cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Paul J. Flory
B' e Paul John Flory (Sterling (Illinois) 19 an t-Ògmhios 1910 - Big Sur (Calafòrnia) 9 an t-Sultain 1985) Ceimigear às na Stàitean Aonaichte. Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 1974.
Herman Brood
B' e Actair, Bàrd, Peantair agus Seinneadair ainmeil às Na Tìrean Ìsle a bh' ann an Herman Brood (Zwolle, 5 an t-Samhain 1946 - Amsterdam, 11 an t-Iuchar 2001). Thoisich Brood am piàna a chluich nuair a bha e dìreach 12 bliadhna a dh'aois. Bha e air leth glic ach cha do chòrd an sgoil leis idir. Dh'fhàs e gu math ainmeil mar cheòladair san dùthaich aige fhèin fad na 70an ann ann sreath dhe còmhlan-ciùil: The Moans, Cuby and the Blizzards, Q65 agus Stud. Ach 's e na rinn e còmhla ri Wild Romance, a steidhich e ann an 1977 a tha nas ainmeil nar làithean. Choinnich e ri Anton Corbijn ann an Groningen ann an 1975. Phòs Brood le Xandra Jansen ann an 1985 agus fhuair iad dithis duine-chloinne, Lola agus Holly. Bha nighean eile aige, Brenda, a rugadh ann an 1979. Beag air bheag leig e dheth an Ceòl airson a bhith na pheantair agus na bhàrd. Rinn e mòran dealbhan-balla a chithear ann an Amsterdam an latha an-diugh. Bha e a-riamh ann an trioblaid leis an deoch làidir agus na drugaichean. Cha b' urrainn dha sin leigeil a dheth agus mu dheireadh thall thug Brood ùthachd dha fhèin ann an taigh-òsda Hilton, ann an Hilton an Amsterdam, ann an 2001
Tunnag dhubh
'S e eun a th' ann an Tunnag dhubh (Laideann: Melanitta nigra, Beurla: Common scoter) a bhuineas do theaghlach na Anatidae.
Tha iad cumanta ann an iar na h-Alba, ann an tuath na h-Èireann is Eilean Mhanainn.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eòin
Herman Brood
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil Roinn-seòrsa:Daoine às na Tìrean Ìsle Roinn-seòrsa:Seinneadairean
Trianaid
right|250px|thumb|Trianaid Saoil an robh thu a' lorg eilean Trianaid?
Tha Trianaid, ann an Crìosdaidheachd, a’ ciallachadh na trì pàirtean den Dia aca: an t-Athair, am Mac (Ìosa), agus an Spiorad Naomh.
Roinn-seòrsa:Creideamh
Paul J. Flory
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Daleth
Tha dalet/daleth (ד) na cheathreamh litir den aibidil Eabhra. Tha e co-ionnan ri D sa aibidil againne. Tha e càirdeil ri delta.
Nuair a chleachdas sinn “7” sa Gàidhlig, san àite “&”, their cuid gur e daleth a tha ann, ach their cuid eile gun d’thàinig e à Laideann “et” (agus)
Roinn-seòrsa:aibidil Eabhra
Sìona (roinn chultarach)
right|300px|thumb|Dealbhan agus ìomhaighean Shìona
Kyūshū
'S e Kyūshū (Seapanais: 九州) an treasamh eilean as motha a th' anns an t-Seapan. Tha e suidhichte anns a' Chuan Sèimh, deas air Honshu, agus na h-eileanan motha eile. Tha na h-Eileanan Ryuku agus Okinawa mu dheas.
Sìona (roinn chultarach)
Airson na dùthchannan no ciall eile, faic: Sìona.
Kyūshū
Tha Kyūshū cho mòr ri 35,640 cilemeatair ceàrnagach agus mar sin 's e Kyūshū an 37mh eilean as motha air feadh an t-Saoghail.
Sìona (roinn chultarach)
'S e roinn chultaraich ann an Àisia a tha ann an Sìona (Sìonais 中国, 中國, Zhōngguó = Rioghachd Meadhanach; Beurla - "China"). 'S e aon de na saoidheachdan as sine a tha ann air feadh an t-Saoghail. Tha e ann cho fad's sia mìle bliadhna.
Kyūshū
Anns a' bhliadhna 2006 bha timcheall air 13,231,995 duine a’ fuireach air an eilean fhèin, tha Fukuoka am baile as motha a tha ann.
Sìona (roinn chultarach)
An dèidh an cogadh mu dheireadh tha dà dùthchannan ann a-nise:
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:Àisia Roinn-seòrsa:Àisia-an-Ear Roinn-seòrsa:Sìona
Hiina
Catrìona NicNèill
Tha Catrìona NicNèill na sgrìobhadair à Barraigh. Bhiodh a cuid sgrìobhaidhean a' nochdadh ann an Gairm.
Sgrìobhaidhean
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gàidhlig NicNèill, Catrìona
Urial
'S e seòrsa caorach fiadhaich a tha ann an Urial. 'S iad "shapo" is "arkhar" ainmean eile aige.
Tha iad a' fuireach ann am beanntan na Ruis, Phacastain, nan Innseachan, agus Meadhan Àisia.
Dealbhan
Roinn-seòrsa:Bó Roinn-seòrsa:Mamalan
Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir
'S e neach-poileataigs Innis Tìle a tha ann am Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir. Rugadh i air 4 an Dàmhair 1965 ann an Reykjavík ach tha i a' fuireach a-nis ann an Hafnarfjörður. Tha ise a-nis na ball Viðreisn, fòrsa beag san Alþingi, is iad nan luchd-dùbhain. Bha i na ministear an Iasgaich agus Àiteachas ann an riaghaltas Sjálfstæðisflokkurinn eadar 2003 agus 2009, agus an uair sin na ministear an Foghlaim ann an 2017. Tha i a-nis ann an Viðreisn. Fhuair i a cuid foghlaim aig Menntaskólann við Sund agus Oilthigh Innis Tìle (Innis-Tìlis: Háskóli Íslands).
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Luchd-poileataigs Eòrpach Roinn-seòrsa:Daoine à Innis Tìle Roinn-seòrsa:Innis Tìle Roinn-seòrsa:Daoine Roinn-seòrsa:Poileataigs
Nantmel
Tha am baile Nantmel ann am Powys, a' Chuimrigh. Tha e 56.7 mi (91.2 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 150.5 mi (242.2 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 621 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 73 (11.8%); rugadh 45% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Powys Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
He
Tha He (ה) na chòigeamh litir den aibidil Eabhra. Tha e co-ionnan ri H sa aibidil againne. Tha e càirdeil ri eta.
Roinn-seòrsa:aibidil Eabhra
973
CMLXXIII
Bàsan
Roinn-seòrsa:970an
Maoilios Caimbeul
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bàird Ghàidhlig Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gàidhlig Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean an t-Sabhail Caimbeul, Maoilios
Béal Átha hÉis
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae an Chabháin
Moor Fea
'S e beinn ann an Arcaibh, Alba a th' ann am Moor Fea.
Suidheachadh
Tha e suidhichte ann an taobh an iar an eilean Hòigh ann an Arcaibh. Tha am baile Rackwick ear air a' bheinn. Tha Moor Fea 304m (997 troigh) de dh'àirde. 'S e Cuilags a mhàthair-mhullaich a tha suidhichte tuath air Moor Fea. Air mullach na beinne chan eil dad sònraichte ri fhaicinn a bhios a' sealltainn a' phuing as àirde. Tha a' phuing as àirde suidhichte mu thrì meatair air falbh bhon lic thriantanachd.
