cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Crann-togail
thumb|right|200px|Crann-togail Is e a tha ann an crann-togail inneal airson togail stuth gu h-àrd. Aig a' char as simplidh, is e a tha ann an crann togail, ach crann laidir claonta, air an cumail suas le stughan. Bithidh ulag aig ceann na cruinne, inneal-tachrais aig a bun, agus ropa sinte bhon inneal-tachrais, tro an ulag ri dubhan a bhitheas ceangailte ri ceann an ropa.
Nuair a leigeas an t-inneal tachrais an ropa a mach claonaidh an dubhan. Togar eallachan nuair a chrochar iad air an dubhan mus am bithidh an inneal tachrais a tarruinn an ropa a-steach, agus an eallach suas 's an adhair.
Seòrsaichean Crann-togail
Tha iomadh seorsa crann togail, roinnte a' reir cruth agus comas. Chanar crann togail steidhichte ri crann-togail a tha air an togail air bunachar steidhichte, agus crann-togail siubhal ri crann togail a tha steidhichte air carbad neo air creit a tha fhèin siubhalach.
Dleasdanas nan Crann-togail
Roinn-seòrsa:Inneal
Corra-ghritheach
'S e eun a th' anns a' chorra-ghritheach (Laideann & ainm saidheans: ardea cinerea, Beurla: grey heron).
Lorgar iad anns na h-àiteachan le gnàth-shìde mheasarra sa Roinn-Eòrpa, Àisia, agus ceàrnaidhean de dh'Afraga.
Giùlan
Chithear a' chorra-gritheach an cois na mara agus an cois aibhnichean. Coisichidh i air oitir a' lorg bìdh. Nuair a tha i a' sealg, faodaidh i a bhith na seasamh gun ghluasad fad ùine mhòr. Ithidh i èisg, daolagan, radain, luchain agus losgannan.
Coltas
Tha gob, casan, agus amhaich fada aig a' chorra-ghritheach. Tha a ceann geal le bann dubh a' dol tarsainn a sùilean. Tha a sùilean fhèin agus a gob buidhe. Tha a h-amhaich geal. Tha a druim agus a broilleach liath. Tha a sgiathan liath agus dubh. Tha a casan donn.
Gu tric, bidh inbheach 91cm a dh'fhaide.
Chan eil e furasta an diofar eadar am fear agus an tè fhaicinn. Tha an ite air cùl a cinn nas giorra aig an tè.
Tha lèirsinn anabarrach math aig a' chorra-ghritheach.
Modh-sìolaidh
Beiridh i 3 - 5 uighean gach bliadhna eadar An Gearran is An Cèitean. Tha iad soilleir-ghorm.
Dealbhan
Roinn-seòrsa:Eun-grunnachaidh Roinn-seòrsa:Eun feòil-itheach
Galar fèin-spèiseach na pearsanatachd
Tha galar fèin-spèiseach na pearsantachd 'na ghalar na pearsantachd, anns a tha cuideigin beò-ghlacte le comasan pearsanta, neart, cliù, agus uaill.
Tha ann cumadh leantach mòrchuise (an dealbhachd no giùlan), miann airson chliùthachaidh, agus dìth cho-fhaireachdainne, a’ tòiseachadh mus inbheachd mhoch agus làthaireil ann an iomadaidh suidheachaidhean, mar chomharraicheadh còig no tuilleadh nan coltas seo leantala:
Roinn-seòrsa:Eòlas-inntinn mì-ghnàthach Roinn-seòrsa:Fèin-spèis Roinn-seòrsa:Galaran na pearsantachd
Narzissmus
4 an t-Iuchar
'S e 4 an t-Iuchar an 185mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (186mh ann am bliadhna-leum). Tha 180 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
thumb|right|150px|[[Calvin Coolidge]]
Bàsan
thumb|left|150px|[[Marie Curie]]
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
James Meade
B' e eaconamaiche à Sasainn a bha ann an James Edward Meade (23 an t-Ògmhios  1907, Swanage, Dorset, – 22 an Dùbhlachd, 1995, Cambridge). Còmhla ri Bertil Ohlin bhuannaich e an Duais Nobel ann an Eaconomacachd ann an 1977.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Eaconomachd Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
Cunnart nan arm-tilgidh ann an Cùba
right|300px|thumb|[[Fidel Alejandro Castro Ruz]]
Ann an 1962 thug Nikita Krushchev cead airson airm niùclasach a stèidheachadh ann an Cùba airson an eilean a dhìon an aghaidh ionnsaigh Ameireaganach agus cuideachd airson co-chuideam a righinn an aghaidh cho cumhachdach sa bha na Stàitean Aonaichte a-rèir arm-tilgidh niùclasach le ruigheachd fhada a bha suidhichte aca anns an Roinn Eòrpa. An deidh do itealan-lorgaire sùil fhaighinn air na gearasdain urchair chaidh innis don an Ceann-suidhe, Kennedy, agus fad seachdain bha e a coimhead coltach gun robh an saoghal gus a dhol gu cogadh a-rithist.
Mar a thachair se an Aonadh Sobhiat a sheas sìos an deidh do Kennedy gealladh do Khrushchev nach dèanadh e ionnsaigh air Cùba. Thuirt na h-Ameireaganaich cuideachd gun doireadh iad na h-airm "Jupiter" aca a-mach às an Tuirc.
Dh’aontaich Kennedy gu poblach ris a chiad iarraidh agus gu dìomhair ris an dara.
Chaidh na longan Ameireaganach a thoirt air ais air an 20mh den t-Samhain. Thug na Sobhiataich na h-àir niùclasach aca a-mach robh deireadh na bliadhna agus rinn na Stàitean Aonaichte an aon rud le na h-airm aca anns an Tuirc an ath-bhliadhna.
Chaidh hot-line a chruthachadh eadar na Stàitean Aonaichte agus an t-Aonadh Sobhiat airson dèanamh cinnteach nach tachaireadh a leithid a-rithist.
Roinn-seòrsa:1960an Roinn-seòrsa:An Cogadh Fuar
Egilsstaðir
‘S e baile air an àirde an ear Innis Tìle a th’ ann an Egilsstaðir (IPA: εiːjɪlsˌstaːðɪr̥). Tha e suidhichte faisg air Djúpivour, dìreach aig 32m os cionn ìre na mara, san roinn Austurland (Roinn an Ear), ri taobh na h-aibhne Lagarfljót, 647km air falbh bho Selfoss agus 637km bho Garðabær. Tha 2,332 duine a’ fuireach sa bhaile. Tha eaconomaidh a' bhaile stèidhichte air iasgach agus turasachd. Tha e a' buntainn dhan sgìre-phàrlamaid Norðausturkjördæmi.
Eachdraidh
Chaidh Egilsstaðir a chlàradh airson a' chiad turais anns an 15mh linn mar àite far a chumadh seanadh reachdail sgìreil Innis-Tìlis: Þing. Thathas a' toirt iomradh air an abhainn Eyvindará a tha faisg air làimh ann an Sàga Mhic Droplaug agus Sàga luchd-còmhnaidh Fljótsdalur.
A bharrachd air sin, nochd croit air an robh Egilsstaðir san sgìre seo anns an 72an caibideil dhen Landnámabók:
''Steinbjörn körtur hét son Refs hins rauða; hann fór til Íslands og kom í Vopnafjörð. Eyvindur föðurbróðir hans gaf honum land allt milli Vopnafjarðarár og Vestradalsár; hann bjó að Hofi. Hans synir voru þeir Þormóður stikublígur, er bjó í Sunnudal, annar Refur á Refsstöðum, þriðji Egill á Egilsstöðum, faðir Þórarins og Þrastar og Hallbjarnar og Hallfríðar, er átti Þorkell Geitisson.''
Cha deach am baile a stèidheachadh ach ann an 1947, ged a chaidh taigh as aosda a thogail ann an 1944. An dèidh a’ Chogaidh dh' atharraich Innis Tìle an ceann ginealach bho dhùthaich gu math dùthchail gu dùthaich gu math urban. Ann an Egilsstaðir thogadh, fad bliadhnaichean, ospadail, port-adhair, sgoiltean, agus stèisean-cumhachd. Eadar 2001 agus 2010 dh' àrdaich an uiread dhaoine a bha a' fuireach sa bhaile bho 1,600 gu 2,257, 61% an ceann 10 bliadhna.
Freumh-fhaclachd
Tha an t-ainm a' ciallachadh Àite Egils sa chànan aca, bho staðir (àite) agus an t-ainm Egils.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Innis Tìle
Baile Beag na h-Aibhne
Tha Baile Beag na h-Aibhne (Beurla: Brook Village) ann an Siorrachd Inbhir Nis, Alba Nuadh. Tha e air Route 252 eadar Hogomah (air 105 Highway) agus Màbu (air Route 19).
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Eilean Cheap Bhreatainn
Ochiltree
'S e baile ann an Comhairle Shiorrachd Àir an Ear a tha ann an Ochiltree. Tha am baile suidhichte faisg air Achadh nan Leac agus Cumnag.
Anns a' bhliadhna 2001 bha 693 duine a' fuireach an seo.
'S e aon de na bailtean as sine ann an Siorrachd Àir an Ear a tha ann an, le iarsmaidhean à Linn an Umha, mar eisimpleir poit-tasgaidh luaithre is cinn-shleagha.
Bha caisteal ann, Caisteal Ochiltree, an deach sgriosadh ann an 1449 ann am falachd eadar Robert Colvil is James Auchinleck. Dhùin an stèisean-rèile air loidhne rèile Àir is Cumnaig ann an 1851.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Àir an Ear
Carraig an Easa
'S e baile ann an Contae Ard Mhacha a tha ann an Carraig an Easa.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae Ard Mhacha
Béal Easa
thumb|250px|Béal Easa ‘S e baile ann am Chontae Mhaigh Eo sa Chúige Chonnacht ann an Èirinn a th’ann an Béal Easa.
Roinn-seòrsa:Contae Mhaigh Eo Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Èireann Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann
An Eaglais Shaor Chléireach
thumb|350px|rechts|An Eaglais Shaor Chlèireach, [[Evelix]]
Chaidh An Eaglais Shaor Chlèireach a stèidheachadh ann an 1893. Bha Dòmhnall MacPhàrlain a bha na mhinistear ann an Ratharsair aig an àm an sàs gu mòr anns a' gluasad seo.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Crìosdaidheachd
Hook
Tha am baile Hook ann an Sir Benfro, a' Chuimrigh. Tha e 77.8 mi (125.2 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 206.7 mi (332.6 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 803 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 106 (13.2%); rugadh 71% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Hook Hook
Antalop
’S e antalop no gobhar-fhiadhaich (iolra: goibhrean-fiadhaich) (Beurla:antelope) seòrsa bocanach a tha a' fuireach ann an Afraga no na h-Innseachan. Ruithidh iad, ach 's fheàrr leotha leum gu tric, uime sin chuir na Afrikaaners ainm springbok (bocanach-leum) air.
= Subfamily Aepycerotinae	(Beurla:impala) =
Dealbhan
= Subfamily Alcelaphinae	(Beurla: wildebeest, hartebeest, bonteboks, msaa.) =
= Subfamily Antilopinae Antalop, Earran-gheal (Beurla: dwarf antelope, gazelles, saiga) =
=Subfamily Hippotraginae	(Beurla: grazing antelopes) =
=Subfamily Pantholopinae=
=Subfamily Peleinae	(Beurla: grey rhebok) =
=Subfamily Reduncinae	(Beurla: waterbucks, reedbucks) =
= Iomraidhean =
Roinn-seòrsa:Antalop Roinn-seòrsa:Bó Roinn-seòrsa:Mamalan
1386
MCCCLXXXVI
Bàsan
Roinn-seòrsa:1380an
Aodach
thumb|Aodach B’e aodach neo trusgan nìthean a chuireas fear no tè orra airson na coirp a chòmhdachadh; neo stuth air fhighe à clòimh, canach, naidhlean 7c; clò.
Antamonaidh
'S e eileamaid cheimigeach a tha ann an antamonaidh le samhla Sb agus àireamh atamach 51.
Aodach
Tha e mi-laghail ann am Breatainn airson a bhith air an sràid gun aodach.
Antamonaidh
'S e meataloighd glè mhaoth a tha ann.
Aodach
*
Antamonaidh
Eachdraidh
Bha antamonaidh mar mèinnear agus mar antamonaidh sulfaid ainmeil anns a' chian-aimsir. Ann an 1540 dh'fhoillsich Vannoccio Biringuccio a dhòigh airson antamonaidh iom-ghlanadh.
Cleachdadh
B' e cungaidh-mhaise a bha ann antamonaidh ach nise cleachdar antamonaidh trì-ogsaid mar stuth a tha a' cur stad air lasairean. Tha aloidhean de dh'antamonaidh agus luaidhe nas cruaidhe agus nas làidire na luaidhe fìor-ghlan.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eileamaidean
George J. Stigler
B' e eaconamaiche às na Stàitean Aonaichte a bha ann an George Joseph Stigler (17 am Faoilleach, 1911 – 1 an Dùbhlachd, 1991).
Àine
Bunachas
Às an fhacal na Gaeilge ain, tha 'n t-ainm seo a' nochdadh 'bhith bunaichte às an Tùs-Ceilteach *Agnā. Tha 'n t-ainm ciallachadh an smuain de "deàrrsadh dian," a b' urrainn ainm eile 'bhith air bhith do Rosmerta agus a mìnichidh na ceanglaichean dèanta gu tric le Aoibhell (q.v.  ). Tha 'n dealbh Ròimheach-Breatannach an t-ainme Tùs-Ceilteach seo coltach a bheil *Agna air bhith (q.v.   ).
George J. Stigler
Bhuannaich e an Duais Nobel ann an 1982.
Ceangal a-mach
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Eaconomachd Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Lochan a' Mhonaidh
'S e loch beag ann an Alba a tha ann an Lochan a' Mhonaidh. Tha e suidhichte ann an ear-dheas an eilean Rùm. Tha Ceann Locha san iar-thuath dheth.
Àine
Ionannachdan?
Ma tha 'n beachd-smuain ceart a bheil Àine gu dearbh riochd-samhlachadh de ‘leus deàlrach’, ceadaichidh sin neach a dhealbhadh ionannachdan le luchd dhen t-seòrsa ri Rosmerta agus Aoibhell.
1836
thumbnail|150px|[[Norman Lockyer]] 'S e bliadhna-leum a bha ann an 1836 (MDCCCXXXVI).
Bàsan
Roinn-seòrsa:1830an
Lochan a' Mhonaidh
Tha an loch seo cho mòr ri 0.2 ha (0.5 acair). 'S e 0.2 km (0.1 mìle) an cuairt-thomhas aige agus tha e mu 73 m a dh'fhad san àite as dìriche. Chan eil eilean anns an loch seo. Tha bàrr uisge an locha mu 155 m (509 troigh) os cionn na mara agus tha e mu 0.9 km (0.5 mìle) air falbh bhon mhuir.
Eòlas-leighis
thumb|Làmh-lèighean ag obair
Is e saidheans mu dheidhinn slàinte agus tinneasan a tha ann an eòlas-leighis.
Tha mòran speisealachaidhean ann an eòlas-leighis an-dràsta, mar eisimpleir cion-faireachdain, eòlas-leighis èiginn, eòlas-leighis teaghlaich, lèigh-eòlas bhan, sùil-leigheas, leighis-chloinne, galar-eòlas, leighis-inntinn, rèidio-eòlas, làmh-leigheas agus slàinte a' phobaill. Anns an Rìoghachd Aonaichte 's e na comainn fiosraichte agus proifeasanta a tha anns na Colaistean Rìoghail, mar eisimpleir Colaiste Rìoghail nan Dotairean Teaghlaich.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Corp Roinn-seòrsa:Bith-eòlas Roinn-seòrsa:Slàinte
Creag nan Damh
’S e beinn ann an Cinn Tàile air a’ Ghàidhealtachd a th’ ann an Creag nan Damh. Tha e 918m de dh’àirde agus ’s e a' Bheinn Rothaich a th' ann. Tha e suidhichte eadar Loch Cluanaidh agus Loch Dubhthaich air taobh dheis Gleann Seile.
Lochan a' Mhonaidh
Tha Lochan a' Mhonaidh ann an àite gu math iomallach, mar sin chan eil duine sam bith a' fuireach faisg air Lochan a' Mhonaidh agus chan eil rathaidean ann a leanas chun an locha seo.
Creag nan Damh
Gheibhear dhan mhullach bhon rathad A87 aig Eas nan Arm no 3km nas fhaide dhan iar. Bidh cuid ga cheangal le Sgùrr Beag, Sgùrr an Lochain agus Sgùrr an Doire Leathainn air neo fiù 's leis na beanntan eile air an druim seo, ach bheir seo 9-11 uairean a thìde
Anna Cleves
Bha Anna Cleves (Gearmailtis: Anna von Jülich-Kleve-Berg) (Düsseldorf, 22 an Lùnastal 1515 –Lunnainn, 16 an t-Iuchar 1557) 'na bean-uasal Ghearmailteach agus 'na ceathramh bhean phòsda Eanraig VIII na Shasainn agus mar sin bha i 'na Bànrigh Shasainn à 6 am Faoilteach 1540 ri 9 an t-Iuchar 1540. Cha robh am pòsadh a-riamh air chrìochnachadh, agus chan fhuair i an crùn a' Chèile rìoghail. An dèidh an neonitheachadh am pòsaidh, bha rèite fhialaidh air thoirt ri leis an Rìgh, is an dèidh sin thugadh iomradh oirre mar Phiuthar Ghràdhach an Rìgh.
Creag nan Damh
Bhon mhullach gheibhear seallaidhean air beanntan Chinn Tàile, Gleann Seile agus Chnòideirt.
Anna Cleves
Pheant Hans Holbein an t-Òg dealbh dhi ann an 1539.
Creag nan Damh
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Àine
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Eòlas-ur-sgeulachd Roinn-seòrsa:Tuatha Dè Danann
Anna Cleves
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Sasainn
An Céide
'S e baile ann an Contae Ard Mhacha a tha ann An Céide (Beurla: Keady).
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Èireann Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae Ard Mhacha
447
Bàsan
Roinn-seòrsa:440an
Bargod
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Caerffili Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
13 am Faoilleach
'S e 13 am Faoilleach an 13as latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich. Tha 352 latha (353 ann am bliadhna-leum) air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
thumbnail|Coloimbia is a' Bheiniseala
Carl von Linné
B’ e creag-eòlaiche, rannsachair bith-eòlais agus lusaire a bha ann an Carl von Linné (ainmean eile: Carl Linné, Carl Linnaeus, Laideann: Carolus Linnaeus). Rugadh e air 23 Cèitean 1707 air tuathanas ann an ceann a deas na Suaine agus chaochail e air 10 Faoilteach 1778 ann an Uppsala, an t-Suain. Tha e cliùiteach airson an t-siostam ainmeachaidh ris an canar "Taxologie". Sgrìobh e rangachadh saidheansail airson daoine, a h-uile beathach agus lus, a tha fhathast air a chleachdadh le luchd bith-eòlas air feadh an t-Saoghail an diugh.
An dèidh do a bhàs, cheannaich James Edward Smith, bith-eòlaiche Sasannach, na cruinneachaidhean von Linné is stèidhich e the Linnean Society ann an Lunnainn.
Eisimpleir
thumb|left|150px|Prìomh-dhuilleag den leabhar aige: Systema Naturae, 1760 Rangachadh saidheansail airson Homo sapiens:
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eòlaichean agus Innleachdairean Roinn-seòrsa:Bith-eòlas Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Suain
Lancaster
'S e cathair ann an Sasainn a tha ann an Lancaster.
'S e mòr-thogalach cudromach a tha san Caisteal, a tha ann am meadhan a' bhaile. Chaidh daingneach a' chaisteil a thogail ann an 1150 is pàirtean dhen caisteal san 13mh is 15mh linn. Chaidh Talla na Siorrachd is am prìosanan a thogail san 1790an is Cùirt a' Chrùin ann an 1802.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sasainn Roinn-seòrsa:Bailtean
Glarus (Kanton)
'S e roinn (Fraingis: Canton, Gearmailtis: Kanton, Eadailtis: Cantone) anns An Eilbheis a th'ann Glarus (IPA: ˈɡlaːrʊs, Eadailtis: Glarona, Rumantsch: Glaruna, Fraingis: Glaris). Tha e suidhichte ann an cridhe na dùthcha. 'S e Glarus fhèin a th'ann prìomh-bhaile na roinne. 'S e Gearmailtis a tha ga bruidhinn air feadh na roinne, fiù's aig ìre oifigeil. Gabh an roinn sin ris An Eilbheis ann ann 1352. Tha an t-ainm oifigeil na roinne a' ciallachadh Roinn Glarus. 'S e an 23mh roinn na h-Eilbheis, a thaobh àireamh-sluaigh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Roinnean na h-Eilbheise
Dùn Dè an Ear (sgìre Phàrlamaid Westminster)
'S e sgìre Phàrlamaid Westminster a tha ann an Dùn Dè an Ear (Beurla: Dundee East).
Chaidh a cruthachadh ann an 1950 agus mhùth na crìochan o chionn goirid ann an 2005.
Tha Càrn Ùstaidh, Monadh Fotha, Port Bhruachaidh agus pàirtean den chathair fhèin anns an sgìre seo. Tha i ann an crìch ri Aonghas agus. Dùn Dè an Iar.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Dùn Dè Roinn-seòrsa:Sgìrean Phàrlamaid Westminster
1387
MCCCLXXXVII
Bàsan
Roinn-seòrsa:1380an
Scotland Today
'S e telebhisean prògram nan naidheachdan Albannach bhon STV a tha ann an Scotland Today.
Uairean
A thèid a-mach air STV a h-uile là eadar 18.00 is 18.30 uairean Diluain gu Dihaoine.
Prògraman eile:
Ceangal a-mach
Naidheachd
Roinn-seòrsa:Craoladh Roinn-seòrsa:Prògraman nan naidheachdan
Cill Mhór, Contae Ard Mhacha
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae Ard Mhacha
Gleann a' Chaolais
thumb|Beinn a' Bheithir faisg air Gleann a' Chaolais 'S e clachan faisg air Baile a' Chaolais a tha ann an Gleann a' Chaolais (Beurla: Glenachulish). Tha e suidhichte anns a' ghleann a tha a' leantainn dhan Chaolas Mhic Phadraig. 'S e seo na co-chomharran aige: 56° 40′ 59.15″ Tuath agus  5° 11′ 32.96″ Iar.
Chaidh na taighean a thogail le Coimisean na Coilltearachd anns an 20mh linn. Tha raon-goilf beag le 9 tollan air na achaidhean faisg air a’ chlachan.
Tha an t-òran "Gleann Bhaile Chaoil", sgrìobhte le Iain Camshron, a' gabhail air a' bhaile seo. Seo an t-sèisd: O nach robh mi thall sa' ghleann a' fuireach, O nach robh mi thall an gleann Bhaile Chaoil, Nan robh mise thall sa' ghleann a' fuireach Chan fhàgainn e tuille, gleann lurach mo ghaoil.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
La Llorona
An sgeul
Tha mòran atharrachaidhean beò air a' bhun La Llorona. Bheir roinn dhiubh dealbh air rìbhinn àlainn sa' Mheagsago no Meagsago-Nuadh, a phòs no gun robh air mhealladh le fear dùthchail, a rug i iomadaidh daoine-cloinne leis. Tha ' bhean air uairibh air thoirt ainm-baistidh; th' air uairibh Sofia, Laura, Linda, agus María air chleachadh. Fàgaidh an fear i, air uairibh ri bean eile, air uairibh ri adhbharan na h-oibre, 's air uairibh a-mhàin a bhith air falbh à La Llorona 's a clann. Co-dhiù, roghnaichidh La Llorona a mharbhadh a clann, gu ìre daonnan le bàthadh, an dàrna cuid gan sàbhaladh bho beatha na bochdainne, ga saoradh fhèin a lorgadh fear eile, no air dìoghaltas an aghaidh an athair às an làthair/air chall.
Atharraichidh na sgeulan gu mòr air na h-iomadaidh adhbharan gum beir iad ris a' mhàthair is an t-athair dham mharbhadh. Th' an innse còrdte ann an Las Cruces, Meagsago-Nuadh ag ràdh a bhàth "La Llorona" a clann 'san Rio Grande nuair cha b'urrainn dhi iad taic riutha toirt. Air oidhcheannan le làn-ghealach, their an sgeul, bidh La Llorona air chluinntinn dlùth dhan abhainn, a' caoineadh.
'San Texas mu dheas, ge-tà, th'an sgeul air La Llorona 'na sgeul gruagach àlainn a tharraing an aire a' mhic fhear beairteach ged 's i fhèin glè-bhochd. Phòs na leannanan gun fhiosda agus chuir taigheadas suas; bheir iad iomadaidh daoine-cloinne. Gu truagh, thàinig là nuair chuir an t-athair an òganaich an cèill a chuir e air dealbh pòsadh air a mhac ri bean òig 'nam buidheann (ann an roinn nan aithrisean, bha La Llorona 'na gruagach Aimearagach-Dùthchasach na tuatha agus dh'fhàg a fear i ri bean-uasal Spàinneach). Thuirt an t-òganach gun robh aige ri ga fàgail 's cha chitheadh e i a-rithist. Chaill i a ciall le fearg agus a cridhe briste, agus ghabh i a clann do abhainn far a bhàth i iad a chur gamhlas air a fear. Nuair lorg a fear a-mach, chaidh e 's iomadaidh nan luchd-dùthcha ga lorgadh, ach mharbh i fhèin mus ghlacadh iad i. Chaidh i dhan Nèamh 's chuir i aghaidh ris a' bhràth Dè. Dh'fhaighnich Dia i, "Càit' a bheil do chlann?" a dh'fhreagair i ris, "Chan eil fios agam." Dh'fhaighnich Dia i trì uair 's dh'fhreagair i leis an fhreagairt cheudna. An uair sin, mhallaich Dia i a choiseachd air an Talamh a rannsachadh a clann. A-rèir ris an sgeul seo, 's e glic a sheachnach La Llorona, seach tha i àitheanta ri bhàthadh neach sam bith a' dol seachad a chur nì an àite a clann mharbh.
Fa seach, dìreach an dèidh bhàth i a clann, thuig La Llorona mar a bha i air a dhèanamh agus, claoidhte le bròn agus coire, ruith i ri taobh na h-aibhne a' feuchainn a lorgadh a clann, ach cha do lorg i iad a-riamh, agus bhàsaich no chaidh i à sealladh 'na rannsachadh dhiubh.
Ann an aithris eile, tha La Llorona 'na rìbhinn neo-chiontach co-èignichte 'steach do pòsadh-cabhaig leis an athair a pàisde; sa' chor seo, 's e an athair La Llorona no a cèile gum marbh na daoine-cloinne. Dh'fheuch La Llorona a chasgadh na marbhaidhean ach bhàsaich i 'na h-oidhirp.
Th' aithris eile an sgeil air La Llorona air ràdh sa' Mheagsago. A-rèir ris an innse seo, dh'fhuirich i 'san Tequila, Jalisco. Chaidh i a chluinntinn a rath, agus bha i air ràdh gun robh i a bhàsachadh, agus a clann cuideachd. Air an oidhche cheudna, fad am cadal, bhuail doineann mhòr am baile, a' dèanamh an abhainn a chur thairis a bhruach. Bh' an taigh air sguabadh air falbh leis an dìle, a' marbhadh gu lèir a clann. Chaidh La Llorona air turas a lorgadh a clann, a' leantainn an abhainn, ach bhàsaich i gun gam faicinn a-chaoidh a-rithist.
Ann am bitheanas, dh'fhàs La Llorona seòrsa de bean-shìdh. Coisichidh a spiorad iomluasgach	thall thairis 'san oidhche, a' caoineadh "¡O hijos mios!" no "¡Ay mis hijos!" (O mo chlann!). Tha comharraichte ri bàs na luchd mì-shealbhach gu leòr ga cluinntinn no ga faicinn. Air uairibh tha lèineag gheal uimpe; aig uairean eile, le lèineag dhubh uimpe. Tha i a' caoineadh, agus ann an roinn nan sgeulan th' a sùilean 'nan lagan falamha. Sealgaidh an La Llorona na Meagsago-Nuadh 'san dèidh nan daoine-cloinne; their roinn gum bàth i iad 'san abhainn.
Faodaidh an sgeul atharrachadh bunaichte air an suidheachadh nan sgeulaichean. Mar eisimpleir, leis an sgeul air innseadh ann am baile an taoibh na mara gun abhainn faodaidh na daoine-cloinne 'san rod a bàthadh. Sa' California mu Dheas cathaireach tha na h-aibhneachan gu tric air lìnigeadh le cruadhtan air a bhith agus air thionndadh a-steach do amaran de casg-dìle, agus anns na barriothan dùthchail faodaidh La Llorona air thoirt dealbh air a bhith cho a' siubhal an làr nan amaran no na sràidean agus rathaidean mòra tharta.
Coltachaidhean ri ainmean ann an dualchasan eile
thumb|right|250px| Dealbh a rinn Diego Muñoz Camargo anns an 16mh linn, a' sealltainn La Malinche agus Hernán Cortés 'S e an coltas as dìriche an sgeil La Llorona a th'ann Medea às a' Ghrèig, a bhàth a clann mar an ceudna an dèidh a dìobairt le Jason. 'S dòcha stiùir beul-aithris dùthchail nan Astaigean an seann-sgeul; 's e air ràdh a nochd bhan-dia Cihuacoatl no Coatlicue gu goirid ron ionnsaigh air Meagsago le Hernán Cortés, a' caoineadh a clann chaillte, fàisneachd an tuiteim na rìoghachd nan Astaigean.
Air uairibh, th' an fèineachd de La Malinche a chur air La Llorona, a' bhean Aimearaganach-Dùthchasach a dh'obraich cho an eadar-theangaiche Chortés agus (mar smaoinichidh roinn na muinntire) a thrèig Measgsago ris na conquistadoran Spàinneach. Ann an ùirsgeul air La Malinche, dh'fhàs i an rùnag Chortés agus rug i duine-cloinne (mur eil iomadaidh dhiubh) dha, a-mhàin a bhith air dìobairt nuair dh'fhàg e a phòsadh bean-uasal na Spàinne.
Bha màthraichean na Meagsago Tìrichte aig an iochd (no an dìth an iochd) nam Conquistadoran; bha na Spàinnich fo iongnadh leis a' mhaise nan daoine-cloinne Amereaganach-Dùthchasach 's tric a ghlacadh na Spàinnich daoine-cloinne dùthchasach a chunnaic iad cho brèagha gu h-àraidh agus dh'àraichadh iad cho am clann fhèin. Cha robh mòran de roghainn aig mòran mhàthraichean Amereaganach-Dùthchasach truagha ach a mharbhadh an daoine-cloinne fhèin a chasg na Spàinnich bho gam gabhail. B'urrainn do La Llorona 'na màthair dhen t-seòrs' a bhith gu furasta.
Bha a' bhana-mhortair Susan Smith, a bhàth a clann ann an lochan South Carolina, samhlaichte ann an aithrisean-naidheachd ri La Llorona.
Shotts
'S e baile ann am meadhan na h-Alba faisg air an Àird Ruigh agus Tobar na Màthar a tha ann an Shotts.
Tha e ann an Siorrachd Lannraig a Tuath.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Lannraig a Tuath
La Llorona
Coltachaidhean ri ainmean ann an dualchasan eile
'San dualchas Malaysianach, th'ann seann-sgeul air taibhse bhean ann an fallaing gheal àitheanta ri Pontianak, a bhàsaich ann an tinneas-cloinne agus thill a chur luchd eile fo gheasaibh. Their seann-sgeulan a tha i a' rannsachadh dìoghaltas. Bidh sgeulan coltach air a' chreutair sin air lorgadh ann an roinn nan seann-sgeulan Indonesia.
Ceanglaichean a-mach
Llorona, La Roinn-seòrsa:Na Stàitean Aonaichte Roinn-seòrsa:Meagsago Llorona, La
Contae Lú
'S e siorramachd (Gaeilge: Contae) ann am Poblachd na h-Èireann a tha ann an Contae Lú (Laideann: Comitatus Ludensis). Tha e suidhichte ann an àirde an ear na dùthcha, ann an Còigeamh Laighean. Tha 122,897 duine a' fuireach san t-siorramachd fad 823km², an siorramachd as lugha na dùthcha a thaobh fharsaingeachd agus an 19mh a thaobh àireamh-sluaigh. Tha crìochan aig Contae Lú le Ard Mhacha, An Dún, an Mhí agus Muineachán. Bha 111,979 nan tàmh sa chontae ann an 1841, ron a' Ghorta Mhòir. 'S e Sliabh Feá (589m) a th'ann a' beinn as àirde na siorramachd. Chaidh Contae Lú a chruthachadh ann an 1233.
Sgìrean Ionadail
Tha sia baranachdan (Gaeilge: barúntacht) am broinn Lú: Baile Átha Fhirdhia, Droichead Átha, Dún Dealgan Íochtarach, Dún Dealgan Uachtarach, Fir Arda agus Lú fhèin. A bharrachd air sin, tha 63 parraistean (anns an sgìreachd-easpaig Ard Mhacha) agus 676 bailtean fearainn sa chontae.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann Roinn-seòrsa:Èirinn
448
Bàsan
Roinn-seòrsa:440an
Éanna Ó Coinnigh
B' e taoiseach na h-Èireann a bha ann an Éanna Ó Coinnigh (Beurla: Enda Kenny, Caisleán an Bharraigh, 24 an Giblean 1951). Rinneadh Taoiseach dheth nuair a leig An t-Each-Thighearna dheth an dreuchd bhon 9 am Màrt, 2011 is lean Leo Varadkar e ann an 2017.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine à Èirinn Roinn-seòrsa:Taoisigh na h-Èireann
Muir Åland
'S e caolas air àirde an iar-thuath na Roinn-Eòrpa a th' ann am Muir Åland (Suomais: Ahvenanmeri, Suainis: Ålands hav). Tha e suidhichte eadar an innis-mhuir Åland ann an Suòmaidh agus an t-Suain agus 's e an ceangal mara eadar an Camas Boitnia agus an corr dhen Mhuir Bhaltach a th' ann. Chan eil an Caolas ach 30km a dh'fhaide. Chan e muir gu math saillte a th' ann nas motha, leis gu bheil uisgeachan na Baltaich a' sruthadh troimh. 'S e àite uabhasach fhèin gaothach a th' ann.
Lutetium
'S e eileamaid cheimigeach a tha ann an lutetium le samhla Lu agus àireamh atamach 71.
'S e meatailt bog, glè thearc agus lantanach a tha ann.
Eachdraidh
Ann an 1878 lorg Jean Charles Galissard de Marignac ogsaid ùr ann an gadolinit agus dh'ainmich e e "itterbia" air Ytterby san t-Suain. Ann an 1907 lorg Georges Urbain san Fhraing, Carl Auer von Welsbach san Ostair, agus Charles James sna Stàitean Aonaichte gun robh dà eileamaid anns an ogsaid seo.
Dh'ainmich Urbain iad neoiterbium agus lutecium (lutetium an-diugh), air an ainm Laidinneach airson Paris agus von Welsbach iad aldebaranium is cassiopeium air an reul agus air an reul-bhad. Rogh an Coimisean Eadar-naiseanta air Tomadan Atamach na h-ainmean Urbain (seach iterbium an àite neoiterbium) agus thug iad prìomhachas dha.
Cleachdadh
Cleachdar co-thàthaidhean lutetium ann an cnacadh catailiseach san gnìomhachas creag-ola.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eileamaidean Roinn-seòrsa:Lantanach Roinn-seòrsa:Meatailt
Cillín
'S e baile ann an Contae Ard Mhacha a tha ann an Cillín.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae Ard Mhacha
Patna
thumb|[[Abhainn Dhùin le sealladh air Patna]] 'S e baile ann an Comhairle Shiorrachd Àir an Ear a tha ann am Patna. Tha am baile suidhichte air àird an iar-dheas Inbhir Àir air a’ mhòr-rathaid A713. Tha e dìreach air àird a tuath Dail M'Fhaolain eadar Poll an Easain agus Waterside. 'S e seo na co-chomharran aige: 55° 21′ 50.4″ Tuath agus 4° 29′ 56.4″ Iar.
Tha Abhainn Dhùin a' ruith tron bhaile.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Àir an Ear
A' Chreag Mhòr, Alba Nuadh
Tha A' Chreag Mhòr (Beurla: Craigmore) ann an Siorrachd Inbhir Nis, Alba Nuadh, Canada.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Eilean Cheap Bhreatainn
Tuatha Dé Danann
''Tha an aiste seo timcheall sluagh ur-sgeulach na h-Èireann. Seallaibh Achaeans dhan Danaanan Grèigeach Hòmerach.''
Bha na Tuatha Dé Danann ("sluagh na ban-dè Danu") nam còig comann nam muinntir na h-Èireann a-rèir dualchas Lebor Gabála Érenn (Leabhar nan Ionnsaighean). Tha iad air smaoineachadh a chomharradh na diathan nan Èireannach Goidelic; tha an deasaichean Crìosdaile iad do rìghean eachdraidheile 'gus gaisgich air lughdachadh, ach tha an sgàil seo gu tric gu leòr air sgriosadh.
Teaghlach nan Tuatha Dè Danann
Tha clàr leantainn bunaichte air na sinnsireachdan air thoirt le Seathrún Céitinn agus ann an Lebor Gabála Érenn, agus na iomraidhean sa' Chath Maige Tuireadh. Chan eil soilleir co-dhiù mar a tha na caochladh Elathathan agus Delbáethan nan dà ìomhaigh agus tha aon ainm orra neo tha faoinsgeul eadar-dhealaichte sloinntearachd an aon ìomhaighe.
Nemed |                                    Iarbonel Faidh |                                       Beothach |                                        Iobáth |                                         Enna |                                         Tabarn |                                          Tat ____________________________________|__________________________________       |                                                                     |      Allai                                                                 Indai |                                          __________________________|__________________________        |                                           |                                                   |      Orda                                         Nét                                               Elatha |                      ____________________|______________________________________________     |        |                       |                                    |                            |     |     Etarlám                 Esar Brec                           Delbáeth                        Dot  Bres |                      |                                    |                            |        |                       |                                    |                            |     Eochaid                Dian Cecht                            Elatha                        Balor |                      |                                    |                            |        |            ___________|___________        _________________|______________________      |      Nuada          |    |     |    |     |        |         |          |       |         |      | (Elcmar)      Cu Cethen Cian Miach Airmed   Dagda    Fiacha    Delbáeth   Ogma     Allód  Ethniu (Nechtan)       |          |                   |                    |       |       (Ler) _____|____       |          |      _____________|____________        |       |         |   |        |        |          |      |      |     |     |     |        |       |         | Etarlám Nemain  Bec-Felmas   Lugh Cermait Aonghus Bodb Midir Brìghde  Boann  Delbáeth  Manannan mac Lir |                |                 |                                     (Tuireann) |                |        _________|_________          ______________________|__________________________________   |                 |        |        |        |          |      |      |       |     |      |       |      |     | Ernmas            Abean  MacCuill MacCecht MacGréine   Fiachna Brian Iuchar Iucharba Danu Goibniu Credne Luchta Ollam |__________________                                                                                            |   |        |        |                                                                                             |  Ériu  =  Badb      |                                                                                            Aoi Banba = Macha      | Fódla = Mórrígan = Anu
Tha buill eile nan Tuatha Dè Danann gabhail a-staigh:
Eòlas-ur-sgeulachd Eòlas-ur-sgeulachd
A' Phìob Mhòr
'S e a' phìob-mhòr an seòrsa pìoba as cumanta ann an Albainn agus san t-saoghal. Tha seannsair oirre, leis a chluichear na puirt, trì dosan (dà dhos beag no tenor, agus beus) agus ribheid no goth sònraichte air gach pàirt airson an fhuaim a dhèanamh. Thathar a' dèanamh dheth gur ann bhon 17mh Linn a tha na trì dosan agus seannsair air an aon mhala phìoba, aig an àm a bha na pìobairean dha-rìreabh cudromach ann an sòisealtas Gàidhealach, 's a bha teaghlaichean cliùiteach de phìobairean a' cumadh stòidhle ciùil sònraichte ris an canar ceòl mòr, m.e. na MicCriomain, na h-Artaraich, na MicFhraing no na Griogaraich. An dèidh Bhlàr Chùil Lodair chaidh na cleachdaidhean Gàidhealach ann an cruaidh-chàs, ach dh’fhàs i gu math cumanta a-rithist, gu h-àraid bhon 19mh Linn, mar inneal-ciùil cleachdte anns an arm Bhreatannach gus na saighdearan a bhrosnachadh air a bhlàr, agus mar riochdaire a' chiùil Albannaich aig an àm a bha an dualchas Gàidhealach a' fàs measail am measg nan romansach. San latha an-diugh tha ceudan de chòmhlanan-pìoba, gu sònraichte ann an Albainn, Èirinn agus Aimearaga a Tuath, agus bidh co-fharpaisean gan comharrachadh air feadh an t-saoghail.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Innealan-ciùil
Sigmar Vilhjálmsson
'S e craoladair à dh'Innis Tìle a th' ann an Sigmar Vilhjálmsson, far-ainm Simmi). Rugadh i air 3 am Faoilleach 1977 ann an Egilsstaðir. 'S e mac Vilhjálmur Einarsson, am fear a bhuannaich bonn airgid anns na Geamannan Oiliompaiceach 1956 ann am Melbourne, airson an leum trìbilte. Tha Simmi aon den dithis a tha an làthair aig a' phrògram Idol Stjörnuleit air an stèisean Stöð 2 ann an Innis Tìle. Nuair a bha e gu math òg, thòisich e air taisbeanadh maidne air an rèidio a dh' fhàs gu mòr-chòrdte agus mar sin tha e air nochd an an iomadh prògram air an telebhisean.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Craoladh Roinn-seòrsa:Craoladairean Roinn-seòrsa:Daoine à Innis Tìle Roinn-seòrsa:Innis Tìle
Meänkieli
thumb|Bratach Meänmaa (2007) 'S e cànan Finno-Ugriceach a tha ga bruidhinn ann an Gleann Tornio (Meänkieli: Meänmaa, Suainis: Tornedalen, Fionnlannais: Tornionlaakso) a th' ann am Meänkieli (Suainis: tornedalsfinska). Tha i ga bruidhinn aig gach taobh den chrìoch eadar an t-Suain agus an Fhionnlann, ach tha i air a dìon mar mhion-chànan oifigeil san t-Suain a-mhàin bhon deach Achd Mion-Chànanan na Suaine am bith ann an 2003, còmhla ri Sàmais, Fionnlannais, Iùdhais, agus Romanais.
San latha an-diugh, tha mu 60 mìle duine aig a bheil Meänkieli, a' mhòr-chuid anns na ginealachdan as sine.
Litreachas
Ged nach robh sgilean-leughaidh ann am Meänkieli gan teagasg anns na sgoiltean, gu h-eachdraidheil, tha tòrr sgrìobhadairean ann am Meänkieli fhèin no a bhios a' sgrìobhadh mu dheidhinn Meänmaa. Nam measg, 's iad Mikael Niemi agus Bengt Pohjanen as ainmeile, le leabhraichean anns an dà chànan.
Cuideachd, tha tòrr eadar-theangachaidhean de leabhraichean Suainis air tighinn a-mach ann am Meänkieli, gu sònraichte leabhraichean cloinne.
Tha am pàipear-naidheachd ionadail ann an Haparanda, Haparandabladet/Haaparannanlehti, dà-chànanadh ann an Suainis agus Fionnlannais le suplamaid ann am Meänkieli.
Foghlam
Tha cùrsa air astar aig Oilthigh Umeå ri fhaighinn airson luchd-ionnsachaidh na cànain.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Cànain Roinn-seòrsa:Cànain Ùraileach
1837
MDCCCXXXVII
thumb|Bànrigh Bhioctoria (1837-1901)
Bàsan
Roinn-seòrsa:1830an
Eun-creachaidh
thumb|Iolair-bhuidhe
Ann an eun-eòlas, canar eun-creachaidh, chan ann ris a h-uile eun a tha ag ithe feòla, ach ris an fheadhainn gu sònraichte aig a bheil: fìor deagh fhradharc nan sùl gus creich fhaicinn fhad ’s a tha iad ag itealaich; ìneanan làidir gus creich a ghreimeachadh; agus gob crom làidir gus feòil a reubadh.
Ceanglaichean a-mach
* Roinn-seòrsa:Eun feòil-itheach
Uisge Dhè, Gallobha
Is docha tha sibh a' lorg Uisge Dhè, Siorrachd Obair Dheathain
'S e abhainn ann Alba a tha ann an Uisge Dhè (Beurla: River Dee)
Fo-aibhnichean
Roinn-seòrsa:Aibhnichean na h-Alba
Hundleton
Tha am baile Hundleton ann an Sir Benfro, a' Chuimrigh. Tha e 77.3 mi (124.4 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 207.2 mi (333.5 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 877 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 98 (11.2%); rugadh 69% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sir Benfro Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
1945
MCMXLV thumb|Co-labhairt Yalta
Detroit, Michigan
‘S e baile mòr ann am meadhan nan Stàitean Aonaichte a th’ ann an Detroit (IPA: ). Chaidh e a stèidheachadh air 24 an t-Iuchar 1724 le Antoine Laumet de La Mothe, sieur de Cadillac. 'S ann às am Fraingis Détroite (Gàidhlig: Caol) a th' ann an t-ainm agus tha e suidhichte aig 152m os cionn ìre na mara, ri taobh na h-Aibhne Detroit agus Loch St Clair, anns an stàit Michigan. Tha am baile 635km air falbh bho Washington, D.C. (Prìomh-bhaile na dùthcha), 3,185km bho Los Angeles, 383km bho Chicago agus 135km bho Lansing. A-rèir a' chunntais-shluaigh 2010, bha 713,777 duine a' fuireach anns a’ bhaile, an 18mh baile as motha na dùthcha, a' chiad fhear ann am Michigan agus bha e na phrìomh-bhaile na stàite bho ro 1847. Tha Windsor, Canada dìreach ris an taobh thall na h-aibhne.
1945
Bàsan
thumbnail|180px|[[David Lloyd George]] Roinn-seòrsa:1940an
12 am Faoilleach
'S e 12 am Faoilleach 12na latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich. Tha 353 latha (354 ann am bliadhna-leum) air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
thumbnail|Crith-thalmhainn Haiti 2010
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
1388
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1388 (MCCCLXXXVIII).
Bàsan
Roinn-seòrsa:1380an
449
Bàsan
Roinn-seòrsa:440an
Sudan
'S e dùthaich ann an Afraga a tha ann an Sudan ainm eile: Sudàn neo an t-Sudan (Arabais: السودان, as-Sūdān), ainm oifigeil: Poblachd Shudan. 'S e Sudan an dùthaich as motha ri taobh farsaingeachd a tha ann an Afraga. Tha crìochan aice 'sa tuath leis an Èipheit, san ear le Ertra agus An Itiop, san earra-dheas le Ceinia agus Uganda, 'sa deas le Sudàn a Deas agus Poblachd Meadhan Afraga, san iar leis an t-Siad agus le Libia san iar-thuath.
Thàinig an t-ainm Sudan bhon fhacal Arabais: Bilad-al-sudan. Tha sin a’ ciallachadh: Dùthaich nan daoine dubha.
Iomraidhean
thumb|250px|Map: Sudan 150px|thumb|left|Dannsair "Dervish" 200px|thumb|[[Mosg ann an Sudàn]]
Roinn-seòrsa:Dùthchannan Roinn-seòrsa:Afraga Roinn-seòrsa:Afraga a Tuath
Gràisgealachd
thumb|[[Cartùn a' sealltainn duine a' mionnachadh.]] Tha Gràisgealachd 'na cleachdadh de faclan no cleachdadh gun lorg a luchd-èisdeachd a bhith tàmailteach. 'S urrainn dhi air chleachdadh a bhith air toibheum, naomh-ghoid no a' bruidhinn an t-ainm Dè gu faoin. Tha iad air uairibh dèanta nas màilde, mar sin a' crìochnachadh ann am dealbhan nas lugha na eòlach, mar na bogachaidhean-brìgh.
5 an t-Iuchar
'S e 5 an t-Iuchar an 186mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (187mh ann am bliadhna-leum). Tha 179 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Gràisgealachd
Tha a' bhrìgh cuideachd a' gabhail a-staigh faclan eòlas-cacach, gnèithealach, suarach, cinneadach, no drùiseach. Th' am clàr a' gabhail a-staigh faclan a th' a-mhàin gràisgeil cho math ri na faclan sin air smaoineachadh a bhith drabasda.
Gérard Debreu
B' e eaconamaiche às an Fhraing a bha ann an Gérard Debreu. Rugadh e air an 4 an t-Iuchar 1921 ann an Calais agus chaochail e air an 31 an Dùbhlachd 2004 ann am Paris. Ann an 1975 dh' imrich e dhan na Stàitean Aonaichte, far an robh e na ollamh ann an Oilthigh Chalifornia, Berkeley. Bhuannaich e an Duais Nobel ann an 1983.
Gràisgealachd
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Gràisgealachd
5 an t-Iuchar
Tachartasan
thumb|Stettin/Szczecin
Gérard Debreu
Ceangal a-mach
Debreu, Gérard Roinn-seòrsa:Daoine às an Fhraing
5 an t-Iuchar
Breithean
thumb|left|150px|[[John Howard Northrop]]
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Comhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh
'S e comhairle ionadail a tha ann an Comhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh a tha a' dèiligeadh ri Siorrachd Dhùn Phris is Gall-Ghàidhealaibh. Chaidh a' Chomhairle a stèidheachadh leis an Achd Riaghaltais Ionadail (Alba) 1973 ann an 1975 tron aonadh Siorrachd Bhaile na h-Ùige, Siorrachd Chille Chùithbeirt agus Siorrachd Dhùn Phris.
Barbacoas (Nariño)
Freumhan an Ainm
'S ann às na Barbacoas, tuath Tùsanach a bha nan tàmh anns an sgìre seo o shin,a thàinig ainm a' bhaile.
Sluagh a' bhaile
Tha 30,270 nan tàmh anns a' bhaile fa leth, ach tha a’ mhòr-chuid dhuibh, 18,668 dhuibh a’ fuireach thall anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile. Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin. Air adhbharan trioblaidean poiliteagach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail. Ach ‘ s e baile agus sgìre traidiseanta dùthchasail a th’ann Barbacoas fhathast.
Taobh chinnidh, ' s e daoine Afro-Coloimbianach a th'ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann am Barbacoas: 15.1% dhe Tùsanaich, 6.7% dhe daoine geala/mestizos agus 78.3% dhe daoine le freumhan ann an Afraga. ' S urrainn dhan 61% dhe na daoine ann an Barbacoas leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, chan eil fòn aig an taigh aig 10% dhe na dachannan.
Fèisean
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann am Barbacoas. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid chaitligeach a th’ann fhathast,  fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s tha beairteas cultarail na dùthcha.
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Coloimbia Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Aodann
thumb|right|250px|Aodann aig [[Mona Lisa le Leonardo da Vinci, fear den aodannan nas ainmeile san t-saoghal]] B’e aodann neo aghaidh roinn toisich a’ chinn.
Air aodann
right|thumb|Aodann
Roinn-seòrsa:Corp
Caerffili
Tha am baile Caerffili ann an Caerffili, a' Chuimrigh. Tha e 6.7 mi (10.8 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 132.8 mi (213.8 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 14629 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 2007 (13.7%); rugadh 87% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Caerffili Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Angela Merkel
'S e neach-poileataigs Gearmailteach a tha ann an Angela Dorothea Merkel (IPA: /aŋˈɡeːla doʁoˈteːa ˈmɛʁkl/, Hamburg 17 an t-Iuchar, 1954). Chaidh a thaghadh mar Seannsalair na Gearmailt ann an 22 an t-Samhain, 2005.
Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt an Ear Roinn-seòrsa:Poileataigs
Cláidigh Mhór
'S e baile ann an Contae Ard Mhacha a tha ann an Cláidigh Mhór.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae Ard Mhacha
Poll an Easain
thumb|Seann àite mèinnearachd faisg air Poll an Easain 'S e baile ann an Comhairle Shiorrachd Àir an Ear a tha ann am Poll an Easain (Beurla: Polnessan). Tha e mu chilemeatair air àird a tuath Phatna air a' mhòr-rathaid A713. 'S e seo na co-chomharran aige: 55° 22′ 27″ Tuath agus 4° 29′ 49″ Iar.
Tha timcheall air 87 a' fuireach an seo.
Chaidh a' bhaile a thogail airson na luchd obrach toll-guail Holdsworth.
Alasdair MacCoinnich
B' e ceannaiche bhian a bha ann an Alasdair MacCoinnich, a' chiad duine Eòrpach a shiubhail thairis air Tir-mòr Ameireaga a Tuath agus a ràinig an Cuan Sèimh.
Rugadh e an, neo faisg air, Steornabhagh, Eilean Leòdhais an 1764. Às dèidh bàs a mhàthar an 1774 chaidh e còmhla ri athair gu Eabhraig Nuadh. Nuair a thòisich an t-Ar-a-mach Aimearaganach ann an 1775, chaidh athair Alasdair, a bha air a bhith na oifigeach airson Rìgh Deòrsa ann an Arm Bhreatainn rè Bhliadhna Theàrlaich, dhan Arm Dearg a-rithist agus chuireadh Alasdair fhèin tuath gu Canada. Ghabh e an sàs ann am malairt nam bian gun e ach còig bliadhna deug. Chuir e suim anns na bh' aig na h-Innseanaich ri ràdh mu chumadh na tìre anns an àirde an ear-thuath agus an 1789, aois còig bliadhna fichead, bha e os cionn iomairt a bha a' miannachadh slighe a lorg bho Chanada, nach robh ach na dùthaich bheag aig an am sin ach mun taobh sear, an iar dhan Chuan Sèimh.
Cha do shoirbhich leis an sgrìob a rinn e an 1789. Lorg e ceann aibhne a bha a' ruith an iar a mach à Loch Slèibh Mòr, ach cha do lean i ach dhan Cuan Argtach. (an-diugh 's e Abhainn MhicCoinnich a chanar ris an abhainn seo).
Thill MacCoinnich a dh'Alba na sheann aois. Chaochail e an 1820 agus chaidh a thìodhlacadh ann an Abhach, san Eilean Dubh.
Loch Coire nan Grunnd
thumb|Sealladh air Loch Coire nan Grunnd
'S e loch ann an Alba a tha ann an Loch Coire nan Grunnd. Tha e suidhichte ann an ear-dheas an eilean Rùm. Tha na beanntan Aisgeabhal agus Hallival san iar agus tha Lochan Dubh na laighe san ear dheth.