithbeirt agus 118km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. 'S e Beurla a th' ann a’ chiad chànan aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Càrn an Uaimh. Tha eaglais agus talla ann an cuideachd. Tha Eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air turasachd, àiteachas agus coilltearachd. Taobh fhoghlaim, chan eil sgoil ann agus feumar a dhol dhan bhun-sgoil ann an Taigh an Rathaid agus dhan àrd-sgoil ann an Cille Chuithbeirt.
Freumhan an Ainm
A rèir eòlaichean fhreumh-fhaclachd, tha e coltach gur ann à càrn agus uamh anns a' Ghàidhlig tha an t-ainm. Nochd a' Ghàidhlig ann an ceann a deas na h-Alba anns an 7mh Linn agus bha an cànan fhathast làidir ann an Siorrachd Chille Chuithbeirt fhèin anns an 17mh Linn. A dh'aindeoin sin, tha cuid eile dhen bheachd gur ann à seann Chuimris Afon Wyth agus chaidh a chlàradh ann am Bagimont mar Avin-vettie. Bheireadh sin Slighe na h-Aibhne dhuinn sa Ghàidhlig an latha an-diugh. 'S ann gu math pailt a tha ainmean-àite ann an Cuimris ann an ceann a deas na h-Alba.
Eachdraidh
Chaidh Càrn an Uaimh a chlàradh airson a' chiad turas ann an 1349. Chaidh eaglais a thogail an seo ann an 1627 agus tè ùr ann an 1828. B' e Samuel Rutherford na mhinistear an seo aig àm an Ath-Leasachaidh, bho 1627 gu ruige 1636. B' fheudar dha Càrn an Uaimh fhàgail ann an 1636 agus chaidh a chur air fògairt gu Obar Dheathain air sàilleabh nach ghabhadh e ri teagasg na h-eaglaise, a bha cho lag na bheachd-sa. Chuir e ainm dhan Cùmhnant Nàiseanta agus aig an ceann thall dh'fhàs e a bhith na ollamh ann an diadhaireachd aig Oilthigh Chill Rìmhinn. A-rèir carragh-chuimhne san bhaile, fhuair 89 duine à Càrn an Uaimh agus an sgìre seo bàs sa Chogadh Mhòr agus 14 eile san Dàrna Chogadh. Chaidh sealladh neo dhà às an fhilm Wickerman fhilmeadh an seo ann an 1973.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Alba Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh
A' Ghearmailt fo cheannsachadh feachdan nan caidreabhach
Bu e dùthaich anns an Roinn-Eòrpa a tha anns A' Ghearmailt fo cheannsachadh feachdan nan caidreabhach.
Roinn-seòrsa:Dùthchannan Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
66
Is dòcha gu bheil thu a' lorg 1966
Rivne
'S e baile mòr eadar Lutsk agus Zhytomyr anns An Ucràin a th' ann an Rivne (Ucràinis: Рівне, IPA: ˈrivnɛ, Pòlais: Równe, Iùdais; ראוונע). Tha e suidhichte ann an ceann a deas na dùthcha, ri taobh na h-Aibhne Ustya, san roinn Rivnenska Oblast. Tha 245,289 duine a' fuireach ann.
66
Bàsan
Roinn-seòrsa:60an
Rivne
Eachdraidh
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1283. Chuir am bàrd Zuzanna Ginczanka bliadhnaichean seachad a' fuireach an seo, às dèidh dhi Kyiv fhàgail ann an 1920. Ann an 1991, thàinig Rivne gu bhith na phàirt de nàisean neo-eisimeileach na h-Ucràine.
Eòlas-sluaigh
A rèir a' Chunntais-shluaigh a rinneadh ann an 2001, 's e Ucràinis a tha a' mhòr-chuid nan daoine ann an Rivne a' bruidhinn (92.08%), ged a tha mion-chuid ann le Ruisis (7.48%).
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Ucràin Roinn-seòrsa:Bailtean anns An Ucràin
10 an t-Samhain
'S e 10 an t-Samhain an 314mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (315mh ann am bliadhna-leum). Tha 51 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
thumbnail|150px|Pàpa Pòl III
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Robert Redford
'S e cleasaiche à Calafòrnia sna Stàitean Aonaichte a tha ann an Charles Robert Redford, Jr. (Santa Mónica, 18 an Lùnasdal 1936). Bhuannaich e dà "Oscars", aon dhuibh ann an 1981 airson a bhith na stiùiriche ann an "Ordinary People", agus fear eile airson obair a bheatha ann an 2002.
Tucson, Arizona
'S e baile ann an Arizona a tha ann an Tucson ann an Pima County. Tha 520,116 a' fuireach ann.
Robert Redford
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte Redford, Robert
Gunnaigh
Eilean eadar Colla is Tiriodh. Se tuathanas a tha ann a-nis.
Tùsan
Roinn-seòrsa:Eileanan a-staigh
Beatan
'S e ainm Gàidhlig a th' ann am Beatan. 'S e ainm baistidh fireann a th' ann. Chan eil cruth na Beurla air an ainm seo.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ainmean Gàidhealach
Càrna
right|thumb|200px|Sean bhata air Càrna
Tryleg
‘S e clachan ann an ceann a deas Chuimrigh a th’ ann an Tryleg (Beurla: Trelech, Treleck neo Trelleck). Tha an t-ainm a’ ciallachadh Trì Sglèatan bho dhà fhacal anns a’ Chuimris: tri agus llech (sglèat). Chaidh am baile a stèidheachadh anns na meadhan aoisean, nuair a bha e na bu mhotha na Chepstow. Tha e suidhichte anns an t-siorramachd (Cuimris: Sir) Fynwy, eadar Llanisien agus Trefynwy, ri taobh na coilltean ris an canar Dyffryn Gwy, air àirde an ear na siorramachd ri taobh na crìochan le Sasainn. Tha am baile fhèin aig 158m os cionn ìre na mara aig astar dhe 85km bho Abertawe agus 43km bho Chaerdyff, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha 2,428 daoine a’ fuireach anns an sgìre.
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
1350an
Bha na 1350s, sa 14mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 1350 is 31 an Dùbhlachd 1359. Se na ciad deich-bliadhna den linn
Roinn-seòrsa:14mh linn *
James Cagney
B' e cleasaiche às na Stàitean Aonaichte a bha ann an James Francis Cagney, Jr. (Eabhraig Nuadh, 17 an t-Iuchar 1899 - Standfordville, 30 am Màrt 1986).
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte Roinn-seòrsa:Cleasaichean nam film
Saoil
'S e eilean a tha Saoil (Beurla: Seil) ann an Earra-Ghàidheal air taobh siar Alba.
'S tuineachaidhean ann an Saoil a tha ann am Baile a' Bhiocair, Cuan, Clachan Shaoil agus Eilean a Bheithich. Tha a' Dhrochaid thar a' Chuain Siar faisg air Clachan Seil a' ceangal Saoil ris a' mhòr-thìr.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eileanan a-staigh Roinn-seòrsa:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Bill Murray
Seo cuid de na filmichean aige:
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte Murray, Bill
Brandubh
'S e ainm Gàidhlig a th' ann am Brandubh. 'S e ainm baistidh fireann a th' ann. Chan eil cruth na Beurla air an ainm seo.
Bunachas
Thàinig Brandubh bhon sheann Ghaeilge agus tha e a' ciallachadh 'fitheach dubh'. Nochd an t-ainm seo aig rìghrean na h-Èireann agus ann am miotas-eòlas Èireannach.
Eilean Devon
'S e Eilean Devon (Inuit: Tatlurutit) an eilean mòr a tha e suidhichte anns a' Chuan Argtach. Tha an eilean fhèin le Canada, ann an Nunavut.
Brandubh
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ainmean Gàidhealach
Eilean Devon
Tha Eilean Devon cho mòr ri 55,247 cilemeatair ceàrnagach agus mar sin 's e Eilean Devon an 27mh eilean as motha air feadh an t-Saoghail.
Chan eil fear sam bith a' fuireach air, agus canar gur e an eilean as motha nach eil daoine air.
Roinn-seòrsa:Canada Roinn-seòrsa:Eileanan
Twelve Hours Tower
'S e beinn ann an Arcaibh, Alba a th' ann an Twelve Hours Tower.
Suidheachadh
Air sgàth 's gu bheil àirde nam beann ag atharrachadh tro ùine, tha buidhnean eadar-dhealaichte gam measach bho àm gu àm. Rinneadh an t-ath-sgrùdadh mu dheireadh air Twelve Hours Tower san 20 am Faoilleach 2012 agus chaidh na tomhasan a chruinneachadh air an liosta a tha ri fhaighinn air an làrach-lìn "Database of British and Irish hills".
'S e Blotchnie Fiold a mhàthair-mhullaich a tha suidhiche san iar air. Tha an àirde rinneach de 54 m a' sgaradh an dà bheinn agus tha an Suso Burn eatarra.
Naperville, Illinois
'S e Naperville am baile mòr a tha ann an Illinois. Anns a’ bhliadhna 2011 bha 142,773 duine a’ fuireach an seo. Tha e suidhichte aig 214m os cionn ìre na mara.
Eachdraidh eile
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1857.
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Illinois
Catalanais
thumb|right|300px|Roinnean far a bheil Catalanais ga bruidhinn 'S e cànan Innd-Eòrpach a tha ann an Catalanais. Tha i na cànan oifigeil anns na coimhearsnachdan fèin-riaghlach na Spàinne, m.: Catalonia, Valencian Community, na h-Eileanan Balèarach; ann an Alghero, an Eadailt agus ann an Andorra.
Jack Lynch
B' e taoiseach Phoblachd na h-Èireann a bha ann an  John Mary "Jack" Lynch (Gaeilge: Seán Ó Loinsigh).
Catalanais
Tha timcheall air 9.1 millean duine a' bruidhinn Catalanais.
Ei-ichi Negishi
'S e Ceimigear agus Ollamh às An t-Seapan a th’ann Ei-ichi Negishi (Seapanais: 根岸 英一, Changchun  14 an t-Iuchar 1935). Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 2010, còmhla ri Richard Fred Heck agus Akira Suzuki airson tar-chuplachaidh le catalais aig paladium ann an co-thàthadh fhàs-bheartach.
Catalanais
Faic cuideachd
Roinn-seòrsa:Cànain Ròmansach Roinn-seòrsa:An Fhraing Roinn-seòrsa:An Spàinn Roinn-seòrsa:An Eadailt Roinn-seòrsa:Andorra
69
Is dòcha gu bheil thu a' lorg 1969
Bàsan
Roinn-seòrsa:60an
Jack Lynch
Rugadh e san 15 an Lùnasdal 1917 anns an tSeann Dhún, Corcaigh, agus chaochail e san 20 an Dàmhair 1999 ann an Donnybrook, Baile Átha Cliath. Bha e na bhall den phàrtaidh Fianna Fáil agus bha e na thaoiseach eadar 1966 is 1973 agus eadar 1977 is 1979.
Roinn-seòrsa:Daoine à Èirinn Roinn-seòrsa:Taoisigh na h-Èireann
Ei-ichi Negishi
Tha e ainmeil airson na chuplachadh Negishi.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Seapan
Rasis
Bha e beò eadar 865 – 925.
Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:An Ear Mheadhanach Roinn-seòrsa:Daoine à Peirse
Cei Connah
Tha am baile Cei Connah ann an Sir y Fflint, a' Chuimrigh. Tha e 120.2 mi (193.5 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 171.1 mi (275.3 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 16057 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 1611 (10.0%); rugadh 49% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sir y Fflint Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Bertie Ahern
B' e taoiseach na h-Èireann a tha ann an Patrick Bartholomew "Bertie" Ahern (Gaeilge: Pádraig Parthalán Ó hEachthairn ). Rugadh e san 12 na, an t-Sultain 1951 ann am Baile Átha Cliath. Tha e na bhall den phàrtaidh Fianna Fáil agus bha e na thaoiseach eadar 1997 agus 2008.
Roinn-seòrsa:Daoine à Èirinn Roinn-seòrsa:Taoisigh na h-Èireann
Merthyr Mawr
Tha am baile Merthyr Mawr ann am Pen-y-Bont ar Ogwr, a' Chuimrigh. Tha e 18.6 mi (30.0 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 149.7 mi (240.9 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 260 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 32 (12.3%); rugadh 82% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Pen-y-Bont ar Ogwr Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Freeman Dyson
B' e fiosaigiche à Sasainn a bha ann am Freeman Dyson.