cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pròiseact nan Ealan
Am buidheann
Tha iad stèidhichte ann an Steòrnabhagh an Eilean Leòdhais, agus ged a tha a' mhòr-chuid raon-dleastanais aca stèidhichte an Alba, tha an obair gu tric gan toirt nas fhaide air falbh gu dùthchannan eile san Roinn Eòrpa, Canada agus na Stàitean Aonaichte. Tha iomairtean PNE air iomadh duais a chosnadh thar nan 10 bliadhna mu dheireadh.
Pròiseactan
Am measg nam pròiseactan soirbheachail aca, tha:
Ceanglaichean dhan taobh a-muigh
Roinn-seòrsa:Buidhnean Gàidhlig Roinn-seòrsa:Eilean Leòdhais
Ilya Prigogine
B' e Ilya Romanovitch Prigogine (Ruisis: Илья́ Рома́нович Приго́жин, Mosgo, 25 am Faoilleach 1918 – A' Bhruiseal, 28 an Cèitean 2003) uachdaran, fiosaigiche agus ceimigear às an Ruis. Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 1977.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Luchd-saidheans Ruiseanach Roinn-seòrsa:Daoine às a' Bheilg Roinn-seòrsa:Daoine às an Ruis
Màiri NicGumaraid
'S e bàrd Gàidhlig a th' ann am Màiri NicGumaraid. Rugadh i ann an Airidh a' Bhruaich ann an Sgìre nan Loch air eilean Leòdhais ann an 1955. 'S ise an tè as òige am measg triùir chloinne. Tha i an-diugh a' fuireach ann am Baile Ailein.
Peileag Sowerby
right|thumb|Peileag Sowerby Peileag Sowerby (Mesoplodon bidens) na mhamal-mara a tha mar muc-mhara beag. Tha iad cumanta ann an Alba is tuath Cuan Siar.
Roinn-seòrsa:Muc-mhara
Yodh
Tha yod (י) na dheicheamh litir den aibidil Eabhra. Tha e co-ionnan ri Y, neo I (ann am faclan mar “Iapan” neo “Ierusalem), sa aibidil againne. Tha e càirdeil ri iota. Roinn-seòrsa:aibidil Eabhra
978
Bàsan
Roinn-seòrsa:970an
Béal Átha na nEach
'S e baile ann an Contae an Chabháin a tha ann am Béal Átha na nEach.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae an Chabháin
An Abhainn Bheag, Siorrachd Antigonis
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Piatra Neamț
'S e baile meadhannach eadar Bacău agus Suceava, air an àirde an ear-thuath Romàinia a th' ann am Piatra Neamț (IPA: ˈˈpjatra ne̯amt͜s, seann ainm: Piatra lui Crăciun, Gearmailtis: Kreuzburg an der Bistritz, Ungairis: Karácsonkő). Tha e suidhichte ri taobh na h-Aibhne Bistrița, aig 345m os cionn ìre na mara, san t-siorrachd (Romàinis: Județ) Neamț. Tha 85,055 duine a' fuireach ann.
Eachdraidh
'S ann às na facail Piatra (Gàidhlig: clach) agus Neamț (Gàidhlig: Gearmailteach) ann an Romàinis 's a th'ann an t-ainm. 'S ann à Crăciun/Karácson (Gàidhlig: nollaig) ann an Romàinis/Ungairis 's a tha an t-seann ainm. Chaidh am baile a chlàradh airson a' chiad turais ann an 1395, ged a thathar dhen bheachd gun tàinig na ciad daoine dhan àite eadhon 100,000 air ais. Bha am baile air an robh Petrodava, mun do sgrìobh Ptolomaidh san leabhar Geographica, dìreach 5km air falbh o Phiatra Neamț. Thogadh Tùr an naomh Stiofain ann an 1499. Thàinig na ciad Iùdhaich gu Piatra Neamț anns an 18mh Linn agus chaidh sionagog a thogail ann an 1766. Bhuinneadh am baile agus an sgìre mu timcheall air gu Moldobha fad 500 bliadhna, bho 1359 gu ruige 1859. Ann an 1907 bha 8,489 Iùdhaich nan tàmh ann, seach 50% muinntir a' bhaile. Chuir an deachdaire Ion Antonescu mòran dhuibh thall thairis gu Transnitria far a chaochail grunn daoine. Chan eil ach 125 Iùdhaich ann am Piatra Neamț an latha an-diugh. Thuit Piatra Neamț gu feachdan Aonaidh Sobhiataich air 23 an Lùnasdal 1944.
Gleann Eilg, Alba Nuadh
Tha Gleann Eilg neo Na Forcaichean (Beurla: Glenelg neo The Forks) ann an Siorrachd a' Mhainisdeir, Alba Nuadh.
Rhaeadr Gwy
Tha am baile Rhaeadr Gwy ann am Powys, a' Chuimrigh. Tha e 58.5 mi (94.1 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 154.3 mi (248.3 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 2012 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 238 (11.8%); rugadh 58% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Powys Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
1952
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1952 (MCMLII).
Bàsan
Roinn-seòrsa:1950an
Linne Shalmhaigh
thumb|Linne Shalmhaigh
'S e caolas agus inbhir air a' chrìch eadar Sasainn agus Alba taobh a tuath de Mhuir na h-Èireann a tha ann an Linne Shalmhaigh (Beurla: Solway Firth).
A rèir an àrsair Èireannach William Reeves, b' urrainn do Trácht Romra ann an Beatha Adàmnain a thoirt iomradh air an Linne Shalmhaigh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Linntean na h-Alba
Alexandria
'S e baile ann Comhairle Dhùn Bhreatainn an Iar a tha ann an Alexandria. Tha e na laighe eadar Loch Laomainn agus Glaschu faisg air Uisge Leamhna ann am Magh Leamhna.
Tha mu 5,076 daoine a' fuireach ann.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Siorrachd Dhùn Breatann
A' Mhaise Mhòr
Tha A' Mhaise Mhòr (Beurla: Big Marsh) ann an Siorrachd Antigonis, Alba Nuadh.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
An Cabhán
'S e baile ann an Contae an Chabháin a tha ann An Cabhán.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae an Chabháin
430
Bàsan
Roinn-seòrsa:430an
Kaph
Tha kaf/kaph (כ, neo ך aig deireadh facal) na aona litir deug den aibidil Eabhra. Tha e co-ionnan ri K sa aibidil againne. Tha e càirdeil ri kappa.
Roinn-seòrsa:aibidil Eabhra kaf
Coille an Daigeir
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Cubhait
'S e dùthaich ann an Àisia a tha ann an Cubhait neo Cuait neo Cuibhèit neo Kubhait neo Kuwait (Arabais: دولة الكويت). Thàinig an t-ainm bho fhacail goirid Arabais, tha e a’ ciallachadh: "Dùn a chaidh a thogail faisg air uisge."
Tha i suidhichte aig a’ Chamas Mhòr. Tha crìochan aice sa tuath is san iar le Ioràc agus sa deas le Saud-Aràibia. 'S e Cathair Chuibhèit prìomh-bhaile na dùthcha.
Tha Cuibhèit beartach o chionn 's gu bheil ola aice, tha gnìomhachas pheatrail cudthromach airson eaconomaidh na dùthcha.
