cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dmitri Mendeleev
B’ e ceimigear Ruiseach a bh’ ann an Dmitri Ivanovich Mendeleev (Ruisis: Дми́трий Ива́нович Менделе́ев).
Rugadh e sa bhliadhna 1834 ann an Tobolsk, Siberia. Ghluais an teaghlach aige do Sankt Peterburg ann an 1849, far an do chaochail e air 2 an Gearran 1907.
Tha e ainmeil airson an obair a rinn e a' sgrìobhadh a' chiad chlàr pillteach de na h-eileamaidean ceimigeach.
Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Luchd-saidheans Ruiseanach Roinn-seòrsa:Daoine às an Ruis
Dùghall Bochanan
'S e bàrd Gàidhealach spioradail a bh' ann an Dùghall Bochanan (1716–2 an t-Ògmhios 1768).
Sgeul-beatha
thumb|Ceann Loch Raineach Rugadh e ann an 1716 ann am Both Chuidir ann an Siorrachd Pheairt. Ann an 1749, phòs e ri tè air an robh Mairead Brisbane. Ann an 1751, fhuair e obair bhon Chuideachd Urramach a tà Chum Eòlas Crìosdaidh a Sgaoileadh mar thidsear ann an Ceann Loch Raineach. An ceann sreath, fhuair e obair mar Cheistear anns an sgìre sin cuideachd. Bha e 'n sàs ann an eadar-theangachadh dhen Tiomnadh Nuadh gu Gàidhlig còmhla ri Urramach Seumas Stiùbhart à Cill Fhinn. Rinn Seumas Stiùbhart an eadar-theangachadh agus bha Dùghall Bochanan a' mharasglachadh an obrach. Dh’fhoillsich Bochanan leabhar de na laoidhean spioradail ann an 1767 ann an Dùn Èideann. Chaochail e ann an 1768 (bha e dìreach 52 bliadhna a dh'aois) agus chaidh a thìodhlacadh ann an cladh faisg air Calasraid.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bàird Ghàidhlig Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gàidhlig Bochanan, Dùghall
Làr (tìr-eòlas)
'S e làr no ùrlar glinne a shrath. 'S iad a shliosan, taobh nan sliabh a tha a' togail bhon t-srath.
Roinn-seòrsa:Tìr-eòlas
Malachi
'S e leabhar sa Bhìoball sa tha ann am Malachi. 'S e am fear mu dheireadh san t-Seann Tiomnadh a tha ann.
Roinn-seòrsa:Seann Tiomnadh Roinn-seòrsa:Iùdhachd Roinn-seòrsa:Creideamh
Siorrachd Pheairt
'S e fear de na Siorrachdan traidiseanta na h-Alba a bha ann an Siorrachd Pheairt agus 's e Peairt a bha na phrìomh-bhaile. 'S e "Pro Lege et Libertate" ("Airson lagha agus saorsainne") a tha ann am motto na siorrachd.
Tuilleadh Leughaidh
Murchison, T. M. 'Gaelic in Perthshire', An Gaidheal XLIII: 1, An Dàmhar 1947, d. 6.
Eile
Roinn-seòrsa:Siorrachdan na h-Alba
Campaichean Gulag
'Se na gainntairean sovietach campaichean Gulag a bh'ann.
Ioma
Roinn-seòrsa:An t-Aonadh Sobhiatach Roinn-seòrsa:Joseph Stalin Roinn-seòrsa:Prìosanan
13 an Dàmhair
Tachartasan
thumb|Maimonides, dealbh às an 19mh linn
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Al-Ghazali
thumb|Al-Ghazali
Bha Abu Hāmed Mohammad ibn Mohammad al-Ghazzālī (1058 - 1111) (Arabais: ابو حامد محمد بن محمد الغزالى ), aithnichte mar al-Ghazali, na dhiadhair Ioslamach, fheallsanach, agus fhàidh.
Beatha
Chaidh a dhèanamh na Mhaighstear de Cholaiste Nizamiyyah an Baghdad 'sa bhliadhna 1091. Mar ceann an coimhearsnachd Muslim, bha e trang a' teagaisg agus a' toirt seachad òraidean air lagh an creideamh agus cuideachd ag argamaid an aghaidh mì-chreideamh.
An deidh ceithir bliadhna ge-ta dh'fhàs al-Ghazali diombach agus mì-chinnteach mu chreideamh agus mu dheireadh dh'fhàg e Baghdad. Chuir e seachad dà bhliadhna air cuairt tro Shiria agus Ierusalem gu Mecca. Thill e gu Tus agus chuir e seachad a thìde a' sgrìobhadh, a gabhal pàirt ann an gnàthasan Sufi agus a' teagaisg a luchd-leanmhainn gus àm a bhàis. Sgrìobh e ann an Arabais agus Peirsis.
Tùsan
Roinn-seòrsa:Islam Roinn-seòrsa:Feallsanaich Ioslamach
1689
MDCLXXXIX
Bàsan
Roinn-seòrsa:1680an
Poltava
'S e baile mòr eadar Dnipro agus Kharkiv anns An Ucràin a th' ann am Poltava (Ucràinis: Полтава, IPA: ˈpolˈtɑwɐ). Tha e suidhichte ann an cridhe na dùthcha, ri taobh na h-Aibhne Vorskla, san roinn Poltavska Oblast. Tha 283,402 duine a' fuireach ann.
Eachdraidh
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 899. Rinn Khan Mengli I Giray à Crimea sgrios air a' bhaile ann an 1482. Thogadh ionad airm airson nan Cosagach ann an 1648 agus an uair sin, ann an 1650 chaidh mainistir a thogail cuideachd. Thachair batal crauidh fuilteach ann am Poltava ann an 1709, far an do chuir Peadar Mòr ruaig air feachdan na Suaine. Ann an 1808 thàinig buidheann de luchd-ceàirde às A'Ghearmailt dhan bhaile agus dh'fhosgail stèisean rèile ann an 1870. Nuair a bha Poltava fo sgàile is fo bhuaidh nan Nàsach chaidh Iùdhaich a' bhaile (9.9% den t-sluagh iomlan ann an 1939) a chur dhan phrìosan ann an ghetto mus deach a mhurt ris na h-Einsatzgruppe agus a thiodhlacadh ann an uaighean mòra san sgìre. Ann an 1991, thàinig Poltava gu bhith na phàirt de nàisean neo-eisimeileach na h-Ucràine.
Eòlas-sluaigh
A rèir a' Chunntais-shluaigh a rinneadh ann an 2001, 's e Ucràinis a tha a' mhòr-chuid nan daoine ann am Poltava a' bruidhinn (96.88%), ged a tha mion-chuid ann le Ruisis (3.13%). Ged a bha fàs ann an uiread dhaoine a bha a' fuireach ann am Poltava tron 18mh Linn agus 19mh Linn, cha b' ann ach àn dèidh A' Chogaidh Mhòir a fhuair am baile fàs uabhasach fhèin mòr a thaobh àireimh-shluaigh agus an An t-Aonadh Sobhiatach ga ghnìomhasachadh. A dh'aindeoin sin, thoisich an uiread dhaoine a tha nan tàmh ann am Poltava a thuiteam an dèidh 2001, nuair a bha àireamh-shluaigh a' bhaile aig an ìre na b' àirde a bha e a-riamh.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Ucràin Roinn-seòrsa:Bailtean anns An Ucràin
Bogotá
Tha Bogotá na phrìomh-baile Choloimbia. A bharrachd air sin, 's prìomh-bhaile na roinne Cundinamarca agus an Distrito Capital. 'S e Santa Fe de Bogotá an t-ainm oifigeil a th' air anns an Spàinntis. Bha àireamh-shluaigh dhe 6,840,116 aig a' bhaile fhèin ann an 2005, a-rèir a' chunntais-shluaigh mu dheireadh. 'S e Bogotá am baile as motha na dùthcha an còigeamh baile as motha ann an Aimearaga-Laideannach agus an 23mh baile as motha na cruinne. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1538.
Còmhlan Ciùil Gàidhlig
San fhicheadamh linn, chaidh iomadh còmhlan ciùil a steidheachadh aig an robh Gàidhlig, agus aig an robh ùidh ann an Gàidhlig a leasachadh. Faic:
Roinn-seòrsa:Còmhlanan-ciùil
Bogotá
Sluagh a' bhaile
Ged a tha 6,840,116 nan tàmh anns a' bhaile, chan eil ach 15,606 dhuibh a' fuireach anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile. Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin. Air adhbharan trioblaidean poileataigeach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail.
Pyongyang
left|250px|thumb|Pyongyang
Bogotá
Eachdraidh
Chaidh Jorge Eliecer Gaitán, a bha na thagraiche do cheannas na dùthcha airson nan Libearalach, a mharbhadh ann am Bogotá ann an 1948. Lean aimhreit agus comh-strì sna sràidean sa bhaile fad seachdain agus bha meadhan a' bhaile a mhilleadh gu tur. B' e Am Bogotazo an t-ainm a chuireadh air sin. Thàinig cogadh an a dhèidh. Ann an 1957, an dèidh dusan bliadhna de deasbad, chaidh sgìre shònraichte a stèidheachadh mu timcheall a' bhaile. Chaidh 5 baile eile a thoirt a-steach fo a sgàil: Bosa, Engativá, Fontibón, Subá, Sumapaz agus Usaquén. Bha an Riaghaltas air a bhith a' gabhail ri atharrachadh mòr airson a' phrìomh-bhaile fiù' s bliadhnachan roimhe ann an 1945, ach chan fhaodadh càil a dhèanamh air sàilleabh gu robh cogadh sìobhalta ann.
Pyongyang
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Àisia Roinn-seòrsa:Àisia-an-Ear Roinn-seòrsa:Bailtean
Bogotá
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Aimearaga a Deas Roinn-seòrsa:Coloimbia Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Coloimbia
Peit na h-Uaimhe
Is e baile beag iasgaich a tha ann am Peit na h-Uaimhe, Baile na h-Uaimh neo Baile na h-Uamha (Beurla: Pittenweem). Tha e na shuidhichte air cladach inbhir Linne Foirthe eadar Cill Mhaoininn agus Eanstair. Aig àm a' chunntais-sluaigh ann an 2001 bha 1,747 daoine a' fuireach ann, 0.17% dhiubh a' bruidhinn Gàidhlig.
John Mercer
B' e ceimigear Sasannach a bh’ ann an John Mercer. Rugadh e san 21 an Gearran 1791 ann an Great Harwood, Sasainn. Chaochail e anns a' bhliadhna 1866. Cha deach e dhan sgoil idir, dh'ionnsaich e leughadh is sgrìobhadh bhon nàbaidh aige. Dh' ionnsaich e am fiosrachadh ceimigeach leis fhèin. Tha e ainmeil airson nan dòighean ùra a chur dath ri cotan. Dh'innlich e am “mercerization” cuideachd, obair teicnigeach air cotan.
Peit na h-Uaimhe
Tha e ainmeil mar an t-àite-còmhnaidh mu dheireadh aig Naomh Faolan. A rèir traidisein, bha e a' fuireach ann an uamh agus is e sin mar a fhuair am baile ainm.
John Mercer
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
Peit na h-Uaimhe
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Fìobha
Gleann
thumb|right|250px|[[Gleann Comhann]] 'S e gleann, fosgladh eadar aonaichean.
'S e làr no ùrlar glinne a shrath. 'S iad a shliosan, taobh nan sliabh a tha a' togail bhon t-srath.
* Roinn-seòrsa:Tìr-eòlas
Iain Ruadh Stiùbhart
B' e bàrd Gàidhlig a bh' ann an Iain Ruadh Stiùbhart (1700-52). Rugadh e ann an Cinn a' Chàrdainn. Fhuair e foghlam math gu leòr, agus an uair sin fhuair e coimisean ann an Rèisimeid nan Royal Scots Greys. Chaidh a chur an greim mar neach-brathaidh Seumasach, ach theich e dhan Fhraing, far an robh e an sàs ann am Blàr Fontenoy (Battle of Fontenoy), is esan a' sabaid an aghaidh nam Breatannach. Ann am Bliadhna Theàrlaich, bha na àrd-oifigear, os cionn Rèisimeid Dhùn Èideann as leth a' Phrionnsa. Às dèidh Blàr Chùil Lodair, bhris e adhbrann, ach sheachain e saighdearan an riaghaltais a bha an tòir air. Às dèidh greis, dh'fhalbh e còmhla ris a' Phrionnsa dhan Fhraing. 'S e duine uasal a bh' ann, agus saighdear math dìleas. Tha e ainmeil a-nis airson nan dàn a sgrìobh e mu dheidhinn Blàr Chùil Lodair, nam measg "Latha Chùil Lodair".
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bàird Ghàidhlig Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gàidhlig Stiubhart, Iain Ruadh
Sliabh
thumb|An Sliabh Mòr, [[Eilean Mhanainn]] 'S e sliabh, aonach ìseal leathann.
Faic cuideachd
Roinn-seòrsa:Tìr-eòlas
Eadar-theangair
thumb|right|250px|Rìgh ag iarraidh [[eadar-theangachadh'']]
'S e cuideigin a tha ag obair 's e ag eadar-theangachadh bho aon chànan gu cànan eile 's a th' ann an eadar-theangair.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Dreuchdan Roinn-seòrsa:Cànan
Valle d'Aosta
'S e roinn na h-Eadailt a tha ann an Valle d'Aosta (Fraingis: Val d'Aoste). Tha e na laighe ann an Eadailt a Tuath.
'S e Aosta a tha na phrìomh-bhaile.
Roinn-seòrsa:Roinnean na h-Eadailt
Zaragoza (provincia)
'S e provincia na Spàinne a tha ann an Zaragoza (IPA: θaɾaˈɣoθa). Tha e na laighe ann an Aragón, air an àirde an ear-thuath na dùthcha. 'S e Zaragoza a tha na phrìomh-bhaile. Chaidh an roinn a chruthachadh ann an 1833 le Javier de Burgos, a bha na Rùnaire na Stàite agus Leasachaidh aig an àm. B' e an siostam-riaghalaidh iondail na Frainge a chleachd e mar mhodal. Chuireadh a-steach na Coimhearsnachd fèin-riaghlaidh Aragòin i ann an 1978, nuair a sgrìobhadh Bun-reachd ùr. Sìnidh Zaragoza fad 17,275km² agus tha 973,325 duine a' fuireach ann. Le sin, 's e an ceathreamh roinn as motha na Spàinne a thaobh talmhainn agus an 15mh tè a thaobh àireamh-sluaigh. Tha crìochain aice le Soria, Lleida, Teruel, Nafarroa, La Rioja, Guadajara, Tarragona agus Huesca. 'S e Spàinntis a tha ga bruidhinn an seo.
Freumhan an ainm
Tha e coltach gur ann à Caesaraugusta ann an Laideann a tha an t-ainm, air sàilleabh gu robh baile air a stèidheachadh san sgìre le Octavius Augustus airson seann shaighdearan nuair a bha an sgìre fo bhuaidh nan Ròmanach. Tha fuaimneachadh an ainm air atharrachadh fad nan linntean gu Zaragoza ann an Catalanais (k → s) agus fiù 's nas fhaide na sin ann an Spàinntis (k → s → θ). Mar a b’àbhaist san Spàinn, b’ e dìreach ainm a’ bhaile a bu motha sa sgìre a chuireadh air an roinn.
Llangynog
Tha am baile Llangynog ann an Sir Gaerfyrddin, a' Chuimrigh. Tha e 57.9 mi (93.2 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 184.8 mi (297.4 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 483 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 193 (40.0%); rugadh 64% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Tulach Cultraidh
'S e baile ann an Siorrachd Chlach Mhanainn a tha ann an Tulach Cultraidh (Beurla: Tillicoultry). Tha e suidhichte aig bun Mhonadh Ochail, an tuath air Devonside agus Abhainn Devon, eadar Alamhagh Beag gu taobh an iar is Dolair gu taobh an ear. Aig àm a' chunntais-sluaigh ann an 2001 bha 5,400 daoine a' fuireach ann, 0.81% dhiubh a' bruidhinn Gàidhlig. Tha Crèvecœur-le-Grand anns an Fhraing na bhaile co-cheangailte ris.
Llangynog
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sir Gaerfyrddin Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Tulach Cultraidh
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Siorrachd Chlach Mhanann
Llangynog
Iomraidhean
Llangynog Llangynog
Menstrie
'S e baile ann an Alba meadhonach a tha ann am Menstrie. Tha e ann an Siorrachd Chlach Mhanann.
Chaidh Caisteal Mhenstrie a thogail anns an 16mh linn is e ga losgadh ann an 1645. Chaidh ath-thogail ann an 1963 le taic bhon Urras Nàiseanta agus Comhairle Siorrachd Chlach Mhanann. Tha dà sheòmair a' comharrachadh na ceanglaichean eadar Alba is Alba Nuadh agus tha ceithir flataichean ann.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Siorrachd Chlach Mhanann
Nefyn
Tha am baile Nefyn ann an Gwynedd, a' Chuimrigh. Tha e 115.5 mi (185.9 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 210.4 mi (338.6 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 2512 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 1863 (74.2%); rugadh 72% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Kostiantyn Skorokhod
B' e sgrìobhadair Ciùil Ucràineach a bh' ann an Kostiantyn Skorokhod (Ucràinis: Скороход Костянтин Павлович, Irpin 17 an t-Iuchar 1921, Ibidem, 22 an Gearran, 1991). Sgrìobhadh i ann an stoidhl air clasaigeach.
An t-Sròn Dhubh
'S e baile anns an seann siorramachd de Gleann Iucha a tha anns An t-Sròn Dhubh (Beurla: Blackness). Tha An t-Sròn Dhubh an-diugh ann an Comhairle na h-Eaglaise Brice. Tha e suidhichte air cladach a deas dhen Linne Foirthe.
Nefyn
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Gwynedd Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
An t-Sròn Dhubh
Bha port-mara beag aige a bha cudromach airson Gleann Iucha, baile faisg air. Ach nuair a bha Ceann Fhàil a' fàs na bu mhotha chaidh an gnìomhachas anns an t-Sròn Dhubh sìos.
Kostiantyn Skorokhod
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ceòladairean Roinn-seòrsa:An Ucràin Roinn-seòrsa:Daoine às an Ucràin‎
An t-Sròn Dhubh
Tha caisteal ann, Caisteal na Sròine Duibhe, a chaidh a thogail anns na 1440an le Sir George Crichton. Tha e fo chùram Alba Aosmhor an-diugh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle na h-Eaglaise Brice
Piemonte
'S e roinn na h-Eadailt a tha ann an Piemonte (Beurla is Fraingis: Piedmont).
'S e Torino a tha na phrìomh-bhaile.
Roinn-seòrsa:Roinnean na h-Eadailt Roinn-seòrsa:Piemonte
1685
MDCLXXXV
Bàsan
Roinn-seòrsa:1680an
Tantalum
'S e eileamaid cheimigeach a tha ann an tantalum le samhla Ta agus àireamh atamach 73 a tha ann.
'S e meatailt trastach cruaidh agus liath-ghorm a tha ann. Tha tantalum a' dol à Astràilia agus, mar Choltan, às a' Chongo, far a bheil e na stòras cogaidh, stuth a reicear gus an cogadh a shìneadh.
Eachdraidh
Ann an 1802 lorg Anders Gustaf Ekeberg ann an clach à Ytterby anns an t-Suain agus clach à Kimito ann an Suòmaidh. Bha am pròiseas glè dhoirbh mar sin dh'ainmich e air Tantalos, duine miotasach.
Cleachdadh
Cleachdar tantalum mar fhùdar acfhainn eileagtronach a shaothrachadh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eileamaidean Roinn-seòrsa:Meatailt Roinn-seòrsa:Meatailtean trastach
Lachlan Mac a’ Phearsain
Bha Lachlan Mac a’ Phearsain (1723 gu 1767 no a-réir thùsan eile mu 1795) ’na bhàrd Ghàidhlig agus ceòladair.
B'e mac Iain Mac a’ Phearsain agus Sìne Nic an Toisich a bh' ann. Is fheàrr a dh’aithnichear e fon ainm Fear Shrath Mhathaisidh bhon tac ann an Srath Mathaisidh, (Siorrachd Inbhir Nis), a fhuair e mar oighre bho a athair beagan às dèidh 1758.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bàird Ghàidhlig Mac a' Phearsain, Lachlan
Anna Akhmatova
B' e bàrd agus eadar-theangair Ruiseanach/Ucràineach a bh' ann an Anna Akhmatova (Ruisis: А́нна Андре́евна Ахма́това, fìor ainm: Anna Andreyevna Gorenko, Odesa 23 an t-Ògmhios 1889, Mosgo, 5 am Màrt, 1966). Sgrìobhadh i ann an stoidhl air an robh akmeachd. Rinn am peantair Nathan Altman - a ghabhadh ri Ciùbachas - dealbh uabhasach fhèin ainmeil dhi ann an 1914. Chuir an ceòl-sgrìobhaiche Inna Zhvanetska obair Akhmatova ri ceòl.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Roinn-seòrsa:An Ucràin Roinn-seòrsa:Daoine às an Ucràin‎ Roinn-seòrsa:An Ruis Roinn-seòrsa:Aonadh Sobhiat
Atharrachadh na Gnàth-shìde
thumb|250px|right|Teothachd chuibheasach uachdar na Talmhainn (an taca ris a’ bhliadhna 1856) thumb|250px|right|Teasachadh ann an 50 bliadhna: an deichead 2011-2021 an taca ri mar a bha sna bliadhnaichean 1956-1976
Theirear Atharrachadh na Gnàth-shìde no Blàthachadh na Cruinne ris an àrdachadh ann an teas meadhanach thar uachdar na Cruinne air sgàth CO₂ agus gasaichean eile bhith a’ dol san aile bho bhith a’ losgadh gual agus òla – àrdachadh a thòisich timcheall air a’ bhliadhna 1850 agus a tha a’ sìor togail astair sna beagan bhliadhnaichean a chaidh seachad.
Thathar an dùil ri duilgheadasan móra àiteachais ann an iomadh dùthaich agus acras agus gluasadan sluaigh, air sgàth atharrachaidhean gnàth-shìde leithid gainnead uisge, no cus uisge, no cus teasa, no cus fuachd no cus gaoithe. Chan urainnear bhith cinnteach ciamar a bhios an ghnàth-shìde ag atharrachadh anns gach sgìre fa leth. Dh’fhaodadh caochlaidean a thighinn air na mór-shruthan sàile sna cuantan móra a tha a’ toirt buaidh air an ghnàth-shìde mun timcheall. Thathar an dùil gun déid na mìltean de spèiseasan de lusan ’s de bheòthaichean à bith nuair a dh’atharraicheas an àrainneachd anns a bheil iad beò. Théid clàr na mara an àirde. Beagan an toiseach ach dona gu leòr gus sgrios a dhèanamh air eileanan ìseal sa Chuan Sèimh mar eisimpleir, air dùthchannan ìsle far a bheil na milleanan a’ fuireach agus air mór-bhailtean ìsle. An uair sin móran agus dha-rìreabh sgriosail nuair a leaghas an comhdadh deighe, cileameadairean de dhoimhneachd, a tha air Graonlainn. Nuair a thòiseachas an comhdach deighe a’ leaghadh, cha ghabh stad a chur air an leaghadh sin ann an dòigh sam bith.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Eòlas-aimsir
Tormod Calum Dòmhnallach
B' e sgrìobhadair agus fear-naidheachd a bh' ann an Tormod Calum Dòmhnallach (1927 - 2000) (Beurla: Norman M. MacDonald).
Chaidh a thogail ann an Tunga, Leòdhas. Dh'fhuirich e cuideachd anns an Eilean Sgitheanach. 'S e sgrìobhadair de nobhailean agus dealbhan-cluiche a bh' ann. Rinn e obair rianachd don bhuidheann dealbhan-cluiche Fir Chlis agus aig Sabhal Mòr Ostaig.
Cruach
Roinn-seòrsa:Tìr-eòlas
Stèisean na Dail Mhòire
'S e Stèisean na Dail Mhòire (Beurla: Dalmuir railway station) an stèisean-rèile anns An Dail Mhòr. Tha e suidhichte air Rathad Iarainn nan Eilean eadar Glaschu is Malaig agus an loidhne Cluaidh a Tuadh eadar Baile Eilidh is Dùn Èideann.
Liguria
'S e roinn na h-Eadailt a tha ann an Liguria. Tha e na laighe ann an Eadailt a Tuath.
Stèisean na Dail Mhòire
<br style="clear: both;" /> <br style="clear: both;" />
Liguria
'S e Genova a tha na phrìomh-bhaile.
Stèisean na Dail Mhòire
Roinn-seòrsa:Trafaig Roinn-seòrsa:Giùlan Roinn-seòrsa:Stèiseanan
Liguria
Roinn-seòrsa:Roinnean na h-Eadailt
Alexander Graham Bell
B' e eòlaiche, innleachdair agus innleadair Albannach a bha ann an Alexander Graham Bell (Dùn Èideann, 3 am Màrt 1847–Beinn Bhreagh, Alba Nuadh, 22 an Lùnasdal 1922).
Norrköping
‘S e baile mòr agus sgìre-riaghlaidh ann an ceann a deas na Suaine a th’ ann an Norrköping (IPA: nɔrːˈɕøːpɪŋ). Tha e suidhichte faisg air Linköping eadar Loch Glan agus Bråviken, anns an sgìre Östergötlands län, 164km air falbh bho Uppsala agus 165km bho Ghöteborg. Tha 87,247 duine a' fuireach ann.
Alexander Graham Bell
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba Roinn-seòrsa:Dùn Èideann
Norrköping
Freumhan an Ainm
Tha e coltach gur ann à norsk (Lochlannach) agus am facal köping (margaidh) a tha an t-ainm. Bheireadh sin Fèil a Tuatha dhuinn sa Ghàidhlig an latha an-diugh. 'S e co-dhàimh leis a' Bheurla chipping/shopping agus a' Ghearmailtis kaufen a th' ann.
Eachdraidh
Chaidh am baile a chlàradh airson a' chiad turais ann an 1384. Dh'fhosgladh campas ùr Oilthigh Linköping an seo ann an 1996.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean anns an t-Suain Roinn-seòrsa:An t-Suain
Quito
Tha Quito, ainm oifigeal:San Francisco de Quito, na phrìomh-baile Eacuador. Tha e na laighe ann an taobh tuath na dùthcha air bruach Abhainn Guayllabamba. Tha beinn-theine Pichincha anns na h-Andes faisg air. 'S e an dàrna baile as motha (an dèidh Guayaquil) a-rèir àireamh-shluaigh a tha ann an Eacuador.
Iomraidhean
250px|left|thumb|Quito, sealladh bhon Phichincha
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Aimearaga a Deas Roinn-seòrsa:Eacuador Roinn-seòrsa:Bailtean
Ath Crogaid
‘S e baile beag dùthchasail ann an cridhe na Stiùbhartachd, air an àirde an iar-dheas na h-Alba air iomall Dhùn Phris a th' ann an Ath Crogaid (Beurla/Beurla Ghallda: Crocketford). Tha e suidhichte aig 143m os cionn ìre na mara, ann an Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Chille Chuithbeirt ro 1975), air an A75 eadar Lochfoot agus Springholm, ri taobh Loch Baile a' Mhuilinn agus Loch Auchenreoch. Tha e 258km air falbh bho Obar Dheathain, 96km bho Ghlaschu, 26km bho Chille Chuithbeirt agus 109km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. 'S e Beurla a th' ann a’ chiad chànan aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Ath Crogaid. Tha eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas agus coilltearachd. A bharrachd air sin, tha talla a' bhaile agus oifis a' phuist anns a’ bhaile. Taobh fhoghlaim, chan eil sgoiltean ann is le sin feumar a dhol dhan bhun-sgoil ann an Springholm agus dhan àrd-sgoil ann an Caisteal Dhùghlais.
Freumhan an Ainm
A rèir eòlaichean fhreumh-fhaclachd, tha e coltach gur ann à crochadh anns a' Ghàidhlig tha an t-ainm. Nochd a' Ghàidhlig ann an ceann a deas na h-Alba anns an 7mh Linn agus bha an cànan fhathast làidir ann an Siorrachd Chille Chuithbeirt fhèin anns an 17mh Linn.
Eachdraidh
Chaidh Ath Crogaid a chlàradh airson a' chiad turas ann an 1452. Cha b' ann ach àite air rathad nan dròbhair gus an do ràinig na Bùchanaich ann an 1787, nuair a thoisich am baile a' fàs. B' e dream radaigeach Pròstastanach a bh' annta, a bha air am fuadachadh bho Irbhinn, o chionn 's gu robh iad a' dol an aghaidh creideamhan oifigeil na dùthcha.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh
Kungliga Akademien för de Fria Konsterna
'S e sgoil-ealaine shaor ann an Stockholm a th' ann an Acadamaidh Rìoghail nan Ealan Saora. Chaidh a stèidheachadh ann an 1773 leis an rìgh Gustav III. Chaidh structar na sgoile atharrachadh ann an 1978, is chaidh sgoil eile, fo stiùireadh na ministrealachd, a chruthachadh airson pheantadh a-mhàin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Oilthighean Roinn-seòrsa:An t-Suain
Lothar Meyer
B' e ceimigear Gearmailteach a bh' ann an Julius Lothar Meyer. Rugadh e san 19 an Lùnasdal 1830 ann am Varel, a' Ghearmailt. Chaochail e 11 an Giblean 1895 ann an Tübingen. Bha e ag obair còmhla ri Robert Bunsen airson bliadhnaichean. Sgrìobh Meyer cuideachd air an "periodic table" (Clàr pillteach) nan eileamaidean ceimigeach, mar a rinn Dmitri Mendeleev.
Roinn-seòrsa:Ceimigearan Gearmailteach Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt
1690
MDCXC
Bàsan
Roinn-seòrsa:1690an
Saint John's
Tha iomadh àite is rud ann leis an ainm Saint John's neo ainm coltach ris. Is dòcha gu bheil thu a' lorg:
Pennal
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Gwynedd Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Meatailt trastach
'S e eileamaid cheimigeach a tha a' buntainn ri bloca-d san clàr pillteach, no eileamaid far a bheil slighe-d neo-iomlan aige no far a bheil slighe-d neo-iomlan aig an aidheon aige.
Ceimigeachd
thumb|Eadar-sgaoileidhean san uisge de: Co(NO3)2 (dearg); K2Cr2O7 (orains); K2CrO4 (buidhe); NiCl2 (tuirceas); CuSO4 (gorm); KMnO4 (purpaidh).
Tha na h-eileagtronan-d glè chudromach ann an ceimigeachd nam meatailtean trastach. Tha iad a' cruthachadh co-thàthaidhean dathail, co-thàthaidhean ann an iomadh coir ogsaideachaidh, agus co-thàthaidhean paramagnaiteach.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Meatailt Roinn-seòrsa:Meatailtean trastach Roinn-seòrsa:Eileamaidean
928
B' e bliadhna leum anns a' mhìosachan Iulianach a bha ann an 928.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:920an
Asunción
Tha Asunción na phrìomh-bhaile Pharaguaidh. 'S e Nuestra Señora Santa María de la Asunción a t-ainm oifigeil a tha air, ainm Spàinnteach a tha a' ciallachadh: Ar Baintighearna, Moire Naomh nan Àrdachadh. Mar sin dheth tha far-ainm eile air: Màthair nam bailtean. Tha Asunción na laighe ann an iar-dheas na dùthcha air bruach an Abhainn Paraguay.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Aimearaga a Deas Roinn-seòrsa:Paraguaidh Roinn-seòrsa:Bailtean
14 an Dàmhair
'S e 14 an Dàmhair an 287mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (288mh ann am bliadhna-leum). Tha 78 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
right|300px|thumb|Cath Hastings
Làirig
thumb|right|250px|Làirig Ghru, le Lurcher's Crag air an làimh chlì agus Braeriach air an làimh dheas. 'S e làirig, bealach no slighe eadar dà mhonadh.
Roinn-seòrsa:Tìr-eòlas
929
929
Bàsan
Roinn-seòrsa:920an
Lombardia
'S e roinn na h-Eadailt a tha ann an Lombardia neo Lombardaidh (Beurla: Lombardy). Tha e na laighe ann an Eadailt a Tuath. 'S e Milano a tha na phrìomh-bhaile.
Viktor Meyer
B' e ceimigear Gearmailteach a bh' ann an Viktor Meyer. Rugadh e 8 an t-Sultain 1848 ann am Berlin. Chaochail e 8 an Lùnasdal 1897 ann an Heidelberg.
Tha e ainmeil airson inneal a chruthachadh airson tomhas tiughad a dhèanamh ris an canar uidheam Viktor Meyer.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ceimigearan Gearmailteach Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt
Sgurr
thumb|right|250px|Sgurr Alasdair (sa mheadhain), a' bheinn as àirde san Eilean Sgitheanach. Tha Sgurr Theàrlaich air an làimh cheàrr is Sgurr Sguman air an làimh cheart dhen dealbh 'S e sgurr, monadh biorach cas ag èiridh air leth, no cnap binneineach corrach air druim no uchd monaidh eile.
Faic cuideachd
Roinn-seòrsa:Tìr-eòlas
Saint John's, Antigua agus Barbuda
'S e prìomh-bhaile Antigua agus Barbuda a tha ann an St John's, dùthaich bheag anns a’ Mhuir Cairibianach. Leis a’ phort-mara aige 's e teas meadhan malairteach na dùthcha a th’ ann cuideachd. Chaidh am baile a stèidheachadh anns a’ bhliadhna 1632. Tha an Sir Vivian Richards Stadium san àird an ear a’ bhaile. Bha mòran gèamaichean criogaid an seo anns a' Chupa na Cruinne Criogaid 2007.
Siorrachd Mhoireibh
Se tè den Siorrachdan traidiseanta na h-Alba a tha ann an Siorrachd Mhoireibh neo Siorrachd Eilginn.
Saint John's, Antigua agus Barbuda
Ceangal a-mach
left|200px|thumb|Àrd-eaglais St. John's Cathedral 220px|thumb|Antigua Recreation Ground|Roinn-cluiche [[Criogaid,St John's]]
Siorrachd Mhoireibh
'S e Eilginn a tha ann am prìomh-bhaile na siorrachd. Bho 1974 gu 1996 ghabh i na pàirt den Roinn a' Mhonaidh agus an-dràsta tha a' mhòr-chuid na siorrachd ann an Comhairle Mhoireibh.
Saint John's, Antigua agus Barbuda
Ceangal a-mach
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean anns a' Chairibìan Roinn-seòrsa:Lesser Antilles Roinn-seòrsa:Bailtean
Siorrachd Mhoireibh
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Siorrachdan na h-Alba
Siorrachd Shruighlea
'S e fear de na Siorrachdan traidiseanta na h-Alba a tha ann an Siorrachd Sruighlea le Sruighlea mar priomh-bhaile.
Bailtean Eile
Roinn-seòrsa:Siorrachdan na h-Alba
Trentino-Alto Adige/Südtirol
'S e roinn na h-Eadailt a tha ann an Trentino-Alto Adige (Gearmailtis: Trentino-Südtirol). Tha e na laighe ann an Eadailt a Tuath.
'S e Trento a tha na phrìomh-bhaile.
Roinn-seòrsa:Roinnean na h-Eadailt
Oilthigh Warwick
'S e oilthigh rannsachaidh na stàite a tha suidhichte ann an Coventry, Sasainn a th' ann an Oilthigh Warwick (IPA: ˈwɒrɪk, Beurla: University of Warwick). Chaidh a stèidheachadh ann an 1965. Chuir John Warcup Cornforth bliadhnaichean seachad ag obair ann.
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:Oilthighean ann an Sasainn
1691
MDCXCI
Bàsan
Roinn-seòrsa:1690an
Buaidh an taigh-ghloine
Tha an buaidh an taigh-ghloine, air lorgadh a-mach a' chiad le Joseph Fourier ann an 1824, agus air rannsachadh gu h-àireamhail a' chiad le Svante Arrhenius ann an 1896, 'na seòladh gum teasaich àile planaid le.
Tha buaidhean an taigh-ghloine aig Corg, ribhinn (planaid) agus colainn speurach eile le àileachan (mar Titan), ach air sochar bheir an còrr an ailt seo iomradh air a' chùis na Talmhainn.
Sa' bhruidhinn chumanta, faodaidh an facal buaidh an taigh-ghloine air chleachdadh a bhith a thoirt iomradh a bharrachd air a' bhuaidh an taigh-ghloine nàdarra, a tha a' bhuaidh an taigh-ghloine gun tachair gu nàdarra air Talamh, no air a' bhuaidh àrdaichte (duine-gineach) an taigh-ghloine, gun tig gu crìoch às a' ghnìomhadh nan daoine daonna (seallaibh cuideachd blàthachadh na cruinne). Tha a' chùis shean air ghabhail ri le gu lèir; tha air ghabhail ri a' chùis leis a' chuid as motha nan eòlaichean, ged th' ann cuid chonnspaid (seallaibh beachd na h-eòlaidheachd air an atharrachadh na h-aimsire agus creidsinn nan atharrachaidhean ùra na h-aimsire).
Seòladh
Gheibh an Talamh meud mòr na gathachd na grèine.
thumb|350px||[[gathachd na grèine|Gathachd na grèine aig a' bhàrr an àile agus aig an aghaidh na Talmhainn.]]
Roinn-seòrsa:Eòlas-aimsir Roinn-seòrsa:Àile
Pàpa Pius VI
B' e Pàpa Eadailteach a bha ann am Pàpa Pius VI (Laideann PIUS P.P. VI, Cesena, 25 an Dùbhlachd 1717 - Valence, 29 an Lùnasdal 1799). B' e An t-Iarla Angelo Onofrio Melchiorre Natale Giovanni Antonio Braschi an t-ainm a bh' air bho thùs. Chaidh a thaghadh air an 15 an Gearran 1775 mar phàpa an dèidh bàs Pàpa Clemens XIV. 'S e an 250mh fear a bh'ann. Bhuineadh e do theaghlach Uachdaranach ach gu math bochd às An Eadailt: ‘S e Iarla a bh’ ann athair (Eadailtis: Conte) agus Ban-iarla (Eadailtis: Contessa) a bh’ ann a mhàthair. A bharrachd air sin, ‘s e càirdineal a bh’ann bràthair-màthar, Giovanni Carlo Bandi, a thug taic mhòr dhàsan. thumb|left|Pius VI Chaochail e thall thairis ri linn Ar-a-mach na Frainge agus Poblachd na Ròimhe, far an robh e na phrìosanach. Bha e na phàp fad 24 bliadhna, an ceathramh Pàpachd na b' fhaide a bh’ ann a-riamh, an dèidh Leo XIII, Iain Pòl II agus Pius IX. Rugadh e ann an Stàitean na h-Eaglaise.
Linn Ùr na Cloiche
Mhair an linn ro-eachdraidheil seo, Nuadh Linn na Cloiche, bho c.4000-2000 RC.
Ann an Nuadh Linn na Cloiche bha sealgairean-tionail beò ann an àitean-còmhnaidh a bha aig a' chiad thuathanaich. Mus deigheadh aca air bàrr a chur, dh’fheumadh na tuathanaich an toiseach a' choille a leagail air pàirt dhen talamh. Thòisich iad a' cur gràn agus a' briodachadh chrodh agus chaoraich air an talamh a ghlan iad. Bhiodh iad cuideachd a' sealg agus ag iasgach.
An dèidh sin, nuair nach robh an còrr de chraobhan mòra air fhàgail airson togail leotha, thòisich iad a' dèanamh thogalaichean cloiche sìmplidh. Thàinig beathaichean eile mar eich, mucan agus gobhair a-steach bho thìr-mòr na Roinn Eòrpa.
Roinn-seòrsa:Àrc-eòlas
Alba Nuadh
250px|thumb|right|Alba Nuadh right|thumb|125px|Bratach Alba Nuaidh 'S e tè de na mòr-roinnean Chanèidianach a tha ann an Alba Nuadh (Laideann is Beurla: Nova Scotia) neo Alba Ùr, aig a bheil ceangal sònraichte le Alba fhèin. Tha i suidhichte san àirde an ear na dùthcha.
Tha Halifax na prìomh-bhaile.
Cruinn-eòlas na h-Alba Nuaidh
Abhnaichean: Abhainn Abrams, Abhainn Annapolis, Abhainn Aspy, Abhainn Bhadaig, Abhainn a' Bhradain, Abhainn Medway, Abhainn Musquodoboit, Abhainn Naomh Mhoire, Abhainn Philip, Abhainn Sackville, Abhainn St. Croix, Abhainn Tidnish, Abhainn Tusket.
Ceanglaichean a-mach
* Roinn-seòrsa:Canada
Stùc
thumb|Beinn Mhùrlaig (air beulaibh) agus Stùc a' Chroin 'S e stùc brùchd atmhor air uchd monaidh, agus a h-aodainn altach cas.
Roinn-seòrsa:Tìr-eòlas
930
Bàsan
Roinn-seòrsa:930an
Chemnitz
Thàinig ainm a' bhaile bhon abhainn Chemnitz a tha a' ruith tron bhaile. 'S e ainm Slabhach a th' ann a thàinig bho Kamjenica, (Sorbais: kamjeń, clach), agus tha e a' ciallachadh "Allt na cloiche". Eadar 1953–1990, aig àm GDR, dh’atharraich Chemnitz gu Karl-Marx-Stadt (Baile Karl Marx).
Tha a’ chiad tùs sgrìobhte mu chemnitz a' nochdadh ann an 1143. Aig àm tionndadh-gnìomhachais dh'fhàs am baile cudromach mar teas meadhan gnìomhachais.
Daoine ainmeil
Otto von Bismarck, a dh' innlich cruthachadh Stàit na Gearmailt mar a tha i an-diugh. B' esan a' chiad seansalair dhen Impireachd na Gearmailt.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Ghearmailt
Linn Mheadhanach na Cloiche
Tha Meadhan Linn na Cloiche no Meso-liotaig, bho 10,000 gu 5,000 bliadhna, a' dol air ais gu deireadh na Linne Deighe mu dheireadh.
Aig an àm sin bha teòthachd an t-saoghail ag èirigh. Bha ìre na mara ag èirigh seach gun robh eigh-shruthan a’ leaghadh. Rè Meadhan Linn na Cloiche, gheàrr a' mhuir Èirinn far Bhreatainn agus far a' chòrr dhen Roinn Eòrpa. Bha coilltean a' còmhdach mòran dhen dùthaich.
B' e sealgairean-tionail a bh' anns na daoine aig an àm. Bhiodh sealgairean-tionail a' sealg bheathaichean fiadhaich agus ag iasgach airson tòrr dhen bhiadh aca. Bhiodh iad cuideachd a’ cruinneachadh mheasan, chnothan, lusan, fhreumhaichean agus shligean airson am biadh atharrachadh beagan. Bha na sealgairean-tional sin cuideachd air tòiseachadh a’ callachadh bheathaichean a leithid crodh agus caoraich.
Làrach meadhan linn na cloiche aig Ceann Locha air Rùm
Thug cladhach arc-eòlais aig Ceann Locha air Rùm dhuinn an fhianais as tràithe mu thuineachadh dhaoine ann an Alba. Sheall fianais deiteadh rèidio-carbon ann an Ceann Locha gu bheil daoine air a bhith an sin bho co-dhiù c.6600 RC. Chaidh cnothan calltainn loisgte agus na mìltean thar mhìltean de bhleideagan cloiche bho dhèanamh innealan a lorg aig an làrach. Dh’fhaodadh gu bheil fianais air tuill-bacain a' sealltainn fasgadh on ghaoith, pàirtean de bhothain de sheiche is de bhacain no àitean-fasgaidh far am biodh daoine ann am Meadhan Linn na Cloiche a’ fuireach nuair a bha iad a’ tadhal san eilean.
O chionn mìltean de bhliadhnaichean bha daoine a' siubhal a Rùm air taobh siar Alba airson clach-fala a chruinneachadh gus innealan a dhèanamh. Chaidh nithean àrsaidh air an dèanamh de chloich-fala à Rùm a lorg aig làraich ann an Eige, Canaigh agus san Eilean Sgitheanach agus air làraich eile còrr is 70km on eilean.
Tuilleadh Leughaidh
Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Rody Gorman
Tha Rody Gorman ’na bhàrd, sgrìobhadair, agus eadar-theangadair. Tha e a’ sgrìobhadh ann an Gàidhlig na h-Albann, Gàidhlig na h-Éireann agus Beurla. Rugadh e ann am Baile Àtha Cliath sa bhliadhna 1960, ach tha e a-nis a’ fuireach san Eilean Sgitheanach.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bàird Ghàidhlig Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gàidhlig Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean an t-Sabhail Gorman, Rody Roinn-seòrsa:Sabhal Mòr Ostaig
15 an Dàmhair
'S e 15 an Dàmhair an 288mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (289mh ann am bliadhna-leum). Tha 77 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Gualann
Tha trì cnàmhan anns a' ghualainn: cnàmh an ugain, slinnean agus cam-dhubh.
Faodaidh gualann oisinn no uileann monaidh a chiallachadh mar an ceudna.
Kurt Heinrich Meyer
300px|thumb|left|Keto-enol tautomerism B' e ceimigear às an Eastòinia a bh’ ann an Kurt Heinrich Meyer. Rugadh e san 29mh, an t-Sultain 1883 ann an Tartu. Chaochail e san 14mh, an Giblean 1952 ann am Menton. Dh’ionnsaich Meyer ceimeigeachd anns an Oilthigh Leipzig. Eadar 1907 is 1911 bha e ag obair ann an Sasainn agus an uair sin ann am München. Anns a’ bhliadhna 1932 ghluais e do Ghenf, far an robh e ag obair anns an oilthigh. Tha e ainmeil mun obair aige airson Keto-enol tautomerism.
Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Daoine à Eastòinia
Siorrachd Chlach Mhanann
thumb|Siorrachd Chlach Mhanainn
'S e fear den Siorrachdan traidiseanta na h-Alba a tha ann an Siorrachd Chlach Mhanainn le Alamhagh mar prìomh-bhaile.
Roinn-seòrsa:Siorrachdan na h-Alba *
931
Bàsan
Roinn-seòrsa:930an
Katerina Peshkova
B' e neach-iomairt chòraichean daonna Ruiseanach/Ucràineach a bh' ann an Katerina Pavlivna Peshkova (Ruisis: Екатери́на Па́вловна Пешко́ва, Ucràinis: Катерина Павлівна Пєшкова , Sumy 26 an t-Iuchar 1876, Mosgo, 26 am Màrt, 1965). Rè nam bliadhnaichean nuair a bha an dùthaich fo smachd phoileataigeach Stalin, b' i gu tric an aon neach a chuidicheadh prìosanaich poileataigeach, a' giùlan litrichean agus parsailean bìdh, agus a' tagradh airson binn prìosain nas lugha. Tha na mìltean de dhaoine ann am fiachan dhi, nam measg an Rabbi Yosef Yitzchak Schneerson, an siathamh reubaltach den ghluasad Hasidut Jabad Lubavich, a chaidh a chur an grèim agus a chuir dhan phrìosan Xpalernaia ann an Leningrad. Chaidh a bhinn bàis a ghluasad agus atharrachadh dà uair. Mu dheireadh chaidh a leigeil ma sgaoil agus dh'fhàg esan an USSR.
Daibhidh Walker
ʼS e cleasaiche a tha ann an Daibhidh Walker no Daibhidh Mac an Fhùcadair (Beurla: David Walker). Buinidh Daibhidh do dhʼ Uibhist a Deas agus rinn e trèanadh teatair ann an Sabhal Mòr Ostaig. Bhon uair sin tha e air a bhith ag obair grunn bhliadhnaichean ann an Teatar Telebhisean, Réidio agus Film. Am measg nan nithean cliùiteach a rinn e bha:
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Cleasaichean Gàidhlig Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gàidhlig Walker, Daibhidh
Glengarry Fencibles
B' e rèisimeid dìon-dùthchail an Airm-Dheirg a bha 'san Glengarry Fencibles. Chaidh an togail à Gleann a' Gharaidh anns na 1790an agus rinn iad seirbheis an Éirinn, rè an àr a-mach de 1798. An coimh-mheas ri rèisimeidean dùthchail eile bha na Glengarry Fencibles beagan neò-àbhaisteach, air an togail ann an sgìre chaitligeach, chaidh iad a-null thairis còmhla ri sagartan-rèisimeideachd.
Senigallia
‘S e baile meadhanach ann am meadhan na h-Eadailt a th’ ann an Senigallia neo Sinigaglia (Laideann: Sena Gallica). Tha e suidhichte aig 18m os cionn ìre na mara, aig beul na h-Aibhne Nevola (seann ainm Sena), ri taobh na Mara Adriaticach, anns an sgìre (Eadailtis: Provincia) Macerata, anns an roinn (Eadailtis: Regione) Marche, 207km air falbh bhon An Ròimh, prìomh-bhaile na dùthcha, 374km bho Mhilano, 217km bho Phadova agus 158km bho Fhirenze. Tha 45,385 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile, an 163 na dùthcha. Chaidh Senigallia a stèidheachadh anns an 4mh Linn ro Chrìosd leis na Senones, treubh Ceilteach a bh’ann an seo ro na Ròmanaich. A bharrachd air sin, ‘s e sgìre am broinn Stàitean nam Pàp ro Aonadh na h-Eadailt a bh'ann.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Eadailt
Llanllawddog
Tha am baile Llanllawddog ann an Sir Gaerfyrddin, a' Chuimrigh. Tha e 55.8 mi (89.7 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 178.7 mi (287.6 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 686 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 370 (53.9%); rugadh 68% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sir Gaerfyrddin Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Guðni Thorlacius Jóhannesson
'S e eachdraiche, eadar-theangair, neach-teagaisg oilthigh, sgrìobhadair agus neach-poileataigs à Innis Tìle a th' ann an Guðni Thorlacius Jóhannesson (ˈkʏðnɪ ˈtʰɔrlaˌsiːjʏs ˈjouːhanːɛsˌsɔn). Rugadh e air 26 an t-Ògmhios 1968 ann an Reykjavík ach thogadh e ann an Garðabær. Fhuair Jóhannesson a chuid foghlaim sgoile aig Menntaskólinn í Reykjavík agus an uair sin thug e ceum ann an Saidheans Poileataigeach bho Oilthigh Warwick (1991) agus an uair sin rinn e MA ann an Eachdraidh bho Oilthigh Innis Tìle (1997). Fhuair e MSt bho Oilthigh Oxford agus dotaireachd bho Oilthigh na Banrighe Màiri Lunnainn (2003). Phòs e aig Elín Haraldsdóttir ann an 1995 agus fhuair iad nighean. Dhealaichte iad ann an 1996. Ann an 2004 phòs e a-rithist, an turas seo aig Eliza Reid. Tha ceathrar chloinne aca. Chuir Jóhannesson bliadhnaichean a' teagasg eachdraidh ann an iomadh oilthigh ann Innis Tìle agus thall thairis: Oilthigh Lunnainn, Oilthigh Reykjavík, Oilthigh Bifröst agus Oilthigh Innis Tìle, far an robh e na ollamh. A bharrachd air sin tha còig cànain aige cuideachd: Innis-Tìlis, Beurla, Danmhairgis, Nirribhis, Ruisis agus Gearmailtis. Eadar 2011 agus 2015 bha e na chathraiche Sögufélag (Gàidhlig: Comman Eachdraidh Innise Tìle). Chaidh a thaghadh mar cheann-suidhe ann an 2016.
Taghaidh dhan Cheannas
Chaidh a thaghadh dhan cheannas dìreach ann an 2016. Seo na torridhean a fhuair e:
Prìomh-mhinistearan fo Jóhannesson
Cha deach Jóhannesson a thaghadh dhan cheannas ach ann an 2016 ach tha triùir prìomh-mhinistear, a riochdachadh trì pàrtaidhean th fodha san àm sin, mar a leanas:
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Daoine Roinn-seòrsa:Daoine à Innis Tìle Roinn-seòrsa:Innis Tìle Roinn-seòrsa:Luchd-poileataigs Eòrpach Roinn-seòrsa:Poileataigs
932
Bàsan
Roinn-seòrsa:930an
Pentir
Tha am baile Pentir ann an Gwynedd, a' Chuimrigh. Tha e 124.2 mi (199.9 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 204.7 mi (329.4 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 2366 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 1389 (58.7%); rugadh 71% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Gwynedd Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Muc-mhara
right|thumb|Muc-mhara
'S e mamal mòr a tha ann am muc-mhara, a bhios a' fuireach sa mhuir (iolra: muic-mhara). Ged a tha e coltach ri iasg, chan e iasg a tha ann idir.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Muc-mhara Roinn-seòrsa:Mamalan
Sròn (tìr-eòlas)
thumb|right|280px|Sròn a' Chorra Bhuilg thumb|right|280px|Sròn na Ban-righ 'S e sròn, rudha no àird a' ruith bho mhonadh gu srath.
Tha am facal sròn a' nochdadh ann an ainmean-àite cuideachd, m.e.:
Roinn-seòrsa:Tìr-eòlas
1692
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1692 (MDCXCII).
Bàsan
Roinn-seòrsa:1690an
Oilthigh na Banrighe Màiri Lunnainn
'S e oilthigh rannsachaidh na stàite a tha suidhichte ann an Lunnainn, Sasainn a th' ann an Oilthigh na Banrighe Màiri Lunnainn (Beurla: Queen Mary University of London, ainm goirid: QMUL). Chaidh a stèidheachadh ann an 1882 agus tha e na bhall na bhuidhne Russell. Chuir David Adger bliadhnaichean seachad ag obair ann.
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:Oilthighean ann an Sasainn
Clach Mhanainn
'S e baile ann an Alba meadhonach a tha ann an Clach Mhanainn. Tha e ann an Siorrachd Chlach Mhanann.
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Siorrachd Chlach Mhanann
Veneto
'S e roinn na h-Eadailt a tha ann am Veneto. Tha e na laighe ann an Eadailt a Tuath.
'S e Venezia a tha na phrìomh-bhaile. Gu ruige 1866 bha Veneto na phàirt den Ostair.
'S e bailtean cudromach ann am Veneto a tha ann am Padova, Verona agus Vicenza.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Roinnean na h-Eadailt
Friuli-Venezia Giulia
'S e roinn na h-Eadailt a tha ann am Friuli-Venezia Giulia (Friuli: Friûl–Vignesie Julie, Slòbhainis: Furlanija–Julijska krajina, Gearmailtis: Friaul–Julisch Venetien). Tha e na laighe ann an Eadailt a Tuath.
'S e Trieste a tha na phrìomh-bhaile.
Roinn-seòrsa:Roinnean na h-Eadailt
Pistyll
Tha am baile Pistyll ann an Gwynedd, a' Chuimrigh. Tha e 115.8 mi (186.3 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 209.8 mi (337.7 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 552 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 381 (69.0%); rugadh 69% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Gwynedd Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Connecticut
'S e tè den Stàitean Aonaichte a tha ann an Connecticut. Tha i suidhichte air oirthir an ear, agus ann an Sasainn Nuadh. Tha 3,547,097 duine a' fuireach anns an stàite. Tha Hartford na prìomh-bhaile ach 's e Bridgeport am baile as motha a tha ann an Connecticut. Tha Connecticut aon de na 13 tìrean-imrich a bha a' sabaid an-aghaidh smachd na Breatannaich anns an Ar-a-mach Ameireaganach. Chaidh Oilthigh Yale, oilthigh gu math ainmeil san làithean an-diugh, a' steidheachadh ann an Connecticut ann an 1701. Tha e air a bhith na stàit bho 9 am Faoilleach 1788.
Stèisean a' Bhlàir Dhuibh
'S e Stèisean a' Bhlàir Dhuibh (Beurla: Muir of Ord railway station) an stèisean-rèile anns Am Blàr Dubh. Tha e suidhichte air "Loidhne a Tuath" eadar Inbhir Nis agus Caol Loch Aillse is Inbhir Ùige.
<br style="clear: both;" /> <br style="clear: both;" />
Roinn-seòrsa:trafaig Roinn-seòrsa:Giùlan Roinn-seòrsa:Stèiseanan
Hallaig (dàn)
thumb|Bàgh Hallaig, càrn-cuimhne Shomhairle MhicGill-Eain agus Dùn Cana san t-sealladh.
'S e aon de na dàin as ainmeil le Somhairle MacGill-Eain a th' ann an "Hallaig" agus tha e a' nochdadh gu tric anns na duanairean.
Ann an 1954, nochd "Hallaig", dàn Gàidhlig le MacGill-Eain, ann an clò anns an iris Ghàidhlig Gairm (Àireamh 8, An Samhradh, 1954). 'S e baile fuadaichte ann an Ratharsair a th' ann an Hallaig agus b' àbhaist luchd-dàimh aig Somhairle MacGill-Eain a bhith a’ fuireach ann. 'S e aon de na dàin as ainmeil le MacGill-Eain a th' ann an "Hallaig" agus tha e a' nochdadh gu tric anns na duanairean.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bàrdachd Roinn-seòrsa:Na Fuadaichean
933
933
Bàsan
Roinn-seòrsa:930an
Acair
Is dòcha gu bheil thu a' lorg:
Caolas Neachdainn
right|200px
'S e baile ann an Alba meadhonach a tha ann an Caolas Neachdainn (Beurla: Coalsnaughton). Tha e ann an Siorrachd Chlach Mhanainn.
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Siorrachd Chlach Mhanann
Radan
'S e seòrsa creimiche a tha ann an radan, (iolra: radain), mamal beag, a tha cumanta mar peiste is peata, agus bidh radan fiadhaich a' fuireach sna taighean, luing agus sabhal aig daoine cuideachd.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Creimiche Roinn-seòrsa:Mamalan Roinn-seòrsa:Peataichean
Dollar
دولار Долар Dollar Dolar Dòlar Dolar Dollar fa:دلار Dollari Dollar Dolar Դոլար Dalur (gjaldmiðill) ドル ಡಾಲರ್ 달러 Dollar Dollar Doleris ഡോളർ Dollar Dollar Dollar Dolar Dolar sah:Доллар Dollaru Dollar Dolár Dollari Dola (pesa) ดอลลาร์ Dolyar Долар Đô la דאלאר Dọ́là 元 (貨幣) 圓 (銀)
Caerfyrddin
thumb|right|250px|Caerfyrddin 'S e baile anns an t-Sir Gaerfyrddin, a' Chuimrigh, an Rìoghachd Aonaichte a tha ann an Caerfyrddin (Beurla:Carmarthen). Ann an 2001 bha 14.648 duine a' fuireach an seo.
Tha Slighe Costa na Cuimrigh a' dol tron bhaile.
Canar gu deach Llyfr Du Caerfyrddin a sgrìobhadh ann am Priory of St. John the Evangelist and Teulyddog ann an Caerfyrddin. 'S e sin an làmh-sgrìobhainn as sine a chaidh a sgrìobhadh gu tur ann an Cuimris.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Fàire
thumb|Fàire 'S e fàire, iomall no faobhar monaidh mar a chìthear e eadar an t-sùil agus an speur.
1693
MDCXCIII
Bàsan
Roinn-seòrsa:1690an