cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Llanwrda
Tha am baile Llanwrda ann an Sir Gaerfyrddin, a' Chuimrigh. Tha e 45.0 mi (72.5 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 163.4 mi (263.0 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 504 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 257 (51.0%); rugadh 62% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sir Gaerfyrddin Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Santiago
Tha Santiago neo Santiago de Chile na phrìomh-baile na Sile. Tha e na laighe ann an gleann san àirde 520 m (1700 ft) ann am meadhan na dùthcha. Tha am bunstructair Shantiago aon de na structairean as fheàrr ann an Aimearaga a Deas, m.e.: na rathaidean Santiago Metro agus Costanera Norte. Tha mòran ionaidhean eadar-nàiseanta ann.
Ged a tha Santiago am baile as motha anns an t-Sile, tha an riaghaltas ag obair anns a' bhaile faisg air, Valparaíso.
Iomraidhean
left|thumb|250px|Palacio de La Moneda anns a' mheadhan Shantiago
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Aimearaga a Deas Roinn-seòrsa:Aimearaga a Deas Roinn-seòrsa:Bailtean
Étienne Mourrut
B' e neach-poileataigs Frangach a bha ann an Étienne Mourrut (Le Grau-du-Roi, 4 an Dùbhlachd, 1939 – Montpellier, 19 an Dàmhair, 2014).
Roinn-seòrsa:Daoine à Occitania Roinn-seòrsa:Poileataigs Roinn-seòrsa:Daoine às an Fhraing
Toll Creagach
'S e beinn air a’ Ghàidhealtachd a th’ ann an Toll Creagach Tha e suidhichte ann an àite iomallach eadar Loch Maol Àrdaich agus Gleann Afraig. Tha e 1,054m de dh’àirde agus ’s e Beinn Rothaich a th' ann. Tha druim fada a' sìneadh bhon ear-thuath dhan iar-dheas bho Loch Maol Àrdaich gu Tom a' Chòinnich agus Càrn Eige, far a bheil e a' coinneachadh ris an druim a tha a' dol bhon tuath dhan deas.
Mar as trice bithear ga cheangal le Tom a' Chòinnich agus a' tòiseachadh bho Ghleann Afraig. 'S e seo na beanntan ann an Gleann Afraig a tha nas fhasa a ruigsinn. Dh'fhaodadh cumail air gu Càrn Eige agus Màm Sodhail agus tilleadh a Ghleann Afraig bho sin.
Bhon mhullach gheibhear seallaidhean air beanntan Gleann Afraig, Loch Mullardoch, Gleann Canaich, Beanntan Cill Fhaolain agus Srath Farair.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Oblasti na h-Ucràine
'S e buidheann phoileataigeach riaghlaidh anns An Ucràin a th' ann an Oblast (Ucràinis: о́бласть, Gàidhlig: roinn). Tha 24 oblasti san dùthaich, aon poblachd fhèin-riaghlaidh is aon baile neo-eisimealach.
An Crimea
Tha dà roinn anns a' Chrimea nach eil ann an oblasti, a' mhòr-chuid de Chrimea fhèin is Sevastopol:
Eòghann MacColla
B' e bàrd Gàidhlig a bh' ann an Eòghann MacColla. Rugadh e ann an 1808 anns a' Cheann Mhòr, baile beag faisg air Inbhir Aora. Bhiodh “Bàrd Loch Fìne”, “Clàrsair nam Beann” agus “Bàrd Chanada” air mar fhar-ainmean. “Evan MacColl” a bh’ air sa Bheurla. Chaidh a' chiad chruinneachadh den t-saothair aige fhoillseachadh ann an 1836, le bàrdachd anns a' Ghàidhlig agus anns a' Bheurla, agus nochd Clàrsach nam Beann, leis a h-uile dàn a rinn e, ann an 1937. Rinn e às-imrich a Chanada ann an 1849. Chaochail e ann an Toronto ann an 1898.
Ceanglaichean a-muigh
MacColla, Eoghann MacColla, Eoghann Roinn-seòrsa:Bàird Ghàidhlig Eòghann MacColla
Rodney MacDonald
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Alba Nuadh Roinn-seòrsa:Poileataigs
Fluarain
'S e eileamaid cheimigeach a tha ann am fluarain le samhla F agus àireamh atamach 9. 'S e haloidean agus gas glè iom-obrachail a tha ann.
Sandaigh
thumb|Am Byron Darnton, an taigh-òsta as iomallaiche ann an Alba 'S e eilean anns an Linne Chluaidh a tha ann an Sandaigh faisg air Cinn Tìre. 'S e seo na co-chomharran aige: 55° 16′ 55″ Tuath agus 5° 35′ 1″ Iar.
Fluarain
Taisgealadh
Ann an 1886 leth-oirich Henri Moissan fluarain nuair a chuir e sruth dealan tro eadar-sgaoileadh potasium fluaraid agus haidridean fluaraid. Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd.
Gleann Gairneig
'S e baile beag ann an Siorrachd Àir a tuath, ann an àird an iar-dheas Alba a tha ann an Gleann Gairneig (Beurla: Glengarnock). Tha e 25 mìle air falbh bho Ghlaschu.
Sandaigh
Tha Sandaigh cho farsaing ri 151 heactair ceàrnagach (0.58 sq mi) de mheud. Tha an cnoc as àirde mu 123 meatair (404 troigh) os cionn na mara.
Gleann Gairneig
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Bailtean Siorrachd Inbhir Àir
Siorrachd Shalcraig
right|230px|thumb|Siorrachd Shalcraig
Neach-iomairt
thumb|right|250px|Luchd-iomairt anns na [[Na Stàitean Aonaichte|Stàitean'']]
Siorrachd Shalcraig
'S e fear de shiorrachdan traidiseanta na h-Alba a tha ann an Siorrachd Shalcraig le Salcraig neo Sailcirc mar prìomh-bhaile. B' e Coille Eadaraig a bha anns a' mhòr-chuid de na shiorrachd, ach bha pàirt de Ghalashiels ann.
Fluarain
Cleachdadh
Tha fluaraidean ann an solar-uisge a' dìon na fiaclan an aghaidh grodadh. Cleachdar fluarain cuideachd ann am mathachadh uranium, gnìomhachas-saothrachaidh stàilinn agus cleachdar co-thàthaidhean fhàs-bheartach fluarain ann an innealan-fionnarachaidh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eileamaidean Roinn-seòrsa:Haloideanan
Siorrachd Shalcraig
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Siorrachdan na h-Alba
Neach-iomairt
'S e cuideigin a tha an sàs ann an iomairteachd shòisealta, spioradail no phoileataigeach 's a th' ann an neach-iomairt.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Dreuchdan Roinn-seòrsa:Poileataigs
Sandaigh
Ged a bha aonar a' fuireach ann an Sandaigh anns a' bhliadhna 2001, ach a rèir cunntas-sluaigh 2011 chan eil duine sam bith a' fuireach anns an eilean a-nis.
Naoned
'S e baile anns a' Bhreatainn Bheag a tha ann an Naoned (IPA: [ˈnɑ̃wnət], Fraingis: Nantes). Tha e ann an Liger-Atlantel. Bha 287,845 duine a' fuireach ann, ann an 2008.