Air sgàth 's gu bheil àirde nam beann ag atharrachadh tro ùine, tha buidhnean eadar-dhealaichte gam measach bho àm gu àm. Rinneadh an t-ath-sgrùdadh mu dheireadh air Moor Fea san 20 am Faoilleach 2012 agus chaidh na tomhasan a chruinneachadh air an liosta a tha ri fhaighinn air an làrach-lìn "Database of British and Irish hills".
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Beanntan ann an Arcaibh
Inbhir Lìobhann
'S e baile ann am Fìobha a tha ann an Inbhir Lìobhann (Beurla: Leven). Tha e na laighe air Abhainn Lìobhann, faisg air Cair Chaladain.
Tha turasachd na phàirt mhòr dhen eaconomaidh a' bhaile. Tha làrachan charabhanaichean ann an agus faisg air a' bhaile, agus taighean-òsta cuideachd.
Tha na tràighean gainmheil agus fada na phàirt Fife Coastal Path, a thèid a barrachd air 150 mìltean (240 km) bho Linne Foirthe do Linne Tatha. Tha slighean ann an Gleann Lìobhann agus Silverburn cuideachd.
Vladimir Prelog
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Daoine às an Iùgoslabh Roinn-seòrsa:An Eilbheis
Inbhir Lìobhann
Bha stèisean-rèile ann. Ath-fhosglaidh an loidhne eadar Inbhir Lìobhann agus Gleann Rathais a-rithist is Mìcheil MacMhathain an duil gun tachras seo ann an còig bliadhna.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Fìobha
1951
MCMLI
Bàsan
Roinn-seòrsa:1950an
974
Bàsan
Roinn-seòrsa:970an
Wombat
Se seorsa pocanach (marsupial) a tha ann an wombat. Mar moran pocanaich eile, tha iad a' fuireach ann an Astrailia. Tha ceithir casan gearr aca, agus tha earball beag orra. Tha iad 1 m (3 troighean) a dh'fhaide. Tha an t-ainm a' tighinn a canan Eora, na tusaich den Sydney.
Iorras
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Contae Mhaigh Eo Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann Roinn-seòrsa:Èirinn
Baile Shéamais Dhuibh
'S e baile ann an Contae an Chabháin a tha ann am Baile Shéamais Dhuibh.
Paramore
thumb|An còmhlan-ciùil Paramore ann an 2010. Se còmhlan-ciùil punc a tha ann am Paramore a Franklin, Tennessee, USA.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Punc
Freumh-fhaclachd
Bithidh cànanaichean a' rannsachadh eachdraidh fhaclan le bhith a' sgrùdadh sheann teacsan, agus na h-eadar-dhealaichean is na samhlaichean eadar faclan ann an diofar chànanan agus dualchainntean, agus na riaghailtean a tha a’ stiùireadh fhuaimeannan gu bhith ag atharrachadh anm fuaimeannan eile.
Bràigh na h-Aibhne Denys
Tha Bràigh na h-Aibhne(adh) Denys (Beurla: Lower River Inhabitants (sic)) ann an Siorrachd Richmond, Alba Nuadh.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh Roinn-seòrsa:Bailtean_ann_an_Eilean_Cheap_Bhreatainn
Waw
Tha vav/vaw/waw (ו) na shiathamh litir den aibidil Eabhra. Tha e co-ionnan ri V neo W san aibideil Ròmanach. Roinn-seòrsa:aibidil Eabhra
Tuineachadh nan Camshronach
Tha Tuineachadh nan Camshronach (Beurla: Cameron Settlement) ann an Siorrachd a' Mhainisdeir, Alba Nuadh.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
29 an Giblean
'S e 29 an Giblean an 119mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (120mh ann am bliadhna-leum). Tha 246 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
975
975
Zayin
Tha zayin (ז) na sheachdamh litir den aibidil Eabhra. Tha e co-ionnan ri Z sa aibidil againne. Roinn-seòrsa:aibidil Eabhra
400
'S e bliadhna-leum a bha ann an 400 (CD).
Bàsan
Roinn-seòrsa:400an
Cluainidh, Fìobha
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Fìobha
Ceannachaidh
'S e baile ann am Fìobha a tha ann an Ceannachaidh (Beurla: Kennoway). Tha e na laighe air Abhainn Lìobhann, faisg air Cair Chaladain.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Fìobha
Baile nan Èireannach
Baile nan Èireannach:
Drochaid-rathaid na Tatha
thumb|Drochaid-rathaid na Tatha Tha Drochaid-rathaid na Tatha air tè de na drochaidean as fhaide san Roinn-Eòrpa aig mu thuaiream 2,250 meatair (1.4 mìle). Tha i a' ceangal rathad A92 thairis air Linne Tatha on Phort Nuadh ann am Fìobha gu Dùn Dè ann an Alba, beagan shìos leis an t-sruth o Dhrochaid-rèile na Tatha. Chaidh a fosgladh ann an 1966, a' gabhail àite seann bhàt'-aiseig na Tatha.
Roinn-seòrsa:Ailtireachd Roinn-seòrsa:Drochaidean
Uplands
Tha am baile Uplands ann an Abertawe, a' Chuimrigh. Tha e 35.4 mi (56.9 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 165.1 mi (265.7 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 15375 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 1638 (10.7%); rugadh 55% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Abertawe Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Uplands
Moire
thumb|right|250px|Moire Bha Moire na màthair Ìosa, agus co-ogha Ealasaid. Ann an Eaglais na Ròimhe agus Eaglais Orthodox, nì cuid aoradh oirre.
Chaidh iomadh àite ann an Alba ainmicheadh oirre, mar eisimpleir Tobar Mhoire no Cille Mhoire.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Creideamh
Glaschu
'S e am baile as motha ann an Alba a th' ann an Glaschu [IPA: ˈɡ̊ɫ̪as̪əxu] (Beurla: Glasgow, a' Bheurla Ghallta: Glesgie no Glesca ) ged as e Dùn Èideann prìomh-bhaile na dùthcha.
'S e fear de na 32 ùghdarrasan ionadail ann an Alba a tha ann. Tha freumhan an ainm stèidhichte air glas + cu, a' ciallachadh "sloc glas/gorm" anns a' Bhriothannais. Tha e suidhichte ann an taobh an iar na h-Alba air Abhainn Chluaidh ann an Srath Chluaidh. Chaidh a stèidheachadh anns an 6mh linn leis an Naomh Mungan (ris an canar Ceanntighearna neo Kentigern cuideachd) air an àite far a bheil a' chathair-eaglais (a thòisich air a togail anns an 12na linn) an-diugh.
Tha an dàrna oilthigh as sine ann an Alba anns a' bhaile (bho 1451, an ceathramh as sine anns a' Bhreatainn). Le còmhdhail tombaca, gàrraidhean-iarainn agus gnìomhachas eile, bha An Dàrna Cathair san Ìompaireachd ("The Second City of the Empire") air Glaschu aig deireadh 19mh linn. Chaidh gnìomhachas trom anns a' bhaile a chrìonadh gu mòr aig deireadh an fhicheadamh linn, ach dh'èirich leas-gnìomhachas, m.e. roinn ionmhasail, turasachd agus coimpiutaireachd, agus lorg rannsachadh ann an 2005 gun robh làn-thoradh dùthchail gach pearsa nas motha anns an Rìoghachd Aonaichte dìreach ann an Lunnainn agus Dùn Èideann. Chaidh an STUC a stèidheachadh an seo ann an 1897.