Ceangal a-mach
thumb|left|250px|Cubhait thumb|250px|right|[[Cuairt-ghaoth ann an Cubhait, san Giblean, 2003]]
Roinn-seòrsa:Dùthchannan Roinn-seòrsa:Dùthchannan ann an Àisia Roinn-seòrsa:Àisia an Iar-Dheas Roinn-seòrsa:An Ear Mheadhanach
An Cogadh Mòr
right|300px Thachair An Cogadh Mòr no "Cogadh a' Cheusair" eadar 1914 agus 1918. B' e sin an cogadh a bu sgriosaile a chaidh fhaicinn gu ruige sin, le barrachd bàs agus milleadh na thachair ann an cogadh sam bith a bh' ann roimhe. Fichead 'sa h-aon bliadhna às a dhèidh, thòisich Dara Cogadh an t-Saoghail agus tha ceangal mòr ann eadar na dhà.
B' e sin a' chiad chogadh anns an robh tancaichean agus itealain an sàs. Chaidh bàtaichean-aigil a chleachdadh gu mòr, gu h-àraidh leis a' Ghearmailt.
Structar nam Feachdan
Anns na bliadhnaichean ro 'n chiad chogadh, bha airm mhòra aig cuid mhòr de na dùthchannan mòra na Roinn Eòrpa ged a' bha iad aig sìth. A bharrachd air a sin, anns a' chuid a bu mhotha de na dùthchannan mòra, bha cuid a bu mhotha de dhaoine aig aois chogaidh anns na feachdan cùl-chuideachd. Bha sin a' ciallachadh gun rachadh na daoine aig an robh dreuchd sìobhalta gairm gu cogadh nan robh feum aig an dùthaich orra.
Na bu mhiosa na sin, bha na planaichean-cruinneachaidh nam feachdan stèidhte gu mòr air na clàran-ama nan trèanaichean. Ann an seòrsa de dhealbh-cluich mòr, bha fios aig gach duine cuin a b' fheudar dha dhol ga uidheamachadh dhan ghearasdan ionadail agus an uair sin cuin a b' fheudar dhan gach aonad a dhol dhan stèisean trèine airson a dhol gu na crìochan. Bha e an ìre mhath do-dhèanta stad a chuir air cruinneachadh nam feachdan uair a chaidh e tòiseachadh gun na feachdan a chuir troimhe chèile, rud a bheireadh làmh an uachdar dhan nàmhaid. Agus bha làimh-an-uachdar aig an dùthaich a bha an toiseach air an fheadhainn eile ann a bhith a' cruinneachadh a feachdan. Leis a sin, bho a chaidh gairm gu armachd a-mach, 's e sliabh cas gu cogadh a bh' ann dhaibh.
Caidreachais
Thar nam bliadhnaichean ro 'n chogadh, chaidh iomadh caidreachais 's cùmhnantan stèidheachadh eadar mòran dùthchannan na Roinn Eòrpa. Mar eisimpleir, bha Caidreachas nan Cumhachdan Meadhanach ann leis a' Ghearmailt, an Eadailt agus an Ostair-Ungaire a bha nam ball ann. Bha cùmhnant-dìon eadar an Ruis agus an t-Sèirb an aghaidh Ostair-Ungaire. A bharrachd air a sin, bha caidreachas eadar an Ruis, an Rìoghachd Aonaichte agus an Fhraing an aghaidh na Gearmailt.
Plànaichean Chogaidh
Stèidhich cuid mhòr de na dùthchannan mòra planaichean chogaidh. Mar eisimpleir, anns a' Ghearmailt, fo a' phlana Schlieffen, bha rùn aca bhuannachadh anns an Fhrainge an toiseach agus an uair sin an Ruis. Agus bha an Fhraing, fo phlana XVII, ag amas air a' ghleann Ruhr far an robh cuid mhòr de na factaraidhean na Gearmailt. Anns an Ruis, bha iad ag amas an aghaidh na Gearmailte agus na h-Ostaire 's na h-Ungaire aig an aon àm.
Bha na planaichean a' crochadh gu mòr air an t-siostaim rèile anns gach dùthaich. 'S seòrsa de dhealbh-cluich mòr 's na trèanaichean anns gach dùthaich a' feuchainn na milleanan de saighdearan a thoirt do na crìochan. Agus bhiodh làmh-an-uachdair a dhèanadh a' chùis an toiseach agus ann an deagh òrdugh.
Sradag thoisich - Murt Àrd-Diùc Ferdinand
right|thumb|Àrd-Diùc Franz Ferdinand d´Este, a bhean agus an clann 'S e sradag a thòisich an cogadh am murt Àrd-Diùc Ferdinand na h-Ostaire 's na h-Ungaire le fear Gavrilo Princip, air an 28mh Ògmhios, 1914 ann an Sarajevo. Chuir am murt seo fearg air Ostair-Ungaire an aghaidh an t-Sèirb oir bha iad cinnteach gu robh an t-Sèirb air cùl a' mhuirt. Mar sin ghairm Ostair-Ungaire cogadh an aghaidh na Sèirbe air an 28mh Iuchair, 1914. Leis gu robh caidreachas-dìon eadar an Ruis agus an t-Sèirb, tòisich an Ruis a feachdan a chruinneachadh 's a chuir air cois-chogaidh airson taic a thoirt dhan t-Sèirb. Leis gun do gheall a' Ghearmailt taic dhan Ostair-Ungaire 's gu robh ann na rinn an Ruis dhaibh co-dhiù, ghairm a' Ghearmailt cogaidh an aghaidh na Ruis air 1ad an Lùnasdal agus air an Fhraing 3as an Lùnasdal.
A' Ghearmailt agus an Fhraing agus an Ruis
Thòisich a' Ghearmailt le bhith a' toirt ionnsaigh air an Fraing tro a' Bheilg le a' chuid a bu mhotha de na feachdan aca, a' fàgail feachdan aotrom anns a' cheann an ear ri dhìon an aghaidh na Ruise cho math sa b' urrainn dhaibh. 'S an amas a bh' aca chuir ruaig air an Fhraing mus biodh cothrom aig an Ruis na feachdan acasan a chruinneachadh air na crìochan eadar a' Ghearmailt agus an Ruis. B' e am plana stèidhte air a' bharail gu robh an t-siostam rèile aig an Ruis gu math slaodach agus leis cho farsaing sa bha an Ruis, b' fheudar dhan Ruis ùine mhòr ri na feachdan aca a chruinneachadh.
An aghaidh na Frainge, 's e am plana aig a' Ghearmailt cuideam a chuir air a' làimh dheis aca, a' ciallachadh gum biodh a' chuid a bu mhotha de na feachdan anns a' cheann an iar an aghaidh na Frainge a' toirt ionnsaigh tro a' Bheilg agus nach biodh ach feachdan aotrom air a' chrìoch eadar an Fhraing 's a' Ghearmailt fhèin. B' e sin rùn a' phlana Schlieffen. Ach mar a thachair, cha do chuir na Gearmailtich cuideam gu leòr air a' làimh dheis air a' plana, 's cha do dh' amas iad air cùil Pharas mar a bha Schlieffen an dùil. Thachair sreath de chathan eadar na feachdan na Beilge, na Frainge agus an Rìoghachd Aonaichte a chuir stad air an dol-air-adhart nan Gearmailteach.
Aig an dearbh àm, thug an Ruis ionnsaigh an aghaidh na Gearmailt anns a' cheann an ear agus b' fheudar dhan Ghearmailt a dìon as aonais na feachdan anns an Fhraing leis gu robh fhathast glacte ann an sin. Uill, mar a thachair, bhuannaich na Gearmailtich buaidh mhòr os cionn nan Ruiseach le na feachdan a bh' aca co-dhiù agus chuir na Gearmailtich stad air an dol-air-adhart nan Ruiseach ann a' bhatail ris an canar.
Rang-eòlas
thumb|right|55mh Earrann Bhreatannach, 10 An Giblean 1918: na saighdearan air am milleadh le gas puinnseanta Dh'atharraich rang-eòlas gu mòr thar na bliadhnaichean a' chogaidh mhòir. Aig toiseach a' chogaidh, bha an armachd air fàs marbhtach gu ìre nach do thuig idir na seanalairean. Mar eisimpleir bha na [machine guns] ann a bha comasach iomadh peilearan a losgadh ann an sreath a chèile. Bha na gunnaichean mòra air fàs na bu chumhachdaiche 's na b' astaraiche. Ach a dh'aindheoin sin, bha rang-eòlas an ìre mhath mar a bha e aig àm nan cogaidhean Napoleon. Mar bu thrice, dhèanadh saighdearan caismeachd sìos an rathaid nam buidhnean mòra 's iad fhathast corra cilemeatairean bho lìnean nan nàimhdean ach mharbhadh na gunnaichean mòra na mìltean aca co-dhiù. Chaill mòran am beatha mus do thuig iad gum b' fheudar dhaibh sgapadh fiù 's nuair bha iad fhathast astar mòr bhon nàmhaid.
Air a' bhlàr fhèin an toiseach rachadh na saighdearan an sàs an nàmhaid nan sreathan fada 's aig amannan fiù 's a' seinn gun a bhith a' toirt cus for do na machine guns. Ach ged a bha na seanalairean fhathast aineolach, dh'ionnsaich na saighdearan fhèin gum b' èiginn dhaibh trainnsichean doimhne a chladhadh agus uèirean biorach a sgapadh air am beulaibh.
Mar sin, gu h-àraid sa cheann an iar, san Fhraing, cha b' fhada mus do stad na loidhnichean chogaidh a ghluasad 's thoisich na saighdearan a chladhadh tuill eu-domhainn 's an uair sin trainnseachan domhainn dhaibh-fèin gus an dìon o na [machine guns] 's na gunnaichean mòra. Chuir iad suas uèir bhiorach eadar an dà loinne.
Air sgàth sin, bha làmh-an-uachdair gu mòr ri taobh an fheadhainn a bha a' dìon. Bha na blàran uabhasach fhèin fuilteach. 'S iomadh bhlàr far an do chaidh ceudan mìltean saighdearan am marbhadh ach bu ghann a ghluasad na loidhnichean idir co-dhiù.
Air sgàth sin, dh'atharraich rang-eòlas gu mòr, feuch am faigh iad tro na trainnseichean. Chleachd iad gasaichean puinnseanta. Thionnsgain iad tancaichean agus an rang-eòlas an chleachdadh.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:Cogadh *
Siorrachd Chromba
thumb|right|250px|Siorrachd Chromba 'S e aon de na Siorrachdan traidiseanta na h-Alba a bha ann an Siorrachd Chromba. Bha e suidhichte eadar Cataibh agus Siorrachd Rois. Bha Cromba na phrìomh-baile.
980
CMLXXX
Bàsan
Roinn-seòrsa:980an
Abertyleri
Tha am baile Abertyleri ann am Blaenau Gwent, a' Chuimrigh. Tha e 17.3 mi (27.8 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 129.8 mi (209.0 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 11171 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 801 (7.2%); rugadh 93% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Blaenau Gwent Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Oiligh
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Contae Mhaigh Eo Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Èireann Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann Roinn-seòrsa:Èirinn
Lamedh
Tha lamed (ל) na dhàrna litir dheug den aibidil Eabhra. Tha e co-ionnan ri L sa aibidil againne. Tha e càirdeil ri lambda.
Dún an Rí
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae an Chabháin
Lamedh
Roinn-seòrsa:aibidil Eabhra
Lam
Pleasant Valley, Alba Nuadh
Roinn-seòrsa:Alba Nuadh
Iain MacShuibhne
'S e neach-poileataigs, Leas-phrìomh Mhinistear na h-Alba agus Rùnaire a' Chaibineit airson Foghlaim agus Sgilean san Riaghaltas na h-Alba a tha ann an Iain MacShuibhne, BPA (Beurla: John Swinney).
Rugadh e san 13mh, an Giblean, 1964 ann an Dùn Èideann. Dh'ionnsaich e poileataigs aig Oilthigh Dhùn Èideann agus chaidh e na chomhairliche manaidsireachd. Mar BhPA riochdaich e Taobh Tatha a Tuath air ceann an ear-thuath Alba ro 2011 agus tha e nise BPA airson Siorrachd Pheairt a Tuath. Bha e na cheannard de Phàrtaidh Nàiseanta na h-Alba ro Ailig Salmond. Bha e cuideachd na Mhinistear an Ionmhais, na Bhun-reachd agus na h-Eaconomaidh ron iomlaid dhreuchd air buill caibineit ann an 2016.
Riochdaich e am Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba còmhla ri Linda Fabiani air a' choimisein Mhic a' Ghobhainn. Bhuannaich e bhòt cion-earbsa ann an 2020 an dèidh do dhuilgheasan le toraidhean nan deuchainnean agus a-rithist ann an 2021 mar phàirt dhen cùis Ailig Salmond. Ann an 2023 dh'fhoillsich e nach seas e airson ceannardas a' phàrtaidh a-rithist an dèidh do Nicola Sturgeon.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Chaparral
‘S e baile beag ann an Tolima, Coloimbia, a th’ann Chaparral. Tha e suidhichte aig 854m os cionn ìre na mara aig astar dhe bho Bhogotá. Tha teodhachd meadhanach dhe 24˚ aige. Chaidh am baile a steidheachadh ann an 1773.
Freumhan an Ainm
'S e ainm Spàinntis a tha a' ciallachadh Achadh nan Darach a th'ann Chaparral, às an fhacal chaparro (basgais: txaparro). Tha an t-iar-leasachan -al a' ciallachadh àite làn chraobh neo doire-choille, m.e: El Rosal ann an Cundinamarca neo Yopal ann an Casanare.
Sluagh a' bhaile
Tha 46,712 nan tàmh anns a' bhaile, agus 21,374 dhuibh a' fuireach anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile. Tha fearrann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin. Air adhbharan trioblaidean poiliteagach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail. Le sin, ‘s e pàtran àireimh-sluaigh uabhasach traidiseanta a th’ann.
Taobh chinnidh, ' s e daoine geala a th'ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann an Chaparral (is mòran dhuibh mestizos), tha 5.2% dhe Tùsanaich agus tha 0.1% dhe daoine le freumhan ann an Afraga. ' S urrainn dhan 81.3% dhe na daoine ann an Chaparral leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, tha fòn aig an taigh aig 20.3% dhe na dachannan.
Am Magh Leamhna
thumb|Magh Leamhna agus Abhainn Chluaidh à Grianaig.
Chaparral
Fèisean
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Chaparral. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid chaitligeach a th’ann fhathast,  fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s tha beairteas cultarail na dùthcha.
Am Magh Leamhna
'S e srath eadar Loch Laomainn agus Abhainn Chluaidh mun Uisge Leamhna a tha ann am Magh Leamhna.
