cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Girardot (Coloimbia)
Sluagh a' bhaile
Tha 97,834 nan tàmh anns a' bhaile fa leth, ach chan eil ach 3,475 dhuibh a’ fuireach thall anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile. Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin. Air adhbharan trioblaidean poiliteagach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail.
Taobh chinnidh, ' s e daoine geala/mestizos a th'ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann an Girardot, ach tha 0.1% dhe Tùsanaich agus 38.8% dhe daoine le freumhan ann an Afraga. ' S urrainn dhan 92.5% dhe na daoine ann an Girardot leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, tha fòn aig an taigh aig 64.1% dhe na dachannan.
Fèisean
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Girardot. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid chaitligeach a th’ann fhathast,  fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s a tha beairteas cultarail na dùthcha.
Ceanglaichean A-mach
An t-sìde ann an Girardot
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Coloimbia
Karl Adolph Gjellerup
B’ e sgrìobhadair às an Danmhairg a bha ann an Karl Adolph Gjellerup. Rugadh e ann am Præstø, ann an ceann a deas na dùthcha, ann an 1857 agus chaochail e ann an Dresden, anns a' Ghearmailt ann an 1919. Sgrìobh e na leabhraichean fon fhar-ainm: Epigonos. 'S e Germanernes Lærling (1882, Gàidhlig: An t-Oileanach Gearmailteach) an leabhair as ainmeile aige. Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Litreachas còmhla ri Henrik Pontoppidan anns a’ bhliadhna 1917.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Litreachas Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Danmhairgeach Roinn-seòrsa:Daoine às an Danmhairg
Abhainn
thumb|right|300px|Abhainn Ohio
'S i abhainn,sruth uisge a bhitheas na ruith leis na h-aonaich, ann an amar, sìos don mhuir. 'S e fuaran a tha ann an màthair-uisge aibhne. Canar odhar ri sruth aig a bheil loch mar mathair-uisge.
Canar srath aibhne ris an talamh far am bi uisge a' cruinneachadh. Tha e coltach ri craobh. 'S e druim uisge oir neo crioch srath aibhne. Mar is trice tha e air talamh àrd. Tha tòrr de struthain bheaga a' tiginn ri chèile nan leas-aibhnichean. Canar comar neo inbhir ris an àite far a bheil dà abhainn a' coinneachadh ann an aon ruith. An uair sin tha na aibhnichean beaga a' dol nam prìomh-abhainn a tha a' dol dhan mhuir neo loch.
Na deich aibhnichean as fhaide san t-saoghal
* Roinn-seòrsa:Uisge
Apocruiphia
Tha an Apocruiphia na cruinneachadh de leabhraichean, mar sgrìobturan, aig nach eil fìos cò a sgrìobh iad, agus a tha gun ùghdarras sna eaglaisean Pròstanach.
Roinn-seòrsa:Bìoball
Abhainn Bhadaig
'S e abhainn bheag ann Albainn Nuaidh a tha ann an Abhainn Bhadaig (Beurla: Baddeck River). Tha i a’ sruthadh a-steach ann an Loch Bras d’Or.
Bailtean
Roinn-seòrsa:Aibhnichean na h-Alba Nuaidh
Baile Bhainidh
thumb|Baile Bhainidh 'S e baile ann am Moireabh a tha ann am Baile Bhainidh (Beurla: Dufftown), Baile Mhainidh neo Baile nan Dubhach. Tha am baile suidhichte air bruach Abhainn Fhiodhaich. 'S e seo na co-chomharran aige: 57° 26′ 26.81″ Tuath agus 3° 7′ 34.07″ Iar.
Ann an 2001 bha 1,454 duine a' fuireach an seo.
Chaidh am baile a chur air bhonn ann an 1817 le James Duff, 4mh Iarla Fìobha. Chuir esan an t-ainm "Dufftown" ris a' bhaile. Roimhe sin bha tuineachadh eile ann air an robh an t-ainm "Baile Bhàinidh" (Beurla: Balvenie).
Tha caisteal ainmeil aige, Caisteal Baile Bhàinidh (Balvenie Castle)
Tha mòran taighean-stail ann am no faisg air Baile Bhainidh. 'S e am baile aon de na h-àitichean as ainmeile air feadh an t-saoghail airson uisge-bheatha na h-Alba.
Seo cuid de na taighean-stail:
Chan eil an Convalmore Distillery, am Parkmore Distillery agus am Pittyvaich Distillery ag obair an-diugh, chaidh an dùnadh.
498
Bàsan
Roinn-seòrsa:490an
Baile Bhainidh
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:An Comhairle Mhoireach
Sgìreachd-easbaig Skálholt
'S e Sgìreachd-easbaig agus aon de na làraich eachdraidheil as cudromaiche san dùthaich 's a th' ann an Skálholt. Tha e suidhichte ann an ceann a deas Innise Tìle, faisg air Selfoss, ann an Bláskógabyggð, san roinn Suðurland (Roinn a Deas), ri taobh na h-Aibhne Hvítá. Tha an t-ainm a' ciallachadh Lag an Àrois sa chànan aca, bho Skála (Àros) agus Holt (lag). Ghabh an dùthaich ri Criosdaidheachd anns an 11mh Linn, pròiseas ris an canadh Kristnitakin (Gàidhlig: Crìosdachadh Innis Tìle). Chuireadh air dòigh dà sgìreachd-easbaig, Hólar ann an Hjaltadalur ann an 1106, a tha suidhichte ann an taobh tuath na dùthcha agus Skálholt fhèin, ann an 1056. Chaidh Skálholt a thaghadh o chionns gu robh e gu math faisg air Þingvellir, far an robh pàrlamaid na duthcha (Innis-Tìlis: Alþingi). Chuireadh Skálholt ri chèile le Hólar ann an aon sgìreachd-easbaig nàiseanta ann an 1801. Chaidh eaglais a thogail ann an Skálholt goirid às deidh na ràinig Crìosdaidheachd dhan dùthaich agus an sin shuidh a' chiad easbaig ann an Innis Tìle. Bha Skálholt na phrìomh-bhaile na dùthcha fad timcheall air 750 bliadhna, agus b' ann an an seo a chaidh a' chiad sgoil fhosgladh ann an Innis Tìle, air an robh Skálholtsskóli. Tha fios gun robh timcheall air 1,200 neach a' fuireach ann an Skálholt, am baile as motha aig an àm.
Easbaigean
Seo na easbaigean a bh' ann fhad 's a bha an dùthaich fhathast fo sgàil na h-Eaglaise Chaitligiche.
Easbaigean Lùtaireach
Seo liosta nan easbaigean on a ghabh an dùthaich ri Lùtaireachd.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Creideamh Roinn-seòrsa:Foghlam Roinn-seòrsa:Innis Tìle
Neyland
Tha am baile Neyland ann an Sir Benfro, a' Chuimrigh. Tha e 77.8 mi (125.3 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 207.4 mi (333.8 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 3364 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 361 (10.7%); rugadh 74% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sir Benfro Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
An Cnoc Gorm, Alba Nuadh
Tha An Cnoc Gorm (Beurla: Greenhill) ann an Siorrachd Phiogto, Alba Nuadh.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Breac
Cleachdaidhean eile aig breac (soilleireachadh) right|200px|thumb|Breac 'S e seòrsa iasg a tha ann am breac (Laideann: Salmo trutta trutta)
Tha cuid as motha dhe na bhreacan a-mach sa fìor-uisge ach tha feadhainn a’ fuireach ann an uisge saillte. Nuair a tha breac na mara a’ mealgachadh bidh iad a’ gluasad air ais dhan fhìor-uisge agus dha na h-aibhnichean eadar an t-Iuchar agus an t-Samhain far am bi gach boireannach a’ dèanamh timcheall air deich mìle uighean. Bidh na feadhainn beaga a’ feitheamh ann gus a bheil iad eadar còig deug no fichead ciadameatairean sa còig, a’ fàs le bhith ag ithe bèisteagan. As dèidh a bhith a’ fuireach anns na uisge saillte airson eadar leth-bhliadhna agus còig bliadhnaichean bidh iad a’ dol air ais dhan fhìor-uisge gach bliadhna airson sìolradh a dhèanamh. Tron an t-àm a tha iad anns a’ mhuir bidh iad a’ fuireach faisg air an oirthir gu h-àraidh faisg air beòil-aibhne agus àiteachan eile far a bheil fìor-uisge a’ tighinn còmhla ri uisge saillte. Tha e air a lorg timcheall Bhreatainn.
‘S e iasg fada agus caol a th’ ann le craiceann airgid no donn air aig a bheil pìosan orains, uaine agus gorm. San fharsaingeachd tha an t-iasg seo eadar da fhichead agus leth cheud ciadameatairean air fad. Mar tòrr èisg eile bidh breac ag ithe èisg beag eile nuair a tha iad anns a’ mhuir. Tha tòrr daoine ag iasgach airson breac airson spòrs agus tha àiteachan ann far a dh’ fheumadh tu cead fhaighinn airson gan glacadh. Tha e tòrr nas fhasa a bhith a’ faighinn breac bhon fhìor-uisge seachd air a’ mhuir agus ‘s e duais mhòr a th’ ann a bhith glacadh breac fiadh a tha a’ fuireach sa mhuir, ‘s e ròicealachd a th’ ann airson coicearachd agus ithe cuideachd.
'S e iasg làn blas a th’ ann an breac agus tha e caran olach le feòil cleiteach. B’ urrainn dhuibh am breac a lìonadh a–steach le rudan eile, bruich, frighig anns a’ phana neo grisgean.
Roinn-seòrsa:Iasg
25 an t-Iuchar
Tachartasan
130px|thumb|[[Seumas VI na h-Alba]]
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
A' Chabraich
Is docha tha sibh a' lorg "An Chabrach"
'S e clachan ann an ear-thuath na h-Alba sa tha ann A' Chabrach no A' Chabraich (Beurla: The Cabrach). Tha e faisg air Hunndaidh agus Roinnidh.
Tha ainm aige airson a bhith iomallach, agus air an sgath sin, 's e "Siberia" a bha am far-ainm air.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Bàrr
Is dòcha gu bheil sibh a' lorg:
Fo-sgrìobhadh
Is e dòigh airson pàipearan-naidheachd, irisean amsaa fhaighinn gun a bhith gan ceannach ball air ball.
Mòsaimbic
'S e dùthaich ann an Afraga a tha ann am Mòsaimbic, ainm eile: Mosaimbic , Mosambiog neo Mosambìog , ainm oifigeil: Poblachd Mhòsaimbic, (Portagailis: República de Moçambique, IPA: ʁɛ'publikɐ dɨ musɐ̃'bikɨ). Tha crìochan aige sa tuath le Tansainìa, san iar-thuath le Malabhaidh agus Saimbia, san iar le Siombabue agus sa earra-dheas le Dùthaich nan Suasaidh agus Afraga a Deas. Tha an Cuan Innseanach san ear dhith. ‘S e Maputo am prìomh-bhaile aice. B’ e Vasco da Gama a’ chiad duine às an Roinn Eòrpa a ràinig air Mòsaimbic anns a’ bhliadhna 1498 agus b’ e tìr-imrich na Phortagail a bha innte bho 1505. Thàinig an t-ainm Mòsaimbic (Moçambique) bho Muça Alebique, (rìgh Arabach).
138
CXXXVIII
Fo-sgrìobhadh
Roinn-seòrsa:litreachas
138
Bàsan
Roinn-seòrsa:130an
Mòsaimbic
thumb|left|Boireannach le [[cruithneachd Innseanach ann am Mòsaimbic]]
Canton, Massachusetts
'S e baile ann am Massachusetts, sna Stàitean Aonaichte, a th' ann an Canton. Anns a’ bhliadhna 2010 bha 21,561 duine a’ fuireach an seo. Tha e suidhichte aig 30m os cionn ìre na mara.
Acair (bàta)
''Ma tha thu lorg tomhas-talmhainn faic acair (talamh)
Mòsaimbic
thumb|200px|Bàta-iasgaich anns an stoidhle traidiseanta
Canton, Massachusetts
Eachdraidh
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1630.
Mòsaimbic
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Dùthchannan Roinn-seòrsa:Afraga Roinn-seòrsa:Afraga-an-Ear
Canton, Massachusetts
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean ann am Massachusetts
Acair (bàta)
thumb|200px|right|Acair faisg air [[Canberra, Astrailia]]
B’e acair nì trom a cheangal ri bàta le slabhraidh neo ròpa agus air a leigeil gu grunn na mara gus nach gluais am bàta.
Roinn-seòrsa:Acfhainn Roinn-seòrsa:Bàtaichean
1442
MCDXLII
Bàsan
Roinn-seòrsa:1440an
Meall a' Chàirn
thumb|Meall a' Chàirn 'S e beinn eadar Loch Bhraoin agus An Srath Beag air Taobh Siar Rois a th' ann am Meall a' Chàirn. Tha e 510 meatair a dh'àirde. 'S e seo na co-chomharran aice: 57° 49′ 17.18″ Tuath agus 5° 7′ 23.86″ Iar.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Siorrachd Rois
Caerllion
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Casnewydd Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Radon
'S e eileamaid cheimigeach a tha ann an radon le samhla Rn agus àireamh atamach 86. 'S e gas uasal rèidio-bheò a tha ann agus tha e na ghas aig an teothachd sheòmair.
Chan eil ach aon co-thàthadh de radon, radon dà-fhluaraid.
Rinneadh caractarachd ri 39 iosatòpaichean de radon. Tha 222Rn, le leth-bheatha 3.823 làithean, as seasmhaiche.
Eachdraidh
Ann an 1900 lorg Friedrich Ernst Dorn gas rèidio-bheò a thàinig à radium. Dh'ainmhich e Radium-Emanation. Ann an 1908 leth-oirich William Ramsay agus Robert Whytlaw-Gray gu leòr de radon a dhùmhlachd a thomhas. O chionn 's gun do dhealraich e anns an dorchadas, dh'ainmich iad e niton às an Laideann nitens no 'dealrach'. Ann an 1923 dh'ainhmicheadh e radon gu oifigeil.
Cruinn-eòlas
Tha radon a' dol às an seargadh radium. Tha uimhirean radoin ann an Alba as motha faisg air Bun Ilidh, ann an Arcaibh, ann an Sgarba agus na Garbh Eileacha agus faisg air an Uisge Dhè. Is urrainn do radon a co-chàrnadh ann an taighean agus ann am mèinnean agus a chur aillse air luchd-còmhnaidh agus mèinnearan.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eileamaidean Roinn-seòrsa:Gasan uasal
Beinn Òb
'S e beinn anns na h-Eileanan Siar, Alba a th' ann am Beinn Òb.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Beanntan ann am Barraigh Roinn-seòrsa:HuMP
Sigrid Undset
B' e Sigrid Undset sgrìobhadair à Nirribhidh. Rugadh i ann an Kalundborg ann an 1882 agus chaochail i ann an Lillehammer ann an 1949. Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Litreachas ann an 1928. S' e dìreach an treas tè a choisinn an duais seo a bh'innte.
Basel
'S e baile mòr ann an ceann a tuath na h-Eilbheise a th’ ann am Basel (IPA: ˈbaːzəl, Eadailtis/Rumantsch: Basilea, Fraingis: Bâle). Tha e suidhichte aig 257m os cionn ìre na mara ri taobh na h-aibhne Rhein, anns an roinn (Gearmailtis: Kanton) Basel-Stadt, air na crìochan trì-nàiseanta còmhla ris an Fhraing agus a' Ghearmailt. Tha Basel dìreach 75km air falbh bho Zürich, 187km bho Ghenève, 78Km bho Luzern agus 70km bho Bhern, prìomh-bhaile na dùthcha.
Ged nach eil ach 169,536 duine a’ fuireach anns a’ bhaile fhèin, tha mu 830,000 anns an sgìre eadar-nàiseanta uile gu lèir, mòran dhuibh air an taobh thall na crìochan anns an Fhraing is A′ Ghearmailt. 'S e an treas baile as motha anns an dùthaich a rèir àireamh-sluaigh.
'S e Gearmailtis an cànan a tha aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann am Basel. Chaidh am baile a chlàradh airson a' chiad turas ann an 374 agus chaidh an t-oilthigh, far an robh Erasmus, Paracelsus agus Nietzsche an sàs, a stèidheachadh ann an 1460. Chaochail Fritz Haber an seo ann an 1934 agus Tadeus Reichstein ann an 1996.
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Eilbheis
Neville Chamberlain
B' e neach-poileataigs à Sasainn a bh' ann an Arthur Neville Chamberlain (Birmingham, 18 am Màrt 1869–Heckfield 9 an t-Samhain 1940).
Bha e na sgoilear ann an Rugby is na oileanach aig Mason College ann am Birmingham. Nuair a bha e 21, dh'imrich e do Na h-Eileanan Bhathama far an do stiùir e oighreachd. Thill e do Bhirmingham ann an 1911 is chaidh a thaghadh mar chomhairliche. Chaidh e na Àrd-mhèar ann an 1915 is chaidh a thaghadh mar bhall Pàrlamaid airson Ladywood ann an 1918. Rinn Stanley Baldwin e na sheansalair ann an 1922.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Prìomh-mhinistearan na Rìoghachd Aonaichte Roinn-seòrsa:Poileataigs Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte Roinn-seòrsa:Sasainn
Loch Eigheach
'S e loch ann an Alba a tha ann an Loch Eigheach neo Loch Eaigh. Tha e suidhichte ann am Mòinteach Raineach air a' Ghàidhealtachd. Tha e suidhichte san ear air Stèisean Raineach. Tha am B864 a' dol seachad air taobh tuath Loch Eigheach.
A rèir suirbhidh ann an 1902 bha an loch mu 0.9 mìle (1.448 km) a dh'fhad agus tha an leud aige beagan nas lugha na ¼ mile slat (402 m) aig an àite a bu leathainne. Tha cumadh gu math neo-chothromach aige. San fharsaingeachd Bha e mu 250 slat (228 m) a leud. Bha Loch Eigheach cho mòr ri 59.5 acair agus tha an àrainn drèanaidh aige cho mòr ri gu bhith 14 mìle ceàrnagach (36 km²). B' e 6 troigh (1.8 m) an domhainneachd mheadhanach aige le 28 troigh (8.5 m) aig an àite a bu doimhne. Bha bàrr uisge an locha mu 818.2 troigh (249 meatair) os cionn na mara.
Leis a' phròiseact "Neart nan Gleann" chaidh dama a thogail aig ceann an ear an locha anns na 1930an agus dh'fhàs an loch na bu mhotha an uair sin. Tha Loch Eigheach na phàirt den Tummel Hydro-Electric Power Scheme. agus tha stèisean-cumhachd dealan-uisgeach ann an Gaur. Gheibhear mu 7.5 megawatt, 's e sin 21 million units, a-mach às an stèisean-cumhachd seo.
Thèid an loch a lìonadh bho Loch Laidon tron Abhainn Garbh Ghaoir san iar  agus le Allt Eigheach sa tuath. Sruthaidh an t-uisge a-mach às an loch seo chun an ear tro abhainn Gaur gu Loch Raineach.
Tha cuid eileanan beaga ann an Loch Eigheach.
Springfield, Illinois
thumb|right|300px| Springfield, taigh na Pàrlamaid 'S e prìomh-bhaile Illinois a tha ann an  Springfield. Tha e suidhichte ann am meadhan na stàite. Anns a’ bhliadhna 2006 bha 116,482 duine a’ fuireach an seo. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1821. Eadar 1837 is 1861 bha Abraham Lincoln, ceann-suidhe nan Stàitean Aonaichte a' fuireach ann an Springfield. Bha Ulysses S. Grant a' fuireach an seo cuideachd ann an 1861.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Illinois
Cnòideart, Alba Nuadh
Tha Cnòideart (Beurla: Knoydart) ann an Siorrachd Phiogto, Alba Nuadh.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
139
Bàsan
Roinn-seòrsa:130an
499
Bàsan
Roinn-seòrsa:490an
Abhainn Philip
'S e abhainn ann Alba Nuadh a tha ann an Abhainn Philip (Beurla: River Philip). Tha i ann an Siorrachd Chumberland
Oilthigh Bhrown
thumb|Taigh-tasgaidh antrap-eòlais Haffenreffer ann am Providence 'S e Oilthigh Bhrown oilthigh sna Staitean Aonaichte. Steidhichte ann an 1764, 's ann ann am Providence, Rhode Island a tha e.
Abhainn Philip
Roinn-seòrsa:Aibhnichean na h-Alba Nuaidh
Oilthigh Bhrown
Aistidhean co-cheangailte
Roinn-seòrsa:Oilthighean anns na Stàitean Aonaichte Roinn-seòrsa:Ivy League
Cathair (Siorrachd Dhùn Phris)
‘S e baile beag dùthchasail agus parraist faisg air Bàrr na Dris, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th' ann Cathair neo Muileann na Cathrach. Tha am parraist 12.3 km² a dh'fharsaingeachd, aig 40m os cionn ìre na mara, ann an ceann a tuath Dhùin Phris is Gall-Ghàidhealaibh (Siorrachd Dhùn Phris ro 1975),ri taobh na na h-aibhnichean Scaur agus Nid, eadar Am Mòine Naomh agus Cill Osbairn. Tha e 240km air falbh bho Obar Dheathain, 77km bho Ghlaschu, 20km bhon Dùn Phris agus 91km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha mu 320 duine a' fuireach an seo agus 's e Beurla a th' ann a’ chiad chànain aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine anns a' Chathair, ged an robh Gàidhlig fhathast beò ro 1700. Tha eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas, coilltearachd agus Turasachd. A bharrachd air sin, tha muileann sàbhaidh anns a’ bhaile. Taobh fhoghlaim, chan eil sgoil ann, is e sin feumar a dhol dhan bhun sgoil ann am Penpont agus dhan àrd sgoil ann am Bàrr na Dris.
Eachdraidh
Chaidh tùr dìonadach a thogail an seo aig deireadh na 16mh Linne, air a bheil Tùr Bàrr Dearg. Thoisich gnothach a' mhuilinn an seo ann an 1771, leis nach bu ghann uisge agus fiodh sa sgìre. Thogadh eaglais anns a' Chathair ann an 1814 agus leasachadh ann an 1880 i. Dhùnadh an eaglais ann an 1998. Tha Cathair am broinn pharaiste Phenpont. Chaidh tuagh ro-eachdraidheil a lorg an seo ann an 1888, a tha a-nis ri fhaicinn san taigh-tasgaidh ann an Dùn Phris. A-rèir carragh-chuimhne san sgìre, fhuair triùir às a' pharraist bàs san Dàrna Cogadh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Alba Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh Roinn-seòrsa:Siorrachd Dhùn Phris
Dakar
'S e prìomh-bhaile Seanagal a tha ann an Dakar. Tha e suidhichte air a’ Chuan Siar, air Cap Vert an rubha as fhaide siar de tìr-mór Afraga. Tha Dakar 167km air falbh bho Bhanjul (A' Ghaimbia), 1,045km bho Bhamako (Màili), 409km bho Nouakchott (Moratainia) agus 705km bho Chonakry (Gini). Tha am baile mu 14m os cionn ìre na mara.
Anns a’ bhliadhna 2005 bha 1,030,594 duine a’ fuireach anns a’ bhaile fhèin agus mu 2.45 millean duine anns a’ bhaile gu lèir Tha Dakar cliùiteach air sgàth rèisean nan càraichean Paris-Dakar. Tha oilthigh Dakar, an Cheikh Anta Diop University ann. Chaidh a stèidheachadh anns a’ bhliadhna 1957. Tha port-adhair eadar-nàiseanta ann ris an canar Léopold Sédar Senghor International Airport. Tha Dakar ceangailte le rathad iarainn ri Nìgeir.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Afraga Roinn-seòrsa:Afraga-an-Iar Roinn-seòrsa:Bailtean
Lachine
'S e fo-bhaile ann am Montreal, Quebec, Canada a th’ ann an Lachine (IPA: la.ʃin). Tha e suidhichte air eilean Mhontréal. Tha àirmeamh-sluaigh dhe 41,391 is tha Fraingis aig a’ mhòr-chuid dhuibh, neo 60.4%.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Canada
Buntàta
right|thumb|[[Basgaid buntata le Van Gogh]]
Tha am buntàta na ghlasraich freumh, gu math pailt air feadh an t-saoghail, ach tha e a' buntainn ri Aimearaga a Deas bho thùs. Is iad na Spàinntich a thug am buntàta a-steach dhan Roinn Eòrpa, as dèidh dhaibh na h-Incas a chur fo smachd. Thathar a-nis ga ithe air feadh an t-saoghail ann an iomadach dòigh.
A-rèir beul-aithris thàinig am buntàta gu h-Éirinn sa chiad dol a-mach le seòladairean Spàinnteach a' teicheadh bho na Sasannaich as dèidh na h-ionnsaigh neo-shoirbheachail le feachd-mara na Spàinn ann an 1588. Tha an aon sgeulachd aig na Sgalpaich, ach a-rèir coltais dh'fhàg na Spàinntich sìol de leithid eile ann an siud!
Luach Biadhaidh
Is e luach neirt air buntàta goillte 323 KJ / 100g.
Roinn-seòrsa:Glasraichean
Dealbhadair-èibhinn
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Dreuchdan Roinn-seòrsa:Ealain Roinn-seòrsa:Pàipearan-naidheachd Roinn-seòrsa:Meadhanan
Contae an Chláire
'S e siorramachd (Gaeilge: Contae) ann am Poblachd na h-Èireann a tha ann an Contae an Chláire (tuiseal ainmneach: An Clár, Laideann: Comitatus Clarensis). Tha e suidhichte ann an ceann a deas na dùthcha, ann an Còigeamh Mumhan. Tha 117,196 duine a' fuireach san t-siorramachd fad 3,188km², an ochdamh siorramachd as motha na dùthcha a thaobh fharsaingeachd agus an 18mh a thaobh àireamh-sluaigh. Tha crìochan aig Contae an Chláire le Corcaigh, Luimneach, Gaillimh agus Tiobraid Árann. Bha 286,394 nan tàmh sa chontae ann an 1841, ron a' Ghorta Mhòir. 'S e Gleann na gCailleach (532m) a th'ann a' beinn as àirde na siorramachd.
1443
MCDXLIII
Contae an Chláire
Sgìrean Ionadail
Tha aon baranachd deug (Gaeilge: barúntacht) am broinn an Chláire: Boirinn, Bun Raite Íochtarach, Bun Raite Uachtarach, Cluain idir Dhá Lá, Corca Mrua, Inse Uí Chuinn, Maigh Fhearta, Na hOileáin, An Tulach Íochtarach, An Tulach Uachtarach agus Uí Bhreacáin. A bharrachd air sin, tha 80 parraistean (ann an trì sgìreachdan-easpaig: Cill Fhionnúrach, Luinmeach agus Cill Dalua) agus 2,278 bailtean fearainn sa chontae.
1443
Bàsan
Roinn-seòrsa:1440an
Contae an Chláire
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann Roinn-seòrsa:Èirinn
An t-Ath-Leasachadh
thumb|Màrtainn Lùtair
B’ e an t-Ath-Leasachadh (Laideann: Reformatio) an t-àm nuair a chaidh beachdan agus teagasg nan eaglaisean Pròstanach a stèidheachadh agus iad a' briseadh air falbh bhon an eaglais Chaitligich. Thòisich an gluasad Pròstanach le daoine ag iarraidh atharraichean fhaicinn anns an Eaglais Chaitligich ann an taobh an Iar na Roinn Eòrpa. Thòisich an t-Ath-Leasachadh ann an Sagsainn-Anhalt le Màrtainn Lùtair agus 95 argamaidean a chuir e air adhart ris an eaglais ann an cruth bileag-iarrtais a chaidh a stopadh air doras Eaglais a' Chaisteil ann am Wittenberg aig deireadh an Dàmhair sa bhliadhna 1517.
Suidheachadh poileataigeach
Aig toiseach den 16mh linn bha Ìompaireachd Naomh Ròmanach nan Gearmailteach briste ann an mòran sgìrean beaga. Bha “Reichfürst” anns gach sgìre, duine uaisle a bha na uachdaran. Bha an t-Ìompaire Teàrlach V a’ crochadh air a’ chumhachd a bha aca. Ach bha Teàrlach V trang anns an Spàinnt, anns an Olaind agus anns an Eadailt cuideachd, agus bha cogadh ann an aghaidh nam Frangach agus nan Tuirceach.
Suidheachadh sòisealta
Aig an aon àm thàinig tòrr atharrachaidhean:
Suidheachadh am broinn na h-eaglaise
Bha an t-eagal air na daoine àbhaisteach ro na ministearan agus na peanasan aca. Ach aig an aon àm chaidh a’ mhoraltachd anns an eaglais sìos. M. e. B’ urrainn do na h-easbaigean an dreuchd aca a cheannachd, neo fhuair iad i tro dhìleab. Mar sin bha feum aca ri airgead fhaighinn airson an dòigh beatha comhfhurtail a chumail an àite cuideachadh a thoirt do na daoine bochda. Mar sin bha sunnd aig na daoine an aghaidh na h-eaglaise. thumb|Litir-logadh Bha feum aig a’ Phàpa air airgead fhaighinn cuideachd airson àrd-eaglais na Ròimhe ùr a thogail. Mar sin dh’fhàs a’ mhalairt le litrichean-loghadh uabhasach cudthromach: B’ urrainnear litir-loghadh a cheannachd airson mathanas fhaighean airson nam mearachdan a rinneadh. Bha ministearan a’ siubhal air feadh na dùthcha gan reic. Dh’fhàs iad ainmeil tron t-sanas: Ma bhios an t-airgead a’ gliogadaich anns a’ bhocsa, bidh an t-anam a’ leum às a’ phurgadair.
Bun-bheachdan Mhàrtainn Lùtair
thumb|Na 95 argamaidean Lùtair B’ e sin an t-àm far an do sgrìobh Màrtainn Lùtair na 95 argamaidean mar dheasbad diadhaireachd. Seo na bun-bheachdan a bha aige:
Anns a’ Ghearmailt
Ach bha an t-Ìompaire trang anns a’ chogadh an aghaidh nan Tuirceach. Nuair a chunnaic e, dè bha a’ tachairt anns a' Ghearmailt, bha e ro fhadalach. Bha cogadh ann eadar sgìrean Caitligeach agus sgìrean Pròstanach air feadh na Gearmailt. O chionn ’s gun robh e a’ crochadh na daoine uaisle, thàinig lagh ùr: „wessen Land, dessen Glaube “. B’ e sin a’ ciallachadh: Nan robh creideamh Pròstanach aig an duine uaisle, b’ fheudar a h-uile duine anns an sgìre aige a bhith nan Pròstanaich cuideachd. Ach b’ e sin an t-adhbhar airson „cogadh airson 30 bliadhna“ 100 bliadhna an-dèidh sin.
Gu mì-fhortanach chleachd Thomas Müntzer na beachdan Mhàrtainn Lùtair airson saorsachd a thoirt do na tuathanaich. Rinn iad ùpraid ann an tòrr àiteachan, gus an robh an Bauernkrieg ann (cogadh-tuathanaich 1524-25).
Anns an Roinn Eòrpa
Chleachd daoine eile anns an Roinn Eòrpa na beachdan Lùtair airson eaglaisean ùra a stèidheachadh cuideachd, m.e. Huldrych Zwingli às an Eilbheis (Reformed Churches) neo Calvin às an Fhraing (Calvinism). Chaidh na Anglican Churches a stèidheachadh ann an Sasainn. Bha iad gu math làidir ann an Lublin (a' Phòlainn).
Roinnidh
'S e baile ann an ear-thuath na h-Alba ann an Siorrachd Obar Dheathain sa tha ann Roinnidh (Beurla: Rhynie). Tha e faisg air Hunndaidh agus a' Chabrach, agus tha e na laighe air Abhainn Bhalgaidh.
An t-Ath-Leasachadh
Anns an Roinn Eòrpa
Mu dheireadh thall bha Council of Trent (1546-1563) anns an eaglais Chaitligich, le atharrachaidhean am broinn na h-eaglaise. Ach bha e ro fhadalach. Bhon uair sin bha eaglais Chaitligeach agus eaglais Phròstanach ann. B’ e sin an t-àm, nuair a chaill an eaglais an cumhachd air an luchd-creideamh. Thòisich na stàitean air an eaglais fhàgail.
Roinnidh
Tha e ainmeil airson an Craw Stane agus an Rhynie Man, leacan shnaidhte Chruithneach.
An t-Ath-Leasachadh
Anns an Roinn Eòrpa
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Crìosdaidheachd Ath-Leasachadh
Aqua fortis
Bha aqua fortis (Laideann: "uisge làidir") na uisge teinntidh (uirsgeulach), a leaghas gach meatailt ach òr agus platina
Roinn-seòrsa:Ùirsgeulan
Lios Mòr, Alba Nuadh
Tha Lios Mòr (Beurla: Lismore) ann an Siorrachd Phiogto, Alba Nuadh.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Na Slàbhaich
thumb|right|150px|Dùthchannan leis an cuid as motha de na Slàbhaich am measg nam fir-àiteachaidh:  Na Slàbhaich an Iar   Na Slàbhaich an Ear   Na Slàbhaich a Deas 'S e còmhlan de nàiseanan Ind-Eòrpach a tha anns na Slàbhaich, agus Cànanan Slàbhach anns na cànanan aca. Thathar a' smaoineachadh gu bheil iad bho thùs à Roinn Eòrpa an Ear, agus anns an 6mh linn, sgaoil iad air feadh na codach mòr den Roinn Eòrpa an Ear (le Roinn Eòrpa Meadhanach an Ear san àireamh) agus na Balcain. Na b' fhadalaiche, chaidh iad cuideachd gu Siberia, Àisia Mheadhan, agus an dèidh sin, chaidh mòran dhiubh air imrich a dh'àiteachan eile, anns an Roinn Eòrpa agus thar nan cuantan.
Roinnear iad gu trì buidhnean:
Roinn-seòrsa:Cinnidhean san Roinn Eòrpa Roinn-seòrsa:Slàbhaich
Lauenburg/Elbe
‘S e baile meadhanach ann an ceann a tuath na Gearmailt a th’ ann an Lauenburg neo Lauenburg an der Elbe (plattdüütsch: Loonborg). 'S ann à Lave (Elbe) ann an Slàbhais agus burg (dùn) anns a’ Ghearmailtis a tha an t-ainm. Tha e suidhichte aig 49m os cionn ìre na mara ti taobh na h-Aibne Elbe agus dà chanal, faisg air crìoch nan Stàite Schleswig-Holstein le Sagsainn Ìosail, 130km air falbh bho Rostock, 214km bho Bherlin, 42km bho Hamburg agus 39km bho Ratzeburg. ‘S ann leis an sgìre Herzogtum Lauenburg a tha am baile agus tha 21,481 duine a' fuireach ann. Tha pàirc nàdarra ainmeil ann cuideachd.
Eachdraidh
Chaidh am baile a stèidheachdh ann an 1182 le Bernhard von Askanien, sinnsear nan Diùc Lauenburg, a thog caisteal an seo air an robh Lowenborch. Bhuineadh am baile gu Diùcachd Shagsainn-Lauenburg eadar 1296 agus 1876 agus b' e prìomh-bhaile na Diùcachd gu ruige 1619, nuair a chaidh am prìomh-bhaile a ghluasad gu Ratzeburg, oir chaidh an t-seann chaisteal a losgadh ann an 1615. Chaidh Lauenburg a thoirt a-steach dhan Phrùis ann an 1876. Eadar 1949 agus 1989, b’ e àite-croisidh air na crìochan eadar am BRD agus an DDR a bh’ ann Lauenburg.
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Ghearmailt
Abhainn Tidnish
'S e abhainn ann Alba Nuadh a tha ann an Abhainn Tidnish (Beurla: Tidnish River)
Bailtean
Roinn-seòrsa:Aibhnichean na h-Alba Nuaidh
1863
thumbnail|150px|Lùireach nan [[Stàitean Aonaichte Choloimbia]] 1863 (MDCCCLXIII)
Bàsan
Roinn-seòrsa:1860an
Kasabian
thumb|right|250px|Tom Meighan Is e còmhlan roc à Leicester, Sasainn a tha ann an Kasabian. Chruthaich iad ann an 1999.
Tha iad air an dèanamh an àrd le Tom Meighan, Chris Edwards, Ian Matthews agus Sergio Pizzorno.
Am Muir Àigeanach
'S e muir air àirde an ear-dheas na Roinn-Eòrpa a th' anns a' Mhuir Àigeanach (Greugais: Αιγαίο Πέλαγος, Turcais: Ege denizi). Tha i suidhichte eadar Àisia agus an Roinn-Eòrpa agus bidh uisgeachan na Mara Duibhe a' sruthadh ann tro na Dàrdainealan. Tha a' mhuir 610km a dh'fhaide agus 299km a leud. Tha doimhneachd na Mara Àigeanaich 1,253m thar cheann, ged a tha i mòran nas doimhne ann an corra àite, fiù 's 3,543m. Tha salannachd mheadhanach aice, 3.91–3.92psu air grunnd na mara. ‘S ann dhan Mhuir Mheadhan-thìreach a sruthas uisgeachadh na Mara Àigeanaich.
Chan eil freumh-fhaclachd na mara seo idir soilleir ach tha e coltach gur ann à ainm an Rìgh Ghreugaich Αἰγεύς a tha e. Tha cuid eile dhen bheachd gun tàinig an t-ainm à αἶγες, a tha a'ciallachadh tuinn. 'S e Muir Gheal (Бяло море) a thathar a' toirt oirre ann an Sèirbis.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas Roinn-seòrsa:An Tuirc Roinn-seòrsa:A' Ghrèig Roinn-seòrsa:Muir
Oilthigh Shalamanca
Tha an Oilthigh Shalamanca (Spàinntis: Universidad de Salamanca, Laideann: Universitas Studii Salmanticensis) seann oilthigh ann an Salamanca, anns an Spàinn, steidhichte ann an 1218.
Seann oileanaich
Roinn-seòrsa:An Spàinn Roinn-seòrsa:Oilthighean
Dyke White
B' e peantair agus dealbhadair-èibhinn à Alba a dhèanadh fòcas air cuspairean poileataigeach a bh' ann an Dyke White air neo Charles Gordon McClure (Gàidhlig: Teàrlach Gòrdan MacGilleUidhir, Baile Gheàrr Lios, 14 an Gearran 1885 - Lèanaidh, 25 an t-Iuchar 1933). Dh'fhalbh an teaghlach Siorrachd Bhaile na h-Ùige (Dùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh an latha an-diugh) nuair a bha e gu math òg agus thogadh e ann an Glaschu. Bhuineadh a theaghlach dhan chlas bhuirdeasach bheag leis gu robh bha athair na neach-bùtha. Fhuair e a chuid foghlaim aig Sgoil-ealain Ghlaschu, far a choisinn e an Sgoilearachas-siubhail Haldane, a leig leisean a dhol thall thairis chun na Spàinne agus An Eadailt. Ghabh e anns an NUJ ann an 1917, air sgàth cho tàlantach 's a bha e a thaobh dhealbhan-èibhinn. Chuir a seachad trì bliadhna ann an Lunnainn, bho 1926 gu ruige 1929. Thill e a dh'Alba, far an robh e na dhealbhadair-èibhinn airson Outram agus a chuid obrach ga foillseachadh anns na pàipearan-naidheachd mar an Daily Record, Daily Mail, agus an Scottish Daily Express fad na 20an agus na 30an. Bha e cuideachd na dhealbhadair-èibhinn air an Rand Daily Mail thall ann an Johannesburg, Afraga a Deas, ach thill e dhachaidh o chionns nach do chòrd suidheachadh poileataigeach na dùthcha idir ris. Phòs e aig Hilda Butler ann an agus fhuair iad triùir duine-cloinne ri chèile: Ramsey, Robin agus Rachel. Chleach an t-Uidhireach an t-ainm-pinn Dyke White oir b' ann ann an tuathanas air an robh White Dyke (Gàidhlig: gàrradh geal), air iomall Baile Gheàrr Lios, a rugadh e.
Acarsaid
thumb|right|300px|[[Port Jackson, Sydney, Australia]]
'S e a th' ann an acarsaid, cala no port. 'S e sin àite far an toireadh bàta air tìr, air neo àite far an gabh eathar a tharraing a-nuas a' chladaich. 'S e àite far am bi long no eathar sam bith air acair.
Ceangailtean a-staigh
Roinn-seòrsa:Muir Roinn-seòrsa:Giùlan Roinn-seòrsa:Bàtaichean
Fairlidh
'S e baile ann an Comhairle Shiorrachd Àir a Tuath a tha ann am Fairlidh (Beurla: Fairlie). Tha am baile suidhichte air còrsa an ear Linne Chluaidh. Chithear Arainn agus Cumaradh Mòr bhon an seo.
Daoine ainmeil
Rugadh agus thogadh William Fife (1857–1944) ann am Fàirlidh. Bha e ainmeil airson sgothan-seòlaidh a chruthachadh is a thogail. Bha cuid dhiubh a' gabhail pàirt anns an America's Cup, co-fharpais seòlaidh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Àir a Tuath
Deuchainn-lann
right|300px|thumb|Deuchainn-lann 200px|right Tha deuchainn-lann neo amar-rannsachaidh na taigh-foghlaim, àite, neo seòmar, sa bheil rannsachadh air a dhèanamh air air proiseactan saidheans, m.e. cungaidhean ⁊c.
Roinn-seòrsa:Foghlam Roinn-seòrsa:Eòlas Roinn-seòrsa:Ailtireachd
Beilise
'S e dùthaich ann an Aimearaga Mheadhanach a tha ann am Beilise, A' Bheilìs no Belìos (Beurla: Belize (IPA: bəˈliːz). Tha crìochan aice le Meagsago san tuath agus le Guatamala san iar. San taobh an ear tha am Muir Cairibianach ann. B' àbhaist ainm eile a bhith oirre: Hondùras Bhreatannaich (British Honduras sa Bheurla). Mar sin dheth cha robh measgachadh ann le Hondùras Spàinnteach (Spanish Honduras sa Bheurla), a-nise Hondùras.
Eachdraidh
Chuireadh às do thràilleachd an seo ann an 1824. 250px|thumb|left|Xunantunich, Beilise.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Dùthchannan Roinn-seòrsa:Aimearaga Mheadhanach
Gotha
‘S e baile meadhanach faisg air Eisenach agus Erfurt ann an cridhe na Gearmailte a th’ ann an Gotha (IPA: ɡoːtaː). Tha e suidhichte aig 300m os cionn ìre na mara, 122km bho Altenburg, 44km bho Weimar, 169km bho Nürnberg agus 256km bho Bherlin. Tha 44,325 duine a' fuireach ann.
140
Bàsan
Roinn-seòrsa:140an
Foulden
thumb|Foulden'S e baile anns an t-seann Siorrachd Bhearaig a tha ann am  Foulden. Tha e suidhichte 7 mìltean iar air Bearaig faisg air Whiteadder Water. 'S e seo na co-chomharran aige: 55° 47′ 43.44″ Tuath agus 2° 6′ 53.28″ Iar.
Tha seann chladh ann às an 13mh linn. Bha eaglais ann cuideachd aig an àm ud, ach chaidh an eaglais mar a tha i ri faicinn an-diugh a thogail ann an 1789. Ri taobh a' chladh tha aon de na dà Tithe Barn a tha ann an Alba. Tha e aig Alba Aosmhor an-diugh.
Palmira (Valle)
‘S e baile meadhanach agus sgìre ann an Valle del Cauca, Coloimbia, a th’ ann am Palmira. Tha e suidhichte aig 1001m os cionn ìre na mara agus 26km air falbh bho Chali, prìomh-bhaile na roinne. Tha teodhachd mheadhanach mu 23˚ aige. Chaidh am baile a stèidheachadh gu h-oilfigeil ann an 1824, ged a bha baile ann fiù' s ann an 1680.
Foulden
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Siorrachd Bhearaig Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Palmira (Valle)
Sluagh a' bhaile
Tha 228, 122 duine nan tàmh anns a' bhaile fhèin, ach tha 284,470 uile gu lèir a' fuireach ann, a' gabhail a-steach na clachain thall anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile. Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin. Air adhbharan trioblaidean poilitigeach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid nan daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail nan sgìrean dùthchasail. Taobh chinnidh, ' s e daoine geala/mestizos a th' ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann an Dagua, ach tha 0.2% dhe Tùsanaich agus 14.4% dhe daoine le freumhan ann an Afraga. 'S urrainn dhan 93.6% nan daoine ann am Palmira leughadh agus sgrìobhadh. A thuilleadh air sin, chan eil fòn aig an taigh ach aig 68.5% nan dachannan.
Eachdraidh
Mar gach uile sgìre sa ghleann mhòr sin, bha àiteachas aig teis-mheadhan an eaconomaidh, gu h-àraidh siùcar agus tombaca. Phòs Guillermo León Valencia, a bha na cheann-suidhe eadar 1962 agus 1966, aig tè à Palmira ann an 1931. B' e Susana López Navia an t-ainm a bh' oirre.
Loch Bhraoin, Alba Nuadh
Tha Loch Bhraoin (Beurla: Loch Broom) ann an Siorrachd Phiogto, Alba Nuadh.
Palmira (Valle)
Fèisean
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann am Palmira. Chithear fèilltean Caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid Chaitligeach a th’ ann fhathast, fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s tha beairteas cultarail na dùthcha.
Ceanglaichean A-mach
An t-sìde ann am Palmira
Loch Bhraoin, Alba Nuadh
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Palmira (Valle)
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Coloimbia
La Unión (Nariño)
'S e baile meadhanach ann an Nariño, Coloimbia, a th’ ann an La Unión. Tha e suidhichte ann an ceann a deas na dùthcha, aig 1,650m os cionn ìre na mara agus 92km air falbh bho Phasto. 'S e baile le gnàth-shìde bhlàth a th' ann agus tha teodhachd mheadhanach mu 19˚ aige, rè na bliadhna. Cha deach am baile a stèidheachadh ach ann an 1945.
Sluagh a' bhaile
Tha 27,914 nan tàmh anns a' bhaile fa leth, tha a’ mhòr-chuid dhuibh, 17,636 a’ fuireach thall anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile. Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin. Air adhbharan trioblaidean poiliteagach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail nan sgìrean dùthchasail. Le sin, ‘s e pàtran àireimh-shluaigh traidiseanta a th’ ann La Unión fhathast.
A taobh cinnidh, 's e daoine geala/mestizos a th' anns a' mhòr-chuid dhe na daoine ann an La Unión, ach tha 0.1% dhe Tùsanaich agus 0.3% dhe daoine le freumhan ann an Afraga. 'S urrainn dhan 85.3% dhe na daoine ann an La Unión leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, chan eil fòn aig an taigh ach aig 12.2% dhe na dachannan.
Fèisean
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann am La Unión. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid chaitligeach a th’ann fhathast,  fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s a tha beairteas cultarail na dùthcha.
Ceanglaichean A-mach
An t-sìde ann an La Unión (Pasto)
Naimibia
'S e dùthaich ann an Afraga a tha ann an Naimibia,   ainm oifigeil: Poblachd Namibia. Tha crìochan aice san ear le Botsuana, sa tuath le Angòla agus Saimbia agus sa deas le Afraga a Deas.
Tha Naimibia suidhichte air a’ Chuan Siar. Tha i na ball de na Dùthchannan Aonaichte agus den Cho-fhlaitheas. 'S e Windhoek na prìomh-bhaile.
Bha Gearmailtis agus Afraganais‎ nan cànanan oifigeil gus an dh’fhuair Naimibia neo-eisimeileachd anns a’ bhliadhna 1990.
'S e Oshiwambo a’ chiad chànan a tha aig an dàrna leth de na daoine. Tha an cuid as motha de na daoine a’ bruidhinn Afraganais‎ mar dàrna cànan. Tha Gearmailtis ga bruidhninn le 32% de na daoine Eòrpach, ach tha Beurla dìreach aig 7% de na daoine a-mhàin. .
Ceanglaichean a-muigh
thumb|left|250px|Cairt: Naimibia thumb|250px|right|Bacann ann an Namibia.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Dùthchannan Roinn-seòrsa:Afraga Roinn-seòrsa:Afraga a Deas
Tuil nan Naomh Uile (1170)
thumb|Tuil nan Naomh Uile 1170 B' e mòr-thubaist is doineann a bha ann an Tuil nan Naomh Uile anns na Tìrean Ìsle (1-2 an t-Samhain 1170).
Bha a' Choille de "Creil" sluigte leis a' mhuir. Na h-àite chaidh cladhan a chruthachadh a tha a' ceangal an loch a bha ann roimhe sin ris a' Chuan a Tuath. Dh'atharraich an tuil an loch-uisge "Flevo" dhan cuan "Zuiderzee" ("cuan a deas"). Chaidh am baile fàs "Rotta", far an deach Rotterdam a stèidheachadh ann an 1270.
Air cladach costa an iar, far a bheil a' chrìoch eadar a' Ghearmailt is na Tìrean Ìsle an-diugh, bhris an eilean Bant ann an pìosan agus mar sin chaidh na h-eileanan Borkum is Juist gu bith. Tha iad nam pàirt de Eileanan Frìoslann an Ear an-diugh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Na Tìrean Ìsle
1444
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1444 (MCDXLIV).
Bàsan
Roinn-seòrsa:1440an
Stuttgart
'S e baile uabhasach mòr ann an ceann a deas na Gearmailte a th’ ann Stuttgart (IPA: 'ʃtʊtɡaɐ̯t, Swabiche: Schturget). 'S ann às an t-seann Ghearmailtis stuotgarten, a tha a’ ciallachadh gàrradh nan each anns a’ Gàidhlig, a th’ ann an t-ainm. Tha e suidhichte aig 245m os cionn ìre na mara, ri taobh na h-aibhne Neckar, anns an stàit Baden-Württemberg agus ‘s e prìomh-bhaile na stàite a th’ ann cuideachd. Tha am baile 512km air falbh bho Bherlin, 195km bho München agus 161Km bho Zürich, thall anns An Eilbheis. Tha 606,588 dhe dhaoine a' fuireach anns a’ bhaile fhèin, leis gur e an 6mh baile as motha na dùthcha agus tha mu 2.7 muillean anns an sgìre mu thimcheall a’ bhaile. Tha na Beanntan Jura, an Coille Dhubh (Gearmailtis: Schwarzwald) agus gàrraidhean fìona uile air iomall a’ bhaile.
Eachdraidh
Chaidh Stuttgart a chlàradh airson a’ chiad turas ann an sgrìobhainn eaglaiseil ann an 1160, ach thathar dhen bheachd gu robh daingneach Ròmanach ann aig àm Ìosa agus treubhan dhe Alemani an dèidh sin cuideachd. Chaidh Oilthigh Hohenheim a stèidheachadh anns a’ bhaile ann an 1818, Oilthigh Stuttgart ann an 1826 agus Sgoil a’ Chiùil Stuttgart ann an 1857. B' e prìomh-bhaile Rìoghachd Württemberg eadar 1816 agus 1918 a bh' ann.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Ghearmailt
Coedcernyw
Tha am baile Coedcernyw ann an Casnewydd, a' Chuimrigh. Tha e 7.1 mi (11.4 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 125.5 mi (202.0 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 2022 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 199 (9.8%); rugadh 76% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Casnewydd Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Acainn
thumb|Creann-treabhaidh
Tionndadh Gnìomhachais
thumb|right|200px|Taighean Gnìomhachais ann an [[Lannraig Ur bho àm a' Thionndaidh Ghnìomhais]]
Zenana
Se seòmar nam mnathan, a tha ann an zenana (Farsi:زنانه ), an taigh Innseanach, Pacastain 7c.
Tionndadh Gnìomhachais
'S e atharrachadh mòr eaconomach, teicneòlach, gnìomhachasail sòisealta a bh' anns an Tionndadh Gnìomhachais. Ghabh a' chiad Tionndadh Gnìomhachais àite ann am Breatainn aig deireadh na 18mh linn agus rè na 19mh linn. Mar is tric, measar 1709 (nuair a lorg Abraham Darby gu robh gual-rosta na connadh freagaireach ri leaghadh-iarruinn) mar toiseach an linn seo, ach laigheadh a' bhun-steidh an Sasainn rè linn na ban-righ Ealasaid.
Linn ann an Eachdraidh Breatainneach, anns an do ghearr eaconomaidh na stàite car a' mhuiltean, bho eaconamachd stèidhichte air aiteachais, ri eaconomaidh steidhichte air gnìomhachas. An co-bhonn le seo, chrion an sluagh a bha nan comhnaidh ann am bailtean-fhearann, ach mheudaich am bloigh den shluagh a bha na comhnaidh ann am bailtean-mòra. A rèir feallsanachd Mharxach, b' e a' Bhùirdeasachd a bh' anns a' chlas sòisealta a thug seilbh air an dòigh-dhèanaimh tron Tionndadh Gnìomhachais.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Feallsanachd Roinn-seòrsa:Co-mhaoineas Roinn-seòrsa:Poileataigs Roinn-seòrsa:Eaconomachd Roinn-seòrsa:Calpachas
Barr
Is docha tha thu lorg bàrr
'S e ainm Gàidhlig a th' ann am Barr. 'S e ainm baistidh fireann a th' ann. Mar as trice chan eil cruth na Beurla air an ainm seo.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ainmean Gàidhealach
William Gladstone
B' e neach-poileataigs agus riochdaire dioplòmasach à Sasainn a bh' ann an William Ewart Gladstone, FRS, FSS, (Liverpool, 29 an Dùbhlachd 1809–Hawarden, a' Chuimrigh, 19 an Cèitean 1898). Chaidh a thaghadh mar BhP a' chiad turas ann an 1832, airson Newark-on-Trent, is bha e na BhP airson dà sgìre ann an Alba, Lodainn Mheadhanach eadar 1880 is 1895, is Borghan Lìte, a bhuannaich e ann an 1886, ach cha b' urrainn dha dà sgìre a riochdachadh is leig e e suas. Bha e na Phrìomhaire ceithir uair, eadar 1868 is 1874, 1880 is 1885, ann an 1886, is eadar 1892 is 1894.
Ptolomaidh
thumb|250px|Dealbh as na [[Meadhan-Aoisean|Meadhon-Aoisean de Claudius Ptolemaeus]]
'S e neach cruinne-eòlach ainmeil den linn "clasaigeachd" a tha ann an Claudius Ptolemaeus an t-Alesandriach: (Greugais: ). Chailleadh a h-obraichean nuair a bha tìr mòr na h-Eòrpa na linn an dorchadas. Chaidh ath-lorg air a sgriobhaidhean mu thimcheall 1409 AC, agus rè an tri-fichead bliadhna as dèidh sin rinneadh caochladh lethbhreacan (làimh-sgriobhta) dhaibh.
Stèidhich chiad leabhar Ptolomaidh, am bun-phrionsabal de cruinn-eòlas chun latha an diugh: Daingneachadh de puingean air barr na talmhainn, agus dearbhadh de Ear-astar agus Domhan-leud le reul-sgrudadh, cho fad 'us an gabhadh sin a dèanamh.
Truinnsearan deighe
thumb|Truinnsearan deighe
Ptolomaidh
Chan eil teagamh nach do bhròsnaich na sgriobhaidhaidhean de Ptolomaidh ath-leasachadh de cruinn-eòlais rè an 15mh Linn. Bha cairtean-dheilbh an luib na sgriobhaidhean seo agus rinneadh lethbhreacan dhaibh còmhla. Cho trath ri 1479 bha cuid de na leth-bhreacan a nochdadh Tabulae Novae (Claran nan Reul) ùr, a chuir taic ri na cairtean-dhealbh Ptolomachd.
Truinnsearan deighe
’S e a tha ann an truinnsearan deighe ach cearcallan de dheigh le iomall àrdaichte, coltach ri truinnsear, a gheibhear uaireannan a’ snàmh air uachdar na mara no air uachdar aibhne. Tha iad air an dèanamh bho chop air uachdar na h-aibhne no bho smolasg deighe air uachdar na mara bhith a’ reòthadh còmhla ri chéile ’nan leacan. Tha iad a’ faighinn an cruth cruinn agus an iomallan àrdaichte bho na leacan a bhith a’ sìor bualadh agus a suathadh ri chéile ri linn gluasad uisge na h-aibhne no gluasad nan tonn sa mhuir.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Eòlas-aimsir
141
Bàsan
Roinn-seòrsa:140an
Latharna, Alba Nuadh
Tha Latharna (Beurla: Lorne) ann an Siorrachd Phiogto, Alba Nuadh.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Gotha
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Ghearmailt
Abhainn Àd
'S e abhainn ann Alba a tha ann an Abhainn Àd (Beurla: River Add) Tha e suidhichte ann an Earra-Ghàidheal.
Fo-aibhnichean
Roinn-seòrsa:Aibhnichean na h-Alba
Pen-caer
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sir Benfro Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
1445
MCDXLV
Bàsan
Roinn-seòrsa:1440an
Clach Chlann 'ic Ailein
’S e àite cudromach a bh’ anns an Tobha Mhòr ann an eachdraidh na h-Eaglaise anns na h-eileanan. Nuair a chaochail Iain Mùideartach ann an 1574, chaidh a thìodhlacadh anns an Tobha Mhór. Agus dh’fhàg e airgead airson caibeal ùr a thogail anns an àite sin. Thathar a’ dèanamh dheth gur ann an uair sin a chaidh Clach Chlann ’ic Ailein a dhèanamh.
Nuair a thòisich an caibeal air tuiteam às a chèile, chaidh a’ chlach a thoirt a-mach às a’ bhalla agus a cur am broinn na tobhta. Ach chaidh a goid às a sin ann an 1990. Chaidh a toirt gu ruige Lunnainn. Gu fortanach, fhuair Comunn Eachdraidh Uibhist a Deas air ais i às dèidh còig bliadhna, agus tha i a-nis ann an Taigh-tasgaidh Chill Donnain.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Uibhist a Deas Roinn-seòrsa:Na h-Eileanan Siar
26 an t-Iuchar
Tachartasan
thumb|130px|[[George Bernard Shaw]]
Breithean
130px|thumb|left|Mick Jagger
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Acainn
Seòrsaichean de dh'acainn:
*
An Chorr Dhubh
'S e baile ann am Baile Átha Cliath a tha ann An Chorr Dhubh.
Roinn-seòrsa:Baile Átha Cliath
1446
MCDXLVI
Bàsan
Roinn-seòrsa:1440an