Ceàrnan
thumb|300px|left|Uàrdan Ghlaschu. 1. Linn 2. Newlands/Auldburn 3. Greater Pollok 4. Craigton 5. Govan 6. Pollokshields 7. Langside 8. Southside Central 9. Calton 10. Anderston/City 11. Hillhead 12. Partaig an Iar 13. Garscadden/Scotstounhill 14. Drumchapel/Anniesland 15. Maryhill/Kelvin 16. Canal 17. Springburn 18. East Centre 19. Shettleston 20. Baillieston 21. North East Ged a bha caochladh thuineachaidhean airson nam mìltean de bhliadhnaichean far a bheil Glaschu na laighe aig an àm a tha an làthair, chaidh a' bhaile fhèin a stèidheachadh le Naomh Mungo timcheall eaglais far a bheil an Cathair-eaglais Ghlaschu an-diugh. Rè nan linntean, sgaoil am baile gu mòr anns gach àird, thar Abhainn Chluaidh mar an ceudna, agus thionndaich iomadh clachan is baile eile gu pàirt den chathair. Tha e a-nis ann an crìch ri Rinn Friù agus Bruach Chluaidh gu taobh an iar. Chaidh Comhairle Baile Ghlaschu a chuir air bonn ann an 1996 agus tha 21 uàrdan fon smachd aice a-nis.
Ceann an Iar
Tha Ceann an Iar air a' cheàrn dìreach ri taobh Meadhan na Cathrach, ged a tha farsaingeachd na h-abairte a' fàs. Tha Abhainn Cheilbhinn a' ruith tron cheàrn ro a comar le Abhainn Chluaidh. Am measg nan àiteachan cudromach ann tha Oilthigh Ghlaschu, Pàirc Kelvingrove (anns a bheil Gailearaidh Ealain is Taigh-tasgaidh Kelvingrove), taigh-tasgaidh còmhdhail ann an Taigh-tasgaidh Taobh na h-Aibhne agus Gàrradh Lusan Ghlaschu. 'S ann ann an Ceann an Iar a tha Partaig, a' phàirt Ghlaschu as motha a tha co-cheangailte ris a' Ghàidhlig agus na Gàidheil, le buidhnean mar Comhairle nan Leabhraichean.
Taobh a Deas
Thathar Taobh a Deas air a' phàirt de Ghlaschu a tha deas air Abhainn Chluaidh. Ged as e gu mòr ceàrn còmhnaidheach a tha innte, tha caochladh fheartan ainmeil ann, m.e. na prìomh-àrosan aig a' BhBC Scotland agus an STV, lann-cluiche buill-choise nàiseanta Pàirc Hampden no grunn phàircean, agus ionad-cluiche ball-coise aig C.B. Rangers Lann-cluich Ibrox (Ibrox Stadium) ann cuideachd. Nam measg Pàirc Dùthcha Pollok, an tè as motha ann an Glaschu anns a tha an cruinneachadh ealain cliùiteach Cruinneachadh Bhurreill. Tha mòran iomall-bhailtean agus bailtean-eisimeil aig Glaschu anns na siorrachdan an cois a' bhaile, m.e. An Ruadh-Ghleann agus Camas Long ann an Siorrachd Lannraig a Deas no Giofnag ann an Siorrachd Rinn Friù an Ear. Tha Gort a' Bhaile ann cuideachd.
Glaschu a Tuath
Tha Glaschu a Tuath a' sgaoileadh gu Bruach Chluaidh ann an Siorrachd Dhùn Bhreatainn an Iar agus Cille Phàdraig Ùr, Muileann-Ghaidh agus Drochaid an Easbaig ann an Siorrachd Dhùn Bhreatainn an Ear. Lorgar ann an dà chuid ceàrnan nas beartaiche mar Thaobh Cheilbhin a Tuath ann an Cnoc Mhoire, ceàrnan ath-ghinte mar Ruchill agus ceàrnan nas bochda mar Phàirc Phosail no Sighthill far a bheil as àirde àireamh nan comraichean. Tha Rathad-Uisge Fhoirthe is Chluaidh a' ruith troimhe: canàl a bha glè chudromach airson eaconomaidh a' bhaile anns an 19mh linn, mar a bha factaraidh airson pùdair gealachaidh Naomh Rollox ann an Allt an Fhuarain, aig aon àm factaraidh ceimigeach nas motha anns an t-saoghal.
Sluagh-thomhas
Tha Glaschu na cathair le àireamh-shluaigh as motha ann an Alba airson na linntean. Eadar na 1920an is na 1960an bha barrachd air aon mhillean duine a' fuireach anns a' chathair, leis an àireamh a bu mhotha air a' chlàradh ann an 1931, nuair a ràinig e 1,088,000.
A rèir a' chunntais-shluaigh 2011, bha 593,200 duine a' fuireach ann. Mar an ceudna, bha dùbhlachd sluaigh na bu mhotha ann an Glaschu na ann an comhairle ionadail eile sam bith anns an dùthaich, .i. 3,395 duine airson cilemeatair ceàrnagach (no 1,311 duine airson mìle ceàrnagach). Cuideachd, tha dòchas-beatha as lugha anns an Rìoghachd Aonaichte ann an Glaschu: ann an 2011, b' e sin 71 bliadhna airson fireannaich agus 78 airson boireannaich (bha na cuibheasan 75 agus 80 airson Alba air fad).
Encarnación
‘S e baile mòr agus ann an ceann a deas Paraguaidh a th’ ann an Encarnación (Guaranaidh: Itapúa). Tha e suidhichte faisg air na crìochan leis An Argantain, aig 85m os cionn ìre na mara anns an Roinn Itapúa, 365km air falbh bho Asunción, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha 146,508 daoine a' fuireach anns a’ bhaile. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1615. Tha Spàinntis agus Guaranaidh gam bruidhinn anns an sgìre seo.
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Aimearaga a Deas Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Paraguaidh
Glaschu
Sluagh-thomhas
Leis an in-imrich eachdraidheil bhon Ghàidhealtachd is na h-Eileanan do Ghlaschu, tha coimhearsnachd gu dàimheach mòr den luchd-labhairt na Gàidhlig ann. Gu ruige 7/4/2013, chan deach toradh a' chunntais-shluaigh 2011 fhoillseachadh, ach aig àm a' chunntais-shluaigh 2001, bha 0.94%, .i. beagan nas lugha na 6,000 duine, ga bruidhinn ann.
Rathad-iarainn
thumb|right|Sràid na Banrighinn Tha siostam mòr giùlan ann an Glaschu. Tha Stèisean-rèile Meadhan Ghlaschu agus Sràid na Banrighinn nam prìomh stèisean-rèile ann an Glaschu. Tha seirbheisean ann bho Chentral Station gu Alba a Deas, Glaschu a Deas agus Sasainn agus seirbheisean bho Sràid na Banrighinn gu Alba a Tuath agus Dùn Èideann.
Fo-rèile
Dh'fhoillsich rèile fon talamh Ghlaschu no Glasgow Subway air 14 Dùbhlachd 1896 mar an treas siostam fo-rèile anns an t-saoghal (as dèidh fo-rèilean Lunnainn agus Budapest). Chaidh a dealanachadh ann an 1937, ach cha do dh'atharraich cùrsa na dà loidhne aice. Tha an "Cearcall a-muigh" a' ruith gu deiseil agus an "Cearcall a-staigh" gu tuathail. 'S iad na stèiseanan (a' leantainn a' Chearcall a-muigh): Pàrtaig – Kelvinhall – Ceann a' Chnuic – Kelvinbridge – St George's Cross – Cowcaddens – Buchanan Street – St Enoch – (fon Abhainn Chluaidh) – Bridge Street – West Street – Shields Road – Pàirc a' Choinein – Cessnock – Ibrox – Baile a' Ghobhainn – (fon Abhainn Chluaidh) – Pàrtaig. 'S e Strathclyde Partnership for Transport (SPT) a tha ag obrachadh na rèile.
Rathaidean
Tha an rathad as trainge ann an Alba, am M8 (o Langbank gu Dùn Èideann) a' ruith tron bhaile, is pàirt dhith na tè de na crìochan Meadhan na Cathrach. Tha rathaidean mòra eile a' sgaoileadh a-mach às-san anns a' chathair: an A82 (air a tha "Rathad Mòr an Iar" cuideachd) taobh Earra-Ghàidheal agus na Gàidhealtachd gu ruige Inbhir Nis, am M80 gu Sruighlea, am M77 gu Cille Mheàrnaig, agus am M74/A74(M) gu Greatna.
Busaichean
thumb|right|Aiseag Rinn Friù 'S e Stèisean Bhusaichean Bochanan am prìomh stèisean bhusaichean anns a' chathair. Tha e stèidhichte ann am meadhan na cathrach, beagan an taobh a tuath air stèisean-rèile Sràid na Banrighinn. 'S e an SPT a tha ag obrachadh an stèisein, ach tha seirbheisean nam busaichean fhèin ag obrachadh le First, McGill's, Stagecoach agus Glasgow Citybus.
Puirt-adhair
Tha trì puirt-adhair faisg air Glaschu: Port-adhair Eadar-nàiseanta Ghlaschu (còd GLA) eadar Glaschu, Pàislig agus Rinn Friù, an dàrna port-adhair as motha ann an Alba (an dèidh Port-adhair Dhùn Èideann); Port-adhair Ghlaschu Phreastabhaig (PIK) aig Preastabhaig (an taobh a tuath air Inbhir Àir); agus Port-adhair Dhùn Èideann (EDI) fhèin.
Aiseagan
Bha iomadh aiseig anns a' bhaile, ach chan eil ach am fear bhon Eochair gu Rinn Friù ag obair tuilleadh.
Foghlam
thumb|right|Sgoil Ghàidhlig Ghlaschu Tha trì oilthighean ann an Glaschu:
A bharrachd air sin tha Oilthigh na h-Alba an Iar ann am Pàislig, dìreach 7 mìle bho mheadhan Ghlaschu. Cuideachd, tha seachd colaisdean fhoghlaim adhartaich anns a' bhaile: Colaisde Fhearann Anna, Colaisde Chair Dhòmhnaill, Colaisde Bhaile Ghlaschu, Colaisde Stow (a tha a' tairgsinn cùrsaichean Ghàidhlig), Colaisde Ghlaschu a Tuath, Colaisde John Wheatley agus Colaisde a' Thaobh Fhada. Mar sin, tha 168,000 oileanach anns a bhaile, àireamh as motha ann an Alba.[fianais a dhìth]
Tha 29 àrd-sgoiltean, 149 bun-sgoiltean agus trì sgoiltean àraidh ann an Glaschu, nam measg Sgoil Ghàidhlig Ghlaschu, bun-sgoil is àrd-sgoil a' lìbhrigeadh Foghlam tro Mheadhan na Gàidhlig as motha ann an Alba.
Na meadhanan
right|thumb|Ionad a' BhBC aig Pacific Quay Tha Glaschu na dhachaigh airson mòran mheadhanan a tha ann an Alba, nam measg na stèiseanan telebhisein BBC Scotland, BBC Alba agus STV. Am measg nam pàipearan a tha air am foillseachadh an seo tha The Herald, an Daily Record agus na h-Evening Times. A thuilleadh air seanailean an rèidio aig a' BhBC, tha iomadh rèidio ionadail a' craoladh anns a' chathair, m.e. Celtic Music Radio (1530 kHz, air loidhne), Capital Scotland (105.7 & 106.1 MHz, air loidhne), Clyde 1 (97.0, 102.3, 102.5 and 103.3 MHz, air loidhne), Clyde 2 (1152 kHz, air loidhne), 105.2 Smooth Radio, Real Radio agus 96.3 Real Radio XS.
A' Ghàidhlig ann an Glaschu
Chaidh am Mòd Nàiseanta a chumail ann an Glaschu anns na bliadhnaichean 1895, 1901, 1907, 1911, 1921, 1933, 1938, 1948, 1958, 1067, 1988, agus 1990 (ann am Baile Ghobhainn). Tillidh am Mòd Nàiseanta a-rithist ann an 2019.
Thòisich Comunn Sgitheanach Ghlaschu ann an 1865 agus tha e a’ dol fhathast.
Tha Comhairle Baile Ghlaschu air bileag a dheasachadh le fiosrachadh air clasaichean Gàidhlig sa bhaile.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Glaschu Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Pencraig
Tha am baile Pencraig ann am Powys, a' Chuimrigh. Tha e 51.5 mi (82.8 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 136.1 mi (219.0 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 735 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 52 (7.1%); rugadh 27% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Powys Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Canaich
'S e baile beag ann an Alba a tha ann an Canaich (Beurla: Cannich). Tha e suidhichte air a' Ghàidhealtachd aig ceann an ear air Gleann Canaich, far a bheil Gleann Urchadain, Gleann Afraig agus Gleann Canaich a' coinneachadh. Tha uisge Abhainn Canaich a' sruthadh don Abhainn Glas an seo. Tha an t-ainm Canaich a' ciallachadh àite far a bheil canach a' fàs. Tha taigh eachdraidheil, Taigh Chomair, anns aʼ bhaile.
Chaidh an sgioba iomain Srath Ghlais, Comunn Camanachd Straghlais, a chur air bhonn 1879 ann an Canaich.
Dealbhan
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Samoa Aimearaganach
left|270px|thumb|Creag "Fatu"
Roinn-seòrsa:Dùthchannan Roinn-seòrsa:Roinn a' Chuain Shèimh Roinn-seòrsa:Samoa Roinn-seòrsa:Na Stàitean Aonaichte
BBC Alba (Sianal)
thumb|250px|An Comhradh Ceist a'BhBC Alba Tha BBC Alba air tòiseachadh air 19mh den t-Sultain 2008 aig naoi uairean feasgar.
An Dara Sealladh
'S e an comas a bhith a' faicinn thachartasan san àm ri teachd a th' anns an dara shealladh neo an dà shealladh. Ged tha e coltach gu bheil an comas seo aig mòran dhaoine air feadh an t-saoghail, gu h-àraidh ann an Tibet agus cultaran shamanach eile, tha an dara shealladh na rud cudromach ann an cultar nan Gaidheal. Tha uamhas de sgeulachdan air a' Ghàidhealtachd mu dheidhinn tachartasan air a chaidh iomradh a thoirt fada mus do thachair iad.
BBC Alba (Sianal)
Thòisich am prògram le òran sgrìobhte le Runrig ach le teacsa ùr.
An Dara Sealladh
Cultar Spioradail
Bhiodh an dara shealladh ag obair ann an iomadach dòighean, uaireannan bhiodh am fàidh, an duine no an tè aig an robh an dara shealladh, a' faicinn samhla, mar chiste-laighe, no solais dìomhair fad air falbh air a' mhòinteach, nach gabhadh lorg. (Tha deagh eisimpleir de seo ri faotainn anns an òran Runrig, Cnoc na Fèille) Aig amannan eile, bhiodh na fàidhean fhèin a' toirt iomradh air na tachartasan fhèin, mar a rinn Coinneach Odhar nuair a rinn e iomradh air Seòlaid a' Ghlinne Mhòir, corr is da cheud bliadhna mus deach a thogail. Thuirt e gum biodh luing a' seòladh seachad air Tom na h-Iubhraich aon latha.