Chaparral
Daoine Ainmeil
José María Melo (1800 – 1860): Ceann-suidhe na dùthcha ann an 1854.
Manuel Murillo Toro (1816 – 1880): Ceann-suidhe na dùthcha eadar 1864 agus 1868, agus an uair sin eadar 1872 agus 1874.
Am Magh Leamhna
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Siorrachd Dhùn Breatann
Chaparral
Daoine Ainmeil
Darío Echandía Olaya (1897 – 1989): Ceann-suidhe na dùthcha iomadh turas fad na 1940an agus na 1960an.
Ceanglaichean A-mach
An t-sìde ann an Chaparral
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Coloimbia
Each (soilleireachadh)
Is iomadh ciall aig "each".
Is docha tha thu a' lorg -
Mathan
Tha mathan  (iolra: mathain, mathanan) na shineach glè mhor a tha feòil-itheach.
Seòrsaichean mathain
Ged a tha an t-ainm “mathan” air mathanan coala, chan e mathan dha-rìreabh a tha annta.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Mathan Roinn-seòrsa:Mamalan
William Nunn Lipscomb
B' e ceimigear às na Stàitean Aonaichte a bha ann an William Nunn Lipscomb Jr.
Tha e ainmeil airson an obair aige mu bhòron.
Rugadh e ann an Cleveland, Ohio ann an 1919. Bha e na oileanach aig Oilthigh Kentucky le bursaraidh ciùil. Chluich e a' chlàirneid. Sgrìobh e an tràchdas aige fo Linus Pauling aig Caltech. Theagaisg e aig Oilthigh Minnesota eadar 1946 is 1959 agus chaidh e na ollamh aig Oilthigh Harvard ann an 1960. Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 1976.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
989
989
Bàsan
Roinn-seòrsa:980an
Fàilte Mhoire
thumb|l'[[Annunciazione di Simone Martini. Dalla bocca dell'angelo fuoriesce la scritta in caratteri dorati con la salutazione angelica]] thumb|[[Giotto, la visitazione: Incontro di Elisabetta e Maria. Cappella degli Scrovegni, Padova]]
'S e ùrnaigh Caitligeach a tha ann am Fàilte Mhoire (Laideann: Ave Maria). Seo na faclan:
Laideann
"Mathair Dhé" a bha ann am Moire, mar a-rèir Crìosdaidhean is Dia a mac Ìosa.
Roinn-seòrsa:Creideamh
440
Bàsan
Roinn-seòrsa:440an
Cair Ail
'S e baile ann an Alba a tha ann an Cair Ail, Cathair Aile neo Caraile (Beurla: Crail). Tha e ann am Fìobha.
Talgarth
Tha am baile Talgarth ann am Powys, a' Chuimrigh. Tha e 35.7 mi (57.4 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 137.0 mi (220.4 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 1681 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 198 (11.8%); rugadh 64% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Powys Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Allt a' Bhraoidhearlaidh
Tha Allt a' Bhraoidhearlaidh (uaireannan "Allt a' Bhrierlidh" (sic); Beurla: Brierly Brook) ann an Siorrachd Antigonis, Alba Nuadh.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Tearmann Caithreach
thumb|250px|Tearmann Caithreach ‘S e baile beag ann am an Muirthead, Chontae Mhaigh Eo sa Chúige Chonnacht ann an Èirinn a th’ann an Tearmann Caithreach.
Eachann MacPhaidein
B' e ùghdar Gàidhlig a bh' ann an Eachann MacPhaidein.
Sgrìobhaidhean
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gàidhlig
Carraig an Tobair
'S e baile ann an Contae an Chabháin a tha ann an Carraig an Tobair.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae an Chabháin
Cnoc na Fèille
Òran glè thaitneach le Runrig, còmhlan-ciùil Ceilteach às an Eilean Sgitheanach. 'S ann mu dheidhinn tachartas neònach ann an Uibhist a Tuath, nuair a chunnaic cuid de dhaoine, gu h-àraidh cuid leis an dara shealladh no an dà-shealladh mar a chanar ann an Uibhist, solais a' siubhail faisg air Cnoc na Fèille. 'S e deagh oidhirp a th' anns an òran seo airson òran luaidh a dhèanamh ann an dòigh ùr, nuadh.
Faclan
Gun dragh gun d' chuir e an t-eagal oirnn
Solas Cnoc na Fèille
Hogainn o ro ho ro illean ho ro eile.
Bha feadhainn ann a chunnaic e
'S càch ag innse nam breugan
Ach muinntir an dà-shealladh
Chitheadh iadsan co-dhiù e
Tha lach is gèadh is curracag
Nan caraidean air a' mhachaire
Tha feannag air a crochadh suas
Tha coineanach sa ghainmheach
Na sheasamh, abair urchaire
- Seist Hogainn o, hogainn o, ho ro ho ro illean
Hogainn o, ho ro illean, hogainn o horainn o.
Roinn-seòrsa:Ceòl Roinn-seòrsa:Òrain Ghàidhlig
1953
MCMLIII
Bàsan
Roinn-seòrsa:1950an
Mem
Tha mem (מ neo ם aig deireadh facal) na threasa litir deug den aibidil Eabhra. Tha e co-ionnan ri M sa aibidil againne. Tha e càirdeil ri mu. Roinn-seòrsa:aibidil Eabhra
Tighearnas nan Eilean
B' e rìoghachd chumhachdach anns na linntean meadhanach a bh' ann an Tighearnas nan Eilean no Rìoghachd nan Eilean (the Lordship of the Isles ann am Beurla).
Somhairle Mac Gille Brìdhde
Anns an 12mh linn, bha Somhairle Mac Gille Brìdhde (?1117-1164) na thighearna-cogaidh cudromach. A rèir beul-aithris, b' e Lochlannach a bh' ann an athair Shomhairle, ach b' e bana-Ghàidheal a bh' anns a mhàthair. Ann an 1140, phòs Somhairle Raghnailt, nighean Olaf Ruaidh, rìgh Eilean Mhanainn agus nan Eilean. Ann an 1156, thug Somhairle buaidh air Goraidh Dubh, mac Olaf Ruaidh agus rìgh Lochlannaich nan Eilean, agus fhuair e cumhachd air Innse Gall agus Eilean Mhanainn. Ach bha Somhairle ag iarraidh fearann air tìr-mòr cuideachd. Ann an 1164, bha Somhairle a' dèanamh iomairt ann an Earra-Ghàidheal agus chuir e roimhe ionnsaigh a thoirt air Rinn Friù, ach chaidh Somhairle a bhrathadh agus a mharbhadh leis a dhàimheach fhèin. Nuair a bhàsaich Somhairle, fhuair mac Shomhairle, Dùghall, agus dithis ogha aige, Ruairidh agus Dòmhnall, an rìoghachd agus stèidhich gach fear dhiubh cinneadh aige fhèin: fhuair Dòmhnall agus a chlann Ìle, agus ann an 14mh linn, b' e Clann Dòmhnaill an cinneadh a bu chudromaiche.
Blàr na Leargaidh Gallda (1263)
Bha Aonghas Mòr MacDhòmhnaill, ogha Shomhairle, an làthair aig an tachartas a bha anabarrach cudromach ann an eachdraidh na Rìoghachd agus na h-Alba air fad: Blàr na Leargaidh Gallda, eadar Alasdair III, Rìgh na h-Alba, agus Haakon, Rìgh Nirribhidh. B' e Alasdair a bhuannaich anns a' chath agus chaill na Nirribhich am buaidh ann an Alba. Cha do chaill Aonghas Mòr a rìoghachd, oir ghabh e bòid dìlseachd do Rìgh Alasdair, ach bha Rìgh na h-Alba na àrd-uachdaran os cionn Tighearnas nan Eilean as dèidh sin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eachdraidh na h-Alba Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:Gàidhealtachd Roinn-seòrsa:Alba
450
Bàsan
Roinn-seòrsa:450an
Alex MacFhearghais
'S e manaidsear Manchester United a bh' ann an Alex MacFhearghais (31 an Dùbhlachd 1941), a choisinn a chliù an toiseach, 's e na mhanaidsear aig CB Obar Dheathain anns na 1980an.
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba Roinn-seòrsa:Ball-coise Albannach
988
988
Bàsan
Roinn-seòrsa:980an
987
Bàsan
Roinn-seòrsa:980an
Gleann Uige, Alba Nuadh
Tha Gleann Uige (Beurla: Pleasant Valley) ann an Siorrachd Antigonis, Alba Nuadh.
Cupar
Tha Cupar (Cùbar san t-seann litreachadh) a' ciallachadh:
Cill na Seanrátha
'S e baile ann an Contae an Chabháin a tha ann an Cill na Seanrátha.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae an Chabháin
Conaltradh
Tha conaltradh a' ciallachadh ciamar a tha daoine, neo innealan, a' dèanamh còmhraidh ri chèile.
Roinn-seòrsa:Conaltradh Roinn-seòrsa:Bunaiteach Roinn-seòrsa:Cànain Roinn-seòrsa:Cànanachas
An Daigear
Tha An Daigear (Beurla: Caledonia Mills) ann an Siorrachd Antigonis, Alba Nuadh.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Gera
’S e baile mòr faisg air Greiz, air an àirde an ear-dheas na Gearmailte a th’ ann an Gera. Tha e suidhichte aig 194m os cionn ìre na mara, ri taobh na h-aibhne Weiße Elster, am broinne na stàite Thüringen. Tha am baile 28km air falbh bho Altenburg, 74km bho Erfurt, 59km bho Chemnitz agus 204km bho Bherlin. Tha 94,977 duine a' fuireach ann.
Eachdraidh
Chaidh Gera a chlàradh airson a' chiad turais ann an 995 agus chaidh an sgìre mu timcheall a' bhaile a chlàradh ann an 999, anns na sgrìobhainnean aig Abaid Quedlinburg. Thug an teaghlach uasal Vögte von Gera seilbh air Gera ann an 1209. Fhuair am baile a chuid chòirichean a thaobh chìsean agus mhalairt ann an 1239. Dh'fhulang am baile gu mòr ri linn Cogadh sìobhalta air an robh Cogadh Bràithreil na Sagsainne (Gearmailtis: Sächsischer Bruderkrieg) ann an 1450. B' e prìomh-bhaile Reuß-Schleiz a bh' ann bho 1564 gu ruige 1918. Rinn teintean droch sgrios agus milleadh air Gera dà thuras: a' chiad turas ann an 1686 agus an dàrna turas ann an 1780. Dh'fhàs Gera gu math beairteach fad na 19mh Linn agus chaidh iomadh taigh-gnìomhachais agus companaidh a stèidheachadh an seo agus bha àireamh-shluaigh a' bhaile a' sìor èirigh fad an t-siubhail. Dh'fhosgail a' bhùth Hertie a dhorsan ann an 1882 agus tha bùthan Hertie air feadh na Gearmailt an latha an-diugh. Thoisich seirbheis trama ann an 1892, a tha fhathast ag obair. Thug Ar-a-mach na Gearmailt buaidh mhòr air Gera agus bha e na phàirt Saor-stàit Thüringen fad dà bhliadhna mus thoisich Poblachd Weimar ann an 1920. Thugadh ionnsaigh air Gera air 6 an Giblean 1945, nuair a chaidh 514 duine a mharbhadh ann am bomadh feachdan-adhair nan Stàitean Aonaichte. Ràinig saighdearan Aimeireaganach san Ògmhios 1945 ach dh' fhàg iad am baile dhan Arm Dearg air 2 an t-Iuchar 1945. B' e prìomh-bhaile na sgìre (Gearmailtis: bezirk) Gera a bh' ann bho 1952 gu ruige 1990. Thug an t-Arm Dearg ionnsaigh le tancaichean air Gera air 17 an t-Ògmhios ri linn Ar-a-mach 1953 an aghaidh an Aonaidh Sobhiat.
Àireamh-shluaigh
Tha àireamh-shluaigh Gera air tuiteam gu mòr bho dheireadh an DDR ann an 1900, agus chan eil fiù 's 100,000 duine a' fuireach ann a-nis:
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Ghearmailt
Hong Kong
Tha Hong Kong (Roinn Rianachd Shònraichte Hong Cong Sluagh-Phoblachd na Sìne) (中華人民共和國香港特別行政區) na sgìre ann an Àisia, a tha air a riaghladh le Sìona. Chaidh a riaghladh leis an Rìoghachd Aonaichte eadar 1842 agus 1997.
Tha trì roinn ann: Eilean Hong Kong, Kowloon, agus na New Territories. Tha a’ mhorchuid a’ fuireach air a' chaolas eadar taobh a tuath Eilean Hong Kong agus taobh a deas Kowloon.
'S e Cantonais am prìomh-chànan ach tha Beurla cumanta. Tha dualchainnt Mandarin cuideachd a’ fàs nas cumanta.
Aistean co-ceangailte
left|250px|thumb|Sealladh air Hong Cong 300px|right|thumb|Hong Cong
Roinn-seòrsa:Hong Kong Roinn-seòrsa:Àisia an Ear Roinn-seòrsa:Sìona
Prìomh-mhinistearan na h-Alba
Leas-phrìomh-mhinistearan
Prìomh-mhinistearan na h-Alba Roinn-seòrsa:Eachdraidh na h-Alba
Sgùrr a' Mhaoraich
’S e beinn ann an Gleann Cuaich air a’ Ghàidhealtachd a th’ ann an Sgùrr a' Mhaoraich. Tha e 1,027m de dh’àirde agus ’s e Beinn Rothaich a th' ann. Tha e suidhichte eadar Loch Cuaich agus Gleann Seile.
Tha an t-ainm a' toirt iomradh maorach, ach 's e Sgùrr a' Mhorair an t-seann ainm ionadail a th' air. .
Gheibhear dhan mhullach bhon rathad eadar Inbhir Garadh agus Ceann Loch Shubhairne faisg air drochaid Loch Cuaich. .
Bhon mhullach gheibhear seallaidhean air Loch Cuaich beanntan Chinn Tàile, Gleann Seile agus Chnòideirt.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Cill na Leice
'S e baile ann an Contae an Chabháin a tha ann am Cill na Leice.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae an Chabháin
Beattock
'S e baile beag dùthchasail faisg air a' Mhagh Fada, air àirde an iar-dheas na h-Alba a th’ ann am Beattock. Tha e suidhichte aig 158m os cionn ìre na mara, air àirde ann ear-thuath Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Dhùn Phrìs ro 1975), eadar Langaim agus An t-Seann Chathair, ri taobh na h-aibhne Anainn. Tha e 26km air falbh bho Dhùn Phrìs, 77km bho Ghlaschu, 109km bhon An t-Sròn Reamhar agus 74km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha 350 duine a’ fuireach anns a’ bhaile agus 's e Beurla a’ chiad chànain aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann am Beattock. Tha Eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas agus turasachd. Tha taigh-òsta agus taigh-seinnse anns a’ bhaile cuideachd. Taobh fhoghlaim, tha bun-sgoil ann, ach feumar a dhol dhan àrd-sgoil anns a' Mhagh Fada.
