cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ruadhag
Ruadhag, rùdhag neo '''ru
Pluto
Tha dà rud ann aig a bheil an t-ainm "Pluto" neo "Pliùto":
Each-uisge
Saoil an robh thu a' lorg na leanas?
1127
MCXXVII
Tachartasan
Chaidh am baile Neumünster a chlàradh airson a' chiad turas.
Bàsan
Roinn-seòrsa:1120an
1120'erne
1122
MCXXII
Bàsan
Roinn-seòrsa:1120an
1121
MCXXI
1122
Bàsan
1120'erne
1121
Bàsan
Roinn-seòrsa:1120an
1120'erne
Venus (ban-dia)
'S e ban-dia Ròmanach a th' ann an Venus (/ˈviːnəs/, Laideann chlasaigeach: /ˈwɛnʊs/) no Bhèineas a riochdaicheadh gaol, bòidhchead, feise, torrachas, soirbheachas, buaidh is miann. Anns na miotasan Ròmanach, b' ise màthair muinntir na Ròimhe tro a mac Aeneas, a sheas nuair a thuit Tròidh agus a theich dhan Eadailt. Thagair Iulius Cèasar gun robh i 'na sinnsear dha. Bha Venus cudromach ann an iomadh fèill chràbhach agus bhiodh iomadh ainm naoimh oirre ann an creideamh nan Ròmanach.
Tomhais-fhearainn
Faic cuideachd
Roinn-seòrsa:Àiteachas Roinn-seòrsa:Aonadan tomhais
1126
MCXXVI
1125
Bàsan
Roinn-seòrsa:1120an
Venus (ban-dia)
Roinn-seòrsa:Creideamh
1126
Bàsan
Roinn-seòrsa:1120an
1120'erne
1123
MCXXIII
1125
Bàsan
1120'erne
1129
MCXXIX
Bàsan
Roinn-seòrsa:1120an
1120'erne
Piranha
thumb|right|Piranha
'S e iasg beag borb feoil-itheach bho Aimearaga a Deas a tha ann am piranha neo piraña. Tha iad ainmeil leis na itheadh biadhadh luath, cunnartach a ni iad.
Roinn-seòrsa:Iasg
Eileanan Albannach
Air sgàth na h-eachdraidh geòlasaich a bh' aig Alba (coltach ris a' bhuaidh aig Linn na Deighe a bha air Nirribhidh agus Canada), tha pailteas eileanan aice, gu h-àraid air oirthir an iar. Faodar na h-eileanan Albannach a chur ann an trì grunnanan:
Roinn-seòrsa:Eileanan na h-Alba
28 an Dùbhlachd
'S e 28 an Dùbhlachd an 362mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (363mh ann am bliadhna-leum). Tha 3 làithean air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
thumb|right|Rob Ruadh MacGriogair
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Claude Louis Berthollet
Claude Louis Berthollet, (1748-1822), Ceimigear Frangach.
Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Daoine às an Fhraing
Henri Braconnot
Henri Braconnot (1780-1855), Ceimigear Frangach.
Deimos
none|250px|right|Deimos
20 an Dùbhlachd
'S e 20 an Dùbhlachd an 354mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (355mh ann am bliadhna-leum). Tha 11 làithean air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
200px|thumb|Caisteal Chaerdydd
Deimos
Roinn-seòrsa:Planaidean
Henri Braconnot
Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Daoine às an Fhraing
Puyallup, Washington
thumb|right|250px|Suidheachadh Puyallup 'S e baile a tha an am Puyallup. Tha e suidhichte ann am Pierce County, Washington, Na Stàitean Aonaichte. 'S e 33,011 àireamh-sluaigh a' bhaile.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Washington (stàit)
1124
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1124 (MCXXIV).
Bàsan
Roinn-seòrsa:1120an
1120'erne
Heinrich Caro
thumb|left|Sanas, a sealltainn an àite far an robh taigh Charo, ann am Mannheim, a' Ghearmailt Heinrich Caro, (Poznań: 1834 - 1910), Ceimigear Gearmailteach
Roinn-seòrsa:Ceimigearan Gearmailteach Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt
Teine
thumb|225px|[[tein-aighear|Tein-aighear mòr.]] Ma bhios rudeigin a losgadh bidh teine ann.
Thug Michael Faraday sreath de dh'òraidean ainmeil mu cheimigeachd teine aig an Institiud Rìoghail ann an Lunnainn.
Iomraidhean
* Roinn-seòrsa:Eòlas-nàdair
Caineal
left|thumb|Cinnamomum verum, à Medicinal-Plants (1887), le Koehler right|thumb|Bataichean an rùisg fhìor an chaineil Roinn-seòrsa:Biadh Roinn-seòrsa:Spìosradh Roinn-seòrsa:Faclan na h-Eabhra
Fahéjfa
Henrik Carl Peter Dam
Tha e ainmeil airson an Duais Nobel ann an Leigheas fhaighinn ann an 1943 còmhla ri Edward Doisy. Bhuannaich e e airson na h-obrach aige air fuileachadh agus beòthaman K.
18 an Dùbhlachd
'S e 18 an Dùbhlachd an 352mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (353mh ann am bliadhna-leum). Tha 13 làithean air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Henrik Carl Peter Dam
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Daoine às an Danmhairg
18 an Dùbhlachd
Tachartasan
thumb|[[Brad Pitt (2008)]]
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Plùto
thumb|Plùto bhon fhànas-long New Horizons.
Fàsach Shirianach
'S e aon de na fàsaichean as motha air feadh an t-Saoghail a tha ann am Fàsach Shirianach.
Plùto
'S e Plùto (samhlaidhean: no  ) an naoidheamh planaid sa chrios-ghrèine. 'S e am fear as iomallaiche air a tha fios againne, ged a tha argumaid ann, gu bheil e na phàirt den chrios Kuiper agus nach eil planaid a th' ann idir. Tha còig fadagan aig Plùto: Charon, Styx, Nix, Kerberos agus Hydra. Tha Charon glè mhòr is tha a thrast-thomhais nas fhaide na leth uiread is a tha aig Plùto.
O chionn 's gu bheil Plùto cho fuar, chan eil aile mòr aige - tha e reòite.
27 an Dùbhlachd
'S e 27 an Dùbhlachd an 361mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (362mh ann am bliadhna-leum). Tha 4 làithean air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Plùto
Chaidh an eileamaid cheimigeach plutonium ag ainmeachadh a rèir na planaide seo.
Fàsach Shirianach
'S e seo am farsaingeachd aige: 260,000 cilemeatair ceàrnagach.
Star Wars
Sreath de fiolmaichean ficsean-saidheans le George Lucas.
Triantanadh
right|thumb|250px|Triantanadh Is e modh thomhais-fhearainn stèidhichte air triantan mòra a tha ann an triantanadh (Beurla: triangulation). Cruthaichear na triantan seo le tomhaiseadh bun-loidhne gu h-eagnaigh agus an uairsin le tomhaiseadh uilne bho gach ceann de'n bhun loidhne ri ionad eile aig astar bhon bhun loidhne. Tomhaisear na h-uilnean le inneal sònraichte air a bheil an t-ainm Teodail.
Taklamakan
thumb|right|300px|Suidheachadh Fàsach Taklamakan thumb|right|300px|Sealladh den fhàsaich Taklamakan 'S e aon de na fàsaichean as motha air feadh an t-Saoghail a tha ann am Fàsach Taklamakan.
Fàsach Shirianach
Faic cuideachd
Roinn-seòrsa:Fàsaichean Roinn-seòrsa:An Ear Mheadhanach
Triantanadh
Roinn-seòrsa:Innleadaireachd Roinn-seòrsa:Matamataig
Taklamakan
Tha e suidhichte ann an Sìona.
Star Wars
Roinn-seòrsa:Film
Taklamakan
'S e seo am farsaingeachd aige: 270,000 cilemeatair ceàrnagach.
Faic cuideachd
Roinn-seòrsa:Fàsaichean Roinn-seòrsa:Sìona
Dasht-e Kavir
thumb|right|300px|Fàsach Dasht-e Kavir, dealbh bhon satellite 'S e aon de na fàsaichean as motha air feadh an t-Saoghail a tha anns an fhàsach Dasht-e Kavir.
Tha e suidhichte ann an Ioràn.
'S e seo am farsaingeachd aige: 260,000 cilemeatair ceàrnagach.
Faic cuideachd
Roinn-seòrsa:Fàsaichean Roinn-seòrsa:An Ear Mheadhanach
1120
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1128 (MCXXVIII).
27 an Dùbhlachd
Tachartasan
thumb|2na lagh [[Johannes Kepler|Khepler]]
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
23 an Dùbhlachd
'S e 23 an Dùbhlachd an 357mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (358mh ann am bliadhna-leum). Tha 8 làithean air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Kyzyl Kum
Tha e suidhichte ann an Casachstan, Usbagastàn agus Turcmanastàn.
'S e seo am farsaingeachd aige: 300,000 cilemeatair ceàrnagach.
22 an Dùbhlachd
Tachartasan
thumb|[[Samuel Beckett]]
Kyzyl Kum
Faic cuideachd
Roinn-seòrsa:Fàsaichean Roinn-seòrsa:Meadhan Àisia
22 an Dùbhlachd
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
23 an Dùbhlachd
Tachartasan
thumb|[[Helium sruthach]]
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
1120
Bàsan
Roinn-seòrsa:1120an
Thar
thumb|right|250px|Suidheachadh Fàsach Thar 'S e aon de na fàsaichean as motha air feadh an t-Saoghail a tha anns an fhàsach Thar.
1130
Bàsan
Roinn-seòrsa:1130an
24 an Dùbhlachd
'S e 24 an Dùbhlachd an 358mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (359mh ann am bliadhna-leum). Tha 7 làithean air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
thumb|Fresco [[Ignatius à Loyola]]
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Humphry Davy
B' e creag-eòlaiche agus ceimigear Sasannach a bha ann an Humphry Davy, (Penzance, a’ Chòrn, 1778; Geneva, an Eilbheis, 1829).
Lorg e bòron, sodium is potasium agus dh'ainmich e clòrain. Tha Davy ainmeil cuideachd airson a nuachd-innleachd an lampa Davy.
Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Daoine às a' Chòrn
Thar
Tha e suidhichte anns na h-Innseachan agus ann am Pagastàn.
'S e seo am farsaingeachd aige: 200,000 cilemeatair ceàrnagach.
Faic cuideachd
Roinn-seòrsa:Fàsaichean Roinn-seòrsa:Na h-Innseachan Roinn-seòrsa:Pacastan
John Dalton
B' e John Dalton, (Eaglesfield, 1766 - Manchester, 1844) Ceimigear ainmeil à Sasainn.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
1128
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1128 (MCXXVIII).
Bàsan
Roinn-seòrsa:1120an
1120'erne
Òr
'S e eileamaid cheimigeach a tha ann an òr le samhla Au agus àireamh atamach 79.
Aifreann Laidinneach
Airson am mòr-chuid eachdraidh na h-eaglaise Caitligiche, rachadh Aifreann Laidinneach a chleachdadh. Chaidh an Aifreann Nuadh a stèidheachadh ann an 1970 agus chuir a' Bhatacan stad air Aifreann Laidinneach tradaiseanta. Ann an 1984 thuirt am Pàp gun robh an Aifreann Laidinneach ceadaichte a-rithist.
Òr
'S e meatailt a tha ann. Tha e buidhe, deàrrsach agus prìseil. Tha a fheartan coltach ri na feartan airgid agus copair.
Aifreann Laidinneach
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Creideamh
Òr
Chaidh mòran fàinne agus airgead air a dhèanamh le òr. 'S e òr-cheàrdaichean an t-ainm a tha air na daoine a dh'obraicheas leis an òr.
1131
MCXXXI
Bàsan
Roinn-seòrsa:1130an
Òr
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Meatailt Roinn-seòrsa:Meatailtean trastach Roinn-seòrsa:Eileamaidean
Prìomh-Dhuilleag
Fàilte gu Uicipeid na Gàidhlig – an leabhar-eòlais a tha fosgailte do dhuine sam bith! Thòisich sinn anns an t-Sultain, 2003, agus tha sinn a-nis ag obair air Special:Statistics aistidhean anns a’ Ghàidhlig. <p style="font-variant: small-caps; text-align: center; margin-top: 0.5; margin-bottom:.2em; font-size: 105%;"> Aistidhean Matha agus na Naidheachdan · Roinnean-seòrsa · Na h-Aistidhean Gu Lèir
Buthaid
'S e eun-mara a tha ann am peata-ruadh, fachach neo buthaid (Laideann: Fratercula arctica). Tha gob mòr air le srianan ioma-dathach air. Tha ainmean eile air - Seumas ruadh, coltrachan, pealag agus buthaigre.
Dealbhan
Roinn-seòrsa:Eòin
21 an Dùbhlachd
'S e 21 an Dùbhlachd an 355mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (356mh ann am bliadhna-leum). Tha 10 làithean air fhàgail gus deireadh na bliadhna. 'S e toiseach a' Gheamhraidh a th' ann san latha seo.
Tachartasan
thumbnail|300px|[[Eilean Acla]]
Bàsan
thumb|Grian-stad geamhraidh ann an [[Stonehenge]]
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Fo Sgàil a’ Swastika
Leabhar mun Darna Chogaidh air a sgrìobhadh le Dòmhnall Iain MacDhòmhnaill mu na thachair dha ann an campaichean priosanaich anns a' Ghearmailt eadar 1940 is 1945.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Leabhraichean Roinn-seòrsa:An Dàrna Cogadh
Gainmheach
thumb|right|[[tonn na h-aghaidhe|Cumaidhean sa ghainmheach]]thumb|right|Stoirm gainmhich san [[Ioràc]] thumb|left| thumb
Tha gainmheach na clachan glè bheaga. Tha iad cumanta air cladaich, agus fàsaichean. thumb|left|
Roinn-seòrsa:Tìr-eòlas Roinn-seòrsa:Fàsaichean
19 an Dùbhlachd
'S e 19 an Dùbhlachd an 353mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (354mh ann am bliadhna-leum). Tha 12 làithean air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
thumb|[[Taigh-solais Bell Rock le J. M. W. Turner]]
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
26 an Dùbhlachd
'S e 26 an Dùbhlachd an 360mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (361mh ann am bliadhna-leum). Tha 5 làithean air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
29 an Dùbhlachd
'S e 29 an Dùbhlachd an 363mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (364mh ann am bliadhna-leum). Tha 2 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Breithean
thumb|130px|Ìomhaigh Iain Òg Ìle
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
26 an Dùbhlachd
Tachartasan
thumb|Clachadh [[Naomh Steafan|Naoimh Steafain]]
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Foghlam tro Mheadhan na Cuimrise
Anns an Fhoghlam tro Mheadhan na Cuimrise (Cuimris: Addysg Cyfrwng Cymraeg), thèid clann an teagasg tro mheadhan na Cuimrise.
Blàr mac Faoilteach
thumb|right|250px|Blàr mac Faoilteach, sealladh bho Mhullach nan Coirean Tha Blàr Mac Faoilteach na chlachan croitearachd air an t-seann rathad cogail eadar An Gearasdan agus Ceann Loch Leamhain.
Foghlam tro Mheadhan na Cuimrise
Roinn-seòrsa:Foghlam Roinn-seòrsa:Cuimris
Blàr mac Faoilteach
Anns an 18mh linn, bha sluagh de 800 duine a' fuireach anns a' bhaile ach, mar a thachair air feadh na Gàidhealtachd, tha seo air crìonadh gu faisg air 50 an-diugh.
Henry Cavendish
B' e ceimigear agus fiosagaiche à Sasainn a bha ann an Henry Cavendish. Tha e ainmeil airson na deuchainne aige, dlùths na talmhainn a thomhas. Rugadh e ann an Nice 10 an Dàmhair 1731 is chaochail e ann an Lunnainn 10 am Màrt 1810.
Boireann-dhligheachas
left|200px|thumb|Boireann-dhligheachas right|200px|thumb|Beul an togalach National Association Opposed To Woman Suffrage's.
Blàr mac Faoilteach
Chaidh an t-alltan, Cìoch Innis (no Cìochnis), a shruthas faisg air a' chlachan, a chleachdadh a dhèanamh dealan-uisge don chiad solas-sràid (anns a' Ghearasdan) ann an Alba.
1133
MCXXXIII
Bàsan
Roinn-seòrsa:1130an
Blàr mac Faoilteach
Ghlèidh Blàr Mac Faoilteach an Seann Bhliadhna Ùr gus na 1950an.
Roinn-seòrsa:Eachdraidh na h-Alba
Boireann-dhligheachas
'S e gluasad poileatagach a tha ann am boireannachas neo boireann-dhligheachas (Beurla: feminism), a bhios a' stri airson coirichean co-shinte airson boireannaich, ann an iomadh àite mar taghadh 7 saoghal nam poileataigs, obair, agus an teaghlach.
Robert Bunsen
B' e ceimigear agus fiosaigiche Gearmailteach a bha ann an Robert Wilhelm Bunsen, (Göttingen 1811–Heidelberg 1899).
Boireann-dhligheachas
Eachdraidh na boireann-dhligheas
* Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:Poileataigs
Robert Bunsen
Lorg e caesium agus ruibidium còmhla ri Gustav Kirchhoff agus thionnsgail e còmhla ri a neach-cuideachaidh Peter Desaga an lasadair Bhunsen.
Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Ceimigearan Gearmailteach Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt
Kalahari
Tha e suidhichte ann an Angòla, Botsuana, Naimibia agus Afraga a Deas.
Seòras III
B' e rìgh anns an Rìoghachd Aonaichte a bha ann an Seòras III. Rugadh e ann an 1738 ann an Lunnainn agus bha e na rìgh bho 1760 a-mach. Chochaill e ann an 1820 ann am Windsor Castle.
Kalahari
'S e seo am farsaingeachd aige: 260,000 cilemeatair ceàrnagach.
Faic cuideachd
Roinn-seòrsa:Fàsaichean Roinn-seòrsa:Afraga a Deas
Seòras III
B' e Seòras III an t-ogha dhen dàrna Rìgh Deòrsa (mac a mhic a bu shine).
Roinn-seòrsa:Eachdraidh na h-Alba Roinn-seòrsa:Na Seumasaich Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte Roinn-seòrsa:An Teaghlach Rìoghail Breatannach Roinn-seòrsa:Rìghrean na Rìoghachd Aonaichte
Sgioba nàiseanta criogaid Phagastan
thumb|250px|Pagastan a' cluich an aghaidh [[Sgioba nàiseanta criogaid Astràilia|Astràilia aig Lord's ann an Sasainn.]]
Tha Sgioba nàiseanta criogaid Pagastan fear de na sgiobaichean mòra aig criogaid. Bha iad sa h-uile Cupa an t-Saoghail.
Ceangailtean a-muigh
Roinn-seòrsa:Criogaid Roinn-seòrsa:Pacastan
Johannes Brønsted
B' e ceimigear-fisiceach (physical chemist) Danmhairgeach a bha ann an Johannes Nicolaus Brønsted (IPA: joˈhanˀəs ˈneɡ̊olɑʊ̯ˀs ˈb̥ʁɶnsd̥ɛð, Varde, 26 an Gearran, 1879 - Copenhagen, 17 an Dùbhlachd 1947). Fhuair e ceum ann an innleadaireachd ceimigeach ann an 1899 agus PhD ann an 1908 bho Oilthigh Copenhagen. 'Sa bhad bha e air a thaghadh mar proifeasair de cheimigeachd neo-fhàs-bheairteach agus fiosaigeach. Tha e ainmeil airson na h-obrach aige air teòiridh nan searbhagan is nam bunan a lorg cuideachd gu neo-eisimeileach Martin Lowry ann an Sasainn.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Daoine às an Danmhairg
1132
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1132 (MCXXXII).
Bàsan
Roinn-seòrsa:1130an
Pàircean Nàiseanta na h-Alba
thumb|[[Loch Ceiteirein, Na Tròiseachan]] Ged a thòisich iomairt eadar-nàiseanta nam pàircean nàiseanta às dèidh brosnachadh Albannaich ainmeil, John Muir (eilthireach à Dùn Bàrr dha na Stàitean Aonaichte), cha d'fhuair Alba fhèin a' chiad phàirc nàiseanta gu 2002 — Pàirc Nàiseanta Loch Laomainn agus nan Tròsaichean (a' gabhail a-steach Na Tròiseachan, Loch Laomainn, Bràid Albainn, agus pàirt de Chòmhall a tuath).
Wallace Carothers
B' e ceimigear às na Stàitean Aonaichte a bha ann an Wallace Carothers (Burlington, Iowa, 27 an Giblean 1896–Philadelphia, 29 an Giblean 1937). Tha e ainmeil airson taisgealadh an naidhlein.
Pàircean Nàiseanta na h-Alba
Thàinig an dara pàirc, Pàirc Nàiseanta a' Mhonaidh Ruaidh, ann an 2003, ach bha deasbad ann an toiseach mun ainm cheart sa Ghàidhlig. An coimeas ri Beurla, chan e An Càrn Gorm ach aon bheinn anns an t-sreath air a bheil an t-ainm Am Monadh Ruadh.
Wallace Carothers
Rugadh e ann an 1896 is thogadh e ann an Des Moines, Iowa. Bha e na oileanach aig Colaiste Tarkio ann am Missouri agus aig Oilthigh Illinois far an do dh'ionnsaich e ceimigeachd. Bha e ag obair mar neach-teagaisg aig Oilthigh Harvard nuair an do fhastaich DuPont, a bha a' togail sgioba mòr luchd-saidheans, e ann an 1928. Thòisich e ag obair air poilimearan. Lorg a sgioba neoprene ann an 1930 is naidhlean ann an 1936.
Pàircean Nàiseanta na h-Alba
Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas na h-Alba *
Wallace Carothers
Chuir e làmh air a bheatha fhèin ann an 1937.
Tubhalu
'S e an dàrna dùthaich as lugha air feadh an t-saoghail a thaobh àireamh-shluaigh.
Wallace Carothers
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Tubhalu
Iomraidhean
thumb|250px|left|Cairt Tubhalu
1134
MCXXXIV
Georg Ludwig Carius
thumb|left|Georg Ludwig Carius, meadhan an t-sreatha ìochdarach
1134
Bàsan
Roinn-seòrsa:1130an
Blàr Sliabh an t-Siorraim
thumb|Blàr Sliabh an t-Siorraim - an dàrna leth dhen dealbh a rinneadh le John Wootton
Georg Ludwig Carius
B'e ceimigear às a' Ghearmailt a bha ann an Georg Ludwig Carius, (1829-1875). Tha e ainmeil airson an tiùib Carius.
Blàr Sliabh an t-Siorraim
An luchd-cogaidh
thumb|Iain Caimbeul, dàrna Iarla Earraghaidheil thumb|Iain Erskine, an t-siathamh Iarla Mhàirr - no Bobbing John mar a theirte ris
Georg Ludwig Carius
Rugadh e ann am Barbis sa' Rìoghachd Hannover agus bha e na oileanach aig Oilthigh Ghöttingen. Chaidh e na ollamh aig Oilthigh Mharburg ann an 1860.
Blàr Sliabh an t-Siorraim
An luchd-cogaidh
Bha mu 3000 fear aig Diùc Earraghaidheil. Ach bha mu 7000 aig Màrr - a chuid a bu mhotha dhiubh dheth na fineachan Gàidhealach, ged a bha Gàidheil an arm an riaghaltais cuideachd.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Eachdraidh na h-Alba Roinn-seòrsa:Na Seumasaich
Georg Ludwig Carius
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ceimigearan Gearmailteach Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt
Tubhalu
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Dùthchannan Roinn-seòrsa:Roinn a' Chuain Shèimh
Earra-Ghàidheal
right|thumb|230px|Earra-Ghàidheal
Sgioba nàiseanta criogaid Bhangladais
250px
Earra-Ghàidheal
Is e Earra-Ghàidheal, no eàrr ('s e sin oirthir) nan Gàidheal, an ceàrn tùsail ann an Alba far an do shuidhich na Gàidheil. Mu dheireadh, dh'fhàs an tìr-imrich seo gu bhith an rìoghachd Dail Riata. Tha mòran làthairean ro-eachdraidheil ann, mar samplair aig Dùn Athad.
Sgioba nàiseanta criogaid Bhangladais
Tha Sgioba nàiseanta criogaid Bhangladais fear de na sgiobaichean mòra aig criogaid. Bha iad sa h-uile Cupa an t-Saoghail.
Ceangailtean a-muigh
Roinn-seòrsa:Criogaid Roinn-seòrsa:Bangladais
Earra-Ghàidheal
Is iad na bailtean cudromach An t-Òban, Inbhir Aora, Ceann Loch Gilb, Dùn Omhain, agus Ceann Loch Chille Chiarain.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Siorrachdan na h-Alba
Sgioba nàiseanta rugbaidh na Cairtbheil
200px|right|thumb|Cluicheadairean rugbaidh na Cairtbheile as dèidh buaidh thairis na Ruise
Tha Sgioba nàiseanta rugbaidh na Cairtbheile fear den sgiobaichean mòra aig rugbaidh, agus a, fear as cudromaiche ann an sean-USSR. Bha iad sa h-uile Cupa an t-Saoghail.
Roinn-seòrsa:Rugbaidh Roinn-seòrsa:A' Chairtbheil
Dòmhnall Ruadh Chorùna
B' e bàrd a bh' ann an Dòmhnall Ruadh Chorùna, no Dòmhnall Dòmhnallach (9 an t-Iuchar 1887 - 13 an Lùnasdal 1967).
Rugadh e ann an Corùna air Cladach a' Bhaile Shear ann an Uibhist a Tuath. Bha am baile air ainmeachadh mar chuimhneachan air a shinn-seanair a bha na shaighdear aig Corùna san Spàinn ann an 1809.
Nuair a dh'fhàg Dòmhnall Sgoil Chàirinis ghabh e anns a' mhailisi. Chaidh e don Fhraing ann an rèisimeid nan Camshronach anns a' Chogadh Mhòr far an deach a leòn aig Blàr an Somme. Ged a thilleadh dhachaigh e fhad 's a bhathar ga leigheas thill e don Fhraing. 'S ann mun Chogadh a tha na dàin as ainmeile aig, nam measg 'Air an Somme', 'Illean, March at Ease', 'Òran Arras' agus 'An Eala Bhàn'.
Nuair a thàinig e dhachaigh às an Fhraing phòs Dòmhnall Anna NicDhòmhnaill (Anna Ruairidh 'ic Nèill) agus bha dithis chloinneadh aca. Bha Dòmhnall ag obair na chlachair agus tha a shàr-obair ri faicinn fhathast ann an corra thaigh an Uibhist a Tuath. Sgrìobh e tòrr bàrdachd mu chùisean coimhearsnachd agus mu shealg agus nàdar mun àm seo agus na sheann aois theann e ri òrain agus laoidhean spioradail.
Tha deagh chuid de bhàrdachd Dhòmhnaill ri leughadh ann an eagran an do fhoillsich Fred MacAmhlaigh ann an 1995 ach tha tòrr eile ann nach deach riamh an clò.
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:Bàird Ghàidhlig Dòmhnall Ruadh Chorùna Roinn-seòrsa:Uibhistich Roinn-seòrsa:Daoine à Alba Dòmhnall Ruadh Chorùna
1135
MCXXXV
Bàsan
Roinn-seòrsa:1130an
Pierre Curie
B' e fiosaigiche às an Fhraing a bha ann am Pierre Curie, (1859–1906). Tha e ainmeil airson an obrach aige air rèididheachd bheò còmhla ri Marie Curie.
Rugadh e ann am Paris far a bheil athair na dhotair-teaghlaich. Choilean e a chiad ceum ann am fiosaigs ann an 1878 is dh'obair e mar neach-teagaisg sna deuchainn-lannan aig a' Shorbonne. Rannsaich e criostalagrafachd cuide ris a bhràthair Jacques Curie is lorg iad piezoelectricity. Lorg e cuideachd am Puing Curie, an tèothachd aig a bheil feartan magnaiteach an stuth atharrachadh. Rinn e tràchdas mu dheidhinn magnaiteachd fo Gabriel Lippmann. Chaidh e na ollamh is phòs e Marie ann an 1895.
Urraman
Bhuannaich e an Duais Nobel ann am Fiosaigs agus an Bonn-Cuimhne Davy còmhla ri Marie Curie, a' bhean aige, ann an 1903, airson an taisgealadh polonium is radium. Dh'ainmicheadh curium orra agus am puing Curie, far a bheil na feartan magnaiteach de stuth a' mùthadh, air.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann am Fiosaigs Roinn-seòrsa:Luchd-saidheans Roinn-seòrsa:Daoine às an Fhraing
1137
MCXXXVII
Bàsan
Roinn-seòrsa:1130an
Talking Heads
thumb|right|250px|Daibhidh Byrne (2006)
Rugadh an seinneadair aca, Daibhidh Byrne ann an Dùn Breatann. Sgrìobh iad òran mu dheidhinn Rubha, Road to Nowhere.
31 an Dùbhlachd
'S e 31 an Dùbhlachd an 365mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (366mh ann am bliadhna-leum). 'S e sin an latha mu dheireadh dhen bhliadhna.
Tachartasan
thumb|[[Cleasan-teine aig Oidhche Challainn ann an Dùn Èideann]]
Breithean
thumbnail|Raibeart Ò Baoghail thumbnail|Psy
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
1136
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1136 (MCXXXVI).
Bàsan
Roinn-seòrsa:1130an
30 an Dùbhlachd
Tachartasan
thumb|Leabhar diungail le [[Rudyard Kipling]] thumb|Tiger Woods thumb|LeBron James
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
25 an Dùbhlachd
'S e 25 an Dùbhlachd an 359mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (360mh ann am bliadhna-leum). Tha 6 làithean air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
thumb|Crùnadh [[Tearlach Mòr|Theàrlaich Mhòir, fresco le Josef Kehren]]
Bàsan
thumb|left|150px|Dòmhnall MacFhionghain
Luinn
thumb|right|Rathaid gu Culapoll thumb|right|Eaglais bheag Cill Chatain Is e An t-Eilean Luinn (Beurla: Luing) aon de na h-eileanan sglèat, ann an Latharna, agus faisg air an Òban. Tha e suidhichte ann an Comhairle Earra-Ghàidheal agus Bhòid.
25 an Dùbhlachd
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Luinn
Is iad na bailtean: Tobar Dhonnchaidh, Culapoll agus Black Mill Bay. Fhad 's a bha 212 duine a' fuireach ann an Luinn anns a' bhliadhna 2001, a rèir cunntas-sluaigh cha robh ach 195 duine a' fuireach anns an eilean ann an 2011.
A-nis, is iad na prìomh ghnìomhachasan turasachd, a' glacadh nan giomach, agus tuathanachas mhart.
Tha Luinn ainmeil airson dà rud: gnìomhachais an sglèat, agus pailteas luchd-buannachaidh aig a' Mhòd.
Bha gnìomhachais an sglèat cudromach anns an eilean, le cuaraidhean ann an Tobar Dhonnchaidh, gus an deach an cuaraidh mu dheireadh a dhùnadh ann an 1939.
'S e Luinneach a chanar ri duine a bhuineas do Luinn, no piocach mar far-ainm.
Teodaileach
right|thumb
Luinn
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eileanan a-staigh Roinn-seòrsa:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Teodaileach
Is e a tha ann an teodail inneal-thomhais, sònraichte ri tomhais de uillnean, an da chuid, air raon co-àrd agus claonta bho raon co-àirdeach.
Bithidh luchd-innlichidh gan cleachdadh a leigeil a-mach uillnean air làrach nuair a bhitheas iad ri stacadh a-mach airson obraichean ùr.
Roinn-seòrsa:Innleadaireachd Roinn-seòrsa:Inneal-tomhais
Leonardo da Vinci
B' e peantair, cruth-ealantair agus riochdaire dioplòmasach às An Eadailt a bha ann an Leonardo da Vinci (IPA: leoˈnardo da ˈvintʃi, ainm slàn: Leonardo di ser Piero da Vinci, Firenze, 15 an Giblean, 1452–Amboise, 2 an Cèitean 1519). Bha e cuideachd na pheantair, dealbhadair, agus innleadair. 'S iad dà de na dealbhan is ainmeil aige am 'Mona Lisa' agus 'The Last Supper.' Thòisich da Vinci dòigh ùr airson peantadh an àite cleachdadh an dòigh àbhaisteach.
Rugadh e faisg air Vinci is dh'obair e ann am bùth-obrach Andrea Verrocchio ann am Florence nuair a bha e òg. Ro 1472 bha e air a dol san Compagnia di San Luca, bràithreachas luchd-ealain ann am Florence ach dh'imrich e do Mhilan ann an 1483. Pheant e Vergine delle Rocce is an Diathad mu Dheireadh an siud.
Dh'fhuirich e a-rithist ann am Florence, far an do pheant e am Mona Lisa, eadar 1499, nuair an do lunn an t-Arm Frangach air Milan, is 1508. Ann an 1517, as dèidh trì bliadhnaichean anns an Ròimh, dh'imrich e gu abaid ann an Amboise, far an do dh'obair e mar phrìomh pheantair is einnseanair do Rìgh na Frainge, is mhair e gus do chaochail e.
Leonardo agus Alba
Thig 12 dealbhan-tarraing do Thaigh-tasgaidh Kelvingrove ann an Glaschu ann an 2019 o chruinneachadh a' Bhànrigh, is thig 80 dealbhan-tarraing do Lùchairt an Ròid san Samhain 2019.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eòlaichean agus Innleachdairean Roinn-seòrsa:Daoine às an Eadailt
Eilean Cheap Bhreatainn
'S e eilean a tha ann an Ceap Breatainn, neo tairbeirt (leis gu bheil cabhsair aige), suidhichte ann an Alba Nuadh, Canada. Tha e ainmeil air sgàth ciùil (gu h-àraid fìdhleireachd), dannsaidh, agus coimhearsnachd Ghàidhealach a mhair gus an latha an diugh.
Eachdraidh
An dèidh do dh'Iain Cabot Cheap Bhreatainn a thadhal ann an 1497, chaidh Ceap Breatainn a thuineachadh a' chiad turas anns an bhliadhna 1521–1522 leis na Portagailich do' n iasgach. Bha na Frangaich a' tuineachadh ann an Ceap Bhreatainn cuideachd. Chleachd iad an t-ainm "Île Royale" ("Eilean Rìoghail") ann am Fraingis. Chaidh Île Royale a ghlacadh leis na Breatannaich eadar 1756 agus 1763.
Cànain
Tha Beurla, Fraingis, Migamis, is Gàidhlig gam bruidhinn ann an Ceap Breatainn. B' e Gàidhlig am prìomh chànan ann an Ceap Breatainn mu 1850.
Cruinn-Eòlas
Tha 10,311 km2 aig Ceap Bhreatainn. Tha e as 77mh motha eilean ann an saoghal. 'S e suidhe timcheall an loch th' ann Loch Bras d’Or.
Sgioba nàiseanta rugbaidh na Stàitean Aonaichte
right|thumb|300px|An sgioba Aimearaganach a bhuain Bonn Or sa Oilimpigs 1924 ann am [[Pàras.]]
Tha Sgioba nàiseanta rugbaidh na Staitean Aonaichte fear den sgiobaichean mòra aig rugbaidh, agus an dàrna fear as cudromaiche ann an Aimearaga a Tuath, as dèidh Canada. Bha iad sa h-uile Cupa an t-Saoghail.
Tha an reacord aca caran neo-rèidh, mar is trice, tha cluicheadairean glè mhath aca, ach chan eil na sgiobannan air leth math.
Staitean Aonaichte Roinn-seòrsa:na Stàitean Aonaichte
1138
MCXXXVIII
Bàsan
Roinn-seòrsa:1130an
Muile
'S e Muile an treasa eilean Albannach as motha agus an t-eilean as motha ann an Earra-Ghàidheal. Tha e suidhichte ann an Comhairle Earra-Ghàidheal agus Bhòid. A-rèir cunntas-sluaigh 2011 bha 2,800 duine a' fuireach anns an eilean agus mar sin dh'fhàs àireamh muinntir an eilein bho 2,667 duine anns a' bhliadhna 2001.
Tha Tobar Mhoire na phrìomh-bhaile air an eilean, agus is e Creag an Iubhar an dara.
Tha Muile ri thaobh nan eileanan Ì Chaluim Chille, Tiriodh, Ulbha agus Colla.
Ceanglaichean a-mach
* Roinn-seòrsa:Eileanan a-staigh Roinn-seòrsa:Earra-Ghàidheal agus Bòd
1139
MCXXXIX
Bàsan
Roinn-seòrsa:1130an
Davorin Dolar
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Daoine à Sloibhìnia
Pùma
right|300px Se seòrsa cat mhòr a tha anns am pùma, leòmhann nam beinntean neo  cùgar a tha a' fuireach ann Aimearaga a Deas agus Aimearaga a Tuath
Brù-dhearg
Is docha tha thu lorg bronn dhearg
'S e eun beag bìodach donn a tha ann am brù-dhearg a tha ri fhaicinn sa Gheamhradh. Tha broilleach dearg air. Bidh a' bhrù-dhearg a' nochdadh air cairtean Nollaig gu tric.
Dealbhan
Roinn-seòrsa:Eun-seinn
Dòmhnall Ruadh Phàislig
Bhuineadh Dòmhnall Ruadh Phàislig, no Dòmhnall Ruadh Mac an t-Saoir, no Bàrd Phàislig, (1889 - 1964), do Shnaoiseabhal ann an Uibhist a Deas.
Jöns Jacob Berzelius
B' e ceimigear às an t-Suain a bha ann an Jöns Jacob Berzelius.
Dòmhnall Ruadh Phàislig
Thàinig air Dòmhnall an sgoil fhàgail air ceithir bliadhna deug ach tha e coltach gur e duine tùrail a bh' ann a rinn deagh fheum do na bh' aige de sgoil agus cuideachd don bheul-aithris a bha pailt anns a' choimhearsnachd agus gu sònraichte air bilean a mhàthar. Tha e a' nochdadh ann an cunntasan sgrìobhte Cùirt nan Con ann an Loch nam Madadh nuair nach eil e ach mu fhichead bliadhna a dh'aois agus e a' riochdachadh chroitearan Uibhist a Deas an aghaidh na Bean-uasal Gordon Cathcart 's i a' feuchainn toirt orra teisteanas a bhith aca mus fhaodadh iad coin a chumail. 'S ann le Dòmhnall agus na croitearan a chaidh an latha agus rinn e dàn mar chuimhneachan air a' chùis.
Cànan Silesianach
right|250px|thumb|Roinnean far a bheil Cànan Silesianach ga bruidhinn; faic G1, G2 right|250px|thumb|Sanas air uaigh a tha a' ciallachadh: "Rest in Peace" Tha an cànan Silesianach ga bruidhinn ann an Upper Silesia anns a' Phòlainn, ach cuideachd anns an t-Seic agus anns a' Ghearmailt. Anns a’ bhliadhna 2011 bha 509 000 ag ràdh gu bheil iad a’ cleachdachd a’ chànan mar prìomh-chànan. Tha cànan Silesianach ceangailte ri Pòlais, mar sin dheth canar uaireannan gur e dual-chainnt Phòlais a tha innte.
Dòmhnall Ruadh Phàislig
'S e pìobaire ioma-phuirt a bh' ann an Dòmhnall. Bha e na chlachair agus na iasgair ann an Uibhist agus bha e greis ag obair air loidhnichean-fòin a chur a-staigh. Na òige ghabh e don arm mar phìobaire ann an Rèisimeid nan Camshronach. Bha e air an arm fhàgail ron a' Chogadh Mhòr ach chaidh e don Fhraing mar phìobaire nan Camshronach. Mu dheireadh thog e a chasan leis a thìr mòr far an do phòs e Màiri NicIllFhaolain, a bha cuideachd à Uibhist a-Deas ann an 1930. Bha ceathrar chloinne agus 's e dachaigh làn Gàidhlig a bh' aca ann am Pàislig, far an do rinn Dòmhnall deagh chuid de na h-òrain aige. Bha iomadach cuspair fa-near dha, eadar beatha ann an Uibhist agus ann an Glaschu agus nas fhaide air falbh.
Adam Smith
B' e feallsanach Albannach a bh' ann an Adam Smith, (neo Àdhamh Mac a' Ghobhainn, 1723 - 17 an t-Iuchar 1790).
17mh Linn
right|250px|thumb|Tokugawa Ieyasu
18mh Linn
Bha an 18mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 1701 is 31 an Dùbhlachd 1800. Bha na 1700an eadar 1 am Faoilleach 1700 is 31 an Dùbhlachd 1799.
Roinn-seòrsa:2mh mìle-bliadhna *
Adam Smith
Rugadh agus thogadh e ann an Cair Chaladain ann am Fìobha agus bha e na oileanach aig Oilthigh Ghlaschu fo Francis Hutcheson. Dh'ionnsaich e aig Oilthigh Oxford eadar 1740 agus 1746 agus thoir e òraidean poblach ann an Dùn Èideann mus deach e na ollamh loidig aig Oilthigh Ghlaschu ann an 1751. Bha esan h-Ollamh de Feallsanachd Moralta aig Oilthigh Ghlaschu bho 1752 gu 1763. Bha ùidh mòr aige ann an nàdar an duine - carson a bhitheadh daoine a' faireachdainn gu bheil feadhainn de rudan dona, no olc, agus feadhainn eile math. Bha e a' smaointinn gun robh co-thruas gu math cudthromach ann an lagh nam beus. Sgrìobh e leabhar don ainm The Theory of Moral Sentiments a chaidh air foillseachadh ann an 1759.
Eadar 1763 agus 1766 bha e na taoitear do Dhiùc òg Bhuccleugh, air cuairt mòr na h-Eòrpa. Is beag an teagamh nach do stèidhich e sgoil-eaconomais ann an 1776 nuair a fhoillsich e a mhòr-thràchdas air "Saoibhreas nan Nàisean" - Mar sin, 's e 'The Father of Modern Economics' a bhios daoine a' cantainn ris.
Cànan Silesianach
Aibidil
Seo liosta nan litreachan:
Dòmhnall Ruadh Phàislig
Dh'eadar-theangaich e bàrdachd Raibeart Burns gu Gàidhlig, mar eisimpleir 'Tam O Shanter' agus 'The Twa Dugs'. Tha Ruaraidh MacThòmais a' moladh nan eadar-theangachaidhean.
Cànan Silesianach
Eiseimpleir
Seo eiseimpleir den chòmhradh laitheil anns a' chànain Shilesiannach agus anns a' Ghàidhlig:
Adam Smith
Bu chòir dhuinn aithneachadh co-dhiù gu robh An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations no dìreach Wealth of Nations stèidhichte air ceist moralta. Anns an leabhar chuir esan an ceist, 'Dé is urrainn do dhuine a dhèanamh a tha as fheàrr airson na dùthcha aige?' Thàinig e dhan cho-dhùnadh: Nan dèanadh a h-uile duine an rud a b' fheàrr dhaibh fhèin gun dèanadh an dùthaich nas fheàrr. 'S e seo an modh smaoineachaidh ris an canar Libearalach.
Dòmhnall Ruadh Phàislig
Chaidh Dòmhnall a chrùnadh mar Bhàrd a' Chomuinn Ghàidhealaich ann an 1938 agus chaidh a' bhàrdachd aige a foillseachadh leis a' Scottish Gaelic Texts Society ann an 1968. Tha e air a thìodhlaigeadh ann an Cladh Hawkhead ann am Pàislig.
Cànan Silesianach
Urnaigh an Tighearna
Seo Urnaigh an Tighearna sa' chànain Silesianach agus anns a' Phòlais:
Dòmhnall Ruadh Phàislig
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:Bàird Ghàidhlig Dòmhnall Ruadh Phàislig Roinn-seòrsa:Pàislig Roinn-seòrsa:Daoine à Alba Roinn-seòrsa:Bàird Baile
Adam Smith
Bha ceangail eadar Smith agus feallsanaiche Albannach ainmeil eile mar David Hume.
Cànan Silesianach
Urnaigh an Tighearna
Cànan Silesianach
17mh Linn
Bha am 17mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 1601 is 31 an Dùbhlachd 1700. Bha na 1600an eadar 1 am Faoilleach 1600 is 31 an Dùbhlachd 1699.
Fàsach Ghibson
thumb|right|300px|Suidheachadh Fàsach Ghibson ann an Astràilia 'S e aon de na fàsaichean as motha air feadh an t-Saoghail a tha ann am Fàsach Ghibson (Beurla: Gibson Desert).
Cànan Silesianach
Urnaigh an Tighearna
Pòlais
17mh Linn
Roinn-seòrsa:2mh mìle-bliadhna *
Deòrsa I Bhreatainn is Èireann
B' e rìgh na Breatainne eadar 1 an Lùnastal 1714 is 1727 a bha ann an Deòrsa I. Rugadh e 1660 sa' Ghearmailt, is bha e de theaglaich uasal Hanobhair. Lean a mhac, an darna Rìgh Deòrsa, nuair a chaochail e ann an 1727.
Ceithir dùil phrìomh-shamhlach
Na dùilean prìomh-shamhlach air a' Ghrèig
'S e na dùilean prìomh-shamhlach Grèigeach a th' anns an Teine, an Talamh, an t-Adhar, agus an t-Uisge. Riochdaichidh iad anns a' Feallsanachd Ghrèigeach, eòlaidheachd, agus eòlas-leighis na rìoghachaidhean nan co-eagar far an tha h-uile rud/neach beò agus far an tha h-uile rud/neach leis a' co-sheasamh.
Cànan Silesianach
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Cànain Slàbhach Roinn-seòrsa:A' Phòlainn
Fàsach Ghibson
Tha e suidhichte ann an Astràilia.
Deòrsa I Bhreatainn is Èireann
Carson Deòrsa?
Rinneadh ban-oighre don Bhànrigh Anna dheth Sophia, màthair Dheòrsa, an 1701. Chaidh Sophia, a bha de shliochd Sheumais VI Alba is I Shasainn, agus bha cuideachd na Pròstanach, a thaghadh le uaislean Pròstanach Shasainn a-chum is nach fhaigheadh Na Stiùbhartaich agus an luchd-leantainn na Seumasaich an rìoghachd air ais nan caochladh Anna gun sliochd. Chaochail Sophia corra sheachdainean mus deach crùn Bhreatainn a bhuileachadh air a mac Deòrsa air a' chiad latha dhen Lùnasdal, 1714.
Ceithir dùil phrìomh-shamhlach
Na dùilean prìomh-shamhlach air a' Ghrèig
right|Na ceithir dùil phrìomh-shamhlach
Sgioba nàiseanta rugbaidh Romàinia
thumb|300px|right|a' cluich an aghaidh [[Sgioba nàiseanta rugbaidh na h-Èireann|Èirinn aig Landsdowne Road ann an 2005.]]
Adam Smith
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Feallsanaich Albannach Roinn-seòrsa:Seann Oileanaich Oilthigh Ghlaschu Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Ceithir dùil phrìomh-shamhlach
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Rannsachadh-ubaig Roinn-seòrsa:Reul-eòlas Roinn-seòrsa:Eachdraidh an nàdair-fheallsanachd Roinn-seòrsa:Beachdan-smuain à cleachdadh na h-eòlaidheachd Roinn-seòrsa:Eòlas-àireamh
Jöns Jacob Berzelius
Canadh e "athair na cheimigeachd san t-Suain" agus tha e ainmeil airson an taisgealadh de shileacon, shelenium, thorium is cerium.
Donnchadh Bàn Mac an t-Saoir
B' e bàrd Gàidhlig a bh' ann an Donnchadh Bàn Mac an t-Saoir (1724–1812), agus e air a mheas mar fhear de na bàird Ghàidhlig as ainmeile agus as cudromaiche san 18mh linn.
Fàsach Ghibson
'S e seo am farsaingeachd aige: 156,000 cilemeatair ceàrnagach (km2) neo 2% den fharsaingeachd Astràilia. 'S e an coigeamh fàsach as motha anns an dùthaich a th' ann.
Donnchadh Bàn Mac an t-Saoir
Sgeul-beatha
Bha Donnchadh cuideachd a' tighinn beò mar shaighdear aig diofar amannan. Tha iomradh na bhàrdachd mu bhith a' sàbaid an arm an riaghaltais aig Blàr na h-Eaglaise Brice ann an 1746. Bha e greis ann am Freiceadan Bhràghaid Albann agus bha e ann an Geàrd Bhaile Dhùn Èideann on bhliadhna 1767 a-mach.
thumb|Carragh cuimhne do Dhonnchadh Bànn ann an Eaglais nam Manach Liath Tha carragh-cuimhne mòr do Dhonnchadh Bàn ann an Eaglais nam Manach Liath ann an Dùn Èideann. Chaidh seo a ghlanadh agus seirbhis a chumail le buidhinn-choimhearsnachd Ghàidhlig a' Bhaile, Bothan ann an 2005. Tha carragh-cuimhne eile ann dha mu dheas air Dàil Mhàillidh ann an Earra-Ghàidheal.
Bàrdachd
Ged nach robh leughadh no sgrìobhadh aig Donnchadh bha e mion-eòlach air a' bhàrdachd Ghàidhlig a bh' air teanga tòrr den t-sluagh aig an àm. Choisinn e cliù bhuan do chuid bhàrdachd fhèin nuair a dh'fhoillsich e i anns a' bhliadhna 1768. Bha cuideachadh aige bho ghrunnd charaidean ann a bhith a' coilionadh na h-obrach seo, nam measg An t-Ollamh Dòmhnall MacNeacail, Lios Mòr.
thumb|Beinn Dòbhrain
A bharrachd air òrain agus dàn mu nàdar, bhiodh Donnchadh cuideachd a' dèanamh òrain-gaoil agus tha aon fhear aca seo fhathast gu sònraichte ainmeil an-diugh; 'Òran da Chèile Nuadh-phòsta' no 'a Mhàiri Bhàn Òg'. Tha stòiridh ann am beul-aithris mu fhear a thuirt ri Màiri, 's i na seann aois, nach aithnicheadh e idir i bhon òran. Fhreagair Donnchadh gun aithnicheadh e anns a' bhad i nan robh e ga faicinn tro shùilean fhèin.
Jöns Jacob Berzelius
Beatha
Rugadh e ann am Väversunda san t-Suain a deas. Bha e na oileanach ann an Oilthigh Uppsala far an do dh'ionnsaich e leigheas agus ann an 1807 chaidh e na ollamh aig an Karolinska Institutet.
Fàsach Ghibson
Faic cuideachd
Roinn-seòrsa:Fàsaichean Roinn-seòrsa:Astràilia
Donnchadh Bàn Mac an t-Saoir
Gaol
Tha òrain Dhonnchaidh rin lorg ann an 'The Songs of Duncan Bàn MacIntyre', deasaichte le Aonghas MacLeòid (Dùn Èideann, 1952).
Jöns Jacob Berzelius
Beatha
Lorg e na h-eileamaidean sileacon, selenium, torium is cerium. Chaidh bhanadium agus litium a lorg anns a deuchainn-lann rannsachaidh. Dh'ainmich Berzelius an tachartas "catailis". Thionnsgail e cuideachd samhlaichean mar H agus O do eileamaidean cheimigeach.
Donnchadh Bàn Mac an t-Saoir
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bàird Ghàidhlig
Jöns Jacob Berzelius
Beatha
Dh'obraich e còmhla ri an neach-cuideachaidh aige, Anna Sundström, gus an do phòs e Elisabeth Poppius ann an 1836.
1140
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1140 (MCXL).
Jöns Jacob Berzelius
Urraman
Bhuannaich e an Bonn-cuimhne Copley ann an 1836 còmhla ri Francis Kiernan. Chaidh pàirc ann an Stockholm ainmicheadh air.
Jean Baptiste Dumas
B' e ceimigear Frangach a bh' ann Jean Baptiste Dumas (14 an t-Iuchar 1800 - 10 an Giblean 1884).
Joseph Black
Bha Joseph Black (16 an Giblean 1728–6 an Dùbhlachd 1799) ’na lighiche agus ceimigear Albannach, ainmeil airson an rannsachaidh a rinn e air teas, air magnesium, agus air dà-ogsaid gualain. Bha e ’na ollamh aig Oilthighean Ghlaschu agus Dhùn Èideann. Lean an rannsachadh aige air teas, gu h-àraid soilleireachadh a' bhun-bheachd teas falaichte gu leasachadh teòiric na teas-dhinimigeachd agus, cuideachd, leasachadh an inneal-smùide le James Watt. Bha Black càirdeil ri Watt agus mhaoinich Black an obair tràth aig Watt. Cuideachd, bha Black càirdeil ri buill eile an t-Soillseachaidh Albannaich, leithid David Hume agus Adam Smith. Chaochail e ann an 1799 agus chaidh a thìodhlacadh ann an Cladh nam Manach Liadh ann an Dùn Èideann.
Peter Debye
B' e Petrus Josephus Wilhelmus Debije (Maastricht 24 am Màrt 1884 -  Ithaca Eabhraig Nuadh 2 an t-Samhain 1966) Ceimigear às  Na Tìrean Ìsle. Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 1936.
Sgioba nàiseanta rugbaidh Romàinia
Tha Sgioba nàiseanta rugbaidh Romàinia fear de na sgiobaichean mòra aig rugbaidh, agus am fear as cudromaiche ann an Eòrpa an Ear. Bha iad sa h-uile Cupa an t-Saoghail.
Wellington, Sealainn Nuadh
Is e prìomh-bhaile Shealainn Nuadh a tha ann am Wellington( Te Whanga-nui-a-Tara ann am Māori). 'S e am bhaile as motha na dùthcha cuideachd. Tha e na laighe anns an oirthir a deas den Eilean-a-Tuath. 'S e am prìomh-bhaile as motha a tha ann an Roinn a' Chuain Sèimh.
Joseph Black
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Seann Oileanaich Oilthigh Ghlaschu Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
Peter Debye
Iomraidhean
Debije, Petrus Debije, Petrus Debije, Petrus
Deòrsa I Bhreatainn is Èireann
Carson Deòrsa?
Roinn-seòrsa:Eachdraidh na h-Alba Roinn-seòrsa:Na Seumasaich Roinn-seòrsa:Rìghrean na Rìoghachd Aonaichte
Jöns Jacob Berzelius
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Suain Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Luchd-saidheans
Sgioba nàiseanta rugbaidh Romàinia
Aig aon àm bha iad glè mhath, ach chan eil cho àrd a-nis.
Jean Baptiste Dumas
Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Daoine às an Fhraing
Edward Doisy
B' e bith-cheimigear às na Stàitean Aonaichte a bha ann an Edward Doisy.
Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Leigheas ann an 1943 còmhla ri Henrik Dam.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
1140
Bàsan
Roinn-seòrsa:1140an
Richard August Carl Emil Erlenmeyer
Roinn-seòrsa:Ceimigearan Gearmailteach Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt
Capercaillie (còmhlan)
thumb|righ|300px|Capercaillie ann an Nürnberg, a' Ghearmailt, 2005 Chaidh an còmhlan traidiseanta Albannach Capercaillie a chur air bhonn anns na 1980an le Donald Seadhach agus le Karen NicMhàthain mar 'aghaidh' a' chòmhlain. Nochd a' chiad chlàr aca, Cascade, ann an 1984. B' e an EP aca a nochd ann an 1992, Coisich A Rùin, a' chiad chlàr Gàidhlig a ràinig am Prìomh 40 a-riamh. Tha iad air luchd-èisteachd ùr a thàladh gu òrain agus ceòl Gàidhlig le bhith a' cleachdadh dhòighean-obrach ùra teicneolais agus a' measgachadh stoidhlichean - me le bhith a' cur druma agus beus ri òrain traidiseanta.
Ceòl
right|thumb|280px|[[Tchaikovsky]]
Capercaillie (còmhlan)
Tùs
Bu tùs-àite Earra-Ghàidheal, agus shloinn a 'chòmhlan air a' chapall-choille, eun dùthchasach na h-Alba. Chlàraich iad a chiad chlàr, "Cascade," ann an 1984.
Ceòl
= Seann Cheòl Ghaidhealach =
Capercaillie (còmhlan)
Ceanglaichean a-muigh
Capercaillie Roinn-seòrsa:Còmhlanan-ciùil
Ceòl
= Òrain Ghàidhlig =
An Eala Bhàn
Srath Athainn
'S e baile beag ann an Siorrachd Lannraig a tha ann an Srath Athainn (Beurla: Strathaven). Tha e faisg air Hamalton agus Cille Bhrìghde an Ear. Ann an 2011 bha 7,484 duine a' fuireach ann.
Ceòl
= Ceòl Ùr Gaidhealach =
Srath Athainn
Ainm a' bhaile
Nochd ainm a' bhaile cuideachd mar Srathabhainn no mar Srath Abhainne. Cha do mhol Iain Mac an Tàilleir ainm Gàidhlig, tha e dìreach a' cumail a-mach is dòcha gun tàinig ainm a' bhaile bho na faclan Gàidhlig "Srath Abhainne".
Ceòl
= Ceòl Phrìomh-shamhlach =
Srath Athainn
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Ceòl
= Tachartasan Ciùil =
= Prògraman ciùil =
= Stoidhlean Ciùil =
= Innealan Ciùil =
Faramachd (Percussion)
Roinn-seòrsa:Ceòl
Seumas Mac an Deòir
200px|thumb|right|James Dewar ag obair B' e ceimigear a dh'Alba a bha ann an Seumas Mac an Deòir (Beurla: James Dewar) (1842–1923). Tha e ainmeil airson a' shearraige-falamhachd.
Ruaraidh Dòmhnallach
Is e ball den chòmhlan Runrig a tha ann an Ruaraidh Dòmhnallach. Tha e a' cluich a' ghiotàir bheus agus, còmhla ri a bhràthair, a' sgrìobhadh nan òrain aca. Choisinn esan agus a bhràthair Calum Duais nan Sàr-Ghàidheal bho Shabhal Mòr Ostaig sa bhliadhna 2015.
Seumas Mac an Deòir
Bha e na cheann-suidhe a' Chomainn Cheimigeach eadar 1897 agus 1899.
An Gearasdan
Is e An Gearasdan (Fort William sa Bheurla, ainmeachadh airson an Rìgh Uilleam III Shasainn is II Alba) prìomh-bhaile Loch Abar agus, còmhla ris an Òban, aon de'n dà bhaile as motha anns a' Ghàidhealtachd an Iar.
Seumas Mac an Deòir
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ridirean Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Cinn-shuidhe a' Chomainn Cheimigeach Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Ruaraidh Dòmhnallach
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil Roinn-seòrsa:Ceòladairean le Gàidhlig Roinn-seòrsa:Daoine à Alba Roinn-seòrsa:Runrig
An Gearasdan
Tha e na cheann-uidhe coiteanta airson làithean-saora agus, a' tighinn an dèidh Dùn Èideann, thatar ag ràdh gur e an dara ceann-uidhe turasachd ann an Alba. Bithidh sluagh a' bhaile a' dùblachadh as t-samhradh air sgàth uidhir a luchd-turais a bhitheas a' tighinn a-steach.
A' Ghàidhlig
Chaidh am Mòd Nàiseanta a chumail sa Ghearasdan/Loch Abar sna bliadhnaichean 1922, 1927, 1932, 1981, 1985, 1999, 2007 agus 2017. Thòisich Sgoil Ghàidhlig Loch Abar, bun-sgoil làn-Ghàidhlig, sa bhliadhna 2015 ann an togalach ùr air Rathad Àird Dhobhair.
Bha Gàidhlig aig 726 daoine, 7.33%, ann an 2001.
Cruinn-eòlas
Tha An Gearasdan a' gabhail a-staigh na bailtean beaga Caol, Clagan, is Inbhir Lòchaidh, agus tha e faisg air a' chlachan croitearachd Blàr mac Faoilteach, agus na bailtean beaga, Drochaid an Aonachain agus Omhanaich.
Tha am baile air an rathad A82 eadar Glaschu agus Inbhir Nis, agus cuideachd far an tòisich Rathad nan Eilean, a dh'ionnsaigh Malaig is nan eileanan.
1141
MCXLI
Dili
thumb|right|250px|Cairt: Dili Is e prìomh-bhaile Tiomor an Ear a tha ann an  Dili  neo Díli. 'S e am baile as motha na dùthcha cuideachd. Tha e suidhichte air cladach ann an taobh tuath na dùthcha. 'S e 8° 34' Deas agus 125° 34' Ear a tha na co-chomharran aige. Tha mu 150,000 duine a’ fuireach anns a' bhaile fhèin.
Inbhir Àir Aonaichte
thumb|Pàirc Somerset
1142
MCXLII
Bàsan
Roinn-seòrsa:1140an
1141
Bàsan
Roinn-seòrsa:1140an