BBC Alba (Sianal)
Prògraman
'S e sianal ùr telebhisean airson prògraman Gàidhlig. Clàr làitheil le measgachadh farsaing de gnèthean is cuspairean. Chì sibh naidheachdan, spòrs, aimsir, dràma, prògaman, aithriseach, fiosrachadh, cur-seachadan, ionnsachadh, creideamh is clann, am measg nithean eile.
410
Bàsan
Roinn-seòrsa:410an
BBC Alba (Sianal)
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Telebhisean Gàidhlig Roinn-seòrsa:BBC Alba
An Dara Sealladh
Cumhachd Mhòr
Bha cumhachd mhòr aig daoine leis an dara shealladh, agus airson a' mhòr-chuid, bhiodh iad a' toirt sgeul air droch thachartasan, mar bhàs dhuine. Thathar a' ràdh gum b' urrainn dha fàidh innse nuair a chaochladh cuideigin 'sa bhaile. Tha mòran dhaoine fhathast a' creidsinn anns an dara shealladh mar Fergie Dòmhnallach, an cluicheadair bocsa Mùideartach ainmeil.
Roinn-seòrsa:Alba Roinn-seòrsa:Fàisneachd
Beul Tairbeirt
'S e baile ann an Contae an Chabháin a tha ann am Beul Tairbeirt (Beurla: Belturbot, GaeilgeL Béal Tairbirt).
Dùn Bhlàthain
Daoine ainmeil
Rugadh an cluicheadair-cneutaig Andy Moireach agus an seinneadair Dougie MacLean an seo.
Beul Tairbeirt
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae an Chabháin
Dùn Bhlàthain
Eachdraidh
Tha am baile ainmeil airson muirt a thachair anns a' bhun-sgoil 13 am Màrt 1996. Chaidh 16 clann agus inbheach a mharbhadh le fear, Tomas Watt Hamilton, a mhuirt e fhèin às dèidh sin.
Tha àrd-eaglais mhòr an seo, Àrd-eaglais Dhùn Bhlàthain. Chuireadh beingidhean na còisire agus sgàil reredos anns an àrd-eaglais ann an 1914. B' e Robert Lorimer a dhealbhaich beingidhean na còisire. 'S e cuimneachan air an Easbaig Robert Leighton a th' anns an sgàil reredos. Stèidhichte Leighton an Leabharlann Leighton ann an 1684 nuair a dh'fhàg e a chuid leabhraichean is làmh-sgrìobhainnean dhan àrd-eaglais.
Tìgear
Tha tìgear (Panthera tigris) na shineach glè mhòr a tha feòil-itheach. Tha iad nam mamalan, agus anns an teaghlach Felidae (cait), gèineas Panthera. Is an tìgear an cat is motha agus as cumhachdaile ri fhaighinn an-diugh. Tha a' mhòrchuid (80%) a' fuireach anns na h-Innseachan neo anns na dùthchannan ri taobh.
Roinn-seòrsa:Cat Roinn-seòrsa:Mamalan
Tamara Brinkman
'S e Cleasaiche nam film agus an telebhisean às Na Tìrean Ìsle a th’ ann an Tamara Brinkman (Laren, 31 an Cèitean 1978). Chuir i seachad bliadhna neo dhà san sgoil cleasaiche Het Docentencollectief agus ann an 1997 fhuair e pàirt san siabainn Onderweg Naar Morgen.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às na Tìrean Ìsle Roinn-seòrsa:Cleasaichean nam film
Heth
Tha chet/het/heth (ח) na ochdamh litir den aibidil Eabhra. Tha e co-ionnan ri “h” Roinn-seòrsa:aibidil Eabhra
Heth
976
976
Bàsan
Roinn-seòrsa:970an
Na Forcaichean
Tha na Forcaichean (Beurla: Addington Forks) ann an Siorrachd Antigonis, Alba Nuadh. Tha ainm Beurla bho Henry Addingon, priomh mhinisteir Breatannach
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Vera Schmiterlöw
thumb|left|300px|Schmiterlöw còmhla ri actairean eile ann an 1922 B' e actair agus riochdaire nam film às an t-Suain a bh' ann an Alice Vera Cecilia Charlotta Schmiterlöw (Varberg, 19 an t-Iuchar 1904 - Stockholm, 9 an t-Sultain 1987). B' e nighean Carl Axel Edvard Schmiterlöw agus a' chiad bhean aige, Alice Vera Barbro Lætitia Magdalena Bexell, a bh' innte. Bha a leas-bhràthair, Bertram Schmiterlöw, na neach-ealain. Chuir i seachad na bliadhnaichean bho 1921 gu ruige 1923 na oileanach san Kungliga Dramatiska Teatern (air neo dìreach Dramaten), còmhla ri Greta Garbo. Bha an dithis nan deagh charaidean fad am beatha. An dèidh na Sgoile Dhràma fhàgail chaidh i chun na Gearmailt far an robh i gu ruige 1932. 'S e Thomas Graals mynding, a rinn i fo Ghustav Molander ann an 1922 a th' ann am fiolm as ainmeile aice gus ar làithean.
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Suain Roinn-seòrsa:Cleasaichean nam film
30 an Giblean
'S e 30 an Giblean an 120mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (121mh ann am bliadhna-leum). Tha 245 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
thumb|180px|Màiri II Shasainn is Alba
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Cnò-mheannt
'S e sìol de na craobhan den ghnè Myristica a tha ann an cnò-mheannt. Cleachdar na sìl tiormaichte mar spìosradh airson còcaireachd is bèicearachd.
Tha cnò-mheannt a' fàs anns na Banda Islands anns an Innd-Innse, anns na Penang Island ann am Malaidhsia agus ann an Kerala, sgìre ann an àirde a deas nan Innseachan. Tha e cumanta anns a' Chairibìan cuideachd, gu h-àraidh ann an Greanada, far a bheil e a' nochdadh air bratach na dùthcha.
Tha seòrsaichean de chnò-mheannt eile ann, m.e.: tha M. argentea a' fàs ann an Gini-Nuadh is M. malabarica a' fàs anns na h-Innseachan.
Iomraidhean
thumb|left|Cnò-mheannt
Baile Bhòid
'S e Baile Bhòid (Beurla: Rothesay) prìomh-bhaile Eilean Bhòid. 'S e port-mara airson aiseagan a tha ann. An sin tha aiseagan a' dol eadar Baile Bhòid agus Wemyss Bay le Caledonian Mac a' Bhriuthainn. Ann an 2001 's e 6,000 an àireamh-shluaigh a tha aige.
Chaidh am Mòd Nàiseanta a chumail ann am Baile Bhòid anns na bliadhnaichean 1908 agus 1952.
Chuir am baile fàilte air fògarraich à Siria ann an 2015.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Reidius de Gyration
Is e a tha ann an Reidius de Gyration coincheap, a tha feumail an ro-aithneachadh modh fàilligidh de colbhan fo eallach.
Is e a tha ann ach freumh ceàrnaich de 2na mòmaid de Achar roinnte le Tair-Achar a' choilbh.
Roinn-seòrsa:Innleadaireachd Roinn-seòrsa:Matamataig
Béal Átha Conaill
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae an Chabháin
Sàmais
'S ann ann an teaghlach-chànan Fionno-Ugrach (Finno-Ugric) a tha Sàmais. 'S e Laplannais neo Lapais a thathas a' toirt oirre cuideachd. Tha e ga bruidhinn ann an Ceann a Tuath Lochlainn, a' gabhail a-steach Nirribhidh, an t-Suain, Suòmaidh agus pìos beag dhen Ruis.
Àireamh luchd-labhairt
Sàmais Tuathach: 17,000 Sàmais Lule: 2,000 Sàmais an Deasach: 500 Chan eil ach leth phàirt dhiubh comasach air an cànan a sgrìobhaidh agus a leughaidh.
Do na Sàimi fhèin 's e Sàimi a th' ann an duine aig a bheil Sàmais no aig a bheil pàrantan no sinnsearan le Sàmais. Mar sin tha an fhèin-aithne ceangailte ris a' chànan agus a' chinneachd.
Teaghlach Cànain
‘S e cànan Finno-Iugraig a th‘ ann an Sàmais. Tha e a‘ tighinn fon mheur Fionach agus tha Sàmi fhèin a‘ dealachadh gu Sàmais an Ear agus Sàmais an Iar. Tha cuid a dèanamh diofar eadar Sàmi an Iar, an Ear agus an Tuath. An-diugh tha naoi cànanan Sàmais air fhàgail:
Sàmais Earach
2. Sàmais Ume
3. Sàmais Pite
Anne Frater
'S e bàrd Gàidhlig agus òraidiche aig Colaiste a' Chaisteil a th' ann an Anne Frater.
Sàmais
Sàmais Iarach
5. Sàmais Tuathach
Anne Frater
Rugadh i ann an Steòrnabhagh is thogadh i ann an Pabail Uarach, Leòdhas. Rinn i ceum ann an Ceiltis is Fraingis aig Oilthigh Ghlaschu. Sgrìobh i an trachdas aice, "Scottish Gaelic Women's Poetry up to 1750" aig Oilthigh Ghlaschu fo Choinneach Dòmhnallach.
Drochaid-rèile na Tatha
thumbnail|Drochaid-rèile na Tatha Tha Drochaid Tatha a' ceangal na prìomh-loidhne rèile thairis air Linne Tatha ann an Alba, eadar Dùn Dè agus Wormit ann am Fìobha. Tha i 2.75 mìltean (3.5 cileameatair) a dh'fhaid.
Anne Frater
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gàidhlig Roinn-seòrsa:Bàird Ghàidhlig Frater, Anne
Sàmais
Sàmais Iarach
7. Sàmais Inari
6. Sàmais Skolt
8. Sàmais Kildin
9. Sàmais Ter
B' àbhaist Sàmais Kemi agus Sàmais Akkala a bhith ann cuideachd. Chan eil eòlaichean ag aontachadh an e cànanan no dualchainntean a th‘ anns na cànanan Sàimi.
Gràmar
‘S e cànan le gràmair iomadh-fillte a th‘ ann an Sàmais. Tha 7 no 8 tuislean aice (a rèir dualchainnt). ‘S e cànan agglutinative a th‘ ann, a tha a‘ ciallachadh gun tèid pìosan a chur gu deireadh an fhacail airson diofar ciall a chur air an rann.
Inbhe Oifigeil
Ach thòisicheadh barrachd cuideim chultarail a thoirt don chànan agus chaidh achdan cànain a chur an cois.
An-diugh tha riaghaltasan nan dùthchannan a‘ mothachadh gleidhean a' cànain agus a' cultair, agus thòisicheadh air taic airgid a thoirt dhan Sameting airson cànan is cultar a bhrosnachadh.
Foghlam
Tha còir aig gach pàiste ann an Sapmi (ach anns an Ruis) foghlam bun-sgoile agus toiseach àrd-sgoile fhaighinn tro mheadhan na Sàimis. Chan eil mòran àrd-sgoiltean Sàmi ann fhathast air sgàth 's nach eil tidsearan gu leòr ann. Tha na planaichean teagaisg a’ gabhail a-steach cuspairean cultarail Sàmi. Tha Colaiste Sàmi ann an Kautokeino.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Cànain Ùraileach
Drochaid-rèile na Tatha
Is e an drochaid a tha ann an-diugh an dàrna tè air an làrach seo, bho thuit a' chiad tè às a chèile ann an doineann air 28 Dùbhlachd 1879 nuair a bha trèan a' gabhail tarsaing oirre. Sgrìobh Theodor Fontane an duan ainmeil aige "Die Brück’ am Tay" (Beurla: The Bridge of Tay) mun tubaist seo ann an 1880.
Chaidh duanag eile a sgrìobhadh mu dheidhinn an droch sgiorraidh seo le Uilleam Mac Congáil, breabadair à Dùn Dèagh, air an robh The Tay Bridge Disaster am Beurla. Tha esan ainmeil am measg Ghàidheil agus Albannaich airson cho dona 's a bha a chuid bàrdachd (nach deach fhoillseachadh a-riamh), agus tha an tiotal Bàrd Beurla as miosa air an t-saoghal gu tric ga bhuileachadh air.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Ailtireachd Roinn-seòrsa:Drochaidean
Teth
Tha tet (ט) na naoidheamh litir den aibidil Eabhra. Tha e co-ionnan ri I sa aibidil againne. Roinn-seòrsa:aibidil Eabhra
An Muirthead
thumb|250px|An Muirthead ‘S e leth-eilean ann am Chontae Mhaigh Eo sa Chúige Chonnacht ann an Èirinn a th’ann an an Muirthead.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Contae Mhaigh Eo Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Èireann Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann
John Warcup Cornforth
B' e Ceimigear à Astràilia a bh’ ann an John Warcup Cornforth (far-ainm "Kappa") (7 an t-Sultain 1917 - 8 an Dùbhlachd 2013). Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 1975, còmhla ri Vladimir Prelog.
Tha e ainmeil airson an obair aige mu structaran trì-sheallach de bheirmearan ann an catalais de dh'iom-obrachaidhean.
Beatha
Rugadh Cornforth ann an Sydney, New South Wales. B' e athair an tidsear John Warcup Cornforth a rugadh ann an Sasainn agus a choisinn ceum bho Oilthigh Oxford. B' e a mhàthair Hilda Eipper (1887–1969). Bu i ogha Christopher Eipper, Gearmailteach a bha na mhiseanaraidh agus na mhinistear Clèireach a thàinig à New South Wales ann an 1832.
Thogadh Cornforth ann an Sydney agus a-mach air an dùthaich air taobh tuath New South Wales ann an Armidale.
Nuair a bha e 10 bliadhna a dh'aois, mhothaicheadh gun robh e a' fàs bodhar. 'S e otosclerosis, galar anns a' chluais, a bha as coireach.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Daoine à Astràilia
977
Bàsan
Roinn-seòrsa:970an
Baile nan Stiùbhartach
Tha nas motha na 10,000 duine a' fuireach an seo.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Àir an Ear
Baile nan Èireannach, Siorrachd a' Mhainisdeir
Tha Baile nan Èireannach (Beurla: Erinville) ann an Siorrachd a' Mhainisdeir, Alba Nuadh.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
A' Chàrnaich
'S e baile ann an Alba a tha anns A' Chàrnaich. Tha e ann am Fìobha.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Fìobha
Y Mwmbwls
Tha am baile Y Mwmbwls ann an Abertawe, a' Chuimrigh. Tha e 35.9 mi (57.9 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 166.4 mi (267.7 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 16147 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 1571 (9.7%); rugadh 74% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Tha Slighe Costa na Cuimrigh a' dol tron bhaile.
Tha busaichean a' dol bho Y Mwmbwls gu Bàgh Caswell (Cuimris: Bae Caswel) far a bheil tràigh le gainmheach ann. Fhuair Bàgh Caswell inbhe Blue Flag gu tric. Bho1972 a-mach 's e Ionad de Shuim Shònraichte Shaidheansail (ISSS) na Cuimrigh a th' ann am Bàgh Caswell.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Abertawe Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Dwarfie Hamars Knap
'S e beinn ann an Arcaibh, Alba a th' ann an Dwarfie Hamars Knap.
Suidheachadh
Tha e suidhichte ann am meadhan an eilean Hòigh ann an Arcaibh. Tha e 299m (981 troigh) de dh'àirde. 'S e Knap of Trowieglen a mhàthair-mhullaich, tha e suidhiche deas air Dwarfie Hamars Knap. Tuath air a' bheinn tha Ward Hill na laighe. Air mullach Dwarfie Hamars Knap chithear creag a bhios a' sealltainn a' phuing as àirde.
Air sgàth 's gu bheil àirde nam beann ag atharrachadh tro ùine, tha buidhnean eadar-dhealaichte gam measach bho àm gu àm. Rinneadh an t-ath-sgrùdadh mu dheireadh air Dwarfie Hamars Knap san 20 am Faoilleach 2012 agus chaidh na tomhasan a chruinneachadh air an liosta a tha ri fhaighinn air an làrach-lìn "Database of British and Irish hills".
Tuath air Dwarfie Hamars Knap, aig cas na beinne, chithear an Dwarfie Stane. 'S e tuama sheòmraichean a chaidh a thogail ann an Linn Ùr na Cloiche no Linn an Umha, eadar 2000-1600 RC.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Beanntan ann an Arcaibh
Dùn MhicDhuibh
'S e baile-iasgaich ann an ear-thuath na h-Alba a tha ann an Dùn MhicDhuibh, an Dùn neo Port MhicDhuibh. (Beurla: Macduff) B' e Doune (an Dùn) an t-ainm Beurla a bha air.
Tha e ann an Comhairle Shiorrachd Obar Dheathain (Siorrachd Bhanbh ro 1975). Tha e mu 44 mìltean (71 km) san àird an iar-thuath air Obar Dheathain. Tha e suidhichte aig beul Abhainn Dubh-Éireann agus air cladach Bàgh Bhanbh.
Ann an 2001 bha 3,3767 duine a' fuireach an seo.
Giùlan
Tha e na laighe air an A98.
Opra
300px|thumb|An fosglan an t-Opéra [[Charles Garnier (ailteir)|Charles Garnier, Paris, fosgailte sa bhliadhna 1875]] Tha Opra seòrsa ealaine air dhèanamh às gnìomh cluicheachd na h-àrd-urlair air chur ri ceòl.
420
Bàsan
Roinn-seòrsa:420an
Opra
Tha 'n dràma air nochdadh 'cleachdadh na dùilean coltach chluich, mar sealladh, culaidhean choimheach, agus cleasaidheachd. Ge tà, tha na faclan an t-opra, no an leabhran, air sheinn an àite air bhruidhinn. Tha na seinneadairean co-cheumaichte le ceòlchruinne rangachadh às ceòlchruinne beag nan ealaidh ri foileann-ciùil iomlan.
Dùn MhicDhuibh
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Siorrachd Bhanbh Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Obar Dheathain
Opra
Tha Opra air thighinn às mòran sheòrsachan an ealaine. Co-dhiù na faclan no an ceòl àrd tha 'n cuspair chonnsachaidh air bhith o chionn an linn 17mh agus nas tràithe sa' chor nan uile obrach ghuthach. Tha na ealdhainean lèirsinneach, mar dealbhadh le peant, an gnìomh a chruthachadh an sealladh air an t-àrd-ùrlar, a tha beachdaichte cuid chudthromach an ghnìomh. Fa dheòidh, tha dannsadh cuid tric an gnìomh an opra, gu h-àraidh 'san Fhraing.
Tha seinneadairean agus na dleasnasan a cluichidh iad air sheòrsachadh a-rèir ris an raon am guthan. Atharraichidh an seòrsachaidhean sheinneadair àraidh gu trom thairis a bheatha/beatha, gu h-ainneamh ruigheachd ìre a' ghutha gus an treas deichead, agus air uairibh cha gus an meadhan-aois. Tha fir-seinn air sheòrsachadh ri fear-seinn prò, fear-seinn prò trom, fear-seinn trom, fear-seinn cruaidh agus fear-seinn cruaidh is àrd. Tha mnathan-seinn air sheòrsachadh ri bean-seinn dubhair, bean-seinn leth-àrd agus bean-seinn àirde. Tha fo-seòrsachaidhean aig gach nan seòrsachadh seo, mar bean-seinn àirde liriceach, bean-seinn àirde luais, bean-seinn guanaig, bean-seinn àirde sàthadh, 'gus bean-seinn àirde cumhachdach, a tha comannaichte leis a' ghuth sheinneadair le na dleasnasan nas iomchaidhe dhan soindath is càileachd a' ghutha agus a sheòrsa, no inneach. Tha 'n co-rian Gearmailteach den Fach co-rian cunbhalach gu h-àraidh nan seòrsachadh.
Tha co-chòrdalachd de dà seòrsa na seinne aig opra dualchasach: aithris, an còmhradh agus na h-earrain seòladh a' ghnìomhaidh air sheinn ann an dòigh neo-cheòlach a bheil comharradh an t-opra, agus fonn, fad a fuirichidh 'n gluasad an ghnìomhaidh gu tric, leis a' cheòl a' fàs nas binne sa comharradh agus tha 'n seinneadair a' toirt iomradh air aon cuspair no drùidhleig air. Earrain ghoiride no leth-cheòlach a' tachairt sa' mheadhan de mar a th' air mhodh eile aithris air thoirt iomradh air cuideachd ri arioso; 'san linn 19mh nas fhadalaiche, sgrios iomadh cumadairean-ciùil a-mach mòran den sònrachadh eadar aithris is fonn, sgrìobhadh opra 'bheil air nochdadh gu beagnaich ann an dòigh shiùbhlach feadh gach àite. Tha h-uile seòrsa na seinne 'san opra co-cheumnaichte ri innealan-ciùil, ged gus an linn 18mh nas fhadalaiche ann am bitheantas, agus leantail ri gu nas fadalaiche eadhon ann an roinn nan roinn, bha aithris co-cheumnaichte leis an roinn leanailteach (cruitchorda 'gus beus-fhidheall no torm-fheadhan) 'mhàin. Fad an t-ùine nuair chleachd cumadairean-ciùil gu tric eadar dòighean na t-aithris co-cheumnachadh 'san opra ceudna, bha 'n àbhaist na leantaileach a-mhàin air thoirt iomradh air ri aithris "secco" (searg), fad bha fonn co-cheumaichte leis an fhoireann-ciùil air thoirt iomradh ri "accompagnato" no "stromentato."