Sandaigh
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Eileanan Chluaidh Roinn-seòrsa:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Naoned
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Bhreatainn Bheag Roinn-seòrsa:Bailtean na Frainge
Parral
‘S e baile beag ann am meadhan Sile anns an sgìre Linares, anns an roinn Maule a th’ ann Parral. Chaidh Parral a stèidheachadh ann an 1795 le Ambróis Ó hUiginn mar Villa Reina Luisa. Tha e suidhichte aig 163m os cionn ìre na mara, eadar na h-Aibhnichean Logaví agus Perquilauquen aig astar dhe 599km bho Phuerto Montt agus 318km agus bho Santiago, prìomh-bhaile na dùthcha.
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Aimearaga a Deas
91
Is dòcha gu bheil thu a' lorg 1991
Bàsan
Roinn-seòrsa:90an
Pàillean
Tha pàillean na togalach air raon lùth-chleasa. Se teanta mòr a tha ann cuideachd.
Roinn-seòrsa:ailtireachd Roinn-seòrsa:spòrs
Bedlinog
Tha am baile Bedlinog ann am Merthyr Tudful, a' Chuimrigh. Tha e 16.4 mi (26.4 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 137.2 mi (220.8 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 3178 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 306 (9.6%); rugadh 92% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Merthyr Tudful Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Stèisean Bhaile Eilidh Àrd
'S e Stèisean Bhaile Eilidh Àrd (Beurla:Helensburgh Upper railway station) an stèisean-rèile ann an Baile Eilidh. Tha e suidhichte air Rathad Iarainn nan Eilean eadar Glaschu agus Malaig.
<br style="clear: both;" /> <br style="clear: both;" />
Roinn-seòrsa:trafaig Roinn-seòrsa:Giùlan Roinn-seòrsa:Stèiseanan
Pàpa Griogair XV
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Creideamh Roinn-seòrsa:Daoine às an Eadailt
92
Is dòcha gu bheil thu a' lorg 1992
Bàsan
Roinn-seòrsa:90an
Mai Zetterling
B' e actair agus riochdaire nam film às an t-Suain a bh' ann am Mai Elisabeth Zetterling (IPA: mâjː sɛ̂tːəɭɪ̂ŋ, Västerås, 24 an Cèitean 1925 - Lunnainn, 17 am Màrt 1994). Tha i ainmeil taobh a-muigh na dùthcha aice airson nam film a rinn i còmhla ri Ingmar Bergman, dìreach an dèidh a' chogaidh: Hets (1945), Frieda (1947), agus Dead Lovers (1948). Rinn ise mòran airson chòireachan nam ban ann an saoghal nam film.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Suain Roinn-seòrsa:Cleasaichean nam film
Redon
'S e baile anns a' Bhreatainn Bheag a tha ann an Redon. Tha e ann an Il-ha-Gwilen. Bha 8,914 daoine a' fuireach ann, ann an 2015.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:An Fhraing Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Bhreatainn Bheag
24 an Dàmhair
'S e 24 an Dàmhair an 297mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (298mh ann am bliadhna-leum). Tha 68 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
thumb|Sìth Westfalen
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Llanybydder
Tha am baile Llanybydder ann an Sir Gaerfyrddin, a' Chuimrigh. Tha e 58.7 mi (94.5 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 176.6 mi (284.2 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 1568 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 897 (57.2%); rugadh 66% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Beinn Dronaig
Mar as trice bithear a' dol suas Beinn Dronaig bho Atadal, agus dh'fhaodadh pàirt den t-slighe a dhèanamh air an rothair. Tha bothan, Loidse Beinn Dronaig, san iar-thuath den bheinn, agus 's ann le Oighreachd Atadail a tha e.
Bhon mhullach gheibhear seallaidhean air Loch Monar, Bidean a' Choire Sheasgaich, Lurg Mhòr, Loch Carrann agus beanntan Achadh na Seileach.
Sealbh
'S ann air Oighreachd Atadail a tha Beinn Dronaig.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Clint Eastwood
'S e cleasaiche agus neach-ciùil à Calafòrnia sna Stàitean Aonaichte a tha ann an Clinton "Clint" Eastwood  (San Francisco, 31 an Cèitean 1930). Thòisich e a chluich ann an "Rawhide", sreath Tbh anns na 1970an. An uair sin bha e na actair ann am filmichean mòra, me:
Ann an 1971 thòisich e filmichean a stiùireadh cuideachd, me: "Firefox" agus "Honkytonk Man".
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte Eastwood, Clint
Agnetha Fältskog
'S e seinneadair agus ceòladair às an t-Suain a th' ann an Agnetha Åse Fältskog (IPA: aŋˈneːˈta ˈfɛltˈskuːɡ, Jönköping, 5 an Giblean 1950). Tha i ainmeil taobh a-muigh na dùthcha aice airson a cuid obrach ann an ABBA (còmhla ris an duine aice aig an àm Björn Ulvaeus agus dithis eile : Benny Andersson agus Anni-Frid Lyngstad), ged a tha i air a bhith an lùib ciùil san dùthaich aice fhèin fad a beatha. Stèidhich ise agus an triùir eile ABBA ann an 1972, ann an Stockholm.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Suain Roinn-seòrsa:Seinneadairean Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil
Siorrachd nam Pùballan
right|230px|thumb|Siorrachd nam Pùballan
'S e fear den Siorrachdan traidiseanta na h-Alba a tha ann an Siorrachd nam Pùballan, leis na Pùballan mar prìomh-bhaile.
Chaidh e na pàirt de Roinn nan Crìochan ann an 1975.
Roinn-seòrsa:Siorrachdan na h-Alba
Deargan-fraoich
Is e eun-seinn beag, dathach a tha ann an deargan-fraoich (Carduelis carduelis). Tha ainmean eile air buidheag agus lasair-choille. Tha e a' fuireach anns an Roinn-Eòrpa, anns an taobh tuath Afraga agus an taobh an iar Àisia.
Bidh e ag ithe sìl beag mar iad sin de chluaran is leadan, ach nuair a bhios e a' biadhadh nan eòin òga aige, bhios a' glacadh meanbhan-fhrìde mar an ceudna.
thumb|left|250px|Fuireach: Carduelis carduelis carduelis: 1 samhradh 2 fad na bliadhna Carduelis carduelis caniceps: 3 samhradh 4 fad na bliadhna
Dealbhan
Roinn-seòrsa:Eun-seinn
Pàpa Clemens X
B' e Pàpa Eadailteach agus riochdaire dioplòmasach a bha ann am Pàpa Clemens X (Laideann: Clemens P.P. X, An Ròimh, 13 an t-Iuchar 1590–Cathair na Bhatacain, 2 an Gearran 1676. B' e Emilio Bonaventura Altieri, an t-ainm a bh' air bho thùs. Chaidh a thaghadh air an 29 an Giblean 1670 mar phàpa an dèidh bàs Pàpa Clemens IX. 'S e an 239mh fear a bh'ann. Bhuineadh e do theaghlach beairteach air uaisleachadh o chionn fhada.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Creideamh Roinn-seòrsa:Daoine às an Eadailt
Creag an Dòbhrain
thumb|Camis Eskan House ann an Creag an Dòbhrain 'S e Creag an Dòbhrain àite air cladach tuath Linne Cluaidh dha neo tri mile chun an ear bho Bhaile Eilidh. Tha Steisean an seo don ainm Gabhalach Creig an Dòbhrain agus aig deireadh na 19mh linn bha lamraig stiomair ri taobh an Steisein.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Eilean Dà Bhàrr
Tha e cho farsaing ri 52 heactair ceàrnagach de mheud. Tha an cnoc as àirde air an eilean mu 115 meatair os cionn na mara. Fhad 's a bha dithis a' fuireach ann an Eilean Dà Bhàrr anns a' bhliadhna 2001, a-rèir cunntas-sluaigh cha robh duine sam bith a' fuireach anns an eilean ann an 2011.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Eileanan Chluaidh Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Àir a Tuath
Iùdais
right|thumb|250px|Postair Aimearaganach ann an Iùdais
Se cànan Tiùtonach/Gearmanach (Germanic), Ind-Eòrpach a tha ann an Iùdais (ייִדיש yidish neo אידיש idish, gu litearail: "Cànan Iùdhach" neo "Gearmailtis Iùdhach"). Tha e ceangailte ris an t-sean Gearmailtis, ach is iomadh faclan ann a tha a' tighinn as an Eabhra, neo cànan Slàbhach mar Ruiseis, Pòlais 7msa. Tha buaidh Eabhrach gu math soilleir, gu h-àraid san cleachdadh spìoradail. Roinn-seòrsa:Cànain Roinn-seòrsa:Cànain Ghearmaineach Roinn-seòrsa:Iùdhachd
Aarhus
'S e baile mòr agus port cudromach ri taobh a' Kattegat, faisg air Randers, ann am meadhan na Danmhairg a th' ann an Århus neo Aarhus (IPA: ɒːhuːˀs, Liotuànais: Orhūsa, Laideann: Aarhusium). Tha e suidhichte air Bàgh Århus (Danmhairgis: Bugt Århus), aig 10m os cionn ìre na mara, anns an roinn Midtjylland (Gàidhlig: Meadhan Jylland), 157km air falbh bho Copenhagen (prìomh-bhaile na dùthcha), 69km bho Fredericia, 151km bho Helsingbør agus 134km bho Esbjerg.