Freumhan an Ainm
A rèir eòlaichean fhreumh-fhaclachd, tha e coltach gur ann à Gàidhlig Beath-achadh le co-chàradh Bheurla ann an  a tha ainm an àite seo. Bheireadh sin Achadh Bheithe dhuinn sa Ghàidhlig an latha an-diugh. Tha iomadh ainm-àite dà-chànanach ann an Alba. Nochd a' Ghàidhlig ann an ceann a deas na h-Alba anns an 7mh Linn agus bha an cànan fhathast làidir ann an Siorrachd Dhùn Phrìs fhèin anns an 14mh Linn.
Eachdraidh
Tha Beattock air a bhith na ionad-stad fad nan linntean. Bha rathad Ròmanach ann agus daingneach neo dhà cuideachd. Chruthaich Thomas Telford rathad eile aig toiseach tòisichidh an 19mh Linne. Chaidh loidhne-rèile a thogail an seo leis a' Chompanaidh Caledonian Railway ann an 1847 ach chaidh e a dhùnadh ann an 1972. Nochd e san leabhar The Thirty-Nine Steps a sgrìobh John Buchan.
Tha an M74, a thogadh ann an 1966, dìreach ri taobh a' bhaile agus tha an t-Slighe Àrd a Deas air a bhith a' dol tron bhaile bho 1984 agus an t-Slighe Dhail Anainn bho 2009.
Còmhdhail
Chan eil seirbheis rèile ann. A dh'aindeoin sin, tha dà sheirbheis bhus a' frithealadh a' bhaile: An X74 Dùn Phrìs - Am Magh Fada - Glaschu agus an 114 Dùn Phrìs - Beattock - Am Magh Fada.
Dail Chluaidh, Siorrachd Antigonis
Tha Dail Chluaidh neo Dail a' Chluaidh (Beurla: Clydesdale) ann an Siorrachd Antigonis, Alba Nuadh.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Dinnsear
'S e freumh den lus Zingiber officinale a tha ann an dinnsear. Tha e anns an teaghlach Zingiberaceae, far a bheil càrdamon is curcuma ann cuideachd.
Cleachdar e mar spìosradh no ìoc-shlàint. Ann an cainnt na Beurla chithear ann an cuid de dh'ainmean gu bheil dinnsear ann am biadh sònraichte, m.e: Ginger beer (leann-ràcadail) no Gingerbread (aran-cridhe).
Thòisich àiteachas dinnseir ann an Àisia a Deas agus an uair sin sgaoil e bhon an seo gu Afraga a Deas is a' Chairibìan
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Spìosradh Roinn-seòrsa:Luibhean
Nun (litir)
Tha nun (נ neo ן aig deireadh facal) na cheathramh litir deug den aibidil Eabhra. Tha e co-ionnan ri N sa aibidil againne. Tha e càirdeil ri nu.
Roinn-seòrsa:aibidil Eabhra
Leabanon
thumb|Leabanon 'S e dùthaich ann an Àisia a tha ann an Leabanon  neo Lebanon   (Arabais: لبنان, Lubnān), ainm oifigeil Poblachd Leabanon. Tha crìochan aice san ear is sa tuath leis an t-Siria agus sa deas le Iosrael. Tha bratach Leabanon a’ sealltainn an seudair Leabanach (Cedrus libani), craobh ainmeil ann an Leabanon. Tha e ainmichte anns a’ Bhìoball cuideachd, gu h-àraid anns an Seann Tiomnadh agus anns na Sailm.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Dùthchannan Roinn-seòrsa:Dùthchannan ann an Àisia Roinn-seòrsa:Àisia Roinn-seòrsa:Àisia-an-Iar-Dheas
Top of Hellia
'S e beinn ann an Arcaibh, Alba a th' ann an Top of Hellia.
Suidheachadh
Tha e suidhichte aig ceann an iar-thuath an eilean Hòigh ann an Arcaibh. Tha e 290m (951 troigh) de dh'àirde. Air mullach na beinne chan eil dad sònraichte ann a bhios a' sealltainn a' phuing as àirde. 'S e Cuilags a mhàthair-mhullaich, tha e suidhiche san ear-dheas air Top of Hellia.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Beanntan ann an Arcaibh
Tavau
‘S e baile meadhanach faisg air Ciura, air an àirde an ear na h-Eilbheis a th’ ann an Tavau neo uf Tafaas (Seann Eadailtis Tavate, Gearmailtis/Fraingis: Davos). Chaidh am baile a chlàradh airson a' chiad turas ann an 1213 mar Tavaus. Tha e suidhichte aig 1,560m os cionn ìre na mara ri taobh na h-aibhne Plessur, anns an roinn (Rumantsch Chantun) Grischuns, dìreach 122km air falbh bho Zürich, 291km bho Ghenève agus 187Km bho Bhern, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha 11,131 duine a’ fuireach anns a’ bhaile, an 143mh baile na dùthcha a-rèir àireamh-sluaigh. ‘S e Gearmailtis an cànan a tha aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Tavau, ach tha Rumantsch agus Eadailtis aig mòran dhuibh cuideachd. Chaochail am Peantair Olandach Theo van Doesburg an seo ann an 1931.
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Eilbheis
Peter D. Mitchell
B' e ceimigear à Sasainn a bha ann am Peter Dennis Mitchell (Mitcham 29 an t-Sultain 1920–Bodmin 20 an Giblean 1992). Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 1978.
Rannsaich e aig Oilthigh Dhùn Èideann agus ann an 1962 cheannaich e Glynn House ann an Cardinham, faisg air Bodmin, a' Chòrn, agus stèidhich e an Glynn Research Institute còmhla ri Jennifer Moyle ann an 1965 far an do rannsaich iad ceimi-osmòsis, agus choisinn Mitchell (ach cha do choisinn Moyle) an Duais Nobel airson an obrach seo. Bha Mitchell na stiùiriche rannsachaidh gu 1987.
Trallong
Tha am baile Trallong ann am Powys, a' Chuimrigh. Tha e 35.7 mi (57.5 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 147.8 mi (237.8 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 361 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 55 (15.2%); rugadh 63% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Powys Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Eilean Bhòid
thumb|Eilean Bhòid S' e eilean anns an Linne Chluaidh a tha ann an Eilean Bhòid. Tha e faisg air Cumaradh Mòr. Tha e suidhichte ann an Comhairle  Earra-Ghàidheal agus Bhòid.'S e seo na co-chomharran aige: 55° 50′ 8.48″ Tuath agus 5° 3′ 22.9″ Iar.
Tha Eilean Bhòid cho farsaing ri 12,217 heactair ceàrnagach (47.2 sq mi) de mheud. 'S e Windy Hill  an cnoc as àirde air an eilean. Tha e 278 meatair (912 troigh) os cionn na mara.
A rèir cunntas-sluaigh 2011 bha 6,498 duine a' fuireach ann an Eilean Bhòid. 'S e Baile Bhòid an t-ainm a tha air a phrìomh-bhaile.
Eachdraidh
Ann an Sàga Sgeulachd Geittir bha cath mara an seo, eadar dà fheachd à Lochlann, leis gu robh na Lochlannaich le bunait ann am Barraigh a' feuchdainn ri smachd a chur air buidheann eile a bha ri goid air feadh Alba. B' e Bót an t-ainm a bh'  aca air an eilean.
Þeir Þrándur og Önundur fóru í móts við þá og spurðu að þeir höfðu siglt inn til eyjar þeirrar er Bót hét.
(Choinnich Thrond agus Onund riutha agus dh' iarr iad orra gun seòladh iad gu ruige Eilean Bhòid)
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Eileanan Chluaidh Roinn-seòrsa:Earra-Ghàidheal agus Bòd
New Firm
'S e a th' anns an New Firm briathar a thathas a' toirt air a' chòmhstri eadar dà chlub buill-choise Albannach, Dùn Dèagh Aonaichte agus Obar Dheathain. Tha an t-ainm a' buntainn do na 1980an nuair a bha soirbheas mòr aig an dà chuid ann am ball-coise na h-Alba, air thoiseach air na dhà chlub Albannach a bu shuidhichte, Rangers agus Celtic, air a bheil an Old Firm.
Bhuannaich an dà sgioba Prìomh Roinn na h-Alba, agus ruig iad cuairtean-deireannach farpaisean na h-Eòrpa; b' e Obar Dheathain a ghlèidh Cupa Buannaichean-Cupa na h-Eòrpa fo stiùir Alex MacFhearghais, agus ruig Dùn Dèagh Aonaichte cuairt-dheireannach Cupa UEFA, fo stiùir Jim MacGilleEathain.
Bha an New Firm aig àirde an cumhachd eadar 1980 agus 1985. Ghlèidh Obar Dheathain Cupa Buannaichean-Cupa na h-Eòrpa, a' dèanamh a' chùis air Real Madrid 2-1, agus a thuilleadh air sin, bha an dà sgioba a' strì ris a chèile gus buaidh a' Phrìomh Roinn a thoirt a-mach. Bhuannaich Dùn Dèagh Aonaichte Prìomh Roinn na h-Alba ann an 1982-83 agus b'e Obar Dheathain a ghlèidh Cupa na h-Alba a' bhliadhna sin. An ath-ràith, b'e Obar Dheathain a-rithist a choisinn Prìomh Urram na h-Alba, agus cuideachd anns an ràith as dèidh sin, fhad 's a bha Aonaichte a' faighinn gu iar-chuairt dheireannach Cupa na h-Eòrpa.
Thòisich claonadh ann an soirbheas an dà chlub mu dheireadh nan 80an, le Rangers agus an uairsin Celtic a' faighinn làmh an uachdair a-rithist, an aon àite a bh' aca roimhe mus do bhrist an New Firm a-steach orra anns na h-ochdadan.
Roinn-seòrsa:Ball-coise Roinn-seòrsa:Ball-coise Albannach
Ólafsfjörður
‘S e baile beag iasgach agus port ann an ceann a tuath Innis Tìle a th’ ann an Ólafsfjörður (IPA: ouːlafsˌfjœrðʏr). Tha e suidhichte faisg air Akureyri, dìreach aig ìre na mara, san roinn Norðurland Eystra (Roinn an Ear-Thuath), ri taobh Loch mara Eyjafjörður, 397km air falbh bho Reykjavík agus 439km bho Selfoss. Tha 787 duine a’ fuireach sa bhaile. Tha eaconomaidh a' bhaile stèidhichte air iasgach agus turasachd, ach tha dì-dhaoineachadh na triobaid mhòr. Tha e a' buntainn dhan sgìre-phàrlamaid Norðvesturkjördæmi.
Georg Wittig
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt
Samekh
Tha samech/samekh (ס) na chòigeamh litir deug den aibidil Eabhra. Tha e co-ionnan ri S sa aibidil againne. Tha e càirdeil ri sigma.
Roinn-seòrsa:aibidil Eabhra
2 an Cèitean
'S e 2 an Cèitean an 122mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (123mh ann am bliadhna-leum). Tha 243 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
thumb|120px|[[John Knox]]
Bàsan
thumb|200px|Bàs [[Leonardo Da Vinci le Ingres]]
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Bonn (a' Ghearmailt)
Tha Bonn na laighe mu 20 cilemeatair deas air Köln ann an Nordrhein-Westfalen air bruach abhainn Rhein. Eadar 1949 agus 1990 bha Bonn na phrìomh-bhaile na Gearmailt an Iar. B’ e cathair oifigeil riaghaltas na Gearmailt a bha ann gu 1998, gus an do dh’imrich an riaghaltas a Bherlin ann an 1999. An uair sin thàinig mòran chompanaidhean agus ionadan eadar-nàiseanta dhan bhaile, m.e.: IUCN Environmental Law Center agus 12 ionad eile de na Dùthchannan Aonaichte.
Victor Brauner
B' e cruth-ealantair, peantair agus Dealbhadair à Romàinia a ghabhadh ri os-fhìreachas a bh' ann am Victor Brauner (IPA: ˈviktor ˈbrawner, Piatra Neamț, 15 an t-Ògmhios 1903 - Paris, 12 am Màrt 1966). Bhuinneadh e do theaghlach Bùirdeasach Iùdhach: bha athair na mharsan fiodha. Fhuair e a chuid foghlaim aig Olithigh Nàiseanta Ealain Bucharest. Bha e na bhall a' Phàirtidh Chomunnaich. Ann n 1930 chaidh e gu Paris, far a chuir e seachad na bliadhnaichean mus bhàsaich e ann an 1966.
Bonn (a' Ghearmailt)
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 11 RC, nuair a bha saighdearan Ròmanach a’ campadh air bruach na h-aibhne. Thàinig an t-ainm Bonn bho Bonna, facal Ceilteach a tha a' ciallachadh "grunnd tioram".
Victor Brauner
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine à Romàinia Roinn-seòrsa:Romàinia Roinn-seòrsa:Luchd-ealain Roinn-seòrsa:Co-mhaoineas Roinn-seòrsa:Iùdhaich
Bonn (a' Ghearmailt)
'S e àite-breith Ludwig van Beethoven, neach-ciùil ainmeil, a tha ann am Bonn. An diugh tha taigh-tasgaidh ann, far an do rugadh e.
Eachdraidh
Thog na seann Ròmanaich drochaid air an Rhein mu 10 RC faisg air àite ris an canadh Bonna. Thathar dhen bheachd gur e tuineachadh nan Ceilteach a bh’ ann ro làimh is gu bheil an t-ainm a’ ciallachadh baile sa chànan aca. Chaidh daingneach Ròmanach a chruthachadh airson mu 7,000 saighdear a chumail an seo ann an 9, an dèidh Cath Choille Theutoburg. Dh’ fhàs baile mu thimcheall an daingich air an robh Castra Bonnensia (Caisteal Bhonn anns an Laideann, is ‘s e àite cudromach dìona air crìoch na h-ìompaireachd a bh’ ann.
‘S e làrach cràbhach ri linn Ìompaireachd Theàrlaich Mhòir a bha ann am Bonn. Bha am baile am broinn nan sgìrean a bha fo bhuaidh nan easbaig-prionnsa-taghadair à Köln bhon 8mh Linn gu ruige deireadh na 13mh Linn is bha iad a’ fuireach an seo cuideachd. Mar dhìleab nan làithean spaideil sin, tha am baile làn toglaichean ann an stoidhle baroc, mar eisimpleir oifisean an Oilthigh agus Lùchairt Phoppelsdorf, a bharrachd air taighean mòra bho dheireadh na 19mh Linn agus feadhainn eile ann an stoidhle art nouveau. Cha b' urrainn dhan Ath-Leasachadh càil a dhèanamh an seo leis cho làidir ‘s a bha an Eaglais Chaitligeach ann am Bonn. Bha athair Ludwig van Beethoven (1770 – 1827) na organaiche fon phrionnsa-taghadair mu dheireadh ann am Bonn. Anns an 19mh Linn, an dèidh mì-bhuaidh Napoléon, ghabh Rìoghachd na Prùise sealbh air Bonn. Chaidh Oilthigh Bhonn a stèidheachadh an seo ann an 1881.
Ghabh saighdearan à Canada, Sasainn agus às An Fhraing sealbh air Bonn an dèidh a chèile bho chrìoch a’ Chogaidh Mhòir gu ruige 1926. Tron Dàrna Cogaidh bha mu 1,000 duine, gu h-àraid Iùdhaich, nan ìobairtean nan Nàsach. Chaidh 8,000 eile a thoirt air falbh gu campaichean-bàis neo a sgapadh thall thairis. Ann an 1945 b' iad na Sasannaich a ghabh sealbh air a’ bhaile.
Chaidh Bonn a thaghadh mar phrìomh-bhaile ùr na dùthcha (an àite Frankfurt) an dèidh a’ chogaidh, oir chaidh an dùthaich a sgaradh ann an dà stàit is bha Berlin air a mhilleadh. Le sin, ‘s e prìomh-bhaile Poblachd Feadarail na Gearmailte bho 1949 gu ruige 1990, nuair a thaghadh Berlin na phrìomh-bhaile a-rithist, mar thoradh Aonadh na Gearmailte. Chaidh pàrlamaid na Gearmailt agus pàirtean den Riaghaltas a ghluasad air ais a Bherlin ann an 1999.
A dh’aindeoin nach e prìomh-bhaile na dùthcha a th’ ann am Bonn nas motha, tha am baile air blas poileataigeach dioplòmasach a chumail fhathast. Thathar a’ cumail gnothaichean na NA ann am Bonn, chaidh Comhairle na Roinn Eòrpa a chumail an seo ann an 1999 fad cinneas na Gearmailte air an Roinn Eòrpa. A bharrachd air sin, thachair trì co-labhairtean cudromach ann am Bonn taobh càirdeis phoileataigich agus marsanta còmhla ri An t-Seapan, Canada agus na Stàitean Aonaichte.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Ghearmailt
Ólafsfjörður
Eachdraidh
Nochd am baile san 65mh caibideil dhen Landnámabók, nuair a thug fear air an robh Óláfur seilbh air an sgìre:
''Óláfur nam alla dali fyrir vestan og Óláfsfjörð sunnan til móts við Þormóð og bjó að Kvíabekki. Hans synir voru þeir Steinmóður, faðir Bjarnar, og Grímólfur og Arnoddur, faðir Vilborgar, móður Karls hins rauða.''
''Thug Olgharach seilbh air na glinn air fad chun an iar, agus Olaffjörður gu deas far a choinnich e ri Tormod, agus ghabh e còmhnaidh aig Kvíabekki. B' e Steinmóður a mhac, athair Bjarnar, agus Grímólfur agus Arnoddur, athair Vilborg, màthair Tearlach Ruadh. ''
Chaidh rathad a chruthadh ann an 1940 agus thoisich am baile ri fhàs an dèidh an Darna Cogaidh tro ghnothach an sgadain. 'S e nach eil an loch fo dheigh idir sa gheamhradh ged a tha Ólafsfjörður gu math faisge air a' Chearcall Artach. Chaidh an tunail Múlagöng, a tha 3km a dh'fhaide, fhosgladh ann an 1991.
Freumh-fhaclachd
Tha an t-ainm a' ciallachadh Loch Mara Olgharaich sa chànan aca, bho fjörður (Loch Mara) agus Ólaf (Olgharach).
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Innis Tìle
An Cnoc Rua
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae an Chabháin
986
CMLXXXVI
Bàsan
Roinn-seòrsa:980an
460
Bàsan
Roinn-seòrsa:460an
Gelsenkirchen
Am baile
Tha am baile seo a' buntainn do Mhünster agus tha e suidhichte ann am meadhan Nordrhein-Westfalen. Bha mu thimcheall 25,000 duine a' fuireach anns a' bhaile aig deireadh 2013.
Ceàrnan
Tha 18 ceàrnan, a tha roinnte ann an còig pàirtean nas motha, ann an Gelsenkirchen:
Cultar
thumb| Musiktheater im Revier (MIR) Tha iomadh taigh-dhealbh, taigh-tasgaidh agus leabharlann air feadh a' bhaile. Tha taigh-cluiche ann cuideachd agus 's e "Musiktheater im Revier an t-ainm a th' air.
Tha "Fachhochschule" ann cuideachd.
Abhainn
'S e Emscher an t-ainm a th' air an abhainn a tha a' leantainn tron bhaile a' tighinn on ear is a' leantainn dhan iar. Bha an abhainn uabhasach salach anns na bliadhnaichean sa chaidh oir bha factaraidhean a' bhaile a' leigeil na òtrachais innte airson grunn deichead. Mu thimcheall 20 bliadhna roimhe thòisich buidheann cuideachadh a thoirt dhi airson ath-slànachadh a chosnadh.
Bailtean Co-Cheangailte
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Bailtean
Coill an Chollaigh
'S e baile ann an Contae an Chabháin a tha ann an Coill an Chollaigh.
Ayin
Tha Ayin (ע) na shiathamh litir deug den aibidil Eabhra. Tha e càirdeil ri upsilon. Roinn-seòrsa:aibidil Eabhra
Coill an Chollaigh
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae an Chabháin
985
Bàsan
Roinn-seòrsa:980an
Bryn-mawr
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Blaenau Gwent Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Bryn-mawr
Tyrannosaurus
Se dinosaur mor, feoil-itheach a bha ann an tyrannosaurus no T-Rex.
thumb|left|250px|Tyrannosaurus comhla ri fear 1.8 m (~ 6 troighean) a dh'fhaide
Roinn-seòrsa:Snàigean
Cogadh
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Cogadh Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Rubha Uilleim
Tha Rubha Uilleim (Beurla: Williams Point) ann an Siorrachd Antigonis, Alba Nuadh.
Nicolaus Copernicus
B’ e Nicolaus Copernicus (Gearmailtis: Nikolaus Korpernikus, Pòlais Mikołaj Kopernik) a’ chiad reul-eòlaiche anns an Roinn Eòrpa a sgrìobh teòiric phuncail mu An Crios-grèine agus riochdaire dioplòmasach. Dh’fhoillsich e an leabhar: De revolutionibus orbium coelestium (A thaobh Cuairtean nan Cruinne Speurach). Canar gun do thòisich reul-eòlas ann an nòs ùr air sgàth an leabhair sin.
Rubha Uilleim
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh