cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
1320
Bàsan
Roinn-seòrsa:1320an
Cànanachas
Cànanachas eachdraidheil
Tha cànanachas eachdraidheil a' sgrùdadh tùsan cànain agus an dòigh a tha cànanan ceangailte gu h-eachdraidheil ri a chèile.
729
Bàsan
Roinn-seòrsa:720an
Cànanachas
Seimeotaig
Tha seimeotaig a' coimhead air pròiseasan shoighnichean, soighnichean/sìn agus samhlaichean agus air ciamar a chruthaichear agus ciamar a thuigear ciall fhacal. Coimheadaidh e air ciall fhacal fa-leth agus ann am buidhnean. Chan eil e dìreach a' cuingleachadh air conaltradh cànanach, ach thèid e nas fhaide, a' gabhail a-steach samhlaichean cultarail. Tha e ceangailte ri sgrùdadh litreachais, anailis conaltraidh, cànanachas teacsa agus feallsanachd cànain.
Cànanachas Gnìomhaichte
Cleachdaidh cànanachas gnìomhaichte (Beurla: applied linguistics) toraidhean bho roinnean cànanachais eile agus cuiridh e iad gu feum ann an roinnean eile. Gu tric cleachdar na toraidhean seo airson teagasg cànain, ach cuideachd ann am faclaireachd agus eadar-theangachadh.
An-diugh cleachdar coimpiutairean gu tric ann an roinnean cànanachais gnìomhaichte. Cleachdaidh co-thàthadh labhairt (speech synthesis) agus aithneachadh cànain (speech recognition) eòlas fogharach agus foineimeach gus eadar-aghaidhean gutha a dhèanamh airson coimpiutairean. Cuidichidh e cuideachd le eadar-theangachadh coimpiùtarail agus cuspairean coltach ri sin. Tha buaidh air na cùisean seo air teòiric co-chàraidh agus seimeantaig.
Is anailis cànanach fo-roinn cànanachais gnìomhaichte agus cleachdaidh riaghaltasan sin nàiseantachd dhaoine a dhearbhadh mur a bi iad gun chead-siubhail. Gu tric bidh sin a' tachairt ann an agallamh le neach-obrach ann an roinn in-imrich. Thèid an clàradh an uair sin a sgrùdadh, agus nithear co-dhùnaidhean mu dheidhinn ibhe fògarraich an duine.
Cànanachas Mìneachail
Tha cànanachas mìneachail (Beurla: descriptive linguistics) a' sgrùdadh air mìneachadh agus aithris chànanan. 'S e an cuspair as sìne cànanachais a th' ann, agus thòisich e le Franz Boas tràth anns an 19mh linn gus an do dh'fhàs cànanachas structarail anns an 20mh linn. An toiseach bha ùidh cànanachais mìneachail ann an cànanan tùsanach a bha (agus a tha) ann an cunnart bàis. Bhon ùidh sin dh'fhàs cuspairean mar shòiseo-chànanachas, cànanachas antrap-eòlach, antrap-eòlas cànanach, cuspairean a sgrùdas ceanglaichean eadar cànan, cultar agus comain shòisealta.
An-diugh tha an ùidh sin air sgapadh thairis air na crìochan Ameireaga a Tuath, agus tha mòran prògraman cànain a' cur cuideam air aithris chànanan a tha a' bàsachadh gu luath. 'S e obair mhòr a th' ann am mìneachadh cànain, agus feumar rannsachadh fad bliadhnaichean agus feumaidh an cànanaiche an cànan ionnsachadh gu ìre àrd gus lorg-ghràmar a sgrìobhadh air a shon. Feumaidh an cànanaiche corpas mòr de theacsaichean, clàraidhean fuaim agus filmichean a chruinneachadh agus stòras dhiubh a chruthachadh, gus am faighear greim air airson rannsachaidhean a bharrachd.
Cànanaiche
Faic cuideachd: Cànanaiche
Faic cuideachd
Faclair Cànanachais le Roy Wentworth
Roinn-seòrsa:Cànanachas
Bóthar Dhún na nGall
'S e sgire ann am Beul Feirste ann an Contae Aontroma a tha ann am Bóthar Dhún na nGall.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae Aontroma
384
Bàsan
Roinn-seòrsa:380an
1977
Bàsan
Roinn-seòrsa:1970an
1800an
Saoil a bheil thu an tòir na leanas: 19mh Linn?
Bha na 1800s, sa 19mh linn, eadar 1 am Faoilleach 1800 is 31 an Dùbhlachd 1809. Se a' cheud deichead den linn
Roinn-seòrsa:19mh linn *
Pàipear-èibhinn
thumb|Duilleag bhon t-sreath "Little Nemo" le Winsor McCay
Bidh pàipear-èibhinn làn de dhealbhan-èibhinn, neo dhealbhan-magaidh. Canar “comic” ris sa Bheurla (“Comaig”), m.e. : Beano, Dandy 7c.
Tha pàipearan-èibhinn cuideachd glè fhèillmhor san Fhraing agus sa' Bheilg far an canar iad bandes dessinées, mar eisimpleir Asterix An Ceilteach.
Tùsan
Roinn-seòrsa:Litreachas
1321
MCCCXXI
Bàsan
Roinn-seòrsa:1320an
Mèinnean Baile Shidni
Tha Mèinnean Baile Shidni (Beurla: Sydney Mines) ann an Siorrachd Cheap Bhreatainn, Alba Nuadh.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Eilean Cheap Bhreatainn
1800
MDCCC
Bàsan
Roinn-seòrsa:1800s
Pàipear-gainmhich
right|thumb|Pàipear-gainmhich
Tobar Bhrìghde
'S e baile ann an ear-thuath na h-Alba ann an Siorrachd Obar Dheathain sa tha ann an Tobar Bhrìghde (Beurla: Brideswell).
Pàipear-gainmhich
Bidh pàipear-gainmhich na phàipear làidir le gainmhich air a glaodhadh air. Cleachdar e gus uachdaran, m.e. fiodh, a shuathadh gus am bi iad mìn agus rèidh.
Tobar Bhrìghde
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Siorrachd Obar Dheathain
Pàipear-gainmhich
Roinn-seòrsa:Acfhainn
Plota an Bhairèadaigh Thoir
‘S e baile beag ann am an Muirthead, Chontae Mhaigh Eo sa Chúige Chonnacht ann an Èirinn a th’ann an Plota an Bhairèadaigh Thoir.
10 an t-Ògmhios
'S e 10 an t-Ògmhios an 161mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (162mh ann am bliadhna-leum). Tha 204 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Plota an Bhairèadaigh Thoir
Roinn-seòrsa:Contae Mhaigh Eo Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Èireann Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann Roinn-seòrsa:Èirinn
10 an t-Ògmhios
Tachartasan
thumb|[[Rìgh Seumas VIII Alba agus III Shasainn|Seumas VIII na h-Alba]]
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Darío Echandía Olaya
B’ e Fear-lagha, britheamh, neach-poileataigs, feallsanaiche agus riochdaire dioplòmasach à Coloimbia a bh’ ann an Darío Echandía Olaya (Chaparral, 13 an Dàmhair 1897 – Ibagué, 9 an Cèitean 1989). Thug e ceum à Oilthigh an Rosario agus fhuair e dotaireachd ann an lagh ann an 1917. Phòs e aig Emilia Arcienegas Castilla ann an 1936.
‘S e ball a’ Phàrtaidh Libearalaich Choloimbia a th’ ann Echandía agus bha e an lùib poileataigs aig àrd ìre fad a bheatha: bha e air an làimh chlì a' Phàrtraidh. Chaidh e dhan phàrlamaid ann an 1928, nuair a bha e dìreach 31. Chuidich e Enrique Olaya Herrera ann an iomairtean poileataigeach mar phàirt a’ ghluasaid La Revolución en Marcha (Gàidhlig: an t-ar-a-mach air an t-slighe) agus e gu math dluth air Alfonso López Pumarejo. Bha e na cheann-suidhe eadar-amail ceithir tursan: fad mìos eadar 1943 agus 1944 nuair a bha bean Phumarejo tinn, greiseag eile ann an 1944 nuair a bhathar airson Pumarejo a thoirt fo bhruid agus greiseagan eile ann an 1960, an àite Alberto Lleras Camargo agus ann an 1967, an àite Carlos Lleras Restrepo. Bha Echandía cuideachd na Mhinistear nan Dùthchannan Cèin (1942 – 1943), na Riaghaldair ann an Tolima (1958 – 1959), na Ministear a’ Cheartais (1967 – 1968) agus na Rùnaire an Riaghaltais (1935 – 1935).
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:Daoine à Coloimbia
Randolph County, Arkansas
thumbnail|right|[[Taigh-cùirte Randolph County ann am Pocahontas]] thumbnail|right|Mapa Arkansas le Randolph County ann an dearg
Tha  Randolph County  ann an Arkansas. 'S e  Pocahontas am prìomh-bhaile.
Chan fhaodar deoch-làidir a reic ann.
Eachdraidh
Chaidh a stèidheachadh air 29 an Dàmhair 1835.
Tha an t-ainm a' tighinn bho John Randolph. B' e fear-poilitigs, senator, bho Virginia a bh' ann. Bha e cudromach ann an obair an congress nuair a bhathar a' ceannach pàirt mhòr dhen dùthaich, Louisiana, on Fhraing. Bha Randolph County na phàirt de Louisiana aig an àm.
External links
Roinn-seòrsa:Arkansas
Bognach
'S e baile ann an ear-thuath na h-Alba ann an Siorrachd Obar Dheathain sa tha ann am Bognach no Boganaidh (Beurla: Bognie).
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Siorrachd Obar Dheathain
Höfuðborgarsvæðið
'S e roinn ann an Innis Tìle a th' ann an Höfuðborgarsvæðið (Gàidhlig: Roinn a' Phrìomh-bhaile). Tha e suidhichte air an àirde an iar na dùthcha, eadar Suðurnes, Suðurland agus Vesturland. 'S e Reykjavík - prìomh-bhaile na dùthcha - a th' anns a' bhaile as motha na roinne, far a bheil a cuid rianachd phoblaich suidhichte.
Eachdraidh
Eadar 965 agus 1874 bhuinneadh Höfuðborgarsvæðið gu landsfjórðungur (Gàidhlig: Cairteal) air an robh Sunnlendingafjórðungur/Rangæingafjórðungur còmhla ri Suðurnes agus pìosan mòra Suðurland. 'S ann aig ìre nam bailtean s' a thathar a' toirt seachad na rianachd phoblaich an latha an-diugh, ged a thathar a' cleachdadh nan roinnean airson anailise stadastaigeil. B' e roinn-phàrlamaid a th' ann an Höfuðborgarsvæðið gu ruige 2003 cuideachd, nuair a chaidh na sia roinnean-phàrlamaid a th' ann a-nis a stèidheachadh.
Àireamh-sluaigh
Seo mar a tha àireamh-sluaigh na roinne air atharrachadh fad nam bliadhnaichean agus an taca ris an còrr dhen dùthaich. 'S ann ann an Höfuðborgarsvæðið far a bheil a' mhòr-chuid àireamh-sluaigh Innise Tìle a' fuirich ann.
723
Bàsan
Roinn-seòrsa:720an
Höfuðborgarsvæðið
Siorrachdan ann an Höfuðborgarsvæðið
Tha dìreach aon sheann shiorrachd ann an Höfuðborgarsvæðið: Kjósarsýsla.
Ceanglaichean A-muigh
Roinn-seòrsa:Innis Tìle
1322
MCCCXXII
Bàsan
Roinn-seòrsa:1320an
Eachdraiche ealaine
thumb|right|250px|[[Jaume Aymar i Ragolta, eachdraiche ealaine à Catalòinia'']]
'S e cuideigin a tha a' clàradh, a' sgrìobhadh, ag rannsachadh air neo a' dèanamh anailis air eachdraidh a thaobh ealaine 's a th' ann an eachdraiche ealaine.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Dreuchdan Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Neach-seinn àirde
Sa' cheòl, tha bean-seinn àirde 'na ghuth-seinne as àirde. Tha soprano (no neach-guth-àirde, no òranaiche-àirde) 'na seinneadair le guth rangachadh an ìre mhath às an C meadhanach dhan A, trì-deugamh os cionn an C meadhanach (os cionn a' bhinn-uchdach). Ann am co-cheòl le ceithir-cuid modh chòisirich, gabhaidh 'n t-òranaiche-àirde a' chuid as àirde, 'gus gabhaidh am bitheantas am binneas.
Tha "bean-seinn àirde" 'comharrachadh am bitheantas ri ban-sheinneadair na rainge ghuthaich as àirde 'gus ri a guth. Tha fir-seinn (a chan eil guthan air atharrachadh) àitheanta 'n dàrna cuid cho "gillean-seinn-àirde" no ri luchd-binneas ann an eaglasan Sasannach. Cleachdaidh roinn nam fir-seinn inbheach, air chantainn ri fir-seinn àirde spothaidh, dòigh sònraichte gun an cleachdadh guth àrd fuadain air chor a sheinn an rangachadh seo.
Tibirita
Sluagh a' bhaile
Ged a tha 3,018 nan tàmh anns a' bhaile, tha 2,513 dhuibh a' fuireach anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile. Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin. Air adhbharan trioblaidean poileataigeach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail. Le sin, ‘s e pàtran àireamh-shluaigh traidiseanta a th’ann an Tibitita fhathast.
Taobh chinnidh, ' s e daoine geala/mestizos a th'ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann am Tibirita. ' S urrainn dhan 85.6% dhe na daoine ann an Tibirita leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, tha fòn aig an taigh aig 6.6% dhe na dachannan.
218
Bàsan
Roinn-seòrsa:210an
Tibirita
Fèisean
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Titibita. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid Chaitligeach a th’ ann fhathast,  fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s a tha beairteas cultarail na dùthcha.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Coloimbia
Neach-seinn àirde
Agus nas cumanta, tha guth àirde a 's an guth as àirde bhuidheann nan innealan-ciùil choltaich.
Am bitheantas, cluichidh òranaichean-àirde a' bhan-ghaisgeach anns na h-oprachan: cluichidh bean-seinn guanaig dleasnasan cluiche-àbhachd; bidh aig ri bean-seinn àirde luais, cleasach no ealaidheil, ceòl glè dhoirbh le mòran leuman a-steach dhan rèim nas àirde sheinn sing; cluichidh bean-seinn àirde liriceach na rìbhinnean mhaotha; cluichidh bean-seinn àirde sàthadh, bean-seinn àirde cumhachdach (gabhail a-staigh Bean-seinn àirde luais cleasach) agus Bean-seinn àirde Wagner na mnàthan fad-fhulangach nan oprachan.
Seòrsaichean nam mnàthan-seinn àirde
Ann an opra, tha 'n caractar agus an soindath a' ghutha nam mnàthan-seinn àirde air sheòrsachadh gu tric a-rèir dham co-rian Gearmailtis na Fach. Tha na h-eisimpleirean nan dleasnasan bhean-seinn àirde:
Òranaichean-àirde iomraiteach
Tha luchd-seinn àirde iomraiteach air dhèanamh luchd-dealasach an t-opra 'dhealachadh 'steach do "buidhnean" a' cur an aghaidh, a' cumail suas aon seineadair thar eile. Bha a' chomhstrì eadar na uchd-dealasach àraide Mharia Callas agus Renata Tebaldi, fo eisimpleir, aon dhen chomhstrì as ainmeile (no maslaiche) nan uile oprachan, a dh'aindeoin an càirdeas nan dà seinneadair.
Comhairle Lodainn an Iar
Chruthaich an Achd Riaghaltais Ionadail (Alba) 1973 siostam ùr de chomhairlean agus Roinn Lodainn le ceithir comhairlean sgìreil, Baile Dhùn Èideann, Lodainn an Ear, Lodainn Mheadhanach agus Lodainn an Iar. Sgaoileadh na comhairlean roinneil ann an 1995 agus fhuair Comhairle Lodainn an Iar na h-uallaichean aice.
Tha naoi uàrdan ann an Lodainn an Iar: Armadal is An Druim Dubh, Bathgate,, Broxburn, Uphall is Winchburgh, Baile Dhunlèibhe an Ear is Caladar an Ear, Fauldhouse is Srath Bhrìch, Gleann Iucha, Baile Dhunlèibhe a Tuath, Baile Dhunlèibhe a Deas, agus An t-Allt Bàn is Blackburn.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Comhairlean na h-Alba Roinn-seòrsa:Lodainn an Iar
Andrew Johnson
B' e an seachdamh ceann-suidhe deug nan Stàitean Aonaichte (1865–1869), a bha ann an Andrew Johnson/Anndra MacIain (An Dùbhlachd 29, 1808 – an t-Iuchar 31, 1875).
Roinn-seòrsa:Cinn-shuidhe nan Stàitean Aonaichte Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
385
Bàsan
Roinn-seòrsa:380an
Rèile na h-Alba
'S e Companaidh Obrachaidh Trèanaichean aig Riaghaltas na h-Alba a tha ann am Rèile na h-Alba. Tha iad ag obrachadh seirbheis rèile ann an Alba agus seirbheis bho Alba gu Sasainn a Tuath. B' e ScotRail an t-ainm air an t-seirbheis rèile ann an Alba eadar 1997 is 2004 ach a' chòir bha air dìoladh gu am First Group. A-nis tha ìomhaigh dhà-chànanach aig ScotRail agus 's e "Rèile na h-Alba" an t-ainm Ghàidhlig a th' air.
Plota an Bhairèadaigh Thiar
‘S e baile beag ann am an Muirthead, Chontae Mhaigh Eo sa Chúige Chonnacht ann an Èirinn a th’ann an Plota an Bhairèadaigh Thiar.
Rèile na h-Alba
Bhuannaich a' chompanaidh Duitseach Abellio an ceadachas seo ann an 2014. Thill Rèile na h-Alba dhan riaghaltas ann an 2022 an dèidh do 25 bliadhnaichean mar cheadachas prìobhaideach.
Plota an Bhairèadaigh Thiar
Roinn-seòrsa:Contae Mhaigh Eo Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Èireann Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann Roinn-seòrsa:Èirinn
Rèile na h-Alba
Loidhnichean
thumb|left|250px|Prìomh Loidhnichean na h-Alba Tha loidhnichean astar fada, spàladair agus dùthchail aig Rèile na h-Alba.
Prìomh Loidhnichean
Tha trèanaichean-luath a' ruith eadar Dùn Èideann, Glaschu, Obar Dheathain, Inbhir Nis agus Dùn Dèagh. Tha Prìomh Loidhne na Gàidhealtachd a' ceangal Inbhir Nis leis a' Dheas.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Giùlan na h-Alba
Bruach Sheáin
'S e baile ann an Contae Aontroma a tha ann am Bruach Sheáin.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae Aontroma
Brùra
'S e baile air a' Ghàidhealtachd a tha ann am Brùra (Beurla: Brora). Tha am baile suidhichte anns an t-siorrachd traidiseanta Cataibh air a' mhòr-rathaid A9.
Abraham Lincoln
'S e an siathamh ceann-suidhe deug nan Stàitean Aonaichte a bha ann an Abraham Lincoln (Siorrachd Hardin, Kentucky 12 an Gearran, 1809–15 an Giblean, 1865). Dh'fhàg e dìleas mhòr às a dhèidh mar ceann-suidhe a shàbhail na Stàitean Aonaichte o sgaradh a dh'adhbhraich an Cogadh Catharra Ameireaganach agus bha e cliùiteach cuideachd mar dheagh òraidiche. B' esan a' chiad cheann-suidhe nan SA a chaidh a mhuirt. 'S e John Wilkes Booth a chuir às dha.
Brùra
Anns a' bhliadhna 2001 bha 1,140 duine a' fuireach an seo agus 1282 ann an 2011.
Abraham Lincoln
Rugadh e ann an Kentucky is thogadh e ann an Kentucky is Indiana. Dh'imrich e do New Salem, Illinois, far an deach a thaghadh e do sheanadh Illinois ann an 1834. Chaidh e na cheannard nan Cuigseach is dh'iomairt e is buill seanaidh eile gus prìomh-bhaile na stàite a ghluasad o Vandalia gu Springfield. Leig e a sheat suas ann an 1841 agus dh'obair e mar neach-lagha gu 1847 nuair an deach a thaghadh mar bhall Mhòr-dhàil, ach thill e gu lagha ann an 1849.
Brùra
Tha gnìomhachas beag aige, mar eisimpleir: Iasgach, buinig chlach agus a’ togail bàtaichean. Bha taigh-staile uisge-beatha ann eadar 1819 is 1983. An-diugh cleachdar togalaichean an taigh-staile mar ionad-fiosrachaidh airson an Clynelish Distillery a tha faisg air. Tha stèisean ann cuideachd air Loidhne a' Chinn a Tuath eadar Caisteal Dhùn Robain agus Bun Ilidh.
Abraham Lincoln
Thill e do phoileataigs an dèidh an Achd Kansas–Nebraska, an do rinn tràilleachd laghail tuath air 36° 30′ san ranntair Cheannachd Louisiana, ann an 1854 is bha e an sàs anns an iomairt an aghaidh tràilleachd. Bhuannaich e taghadh a' chinn-suidhe mar thagraiche Poblachdach ann an 1860. Dh'fhàg seachd stàitean san taobh a deas ro èideadh is thòisich an Cogadh Catharra Ameireaganach.
Brùra
Thàinig ainm a' bhaile às an t-Seann-Lochlannais agus tha e a' ciallachadh "Abhainn na Drochaid" (Bridge river). A-rèir Iain Mhic an Tàilleir chleachdadh an t-ainm dìreach air an abhainn a-mhàin, b' e Inbhir Bhrùra an t-ainm a bha air a' bhaile.
Rinn Nancy Dorian, cànanaiche às na Stàitean Aonaichte rannsachadh mu ìre na Gàidhlig aig na daoine na bha a' fuireach an seo.
Abraham Lincoln
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Cinn-shuidhe nan Stàitean Aonaichte Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Brùra
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Cataibh Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Uisge Lìte
thumb|300px|Uisge Lìte os cionn Clachan Dean.
Èideard I Shasainn
thumb|Lùireach B' e Rìgh na Sasainn a bh' ann an Èideard I (Beurla: Edward I Longshanks; 17 an t-Ògmhios 1239 – 7 an t-Iuchar 1307).
Uisge Lìte
'S e abhainn ann Alba a tha ann an Uisge Lìte (Beurla: Water of Leith).
Èideard I Shasainn
Bha e na mhac Eanraig III, Rìgh na Sasainn agus Eleanor na Provence.
Iomraidhean
} Roinn-seòrsa:Rìghrean Shasainn Roinn-seòrsa:Daoine à Sasainn
Uisge Lìte
Tha e a' sruthadh bho Mhonadh Pentland tro Dhun Èideann gun Uisge For ann an Lìte.
Tha e 29 km (18 mìltean) a leud agus tha an àrainn drèanaidh aige 117 km2 (45 mìltean ceàrnagach) de dh'fharsaingeachd.
Tha ionad luchd-tadhail aig an Uisge ann an Àth na Sglèata.
Fo-aibhnichean
Tha 5 fo-aibhnichean aig an Uisge Lìte, an Allt Dheadhain, an Allt Kinleith, an Allt Ghorgaidh, an Allt Mhoireach, agus an Staing.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Aibhnichean na h-Alba Roinn-seòrsa:Dùn Èideann
Bun Abhann Dalla
'S e baile ann an Contae Aontroma a tha ann am Bun Abhann Dalla (Beurla: Cushendall).
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae Aontroma
An Fàl Mòr
‘S e baile beag ann am an Muirthead, Chontae Mhaigh Eo sa Chúige Chonnacht ann an Èirinn a th’ann an Fàl Mòr.
Roinn-seòrsa:Contae Mhaigh Eo Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Èireann Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann
1323
MCCCXXIII
Bàsan
Roinn-seòrsa:1320an
1801
MDCCCI
Bàsan
Roinn-seòrsa:1800s
Obar Dheathain, Alba Nuadh
Tha Obar Dheathain (Beurla: Aberdeen) ann an Siorrachd Inbhir Nis, Alba Nuadh. Tha e eadar-dhealaichte bho Obar Dheathain Ùr ann an Siorrachd Cheap Bhreatainn
724
Bàsan
Roinn-seòrsa:720an
Obar Dheathain, Alba Nuadh
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Eilean Cheap Bhreatainn
Ulysses S. Grant
B'e an ochdamh ceann-suidhe deug nan Stàitean Aonaichte (An Giblean 27, 1822 – an t-Iuchar 23, 1885) a bha ann an Ulysses S. Grannd (1869–1877). Bha e na sheanailear ainmeil cuideachd.
Roinn-seòrsa:Cinn-shuidhe nan Stàitean Aonaichte Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Taigh-solais Àird nam Murchan
thumb|Taigh-solais Àird nam Murchan Tha Taigh-solais Àird nam Murchan suidhichte aig Rubha Àird nam Murchan, mu leth mhìle air falbh bhon chnoc bheag ris an canar Corrachadh Mòr, an t-àite as fhaide iar air tìr-mòr Bhreatainn. 'S ann an seo far bhios a’ chladaich dheasaich den leth-eilean Àird nam Murchan (a’ leantainn Loch Suaineart agus a' Chaol Mhuilich) a’ ruith le chèile leis a’ chladaich thuathaich a tha air ruith le Rùm, Eilean nam Muc, Eige agus leis an Eilean Sgitheanach. 'S e seo na co-chomharran a tha aige: 56° 43.6 Tuath agus 6° 13.4 Iar.
Ainm
Chan eilear cinnteach cò às a thàinig ainm an taigh-solais. Tha dà bheachd ann: Tha aon mhìneachadh ag ràdh gun tàinig e bho na faclan "Àirde" agus "Muirchu" (biast dhubh) neo ròn agus a' ciallachadh: àite nam biastan dubha. Tha mìneachadh eile ag ràdh gu bheil an t-ainm ceangailte leis an fhacal: "Muirchol" leis a' chiall: àite spùinneadairean-mara.
Eachdraidh
'Sa bhliadhna 1845 cheannaicheadh 20 acair-fearainn bho Alexander Cameron airson 20 nòtaichean. Fhuair e cuideachd 58 nòta airson nan trioblaidean a bha aige aig an àm nuair a bha an taigh solais air a thogail.
Rinn Alan Stevenson an dealbhadh. Bha esan a’ buntainn do theaghlaich Stevenson, a bha ainmeil air sgàth 's gun robh iad a’ dealbhaidh an cuid as motha de na taighean-solais ann an Alba. 'S e Taigh Solais Àird nam Murchan an t-aona fear air feadh an t-saoghail a tha deilbhte anns an stoidhle Èipheiteach. Chaidh an tùr a thogail le clachan eibhir a thàinig às an eilean Muile. Bathar ag obair trì bhliadhnaichean gus an robh an taigh-solais deiseil. San 5 an Dàmhair 1849 chaidh an solas a losgadh airson a' chiad turas.
An uair sin bha dithis luchd-obrach a' fuireach an-seo, b' e 18 nòtaichean gach bliadhna am pàigheadh a bha aca. Bha cothrom aca cuideachd dà bhò agus dusan caoirich a chumail airson a bhith beò.
Sa madainn 22 am Faoilleach 1852 bha stoirm mhòr ann, chaidh pìosan den tùr a bhriseadh le dealanach. Thuit 40 troigh den rathad anns a’ mhuir agus bhris an cuid as motha den bhalla, a tha timcheall na togalaichean, sìos. Ged a bha bàta na luchd-obrach na laighe 15 troighean nas àirde na a’ mhuir làn mu dheireadh, bhris e às a chèile fo chumhachd nan tonnan àirde.
Bhon bhliadhna 1988 bidh an taigh solais ag obair fèin-ghluasadach, bidh an Northern Lighthouse Board a’ gabhail cùram air a-nise. Bhon bhliadhna 1996 tha taigh an luchd-obrach agus na togalaichean eile aig an Ardnamurchan Lighthouse Trust. Tha ionad airson luchd-turais ann a-nise. Gheibh an luchd-turais fiosrachadh a bharrachd air sanasan-fiosrachaidh ann am Beurla agus ann an Gàidhlig a chaidh a chur an àrd aig cois an taigh-solais.
Togalaichean
thumb|right|250px|An rathad, air an làimh chlì tha an solas-trafaig
Contae na Gaillimhe
'S e siorramachd (Gaeilge: Contae) ann am Poblachd na h-Èireann a tha ann an Contae na Gaillimhe (tuiseal ainmneach: Gaillimh, Laideann: Comitatus Gallivensis). Tha e suidhichte air an àirde an iar na dùthcha, ann an Còigeamh Chonnacht. Tha 450,198 duine a' fuireach san t-siorramachd fad 5,940km², an dàrna shiorramachd as motha na dùthcha a thaobh fharsaingeachd agus an siathamh a thaobh àireamh-sluaigh. Tha crìochan aig Contae na Gaillimhe le An Clár, Uíbh Fhailí, Ros Comáin, Maigh Eo agus Tiobraid Árann. Bha 854,118 nan tàmh sa chontae ann an 1841, ron a' Ghorta Mhòir. 'S e Binn Bhán (725m) a th'ann a' beinn as àirde na siorramachd.
Taigh-solais Àird nam Murchan
Togalaichean
Tha an taigh-solais 35 meatair a dh’àird os cionn an talamh, tha staidhre ann le 152 ceum. Tha e 55 meatair a dh’àird os cionn na mara, tha an solas ri fhaicinn aig astar 24 mìltean. ‘S e sin an comharra aige: Flashing (2) White every 20 Secs.
Contae na Gaillimhe
Eachdraidh
Chaidh an Contae a stèidheachadh ann an 1569 le Ealsaid I. Thuit àireamh-shluaigh na siorrachd ann an −26.9% aig àm na Gorta Mòire. Bha Conradh na Talún gu math gnìomhach an seo an deireadh an 19mh Linn.
Sgìrean Ionadail
Tha seachd baranachdan deug (Gaeilge: barúntacht) am broinn na Gaillimhe: Baile Chláir, Baile na hInse, Baile Locha Riach, Béal Átha Mó, Baile Átha an Rí, Cill Chonaill, Cill Liatháin, Cill Tartan, Cluain Mhac nEoghain, Dún Coillín, Dún Mór, Liatroim, An Longfort, Maigh Cuillin, An Ros, Tigh Dachoinne agus Gaillimh fhèin. A bharrachd air sin, tha 120 parraistean (ann an trì sgìreachdan-easpaig: Tuaim, Cluain Fearta agus Gaillimh) agus 4,556 bailtean fearainn sa chontae.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann Roinn-seòrsa:Èirinn
Taigh-solais Àird nam Murchan
Togalaichean
Aig cois an taigh-solais tha inneal dearg ann airson fuaim àrd mhòr a dhèanamh, ma bhios e ceòthach. Ach chan eil an inneal seo ag obrachadh, tha fear ùr dealanach am broinn an tùir.
Dh’atharrachadh taigh luchd-obrach gu taigh tasgaidh. Tha an taisbeanadh a’ sealltainn ciamar a bhios an taigh solais ag obrachadh. Tha seòmar eile ann làn fhiosrachaidh mun dòigh beatha na luchd-obrach anns na 1940an. Air a thaobh tha taigh nan innealan. Anns an t-seann stàball tha cafaidh agus bùth ann a-nis.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Ailtireachd Roinn-seòrsa:Alba Roinn-seòrsa:Muir Roinn-seòrsa:Taighean-solais
386
Bàsan
Roinn-seòrsa:380an
Boncath
Iomraidhean
Boncath
Drenthe
'S e tè dhe na 12 roinnean anns na Tìrean Ìsle a th' ann an Drenthe (IPA:ˈdrɛn.tə, Laideann: Drenthia). ' S e Assen prìomh-bhaile na roinne ach 's e Emmen am baile as motha. Tha crìochan aig Drenthe le 3 roinnean eile: Fryslân agus Groningen ann an ceann a tuath agus Overijssel ann an ceann a deas. A bharrachd air sin, tha crìochan eadar-nàiseanta leis A' Ghearmailt air àirde an ear na roinne.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Na Tìrean Ìsle
Appleton, Wisconsin
'S e baile ann am Wisconsin, sna Stàitean Aonaichte, a th' ann an Appleton. Anns a’ bhliadhna 2010 bha 72,623 duine a’ fuireach an seo. Tha e suidhichte aig 240m os cionn ìre na mara,
Eachdraidh eile
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1848.
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Wisconsin
Maseru
'S e prìomh-bhaile Leasoto a tha ann am Maseru. Tha e suidhichte air bruach Abhainn Mohokare faisg air crìoch Afraga a Deas. 'S e seo an co-chomharran aige: 29° 31’ Deas agus 27° 48’ Ear. Tha Maseru 412km air falbh bho Phretoria (Afraga-a-Deas), 490km bho Mbabane (Dùthaich nan Suasaidh) agus 625km bho Mhaputo (Mòsaimbic). Tha e suidhichte ann am meadhan na dùthcha, aig 1,482m os cionn ìre na mara.
Tha an Oilthigh Nàiseanta Leasoto suidhichte ann an Roma, baile beag faisg air Maseru. Tha am port-adhair eadar-nàiseanta, Moshoeshoe International Airport ann an Thoteng-ea-Moli, rud beag air falbh bho Mhaseru.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Afraga Roinn-seòrsa:Afraga a Deas
Şalom
'S e am pàipear-naidheachd Turcach-Iùdhach as sine a tha ann an Şalom (litreachadh Turcach de Shalom, שָׁלוֹם san Eabhra). Chaidh a stèidheachadh 29 an Dàmhair 1947 le fear-naidheachd Turcach-Iùdhach Avram Leyon anns an Turcais agus Ladino. Tha e air fhoillseachadh gach Diciadain ann an Istanbul anns an Tuirc. 'S e Yakup Barokas am prìomh dheasaiche aige. Thathar a' clò-bhualadh mu 5,000 lethbhreac, agus tha e air-loidhne cuideachd.
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:Pàipearan-naidheachd às an Tuirc Roinn-seòrsa:Iùdhachd
Inbhir Eidh
Is docha tha sibh a' lorg Inbhir Eigh
Port an t-Sròim
'S e baile beag ann an Ros an Iar air a' Ghàidhealtachd a th' ann am Port an t-Sròim (Beurla: Stromeferry). Tha e suidhichte air bruach a deas Loch Carrainn. Tha ainm a' bhaile a' sealltainn gum b' e àite cudromach a bh' ann airson dol thairis air an loch. Tha stèisean-rèile dhen rathad-iarrainn Caol Loch Aillse eadar Atadal agus Dùn na Creige ann agus tha an A890 faisg air a' bhaile.
Inbhir Eidh
'S e baile ann an ear-thuath na h-Alba ann an Siorrachd Obar Dheathain sa tha ann an Inbhir Eidh (Beurla: Inverey). Tha e na laighe air Allt Eidh. 'S e Inbhir Eidh Mhòr sa tha air bruach an ear na h-allt, agus Inbhir Eidh Bheag air an taobh eile.
Port an t-Sròim
An aiseag
Tha Port an t-Sròim suidhichte air an àite as cumhainge den loch agus mar sin bha seirbhisean aiseig ann airson iomadh bliadhna. Le sin bha ceangal ann chun a' chiad rathaid a chaidh a thogail le Coimisean Rathaidean agus Dhrochaidean na Gàidhealtachd ann an 1809 air bruach a tuath an locha. Nuair a chaidh an A890 a leasachadh air bruach iar-dheas Loch Carrainn agus seachad air Port an t-Sròim, cha robh feum tuilleadh air na seirbhisean aiseig na bu mhotha, mar sin stad iad ann an 1970. Ach ann an 2012 b' fheudar an rathad a dhùnadh, chaidh an aiseag a chur gu feum a-rithist airson greis.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
725
Bàsan
Roinn-seòrsa:720an
Criopton
'S e eileamaid cheimigeach a tha ann an criopton le samhla Kr agus àireamh atamach 36.
S' e gas uasal a tha ann is chan eil e ag iom-obrachadh ann an suidheachadh àbhaisteach.
Eachdraidh
Ann an 1898 lorg William Ramsay agus Morris Travers criopton nuair a mheilich iad adhar gus an rach e na lionn agus an-sin theasaich iad e. Dheataich na gasan aon is aon.
Rinneadh a' chiad cho-thàthadh crioptoin ann an 1962. B' e criopton difluaraid a bh' ann.
Cleachdadh
Cleachdar criopton, mar neon, ann an solasan agus cleachdar an leusair criopton difluaraid ann an teicneòlas niùclasach.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eileamaidean Roinn-seòrsa:Gasan uasal
Macau
Stèidhicheadh Roinn Rianachdail Shònraichte Mhacau, a dh'aithnichear am bitheantas mar Macau, no Macàthu , no Macao, air 20 Dùbhlachd, 1999. 'S i aon den dà Roinn Rianachdail Shònraichte Sluagh-Phoblachd na Sìne a th' innte, 's i Hong Cong an tè eile. Bha i air a riaghladh fad 442 bliadhna leis a' Phortagail, ga dèanamh an eilthir eòrpach as aosta ann an eachdraidh Àisia an Ear. Chan eil prìomh-bhaile aice, ach 's e am Freguesia de Nossa Senhora de Fátima an "Freguesia" as motha a th' ann.
Aistean cho-ceangailte
250px|left|thumb|Macau
Roinn-seòrsa:Dùthchannan Roinn-seòrsa:Dùthchannan ann an Àisia Roinn-seòrsa:Àisia Roinn-seòrsa:Àisia-an-Ear Roinn-seòrsa:Macau Roinn-seòrsa:Sìona
Diùcachd Sagsainn-Altenburg
B’ e dùthaich bheag neo-eisimeileach am broinn Ìmpireachd Naomh na Ròimhe (gu ruige 1806) anns a’ Ghearmailt a bh’ anns an Diùcachd Shachsen-Altenburg (Gearmailtis: Herzogtum Sachsen-Altenburg). Bha an stàit ann airson a' chiad turais bho 1603 gu ruige 1672 agus an uair sin bho 1826, an dèidh bhriseadh Diùcachd Sagsainn-Gotha-Altenburg, gu ruige Ar-a-mach na Gearmailt ann an 1918. Mhair an stàit seo mar sgìre fad Ìmpireachd na Gearmailte (1871 – 1918) gus a chaidh a thoirt a-steach gu Thüringen ann an 1920. B’ e Altenburg a bh’ ann prìomh-bhaile na dùthcha agus b'e an Teaghlach Uasal Wettin os a chionn.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Poileataigs
Bun Abhann Duinne
'S e baile ann an Contae Aontroma a tha ann am Bun Abhann Duinne (Beurla: Cushendun).
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae Aontroma
Abhainn Carrann, Linne Foirthe
'S e abhainn ann Alba a tha ann an Abhainn Carrann (Beurla: River Carron). Tha i a' sruthadh tro Srath Carrann, agus a' tòiseachadh ann am Monadh Champsaidh.
Comhairle Baile Dhùn Èideann
'S e comhairle ionadail a tha ann an Comhairle Baile Dhùn Èideann a tha a' dèiligeadh ri baile Dhùn Èideann.
Abhainn Carrann, Linne Foirthe
Bailtean
Roinn-seòrsa:Aibhnichean na h-Alba
Comhairle Baile Dhùn Èideann
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Comhairlean na h-Alba Roinn-seòrsa:Dùn Èideann
Obar Dheathain Ùr, Alba Nuadh
Tha Obar Dheathain Ùr (Beurla: New Aberdeen) ann an Siorrachd Inbhir Nis, Alba Nuadh, faisg air Glasbaidh. Tha e eadar-dhealaichte bho Obar Dheathain ann an Siorrachd Inbhir Nis
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Eilean Cheap Bhreatainn
An Eachlèim
‘S e baile beag ann am an Muirthead, Chontae Mhaigh Eo sa Chúige Chonnacht ann an Èirinn a th’ann an Eachlèim.
Roinn-seòrsa:Contae Mhaigh Eo Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Èireann Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann
Toulouse
'S e baile mòr gnìomhachail air àirde an iar-dheas na Frainge a th’ ann an Toulouse (IPA: tuluz, Ocseadanais/Spàinntis: Tolosa). Thug na Ròmanaich an t-ainm sin air a' bhaile, eadar 120 agus 100 Ro Chrìosd. Tha e suidhichte aig 146m os cionn ìre na mara, air bruich na h-aibhne Garonne anns an sgìre (Fraingis: Région) Midi-Pyrénées, anns an roinn (Fraingis: Département) Haute Garonne, 589km air falbh bho Pharis, prìomh-bhaile na dùthcha, 210km bho Bhordeaux agus 321km bho Mharseille. Tha àireamh-shluaigh dhe 446,340 aig a’ bhaile, an 4mh baile as motha anns an dùthaich.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na Frainge Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Fhraing
Llanrhymni
Tha am baile Llanrhymni ann an Caerdydd, a' Chuimrigh. Tha e 3.4 mi (5.5 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 128.8 mi (207.3 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 10597 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 791 (7.5%); rugadh 90% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Caerdydd Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
11 an t-Ògmhios
'S e 11 an t-Ògmhios an 162mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (163mh ann am bliadhna-leum). Tha 203 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
thumb|[[Seumas III Alba|Seumas III]]
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Dà-chànanas
thumb|right|250px|Sanas-rathaid dà-chànanach ann am BruisealTha dà-chànanas a' ciallachadh gu bheil duine fileanta ann an dà chànan agus air an togail bho aois thràth. Tha mu 66% de dhaoine air feadh an t-saoghal dà-chànanach no iomadh-chànanach. Le dà-chànanas thathar a' ciallachadh comasan cànain duine fa-leth. Tha diofar mhìneachaidhean den fhacal ann ge-tà:
Paul Samuelson
B' e eaconamaiche às na Stàitean Aonaichte a bha ann am Paul Anthony Samuelson (Gary, Indiana, 15 an Cèitean 1915–Belmont, Massachusetts, 13 an Dùbhlachd 2009). Thug e clasaichean do Virgilio Barco Vargas, a bhiodh na cheann-suidhe Choloimbia eadar 1986 agus 1990. Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Eaconomachd ann an 1970.
Dà-chànanas
A-rèir Joshua Fishman chan e ceist a th' ann mu duine no comann. Dha rèir-san tha dà-chànanas a' ciallachadh gu bheil coimhearsnachd, dùthaich no comann eile dà-chànanach ma tha dà chànan co-ionnan a thaobh inbhe agus nach eil diofar chànanan air an cleachdadh ann an diofar roinnean (m.e. roinn prìomhaideach: taigh, coimhearsnachd, teaghlach; roinn phoblach: sgoil, riaghaltas, oifis). 'S e eisimpleir de dh'àite dà-chànanach a th' anns a' Bhruiseal agus Barcelona agus gu ìre Catalònia. Ma thathar a' cleachdadh cànan diofraichte ann an roinnean diofraichte, thathar a' bruidhinn mu dhà-theangachas.
Tùsan
Roinn-seòrsa:Cànanachas
Divyezhegezh Bilingüisme Bilingvismus Bilingualismus Dulingveco Bilingüismo Kaksikielisyys Bilinguisme Bilingüismo Bilinguismo
Kenneth Arrow
'S e eaconamaiche às na Stàitean Aonaichte a tha ann an Kenneth Joseph Arrow. Rugadh e ann an Eabhraig Nuadh 23 an Lùnasdal 1921 agus bha e na oileanach aig Oilthigh Cholumbia far an do sgrìobh e an tràchdas aige. Dh'obair e cuideachd aig Oilthigh Chicago.
Dh'imrich e gu Oilthigh Stanford ann an 1949, far an do chaidh e na ollamh agus mhair e an sin gu ruige 1968, nuair a dh'imrich e gu Oilthigh Harvard. Chaochail e 21 an Gearran 2017.
Còmhla ri John Hicks bhuannaich e an Duais Nobel ann an Eaconomachd ann an 1972.
Peata
Tha peata na bheathach nach eil fiadhaich, neo a tha callda neo soitheamh, agus nach eil ag obair, mar cù-chaorach, bò neo each agus nach eil airson itheadh/bainne mar cearc, muc neo gobhar.
Bho àm gu àm, cleachdar "peata" mar ainm dhuine, gu h-àraid clann.
Peataichean cumanta
*
Newton
'S e aonad forsa den SI a tha anns an Newton.
Fòrsa = Màs x Ath-luathsachadh.
Is e a tha ann an Ath-luathasachadh, atharrachadh ann an luaths rè ùine.
Tomhaisear luaths le aonadan de meatairean anns an diog (m/s).
Mar sin, tomhaisear ath-luathsachadh (atharrachadh de luaths rè diog) an aonadan de (meatairean/diog)/diog (m/s/s).
Mìnicheadh
Am Fòrsa a dh'aobhrachas: Ath-luathasadh de 1 metre/diog/diog, an rian na forsa, cho fàd 's a bhitheas e a gnàthadh air corp le màs de 1 Cilogram.
Eisimpleirean
Tha an cuideam de ubhal le meall de 102 gram (1/9.8 kg) co-ionnan ri forsa de 1 Newton.
Cleachdadh air an Kilo-Newton (kN)
Is e a tha ann an kilonewton (kN) forsa de 1,000 N. Cleachdar an aonad seo gu tric ann an gnìomhachas togail agus le luchd-innlichidh.
An Deca Newton (daN)
Is aonad eu-cumanta a tha anns an decanewton. Comharraichte le daN tha e faisg air co-ionnan ri forsa cuideam chileagraim. Cleachdar e uairean an formulae empiriceal innleadaireachd. bu sònraichte an formulae airson bacadh mu choinneamh carbadan rathad-iarainn- a tha a measadh bacadh anns an aonad de decanewton per tonna (daN/T).
Roinn-seòrsa:Eòlas-nàdair Roinn-seòrsa:Innleadaireachd
Poblachd na Cròthaise
Is e dùthaich ann an ear-dheas na h-Eòrpa a tha ann am Poblachd na Cròthaise. Nochd e cuideachd fo na h-ainmean a' Chròthais, Croàisia neo Croatia. Tha crìochan aice san tuath leis an Ungair agus le Sloibhìnia, san ear le Seirbia, san deas le Bosna agus Heartsagobhana agus leis a' Mhonadh Neagrach. Eadar 1918 is 1992 bha Cròthaise pàirt na Iùgoslaibhia. Anns na 1990an, bhris Iùgoslaibh às a chèile agus ann an 1991 chaidh Croàisia a stèidheachadh. Ann an 2009 ghabh an dùthaich ri NATO. Tha Zagreb na phrìomh-bhaile. Tha faisg air millean duine a’ fuireach an seo.
Poileataigs
Chaidh Zoran Milanović, on Phàrtaidh Sòisealta Deamocratach (Socijaldemokratska partija Hrvatske na SDP), a thaghadh mar cheann-suidhe air 6 Faoilleach 2020. 'S i a' chiad bhoireannach a thaghadh mar cheann-suidhe ann an Croàisia is lean i Kolinda Grabar-Kitarović a bha na cheann-suidhe bho 2015 gu 2020.
thumb|Sealladh bhon adhar air Poblachd na Cròthaise
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Dùthchannan Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa *
632
Tachartasan
right|thumb|"Miraj" (Muhammad's ascent), dealbh le Sultan Muhammad ann an "Khamsa of Nizami" (1539-43)
Bàsan
Roinn-seòrsa:630an
Diobùtaidh
'S e dùthaich ann an Afraga a tha ann an Diobùtaidh neo Djibouti (Arabais : جيبوتي‎, Jībūtī), gu h-oifigeil Poblachd Diobutaidh. 'S e Djibouti na phrìomh-bhaile. Tha crìochan aig Diobùtaidh le Eartra sa tuath, an Itiop san iar is deas, agus Somàilia san earra-dheas. Tha Muir Dearg agus Camus Aden ri taobh. Air taobh eile den chaolas, air Aràibia, tha an Eaman, 20 km (12 mi) bho oirthir Diobùtaidh. thumb|left|250px|[[Càmhalan ann an grasslands, Diobùtaidh.]]
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Dùthchannan Roinn-seòrsa:Afraga Roinn-seòrsa:Afraga an Ear
1324
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1324 (MCCCXXIV).
Tachartasan
thumb|140px|left|Rìgh Daibhidh aig Neville's Cross
Bàsan
Roinn-seòrsa:1320an
An tEanach
‘S e baile beag ann am an Muirthead, Chontae Mhaigh Eo sa Chúige Chonnacht ann an Èirinn a th’ann an tEanach.
Roinn-seòrsa:Contae Mhaigh Eo Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Èireann Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann
Braille
thumb|right|Neach a' gluasad corrag thairis air Braille 'S e dòigh leughaidh is sgrìobhaidh a chleachdas daoine dalla a tha san t-siostam Braille. Tha gach caractar no cealla Braille na shia ionadan dotaige a tha air an cur ri chèile mar cheart-cheàrnach aig a bheil dà cholbh le trì dotagan anns gach fear. Mar a chì thu taobh clì, bheir sinn iomradh air gach dotag leis na h-àireamhan 1 gu 6.
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadh
Vaud (Canton)
'S e roinn (Fraingis: Canton, Gearmailtis: Kanton, Eadailtis: Cantone) anns An Eilbheis a th'ann Vaud (IPA: vo, Rumantsch: Vad, Gearmailtis: Waadt). Tha e suidhichte air an àirde an iar na dùthcha, ri taobh na crìochan leis An Fhraing is air bruaich an Loch Léman. 'S e Lausanne a th'ann prìomh-bhaile na roinne. 'S e Fraingis a tha ga bruidhinn air feadh na roinne, fiù's aig ìre oifigeil. Gabh an roinn sin ris An Eilbheis ann ann 1803. Tha an t-ainm oifigeil na roinne a' ciallachadh Roinn Vaud. 'S e an treas roinn as motha na h-Eilbheis, a thaobh àireamh-sluaigh.
Eachdraidh
Bhuineadh Vaud dhan Poblachd Rhodàinia bho 1802 gu ruige 1810.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Roinnean na h-Eilbheise
Eòlas-sluaigh Mhacau
Tha sluaigh Mhacau nan 95% Sìneach, an cuid as motha Cantonach agus cuid dhiubh Hakka, an dà chuid a' buntainn do Mhòr-roinn Guangdong. Tha an còrr de shliochd portagaileach, no portagaileach-sìneach measgte. Tha cuid beag de dh' Iapanaich a' fuireach ann, 's iad fhèin à sìol nan Caitligeach Iapanaich a bh' air am fuadachadh le shogunan.
'S iad Portagailis, (gu h-àraidh a crìtheol Macanach, (Patuá no Macaista Chapado), a tha ri beul bàis), agus Sìonais (Mandairinis) nan cànain oifigeil aice, ged a bhios muinntir an àite a' bruidhinn Cantonais sa chumantas. Tha a' Bheurla ga bruidhinn ann an àitichean turasaiche. Tha oilthighean gu leòr ann am Macau.
Roinn-seòrsa:Sìona Roinn-seòrsa:Macau
Rutherford B. Hayes
B' e an naoidheamh ceann-suidhe deug nan Stàitean Aonaichte (1877–1881) a bha ann an Rutherford Birchard Hayes (An Dàmhair 4, 1822 – Am Faoilleach 17, 1893).
Roinn-seòrsa:Cinn-shuidhe nan Stàitean Aonaichte Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
387
Bàsan
Roinn-seòrsa:380an
Bun Dúraí
'S e baile ann an Contae Aontroma a tha ann am Bun Dúraí.
Farrais
Anns a' bhliadhna 2020 bha 9,990 duine a' fuireach an seo.
1802
MDCCCII
Farrais
'S e Stèisean Fharrais an stèisean aige. Faisg air a' bhaile tha taigh-staile Benromach ann. Chaidh an taigh-staile eile, Dallas Dhu, a dhùnadh, tha e na taigh-tasgaidh a-nis.
José María Campo Serrano
Rugadh José María Campo Serrano ann an Santa Marta; 8 an t-Sultain 1832. Bha e na cheann-suidhe Coloimbia, na bhall-pàrlamaid, na sheanadair, na riaghladair na Stàite Magdalena agus na cheannard sìobhalta agus armachd air Antioquia aig àm an ar-a-mach dhe 1885. Chaidh e a dh’ainmeachadh Seanailear na Buidhne Armachd 4 an Gearran 1885. B’ e Ministear anns na riaghaltasan aig Francisco Javier Zaldúa, Ezequiel Hurtado agus Rafael Núñez. Sheas e airson Antioquia aig Comhairle Nàiseanta nan Riochdairean. Air an taobh eile, leig sin beò sìol an fheadaraileas anns na naoi roinnean a bha nan Stàitean fèin-riaghladh ro làimh. Cha do leig Núñez an Seanailear Campo Serrano an gnothach sin a dhèanamh airson gu robh e an aghaidh a’ Bhun-reachd ùr, ach airson gun còrd sin le rang mòr nan Libearalach neo-eisimeileach. Chaochail e ann an Santa Marta 24 an Gearran 1915.
Farrais
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle Mhoireibh
1802
Bàsan
Roinn-seòrsa:1800s
José María Campo Serrano
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:Poileataigs Roinn-seòrsa:Daoine à Coloimbia
Miraflores
'S e baile beag ann am Boyacá, Coloimbia,  a th'ann Miraflores. Tha e suidhichte ann am meadhan na dùthcha, 84km air falbh bho Thunja, prìomh-bhaile na roinne. Tha àirde meadhanach dhe 1,500m os cionn ìre na mara aige. 'S e baile le gnàth-shìde bhlàth a th' ann le teodhachd mu 20˚ thar cheann, rè na bliadhna. Chaidh am baile a steidheachadh ann an 1811.
Sluagh a' bhaile
Ged a tha 9,661 nan tàmh anns a' bhaile, chan eil ach 4,967 a' fuireach anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile. Tha fearrann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin. Air adhbharan trioblaidean poiliteagach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail.
Fèisean
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Miraflores. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid chaitligeach a th’ann fhathast,  fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s a tha beairteas cultarail na dùthcha.
Daoine Ainmeil
Santos Acosta Castillo (1827 - 1901): Ceann-suidhe na dùthcha eadar 1867 agus 1868.
Ceanglaichean A-mach
An t-sìde ann an Miraflores
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Coloimbia
Corùna
‘S e baile mòr agus port air an àirde an iar-thuath na Spàinne a th’ ann Corùna (Gàilisis: A Coruña, Spàinntis: La Coruña, Fraingis: La Corogne). Chaidh e a stèidheachadh ann an 1208 agus thathar dhen bheachd gu bheil e a' ciallachadh Baile na Cruinne. Tha Corùna suidhichte air Doirling, ri beulaibh a’ bhàigh Biscay, dìreach aig ìre na mara. Tha e 507km air falbh bho Mhadrid, prìomh-bhaile na Spàinne, agus 56km bho Santiago de Compostela, prìomh-bhaile Ghalicia. Tha 246,056 daoine a’ fuireach ann an Corùna, an dàrna baile as motha ann an Galicia agus an 16mh baile na Spàinne. A bharrachd air sin, ‘s e prìomh-bhaile na na Coruña a th' ann Corùna cuideachd. Fhuair am bàrd Gàidhealach Dòmhnall Ruadh Chorùna ainm bhon a’ bhaile sin.
Freumhan an ainm
Tha e coltach gur ann à Coloniam ann an Laideann a tha an t-ainm - tha lucas a' ciallachadh colonaidh no acrunia a tha a' ciallachdh leth-eilean. Tha tèoiridh eile ann a chanas gur e ainm ceilteach a th' ann, bho Cronos (Gàidhlig: Cruinne) no car (Gàidhlig: Clach) A dh'aindeoin sin, tha cuid ag ràdh gur ann à Cluniam ann an Ceiltis-ibearais a tha e.
Eachdraidh
Chuireadh ainm a’ bhaile air an roinn nuair a chaidh a stèidheachadh ann an 1833. Thuit am baile dha na reubaltaich Faisisteach beagan an dèidh an ar-a-maich an aghaidh an Riaghaltais aig toiseach toisichidh Cogadh Sìobhalta na Spàinne ann an 1936.
Cruinn-eòlas
A rèir figearan an Riaghlatais, 's e an Lùnastal a' mhìos as teotha agus 's e am Faoilleach a' mhìos as fhuaire ann an Corùna. Tuitidh 1014mm de dh'uisge air a' bhaile fad na bliadhna - dìreach 159mm nas lugha na Steòrnabhagh (1173mm) - leis gur e àite uabhasach fliuch a th' ann, an taca ri àiteachan eile san Spàinn. center|600px
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean na Spàinne Roinn-seòrsa:An Spàinn Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
726
Bàsan
Roinn-seòrsa:720an
Ailbhean
'S e mamal a tha ann an ailbhean, ealbhain no oilbhean (Beurla: elephant). 'S e beathach uabhasach mòr le sròin fhada agus cluasan mòra air.
'S e an t-ailbhean am biast-talmhainn as motha air feadh an t-saoghail. Tha da sheòrsa ann, Ailbhean Afraganach (Loxodonta africana & Loxodonta cyclotis) agus Ailbhean Innseanach (Elephas maximus indicus, Elephas maximus maximus, Elephas maximus sumatranus & Elephas maximus borneensis).
Chaidh an sealg gu mòr airson deud ach chaidh bacadh a chur air sin aig toiseach nan 1990an.
Abhainn Lìobhann
Is docha tha sibh a' lorg Uisge Leamhna
Ailbhean
Dealbhan
Roinn-seòrsa:Ailbhean Roinn-seòrsa:Mamalan
Abhainn Lìobhann
'S e abhainn ann Alba a tha ann an Abhainn Lìobhann (Beurla: River Leven). Tha i ann am Fìobha.
Fo-aibhnichean
Roinn-seòrsa:Aibhnichean na h-Alba
Gairbheal
Gairbheal, cuillear, tochailt, neo tochladh ("Cuaraidh"): àite air uachdar na thalmhainn, far a bheil duine a' cladhachadh stuth, mar clachan ⁊c airson togalaich, rathaidean ⁊c.
Oware
right|thumb|300px|Geama Oware à Camarun.
'S e geama ro-innleachd a tha ann an Oware a chaidh innleachadh le muinntir Akan. Tha e 'na bhall de theaghlach nam geamannan Mancala agus tha e pailt air feadh Taobh Iar Afraga agus Muir nan Caraib. Tha ainmean eile air, a' gabhail a-steach Ayò (Yoruba), Awalé (Costa Ìbhri), Wari (Màili), Ouri, Ouril no Uril (An Ceap Uaine), Warri (Muir nan Caraib), Adji (Ewe), Nchọ (Igbo) agus Awélé (Ga).