cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tutankhamun
Bàs
Thuirt buidheann de luchd-saidheans Gearmailteach ann an 2010 gun robh iad-san dhen bheachd gur e tinneas nan ceallan corranach a dh’adhbharaich a bhàis ach dhiùlt luchd-saidheans eile am mìneachadh seo a chionn ’s nach do chaochail e mus robh e 5, mar is àbhaist leis an tinneas seo, agus ionad neacrois a chnàmha a bhios ’na chomharra air galar Freiberg-Kohler mar is trice seach tinneas nan ceallan corranach. Rinn buidheann de rèidio-eòlaichean, àrc-eòlaichean is eòlaichean-gintinneachd rannsachadh ann an 2005 slighe sganaichean CT agus chunnacas nach do bhàsaich e an cois buille air a cheann mar a bhathar am beachd roimhe sin. Sheall dealbhan CT ùra fianais air galaran a bha air o bhroinn, rud a tha nas cumanta ann an clann cola. Ma bhios clann eadar bràithrean is peathraichean, gheibh a’ chlann dà lethbhreac de dhroch-ghineachan, aonan o gach pàrant, nas trice agus sin as adhbhar gum fuiling clann cola de ghalaran ginteil nas trice. Tha amharas gun robh leth bheàrn-chàirein aige cuideachd, galar o bhroinn eile. A bharrachd air sin, chaidh dusanan de ghalaran eile a chur air adhart mar adhbhar a bhàis thràith.
Rinn sgioba rannsachaidh Èiphiteach fo Yehia Gad agus Somaia Ismail on Ionad-rannsachaidh Nàiseanta ann an Cairo barrachd sganaichean CT fo stiùireadh Ashraf Selim agus Sahar Saleem o Roinn an Leigheis aig Oilthigh Chairo, còmhla ri triùir chomhairlichean o thall thairis, Carsten Pusch o Oilthigh Eberhard Karls à Tübingen sa Ghearmailt; Albert Zink o Institiùd EURAC airson Mhmaidhean agus an Fhir-dheighe ann an Bolzano, An Eadailt; agus Paul Gostner o Prìomh-ospadal Bolzano. . Ghabh seo a-steach anailis lorgan DNA stèidhichte air anailis STR còmhla ri gleusan rannsachaidh eile agus chuir an rannsachadh seo gu neoini nan teòirigean a thuirt gun robh galar Antley-Bixler no galar Marfan air ach rinn e soilleir gun robh galaran a’ càrnadh ann an teaghlach Tutankhamun. Chaidh grunn galaran a lorg ann an Tutankhamun, mar galar Köhler II, ach cha chuireadh gin dhiubh bàs air leis fhèin. Rinneadh deuchainnean ginteil airson gineachan STEVOR, AMA1 agus MSP1 nach fhaighear ach ann am Plasmodium falciparum agus sheall sinn gun robh malaria tropaigeach ann an 4 mumaidhean, a’ gabhail a-staigh Tutankhamun. Ach chan eil aonta fhathast dè dìreach agus cò na galaran dìreach a chuir air bàsachadh.
Rinn an t-Éipheit-eòlaiche Dr Chris Naunton agus luchd-saidheans o Institiud Cranfield sgrùdadh iar-bhàis biortail air Tutankhamun aig deireadh 2013 agus lorg iad grunn leòintean air leth-taobh a bhodhaig. Rinn luchd-sgrùdaidh thubaistean càr an uairsin dealbhadh mas-fhìor de thubaistean feunan-cogaidh air coimpiutair agus cho-dhùin an Dr Naunton gun deach Tutankhamun a mharbhadh ann an tubaiste le feun-cogaidh, gun do bhuail feun e fhad ’s a bha esan air a ghlùinean agus gun do bhris sin aisnean is a pheilbhis. Thug Naunton sùil air na thuirt Howard Carter cuideachd, gun deach a bhodhaig a losgadh. Còmhla ris an daon-eòlaiche Dr Robert MacConghalaich agus an t-àrc-eòlaiche foireansach Dr Matthew Ponting, rinn iad argamaid gun deach corp Tutankhamun a losgadh fhad ’s a bha e dùinte a-staigh ’na chiste-laighe. Thuirt iad gun do dh’adhbharaich na h-olachan balmachaidh, an t-ogsaidean agus anart iom-obrachadh ceimigeach còmhla, ag àrdachadh an teasa sa chiste os cionn 200°C. Thuirt Naunton “Cha robh dùil againn idir ri gualachadh agus dualachd gun deach am mumachadh cearr agus gun deach an corp ’na theine leis fhèin beagan an dèidh an tìodhlagaidh”.
Dòmhnall Iain MacLeòid
'S e sgrìobhadair, neach-deasachaidh agus neach-naidheachd Gàidhlig a th' ann an Dòmhnall Iain MacLeòid (1943-). Rugadh e ann an Àird Àsaig anns na Hearadh. Rinn e PhD aig Oilthigh Ghlaschu ann an 1969 air Twentieth Century Gaelic literature: a description, comprising critical study and a comprehensive bibliography. Bha e na cho-fhear-deasachaidh aig Gairm còmhla ri Ruaraidh MacThòmais. Bha e na òraidiche aig Roinn na Ceiltis, Oilthigh Ghlaschu.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Tutankhamun
Cudromachd
Bha Tutankhamun naoidh bliadhna a dh’aois nuair a rinneadh phàraoh dheth, mac dia Ra, agus rìoghaich e mu dheich bliadhna. Ann an eachdraidh, tha Tutankhamun cudromach a chionn ’s gun robh e ’na phàraoh nuair a bha an Èipheit cha mhòr aig àirde a neart san t-saoghal agus a chionn ’s gun do dhiùlt e an creideamh ùr a thug athair Akhenaten a-steach. Cuideachd, bha an tuama a lorg Carter ann an Gleann nan Rìghrean cha mhòr slàn, an tuama rìoghail Èipheiteach as slàine a chaidh a lorg a-riamh.
Mar phàraoh, leis gun robh Tutankhamun cho òg, tha teans gun do rinn a vizir agus iar-theachdaiche Ay cuid mhòr dhe na co-dhùnaidhean mòra poileataigeach rè rìoghachadh Tutankhamun.
Bhathar ag urramachadh rìghrean an dèidh dhaibh bàsachadh ann an cultaichean-bàis agus teampaill ach bhathar ag urramachadh Tutankhamun san dòigh sin fhad ’s a bha e beò fhathast, rud nach do thachair gu tric. Lorgadh carragh aig Karnak a tha coisrigte dha Amun-Ra agus tha Tutankhamun ag ràdh air a’ charragh gum b’ urrainnear tagradh maitheanais no tagradh slànachaidh o pheacadh a dhèanamh dha-san ’na riochd diadhaichte. Chaidh teampaill dhan chult seo a thogail fad is farsaing eadar Kawa agus Faras ann an Nubia. Tha ainm piuthair Iar-rìgh Kush a’ gabhail a-staigh iomraidh air ainm an rìgh dhiadhaichte, comharra air cho uile-choitcheann ’s a bha an cult aige.
An tuama
Chaidh Tutankhamun a thìodhlagadh ann an tuama a bha annasach beag an coimeas ri inbhe. Dh’fhaoidte gun do chaochail e gu h-obann mus deach tuama rìoghail nas spaideile a chrìochnachadh agus gun deach a mhumaidh a chur ann an tuama a bha gu bhith aig cuideigin eile. Bhiodh sin ’na dhòigh gnàthas nan 70 latha eadar bàs is tìodhlagadh a chumail.
Dh’fhastaich George Herbert, 5mh Iarla Caernarfon, an t-àrc-eòlaiche Sasannach Howard Carter ann an 1915 airson tuama Tutankhamun ann an Gleann an Rìghrean agus b’ esan a thug seachad am maoineachadh air a shon. An dèidh rannsachadh siostamataigeach, lorg Carter an tuama (KV63) san t-Samhain 1922.
Tha mumaidh Tutankhamun ’na thuama ann an Gleann an Rìghrean a-rithist a-nis. 85 bliadhna an dèidh dha Carter a lorg, air a’ 4mh latha dhen t-Samhain 2007, chaidh a’ phàraoh a thoirt a-mach às a chiste-laighe òir a agus a chur ’na thuama fon talamh aig Luxor ach ann an ciste-ghloine shònraichte a bhacas crìonadh a’ mhumaidh a thigeadh an cois taisead is teas an luchd-turais a bhios a’ tadhal air an tuama.
Bhris mèirlich a-steach dhan tuama co-dhiù dà thuras o shean ach a-rèir nan rudan a chaidh a ghoid (mar olachan is cungaidhean cùbhrais) agus ath-shlànachadh follaiseach an tuama an dèidh sin, tha e soilleir gun do thachair seo beagan mhìosan an dèidh an tìodhlagaidh thùsail air a’ char as fhaide.
Chaidh an tuama a leigeil air dhìochuimhne an uairsin leis gun deach a chòmhdachadh le spealagan cloiche, an dàrna cuid o thuaman eile a chaidh a chladhadh ’na dhèidh air neo tuiltean a dh’fhàg ann iad. Chaidh fiù bothain do luchd-obrach a thogail os cionn doras an tuama, gu soilleir gun dad a dh’fhios aca gun robh tuama Tutankhamun fodhpa. Nuair a chaidh àitichean-adhlacaidh nam phàraoh a sgriosadh a dh’aona-ghnothaich aig deireadh 20mh rìghreachas na h-Èipheit, cha deach tuama Tutankhamun a sgrios idir, ma dh’fhaoidte a chionn ’s nach robh cuimhne air ionad tuilleadh aig an àm sin agus/no a chionn ’s nach robh cuimhne air ainm tuilleadh.
Chaidh 5,38 rud a lorg san tuama, a’ gabhail a-staigh ciste-laighe a bha gu tur de dh’òr, aghaidh-choimheach Tutankhamun, rìgh-chathraichean, boghannan, trombaidean Tutankhamun, cuach lòtais, biadh, fìon, cuarain agus fo-aodach anairt ùr. Thug Howard Carter 10 bliadhna a’ deasachadh catalog de gach rud. Tha obair-rannsachaidh ùr a’ cur ’nar sùilean gun deach biodag Tutankhamun a dhèanamh de dh’iarainn meatoraid agus thathar an dùil gu bheil fiosrachadh eile ri thighinn mu theicneolas obrach-meatailt ann an dùthchannan na Mara Mheadhanach san àm ri teachd.
Buill-thìodhlacaidh Neferneferuaten
A-rèir Nicholas Reeves, tha cha mhòr 80% dhen bhathar-tìodhlacaidh aig Tutankhamun a’ tighinn o thìodhlacadh na phàraoh bhoireann Neferneferuaten, a’ gabhail a-staigh na h-aghaidh-choimheach òir ainmeil, na ciste-laighe mheadhanach, na meanbh chiste-laighe, badan dhe na panailean òir, nan ìomhaighean shabti, na bogsaichean is cisteachan, na seudraidh rìoghail is mar sin sìos. Dh’fhoillsich Reeves fianais ann an 2015 a sheall gun robh ainm eile ann an cartouche air aghaidh-choimheach òir ainmeil Tutankhamun agus gum b’ e “Ankheperure mery-Neferkheperure” (’s e sin Ankheperure, mùirneach le Akhenaten) an t-ainm a bha ann roimhe agus leis a sin, gun deach an aghaidh-choimheach a dhèanamh dha Nefertiti o thùs, prìomh-bhànrigh Akhenaten air an robh an t-ainm rìoghail Ankheperure nuair a ghabh i an rìgh-chathair an dèidh bàs an duine aice.
Tha an car seo a’ cur ’nar sùilean gun deach Neferneferuaten (cha lughaid gum b’ ise Nefertiti ma ghabh i an rìgh-chathair an dèidh bàs Akhenaten) a chur às an rìgh-chathair ri linn còmhstri agus nach deach tìodhlacadh rìoghail a bhuileachadh oirre – air neo gun deach ise a tìodhlacadh le bathar-tìodhlacaidh rìgh eile, ma dh’fhaoidte an fheadhainn aig Akhenaten fhèin, le oifigearan Tutankhamun on a thàinig Tutankhamun ’na dèidh mar phàraoh.
Dìleab Tutankhamun
Mas e Tutankhamun a’ phàraoh as ainmeil san t-saoghail, choisinn e an t-urram seo gu ìre mhòr a chionn ’s gu bheil a thuama am measg na feadhainn as slàine agus gun deach am bathar-tìodhlacaidh aige a thaisbeanadh gu tric is farsaing. Mar a sgrìobh Jon Manchip White ’na ro-ràdh airson tionndadh 1977 dhen leabhar aig Carter, The Discovery of the Tomb of Tutankhamun, “Ged nach robh ach meas glè bheag air mar phàraoh fhad ’s a bha e beò, ’na bhàs tha e a-nis a’ phàraoh as ainmeile”.
’S e naidheachd mhòr a bha san tuama sna 1920 agus dh’fhàs meas nan daoine air cùisean co-cheangailte ris an Èipheit àrsaidh, eadar òrain mar “Old King Tut” le Harry Von Tilzer às a’ bhliadhna 1923, a chaidh a chlàradh le luchd-ciùil ainmeil an ama mar Jones & Hare agus Sophie Tucker. Nochd “King Tut” ann an ainmean bathair, gnìomhachasan agus bha fiù peata coin aig Ceann-suidhe nan SA, Herbert Hoover air an robh an t-ainm.
Tha na buill àrsaidh à tuama Tutankhamun am measg na feadhainn a shiubhail fad is farsaing eadar ceithir ceàrnan an t-saoghail. Thadhail iad air iomadh dùthaich ann an iomadh taisbeanadh ach is dòcha gum b’ e turas The Treasures of Tutankhamun am fear as ainmeile a ruith eadar 1972 is 1979. Dh’fhosgail e ann an Lunnainn ann an Taigh-tasgaidh Bhreatainn an toiseach eadar an 30mh latha dhen Mhàrt 1972 gu deireadh na Sultaine. Chunnaic barrachd air 1.6 millean duine an taisbeanadh agus b’ fheudar do chuid feitheamh suas ri 8 uairean a thìde. B’ e seo an taisbeanadh as fèillmhoir ann an eachdraidh an taighe-thasgaidh a-riamh. Thadhail an taisbeanadh an uairsin air iomadh dùthaich eile, eadar na SAA, an USSR, an t-Seapan, an Fhraing, Canada agus a’ Ghearmailt an Iar. B’ ann an Metropolitan Museum of Art a bha taisbeanadh sna Stàitean Aonaichte agus eadar an 17mh dhen t-Samhain 1976 agus an 15mh dhen Ghiblean 1979, thadhail barrachd air 8 millean duine air an taisbeanadh
Bha iomadh taisbeanadh eile ann an dèidh sin, mar Tutankhamun and the Golden Age of the Pharaohs, Tutankhamen: The Golden Hereafter ach chan eil aghaidh-choimheach òir Tutankhamun a’ nochdadh ann an taisbeanaidhean mun phàraoh òg tuilleadh oir cho-dhùin Riaghaltas na h-Èipheit gu bheil e ro bhrisg agus gu bheil teans gum briseadh e agus nach fhàgadh e, ri linn sin, an dùthaich a-rithist gu bràth.
Ceanglaichean ris an taobh a-muigh
Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Seann-Èipheit Roinn-seòrsa:Phàraohan
Jeremy Balfour
'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann an Jeremy Balfour BPA.
Blàr Chàirinis
B' e blàr cinnidh Albannach a bha ann am Blàr Chàirinis a chaidh a shabaid ann an Uibhist a Tuath ann an 1601. B' e pàirt de bhliadhna de chòmhstri eadar Clann MhicLeòid Dhùn Bheagain agus Clann Dòmhnaill Shlèite, a thàinig gu crìch le buaidh aig Dòmhnallach agus sìth air a chur an sàs.
Jeremy Balfour
Rugadh agus thogadh e ann an Dùn Èideann. Dh'ionnsaich e diadhaireachd aig Oilthigh Lunnainn agus lagh aig Oilthigh Dhùn Èideann. Mus deach a thaghadh mar bhall-liosta airson Lodainn ann an 2016 dh'obair e mar oifigear pàrlamaideach airson an Evangelical Alliance agus tha e a' riochdachadh an uàird Corstorphine/Murrayfield air Comhairle Baile Dhùn Èideann o 2005. Tha e na bhall Pàrtaidh Tòraidheach na h-Alba.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba Roinn-seòrsa:Daoine à Alba Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Tòraidheach na h-Alba
Blàr Chàirinis
"Anns a’ bhliadhna sia ceud deug ’s a h-aon thàinig sgioba às na Hearadh agus ràinig iad air tìr ann an Sìdinis ann an Uibhist a Tuath. ’S e droch sheat a bh’ annta, agus an ceannard a bh’ aca Dòmhnall Glas, fear dha na Leòdaich a bha airson sgrios a dhèanamh air muinntir a’ chinn a Tuath. Choisich iad – tha mi smaoineachadh gu robh còrr air dà fhichead dhiubh anns a bhuidheann – choisich iad à Sìdinis gu ruige Càirinis. Agus nuair a ràinig iad Teampull na Trianaid theich a h-uile duine a bha mun cuairt. Na dìolacha-dèirce ann an Càirinis – bha iad air an stòras aca a chur dhan Teampull, a' saoillsinn gum biodh e sàbhailte ann an sin. Ach co-dhiù nuair a thàinig na Tearaich chuir iad ruaig oirre is dh’fhalbh na boireannaich a’ sgiamhail ’s a rànaich."
Bill Bowman
'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann am Bill Bowman BPA.
Rughadh is thogadh e ann an Dùn Èideann agus rinn e BCom aig Oilthigh Dhùn Èideann. Chaidh e na chunntasair agus dh'obair e airson KPMG ann an Obar Dheathain agus Ròmainia. Thill e gun Rìoghachd Aonaichte ann an 2013 agus dh'inntrig e poileataigs. Lean e Alex Johnstone mar bhall-liosta ann am Pàrlamaid na h-Alba airson Ear-Thuath na h-Alba nuair a chaochail Mgr Johnstone ann an 2016.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba Roinn-seòrsa:Daoine à Alba Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Tòraidheach na h-Alba
Abadas
'S e prògram cloinne air BBC Alba a tha ann an Abadas (Beurla: Abadas).
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Telebhisean Gàidhlig
Geidh.uk
'S e blog naidheachd a th' ann an Geidh.uk a bhios a' foillseachadh naidheachdan LGDT+ (Leasbach, Gèidh, Dà-sheòrsach is Tar-ghnèitheach+) tro mheadhan a’ Ghàidhlig.
An Caisteal Nuadh, A' Chuimrigh Nuadh o Deas
An Caisteal Nuadh (Sasannach: Newcastle) na bhaile-mòr ann an stàite A' Chuimrigh Nuadh a Deas. Tha e tuath air Sydney. Is e an dàrna baile as motha ann an A' Chuimrigh Nuadh a Deas. Tha e air ainmeachadh air An Caisteal Nuadh, Sasainn.
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Astràilia
Geidh.uk
Eachdraidh
Chaidh a stèidheachadh mar Naidheachdan Pinc air 14mh Màrt 2008 le Crìstean MacMhìcheil.
Amasan
’S e prìomh amasan Geidh.uk:
Briathrachas LGDT+ Gàidhlig
Mar phàirt dhen obair aca tha Geidh.uk air liosta mhòr de bhriathrachas LGDT+ Gàidhlig a chruinneachadh air an làrach-lìn aca.
Nòta mun aimn
A-rèir Crìstean bidh e a' cleachdadh geidh seach gèidh ann an ainm an làraich air sgàth 's nach bi URLan le stràcan nam broinn air an taisbeanadh gu ceart anns a h-uile àite. Mar eisimpleir bidh Facebook a' taisbeanadh Gèidh.uk mar xn–gidh-50a.uk.
Mòd Nàiseanta 2021
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Am Mòd Nàiseanta Rìoghail
Sinixt
’S sluagh tùsanach Aimeireaga a Tuath a tha sa Sinixt. Bha a’ mhórchuid den dùthaich eachdraidheil aca suidhichte far a bheil a-nis British Columbia, Canada, ach tha a’ mhórchuid aca a-nis a’ fuireach ann an stàit Washington sna Stàitean Aonaichte.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Canada
Bàgh na h-Eaglaise
'S e Bàgh na h-Eaglaise neo Baile na h-Eaglaise (Beurla: Kirkwall; Beurla Ghallda: Kirkwaa; Lochlannais: Kirkjuvagr) am baile as motha a th' ann an Arcaibh agus na phrìomh-bhaile. Tha e air Mòr-thìr, Arcaibh.
Bha tuineachadh ann san 11mh linn ach dh'fhàs e cudromach nuair an do thogadh a' chathair-eaglais san 12mh linn. Aig an am sin bha muir bheag, the Peerie Sea, far a bheil meadhan a' bhaile an-dràsta. Chaidh e na chathair-bhaile agus na bhorgh ann an 1468. Chaidh lùchairt an easpaig a thogail san 12mh linn. Thog Patrick Stewart, an t-Iarla Arcaibh, lùchairt an iarla san 17mh linn.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Arcaibh
Versailles
'S e baile meadhanach faisg air Paris, ann an ceann an tuath na Frainge a th’ ann am Versailles (IPA: vɛʁ.sɑj). Tha e suidhichte anns an sgìre (Fraingis: Département) Yvelines agus an roinn (Fraingis: Région) Île-de-France. Tha 85,272 duine a' fuireach ann. Chaidh am baile a chlàradh airson a' chiad turais ann an 1038, ged a tha an t-ainm a' dol air ais dhan Cheiltis agus Laideann Versalias.
Eachdraidh
Chaochail an Rèabhlaideach sòisealach Auguste-Jean-Marie Vermorel an seo ann an 1871, an dèidh a' Chomainn.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na Frainge Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Fhraing
Puirt-adhair na Gàidhealtachd agus nan Eilean earr.
’S e companaigh a tha ann am Puirt-adhair na Gàidhealtachd agus nan Eilean earr. (Beurla: HIAL) a tha stéidhichte aig Port-adhair Inbhir Nis. Tha i a’ seilbheachadh agus ag obrachadh 11 de phuirt-adhair air a’ Ghàidhealtachd, sna h-Eileanan Siar, Arcaibh agus Sealtainn. ’S ann le Riaghaltas na h-Alba a tha i uile gu léir.
Poirt-adhair
Tha PAGE ag obrachadh nam port-adhair a leanas:
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Puirt-adhair na h-Alba
Brian Whittle
'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann am Brian Whittle BPA.
Rugadh e san Truthail ann an 1964. Bha e na oileanach aig Oilthigh Ghlaschu. Dh'obair e mar lùth-chleasaiche mus do thaghadh e mar BhPA airson Alba a Deas ann an 2016. Tha e na bhall Pàrtaidh Tòraidheach na h-Alba is cuideachd na neach-labhairt airson Foghlam Spòrs, Dòighe-beatha agus Spòrs.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Tòraidheach na h-Alba Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Diyarbakır
'S e baile mòr agus sgìreachd bhaile (Turcais: büyükşehir belediyesi) air an àirde an ear-dheas Poblachd na Tuirce a th' ann an Diyarbakır (Airmeanais: Տիգրանակերտ, Arabais: دیاربکر, Curdais: ئامەد). Tha Diyarbakır suidhichte faisg air na crìochan le Siria, eadar Gaziantep agus Erzurum san roinn (Turcais: ili) Diyarbakır, aig 675m os cionn ìre na mara. Tha 1,673,119 duine a' fuireach ann. 'S e an naoidheamh baile as motha na dùthcha a th' ann cuideachd.
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Tuirc Roinn-seòrsa:Àisia Roinn-seòrsa:Bailtean anns an Tuirc
Tsunami
'S e sreath de tonnan a' chuain gun gluais glè luath air adhbharachadh le crithean-talmhainn cumhachdach, spreadhaidhean cumhachachach nam beinntean-teine, no maoimean-talmhainn a tha ann an tsunami (no tonn-tuile). Tha tonn-fhad glè fhada aig na tsunamian; faodaidh iad a bhith ceudan de cilemeatair a dh'fhad. Mar as àbhaist, tòisichidh tsunamian gu h-obann. Tha na tuinn a' siubhal aig astar mòr air feadh an cuan le call lùiths glè bheag. Faodaidh iad gainmheach a thoirt air falbh às na tràighean, na craobhan a sgrios, carbadan a thilgeil is a shlaodadh, taighean a mhilleadh agus fiù' s bailtean iomlana a sgrios. Faodar tsunami bhith cuideachd air adhbhrachadh le beum o salachar-rionnag.
Turnberry
’S e àite ann an Siorrachd Àir a Deas a tha ann an Turnberry, air a chosta, le sealladh brèagha a-mach gu Creag Ealasaid. Tha tobhtaichean de chaisteal ann, Caisteal Thurnberry far an do rugadh, tha e gu math coltach, Raibeart Brus, rì na h-Alba, agus far an do bhuanaich am Brusach blàr, Blàr Thurnberry, ann an 1307.
Tsunami
Gu tric, tarraingidh an sàl air ais bhon oirthir leth na h-ùine na tuinne mus ruigidh an tonn a 'faighinn a' chosta. Ma tha an caisead a 'chosta eu-domhainn, faodaidh an sàl a tharraing air ais fad ceudan de mheatairean mus thig a' chiad tonn. Fuirichidh daoine gu tric aig a' chladach mur eil fios aca air a 'chunnart.
Turnberry
Tha raon goilf ainmeil ann, a cheannaich Dòmhnall Iain Trump ann an 2014.
Tsunami
Chan urrainn tsunami a bhith air casg. Ach, tha ann dòighean a chuideachadh a chur stad air bàsan bho tsunami. Bheir riantan-rabhaidh eadar-nàiseanta agus roinneil rabhaidhean a-mach, gu h-àraidh airson a' Chuan Sèimh, mus ruig tonnan mòra a' chladach. A chionn 's gur urrainn dhan chrith-talmhainn a bhith air faireachdainn a dh'adhbhraich an tsunami mus ruig an tonn a' chladach, 's urrainn rabhadh a bhith air thoirt ri daoine a dhol ri àiteigin sàbhailte.
Tha an tsunami as marbhtaiche air a' chlàr an tsunami a bha air 26 Dùbhlachd 2004. Chaidh a h-adhbhrachadh leis a' chrith-talmhainn. Chaidh a ràdh gu bheil meudachd 9.3 aig a' chrith-talmhainn air a' sgèile mheudachd Moment. Bha e stèidhichte anns a 'chuan dlùth ris an oirthir Sumatra, Indonesia. Thairis air 225.000 daoine, a 'chuid as motha air na cladaichean a' Chuan Innseanach, a chaochail bhon mhòr-thubaist seo. Ghluais na tuinn mhòra an tsunami gu math luath. Bha ceudan de mhìltean de dhaoine ann an Indonesia, Sri Lanca, Dùthaich nan Tàidh, Na h-Innsean, Somalia, agus dùthchannan eile, air mharbhadh no leònta leis.
Port-adhair Bharraigh
‘S ann air an Tràigh Mhòir ann an Eilean Bharraigh a tha Port-adhair Bharraigh. Thathar a’ creidsinn gur e seo an aon phort-adhair san t-Saoghal a tha air tràigh gaineimh agus far a bheil clàr-àma nan itealan a’ crochadh air seòl na mara. Chan eil ach aon seirbheis chunbhalach a’ cleachdadh a’ phort-adhair, ’s e sin eadar Barraigh agus Glaschu.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Puirt-adhair na h-Alba
Port-adhair Ìle
Tha Port-adhair Ìle 8km tuath air Port Ìlein ann an Ìle, mu leathach rathad eadar Port Ìlein agus am Bogh Mòr. Theirear Port-adhair Ghleann Èigeadail ris cuideachd.
Roinn-seòrsa:Puirt-adhair na h-Alba
Boca Juniors
thumb|right|Ìomhaigh Boca Juniors
Tha Club Atlético Boca Juniors na chluba spòrs Argentineach stèidhichte ann an nàbaidheachd La Boca ann am Buenos Aires. Tha Boca Juniors air aon de na clubaichean ball-coise as iomraitiche ann an Argentina, còmhla ri River Plate. Tha còmhstri làidir air a bhith aig Boca Juniors a-riamh le River Plate, leis gun deach an dà chluba a stèidheachadh ann an La Boca. El el club con  mas tutulos  internacionales   del mundo entero   noticias  politicas pdf
Superclásico
Is e Superclásico a chanar ri geamannan eatorra, agus is iad aon de na farpaisean as blàithe ann an Argentina agus anns an t-saoghal.
Roinn-seòrsa:Ball-coise Roinn-seòrsa:Sgiobannan ball-coise
Claudia Beamish
'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann an Claudia Beamish BPA.
Rugadh i ann an 1952. Bha i na h-oileanach aig Oilthigh Lunnainn far an do dh'ionnsaich i eachdraidh agus Fraingis. Dh'obair i mar thidsear mus do thaghadh i mar BhPA airson Alba a Deas ann an 2011. Tha i na ball Pàrtaidh Làbarach na h-Alba agus Pàrtaidh Co-obrachail.
Dean Lockhart
'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann an Dean Lockhart BPA.
Dh'ionnsaich e lagh aig Oilthigh Ghlaschu (LLB 1990). Bha e na neach-lagha airson Linklaters ann an Siongapòr mus deach e thaghadh mar bhall-liosta Tòraidheach airson Alba Mheadhanach agus Fìobh. Bha e cuideachd na neach-labhairt Tòraidheach airson an Eaconamaidh, Dreuchdan agus Obrach Chothromach mus deach e na neach-labhairt airson ghnothaich, bun-structair agus còmhdhalach ann an 2020.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba Roinn-seòrsa:Daoine à Alba Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Tòraidheach na h-Alba
Auguste-Jean-Marie Vermorel
B' e neach-aithris, deasaiche agus rèabhlaideach sòisealach às an Fhraing a bh' ann an Auguste-Jean-Marie Vermorel (Denicé, 22 an t-Ògmhios, 1841 - Versailles, 20 an t-Ògmhios 1871). Bha esan an lùib a' Chomainn Phais agus chaidh a mharbhadh ga dhìon.
Beatha
Rugadh e ann an Denicé, faisg air Villefranche-sur-Saone, air an àirde an ear na Frainge, nuair a bha an dùthaich na Rìoghachd gu math cugallach air an robh Monarcachd an Iuchair (Fraingis: Monarchie de Juillet). Rinn e lagh san oilthigh. Cha robh e ach 20 bliadhna a dh'aois nuair a stèidhich e am pàipear-naidheachd La Jeune France, ann an 1861. Dheasaicheadh e Courrier français agus sgrìobhadh e airson La Réforme. Bha e daonnan an grèim airson a chuid bheachdan. B' fheudar dha Paris fhàgail ann an 1970 leis gu robh e an sàs caismeachd an aghaidh an Riaghaltais.
Dh' fhàs e gu math dlùth air rèabhlaidich eile a bha an aghaidh na stàite, mar Jarosław Dąbrowski, Louis Charles Delescluze agus Eugène Varlin. B' ann ann am Paris a chaochail e, nuair a bha e 30 bliadhna a dh'aois, agus na caraidean aige. Chaill an Fhraing cogadh an aghaidh na Prùise agus bha am baile air a chuairteachadh le feachdan bho thall thairis. Thoisich ar-a-mach nan daoine bochda an aghaidh nan Gearmailteach, an Riaghaltais agus nan Monarcach. Chaidh a leòn a' sabaid airson a; Chomainn agus chaochail e, beag air bheag, an ceann mìos sa phrìosan ann am Versailles. Cha do leigeadh dotair no dotair ga chuideachadh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Co-mhaoineas Roinn-seòrsa:Daoine às an Fhraing Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Monarcachd
thumb|100px|right|Tha [[Crùn|crùin nan samhla mòr-chòrdte de oifis monarc]] 'S e teòiridh poileataigeach a tha a' gabhail ri suidheachadh, glèidheadh air neo ath-shuidheadh rìgh mar dhòigh stàit a riaghladh, leis gu bheilear a' creidsinn gur e sin an dòigh as fhèarr ri Riaghaltas a chumail, a th' ann am monarcachd (Laideann: monarchism). Bidh monarcaich dhen bheachd gur e siostam math a th' ann, a dh'aineoin cho math no cho dona 's a tha an rìgh fhèin. Tha diofar mhòr ann eadar monarcachd mar shiostam agus monarcas, no an teaghlach rìoghail fhèin. 'S ann a' ruith anns an fhuil a tha còirichean rìoghail. Tha iomadh seòrsa mhonacarchd ann. Mar as àbhaist an latha an-diugh bidh an rìgh a' gabhail ri na chanas an sluagh anns an taghaidhean, ach ann an corra dhùthaich far a bheil là chumhachd aig an rìgh. Tha a' mhòr-cuidh nan rìghrean a bh' ann o chionn fhada air an dreuchdan fhàgail agus poblachdan a chur nan àite.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Jarosław Dąbrowski
B' e saighdear, oifigear agus rèabhlaideach sòisealach às a' Phòlainn a bh' ann an Jarosław Dąbrowski (IPA: jaˈrɔswaf dɔmˈbrɔfskʲi, ainm slàn: Jarosław Żądło-Dąbrowski, far-ainmean Żądł—'gath' agus Łokietek—'stealladh', Żytomierz, 18 an t-Samhain, 1836 – Paris, 23 an Cèitean 1871). Bha esan an lùib a' Chomainn Phais agus chaidh a mharbhadh ga dhìon.
Beatha
Rugadh e ann an Żytomierz, a bha sa Phòlainn fo bhuaidh na Ruise ach a tha san Ùcrain an latha an-diugh. Mac Wiktor Żądło-Dąbrowski à Dąbrówka agus Zofia Falkenhagen-Zaleska, bhuineadh e dhan teaghlach uachdarain Żądło-Dąbrowski z Dąbrówki h. Radwan. Chaidh e dhan Sgoil Saighdearachd ann am Brest - a tha sa Bhealaruis a-nis - ann an 1845, nuair a bha e dìreach 9 bliadhna a dh'aois air sàilleabh gun do bhàsaich a phàrantan agus chuir e crìoch air a chuid sgoil ann an Sankt Peterburg an ceann 10 bliadhna. An uair sin chuir e seachad ceithir bliadhna na oifigear san Arm is e a' sabaid ann an aghaidh nan Czerkess sa Cabhcas às leth an tsar. Fhuair e bonn leis cho gaisgeach 's a bha e.
Ann an 1859 chaidh e do Sgoil Choitcheann Mhìcheil nan Àrd Oifigear (Ruisis: Николаевская академия Генерального штаба) ann an Sankt Peterburg, far a thoisich e ann am poileataigs. Bha mòran oifigear, an dà chuid Ruiseanaich agus Pòlach, an lùib bhuidhne dhìomhair air an robh Tìr is Saorsa (Ruisis: Земля и воля), a ghabhadh a-steach daoine a bha meadhanach bheartach a bha a' gabhail ri rèabhlaid shòisealach air an dùthaich. B' e Dąbrowski airson atharraidhean sòisealta dha na daoine agus neo-eisimeileachd dhan Phòlainn. Ann an 1862 chaidh a chur gu Warszawa leis an 6mh roinn-fheachd Coise, far an do ghabh e pàirt ann an Ar-a-mach an Fhaoillich (Pòlais: powstanie styczniowe) an aghaidh an tsar ann an 1863, ach thugadh grèim air leis gun do bhrathaich oifigear eile e is chaidh a thoirt air falbh do Shibèirea. Theich e ann an 1865 is chaidh e thall thairis dhan Fhraing.
Dh' fhàs e gu math dlùth air rèabhlaidich eile a bha an aghaidh na stàite, mar Louis Charles Delescluze, Eugène Varlin agus Auguste-Jean-Marie Vermorel. B' ann ann am Paris a chaochail e, nuair a bha e dìreach 34 bliadhna a dh'aois, agus na caraidean aige. Chaill An Fhraing cogadh an aghaidh na Prùise agus bha am baile air a chuairteachadh le feachdan bho thall thairis. Thoisich ar-a-mach nan daoine bochda an aghaidh nan Gearmailteach, an Riaghaltais agus nan Monarcach. Bha an eòlas armach aig Dąbrowski gu math feumail agus, a bharrachd air a bhith na comhairleach, bha e cuideachd os cionn feachdan a' Chomainn, mar a chanadh ris an ar-a-mach. Chaidh a mharbhadh a' dìon na rèabhlaide.
Urraman
Dh'ainmicheadh iomadh sràid sa Phòlainn an a dhèidh agus b' e Dąbrowszczacy a chanadh ri na Pòlainnich a shabaid airson na Poblachd anns a' Cliath-chòmhraig Dhąbrowski, aig àm Cogadh Sìobhalta na Spàinne, eadar 1936 agus 1939.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Co-mhaoineas Roinn-seòrsa:Daoine às a' Phòlainn Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Tom Mason
'S e neach-poileataigs Tòraidheach ann am Pàrlamaid na h-Alba a tha ann an Tom Mason BPA.
Rugadh e ann an Sasainn agus dh'ionnsaich e einnseanaireachd aig Colaiste an Rìgh, Lunnainn mus do dh'imrich e a dh'Obar Dheathain far an do dh'obair e san gnìomhachas einnseanaireachd agus mar òraidiche aig Oilthigh Robert Gordon. Bha e na chomhairliche air Roinn a' Mhonaidh agus Comhairle Baile Obar Dheathain. Lean e Ross Thomson mar bhall-liosta airson Ear-Thuath na h-Alba nuair a chaidh Mgr Thomson na bhall Pàrlamaid Westminster ann an 2017.
Port-adhair Bheinn na Faoghla
Tha Port-adhair Bheinn na Faoghla faisg air air Baile a’ Mhanaich ann am Beinn nam Fadhla.
Roinn-seòrsa:Puirt-adhair na h-Alba
Claire Baker
'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann an Claire Baker BPA.
Rugadh is thogadh i ann an Cailtidh, Fìobha, agus bha i na h-oileanaich aig Oilthigh Dhùn Èideann agus aig Oilthigh Ghlaschu, far an do sgrìobh i a tràchdas. Bha i na manaidsear poileasaidh airson SCVO (Scottish Council of Voluntary Organisations) gu ruige 2007, nuair a chaidh i a thaghadh mar bhall-liosta Làbarach ann am Pàrlamaid na h-Alba airson Alba Mheadhanach agus Fìobh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba Roinn-seòrsa:Daoine à Alba Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Làbarach na h-Alba
Litreachas na h-Alba
''Faic cuideachd: Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Albannach
Eachdraidh
'S ann anns a' Bhriothannais a chaidh na teacsaichean a bu shine a chaidh a sgrìobhadh far a bheil Alba an-diugh agus a mhair gu ruige seo, gu h-àraidh Y Gododdin. Tha iad a-nis nam pàirt den dhualchas Chuimris. As an dèidh, nochd sgrìobhaichean anns an Laideann, Fhraingis no Sheann-Lochlannais (ged a chaidh an Orkneyinga Saga ainmeil a sgrìobhadh ann an Innis Tìle), ach b' e litreachas sgrìobhte anns A' Bheurla Ghallda a dh'fhàs a bhith a bu chudromaiche anns na Meadhan-aoisean, le bàird mar John Barbour, William Dunbar, Walter Kennedy (aig a bha Gàidhlig bho thùs) no David Lyndsay.
As dèidh an aonaidh eadar Alba is Sasainn ann an 1603, thug Beurla an àite a bha aig Beurla Ghallda mar a' phrìomh-chànan de litreachas Albannach, ged a chùm ùghdaran mar Allan Ramsay, James Hogg agus am "bàrd nàiseanta" Raibeart Burns sgrìobhadh anns an Beurla Ghallda. Bhuannaich grunnan ùghdaran Albannach bhon àm sin cliù air feadh an t-saoghail, Seumas Mac a' Phearsain leis na h-"eadar-theangachaidhean" fuadain Oiseanach, Walter Scott le nobhailean eachdraidheal, Robert Louis Stevenson agus Arthur Conan Doyle nam measg. Anns am 20mh linn thàinig ris an canar Ath-bheòthachadh na h-Alba le sgrìobhadairean mar Hugh MacDiarmid (Ùisdean MacDhiarmaid), Lewis Grassic Gibbon, Compton Mackenzie agus Edwin Morgan. Chunnaic an dàrna leth den linn ùghdaran a' sgrìobhadh ann an dà de na cànanan na h-Alba, m.e. Iain Mac a' Ghobhainn (no Iain Crichton Smith) a sgrìobh an dà chuid anns a' Ghàidhlig agus anns a' Bheurla, air no Irvine Welsh a tha a' measgachadh na Beurla agus na h-Beurla Ghallda anns na nobhailean aige.
Litreachas Gàidhlig na h-Alba
''Faic cuideachd: Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gàidhlig
Ged a tha beartas mòr beul-aithris aig a' chànan, cha do mhair teacsaichean sgrìobhte aosda innte gu ruige seo ach a-mhàin Leabhar Deathan Lios Mòir (leabhar ioma-chànanach leis a' Ghàidhlig mar a' phrìomh chànan) bhon 16mh linn. Thathar a' smaoineachadh gur e poileasaidhean rìoghail an aghaidh na Gàidhlig as coireach gun deach mòran sgrìobhaichean sa chànan a sgriosadh. A dh'aindeoin a' chliù a bhuannaich Seumas Mac a' Phearsain, cha robh eadar-theangachadh iomraiteach de Bhìoball ann gus deireadh an 18mh linn. Chaidh a' chiad nobhail sa chànan, Dùn Aluinn le Iain MacCormaig, fhoillseachadh ann an 1912. Rè na 20mh linn bha bàrdachd Ghàidhlig le ùghdaran mar Somhairle MacGill-Eain, Ruaraidh MacThòmais, Iain Mac a' Ghobhainn, Crìsdean Whyte neo Meg Bateman a bu shoirbheicheile, ged a sgrìobhadh ùghdaran mar Iain Mac a' Ghobhainn, Tormod Caimbeul neo Aonghas Pàdraig Caimbeul rosg ùr-ghnàthach cuideachd. Tha Comhairle nan Leabhraichean agus Ùr-sgeul as cudromaiche airson a bhith a' brosnachadh foillseachadh bàrdachd is ruisg san 21mh Linn ('s e foillsichear CLÀR a dh'fhoillsich Ùr-Sgeul), mar eisimpleir nobhailean le Tormod Caimbeul, Aonghas Pàdraig Caimbeul, Iain F MacLeòid neo Tormod MacGill-Eain. 'S e Stòrlann Nàiseanta na Gàidhlig am buidheann as cudromaiche airson leabhraichean foghlaim.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Alba Roinn-seòrsa:Litreachas
Port-adhair Inbhir Ùige
Tha Port-adhair Inbhir Ùige 2km mu thuath air Inbhir Ùige, an ceann a tuath na h-Albann.
Roinn-seòrsa:Puirt-adhair na h-Alba
Leonhard Euler
B' e matamataigear às an Eilbheis a bha ann an Leonhard Euler.
Rugadh e ann am Basel, 15 Giblein 1707, is cha do dh'ionnsaich e matamataig mus deach e gu Oilthigh Bhasel aig aois 14, far an do theagaisg Johann Bernoulli e. Fhuair e obair aig Acadamh nan Saidheansan ann an St Petersburg ann an 1726 is dh'imrich e dhan Ruis ann an 1727. Ann an 1741 thug Frederick Mòr cuireadh dha a dhol gu Berlin far an do stèidhich an Rìgh Acadamh nan Saidheansan ùr is mhair Euler an sin 25 bliadhna. Thill e gu St Petersburg ann an 1766. Ged a dh'fhàs e dall an dèidh do thinneas dh'obraich e air fradharc-eòlas am measg seòrsaichean eile de mhatamataig is de fhiosaig. Chaochail e le fuil-ruith 18 Sultain 1783.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Matamataig
Peter Chapman
'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann am Peter Chapman BPA.
Rugadh e ann an 1950 agus thogadh e ann an Ceann Phàdraig agus dh'ionnsaich e aig Colaiste Àiteachais Obar Dheathain. Tha e air a bhith ag obair mar thuathanach as dèidh seo, agus thaghadh e mar bhall-liosta Pàrtaidh Tòraidheach na h-Alba ann am Pàrlamaid na h-Alba ann an 2016.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Tòraidheach na h-Alba
Ian Murray
'S e neach-poileataigs le Pàrtaidh Làbarach na h-Alba a th' ann an Ian Murray. Tha e na Bhall-Pàrlamaid (BP) airson an roinn-phàrlamaid Dùn Èideann a Deas. Fhuair i an t-àite sin anns a' Chèitean 2010. Bha e na labhraiche dùbhlanach airson Alba ro 26 an t-Ògmhios 2016 nuair a thug e a dhreuchd suas.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Làbarach na h-Alba Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba
Oilthigh La Habana
'S e Oilthigh La Habana a' chiad oilthigh ann an La Habana agus am fear as cliùitiche gus an latha an-diugh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Oilthighean Roinn-seòrsa:Cùba
Gordon Lindhurst
'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann an Gordon Lindhurst BPA.
Rugadh e ann an 1967 agus dh'ionnsaich e lagh aig Oilthigh Dhùn Èideann, Oilthigh Ghlaschu agus Oilthigh Heidelberg. Dh'obair e mar neach-tagraidh agus mar òraidiche tadhalach aig Oilthigh Bhonn mus deach e a thaghadh mar bhall-liosta airson Lodainn. Tha e na bhall Pàrtaidh Tòraidheach na h-Alba.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba Roinn-seòrsa:Daoine à Alba Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Tòraidheach na h-Alba
Iosif Gikhman
B' e matamataigear Ucràineach/Sobhiatach a dhèanadh fòcas air pròiseasan stocastach ann an co-bhann le Anatoliy Skorokhod a bh' ann an Iosif Ilyich Gikhman (Ucràinis: Іосиф Ілліч Гіхман, Uman, 26 am Faoilleach 1918 - Kyiv, 30 an t-Iuchar 1985). Thug Gikhman ceum ann am fiosaigs agus matamataig on Oilthigh Taras Shevchenko an Kyiv ann an 1939 agus fhuair e teisteanas iar-cheum an Tashkent fo Nikolay Bogolyubov ann an 1942 leis an tràchdas О влиянии случайного процесса на динамическую систему (Gàidhlig: Mu Bhuaidh Pròiseas Stocastach air Siostaman Fiùghantach). Chuir e seachad bliadhnaichen an dèidh An Dàrna Cogaidh aig obair às lèth Institiud Carbadan is Rathaidean-mòra an Kyiv agus an uair sin, bho 1948 gu ruige 1966 bha e na neach-teagaisg oilthigh san Oilthigh Taras Shevchenko. Fhuair e dotaireachd ann an 1955 leis an tràchdas Марковские процессы и некоторые статистические математические задачи (Gàidhlig: Pròiseasan Markov agus Cuid de Dhuilgheadasan Matamataigeach Staitisteil) agus chaidh ainmeachadh na ollamh ann an 1959. An ceann deicheid, ann an 1965, chaidh a thaghadh na bhall Acadamaidh Saidheansan Nàiseanta na h-Ucràine. Bho 1966, gus a leig e seachad a dhreuchd, bha e na ollamh san oilthigh an Donetsk, far an do dh' obair e gu dlùth ri Anatoliy Skorokhod.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às an Ucràin Roinn-seòrsa:An Ucràin Roinn-seòrsa:Aonadh Sobhiat Roinn-seòrsa:Matamataig
Mìosachan Iulianach
'S e a' chiad mhìosachan na grèine a tha anns a' Mhìosachan Iulianach. Bha e ga chleachdadh ann an Roinn Eòrpa rom mìosachan Griogarach.
Port-adhair Thiriodh
Tha Port-adhair Thiriodh suidhichte ann am meadhan eilean Thiriodh. Tha Loganair ag obrachadh seirbheis chunbhalach phoblach eadar Tioriodh agus Glaschu.
Mìosachan Iulianach
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Àm Roinn-seòrsa:Mìosachain
Port-adhair Thiriodh
Roinn-seòrsa:Puirt-adhair na h-Alba
Gerardus 't Hooft
'S e eòlaiche-fiosaig às na Tìrean Ìsle a th' ann an Gerardus 't Hooft (IPA: ɣeːrɑrt ət ˈɦoːft, Den Helder 5 an t-Iuchar 1946).
Beatha
B' e innleadair-mara a bh' ann athair agus uidh làidir aig a mhàthair ann am fiosaig, rud a tha a' ruith san fhuil. Tha e posta aig Albertha Anje Schik agus tha triuir clann-nighean aca. Bhuannaich Frits Zernike, bràthair a' mhàthar, an Duais Nobel ann am Fiosaigs ann an 1953 cuideachd.
Thug e ceum ann am fiosaig, aig Oilthigh Utrecht ann an 1969, far an robh bràthair athar na ollamh. Thòisich e dotaireachd an aon bhliadhna air teòiridhean Yang-Mills fo Martinus Veltman agus dh'fhoillsich e torraidhean  a chuid rannsachaidh ann an 1971. Chuir e seachad corra bhliadhna thall thairis is e na rannsachair aig CERN ann an Geneva agus an uair sin aig Oilthigh Harvard. Thill e gu Utrecht ann an 1978, an uair sin na ollamh aig dìreach 38 bliadhna a dh'aois.
Urraman
Bhuannaich e an Duais Nobel ann am Fiosaigs còmhla ri Martinus Veltman ann an 1999 airson an cuid obrach air structar cuantam nan eadar-obraichean eileagtronaiceach lag.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Luchd-saidheans Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann am Fiosaigs Roinn-seòrsa:Daoine às na Tìrean Ìsle
Frits Zernike
B' e eòlaiche-fiosaig às na Tìrean Ìsle a bh'ann am Frederik Frits Zernike (IPA: freːdərɪk frɪts ˈzɛrnikə, Amsterdam 16 an t-Iuchar 1888 - Amersfoort 10 am Màrt 1966).
Beatha
B' e luchd-teagaisg mhatmataig a bh' ann a phàrantan, Carl Frederick August Zernike (1859 - 1922) agus Antje Dieperink (1859 - 1929). Bha a phiuthar Anne Zernike (1887 - 1972) a' chiad mhinistear bhoireann san eaglais agus bha a phiuthar eile Elisabeth Zernike (1891 - 1982) na sgrìobhadair. A thuilleadh air sin, bha a bhràthair Johannes Zernike (1901 - 1988) na cheimeagair.
Thug e ceum ann an ceimigeachd, matamataig agus fiosaig aig Oilthigh Amsterdam ann an 1912. Bhuannaich e duaisean airson a chuid obrach air opaileasans ann an gasaichean agus an uair sin chuir e seachad dà bhliadhna ag obair fo Jacobus Cornelius Kapteyn (1851 - 1922) aig Oilthigh Ghroningen. Aig àm an dàrna cogaidh b' e na Gearmailtich a chleachd an rannsachadh aige anns a' chogadh.
Phòs e dà thuras: a' chiad turas ann an 1930 aig an tidsear Theodora Willemina van Bommel van Vloten (1887 - 1945) agus an uair sin ann an 1954 aig Lena Baanders (1886 - 1975). Bha duine-cloinne aige: N. N. Zernike agus Frits Zernike. Bhuannaich Gerardus 't Hooft, mac a pheathar, an Duais Nobel ann am Fiosaigs ann an 1999 cuideachd.
Urraman
Bhuannaich e an Duais Nobel ann am Fiosaigs ann an 1953 airson a chuid obrach air maicreasgopachd ìrean-iomsgarach. Dh'ainmich sgire an oilthigh ann an Groningen an a dhèidh (Zernike Campus) a bharrachd air cruinn-shloc air a Ghealaich agus astaroid (11779 Zernike).
Musine Kokalari
B' e sgrìobhadair às an Tuirc/Albàinia a bh' ann am Musine Kokalari (Adana 10 an Gearran 1917 - Rrëshen 13 an Lùnastal 1983). Thug ise ceum à Oilthigh Sapienza anns An Roimh ann an 1941. Chuir na Comunnaich i dhan phrìosan fad 18 bliadhna an dèidh An Dàrna Cogaidh air sàilleabh na beachdan aice.
Frits Zernike
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Luchd-saidheans Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann am Fiosaigs Roinn-seòrsa:Daoine às na Tìrean Ìsle
Musine Kokalari
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine à Albàinia Roinn-seòrsa:Daoine às an Tuirc Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean
Port-adhair Sumburgh
Tha Port-adhair Sumburgh suidhichte ann an Sumburgh aig iar cheann a deas mór-thìr Shealtainn.
Alexander Stewart
Rugadh e ann an 1962 agus thogadh e ann am Peairt. Rinn e dioplòma aig Oilthigh Chailleannach Ghlaschu agus dh'obair e mar mhanaidsear agus mar neach-taice airson ARK Housing. Dh'ionnsaich e cuideachd poileataigs agus saidheans sòisealta aig an Oilthigh Fosgailte. Bha e na chomhairliche aig Comhairle Pheairt is Cheann Rois mus deach e a thaghadh mar bhall-liosta Tòraidheach ann am Pàrlamaid na h-Alba airson Alba Mheadhanach agus Fìobh ann an 2016.
Port-adhair Sumburgh
Roinn-seòrsa:Puirt-adhair na h-Alba
Alexander Stewart
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Tòraidheach na h-Alba
Konya
'S e baile mòr agus sgìreachd bhaile (Turcais: büyükşehir belediyesi) ann an ceann a deas Poblachd na Tuirce a th' ann an Konya (IPA: kon:ja, Greugais: Ἰκόνιον). Tha Konya suidhichte faisg air Loch Beyşehir Gölü, eadar Antalya agus Ankara san roinn (Turcais: ili) Konya, aig 1,200m os cionn ìre na mara. Tha 1,220,795 duine a' fuireach ann. 'S e an seachdamh baile as motha na dùthcha a th' ann cuideachd.
Eachdraidh
Phòs Selim II aig Cecelia Venier Baffo an seo ann an 1545.
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Tuirc Roinn-seòrsa:Àisia Roinn-seòrsa:Bailtean anns an Tuirc
Holodomor
300px|thumb 300px|thumb|Recognition of the Holodomor as a genocide: {{legend|#005bbb|Officially recognized as an act of genocide}} {{legend|#65a6e0|Officially condemned as an act of extermination}} {{legend|#cccccc|Officially not recognized as an act of genocide}}
B' e Gort Mòr san Ucràin fon Aonadh Sobhiatach a mhair bho 1932 gu ruige 1933 a chuir às do còrr is trì muillean daoine a bh' ann an Holodomor air neo Gort na h-Ucràine (Ucràinis: Голодомо́р, IPA: ɦolodoˈmɔr; on ghnìomhair морити голодом,  Gàidhlig: a chur gu bàs leis an acras). Bha an Holodomor na phàirt de ghort eile air feadh an Aonaidh Shobhiataich a thug buaidh uabhasach fhèin làidir air na roinnean far an robh cruithneachd ga chinntinn.
Ged a tha gach uile neach-rannsachaidh air an aon ràmh agus iad dhen bheachd gur e tubaist a rinn na daoine a bh' anns an Holodomor, tha connspaid ann fhathast a thaobh an robh e sgrios-cinnidh a bh' ann. Air an dàrna làimh, thuirteadh gur e gort a chaidh a phlannadh agus a chur air bhog le Iosif Stalin gus an iomairt airson neo-eisimeileachd na h-Ucràine a mhùchadh. Ach, air an làimh eile, thathar ag ràdh gun do thachairt an Holodomor air sgàth gnìomhasachaidh agus co-shealbhadh san Aonadh Sobhiatach aig an àm. B’ e an Ucràin an t-àite far an robhar a’ dèanamh an uiread chruithneachd na bu mhò san Aonadh Sobhiatach agus air sgàth sin thug an Holodomor buaidh na bu làidire air an Ucràin, an taca ri stàitean eile san dùthaich. Bhàsaicheadh co-dhiù 28,000 duine gach latha ri linn an Holodomor.
Bho 2023, tha 27 dùthaich air an Holodomor aithneachadh mar sgrios-cinnidh an aghaidh nan Ucràineach a rinn riaghaltas an Aonaidh Shobhiataich. 'S e th' ann Astràilia, A' Chairtbheil, Canada, Coloimbia, Eacuador, Eastòinia, An Laitbhe, Liotuàinia, Meagsago, Paraguaidh, Pearu, A' Phòlainn, An t-Seic, Na Stàitean Aonaichte, An Ungair agus An Ucràin fhèin a tha ga aithneachadh mar sgrios-cinnidh co-dhiù.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:An Ucràin Roinn-seòrsa:Aonadh Sobhiat
Iain MacIllEathain
B' e eadar-theangaire, maighstir-sgoile, agus bàrd a bh' ann an Iain MacIllEathain, "Seonaidh an Tàilleir" (1909-1969).
Sgeul-beatha
Rugadh agus thogadh Iain ann an Ratharsair. Bha athair, Calum MacIllEathain, na thàillear. B' i Cairistìona NicNeacail a mhàthair. Bha còignear ghillean (Iain, Calum, Somhairle, Alasdair, agus Tormod) agus dithis nighean (Iseabail agus Màiri) anns an teaghlach. Fhuair e foghlam ann an Sgoil Phort Rìgh; an uair sin, chaidh e gu Oilthigh Dhùn Èideann far an do rinn e ceum ann an Cànanan Clasaigeach. As dèidh sin, fhuair e ri fhoghlam ann an Oilthigh Chambridge agus aig Oilthigh Vienna. Bha e ag obair mar cheannard Àrd-sgoil an Òbain bho 1950 gu ruige 1966.
Dh'eadar-theangaich e an Odusseia le Homar gu Gàidhlig nuair a leig e a dhreuchd dheth ann an 1966. Dh'fhoillsich Gairm e, mar "Odusseia Homair", ann an 1976 is tha e na phàirt dhen chorpas DASG.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bàird Ghàidhlig Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gàidhlig Roinn-seòrsa:Ratharsair
Minecraft
Tha Minecraft na gheama bhidio bogsa-gainmhich Suaineach mòr-chòrdte. Chaidh an dreach alpha a leigeil ma sgaoil an toiseach sa Chèitean 2009. Chaidh an geama slàn fhoillseachadh ann an 2011. Tha e fhathast air ùrachadh co-dhiù aon uair sa bhliadhna. Chaidh a chruthachadh le Markus Persson, a stèidhich Mojang Studios (far-ainm Notch). Is e ceannard gnàthach Mojang Jens Bergsten (far-ainm Jeb). Ann an 2014, chaidh Mojang a cheannach le Microsoft airson $ 1.2 billean (Dolar na Stàitean Aonaichte).
Eadar-theangachadh Gàidhlig Minecraft
Tha Minecraft ri fhaighinn ann an iomadh cànan. A-mach às a h-uile cànan Ceilteach, tha Minecraft Java Edition ri fhaighinn ann an Cuimris, Breatannais, Gaeilge agus Gàidhlig.
Liam Kerr
'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann an Liam Kerr BPA.
Rugadh e ann an 1975 agus bha e na sgoilear aig George Watson's College. Dh'ionnsaich e eòlas-comainn aig Oilthigh Dhùn Èideann agus lagh aig a' Cholaiste Lagha ann an Lunnainn. Dh'obair e mar neach-lagha mus deach e thaghadh mar bhall liosta Tòraidheach ann am Pàrlamaid na h-Alba airson Ear-Thuath na h-Alba ann an 2016. Chaidh e na leas-cheannard a' Phàrtaidh agus neach-labhairt airson a' cheartais ann an 2020.
Fara
Fara:
Port-adhair Cheann Loch Chille Chiarain
Tha Port-adhair Cheann Loch Chille Chiarain ann am Machair Shanais, 5km siar air Ceann Loch Chille Chiarainn ann an Cinn Tìre.
Roinn-seòrsa:Puirt-adhair na h-Alba
Narbonne
'S e baile mòr faisg air Carcassonne, air an àirde an iar-dheas na Frainge a th’ ann an Narbonne (Ogsatanais: Narbona, IPA: naʁ.bɔn). Tha e suidhichte anns an sgìre (Fraingis: Département) Aude agus an roinn (Fraingis: Région) Languedoc-Roussillon-Midi-Pyrénées. Tha 52,802 duine a' fuireach ann. Chaidh am baile a chlàradh airson a' chiad turais ann an 118.
Freumhan an Ainm
Ged nach eil freumh-fhaclachd an ainm gu math soilleir, tha a h-uile coltas ann gun tàinig an t-ainm à Narbo Martius, an dùn Ceilteach a tha os cionn a' bhaile. 'S ann à Basgais a tha Narbo.