Cleachdaidh roinn nam gnè an t-opra còmhradh cuideachdaichte no neo-cuideachaichte leis an fhoireann-ciùil an àite dhen aithris. Tha 'n còmhradh den t-seòrsa cuideachd an comharradh riatanach fhaoncleas, 'na chiall na linn 19mh. Dh'fhàs faoin-chleas den t-seòrs' ann am cuid às an dòigh a bheil a' nochdadh 'san linn 16mh air thòiseachadh de sgrìobhadh ceòl-teagmhaiseach ri cleasan an t-àrd-ùrlair, an dàrna cuid na cleasan a' maireann a-cheana no socraichte 'cheana. Bidh 's dòcha 'n t-eisimpleir as aidichte den t-seòrsa dhan roinn leughadairean as motha 'n ceòl dhan Aisling Oidhche Leth an t-Samhraidh le Mendelssohn; tha 'n obrach seo ach beag gu cinnteach gnìomhaichte as trice an t-seòrsa ann am brìgh air leth bho a cleas co-cheumnachadh, agus th' ath-sgrìobhte air bhith air ach beag uile cothlamadh a' chiùil-caidreimh cruth-inntinneach, cho math ris a' chòmhlan-ciùil na ceòlcuirme. Tha 'n lag-ceòlainn a' toirt iomladh air an ghnìomhadh a' chleasa san fhaoin-chleas na linn 19mh a' maireann an-diugh 'san dualchas sa' cheòl fhilmean, agus is urrainn do filmean mhothachaidh coimeasgachadh ceòl cudthromach a bhith meòmhraichte na h-oighrean dìreach nam faoin-chleas. 'S mathaid 's urrainn do ceòl den t-seòrsa bhith eadhon, ann am ciall, meòmhraichte eadar na h-oighrean is na coimhlichean nam mòr opra.
Buin
Tha 'n facal opera 'ciallachadh gu soirbh "obrachan" 'san Laideann, an iolra de opus, comhairleachadh a bheil e 'cur còmhla na h-ealainean is seinn co-cheòlach, briathrachas, agus dannsa ann an sealladh gnìomhaichte. Tha 'n obrach nas muiche 'bhith meòmhraichte opra 'nar ciall an fhacail air chleachdadh 'n-dràsda 'cur là air mu 1597. 'S i Dafne, (a-nis caillte) sgrìobhte le Jacopo Peri fon brosnachadh gu mòr bhuidheann daonnairean litearra às an Fhlorence a chruinnich ris a' "Chamerata". Gu cuthdromach, bha Dafne oidhirp a dhùsgadh na dualchasach Chluichean Grèigeach, cuid an dùsgaidh nas leathainne an t-àrsaidh comharradh na Linn an Ath-bheòthachadh. Sa' chor seo, dh'fhairich daoine a' Chamerata cinnteach gun robh na cuidean "co-cheòl" nam Grèigeach chluich air sheinn gu h-àrsaideach, agus eadhon math dh'fhaodte an sgrìobhadh iomlan nan uile riochd; bha opra mar sin air thuigsinn ri dòigh de "dùsgadh" an suidheachdadh seo. Tha obrach nas fhadalaiche le Peri, Euridice, a' cur là air 1600, an ciad cheòl opra air mhaireann beò dhan àm seo.
Loch Abar
thumb|right|300px|Loch Abar Tha Loch Abar na sgìre anns an Iar-ghaidhealtachd, a' gabhail a-staigh Lathurna a Tuath, Gleann Comhann, Mòinteach Raineach, Bràigh Loch Abar, Loch Abar Iochdarach, Muideart, Àird nam Murchan, Suaineart, a' Mhorbhairne, Àird Ghobhar agus Na h-Eileanan Tarsainn (Rùm, Eige, Eilean nam Muc, agus Canaigh).
Is e An Gearasdan am prìomh-bhaile Abrach. A dh' aindeoin an ainm, chan eil loch ann ris an abrar Abar.
Tha am Black Water Reservoir anns na beanntan os cionn Ceann Loch Lìobhann.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Siorrachdan na h-Alba Roinn-seòrsa:Loch Abar
Linn Giùdain
right|300px|thumb|Linn Giùdain, sealladh bhon speur
’S e Linn Giùdain no Linne Giùdain no Linne Foirthe a theirear ris an sgìre mara air taobh sear na h-Albann eadar Fiobha san àird a tuath agus Lodainn san àird a deas. Tha i a’ sìneadh bho Uisge For san àird an iar gu ruige an Cuan a Tuath san àird an ear. Tha i gu math trang, le aiseagan, bàtaichean-ola, agus an Cabhlach Rìoghail ga cleachdadh.
Bha Balla Antonine balla àrsaidh Ròmanach a' ruith eadar Linne Chluaidh agus Linn Giùdain.
Ainm
Chlàraich Francis Diack an t-ainm Linn Giùdain ann an Siorrachd Pheairt san 20mh Linn. Is dòcha gum biodh Linne na bu chirte na Linn ann an dòigh, oir bha e ’na chleachdadh cànanach ann an Siorrachd Pheairt a bhith a’ fàgail na lide mu dheireadh dheth, ach tha eisimpleirean eile ann de Linn seach Linne ann an ainmean àite. Faodaidh gu bheil Giùdain càirdeach ri Gododdyn, an treubh Bhreatanach a bha ann an Labhdaidh mus tàinig na Scotti agus na h-Angli. An fhianais a th’ ann don ainm Linne Foirthe, tha e fiù’s nas tana na an fhianais a th’ ann don ainm Linn Giùdain.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Linntean na h-Alba
Huelva
‘S e baile mòr agus port ann an ceann a deas na Spàinne a th’ ann Huelva (IPA: 'welβa). Tha e suidhichte aig dìreach 1m os cionn ìre na mara, ri taobh a’ Bhàigh Cádiz, aig inbhir nan aibhnichean Odiel agus Tinto, 441km air falbh bho Mhadrid, prìomh-bhaile na dùthcha agus 86km bho Shevilla. Tha Huelva air an àirde an iar-dheas Andalusia. Tha 149,310 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile, an 9mh baile as motha na h-Andalusia agus an 45mh baile na Spàinne.
Freumhan an ainm
‘S ann connspaideach ‘s a tha freumhan an ainm air sàilleabh nach eil Freumh-fhaclachd na sgìre cho oilleir. Tha a h-uile coltas ann gur ann à Ὄνοβα (Onuba) ann an Greugais no Onuba Aestuaria ann an Laideann a tha an t-ainm, le freumhan ann an cànan air choireigin a bha ga bruidhinn an seo o chionn mìltean de bhliadhnaichean. A dh’aindeoin sin, tha cuid eile dhen bheachd gur ann à Olba ann an Tartesianais a tha e. Tha an t-iar-leasachan -oba no –uba gu ìre mhath cumanta ann an ceann a deas na Spàinne. Sgrìobhadh Gaelbah agus Welba ann an Arabais, a’ leantainn atharraidhean fuaimneachail ann an Spàinntis fhèin (/ɔ/ gu /wo/).
Pròiseact nan Ealan
’S e Pròiseact nan Ealan (PNE) buidheann leasachaidh nàiseanta nan ealan Ghàidhlig an Alba.
Huelva
Eachdraidh
Chuireadh ainm a’ bhaile air an roinn nuair a chaidh a stèidheachadh ann an 1833.
Pròiseact nan Ealan
Am buidheann
Stèidhichte ann an 1987, ’s e companaidh earranta neo-phrothaideach (àireamh companaidh: SCO166105) agus buidheann carthannais clàraichte (àireamh carthannais: SCO24912) a tha ann am PNE. Tha PNE a' fastadh 5 luchd-obrach làn-ùine aig an àm seo, a tha a' faighinn taic airson pròiseactan sònraichte bho luchd-obrach neo-cheangailte agus saor-thoileach ma bhios feum aca air.
Tha am buidheann air a stiùireadh le bòrd stiùiridh air a bheil uallach airson co-dhùnaidhean aig ìre àrd a dhèanamh agus stiùireadh iomlan na buidhne a riaghladh. ’S e amas PNE gur e am buidheann ro-innleachdach airson leasachadh nan ealan Ghàidhlig agus gum bi e dìoghrasach mu bhith ag adhartachadh cho cudromach ’s a tha cànan agus cultar na Gàidhlig ann an Alba ùr, beòthail agus misneachail.
Huelva
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean na Spàinne Roinn-seòrsa:An Spàinn Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa