cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
José María Rojas Garrido
Ceann-suidhe na dùthcha
Chaidh an t-seann-cheann-suidh Tomás Cipriano de Mosquera a thaghadh dhan dreuchd a-rithist, ann an 1866. Chum an Còmhdhail taghaidhean bliadhnail airson luchd-ainmichte, air an 17mh an Gearran 1866. Chaidh José María Rojas Garrido ga thaghadh mar a’ chiad fhear, Santos Acosta Castillo an darna fhear, agus Marcelino Gutierrez an treas fear. Nan robh an ceann-suidhe laghail air dhìth, ‘s e an triùir sin a bhiodh nan luchd-ionlaid a’ Chinn-suidhe, leis gun do chuireadh às dhan dreuchd mar Leas-Cheann-suidhe. Chan e dreuchd sònraichte a bh’ann an tiotal sin, ach ghabh Rojas Garrido an ceannas os làimhe o chionns gu robh Mosquera fhèin anns an Roinn Eòrpa aig an àm. Le sin, s’e an treas ceann-suidhe na Stàitean Aonaichte Choloimbia a bh’ann, gu ruige 22mh an Cèitean 1866 nuair a thill Mosquera dhan dùthaich is mhionnaich e a chuid bhòidean.
An dèidh a’ Chinneas
An dèidh an cumhachd a thoirt air ais dhan Sheanalair Mosquera, Lean José María Rojas Garrido air am broinn an Riaghaltais mar chomhairliche a’ chinn-suidhe, is fiù ’s fhuair e turas eile na Rùnaire na Dùthchannan Cèin. Chaidh e a thaghadh mar Bhreitheamh anns an Àrd-chùirt ann an 1870, agus mu dheireadh thall sheas e mar thagraiche a’ chinneas ann an 1872, ach rinn Manuel Murillo Toro a’ chùis air. Bha e an sàs anns an Àrd-chùirt gus a bhàsaich e ann am Bogotá air an 18mh an t-Iuchar 1883 le mùchadh nan sgamhan.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:Poileataigs Roinn-seòrsa:Daoine à Coloimbia
Rìoghachd Westphalen
B’ e dùthaich mheadhanach air an àirde an iar-thuath na Gearmailt a mhair dìreach seachd bliadhna bho 1807 gu ruige 1813 a bh’ anns an Rìoghachd Westphalen (Fraingis: Royaume de Westphalie, Gearmailtis: Königreich Westphalen). B’ e Kassel a bh’ ann prìomh-bhaile na dùthcha agus b' e an Teaghlach Bonaparte fhèin a bha os a cionn.
Chaidh an Rìoghachd a chruthachadh ann an 1807, an dèidh Chòradh Tilsit, a' toirt ri chèile sgìrean a bhuineadh dhan Phruis, do Hànobhar, do Hesse-Kassel, do Braunschweig-Lüneburg agus Verden. Bha Napoleon Bonaparte a' feuchainn ri atharrachaidhean mòra a dhèanamh air structair phoileataigeach na Gearmailt a thaobh Co-chaidreachas na Rèine, an dèidh dha chur às do dh' Ìmpireachd Naomh na Ròimhe. B' e seòrsa dhe stàit mhodal a bh' ann Westphalen fo Bhonaparte. Bha Westphalen uabhasach ainmeil ro Napoleon mar sgìre air a sgiùrsadh le cogaidhean agus ana-cheartas agus nochd i anns na leabhraichean a sgrìobh Voltaire mar eisimpleir na bha ceàrr sa Ghearmailt. Le sin, chuireadh air dòigh Bun-reachd airson na Rìoghachd, fhuair na h-Iùdhaich còirichean sìobhalta agus chaidh an sluagh a shaoradh bho mhuinntireas. A bharrachd air sin, chaidh co-ionnanachd ron Lagh agus saorsa creideimh a stèidheachadh.
Bha Westphalen na ball Co-chaidreachais na Rèine bho 1806, a' cur 25,000 saighdear gu feachdan a' cho-chaidreachais. B' e rud doirbh dhan stàit a bha seo. Ann an 1810 thug An Fhraing os làimh sgìrean na Rìoghachd air a taobh shiar agus chaidh sgìre a thoirt air ais dhan Phruis cuideachd. Chaidh fearann na Rìoghachd a sgaradh eadar na dùthchannan a bha na àire ro 1807 an dèidh Chath Leipzig, a chaill Napoleon ann an 1813.
618
Bàsan
Roinn-seòrsa:610an
Rìoghachd Westphalen
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Poileataigs
Seileach
'S e craobh sheargach a tha ann an seileach (Salix spp.).
Roinn-seòrsa:Craobhan
Neach-frithealaidh itealain
thumb|right|250px|Neach-frithealaidh itealain às [[Na Stàitean Aonaichte|Stàitean '']]
'S e cuideigin a tha ag obair ann an seòmar-luinge air bhòrd itealan 's a tha ann an neach-frithealaidh itealain. Tha an dreuchd seo air a thoirt dìreach bho shuidheachadh coltach ri chèile air soithichean mara no trèanaichean luchd-siubhail. Ach, ann an còmhdhail adhair, bidh an luchd-obrach sin a' dol an sàs nas dlùithe ri luchd-siubhail, leis cho nàdarrach 's a tha eòlas air itealan (is e soithichean-adhair a' chiad itealan còmhdhail luchd-siubhail). A bharrachd air an sin, tha obair neach-frithealaidh itealain os cionn a h-uile sàbhailteachd mòran a bharrachd air obair luchd-obrach coltach ris anns na rathaidean-mara no an rèile. Tha sgioba cabadaich itealain a' dèanamh suas sgioba a’ chaibineit, agus bha na pìleatan agus seann innleadairean a ’gabhail thairis an t-seòmar cuach gu sònraichte.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Dreuchdan Roinn-seòrsa:Airgead
Cuairtear nan Gleann
B'e iris Gàidhlig a bh' ann an Cuairtean nan Gleann a nochd eadar 1840 agus 1843.
B'e Tormod MacLeòid, Caraid nan Gaidheal, a dheasaich e.
Leabhraichean
Leabhar 1
Iomraidhean
{bun} Roinn-seòrsa:Irisean Gàidhlig
Iùpatair
Tha da rud air a bheil an t-ainm Iùpatair neo Jupiter:
Am Bliogh
thumb|right|Bliogh neo Iupatar
Se Iupatar, neo am Bliogh (samhla: ), an còigeamh planaid agus am fear as motha. Tha an dath air orains, le stiallan ruadh, dearg, is buidh.
Roinn-seòrsa:Planaidean
Darach
’S e craobh sheargach a tha ann an darach (Laideann: Quercus spp.).
619
Bàsan
Roinn-seòrsa:610an
470an
Bha na 470an, sa 5mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 470 is 31 an Dùbhlachd 479.
Bliadhnaichean
Roinn-seòrsa:5mh Linn *
Puri, Angola
Tha Puri  baile agus roinn ann an sgìre Uíge ann an Angola
1616
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1616 (MDCXVI).
Bàsan
Roinn-seòrsa:1610an
Jacksonville, Florida
'S e Jacksonville (IPA: /ʃɪˈkɑːgoʊ/)) am baile as motha a tha ann an Florida. Tha an Cuan Siar ear air. Anns a’ bhliadhna 2011 bha 146,453 duine a’ fuireach an seo.
Eachdraidh eile
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1791.
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean ann am Florida
Àrd-diùcachd Hesse
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Poileataigs
Inner Holm
thumb|Inner Holm
'S e eilean ann an Arcaibh a tha ann an Inner Holm. Ann an 2011 bha aon daoine a' fuireach an seo.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Arcaibh
Saturn
Tha da rud aig a bheil an t-ainm Saturn neo Satarn:
Sgeir nam Feusgan
thumb|Sgeir nam Feusgan 'S e eilean beag a tha ann an Sgeir nam Feusgan. Tha e suidhichte air àird an iar na h-Alba air ceann Loch Bhraoin. 'S e aon de na h-Eileanan Samhraidh. Tha e suidhichte mu chilemeatair air falbh air àird an iar Tannara Mòire agus air àird an ear Eilean a' Chàr. 'S e seo na co-chomharran aige: 58° 1′ 18.09″  Tuath agus  5° 25′ 38.71″  Iar.
30 an Lùnastal
'S e 30 an Lùnastal an 242mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (243mh ann am bliadhna-leum). Tha 123 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Sgeir nam Feusgan
Tha Sgeir nam Feusgan ceangailte le Sgeir Loisge air àird an iar is le Eilean Fada Beag air àird a deas ma bhios a' mhuir air falbh. Tha an t-àite as àirde 18 meatair (59 troigh) os cionn na mara.
30 an Lùnastal
Tachartasan
thumb|[[Jacques-Louis David]]
Sgeir nam Feusgan
Chan eil duine sam bith a’ fuireach ann.
30 an Lùnastal
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Sgeir nam Feusgan
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:na h-Eileanan Samhraidh
570an
Bliadhnaichean
Roinn-seòrsa:6mh Linn *
Duais Nobel ann an Ceimigeachd
Iomraidhean
*
TeleG
right|thumb|Logo aig TeleG
B' e TeleG stèisean TBh ann an Alba a thòisich san 31 an Dàmhair 1999. Bha iad a' cluich programan Gàidhlig a h-uile latha airson uair a thide eadar 6 's 7 uairean. 23 an Cèitean 2011 stad e agus dh'ionadaich BBC Alba e.
Roinn-seòrsa:TBh Roinn-seòrsa:Telebhisean Gàidhlig
Beith-airgid
Tha beith-airgid na chraobh sa teaghlach Betulacaeae sa ghenus Betula. Tha rusg airgeadach neo geal air.
Dealbhan
Roinn-seòrsa:Craobhan
Oregon
'S e tè dhe na stàitean Aimeireagach a tha ann an  Oregon. Tha i suidhichte san àirde an iar-thuath na dùthcha. Tha 3,831,074 duine a' fuireach anns an stàite. Tha Salem na prìomh-bhaile ach 's e Portland am baile as motha a tha ann an Oregon. Tha an Cuan Sèimh san àirde an iar dhith. Tha e air a bhith na stàit bho 14 an Gearran 1859.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Stàitean de na Stàitean Aonaichte Roinn-seòrsa:Oregon
Bethlehem, Pennsylvania
'S e baile ann am Pennsylvania, sna Stàitean Aonaichte, a th' ann an Bethlehem. Anns a’ bhliadhna 2010 bha 74,982 duine a’ fuireach an seo. Tha e suidhichte aig 109.7m os cionn ìre na mara.
An Tuil (fionn-sgeul)
Is docha gu bheil thu a' lorg An Tuil (Duanaire)
Bethlehem, Pennsylvania
Eachdraidh
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1741.
An Tuil (fionn-sgeul)
310px|thumb|right|La Déluge by [[Gustave Doré.]]
Bethlehem, Pennsylvania
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean ann am Pennsylvania
An Tuil (fionn-sgeul)
Anns a' Bhioball, a-reir Leabhar Ghenesis, bha dìle-bhaite cho mòr gun do batha i a h-uile rud air fad, ach Noah, agus an Àirc. Ach chan eil an sgeul seo, direach sa Bhioball... bha sgeulachdan coltach aig na Greugaich, Aztecaich, agus treubhan eile.
621
Bàsan
Roinn-seòrsa:620an
Deamocrasaidh sòisealta
'S e feallsanachd phoiliteagach na làimhe chlì 's a th' ann deamocrasaidh sòisealta. Chaidh a chuir air bhog aig deireadh na 19mh linn. An toiseach, thàinig taic airson deamocrasaidh sòisealta bho dhaoine a bha gu làidir airson Marxachas agus bha a' chiad phàrtaidhean sòisealta-deamocratach a' toirt a-steach sòisealaich rèabhlaideach (Rosa Luxemburg, Karl Liebknecht, Clara Zetkin agus Vladimir Lenin), a bharrachd air sòisealaich meadhanach (Eduard Bernstein agus Karl Kautsky). Às deidh an Dàrna Cogaidh agus Ar-a-mach na Ruise ann an 1917, bha deamocrasaidh sòisealta co-cheangailte, a-mhàin, ri cruth meadhanach agus neo-reabhlaideach de shòisealachd, eadar-dhealaichte bho fheallsanachdan chlì eile, mar chomannachd. 'S ann air ath-leasachadh reachdail mean air mhean air an t-siostam calpachais, leis an amas an siostam seo a dhèanamh nas cothromaiche agus nas daonna a bhios deamocrasaidh sòisealta a' cur cuideam an latha an-diugh. Tha an teagasg sòisealta-deamocratach ri fhaighinn farsaing air an t-saoghal an-diugh, oir tha e ann am mòran dhùthchannan, gu sònraichte san Roinn Eòrpa, am feachd as cumhachdaiche. 'S e deagh eiseimpleir iomairteachd a th' ann cuideachd.
Poileasaidhean sòisealta-deamocratach
San fharsaingeachd, bidh Deamocrasaidh sòisealta a' toirt taic gu:
Ceanglaichean A-muigh
Roinn-seòrsa:Feallsanachd Roinn-seòrsa:Poileataigs
Llangernyw
Tha am baile Llangernyw ann an Conwy, a' Chuimrigh. Tha e 120.1 mi (193.4 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 189.9 mi (305.6 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 1043 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 672 (64.4%); rugadh 72% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Conwy Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Stèisean Deis
<br style="clear: both;" /> <br style="clear: both;" />
Roinn-seòrsa:trafaig Roinn-seòrsa:Giùlan Roinn-seòrsa:Stèiseanan
Cwmaman
Tha am baile Cwmaman ann an Sir Gaerfyrddin, a' Chuimrigh. Tha e 38.6 mi (62.1 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 163.4 mi (262.9 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 4338 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 2567 (59.2%); rugadh 77% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sir Gaerfyrddin Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Cwmaman
Gleann Sìdh
Bidh daoine a' sgìtheadh an seo bho àm gu àm. Tha beagan fhiosrachaidh mu ainmean-àite Gàidhlig aig an Ionad-Sgìthidh air làrach-lìn an Ionaid.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
1617
MDCXVII
Bàsan
Roinn-seòrsa:1610an
Taigh-òsta Taigh an Rìgh
thumb| Taigh-òsta Taigh an Rìgh 'S e taigh-òsta air a' Ghàidhealtachd a tha ann an Taigh-òsta Taigh an Rìgh. Tha e suidhichte ann an àite gu math iomallach mu dhà chilemeatair air falbh bho cheann an ear Glinne Comhainn aig comar Ghleann Eite. Tha e faisg air a' mhòr-rathaid agus tha a' bheinn Buachaille Eite Mòr air an taobh eile dhen rathaid. Mu dheas tha am Mòinteach Raineach ann. 'S e seo na co-chomharran aige: 56° 38′ 59.5″Tuath agus 4° 50′ 22.88″ Iar.
Faighear biadh is deoch anns an taigh-òsta. Tha 22 seòmraichean-cadail ann cuideachd.
Tha an taigh-òsta ainmichte mar seo air sgàth 's gun robh na saighdearan Breatannach a' fuireach an seo an dèidh Blàr Chùil Lodair ann an 1746.
Eachdraidh
Chaidh an taigh-òsta a thogail anns an 17mh linn agus canar gur e aon de na taighean-òsta as sine a tha ann an Alba. Tha e air an seann rathaid armailteach ris an canar "Rathad Wade" a bha a' leanntainn tron Mhòinteach Raineach. Tha an seann rathad a-nise na phàirt dhen Slighe na Gàidhealtachd an Iar.
Ann an 1803 sgrìobh Dorothy Wordsworth,  piuthar den bhàrd William Wordsworth, mu na làithean a chur i seachad anns an taigh-òsta: ''Never did I see such a miserable, such wretched place, – long rooms with ranges of beds, no other furniture except benches, or perhaps one or two crazy chairs, the floors far dirtier than an ordinary house could be if it were never washed. With length of time the fire was kindled and after another hour of waiting, supper came, a shoulder of mutton so hard that it was impossible to chew the little flesh that might have been scraped off the bones.''
Ach dh’fhàs cuisean na b' fheàrr tro na bliadhnaichean a bha ga leanntan. Anns an 19mh linn b' e deagh àite-fuirich a bh’ ann airson luchd-siubhail a bha air turas eadar Bail' a' Chaolais agus Loch Laomainn seachad air Taigh an Droma. Sgrìobh saighdear à Dùn Dèagh, Alexander Wilkie, aig toiseach na 19mh linn: "Arriving at Kings House Inn I have a hearty welcome. Tea, my clothes and shoes dried. Next morning after a walk round I go in for breakfast. What shall I have? – grapefruit? What! can I have grapefruit in Kings House; of course I can; and so I have grapefruit, and porridge and cream, and fish, and everything just like a west end city hotel. I tell you I am well looked after and at a charge so moderate that I am almost ashamed of my appetite."
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Alba
Pàislig
Tha Pàislig (Beurla: Paisley) na bhaile ann an Siorrachd Rinn Friù, air Galldachd an iar na h-Alba. A dh'aindheoin an ainm, tha Port-adhair Eadar-nàiseanta Ghlaschu ann am Pàislig. Tha am baile anns an àite-cathaireach Ghlaschu, le meadhan a' bhaile Ghlaschu 6.9 mìltean (11.1 km) air falbh gu sear. Tha Pàislig na phrìomh-bhaile dha Siorrachd Rinn Friù.
Bhathar a' smaoineachadh aig aon àm gun robh làrach an dùin Ròmanach, Vanduara (no Vandogara), a bh' ann am Pàislig. Tha seo air sgàth 's gu bheil an t-ainm Breatannach air a' bhaile (Gwen-dwr, "Uisge geal") coltach ris an ainm Ròmanach air a shon. Thathar a' creidsinn gun robh ainm a' bhaile agus an abhainn (Abhainn a' Chairt Bhàin) an aon rud aig an àm seo. Tha an t-ainm a' tighinn on Greugais basilika.
Anns an dàrna linn deug chaidh eaglais a stèidhichte agus dh'fhàs baile ma thimcheall. Am broinn linn, chaidh staid Abaid a choileanadh leis an eaglais. Dh'fhàs am baile ainmeil tron ochdamh is naoidheamh linntean deug air sgàth gnìomhachas clò, gu h-àraidh cotan leis a' phàtran shònraichte, Phàtran Phàislig.
Ged a tha e nas lugha na Glaschu, Dùn Èideann, Obar Dheathain no Dùn Deagh, 's e Pàislig an còigeamh baile as motha ann an Alba, anns a bheil tuilleadh daoine a' fuireach na Inbhir Nis no Sruighlea aig a bheil staid chathair-bhaile.
Daoine ainmeil
thumb|Sanas aig Mòd Phàislig 2013
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba *
622
Tachartasan
thumb|An Quran
Bàsan
Roinn-seòrsa:620an
Viktor Yushchenko
'S e neach-poileataigs na h-Ucràin a tha ann an  Viktor Andriyovych Yushchenko (Ucràinis: Віктор Андрійович Ющенко). Rugadh e san 23mh latha den Fhaoilleach 1954 ann an Khoruzhivka. Chaidh a phuinnseanachadh ann an 2004 le dioxin is dh'fhàs fliodhan air aodann is air a chuirp. Bha e air a thaghadh mar cheann-suidhe anns a' bhliadhna 2005 ach chaill e an taghadh ann an 2010. Tha e na bhall den Phàrtaidh: Blok Nasha Ukrayina-Narodna Samooborona, OU-PSD (Beurla: Our Ukraine–People's Self-Defense Bloc). Thug e buaidh uabhasach fhèin làidir air Iryna Herashchenko.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Luchd-poileataigs Eòrpach Roinn-seòrsa:An Ucràin Roinn-seòrsa:Daoine às an Ucràin‎ Roinn-seòrsa:Aonadh Sobhiat
623
Bàsan
Roinn-seòrsa:620an
Lamb Holm
'S e eilean ann an Arcaibh a tha ann an Lamb Holm. Ann an 2011 cha robh duine sam bith a' fuireach air an eilean.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Arcaibh
Riochdaire dioplòmasach
thumb|right|250px|Marzieh Afkham, riochdaire dioplòmasach' à [[Ioràn'']]
'S e cuideigin a tha ag obair còmhla ri riaghaltasan bho dhùthchannan cèin agus a' rèiteachadh chùisean eadar-nàiseanta 'a th' ann an Riochdaire dioplòmasach. Tha tosgair na dheagh eiseimpleir de riochdaire dioplòmasach. 'S ann à Greugais διπλωμάτης (diplōmátēs) a thàinig am facal. Faodar an dreuchd seo a chleachdadh ann am Misean Dioplòmasach, ann am Misean Consalach, air beulaibh Bhuidheann Eadar-nàiseanta, ann am Ministreachd Chùisean Cèin dham buin e no air iasad air beulaibh sgaoileadh stàite sam bith taobh a-staigh na dùthcha. Is e an iuchair gu soirbheachas riochdaire dioplòmasach smachd a chumail air an triad de ghnìomhairean: a bhith a' riochdachadh, a' fiosrachadh agus a' barganachadh. 'S e gum bi riochdaire dioplòmasach a' dèiligeadh ris na h-uimhir de chuspairean ri linn a chùrsa-beatha gu bheil e do-dhèanta maighstireachd a dhèanamh orra uile. Gu leòr gus a ràdh gu bheil Prògram Leasachaidh nan Dùthchannan Aonaichte (UNDP) aig aon àm air còrr air deich mìle dleastanas a sheòrsachadh gu Seansalair. Sin as coireach gum feum dioplòmairean speisealachadh a-mhàin air cuspairean sònraichte. Mar thoradh air an sin, gus a bhith cinnteach às an tòir air gach cuspair, feumaidh speisealaiche a bhith aig gach Ministrealachd an Cùisean Cèin agus co-obraiche, a bhios, thar ùine, gu bhith na eòlaiche.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Dreuchdan Roinn-seòrsa:Poileataigs
Fort Lauderdale, Florida
‘S e baile faisg air Miami ann an ceann a deas nan Stàitean Aonaichte a th’ ann an Fort Lauderdale. Anns a’ bhliadhna 2011 bha 165,521 duine a’ fuireach an seo. Tha e suidhichte aig 2.75m os cionn ìre na mara. Tha an Cuan Siar san ear dhith.
Eachdraidh eile
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1911.
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean ann am Florida
31 an Lùnastal
'S e 31 an Lùnastal an 243mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (244mh ann am bliadhna-leum). Tha 122 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Bihor (Siorrachd)
'S e roinn (Romàinis: Județ) air an àirde an iar-thuath Romàinia a th' ann Bihor (IPA: biˈhor, Gearmailtis/Ungairis: Bihar). Tha e suidhichte eadar Arad, Alba, Cluj, Sălaj agus Satu Mare. 'S e Oradea a th' ann prìomh-bhaile na roinne. Thathar dhen bheachd gur ann à vihor (iadh-lus) ann an Sèirbis neo à Biharea (theirig) ann an Dacais a tha an t-ainm Bihor. 'S e Bihor an t-siamh roinn as motha na dùthcha a thaobh fharsaingeachd agus an 11mh a thaobh àireimh-shluaigh.
Slighe na Gàidhealtachd an Iar
'S e frith-rathad astair ann an Alba a th' anns an Slighe na Gàidhealtachd an Iar (Beurla: West Highland Way) le inbhe oifigeil mar Long Distance Route. Tha e 153km de dh'fhaid, a' fàgail bho Mhuileann-Ghaidh taobh tuath Ghlaschu agus a' dol dhan Ghearasdan air a' Ghàidhealtachd. Bithear a' coiseachd air an t-slighe seo agus a' streap bho àm gu àm. Coimheadaidh Comhairle Dhùn Bhreatainn an Iar, Comhairle Shruighlea, Comhairle Earra-Ghàidheal agus Bòd, Comhairle na Gàidhealtachd agus Pàirc Nàiseanta Loch Laomainn agus nan Trosaichean às a dhèidh còmhla. Cleachdaidh mu 85,000 duine an t-slighe gach bliadhna.
Bihor (Siorrachd)
Eachdraidh
Nuair a ràinig sinnsearan nan Ungaireach dhan Roinn Eòrpa bha treubh ann air an robh na Kabar, a ghabh pàirt ann an cogaidhean nan Ungaireach. 'S ann ann am Bihor a thuinich a' mhòr-chuid dhuibh. B' e Bihor a' chiad àite ann an Transsilvania far an deach Romàinianaich a chlàradh, ann an 1283. Chaidh an roinn a stèidheachadh eadar 1020 agus 1050 ri linn Szent István király, a' chiad Rìgh na h-Ungaire. Bhuineadh Bihor, mar iomadh roinn eile air an àirde iar-thuath Romàinia, dhan Ostair-Ungaire ron a' A' Chogaidh Mhòir. Chaill An Ungair Bihor ann an 1920.
Bailtean as Motha
Tha ainm aig a h-uile baile ann an Ungairis agus ann an Gearmailtis aig mòran dhuibh o chionn 's gu robh coimhearsnachdan làidir ann ron a' Chogadh Mhòr agus àm Dej/Ceauşescu far an robh na cànain seo gam bruidhinn.
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Romàinia Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa Roinn-seòrsa:An Ungair
Slighe na Gàidhealtachd an Iar
An t-Slighe
thumb|100px|left| Sanas an WHW Cleachdaidh an t-slighe mòran seann rathaidean, am measg rathaidean-cruith, rathaidean saighdearach agus seann rathaidean carbaid. Mar as trice coisichear bho Dheas gu Tuath. San dòigh sin chan fhaighear a' ghrian an aghaidh agus fàsaidh ìre an tachartais leis an astar.
Mar as trice coisgear seachd no ochd làithean air an fhrith-rathad, ged a nì luchd-coiseachd fit agus nas eòlaich an astar ann an còig no sia làithean. Tha e comasach a dhèanamh fada nas luaithe, ach taghaidh a' mhòr-chuid de luchd-coiseachd ùine nas fhaide gus bòidhchead na h-àrainneachd a ghabhail, a tha ri faicinn ann am pailteas. 'S e sin as adhbhar don mhòr-chuid coiseachd air an rathad seo.
Air sgàth an uimhir de dhaoine a choisicheas air an aon slighe tha pàirtean mòra den cheum air bleitheadh gu làidir. Ach thathar a' dèanamh a dhìcheall am frith-rathad a ghlèidheadh agus a chàradh gu cùramach. Aig amannan tha an rathad cho leathann is gum faodadh dràibheadh orra, ach chan ann air sgàth bleith a tha sin ach 's e seann rathaidean saighdearach a th' ann. Molar gu daoine a tha a' sireadh uaigneas gun a bhith a' tòiseachadh an fhrith-rathaid aig deireadh na seachdaine.
Feumar cumail na chuimhne gu bheil na meanbh-chuileagan a' tòiseachadh aig deireadh a' Chèitein agus a' mairsinn gus an t-Sultain. Feumar aire a thoirt air an an t-sìde Albannach a tha bhios ag atharrachadh gu luath agus a tha garbh. Tha aodach dìonach agus sùil air an ro-shealladh riatanach.
Ceum 1: Muileann-Ghaidh gu Druiminn
Gu h-oifigeil tòisichidh am frith-rathad ann am meadhan Muileann-Ghaidh, far a bheil liagan leacach a' sealltainn toiseach a' cheum. Ruigidh a' mhòr-chuid aig stèisean Muileann-Ghaidh a tha faisg air làimh. Tha Muileann-Ghaidh suidhichte air àrd a Tuath Ghlaschu. Thèid an ceum seachad air Caisteal Mugdock agus Pairc Dùthaich Mugdock mus ruigear sgìre dùthchail agus mu dheireadh thall Duirminn.
Ceum 2: Druiminn gu Baile Mo Chatha
Tha an ceum seo mu 13km de dh'fhaid.
Ceum 3: Baile Mo Chatha gu Rubha àird Eònain
Tha an ceum a' fàgail Baile Mo Chatha agus a' dèanamh air àrd a Tuath ri taobh bruach Loch Laomainn tro Coille Rubha Àird Eònain. An toiseach coisichear air rathad, an uair sin ri taobh an loch tron choille. Thèidear suas cnoc agus nuair a thigear sìos tachraidh an t-slighe ri cladach beag, far am faicear àite-còmhnaidh clach-aoisean mus ruigear Rubha Àird Eònain.
Tha am pàirt seo mu 11km de dh'fhaid.
Ceum 4: Rubha àird Eònain dhan Chrìon Làraich
Fàgaidh an t-slighe Rubha àird Eònain a' dèanamh air an Ear-Thuath ri taobh bruach an ear Loch Laomainn, a' dol seachad air prìosan Rab Ruaidh tro choille àlainn a dh'Inbhir Snàthaid. Às dèidh sin thèidear seachad air Uamh Rab Ruaidh agus air falbh bhon bhruach suas gu àirde raineach agus feurach agus suas a' chnoc, mus ruigear Inbhhir Àirnein, far a bheil an taigh-òsta ainmeil The Drover's Inn. Tha an t-slighe a' dol seachad air cùl Tuathanas Beinn Ghlas agus a' dìreadh a-mach às a' ghleann. Chithear Eas Falloch agus feumar dol thairis drochaid mus ruigear drochaid rathad iarrainn anns A' Chrìon Làraich.
Tha am pìos seo mu 32km de dh'fhaid.
Ceum 5: A' Chrìon Làraich gu Taigh an Droma
Coisichear air deagh cheumannan tron ghleann le àrainneachd àraid mòintich. An toiseach coisichear suas tro fheur, raineach agus coilltean. Tha an t-slighe a' dol ri taobh an rathaid, a' dol thairis air turas no dhà. Thathar a' cumail ris a' bheinn gus an ruigear Tuathanas Uachdar Tìre agus Stèisean ìosail Taigh an Droma.
Tha am pìos seo mu 10km de dh'fhaid.
Ceum 6: Taigh an Droma gu Gleann Comhann
Tha am pàirt seo a' leantainn rathad saighdearach, agus an uair sin ceum ri taobh na beinne. Chithear dà sheann drochaid rathaid (viaduct) a tha a' toirt dealbh àlainn den àrainneachd. Leanar rathad saighdearach a-rithist gu Drochaid Urchaidh. Tha an t-slighe a' leantainn an rathad A8005 thairis air drochaid Urchaidh. Bidh an t-slighe a-nis a' dìreadh agus gheibhear seallaidhean mìorbhaileach bho mhullach a' chnuic seo, a tha 1000 troigh a dh'àirde. Cromaidh an ceum gus an ruigear taigh-òsta Inbhir Dhobhrain. Às dèidh sin thèid an rathad tro Mhòinteach Raineach, agus ann an droch shìde 's e pìos cruaidh a th' ann agus feumar a bhith cùramach gun a bhith a' fàgail na slighe mus ruigear Taigh-òsta Taigh an Rìgh.
Tha am pàirt seo mu 30km de dh'fhaid.
Ceum 7: Gleann Comhan gu Ceann Loch Lìobhann
thumb|right|A' ruigsinn [[Gleann Comhann]] 'S e aon de na gleanntan as bòidhche ann an Alba a th' ann an Gleann Comhann, agus 's e pàirt a th' ann de National Scenic Area of Ben Nevis and Glencoe. Tha an gleann caol àraid agus air leth brèagha, le beanntan àrda agus cas air gach taobh. Fàsaidh an àrainneachd nas solta a dh'ionnsaigh Inbhir Comhann. Cha lean an t-slighe idir tro Ghleann Comhann ach fàgar an gleann ann an Alt na Feadh far a bheilear a' dìreadh gu cas "Devil's Staircase" Nuair a ruigear am mullach (500m) gheibhear sealladh air an Black Water Reservoir mus bithear a' dol leis a' bhruach seachad air na pìoban uisge gu Ceann Loch Lìobhann.
Tha am pìos seo mu 14km de dh'fhaid.
Ceum 8: Ceann Loch Lìobhann dhan Ghearasdan
Tha an ceum a' dìreadh gu cas a' fàgail Ceann Loch Lìobhann, ach às dèidh lùib chaoil chithear sealladh àlainn air na beanntan agus ruigear an Làirig Mhòr le beanntan àrda air gach taobh. Théid an t-slighe tro choille beithe agus sìos gu Gleann Nibheis agus mu dheireadh thall dhan Ghearasdan.
Tha am pàirt seo mu 22km de dh'fhaid.
Rèis Slighe na Gàidhealtachd an Iar
thumb|200px|right| Jez Bragg a' ruith Rèis Slighe na Gàidhealtachd an Iar ann an 15:44:50 air 24 An t-Ògmhios 2006 Thathar a' cumail rèis gach bliadhna air Slighe na Gàidhealtachd an Iar air fad bho 1991. Tòisichidh an rèis aig uair sa mhadainn air Disathairne ann am meadhan an Ògmhios. Tha an rèis stèidhichte air beachd aig Bobby Shields (Clydesdale Harriers) agus Duncan Watson (Loch Abair) a bhith a ruith air ceum astair as ainmeil ann an Alba.
Air 22 an t-Ògmhios 1985 thòisich dithis chòmhstrìtheach bho Mhuileann-Ghaidh, gach aon ag iarraidh a bhith nas luaithe na am fear eile. às dèidh 60 mìle, a' tòiseachadh thairis air Raineach thàinig e orra gum bi iad a' milleadh càch a chèile nan cumadh iad a' dol mar sin. Mar sin thàinig iad gu co-dhùnadh co-obrachadh agus a ruith còmhla. Rinn iad an ceum air fad airson a' chiad turas ann an 17 uairean 48 mionaidean gu leth.
Bha Duncan agus Bobby ainmeil airson a bhith fialaidh, agus ann an 1986 chuir iad cuireadh do charaidean gus ruith nan aghaidh bhon Ghearasdan gu Muileann-Ghaidh. Ann an 1987 ruith iad a-rithist bho Dheas gu Tuath, agus ràinig seachdnar bho 11 an Gearasdan. Ghabh Jim Stewart thairis stiùireadh an tachartais ann an 1991 nuair a bha am frith-rathad deiseil gu h-oifigeil, an cuairt air atharrachadh, a-nis 153km de dh'fhaid le dìreach 15km air rathad, le barrachd sreip, agus le sin an t-slighe air fad nas doirbhe. Bhiodh na còmhstrithich air an t-slighe na b' aide a-nis agus bhiodh tuilleadh a' cosg dàrna oidhche air.
'S e am fear as luaithe gu ruige seo Jez Bragg à Solihull, a rinn e ann an 15:44:50 a' tòiseachadh air 24 an Ògmhios 2006. 'S i an tè as luaithe Caggy Hamilton à Sruighlea a rinn e ann an 17:16:20 ann an 2007.
Bailtean agus Taighean-òsta air an t-Slighe
Bho Dheas gu Tuath le astair bho Mhuileann-Ghaidh, thèid Slighe na Gàidhealtachd an Iar tro na bailtean is àiteachan seo:
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Alba
Cionn tSáile
'S e baile beag agus port ann an ceann a deas Chontae Chorcaí, Cúige Mumhan, Èirinn a th' ann an Cionn tSáile. Tha e suidhichte air Inbhir na h-Aibhne Bandan, 21km air falbh bho Chorcaigh, 177km bho Ghaillimh agus 238km bho Bhaile Átha Cliath, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha am baile beag seo uabhasach còrdte le luchd-turais an dà chuid bho thall thairis is bhon dùthaich seo fhèin. 'S turasachd agus iasgach a tha aig cridhe eaconomaidh a' bhaile.
Eachdraidh
Chuir na Gall ruaig air na Spàinntich agus na Gàidheil ann an Cionn tSàile sa bhliadhna 1601, rud a dh'adhbharaich Teicheadh nan Iarla an ceann beagan bliadhna. Thogadh daingneach an seo, air a bheil Dún Chathail neo Daingean Shearlais, ann an 1677 gus bacadh a chur air na Gàidheal. Theich Rìgh Seumas tro Chionn tSàile an dèidh Cath na Bòinne ann an 1690 cuideachd. Chaidh an daingneach a thoirt air ais dha na Gàidheil an dèidh Cogadh na Saoirse ann an 1922.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Èireann Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann
670an
Bha na 670an, sa 7mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 670 is 31 an Dùbhlachd 679.
Bliadhnaichean
Roinn-seòrsa:7mh Linn *
770an
Bha na 770an, sa 8mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 770 is 31 an Dùbhlachd 779.
Roinn-seòrsa:8mh Linn *
Prionnsalachd Isenburg
B’ e meanbh-dhùthaich ann an cridhe na Gearmailt a mhair dìreach ochd bliadhna bho 1806 gu ruige 1814 a bh’ anns A' Prionnsalachd Isenburg (Gearmailtis: Fürstentum Isenburg). B’ e Birstein a bh’ ann prìomh-bhaile na dùthcha agus b' e an Teaghlach Isenburg fhèin a bha os a cionn. Chaidh a' Phrionnsalachd a chruthachadh ann an 1806, an dèidh Chòradh Tilsit, nuair a ghabh Isenburg-Birstein os làimh (Gearmailtis: Mediatisierung) Isenburg-Büdingen, Isenburg-Meerholz, Isenburg-Philippseich, agus Isenburg-Wächtersbach. Bha Napoleon Bonaparte a' feuchainn ri atharrachaidhean mòra a dhèanamh air structair phoileataigeach na Gearmailt a thaobh Co-chaidreachas na Rèine, an dèidh dha chur às do dh' Ìmpireachd Naomh na Ròimhe. Bha Isenburg na ball Co-chaidreachas na Rèine bho 1806, a' cur 291 saighdear gu feachdan a' cho-chaidreachais. B' e rud doirbh dhan stàit a bha seo. Chaidh fearann na Prionnsalachd a sgaradh eadar Hesse-Darmstadt agus Hesse-Kassel an dèidh Chath Leipzig, a chaill Napoleon ann an 1813.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Poileataigs
Llangwm
Tha am baile Llangwm ann an Conwy, a' Chuimrigh. Tha e 105.4 mi (169.6 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 177.0 mi (284.8 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 462 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 284 (61.5%); rugadh 66% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Conwy Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Dath nan sùilean
Tha Dath nan sùilean 'na comharradh iomabhunach agus 's e suidhichte leis a' mheud agus seòrsa nan dathan gur làthaireil 'san sùil. Tha mòran chlaonaidhean anns na dathan nan sùilean aig daoine daonna.
Sùilean donna
thumb|125px|right|Sùil dhonn dhuine, gun an dath a-mach na sùla. thumb|left|Sùil dubh-dhonn Tha sùilean ciara aig a' chuid as motha an t-sluaigh an t-saoghail, le raon bho donn ri gu bhith dubh. Tha cuideachd làthaireil ann am mòran dhaoine sùilean bàn-dhonn, ach ri ìre nas lugha. Tha sùilean donna aig a' chuid as motha nan luchd-àiteachaidh tùsail na h-Afraga, na h-Àisia, agus na h-Aimearaga. Tha sùilean donna cuideachd air lorgadh 'san Roinn-Eòrpa, Mhòr-chuanachd, agus Ameireaga-a-Tuath, ged chan eil iad buadhach iad ris an ìre cheudna ann an sluaghan na Roinn-Eòrpa. Am measg muinntire na Roinn-Eòrpa, tha comannaichte gu tric le gruag chiar agus leis an dath an craicinn dhaonna sùilean donna, ach 's urrainn do sùilean gorma, uaine, no liatha aig daoine donn/dubh a bhith.
Sùilean dubha
Faodaidh sùilean dubha aig daoine le sùilean glè chiar air a bhith nochdadh. Seo glè chumanta ann an daoine le sinnsearachd Afraganach, Àisianach, no Ameireagach Dùthchasach.
Tha sùilean dubh-dhonn aig 95% de na Iapanaich.
Sùilean nan coill
Tha "coll" mar as trice air chleachdadh a thoirt dealbh air sùilean le bunabhasan de sùilean uaine agus sùilean donna, air uairibh a' dol bho uaine air an iomall ri donn aig a' chlach na sùla. Cha bu chòir do seo am breislich a bhith le cearcallan na sùla gun nochd fàinne donn, buidhe, no umhach mun cuairt na cloiche na sùla, mar a' chlach na sùla air nochdadh fodha.
Sùilean gorma
thumb|Tha sùilean gorma glè chumanta feadh gach àite na Roinne-Eòrpa, gu sònraichte 'san Roinn-Eòrpa mu Thuath, a' gabhail a-staigh nan [[Stàitean Baltach mu Thuath agus 'san Ear Mheadhanach.]] thumb|Sùil ghorm-uaine dhuine. Am measg nan coltasan daonna, tha sùilean gorma nas ainneimhe agus cuingichte ris An Roinn-Eòrpa mar as trice. Tha iad air lorgadh gu sònraichte ann an sluaghan nan sinnsearachdan Eòrpach mu Thuath agus Eòrpach an Ear, agus ri ìre nas lugha, ann an sluaghan na Roinne-Eòrpa mu Dheas, san Ear Mheadhanach, Afraga mu Thuath agus Àisia Mheadhanach.
Faodaidh sùilean gorma aig Àisianaich mu Dheas a bhith, ach chan cumanta seo, ged 's e nas cumainte am measg nam Pathanaich agus Pairsisich sa' Phagastàn, Gujarat, Rajasthan, ann an Kashmir agus Punjab. Tha an ceudad as àirde nan daoine le sùilean gorma aig Suòmaidh agus Lochlann. Tha air a bhreith le sùilean gorma mòran leanaban Caucasach, ged fàsaidh an sùilean nas duirche no atharraichidh an dath. Tha suidhichte an dath nan sùilean leanabain a-staigh ann am beagan de làithean ri beagan de seachdainnean, ged mairidh an dath nan sùilean de roinn nan daoine a dh'atharrachadh air àireamh de bliadhnaichean.
Ged a tha e tearc, faodaidh sùilean gorm a bhith aig Afraganaich fo-Sahara agus Àisianach an Ear.
Sa' mheadhan na 20mh linne an dèidh an tòiseachadh nam filmean an datha, bha sùilean gorma air chreidsinn a bhith glè mhiadhail airson ag iarraidh a bhith cleasaicean de Hollywood. Dh'fhàs seo nas lugha na fìor a dh'ionnsaigh an leth deireannach na linne sin.
Sùilean liatha
thumb|250px|Sùilean liatha 'S e malairt (tric nas soilleire) nan sùilean gorma a th'anns na sùilean liatha. Tha beò iolar leathann nan dathan liatha, bho gu bhith geal (bàan-liath) ri dorcha. Tha an dath-sùla seo gu tric air a lorg ann am Suòmaidh, san t-Suain, san Èirinn, sna Stàitean Baltach, san Ruis Eòrpach, san Bhealaruis agus san Úcráin.
Tha air fhaicinn gu cumanta mun cuairt na cloiche na sùla fàinne bhuidhe, bhuidhe-shoilleir, no umhach.
William Moerner
'S e fiosaigiche às na Stàitean Aonaichte a tha ann am William Moerner.
Dath nan sùilean
Sùilean uaine
thumb|Sùilean uaine Tha sùilean uaine nas ainneimhe na sùilean donna, gorma, is liatha, agus tha iad air lorgadh as trice ann an daoine nan sinnsearachdan Ceilteach, Gearmailteach, agus Slòbhach. Tha an ceudad as àirde nan sùilean uaine na sluagh sam bith aig Ungairich, dlùth ri 20%.
William Moerner
Tha e ainmeil airson an obair aige le fluaraiseachd agus maicreasgopaidh.
Dath nan sùilean
Sùilean na h-òmaraich
thumb|right|Sùilean na h-òmaraich a' nochdadh an tuar uaine-bhuidhe bainneach 's donn. thumb|100px|Sùil na h-òmaraich chait.
William Moerner
Beatha
Rugadh e ann am Pleasanton ann an Calafòrnia. Bha e na oileanaich aig an Oilthigh Washington ann an St Louis agus sgrìobh e an tràchdas aige ann an Oilthigh Chornell fo Albert J. Sievers III.
Dath nan sùilean
Sùilean na h-òmaraich
Tha sùilean na h-òmaraich air lorgadh nas trice ann am beathaichean a-mach na roinne dhaonna. Tha iad air lorgadh gu sònraichte ann an Ear Mheadhanach, Afraga mu Tuath, Fhraing Mheadhanach, Croàisia, t-Sèirb agus a’ Ghrèig.
Sùilean dearga
Ann am beathaichean (a' gabhail a-staigh daoine daonna) a tha an gealachd aig, faodaidh na cearcallan nan sùilean dearg nochdadh do bhrìgh de dìth nan dathan — gabhaidh an cearcall na sùla an dath na fala. Bheir buaidh air na dathan nan sùilean na ginean cumanta dhan ghealachd, agus th' ann tuilleadh ginean ionadaile an datha cuideachd, mar gealachd na sùla.
William Moerner
Beatha
Dh'obair e ann an Ionad Rannsachaidh Almaden IBM o 1981 gu 1995 nuair a chaidh e na ollamh aig an Oilthigh Chalafòrnia, San Diego. Dh'imrich e agus a sgioba aige do dh'Oilthigh Stanford ann an 1998.
Dath nan sùilean
Sùilean dearga
Nochdaidh gu cumanta buaidh na sùla dheirg ann an dealbhan-camara air ghabhail le boillsgeadh, gu h-àraidh le daoine le sùilean soilleire.
William Moerner
Urraman
Ann an 2008 bhuannaich e an Duais Wolf ann an Ceimigeachd còmhla ri Allen J. Bard. Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 2014 còmhla ri Stefan Hell agus Eric Betzig.
Dath nan sùilean
Iol-dathachd
thumb|left|250px|Eisimpleir na h-iol-dathachd; tha aon sùil donn agus aon sùil an coill aig an duine. Tha iol-dathachd (àitheanta cuideachd ri iol-dathachd an cearcall-na-sùla) 'na cor na t-sùla nuair bidh aon cearcall na sùla de dath air leth an cearcaill na sùla eile (iol-dathachd iomlan), no nuair tha cuid aon cearcaill de dath air leth às an fhuigheall an cearcaill (iol-dathachd roinnte).
William Moerner
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ceimigeachd Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd Roinn-seòrsa:Luchd-saidheans Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Dath nan sùilean
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Sùil Roinn-seòrsa:Fiamh daonna
1618
MDCXVIII
Bàsan
Roinn-seòrsa:1610an
William Forbes Skene
Bha W. F. (William Forbes) Skene (Obar Dheathain, 7 an t-Ògmhios 1809 - Dùn Èideann, 29 an Lùnasdal 1892) na sgoilear ceilteach anns an naoidheamh linn deug.
Bha e na neach-lagha is chaidh e na WS (Writer to the Signet) ann an 1832. Dh'fhoillsich e a chiad leabhar, The Highlanders of Scotland, their Origin, History, and Antiquities, ann an 1837. Cha do dh'fhoillsich e rud sam bith eile ro 1862, nuair an do sgrìobh e ro-ràdh is nòtaichean ann an eagran Leabhar Deathan Lios Mòir.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Loch Meall Daimh
thumb|Sealladh air Loch Meall Daimh
'S e loch beag ann an Alba a tha ann an Loch Meall Daimh. Tha e suidhichte ann an Ratharsair ann an ceann a deas an eilein. Tha e na laighe eadar na beanntan Meall Daimh is Dùn Caan. Tha Loch na Meilich san taobh an iar dheth. Chan eil duine sam bith a' fuireach air bruach an locha. Mar sin chan eil rathaidean ann a leanas chun an locha.
Tha Loch Meall Daimh cho mòr ri 2.5 acair. 'S e 0.4 km (0.3 mìle) an cuairt-thomhas aige agus tha e mu 171 m a dh'fhad san àite as dìriche. Chan eil eilean anns an loch seo. Tha bàrr uisge an locha mu 344 m (1129 troigh) os cionn na mara agus tha e mu 1.1 km (0.7 mìle) air falbh bhon mhuir.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba Roinn-seòrsa:Ratharsair
Carn Tóchair
Thòisich an iomairt le naíscoil (sgoil-àraich) ann an 1991, agus a-nis tha dà naíscoil aca agus aonad anns a' bhun-sgoil a tha a' sìor dhol am meud. Thog iad ionad coimhearsnachd, An Carn, agus cumaidh iad clasaichean Gàidhlig na h-Èireann ann. Tha bùth agus oifis a' phuist anns a' Charn agus ionadan gnìomhachais ri a thaobh. Thog iad taigheadas sòisealta faisg air a' Charn cuideachd.
Ceanglaichean a-muigh
Làrach-lìn Charn Tóchair
Roinn-seòrsa:Èirinn
Mariupol (Donetska Oblast)
'S e baile mòr agus port cudromach faisg air Donetsk agus Berdiansk anns An Ucràin a th' ann am Mariupol (Ucràinis: Маріу́поль, Greugais: Μαριούπολη, IPA: mɐr⁽ʲ⁾iˈupolʲ). Tha e suidhichte air an àirde an ear-dheas na dùthcha, ri taobh na Mara Azov, san roinn Donetska Oblast. Tha 431,859 duine a' fuireach ann.
Eachdraidh
Chanadh Zhdanov - ainm oifigear a' Phàirtidh Comannaich a rugadh an seo - ris a' bhaile bho 1948 gu ruige 1989. Ann an 1991, thàinig Mariupol gu bhith na phàirt de nàisean neo-eisimeileach na h-Ucràine. Air 25 an Gearran 2022, thòisich batal cruaidh air taobh iar a' bhaile mar phàirt Ionnsaigh na Ruis air an Ucràin. An ath latha, chaidh am baile a chur fo shèist agus feachdan Ruiseanach a' bomadh a' bhaile fhad 's a bhathar a’ dèanamh air a' phort, a bha na amas ro-innleachdail airson smachd a chumail air a’ Mhuir Azov. Chaidh stad-teine ann fad beagan uairean air an deicheamh latha den ionnsaigh air 5 am Màrt 2022, bho 10m gu 4f a leigeadh pàirt de na sìobhaltaich theiche. Air 9 am Màrt 2022, thuirt an t-àrd-bhàillidh gun do bhàsaich co-dhiù 1,207 duine fad 9 latha. Air an aon latha, bhomaich Arm na Ruise ospadal chloinne. Thuirt Volodymyr Zelenskyy, ceann-suidhe na h-Ucràin, gur e eucoir cogaidh a bh' ann. Air 17 am Màrt 2022, thuirteadh gun deach mu timcheall air 80% taighean a' bhaile a mhilleadh le bomaichean Ruiseanach.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Ucràin Roinn-seòrsa:Bailtean anns An Ucràin
624
624
Bàsan
Roinn-seòrsa:620an
Clachan Eòin
Is docha tha sibh a' lorg Dail Ruigh eile
'S e baile ann an Dùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh a tha ann an Clachan Eòin neo Dail Rìgh (Beurla: St. John's Town of Dalry, ainm goirid sa Bheurla: Dalry, neo san sgìre fhèin "The Clachan"). Tha am baile suidhichte mu 16 mìltean air falbh bho Chaisteal Dhùghlais air a' mhòr-rathaid A713. 'S e ceann an rathaid A702 bho Dhùn Èideann. 'S e seo na co-chomharran aige: 55° 4′ 22.8″ Tuath agus 4° 8′ 20.4″ Iar. Tha an t-Slighe Àrd a Deas air a bhith a' dol tron bhaile bho 1984.
Foghlam
'S e sgoil 3 - 16 a th'aca ann an Clachan Eòin. Mar sin, bidh clann anns a' bhunsgoil a' cleachdadh thoglaichean agus goireasan a tha sgoilearan anns an àrd-sgoil a' cleachdadh. Tha an co-sgoil sin suidhichte air an àirde ear a' bhaile, air an rathad gu Baile MhicIllFhaolain. Tha clann a' tighinn dhan sgoil bho air feadh na sgìre, fiu's gu tuath faisg air na crìochan le Comhairle Shiorrachd Àir an Ear. Chan eil ach mu 60 sa bhunsgoil agus mu 45 san àrdsgoil.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Alba Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh
Caisteal Dhùn Robain
thumb|Caisteal Dhùn Robain
Tha Caisteal Dhùn Robain (Beurla: Dunrobin Castle) mu mhìle mu thuath air Goillspidh ann an Cataibh.
Tha stèisean-rèile aige air Loidhne a' Chinn a Tuath eadar Goillspidh agus Brùra.
Linga Holm
thumbnail|Sealladh bho Linga Holm gu [[Sanndaigh, Arcaibh|Sanndaigh.]] 'S e eilean ann an Arcaibh a tha ann an Linga Holm neo Midgarth (Lochlannais/Nornais: Lyngholm). Ann an 2011 cha robh duine sam bith a' fuireach air an eilean.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Arcaibh
Seinneadair
thumb|right|250px|Seinneadair a' gabhail [[òran'']]
'S e neach-ciùil a tha ag obair le a guth air a cheann fhèin ann an seinn aon-neach, ann an coisir air neo ann an còmhlan-ciùil 's a tha ann an seinneadair. Tha cuid dhuibh a tha a' gabhail òran 's a tha gu math beartach.
Stefan Hell
'S e fiosaigiche à Romàinia a tha ann Stefan Hell.(Arad, 23 an Dùbhlachd 1962). Tha e ainmeil airson an obair aige ann am maicreosgopaidh co-fhòcasach.
Beatha
Rugadh e annan sgìre air a bheil am Banat. Nuair a bha e 16 dh'imrich a theaghlach do Ludwigshafen anns a' Ghearmailt agus chaidh e na oileanach aig an Oilthigh Heidelberg. Sgrìobh e an tràchdas aige, "Ìomaigheachd meanbh-structaran trìd-shoilleir ann am maicreosgop co-fhòcasach" aig an aon oilthigh, fo Siegfried Hunklinger. An-sin dh'obraich e ann an EMBL ann an Heidelberg, aig an Oilthigh Thurku agus chaidh e na ollamh ann an Oilthigh Heidelberg ann an 2003.
Urraman
Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 2014 còmhla ri William Moerner agus Eric Betzig.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd Roinn-seòrsa:Luchd-saidheans Roinn-seòrsa:Daoine à Romàinia Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Romàinia
Satarn
thumbnail|right
’S e Saturn neo Satarn (samhla: ) an t-siathamh planaid, agus an té as motha as déidh Iupatar. Tha an fhàinne a tha a’ dol mu thimcheall ainmeil gu leòr, agus is iomadh fadagan a tha aige. Tha dath buidhe agus geal air. Cleachdaidh An Seotal ainm Satharn oirre.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Planaidean
Cádiz (provincia)
'S e provincia na Spàinne a tha ann an Cádiz (IPA: kaðiθ neo kaðis). Tha e na laighe ann an Andalusia, ann an ceann a deas na dùthcha. 'S e Cádiz a tha na phrìomh-bhaile. Chaidh an roinn a chruthachadh ann an 1833 le Javier de Burgos, a bha na Rùnaire na Stàite agus Leasachaidh aig an àm. B' e an siostam-riaghalaidh iondail na Frainge a chleachd e mar mhodal. Chuireadh a-steach na Coimhearsnachd fèin-riaghlaidh Andalusia i ann an 1978, nuair a sgrìobhadh Bun-reachd ùr. Sìnidh Cádiz fad 7,436km² agus tha 1,243,519 duine a' fuireach ann. Le sin, 's e an 34mh roinn as motha na Spàinne a thaobh talmhainn agus an ochdamh a thaobh àireimh-sluaigh. Tha crìochain aice le Huelva, Málaga agus Sevilla. A bharrachd air sin, tha Giobraltair, a' Chaolas Ghiobraltair agus Afraga gu deas. 'S e Spàinntis a tha ga bruidhinn an seo.
Freumhan an ainm
Tha luchd-rannsachaidh uile dhen bheachd gur ann gdr ann am Foinìsis a tha an t-ainm, agus gu bheil sin a’ ciallachadh dùn no caisteal. Mar sin, tha an t-ainm Cádiz coltach ri Agadir, thall ann am Maroco. Bhathar a’ cleachdadh trì ainmean eadar-dhealaichte ann an Greugais: ἡ Γαδείρα (Gadeíra), Γήδειρα (Gẽdeira) agus τὰ Γάδειρα (Gádeira). Chaidh sin atharrachadh gu ann an Arabais a thug Cádiz dhuinn an an Spàinntis an latha an-diugh. Mar a b’àbhaist san Spàinn, b’ e dìreach ainm a’ bhaile a bu motha sa sgìre a chuireadh air an roinn.
Uranus (soilleireachadh)
Tha da rud aig a bheil an t-ainm "Uranus" neo "Ùranas":
Biadh Seapanach
300px|thumb|Biadh Seapanach 200px|thumb|[[Osechi, mias sònraichte bliadhna ùr Seapanach]]
Dòigh-ithe nan Seapanach
Bhon a thòisich dòigh-beatha a' mhòr-shluaigh air atharrachadh gu mòr fada dhen 1950an, thugadh a' bhuaidh sin air dòigh-ithe nan Seapanach cuideachd.
Ron dàrna cogadh, bhiodh a h-uile Seapanach a' gabhail rìs mar bhunait, le iasg 's glasraich ùra, brot miso agus picealan eugsamhail an cois. An dèidh a' chogaidh, b' e aran a thàinig a-steach gu lònaichean-sgoile agus thug sin buaidh air cleachdaidhean dòigh-ithe a' mhòr-shluaigh san fharsaingeachd. Bidh daoine an-diugh ag ithe tuilleadh fheòil, uighean agus bathar bainne.
Leis cho saor is a tha e a dhol a-mach a dh'ithe, 's ann a bhios mòran daoine a' dèanamh sin fhèin a h-uile latha, seach na bhith deasachadh bìdh aig an dachaigh. Gheibhear a h-uile seòrsa bìdh a-muigh: biadh Seapanach mar Sushi, Tempura, Udon, Soba agus Nimono; a thuilleadh air biadh Eadailteach, Sìneach, Coireanach, Tài, agus iomadh bhiadh eadar-nàiseanta eile.
Roinn-seòrsa:Biadh Roinn-seòrsa:An t-Seapan