Cill Bhreannain
thumb|right|250px|Loch Chill Bhreannain, le Cill Bhreannain air a' chùlaibh 'S e baile ann an Siorrachd Àir a Tuath, ann an àird an iar-dheas Alba a tha ann an Cill Bhreannain (Beurla: Kilbirnie). Ann an 2001 's e 7,282 an àireamh-shluaigh a tha aige.
Aarhus
Chaidh Århus a stèidheachadh ri linn nan Lochlannach agus tha an t-ainm a'ciallachadh Inbhir na h-Aibhne, bho ā (abhainn) agus ōss (inbhir). Tha 252,213 duine a' fuireach ann. 'S e an dàrna baile as motha anns an Danmhairg a tha ann cuideachd.
Cill Bhreannain
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Bailtean Siorrachd Inbhir Àir Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Àir a Tuath
Aarhus
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na Danmhairg
Pàpa Iain XXIII
B' e Pàpa Eadailteach agus riochdaire dioplòmasach a bha anns an Pàpa Iain XXIII (Laideann Ioannes PP. XXIII, Sotto il Monte, 25 an t-Samhain 1881 - 3 an t-Ògmhios Cathair na Bhatacain, 1963). B' e Angelo Giuseppe Roncalli an t-ainm a bh' air bho thùs. Chaidh a thaghadh san 28 an Dàmhair 1958 mar phàpa an dèidh bàs Pàpa Pius XII. Chaochail e 3 an t-Ògmhios 1963 ann an Cathair na Bhatacain. Bha e os cionn na h-Eaglaise Chaitligeach. 'S e an 261 fear a bh'ann.
Elizate
thumb|right|300px|Elizate ann am Bedoña faisg air [[Arrasate nach deach 'na roinn-bhaile ach sna 1960an]]
Pàpa Iain XXIII
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Creideamh Roinn-seòrsa:Daoine às an Eadailt
Elizate
'S e facal Basgais a tha ann an Elizate airson seòrsa de riaghaltas ionadail tràth a bha ann an Dùthaich nam Basgach. Bha e air leth cumanta ann am Bizkaia ach bha feadhainn sna mòr-roinnean eile cuideachd. Tha e a' ciallachadh "doras na h-eaglaise", facal air an fhacal (eliza "eaglais" + ate "doras"). 'S e anteiglesia a chanar ris ann an Spàinntis ("air beulaibh na h-eaglaise").
Eachdraidh
Tha an t-ainm annasach seo a' tighinn o ghnàthas nam Basgach far am biodh cinn theaghlaichean ann an sgìre-eaglaise a' coinneachadh aig doras na h-eaglaise as dèidh na seirbheise gus tighinn gu co-dhùnaidhean mu adhbharan mòra na coimhearsnachd. Nochd iad an cois fàs nam Batzar Nagusiak ("prìomh choinneamhan"), gu h-àraid an fheadhainn ann am Bizkaia agus Gipuzkoa (rud air a bheil Juntas Generales de Vizcaya/Guipúzcoa sa Spàinntis) agus stèidheachadh eaglaisean sna sgìrean-eaglaise. Bhiodh gach elizate a' taghadh riochdaire a rachadh dha Batzar Nagusa 's a bhruidhneadh as leth na coimhearsnachd ann. Mar sin dheth, faodar coimhead air na h-elizate mar riochd tràth de dheamocrasaidh ionadail. Bha iad gu math neo-eisimeileach 'nan co-dhùnaidhean o ùghdarrasan na bu mhotha.
Dòigh-obrachadh
Bhiodh fiel sindiko (fiel síndico sa Spàinntis) aig ceann elizate agus chuireadh am fiel air dòigh coinneamhan 's bhiodh makila aige no aice mar chomharra ùghdarrais. Rachadh an taghadh fad bliadhna mar is trice agus ha grunn dhòighean ann gus a thaghadh. Bhitheadh cuid dhiubh air ainmeachadh leis an t-seann fiel, uaireannan bhiodh an dreuchd sin a' dol mun cuairt gach tuathanach san elizate agus bhiodh an tuathanach mu dheireadh a phòs 'na fiel uaireannan. Ged a bhiodh iad fireann mar is trice, a chionn 's gun robh cead aig boireannaich oighreachdan a ghabhail os làimh ('s iad 'nan cinn-tuathanais mar sin), bha feadhainn dhiubh ann a bha boireann.
Bha gach elizate 'ga roinneadh ann an aonadan na bu lugha air an robh kofradiak (cofradías sa Spàinntis, "bràithreachasan"). Bha buidheann de elizate 'na merindad.
Dh'fhàs cuid mhath dhiubh 'nan roinntean-baile. Bhathar ag ràdh Lur Laua (Tierra Llana no "talamh rèidh" sa Spàinntis) riutha aig àm Tighearnas Bizkaia (Bizkaiko Jaurerria sa Bhasgais, Señorío de Vizcaya sa Spàinntis), an coimeas ris na bailtean agus chaidh an ceangladh a-steach san rianachd mun àm sin cuideachd. Bha iad fo shaoirse nam Fuero a bha a' daigneachadh uachdranachd nan tuathanach. 'S e rud àraidh, annasach a bha sin oir 's ciall dha gur ann aig na tuathanaich a bha an talamh am measg nam Basgach aig an àm sin, an coimeas ris a' chorr dhen Roinn-Eòrpa a bha fo bhuaidh an t-siostaim fhiùdalaich.
Chan eil cus dhiubh air fhàgail às dèidh linntean de dh'atharrachadh poileataigeach, leis an dà elizate as ainmeil ann an Iurreta agus Derio.
Ceanglaichean dhan taobh a-muigh
Roinn-seòrsa:Dùthaich nam Basgach Roinn-seòrsa:Poileataigs
Taigh nan Cumantan
thumb|Taigh nan Cumantan ann an 2010 Se aon den dà phàirt phàrlamaid Westminster a tha ann an Taigh nan Cumantan. Taghar an taigh seo leis na bhòtairean Breatannach tro siostam sgìreil (first past the post). Tha na BP a’ tighinn à dh’Alba, Sasainn, a’ Chuimrigh, Èirinn a Tuath is a’ Chòrn.
Tha beingean fiodha ann, agus brat-ùrlair uaine. Tha dà thaobh ann, agus tha sin eu-coltach an comais ri pàrlamaidean eile, mar ann am Bruiseal, far a bheil foirm cruinnichte, neo crudha ann, mar is trice.
Faic cuideachd
Roinn-seòrsa:poileataigs
Roazhon
Tha Roazhon (Fraingis: Rennes) na bhaile anns a' Bhreatainn Bheag. Tha e ann an Il-ha-Gwilen. Bha 208,033 a' fuireach ann an 2011.
Bailtean Co-cheangailte
Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Bhreatainn Bheag Roinn-seòrsa:Bailtean na Frainge Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Fhraing
93
Is dòcha gu bheil thu a' lorg 1993
Bàsan
Roinn-seòrsa:90an
Dowlais
Tha am baile Dowlais ann am Merthyr Tudful, a' Chuimrigh. Tha e 20.8 mi (33.5 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 139.5 mi (224.5 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 4082 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 318 (7.8%); rugadh 90% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Tractar-àiteachais
''Tha an alt seo mu dheidhinn tractaran sònraichte ri àiteachais. Airson fios air tractaran de h-uile seòrsa cuir suil air tractar.''
Is e a tha ann an tractar-àiteachais, nòs tractair sònraichte ri obair-fhearainn agus tarruinn innlean àiteachais, bu sònraichte cruinn-treabhaidh, cliathan, lunnan, drìlean-sile, agus trèilearan. Tha da phriomh seòrsa tractar-àiteachais: Tractaran da-chuibhleachd agus Tractaran Ceithir-cuibhleachd.
Tractaran Da-Chuibhleachd
thumb|Samhail Bungartz U1D de 1952: Tractar Da-chuibhleachd le crann-treabhaidh teannaichte aig cois. Mar is tric goirear Tractaran-choisich, air tractaran den leithid seo. Chan eil ach da chuibhle aca, agus inneal-pheatroil de cumhachd eadar 1kW agus 10kW. Tha iad uidheamaichte le Fuaidean (corragan), coltach ri na fuaidean air crann-eiche gus am bi aig an t-iomanach a choisich às an dèidh. Bhiodh na h-innealan a tharuing iad dluth-cheangailte ri culaibh an aisil. Tha tractaran- den seorsa seo freagarrach ri lotan beaga agus tha muilnean dhiubh air an cleachdadh air tuathanasan beag ann an Aisia. Bha iad cumanta air tuathanasan-beaga agus croitean air feadh Breatuinn rè na 1950an, agus tha iad fhadhast ri lorg ann an gairnealachd-mhargaideachd, far a bheil an meud beag aca freagarrach ri na h-iomairean agus far a bheil cumhachd gu leor aca airson an obair a tha dith.
A measg na h-ainmean bu cumanta ann am Breatuinn 's na 1950an, bha an "Iron Horse" agus "British Anzanai", bha cumhachd aig na h-innlean seo eadar 5 agus 10 hp agus bha cruinne treabhaidh sonraichte dhaibh, a thionndadh foid co-mòr ris an fhoid a thionndadh crann eich (mu deidhinn 175mm anns an domhainnead agus 250mm 'san leathad)comhla le innlean coltach ris an rota-tobha Howaird, sreath de tractaran sios ri 1kW, a bha uidheamaichte le fearsaid cumhachd a-mach a chuireadh cumhachd ri gàd-chorragach agus innlean eile air barrachd an rota-tobha fhein.
Tractaran Ceithir-cuibhleachd
Is e an tractar ceithir-cuibhleachd an tractar-àiteachais bu chumanta, tha na tractaran seo torr nas cumhachd-mhòr na tractaran da-chuibhleachd, agus na modailean bu shine agus bu lugha, mar eisimplir am Fergie Glàs a chaidh air togail eadar 1938 agus 1956 a libhrig cumhachd 20 eich (mu 15kW). B'e am Fergie a'chiad tractar a bha uidheamaichte le Altachadh tri-phuing An Fheargusdanach, a thug comas do iomanach an tractair a thogail is cuir sios innlean ceangailte ris an tractar agus a riaghaladh an domhainnead air am biodh innlean glac-thalmhuinn (m.e. crann-treabhaidh) ag obair. Anns an latha an diugh is e Caighdeann Eadar-Naiseanta Inbhe 1 a tha ann an bonn-uidheam Fheargusdanach.
Eachdraidh Tractairean
thumb|Taisbeanadh Treabhaidh: "Ivel Agricultural Motor" a'taruinn Crann-eich, Sasann, 1905
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Àiteachas
A' Ghraonlainn
thumbnail|right|250px|A' Ghraonlainn thumbnail|right|250px|Sealladh san àirde a dheas na Graonlainn, faisg air Nanortalik 'S e a' Ghraonlainn, Graonlainn neo Grionlainn (cànan Kalaallisut: Kalaallit Nunaat, Danmhairgis: Grønland) an t-eilean as motha anns an t-saoghal air fad. Tha i suidhichte eadar a' Chuan Argtach agus a' Chuan Siar. Ged a tha e pàirt de tìr-mòr Aimearaga a Tuath a-rèir cruinn-eòlas, tha dluth cheangal poiliteagach aice leis an Danmhairg.
Anns a’ bhliadhna 2008 bha taghadh anns a’ Ghraonlainn agus rèitich muinntir na dùthcha gum bi iad mar duthaich fhèin-riaglaidh ann an Rìoghachd na Danmhairge. Thòisich siud anns an Iuchar 2009.
Tha a' Ghraonlainn cho mòr ri 2,166,086 cilemeatair ceàrnagach. Anns a’ bhliadhna 2007 bha timcheall air 57,564 daoine a’ fuireach anns an dùthaich fhèin, 's e sin 0.027 duine gach km². Mar sin 's e a’ Ghraonlainn an tè as ìsle a-rèir Àireamh-shluaigh anns an t-saoghal.
Tha Nuuk (far-ainm: Godthåb) na prìomh-bhaile agus 's e am baile as motha san dùthaich.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:An Danmhairg Roinn-seòrsa:A' Ghraonlainn Roinn-seòrsa:Eileanan Roinn-seòrsa:Dùthchannan
A' Mhorbhairne
Is e leth-eilean ann an Loch Abar an iar-dheas a tha anns a' Mhorbhairne (Beurla: Morvern).
Tha e na laighe eadar Loch Shuaineart, Caol Muile, An Linne Sheileach agus Gleann Tairbeart deas air an Corran.
Tha Loch Àlainn agus Na Druimnean ann.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Tìr-eòlas
Clòrain
'S e eileamaid cheimigeach a tha ann an clòrain le samhla Cl agus àireamh atamach 17.
'S e haloidean agus gas puinnseanach a th' ann.
Taisgealadh
Ann an 1774 rinn Carl Wilhelm Scheele clòrain anns an iom-obrachaidh pairolusait (MnO2) agus searbhag haidroclòraig. Ach smaoinich Scheele gur e ogsaid a bh' ann. Ann an 1810 dhearbhaich Humphry Davy gur e eileamaid a bha anns an t-susbaint, agus thug e an t-ainm chlorine dhi.
Cleachdadh
Chleachd a' Ghearmailt clòrain mar arm ceimigeach anns a' Chogadh Mòr. Cleachdar i an-dràsta ann an amaran-snàimh mar dhì-ghalarach.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eileamaidean Roinn-seòrsa:Haloideanan
25 an Dàmhair
'S e 25 an Dàmhair an 298mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (299mh ann am bliadhna-leum). Tha 67 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
thumbnail|Maighstir Ailean
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Innis Mheàrnaig
thumb|Sealladh bho [[Tighnabruaich|Thighnabruaich air Innis Mheàrnaig]] thumb|Sealladh bho [[Eilean Bhòid]] 'S e eilean anns an Linne Chluaidh a tha ann an Innis Mheàrnaig. Tha e faisg air Eilean Bhòid. 'S e seo na co-chomharran aige: 55° 47′ 26.95″ Tuath agus 5° 9′ 35.06″ Iar.
Kirsteen NicDhòmhnaill
Tha Kirsteen NicDhòmhnaill (18 Dùbhlachd 1983) na craoladair sa Ghàidhlig.
Innis Mheàrnaig
Tha Innis Mheàrnaig cho farsaing ri 266 heactair ceàrnagach (1.03 sq mi) de mheud. Tha an t-àite as àirde mu 60 meatair (197 troigh) os cionn na mara.
Kirsteen NicDhòmhnaill
Tha i a' toirt seachad an t-sìde air An Là. Tha i à Inbhir Nis agus ghabh i pàirt ann am Mòd Nàiseanta Rìoghail sa bhliadhna 2006 agus 2008 far an do bhuannaich i Buinn Òir.
Innis Mheàrnaig
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Eileanan Chluaidh Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Àir a Tuath
Kirsteen NicDhòmhnaill
Eachdraidh a Beatha
Rugadh Kirsteen NicDhòmhnaill air 18 Dùbhlachd 1983 agus thogadh i ann an Inbhir Nis. Bha a màthair, Marjorie Nic a' Phearsain, à Polnish, Loch Àilleart ann an sgìre Mhùideart agus 's ann à Baile Eilidh a tha a h-athair, Tommy MacDhòmhnaill.
Chaidh i gu Bun-sgoil a' Mheadhain ann an Inbhir Nis far an d' fhuair i foghlam tro mheadhan na Gàidhlig, agus an uair sin gu Àrd-sgoil Allt na Muilne. Cha robh facal Gàidhlig anns an dachaigh ged a bha Gàidhlig aig athair a màthar.
Seinn
Bhrosnaich an tidsear aice, Lisa Storey, ri bhith seinn ann an co-fharpaisean nam Mòdan Ionadail agus Nàiseanta. Ann an Àrd-sgoil Allt na Muilne, 's i Seònaid NicGriogair a chuidich i le òrain a' Mhòid agus òrain a sheinneadh i aig cèilidhean agus cuirmean.
Rinn i BA (le Urram) ann an Cànan agus Cultair na Gàidhlig aig Sabhal Mòr Ostaig anns an Eilean Sgitheanach. Fhad 's a bha i aig Sabhal Mòr b' i Cairistìona Primrose a bha ga cuideachadh agus a' toirt comhairle dhith a thaobh òran.
Bhuannaich Kirsteen Bonn Òir a' Chomuinn Ghàidhealaich ann an 2006 aig Mòd Dhùn Omhain le cuideachadh a' deasachadh bho Cheana Chaimbeul. Fhuair i an Bonn Òir airson seinn san t-Seann Nòs ann an 2008 anns an Eaglais Bhric, agus Bonn Òir Tìm an Òbain ann an 2009 aig Mòd an Òbain. Tha i cuideachd na ball de Cheòlraidh Ghàidhlig Ghlaschu.
Craoladh
Thòisich e air prògram na cloinne Dè a-nis?. Bha i an uair sin na neach-naidheachd aig BBC Radio nan Gàidheal. Tha i a-nise a' toirt seachad naidheachdan na h-aimsir air an telebhisean air BBC Alba agus do Reporting Scotland an-dràsta is a-rithist.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Craoladairean Roinn-seòrsa:Seinneadairean Gàidhlig Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Maighstir Ailean
Bha Maighstir Ailean (Ailean MacDhòmhnaill, 25 an Dàmhair 1859 - 8 an Dàmhair 1905) na shagart Caitligeach, na bhàrd, na fhear-cruinneachaidh beul-aithris, agus na fhear-strì airson còirichean a’ phobaill.
Brianann
'S e ainm Gàidhlig a th' ann am Brianann. . 'S e ainm baistidh fireann a th’ ann. Nochdaidh e ann am Beurla mar "Brendan".
Bunachas
thumb|Breandán ann an seann Ghaeilge Thàinig an t-ainm Brianann bhon ainm "Bréanainn" [br'ēn-in'] ann an seann Ghaeilge. Tha e stèidhichte air an fhacal Chuimreach "breenhín", a tha a' ciallachadh 'prionsa'. Tha an t-ainm stèidhichte cuideachd air an ainm "Brendanus" Laideann meadhan-aoiseach.
Maighstir Ailean
= Foghlam = Chaidh a chuir gu Cholaisde Sagartachd Blairs ann an 1871 aig aois da bhliadhna deug agus an uair sin a Cholaisde San Ambrosio, Valladolid anns an Spàinn ann an 1876. Fhuair e am bearradh an sin.
Sagartachd
Chaidh òirneadh na shagairt ann an Glaschu ann an 1882, agus fhuair e obair e mar shagart-chuideachaidh dhan easbaig anns an t-Òban thuige 1884.
Bernburg
‘S e baile meadhanach faisg air Dessau-Roßlau agus Köthen air an àirde an ear na Gearmailte a th’ ann am Bernburg. Tha e suidhichte aig 85m os cionn ìre na mara, ri taobh na h-aibhne Saale anns an stàit Sagsainn-Anhalt. Tha am baile 37km air falbh bho Mhagdeburg, 40km bho Halle, 68km bho Leipzig agus 139km bho Bherlin. Tha 33,879 duine a' fuireach ann. Tha caisteal mòr ann os cionn a' bhaile a thogadh ri linn An Ath-bheòthachaidh.
Brianann
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ainmean Gàidhealach
Maighstir Ailean
Sagartachd
Ghluais e do Dhalabrog ann an Uibhist a' Deas ann an 1884 agus do Èirisgeigh ann an 1894 far an do chaochail e ann an 1905. thumb|Taigh-seinnse Beinn Nibheis, An Gearasdan, mar a bha e aig àm a’ mhòid, 2017. Àite-breith Mgr. Ailean.
Bernburg
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Ghearmailt
Maighstir Ailean
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba Roinn-seòrsa:Bàird Ghàidhlig
Arequipa
‘S e baile mòr ann an ceann a deas Phearù a th’ ann Arequipa (IPA: aɾe' kipa). Chaidh Arequipa a stèidheachadh ann an 1540. Tha e suidhichte aig 2,335m os cionn ìre na mara, aig bun a’ Bheinn El Misti, 324km air falbh bho Chuzco agus 776km bho Lima, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha 749,921 a’ fuireach ann an Arequipa, an dàrna baile as motha na dùthcha.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean ann am Pearù Roinn-seòrsa:Aimearaga a Deas
Pàpa Innocentius X
B' e Pàpa Eadailteach agus riochdaire dioplòmasach a bha ann am Pàpa Innocentius X (Laideann: Pàpa Innocentius P.P. X, An Ròimh, 6 an Cèitean 1574–Cathair na Bhatacain, 7 am Faoilleach 1655. B' e Giovanni Battista Pamphilj neo Giovanni Battista Pamphili an t-ainm a bh' air bho thùs. Chaidh a thaghadh air an 15 an t-Sultain 1644 mar phàpa an dèidh bàs Pàpa Urbain VIII. 'S e an 236mh fear a bh'ann. Bhuineadh e do theaghlach beairteach air uachdaranach le freumhan ann an Gubbio.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Creideamh Roinn-seòrsa:Daoine às an Eadailt
Lady Gaga
Clàran
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte Roinn-seòrsa:Seinneadairean
Borneo
thumb|right|250px|Roinnean poileatagach Bhorneo thumb|right|250px|Sealladh bhon bhaile Kota Kinabalu 'S e an treasamh eilean as motha air an t-saoghal a tha ann am Borneo. Tha e suidhichte air àird an iar a’ Chuan Sèimh. Tha e a' buntainn don Innd-Innse, do Mhalaidhsia agus Bhrùnaidh.
Tha Borneo cho mòr ri 743,330 cilemeatair ceàrnagach.
'S e Kinabalu a’ bheinn as àirde air an eilean, tha e 4,095 metair os cionn na mara.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eileanan Roinn-seòrsa:An Innd-Innse Roinn-seòrsa:Malaidhsia Roinn-seòrsa:Brùnaidh
Cill Mhàrais
'S e baile beag faisg air Cill Mheàrnaig ann an Siorrachd Àir an Ear, ann an àird an iar-dheas Alba a tha ann an Cill Mhàrais (Beurla: Kilmaurs).
Tha stèisean-rèile ann.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Bailtean Siorrachd Inbhir Àir Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Àir an Ear
Pladaigh
thumb|250px|Pladaigh
'S e eilean anns an Linne Chluaidh a tha ann am Pladaigh. Tha e faisg air Arainn. 'S e seo na co-chomharran aige: 55° 25′ 33.46″ Tuath agus  5° 7′ 10.02″  Iar.
Magnesium
'S e eileamaid cheimigeach a tha ann am magnesium le samhla Mg agus àireamh atomach 12.
'S e meatailt talmhaidh alcaileach le feartan coltach ri na feartan sodium is potasium a tha ann.
Cleachdadh
Tha ceimigear fàs-bheairteach a' cleachdadh magnesium ann an co-thàthaidhean Grignard. Tha co-thàthaidhean Grignard cuideachail airson ataman carbon a cheangal.
Roinn-seòrsa:Eileamaidean Roinn-seòrsa:Meatailt
Feamainn ghropach
thumb|right|250px|Feamainn ghropach
Taigh nam Morairean
right|250px
Feamainn ghropach
'S i feamainn ghropach, no gropach, an ath thè as fhaide shìos a' chladaich an dèidh na feamnach cìreineach. Tha i goirid, soilleir-dhonn agus chan eil mòran brìgh innte, mar sin cha robhas ga buain ann an Leòdhas.
A dh' aindeoin sin, thugadh iomradh le Maolchaluim MacDhòmhnaill ann am faclair Dwelly gur ann a bhathas ga cothlamadh le slaodach (fucus serratus) a bhiadhadh a' chruidh.
Taigh nam Morairean
Se aon den dà phàirt phàrlamaid Westminster a tha ann an Taigh nam Morairean. Se seo am pàirt a tha connspaideach air sgàth nach eil cruth deamocratach air. Bho thùs, shuidh uachdaran Shasainn ann, ach a-nis, chan eil ach “morairean-beatha” ann a-nis, a tha taghadh leis an riaghaltais.
Feamainn ghropach
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Feamainn
Taigh nam Morairean
Tha na beingean ann an Taigh nam Morairean dearg.
Roinn-seòrsa:poileataigs
Björn Ulvaeus
'S e seinneadair agus ceòladair às an t-Suain a th' ann am Björn Kristian Ulvaeus (IPA: bjœːɳ ɵlˈveːɵs, Göteborg, 25 an Giblean 1945). Thug e ceum à Oilthigh Lund. Tha e ainmeil taobh a-muigh na dùthcha aige airson a chuid obrach ann an co-bhann ri Benny Andersson agus ann an ABBA (còmhla ris a bhean aig an àm Agnetha Fältskog agus Anni-Frid Lyngstad), ged a tha e air a bhith an lùib ciùil san dùthaich aige fhèin fad a bheatha. Stèidhich esan agus an triùir eile ABBA ann an 1972, ann an Stockholm.
Sant-Brieg
Tha Sant-Brieg (Fraingis: Saint-Brieuc) na bhaile anns a' Bhreatainn Bheag. Tha e ann an Aodoù-an-Arvor
Bha 45,879 a' fuireach ann an 2008. Roinn-seòrsa:Bailtean na Frainge Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Fhraing Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Bhreatainn Bheag
Sgìrean phàrlamaid Westminster na h-Alba
Tha 59 sgìrean phàrlamaid Westminster ann an Alba. Tha gach sgìre a' taghadh aon Ball Phàrlamaid san Taigh nan Cumantan.
Pant
Tha am baile Pant ann am Merthyr Tudful, a' Chuimrigh. Tha e 21.6 mi (34.8 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 139.8 mi (225.0 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 2579 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 177 (6.9%); rugadh 94% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Sgìrean phàrlamaid Westminster na h-Alba
Liosta nan sgìrean
right|thumb|330px|Sgìrean Phàrlamaid Westminster na h-Alba
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Alba Roinn-seòrsa:Poileataigs *
Pant
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Merthyr Tudful Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Pant
94
Is dòcha gu bheil thu a' lorg 1994
Bàsan
Roinn-seòrsa:90an
Taigh-òsta
thumb|Taigh-òsta Llao Llao ann am Bariloche, ([[Argentina)]] 'S e togalach a tha air a phlanadh agus uidheamaichte gus àite a thoirt do dhaoine airson ùine, agus a leigeas le luchd-siubhail fuireach air an turas 's a th' ann an taigh-òsta. Bidh taighean-òsta a' toirt seachad seirbheisean a bharrachd dha aoighean leithid taighean-bìdh, amaran snàmh agus sgoiltean-àraich. Tha seirbheisean co-labhairt aig cuid de thaighean-òsta agus bithear a' brosnachadh bhuidhnean gus gnàthasan is coinneamhan a chuir air dòigh aig an ionad aca. Mar as trice bidh taighean-òsta air an seòrsachadh ann an roinnean stèidhichte air an ìre comhfhurtachd agus an ìre seirbheis a thathar a' tabhann. Tha sgèile na roinn-seòrsa air a chomharrachadh le seata de rionnagan, a dh'fhaodas a bhith eadar aon is còig, agus a' comharrachadh càileachd an taigh-òsta bho ìosal gu àrd.
Taighean-òsta teaghlaich
Tha iad seo nan taighean-òsta a chaidh an dealbhadh airson a bhith a' còrdadh riutha aig àm sam bith den bhliadhna agus gu tric tha iad suidhichte air tràigh na mara. Tha seòmraichean farsaing is comhfhurtail aig cuid, amaran snàmh, goireasan spòrs, prògraman dibhearsain do dhaoine de gach aois, agus deagh bhiadh far am faigh thu diofar bhlasan de bhiadh eadar-nàiseanta.
Taighean-òsta bìdhe
Tha iad air an comharrachadh leis an tairgse deagh bhiadh sònraichte aca a tha air a thaisbeanadh mar phrìomh fhear an àitreabh. Tha am biadh aige smaoineachail agus cruthachail le buaidh eadar-nàiseanta anns na taighean-bìdh aige, le blasad de dhiofar stoidhlichean còcaireachd agus taghadh eadar-dhealaichte de fhìon.
Taighean-òsta co-chruinneachaidh
Chaidh an dealbhadh gus gabhail ri gnàthasan is coinneamhan. Tha tallachan co-labhairt agus seòmraichean coinneimh nan taighean-òsta sin air an comharrachadh leis na h-àiteachan farsaing aca agus na tha ri fhaighinn de na goireasan teicneòlais agus daonna gus tachartas de sheòrsa sam bith a chumail.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Gnìomhachas
Oilthigh St. Francis Xavier
'S e oilthigh ann an Antigonis, Alba Nuadh a tha ann an Oilthigh St. Francis Xavier (Beurla: Saint Francis Xavier University). Tha timcheall air 4,200 oileannach ann.
Llanymddyfri
Tha am baile Llanymddyfri ann an Sir Gaerfyrddin, a' Chuimrigh. Tha e 44.3 mi (71.3 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 160.4 mi (258.2 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 2008 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 856 (42.6%); rugadh 72% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sir Gaerfyrddin Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Oilthigh St. Francis Xavier
'S e sin an t-aona oilthigh ann an Aimearaga a Tuath far as urrainnear Gàidhlig ionnsachadh fad ceithir bliadhna. Tha cùrsa MA ann ann an Eòlas Ceilteach.
Gàidhlig Chlasaigeach
B' e Gàidhlig Chlasaigeach (Beurla: Classical Gaelic, Gàidhlig na h-Èireann: Gaeilge Chlasaiceach) an cànan litearra coitcheann a bha 'ga chleachdadh an dà chuid ann an Alba agus Èirinn eadar an 13mh is an 18 linn.
Oilthigh St. Francis Xavier
Chaidh an t-oilthigh a stèidheachadh ann an Arichat ann an 1853 ach chaidh a ghluasad gu Antigonis ann an 1855.
Neach-malairt
thumb|right|250px|Neach-malairt ainmeil air a bheil [[Bill Gates'']]
Oilthigh St. Francis Xavier
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Oilthighean ann an Canada Roinn-seòrsa:Alba Nuadh
Gàidhlig Chlasaigeach
'S e nàdair de Nua-Ghaeilge thràth (air a bheil Gaeilge Chlasaigeach cuideachd a th' ann ach cha cho-ionnann e agus Seann-Ghaeilge Chlasaigeach). Ged a bha criomagan an-siud 's an-seo a sheallas gun robh diofar aig èirigh eadar a' Ghàidhlig agus a' Ghaeilge cho tràth ris an 12mh linn ann an Leabhar Dheire, cha do nochd cus dhith ann an sgrìobhadh no clò-bhualadh gus a' bhliadhna 1767 nuair a chaidh Gàidhlig a chuir air an Tiomnadh Nuadh.
Neach-malairt
'S e cuideigin a tha os cionn chompanaidh air neo 's a tha ag obair air a cheann fhèin ann an eaconomaidh calpach 's a th' ann an neach-malairt neo neach-gnìomhachais.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Dreuchdan Roinn-seòrsa:Gnìomhachas
Gàidhlig Chlasaigeach
Tùsan
Roinn-seòrsa:Gàidhlig Roinn-seòrsa:Cànain Ghàidhealach Roinn-seòrsa:Cànain Ghoidhealach
Pàpa Iain Pòl I
B' e Pàpa Iain Pòl I (Laideann: Ioannes Paulus PP. I, Canale d'Agordo, 17 an Dàmhair 1912 - Cathair na Bhatacain, 28 an t-Sultain 1978) an 263 Pàpa. 'S e Albino Luciani an t-ainm a bh' aige bho thùs. Bha e na phàpa fad dìreach 33 latha, an 10mh Pàpachd na bu ghiorra a bh' ann a-riamh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Creideamh Roinn-seòrsa:Daoine às an Eadailt
Calum MacPhàrlain
Bha Calum MacPhàrlain (1853-1931 ) (sa Bheurla: Malcolm MacFarlane) na sgoilear Gàidhlig agus na sgrìobhadair òran. B' e rùnaire agus cheann-suidhe air Comunn Gàidhlig Ghlaschu a bh' ann, agus ghabh e pàirt san obair a bh' aig An Comunn Gàidhealach.
Obair
B' esan a' chiad deasaiche de Làmh-sgrìobhainn Fheàrnaig, a dh'fhoillsicheadh ann an 1923. Ach b' ann mar sgrìobhadair agus mar eadar-theangair a fhuair e cliù, agus rinn e iomadh òran - fuinn agus faclan - cuideachd, a chaidh fhoillseachadh anns The Songs of the Highlands (c.1900).
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bàird Ghàidhlig Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gàidhlig MacPharlain, Calum Roinn-seòrsa:Bàird Baile
95
Is dòcha gu bheil thu a' lorg 1995
Bàsan
Roinn-seòrsa:90an
Mao Zedong
B' e poileatagach Comunnach Sionach a bha ann am Mao Zedong, neo Mao Tse-tung (Sìonais: 毛泽东; IPA: maʊ dzəˈdʊŋ, zə-, -dɒŋ, Shaoshan, 26 an Dùbhlachd, 1893 – Beijing 9 an t-Sultain, 1976). Bha e na ceannard Sluagh-Phoblachd na Sìne bho 1943 gu 1976.
Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Sìn Roinn-seòrsa:Co-mhaoineas
Tractar
Tha an alt seo mu deidhinn tractaran de h-uile seòrsa. Tha tuilleadh fiosrachaidh air tractaran airson àiteachais anns an alt tractaran-àiteachais.
Is inneal-slaòdaidh a tha ann an tractar (Laideann: trahere, tarraing à). Seòrsa carbaid dealbhaichte a tharuinn carbad eile, neo inneal.
Air barrachd an tractar-àiteachais tha iomadh nòs tractair sonraichte ri dleasdanasan eile, nan measg tractaran-gunna, nos tractar a chaidh air togail eadar c.1905 agus na 1950an gus tarruinn gunnaichean-achaidh airm. Anns an gniomhacais ghiulain-rathaid chanar tractar, neo aonad-tractair, ris an aonad-slaodaidh de laraidh-altaichte agus air rathaidean-iaruinn chanar tractar ri inneal beag aotrom, airson gluasad carbadan bhathair taobh a-steachd garaidhean neo ùtraidean priobhaideachd.
Tractar Àiteachais
Tha am Froelich Foundation a'cumail a-mach gun do nochd a' chiad tractar-àiteachais ann an Iowa sa bhliadhna 1892. Innlichte le John Froelich, is e a bha ann ach inneal-siubhalach a dh'iomain inneal-bualaidh.
Tractar-Slabhraidh
thumb|left|Tractar-slabhraidh Hornsby c.1906. Dealbhaichte le [[David Roberts (engineer)|David Roberts ]]
B'e Robert Hornsby and Sons companaidh innleadaireachd-àiteachais, de Grantham, Sasainn a thog na chiad tractaran-slabhraidh, eadar 1905 agus 1910. Thog iad còig tractaran-slabhraidh uile gu leir.
Chaid turachadh air an ród-slabhraidh le David Roberts, Ceannard-innlichidh agus Stiuraiche Manaidsidh a'chompanaidh anns a'bhliadhna 1904. Anns a'bhliadhna siud fhuair Roberts patant airson ród slabhraidh an crutha bonn slabhraidh dubailte, uidheamaichte le spogan air an taobh a-muigh, agus prinean air an taobh a staigh. bhiodh an slabhraidh na bonn, a ruith mun chuairt roth fiaclach aig toiseach agus deireadh a'charbaid. Bhiodh cuideam a' charbaid air a ghiulan air roithlean, steidhichte air tobhtachain a bhiodh suidhichte air gach taobh a'charbaid. Mar sin nuair a bhitheadh an inneal a'gluasad air adhart, bhiodh na roithlean nan ruith air an ród taobh a-stigh an slabhraidh. Bhiodh an roth fiaclach aig an toisich a'leigeil ród a roimhe na roithlean agus bhiodh an roth deireanach a'togail an ród às an deidh. Mar sin, na shiubhal air adhart, bhiodh an t-inneal a leigeil sios an ròd (rathad) aige fhein gu leantainneach. Bhiodh na roithlean a ruith air an ròd gus bhiodh na rothan fiaclach a'tarruin an t-inneal thairis an ròd.
Chuir Hornsby ròdan-slabhraidh air tractor de 17 tunna ann an 1905, agus air tractor eile de 12 tunna ann an 1906, thogadh treas tractar ann an 1910. Chaidh taisbeanadh air na tractaran seo don arm Breatuinneach ach ged a bha uidhe annta aig a' Chomataidh airson Giulan Meiceanagachd cha robh oifigearan nan Gunnaichean mora deonach a ghabhail leota. Ged a bha Hornsby air creidsinn gum biodh margaid airson tractaran slabhraidh ann an aiteachais Breatuinneach, dh'fhailig iad a reic gin dhaibh ri tuathanach. Ann an 1911 reic Hornsby am patant aca ri Holt Manufacturing Company, anns na Staitean Aonaichte, a shoirbhich an reic tractaran slabhraidh- an da chuid ri tuathanaich an Ameirice agus, taobh a-steachd bliadhna, ris an arm Bhreatuinneach...
Nas anamoch chaidh posadh eadar Holt agus C.L. Best fo ainm The Caterpillar Tractor Company.
Tractar-gunna
thumb|Chuir an arm Fhrangach feum air tractaran-ghunna rè a'Chogadh Mhòr (tractar [[Benjamin Holt|Hoilt an seo, 's an Vosges, An t-earrach, 1915).]] B'e Tractar-ghunna a bha 'san carbad-smuid a thog Nicholas Cugenot, innleadair Frangach ann an 1769. Cha do shoirbhich leis a' charbad a thog Cugenot, ach nuair a chuireadh carbadan-mhotoir an sàs ann an modh-ghiulan feachdan-armaichte, proiseas a thoisich roimhe 1914, chaidh togail air tractaran sonraichte ri tarruinn gunnaichean-mor. Chaidh leasachadh leantainneach air tractairean-ghunna, an da chuid tractaran-slabhraidh agus tractaran cuibhlte, a chaidh air bonnaibh-pneumatachd roimhe an darna chogadh mhòr, leasachadh a chaidh comhla le leasachadh air na gunnaichean fhèin, gus am biodh iad comasach a shiubhal aig astar air rathaidean reith.
Tractar (Laraidh-Altaichte)
thumbnail|left|Tractar-rathaid Leyland T45 Is e tha ann an laraidh-altaichte ach tractar agus treilear. Is e carbad fa-leth a tha anns an tractar, a bhitheas ruith air dha neo tri aisealan. Tha eisimplirean Eorpach comasach a shiubhal aig astar suas ri 80 cileometre anns an uair agus ghiulan iad suas ri 8 tunna air gach aiseal. Bithidh tractairean Breatuinneach (Eorpach?) uidhemaichte le riaghaladairean-einsein a chuireas casg air cumhachd nuair a bhitheas iad air ruigsinn 80 cpu (56 miltean/uair).
Tha creit-ruith iosal aig na tractoraibh seo, agus ard-lair beag claonta aig a'chulaibh air am bith toiseach an teilear na suidhe nuair a teid a h-altachadh ris an tractar. Is abhaist don caradair (motor) a bhi os cionn aiseal an toisich agus bhothag an draibhear os cionn a' charadair. Nuair a bhitheas beulaibh an treilear altaichte ris an tractar, tha an t-eagar seo ag aobhrachadh gum bi leth chuideam an treileir air aisealan chulaibh an tractair agus an dara leth de cuideam an treileir air na cuibhlichean ga chulaibh. Tha seo ag aobharachadh cothromachadh eadar na cuideaman a tha gach aiseal a'giulain, suidheachadh a tha cuideachdail do siubhal sabhailte, bu sonraichte mas fheudar do an draibhear deanamh stad-an-eiginn neo ma bhitheas an rathad sleamhuinn.
Faodaidh do aon neo dha aiseal a bhi aig culaibh an treilear ach is abhaist do aiseal dubailte a bhi orra. Tha cruthan eadar-dhealaichte de treilear a reir an seorsa bathair a bhitheas iad uidhemaichte a ghiulain: Tha treilearan ard-lair freagarach ri luchdan de aonadan mora coitchean: innealan mor, pioban, gadan stailinn msaa. Cleachdar treilearan bhucais airson meinne agus uaireanan airson sil agus buntatan. Cleachdar treilearan ceann-cruaidh, den nòs bhana le dorsan aig a'chulaibh neo le taobhaibh cuirtear airson bathair luach-airde a bhiodh millte le uisge.
Tractar-Reile
thumb|Tractar-reile RT20 aig Swan Hill, Bhictoria, 2006 B' e Motor Rail à Bedford a rinn an cuid bu mhòr de tractaran-reile a chaidh air togail ann am Breatuinn. Ann an 1921 cheannaich an North British Railway Company ti de na h-innlean seo. B'ise a'chiad inneal-reil iomainichte le caradair-pheatroil air rathad-iaruinn poblachd ann an Alba.
Tha an tractar steidhichte air beart-ruithe de seann carbad-bhathair aig an robh rothan basaichte. Tha e iomainichte le caradair Fhordsoin, a tha ri faicinn fo currag bhuidhe a roimhe na bothaig. Tha sin ri ràdh gur e enseinn de seann tractar-àiteachais (Fordson)a tha ga gluasad. Is eagar cuibhleachd an tractair 2-2-0, a comharrachadh nach eil ach an dara charaid rotha (fo na bothaig) iomainichte. Chithear gu bheil iomain deireannach tro roth fiacalach air an aiseal-iomain. Tha e uidheamichte le ceangaileadair meadhanach, a dheanas an da chuid tarruinn agus putadh ri carbaidean a bhitheas ceangailte ris.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Acfhainn Roinn-seòrsa:Àiteachas Roinn-seòrsa:Giulan-talmhainn Roinn-seòrsa:Reile
Network Rail
thumb|right|250px| Treana den chompanaidh
Is e an companaidh rathad-iarainn as motha anns na h-eileanan Breatannach a tha ann an Network Rail. Tha Network Rail, a' seilbheadh branndair rathad-iarainn eadar-nàiseanta na Breatainn. Tha na rathaidean iarainn aig Network Rail gu lèir do ghèidse de 1435mm ( 4 troigh 8 òirlich). Tha branndair Network Rail sgapta air feadh Breatuinn bho Inbhir Theòrsa an ear-thuath na h-Alba, gu Penzance air oir dheas na Còirne. Is e prìomh cinn sgrìob nan rathad iarainn seo baile Lunnainn agus chanar gu bheil gach trèan a tha a' cur aghaidh ri Lunnainn na dhol shuas (A nios), agus gu bheil gach train a tha a' cur cùl ri Lunnainn na dhol shìos (a nuas).
Sant-Maloù
Tha Sant-Maloù (Fraingis: St Malo) na bhaile anns a' Bhreatainn Bheag. Tha e ann an Il-ha-Gwilen