cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
1562
Bàsan
Roinn-seòrsa:1560an
Llanbedr Pont Steffan
Tha am baile Llanbedr Pont Steffan ann an Ceredigion, a' Chuimrigh. Tha e 58.3 mi (93.8 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 173.9 mi (279.8 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 2870 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 1346 (46.9%); rugadh 55% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ceredigion Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Llanynys
Tha am baile Llanynys ann an Sir Ddinbych, a' Chuimrigh. Tha e 115.8 mi (186.4 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 177.1 mi (284.9 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 738 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 353 (47.8%); rugadh 71% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sir Ddinbych Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Màrtainn Mac an t-Saoir
'S e sgrìobhadair Gàidhlig a th' ann an Màrtainn Mac an t-Saoir (1965). Rugadh e ann an Lèanaidh, ach tha buntanas aige ri Uibhist a Deas. Rinn e ceum ann an leigheas ann an Oilthigh Obair Dheathain agus cheumnaich e ann an 1988. Rinn e ceum eile aig Sabhal Mòr Ostaig.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gàidhlig Mac an t-Saoir, Màrtainn
Cuimris
thumb|left|Rathad Cuimreach
'S e Cuimris cànan nan Cuimrich. Cymraeg 'sa chànan fhèin. Bhruidhinnear i anns a' Chuimrigh agus ann an Chubut anns An Argantain. 'S e cànan Breatannach, Ceilteach a th' ann agus gu h-eachdraidheil bha i air a bruidhinn air feadh eilean Breatainn Mhòr, chan ann a-mhàin sa Chuimrigh. Tha mu 500,000 neach a bhruidhneas an cànan air fhàgail - timcheall air 20% den t-sluagh Cuimreach gu lèir.
Canar gur e Llyfr Du Caerfyrddin (Beurla: The Black Book of Carmarthen) an làmh-sgrìobhainn as sine a chaidh a sgrìobhadh gu tur ann an Cuimris. Tha an leabhar seo agus cuid de na seann tùsan Chuimreach eile rim faicinn ann an Leabharlann Nàiseanta na Cuimrigh an-diugh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Cànain Bhriothonnach Roinn-seòrsa:Cànain sa' Bhreatainn Mhòr Roinn-seòrsa:Cuimris
Achadh na Feàrna
'S e baile ann an Siorrachd Rinn Friù a tha ann an Achadh na Feàrna  neo Ach na Feàrna (Beurla: Elderslie). Tha am baile suidhichte eadar Pàislig is Baile Iain.
Eachdraidh
Bha tuineachadh an seo bho linn na h-ailbhinn, lorg arc-eòlaichean cupa is fàinne às an àm ud deas air a' bhaile. Canar cuid cuideachd gun do rugadh Uilleam Uallas ann an Achadh na Feàrna is carragh-chuimhne ann an làrach sin.
Donnchadh I na h-Alba
B' e Rìgh na h-Alba eadar an 1034 agus an 1040 a bha ann an Donnchadh mac Crìonain. Bha e na mhac Crínán, abaid na Dùn Chailleann agus Bethóc, nighean Maol Chaluim II, Rìgh na h-Alba. Chaochail e 14 an Lùnasdal 1040.
Achadh na Feàrna
Eachdraidh
Chaidh factaraidh bhratan-ùrlair a stèidhicheadh sna 1850an. Cheannaich Arthur Stoddard am factaraidh agus dh'ainmich e Glenpatrick Carpet Mills e. Stèidhich e A F Stoddard & Co, is bha Stoddard International air nas fhaide. Rinn am factaraidh bratan-ùrlair agus rugaichean is thog an companaidh taighean airson a luchd-obrach. Rinn an companaidh na bratan-ùrlair airson banais Bana-phrionnsa Ealasaid ann an 1948 agus cheannaich e companaidhean bhratan-ùrlair eile ann an Sruighlea, Pàislig agus Bonnyrigg. Ann an 2002 dhùn Stoddard International an t-ionad is chuir saothrachadh ann an aon ionad ann an Cille Mheàrnaig.
Donnchadh I na h-Alba
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Rìghrean na h-Alba Roinn-seòrsa:Eachdraidh na h-Alba Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Achadh na Feàrna
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Rinn Friù Roinn-seòrsa:Siorrachd Rinn Friù
Ailpean
'S e ainm Gàidhlig a th' ann an Ailpean no Ailpein. 'S e ainm baistidh fireann a th’ ann. Thèid e a chur dhan Bheurla mar Alpin.
Bunachas
Is dòcha gun tàinig an t-ainm Ailpean bho fhacal Chruithneach a bha a' ciallachadh "geal".
Daoine air a bheil an t-ainm Ailpean
Bha an t-ainm seo air a chleachdadh le rìghrean Cruithneach agus ann an Dail Riata.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ainmean Gàidhealach
Piorna
Roinn-seòrsa:Fighe Roinn-seòrsa:Acfhainn
Vaucluse
'S e département na Frainge a tha ann an Vaucluse. Tha e na laighe ann am Provence-Alpes-Côte d'Azur
Se Avignon am prìomh-bhaile.
Keith Richards
'S e Keith Richards a tha a' cluich a' ghiotair anns Na Rolling Stones.
Richards, Keith Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
Dòrnach
thumb|Caisteal Dhòrnach thumb|Cathair-eaglais ann an Dòrnach 'S e baile air a’ Ghàidhealtachd  a tha ann an Dòrnach (Beurla: Dornoch). Tha am baile suidhichte air bruach tuathach Caolas Dhòrnaich far a bheil an caolas a’ tighinn ri chèile le Linne Mhoireibh. Tha Dòrnach faisg air a' mhòr-rathaid A9. 'S e seo na co-chomharran aige: 57° 52′ 48″ Tuath agus 4° 1′ 48″ Iar. Tha cathair-eaglais ann a chaidh a thogail anns an 13mh linn. Tha meadhan a' bhaile, eadar Cnoc-an-Lobht, Castle Street agus Grange Road, na raoin-ghlèidhteachais. Tha Caisteal Dhòrnaich agus raon-goilf ainmeil ann cuideachd.Canar gum b’ e sin an t-àite far an deach a’ bana-bhuidseach mu dheireadh a losgadh. B’ e Janet Horne an t-ainm a bha oirre, chaidh a cur gu bàs ann an 1727.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
1725
MDCCXXV).
Bàsan
Roinn-seòrsa:1720an
Tom a' Reithean
'S e beinn anns na h-Eileanan Siar, Alba a th' ann an Tom a' Reithean.
Suidheachadh
Tha e suidhichte ann an ceann a tuath an eilean Mhiùghalaigh. Tha Cnoc Mhic-a-Phì air an deas. Tha Tom a' Reithean 150m (492 troigh) de dh'àirde. A rèir an "Database of British and Irish hills" rinneadh an t-ath-sgrùdadh mu dheireadh a thaobh àirde na beinne san 20 am Faoilleach 2012. Tha an àirde rinneach de 37m a' sgaradh Tom a' Reithean bho na beanntan eile agus 's e Carnan a mhàthair-mhullaich.
thumb|left|Sealladh bhon mhuir air Tom a' Reithean leis na creagan "Na Gilleachan Ruadha" air beulaibh na beinne. Air mullach na beinne chan eil dad sònraichte ri fhaicinn a bhios a' sealltainn a' phuing as àirde. Tha Tom a' Reithean na laighe ann an àite iomallach, mar sin chan eil slighe ann a leanas gu mullach na beinne. Gheibhear deagh shealladh bho mhullach Tom a' Reithean thairis air Caolas Mhiùghalaigh gu Barraigh is Uibhist a Deas.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Beanntan ann am Miùghalaigh
1563
MDLXIII
Bàsan
Roinn-seòrsa:1560an
Còiseam I na h-Alba
B' e Rìgh na h-Alba eadar an 862 agus an 877 a bha ann an Constantín mac Cináeda. Bha e na mhac Coinneach I mac Ailpein.
Gnothachas
Tha gnothachas (air a bheil gnìomhachas cuideachd) 'na eagrachas a tha an sàs malairt bathar agus/no sheirbheisean.
Naypyidaw
250px|right|thumb|Suidheachadh Naypyidaw ann am Mianma 'S e prìomh-bhaile Mhianma a tha ann an Naypyidaw neo Nay Pyi Taw, (Cànan Burmanach: 80px). Tha an t-ainm Naypyidaw a’ ciallachadh: Baile rìoghail. Anns an 6mh latha den t-Sultain 2005 chaidh Naypyidaw a stèidheachadh mar prìomh-bhaile rianachail ann am pàirc trì cilemeatair san àirde an iar Pyinmana. 'S e seo an co-chomharran aige: 19° 45′ Tuath agus 96° 6′ Ear.
Gnothachas
Roinn-seòrsa:Bunaiteach Roinn-seòrsa:Gnothachas
Naypyidaw
Canar gun robh mu 97.400 duine a’ fuireach an seo anns a’ bhliadhna 2005 agus 925,000 anns a' bhliadhna 2009.
Tha Naypyidaw suidhichte mu 320 cilemeatair air falbh san àirde a tuath Yangon, am baile as motha ann am Mianma. Tha trèana a’ ruith eadarra. Bidh an trèana a’ fàgail Yangon aig 9.00 uairean feasgar agus a' ruigsinn Naypyidaw aig 6.00 uairean 'sa mhadainn.
Ceangal a-mach
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Àisia Roinn-seòrsa:Àisia an Ear-Dheas Roinn-seòrsa:Bailtean
Archibald Primrose, 5mh Iarla Rosebery
B' e Prìomh-mhinistear na Rìoghachd Aonaichte bho 1894 gu 1895 agus riochdaire dioplòmasach a bh' ann an Archibald Philip Primrose, 5mh Iarla Rosebery, KG, PC (7 an Cèitean 1847 – 21 an Cèitean 1929).
Rugadh e ann an Lunnainn, Sasainn.
Primrose, Archibald
1904
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1904 (MCMIV).
Bàsan
Roinn-seòrsa:1900an
272
B' e bliadhna-leum sam Mìosachan Iulianach a bha ann an 272 an dèidh Chrìosta.
Bha Aurelian na impire Ròmanach.
Tolima (Roinn)
'S e tè dhe na 32 roinnean ann an Coloimbia a th' ann an Tolima. Tha Tolima ann an teas mheadhan na dùthcha. 'S e Ibagué prìomh-bhaile na roinne.
272
Breithean
thumb|Còiseam Mòr
Bàsan
Roinn-seòrsa:270an
573
Bàsan
Roinn-seòrsa:570an
Tolima (Roinn)
Ceanglaichean A-mach
Mapa oifigeil na roinne
Roinn-seòrsa:Coloimbia
Indiana
thumb 'S e tè de na Stàitean Aonaichte a tha ann an  Indiana. Tha i suidhichte san àirde an earra-thuath na dùthcha. Tha Loch Mhichigan sa tuath dhith. Tha 6,483,802 duine a' fuireach anns an stàite. Tha Indianapolis na prìomh-bhaile. Tha e air a bhith na stàit bho 11 an Dùbhlachd 1816.
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Stàitean de na Stàitean Aonaichte‎ Roinn-seòrsa:Indiana‎
1726
Bàsan
Roinn-seòrsa:1720an
Kathleen Jamie
'S e sgrìobhadair agus bàrd à Alba a tha ann an Kathleen Jamie.
Bha i na h-oileanach ann an Oilthigh Dhùn Èideann far an do dh'ionnsaich i feallsanachd. Bha e na h-òraidiche ann an Oilthigh Chill Rìmhinn ann an 1999 agus na h-ollamh ann an Oilthigh Sruighlea ann an 2010. .
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Fìobha Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Albannach Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Bonaid-snàimh
thumb|right|250px|Bonaid-snàimh Tha bonaid-snàimh na ad a chleachdas tu gus a snàmh. Nithear le plastaig neo rubair. Cumaidh iad d’fhalt tioram.
Roinn-seòrsa:Aodach Roinn-seòrsa:Spòrs
Vendée
'S e département na Frainge a tha ann an Vendée. Tha e na laighe ann am Pays de la Loire.
Se La Roche-sur-Yon am prìomh-bhaile.
Riochdaire fhilmichean
thumb|right|300px
'S e riochdaire fhilmichean an neach a tha os cionn a h-uile gnothaich practaigeach neo-chuthaichail an lùib a' phròiseis far a bheilear a' dèanamh film. 'S e gu bheil an riochdaire an urra ri co-ordanachadh stiùireadh, deasachadh agus maoineachadh an fhilm. Canar stiùiriche fhilmichean ris an neach a tha os cionn a h-uile càil a tha ealantach, cruthachail air neo dràmadach anns a' phròiseas far a bheil a cur film air dòigh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Dreuchdan Roinn-seòrsa:Film Roinn-seòrsa:Meadhanan
Bill Wyman
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
Fiodh
thumb|Fiodh na craoibhe-peur
'S e fiodh an stuth às an dèanar craobhan, agus a nì taighean, bàtaichean, maide ⁊c a thogail.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Craobhan
Pàirc Thanachais
Tha Tanachais na lann-cluiche le suidheachain air feadh bho 1994. Tha na lannan-amhairc mar a leanas:
Lann-amhairc Jerry MacGillechiar: Chaidh a thogail an toiseach ann an 1962. Tha i a’ ruith bhon letheach-loighne air taobh deas (Sràid Tanachais) na pàirce, a` lùbadh mun chuairt air oisean ear-deas an raon, a` crìochnachadh rud beag a-null loighne-tadhail an ear. Mun deach ath-leasachadh Aithisg Mhic an Tàilleir a choileanadh, b’e seo an aon àite san raon gu lèir far an robh suidheachain ann air fad. B’ e Am Prìomh Lann an t-ainm a bh’ air gu 2003, agus an uairsin thugadh ainm ùr air, gus an urram a chur air am manaidsear aig an robh ceannas fhad `s a bhathas ga togail. Tha leasachadh pàirtean eile na lann-cluiche a` dèanamh gum bi an lann seo, mar is àbhaist, air a glèidheadh do luchd-leantainn clubaichean eile.
Lann-amhairc Duais an Cluiche Cothromach: Dh’fhosgail an lann-amhairc as ùire san raon-cluiche ann an 1997. Ged a tha ainm eile air, `s e cnag an leasachaidh seo gu robh e a’ leudachadh an seann Phrìomh Lann ach an rachadh taobh deas an raon-cluiche a lìonadh gu lèir. Tha an t-ainm a’ tighinn bho Chuidh an Cluiche Cothromach; barraid bheag chòmhdaichte a bh’ anns an oisean seo de Thanachais agus a fhuair a h-ainm bhon duais a chaidh a thoirt do dh’Aonaichte `s an luchd-leantainn le FIFA, air dhaibh cuairt dheireannach Cupa UEFA 1987 a ruigsinn. Tha an lann seo glèidhte cuideachd do luchd-leantainn chlubaichean eile.
Lann-amhairc an Iar: Thathas a` gabhail air seo fhathast air an t-seann far-ainm “Am Bothan”, bhon a tha i a’ cumail mullach na togalaich a bh’ ann bho thùs, a tha a’ buntainn do 1957. Eadar sin agus 1980, b’ e an aon àite seasamh còmhdaichte aig Tanachais, a dh’ fhàs gu bhith am pàirt a bu mheasail, `s a b’fheàrr a thaobh faireachdainn, anns an raon. Tha suidheachain air na barraidean tùsail bho 1994, cuid mhath dhiubh ri fhaicinn anns na h-oirean. Tha glèidheadairean tiocaidean-ràithe air an gabhail anns na pàirtean ùr-nodha dhen lann-cluiche, mar sin dheth, faodar a thoirt do dh` aon chuid luchd-leantainn an dachaigh no luchd-leantainn th’ air tadhail, a-rèir an fhèill a th’ ann do thiocaidean.
Lann-amhairc Seòras Fox: Air h-ainmeachadh air stiùiriche fad-frithealach, bha an lann-amhairc dà sreathach seo air a togail a-null taobh tuath na pàirce ann an 1991-1992. B’ e a` chiad cheum a bh’ ann gus Tanachais atharrachadh ach an coileanadh i riatanas suidheachain a bhith air feadh an lann-cluiche gu lèir. Tha i air sònrachadh do luchd-leantainn a' chlub a-mhàin.
Corra-bheinn
'S e beinn ann an Alba a th' ann an Corra-bheinn. Tha e suidhichte ann am meadhan Eilean Mhuile ear air A' Bheinn Mhòr. Tha Corra-bheinn 704,9m (2313 troigh) de dh'àirde. Tha e cho àrd ris a' bheinn Cruachan Dearg a tha na laighe tuath air Corra-bheinn. Tha carragh triantanachaidh air mullach na beinne, air a’ phuing as àirde. 'S e Graham agus Marilyn a th' ann.
Pàirc Thanachais
Lann-amhairc an Ear: Chaidh fhosgladh ann an 1994, ‘s air a dealbhadh coltach ris an tè a tha dlùth rithe, Lann Seòras Fox. Tha dà sreath de shuidheachain aice cuideachd. Tha Lann an Ear a-nis na dachaigh don fheadhainn as àirde `s as dìorrasach às luchd-leantainn a’ chlub, ach tha pàtrain Lann Seòras Fox ainmeil airson a bhith car sàmhach nan dol a-mach. Mar sin, `s e an ceann seo de Thanachais a bhios a’ leantainn air dìleab an t-seann “Bhothain”.
Corra-bheinn
Thèid beanntan na h-Alba a chur ri chèile ann an liostaichean sònraichte a rèir àirde agus àirde rinneach mullach na beinne. Canar Beinn Rothaich, Murdo, Marilyn, Donald, Graham neo Corbett riutha. Tha buidhnean eadar-dhealaichte gam measach agus an uair sin thèid na tomhasan a chruinneachadh ann an liostaichean a tha rim faighinn air an làrach-lìn "Database of British and Irish hills". Bho àm gu àm nì iad ath-sgrùdadh air àirde nam beann, agus rinneadh an t-ath-sgrùdadh mu dheireadh air Corra-bheinn air 19 an Giblean 2014.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Muile
Pàirc Thanachais
Clàraidhean agus tribhia
B’e 28,000 an àireamh-frithealaidh a b’ àirde a bh`aig Tanachais airson bàir Chupa Fairs ri C.B. Barcelona air 16 Samhain, 1966. B’e 26,407 an àireamh-frithealaidh a b’ àirde airson bàir dhachaigheil. B’e geama ann an Cupa na h-Alba a bh’ ann air 23 Gearran 1952 ri Obar Dheathain.
Roinn-seòrsa:Ball-coise Roinn-seòrsa:Ball-coise Albannach
Roinn Eilbheiseach
‘S e buidheann poiliteagach riaghladh anns An Eilbheis a th’ann an Roinn Eilbheiseach (Eadailtis: Cantone, Fraingis: Canton, Gearmailtis: Kanton, Rumantsch: Chantun). Tha Co-fhlaitheas na h-Eilbheis air a stèidheachadh air siostam na roinnean sin. Ghabh An Eilbheis leis an t-siostam gu math feadarail na roinnean sin mar a tha iad an latha an-diugh ann an 1848 is bha airgead, feachdan armachd agus crìochan aig na roinnean ro làimhe co-dhiù. Ged an robh iad uile am broinn, gu beachdail, Iompaireachd Naomh Ròmanach nan Gearmailteach (Laideann: Sacrum Romanum Imperium), bha iad air a bhith neo-eisimeileach bhon a chuir An Eilbheis ruaig air arm an Iompaire Maximilian I ann an 1499. Tha structar agus cruth nan roinnean uabhasach eadar-dhealaichte, bho dìreach 37km² gu ruige 7,105km², is àireamhean-sluaigh cho beag mar 14,000 air a’ char as lugha gu ruige còrr is 1,200,00 ann an Zürich. ‘S e leis na roinnean a tha a h-uile dleastanas poiliteagach nach eil air a sgrìobhadh ann an Bun-Reachd na dùthcha, is ‘s e na roinn a cho-dhùineas na dleastanasan a bheirear dha na bailtean: le sin, tha diofaran mòra ann taobh na cumhachdan a tha aig na bailtean bho roinn gu roinn. Bidh dà roinn a chumail an Deamocrasaidh fosgailte poblach gus an latha an-diugh.
Fiosrachadh Roinneil
Tha 23 anns an Eilbheis, is trì dhuibh nan leth-roinnean (Basel, Appenzell agus Unterwalden), ann an dà chuid air adhbharan eachdraidheil mar Unterwalden agus Appenzell, agus air sàilleabh diofaran taobh fàs eaconamach eadar am baile mòr agus an dùthaich, mar Bhasel.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:An Eilbheis Roinn-seòrsa:Poileataigs
Ailbeart
'S e ainm Gàidhlig a th' ann an Ailbeart. 'S e ainm baistidh fireann a th’ ann. Tha an t-ainm cumanta air feadh na Roinn Eòrpa, tha a' nochdadh ann an iomadh cànan Eòrpach, m. e. mar "Albert" ann am Beurla, Gearmailtis, Fraingis, Pòlais no Nirribhis.
Bunachas
Thàinig an t-ainm bhon ainm Ghearmanach Adalbert a bha cumanta a-measg rìghrean Gearmailteach anns na Meadhan-aoisean. Tha e a' gabhail a-steach an dà fhacal: "adal" (uasal) agus "beraht".(soilleir, dearrsach). Thàinig e leis na Nòrmannaich gu Sasainn agus chaidh an t-ainm seo a chur an àite an seann ainm Bheurla Æðelbeorht.
Roibeard Ó Maolalaigh
'S e cànanaiche a tha san ollamh Roibeard Ó Maolaigh. Rugadh e ann am Baile Àtha Cliath ann an Èirinn.
Dreuchdan
Fhuair e an dà chuid BA agus MA aig An Coláiste Ollscoile ann an Gaeilge agus matamataig ann am Baile Àtha Cliath. Fhuair e sgoilearachd agus thàinig e a dh'Alba gus fòn-eòlas eachraidheil na Gàidhlig a rannsachadh. Fhuair e PhD sa chuspair sin agus an uairsin fhuair e obair mar fhear-teagaisg aig Oilthigh Dhùn Èideann ann an 1993.
Obair-rannsachaidh
Tha obair-rannsachaidh Roibeard Ó Maolalaigh a' coimhead air a' Ghàidhlig, a chuid dual-chainntean 's an cuid eachdraidh, ainmean-àite is briathrachas na Gàidhlig agus fòn-eòlas is fuaim-eòlas a' chànain.
Foillseachaidhean
Tha an t-Ollamh Ó Maolalaigh air iomadh leabhair is pàipear fhoillseachadh is deasachadh, a' gabhail a-steach:
Tùsan
Roinn-seòrsa:Cànanaichean Roinn-seòrsa:Gàidhlig Roinn-seòrsa:Daoine à Èirinn
Jean Aitchison
'S e cànanaiche a th' ann an Jean Aitchison agus tha i na ollamh ann an Oxford. 'S e cànan agus conaltradh an cuspair aice. Tha ùidh acadaimigeach aice anns na roinnean seo:
Tha i ag obair air togail cànain agus ann an 1987 fhuair i a-mach mu dheidhinn trì ceumannan a thachras nuair a thogas clann faclair: bileagadh (labelling), pacadh (packaging) agus togail lìon (network building)
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Cànanaichean Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
Am Bràighe (iris)
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Irisean Gàidhlig Roinn-seòrsa:Alba Nuadh
Carl Borgstrøm
'S e cànanaiche Nirribheach a bha ann an Carl Hjalmar Borgstrøm (Oslo, 12 an Dàmhair 1909 - Kristiania, 1986. Rinn e obair-rannsachaidh air dual-chainntean na Gàidhlig agus dh'fhoillsich e iomadh leabhar is pàipear cudromach, a' gabhail a-steach an fheadhainn a leanas:
Bha buaidh mhòr aige air leasachadh is rannsachadh cànanachais san Nirribhidh.
Tùsan
Roinn-seòrsa:Gàidhlig Roinn-seòrsa:Daoine à Nirribhidh Roinn-seòrsa:Cànanaichean
Dùn Bheathadh
'S e baile ann am Gallaibh a tha ann Dùn Bheithe neo Dùn Bheitheadh no Dùn Bheathadh (Beurla: Dunbeath). Tha e air rathad A6, ear air a' Bhràigh Mhòr.
Rugadh Neil Gunn, nobhailiche, ann an Dùn Bheathadh agus tha ionad dualchas anns an àite-breith aige. Tha beairteach àrc-eòlais ann: lorgadh mòran bhràistean à Linn an Iarainn agus tha àiteachan mhanach às an Linn Dhorcha anns a' bhaile cuideachd (faic leabhair arc-eòlas Alex Morrison, "Dunbeath: A Cultural Landscape").
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Gallaibh
Guarsaigh Mòr
'S e beinn anns na h-Eileanan Siar, Alba a th' ann an Guarsaigh Mòr.
Suidheachadh
Tha e suidhichte aig ceann an iar-thuath an eilean Mhiùghalaigh tuath air Sloc Chiasaigeo. Tha Guarsaigh Mòr 112m (367 troigh) de dh'àirde. A rèir an "Database of British and Irish hills" rinneadh an t-ath-sgrùdadh mu dheireadh a thaobh àirde na beinne san 20 am Faoilleach 2012. Air mullach na beinne chan eil dad sònraichte ann a bhios a' sealltainn a' phuing as àirde. Tha an àirde rinneach de 30m a' sgaradh Guarsaigh Mòr bho na beanntan eile agus 's e Càrnan a mhàthair-mhullaich.
Tha Guarsaigh Mòr na laighe ann an àite iomallach, mar sin chan eil slighe ann a leanas gu mullach na beinne. Air taobh an iar na beinne tha am mullach a' briseadh sìos don mhuir, chithear creagan àrda an seo. Gu cumanta tha gearraidhean-glasa (Laideann: uria aalge) is coltraichean (Laideann: alca torda) a' neadachadh an seo.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Beanntan ann am Miùghalaigh
Tim Armstrong
'S e neach-rannsachaidh, ùghdar agus ceòladair à Seattle, Washington a th' ann an Dr. Timothy (Tim) Currie Armstrong.
Beatha Sgoilearach
Ann an 1990 fhuair e BA (Biology) le àrd-urram aig Bowdoin College anns na Stàitean Aonaichte. Cheumnaich e le BA Cànan is Cultar na Gàidhlig ann an 2006 bho Sabhal Mòr Ostaig. Fhuair e PhD bho Oilthigh na Gàidhealtachd ann an 2009. Ann an 2010, thòisich e ag obair le Soillse.
Tha Tim an-diugh stèidhichte san Eilean Sgitheanach far a bheil e ag obair na rannsaiche agus neach-teagaisg aig Sabhal Mòr Ostaig, Oilthigh na Gàidhealtachd. Bidh e a' rannsachadh mar a bhios daoine a' cleachdadh na Gàidhlig gu sòisealta. Tha ùidh aige ann an leasachadh-cànain aig a' mhion-ìre, ideòlas-cànain an ath-bheothachaidh agus coimhearsnachdan Gàidhlig ùra.
Ceòl
B' àbhaist do Tim a bhith cluich anns a' chòmhlan punc Mill a h-Uile Rud. Bha e cuideachd na phàirt de Là Luain, Na Gathan agus An t-Uabhas.
Anns na meadhanan
Bidh Armstrong a' nochdadh ann am prògraman Radio nan Gàidheal gu tric.
Iomraidhean
Armstrong, Tim Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gàidhlig Roinn-seòrsa:Ceòladairean le Gàidhlig Roinn-seòrsa:Sabhal Mòr Ostaig Armstrong, Tim Armstrong, Tim
574
Bàsan
Roinn-seòrsa:570an
Aodh mac Choinnich
B' e Rìgh na h-Alba eadar an 877 agus an 878 a bha ann an Áed mac Cináeda. Bha e na mhac Coinneach I mac Ailpein.
1727
MDCCXXVII
Bàsan
Roinn-seòrsa:1720an
1564
thumb|180px|Galileo Galilei 'S e bliadhna-leum a bha ann an 1564 (MDLXIV).
Vienne
Is docha tha sibh a' lorg Vienna (Wien)
'S e département na Frainge a tha ann an Vienne. Tha e na laighe ann am Poitou-Charentes.
Se Poitiers am prìomh-bhaile.
Llanddewibrefi
Tha am baile Llanddewibrefi ann an Ceredigion, a' Chuimrigh. Tha e 58.7 mi (94.5 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 169.9 mi (273.4 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 620 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 347 (56.0%); rugadh 54% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ceredigion Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
COSMOnot
right|thumb|250px|COSMOnot - Sanas 'S e iris spòrsail a bha ann an COSMOnot a bha a' fanaid air saoghal na Gàidhlig gu h-aotrom. Nochd i sna 2000an. 'S e cluich-fhacail a bha ann an "COSMOnot" - i.e. chan e "Cosmo" (an iris, Cosmopolitan), bha i a' cosg £1, agus bho àm gu àm, bha blas Ruiseanach air ("cosmonaut"). A rèir chuid, bha COSMOnot an rud as fhaisge ri Private Eye sa Ghàidhlig a nochdadh a-riamh roimhe.
Nantglyn
Tha am baile Nantglyn ann an Sir Ddinbych, a' Chuimrigh. Tha e 116.0 mi (186.6 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 181.6 mi (292.2 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 312 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 130 (41.7%); rugadh 59% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sir Ddinbych Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Mongùs
thumb|right|200px|Mongùs
'S e seòrsa mhamal a tha ann am mongùs. Tha iad coltach ri dòbhran. Ithidh iad nathraichean, agus tha iad ainmeil airson na sabaidean eatarra.
= Teaghlach Herpestidae =
The Sex Pistols
Ceangailtean a-muigh (sa Bheurla)
Sex Pistols
Coloimbia
'S e dùthaich ann an Aimearaga a Deas a tha ann an Coloimbia, no Colombia , agus 's e Bogotá am prìomh-bhaile aice. Tha crìochan aice leis a' Bheiniseala agus le Braisil 'san ear, Pearù agus Eacuador gu deas, Panama gu siar agus am Muir Caraibeach gu tuath. Tha an dùthaich air ainmeachadh airson Christopher Columbus a lorg an t-Saoghal Ùr. Chaidh Coloimbia a stèidheachadh ann an 1810 an dèidh dhà briseadh air falbh bho Ìmpireachd an Spàinn agus 's e Spàinntis an cànan oifigeil aice.
Crìochan
Tha crìochan aig Coloimbia le còig dùthaich: A' Bheiniseala (2,219 km), Braisil (1,645 km), Eacuador (586 km), Panama (266 km) agus Pearù (1,626 km). A bharrachd air sin, tha oirthir air Muir a' Charaibeach (1,600 km) agus air a' Chuan Sèimh (1,300 km) aig an dùthaich. Le sin, tha cuairt-thomhas dhe 9,242 km aig Coloimbia.
Coloimbia Mhòr
Nuair a bhuannaich Coloimbia a chuid neo-eisimeileachd bhon Spàinn, bha an dùthaich mòran na bu mhotha na tha i an latha an-diugh, leis gu robh a' Phoblachd ùr ga stèidheachadh air an seann roinn Nueva Granada na h-ìompaireachd Spàinnteach. Bhrist an dùthaich a-mach a chèile mus do bhàsaich Simón Bolívar fhèin is na uachdarain ann an Caracas agus ann an Quito a' cur poblachdan ùra air bhog. Chaill Coloimbia Roinn a' Chaolais (El departamento del Istmo) ris an canar Panama an latha an-diugh. 'S e Coloimbia Mhòr (La Gran Colombia) an t-ainm a th' oirre. Chuireadh às do tràilleachd an seo ann an 1851.
Cogadh na Mìle Làithean
Bha cogadh sìobhalta cruaidh fuilteach ann eadar 1899 agus 1903 ris an canar Cogadh na Mìle Làithean. Chaill Coloimbia Roinn A' Chaolais, Poblachd Panama an latha an-diugh, agus an Canal cudromach cuideachd. An dèidh a' chogaidh bha an dùthaich ann am fìor dhroch staing, fo cheann-suidhe Rafael Reyes, a bha mar dheachdaire. Chaill esan an dreuchd aige oir bha e airson ainm a chur gu aontaidhean le Panama agus leis na Stàitean Aonaichte.
An t-Ainneart
An dèidh an ùpraid a dh'adhbharaich murt Jorge Eliecer Gaitán ann an 1948, thuit an dùthaich ann an cogadh sìobhalta neo-fhoirmeil eadar an dà phàrtaidh mòr. Bha prìs eadar-nàiseanta a' chofaidh air a thuiteam gu mòr, agus bhris sin suidheachadh poileataigeach na dùthcha. 'S e An t-Ainneart (La Violencia) an t-ainm a tha air a' chòmhstri ud. Chuir an t-arm an dùthaich fo smachd an deachdair Rojas Pinilla, is bu ghann a bha sìth agus òrdugh.
Cogadh na Guerillas
Thoisich cogadh na Guerrillas an dèidh an Ainneirt, anns na sgìrean dùthchasail a bha fo bhuaidh an ainneirt, mar dhòigh iadsan a dhìon. Bha iomadh bhuidheann dhe guerrillas ann, feadhainn dhuibh a' dol fhathast. Cha robh Riaghaltas na Poblachd an làthair ann an gach uile sgìre is àite leis cho mòr 's a tha an dùthaich is le sin, fhuair na guerrillas làmh an uachdair air mòran sgìre, ach cha b' urrainn dhuibh cuidhteas fhaighinn bho Riaghaltas na dùthcha. Le sin, thar na deicheadan, bha na bailtean mòra fo smachd an Riaghaltais, leis na guerrillas air an dùthaich is iad a' sabaid an aghaidh feachdan prìobhaideach na h-uachdarain. Ann an 2016, mu dheireadh thall, chuir na FARC agus Juan Manuel Santos Calderón - ceann-suidhe na dùthcha - ainmean gu còrdadh na Sìthe agus bhuannaich Santos Calderón Duais Nobel airson Sìthe air a shon-sa.
Thoisich Diadhaireachd an t-saoraidh ann am Medellín ann an 1968, air sàilleabh gum cumadh co-labhairt na h-eaglaise an siud ann an co-theacsa ùr is bochdainn is ainneart a' sìor fhàs.
Bailtean-mòra
'S e Bogotá, Cali, Medellín, Cartagena de Indias, agus Barranquilla na bailtean as motha ann an Coloimbia. Thòisich imrich mhòr a-steach dha na bailtean aig àm an Ainneirt airson obair fhaighinn agus iomadh dhuibh nam fògarraich. Tha a' mhòr-chuid a-nis nan tàmh anns na bailtean
274
Bàsan
Roinn-seòrsa:270an
Coloimbia
Roinnean na Dùthcha
Clioc air an roinn air a’ mhapa shìos an seo gus an t-artaigil a leughadh.
Sankt Peterburg
‘S e baile mòr air an àirde an iar-thuath na Ruise a th’ ann an Санкт-Петербург neo Sankt-Peterburg (IPA: sankt pʲɪtʲɪr’burk, Beurla: Saint Petersburg, Gaeilge: Cathair Pheadair, Fionnais: Pietari). Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1703 leis an Rìgh Peadar Mòr mar phrìomh-bhaile ùr airson an dùthaich a leasachadh is leis gu robh e na b' fhaisge air an Roinn Eòrpa na Mosgo. Tha e suidhichte ri taobh na h-Aibhne Neva, anns an roinn (Ruiseis: Okrug) Iar-Thuath na Ruise, 633km air falbh bho Mhoscobha (prìomh-bhaile na dùthcha) agus 18km bho Kronshtadt agus Am Muir Baltach (Camas Shuòmaidh) air an taobh thall a’ bhàigh Nevskaya Guba. Tha 4,661,219 duine a’ fuireach anns a’ bhaile, an darna baile as motha na dùthcha.
Coloimbia
Pàipearan-naidheachd
Tha iomadh phàipear-naidheachd gam foillseachadh gu làitheil agus gu seachdaineil ann an Coloimbia. 'S e gnothach roinneil neo sgìreil a th' ann a' mhòr-chuid dhuibh air sgàth gu nochdadh na pàipearan-naidheachd airson aon bhaile mòr neo aon roinn neo aon cheàrn a fhrithealadh, oir cha robh ach margaidh nàiseanta ann o shean, leis gu robh tionndadh ghnìomhachasail na dùthcha fa-leth roinneil. Leughadh luchd-malairt ann am Medellín El Colombiano, gun sgeul air El Tiempo, bho Bhogota. A bharrachd air sin, chuireadh gach uile pàipear-naidheachd làn taic seadh dhan na Libearalaich, seadh dha na Tòraidhean. Seo liosta na pàipearan-naidheachd as cudromaiche ann an Coloimbia: thumb|left|180px|El Espectador, bho Bhogotá
Sankt Peterburg
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Ruis
Coloimbia
Telebhisean
Thòisich a' chiad sheirbheis thelebhisean ann an Coloimbia ann an 1954, fon Dheachdair Gustavo Rojas Pinilla. Fhuair esan deagh fhoghlaim mu dheidhinn cho cudromach 's a bha an telebhisean fhad 's a bha e a' fuireach anns A' Ghearmailt aig àm Adolf Hitler. 'S e teicneolas Gearmailteach agus Aimeireaganach a chleachd iad aig toiseach tòiseachaidh an t-seirbheis, is chaidh na sianalan a stèidheachadh air na stèiseanan rèidio a bh' ann mar-thà. Thòisich Teletigre, a' chiad sheirbheis prìobhaideach a chraoladh ann am Bogotá ann an 1966. Thàinig telebhisean dathach dhan dùthaich ann an 1979. Chaidh seirbheisean roinneil a chuir air dòigh rè na 1980an. Chaidh siostam dhe telebhisean didseatach a thaghadh ann an 2008. Seo liosta na sianalan telebhisean as cudromaiche:
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Dùthchannan Roinn-seòrsa:Aimearaga a Deas *
575
Bàsan
Roinn-seòrsa:570an
1728
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1728 (MDCCXXVIII).
Bàsan
Roinn-seòrsa:1720an
Ali Abbasi
B' e craoladair Albannach a bh' ann an Ali Abbasi (6 an Lùnastal 1961 – 30 an t-Iuchar 2004). Bha e ainmeil mar dhuine eirmseach, èibhinn. Bha Beurla, Urdu agus Gàidhlig aige.
Rugadh Abbasi ann an Karachi, Pacastan ann an 1961 agus thàinig e a dh'Alba ann an 1963.
Dh'fhoillsich e leabhar còcaireachd, No Worry Curries, agus dà leabhar làn fealla-dhà, The Ali Abbasi Joke Book. Sgrìobh Jack McConnell, Prìomh Mhinistear na h-Alba aig am àm, ro-ràdh dhan leabhar còcaireachd.
Dh'ionnsaich e Gàidhlig agus nochd e ann am prògraman Gàidhlig, nam measg Dè a-nis agus Air ais air an Ran Dan. Ann an 2003, dà bhliadhna às dèidh dha tòiseachadh air a' Ghàidhlig, chaidh ainmeachadh mar Gaisgeach na Gàidhlig le Riaghaltas na h-Alba. Rinn e pìosan cuideachd air a' phrògram Rapal air Radio nan Gàidheal.
Chaochail e air 30 an t-Iuchar 2004 aig Taigh-Eiridinn an Iar, Glaschu, às dèidh tinneasan a dh'adhbharaich lupus, galar a mhilleas siostam ion-dhìon a' chuirp. Chumadh seirbheis aig Mosg a' Mheadhain agus chaidh e thìodhlacadh aig Cladh Linn ann an Glaschu.
Mar chuimhneachain dha, stèidhichte Cupa Ali Abbasi aig a' Mhòd Nàiseanta Rìoghail. Bidh a' comharrachadh duais airson leughadh pìos bàrdachd le luchd-ionnsachaidh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Telebhisean Gàidhlig Roinn-seòrsa:Daoine à Pagastàn
Jóhann Hafstein
B' e bancair, agus neach-poileataigs à Innis Tìle a bh' ann an Jóhann Hafstein. Rugadh e air 7 an t-Iuchar 1915 ann an Akureyri. Fhuair e a chuid foghlaim aig Menntaskólinn á Akureyri, Oilthigh Lunnainn, Oilthigh Copenhagen agus Oilthigh Innis Tìle. Chaidh a thaghadh dhan Alþingi airson a' chiad turais ann an 1946 agus bha e na labhraiche dà thuras, bho 1959 gu ruige 1961 agus an uair sin eadar 1962 agus 1963. Fhuair e ceithir ministrealachd (ceartas, creideamh, slàinte agus malairt) mus robh e na fhorsætisráðherra (Gàidhlig: Prìomh-mhinistear) fad còrra mìos, bho 1970 gu ruige 1971 às leth Sjálfstæðisflokkurinn (Gàidhlig: Pàrtaidh na Neo-eisimeileachd). Phòs e aig Ragnheiður Thors - nighean-bhràthar Ólafur Tryggvason Thors agus ogha Hannes Þórður Pétursson Hafstein - ann an 1938 agus fhuair iad triùir chloinne còmhla. Chuir e seachad bliadhnaichean os cionn bhanca air an robh Útvegsbanki (Gàidhlig: Banca an Iasgaich). B' esan a riochdaich Innis Tìle aig Seanadh Coitcheann nan Dùthchannan Aonaichte ann an 1953, 1959 agus 1974. Chaochail Hafstein ann an Akureyri air 15 an Cèitean 1980.
Caibineit Hafstein
Seo, mar a leanas, liosta nan daoine a ghabh pàirt ann an caibineit fhad 's a bha Hafstein os cionn an riaghaltais. Bhuinneadh ias uile gu Framsóknarflokkurinn:
Muammar al-Gaddafi
B' e Muammar Muhammad Abu Minyar al-Gaddafi, neo dìreach Muammar Al-Gaddafi (Arabais:مُعَمَّر القَذَّافِي/معمر محمد أبو منيار القذافي‎) (Qasr Abu Hadi, 19mh An t-Ògmhios 1942 – 20mh An Dàmhair 2011) saighdear à Libia agus bha e na Dheachdaire an siud bho 1969 gu ruige 2011. Chaidh e a chur gu bàs anns an t-sràid le feachdan an riaghaltais ùir. Fhuair e dubh-chàineadh air feadh an t-saoghail air sgàth na rinn e nuair a bha e os cionn riaghaltas na dùthcha aige. A bharrachd air sin, bha e ainmeil airson a chuid taic a chur gu buidhnean ceannarcach air feadh an t-saoghail.
Teaghlach
Rugadh e do dhaoine bhochd aig àm an Dàrna Cogaidh ann an teanta faisg air Sirte, leth slighe eadar Tripoli agus Benghazi. Bhuineadh e dhan treubh Gaddafa. ‘S e mac Abu Minyar agus Didi, boireannach Iùdhach, a bh’ ann. Bha dithis bhràthair is aon phiuthair aige. Phòs e dà thurais: a’ chiad turas ri Fatiha Al-Nuri, a bha na tìdsear, ann an 1969 is an uair sin phòs e ris an nurs aige, Safia Farkash, ann an 1970. Fhuair iad seachdnar chloinne (Saif Al-Islam, Saadi, Mutassim, Hannibal, Saif Al-Arab, Khamis agus Milad) is nighean (Aisha) ri chèile, a bharrachd air Muhammad, a mhac a fhuair e leis a’ chiad bhean aige. Chaidh dithis dhaibh, Mutassim agus Saif Al-Arab, a mharbhadh ann an 2011. Dh’uchd-mhacaich e nighean eile air an robh Hanna.
Foghlam
Fhuair e a chuid fhoghlaim aig bun-sgoil Chorànach ann an Sirte fhèin is an uair sin aig Àrd-sgoil ann an Sebha, Roinn Fezzan. Thug e ceum ann an Lagh aig Oilthigh Libia agus chaidh e dhan Sgoil Shaighdearachd na dùthcha, ann am Benghazi, ann an 1963. Mu dheireadh thall, chuir e seachad ùine ghoirid aig Sgoil Shaighdearachd Camberley, ann an Sasainn, ann an 1965. Ann an Libia, is air feadh na dùthchannan Arabach, bha an Sgoil Shaighdearachd, agus dreuchd mar oifigear an dèidh sin, an aon ceum fosgailte dha na daoine bhochd thàlantach anns an dùthaich. Dh’fhaodadh ceum a thoirt aig an oilthigh tro mheadhan na feachdan armachd agus thabhainneadh an t-arm an cothrom clàs sòisealta atharrachadh cuideachd. A bharrachd air sin, bha na feachdan armachd an sàs ann am poileataigs is le sin ‘s e seòrsa dhe taghadh reubaltach a bh’ ann, gu h-àraidh air sàilleabh na rinn Nasser anns an Èipheit.
Ar-a-mach 1969
Bha oifigearan air feadh na dùthcha fo bhròn air sgath do chuir Iosrael ruaig air na h-Arabaich uile gu lèir ann an 1967. Bha iad a’ beachdadh an t-saoghail Arabach aonadh is an Rìgh a chur às an dùthaich. Bha Al-Gaddafi an sàs anns an oidhirp sin bho thùs. Dh’èirich iad suas air an 1 An t-Sultain 1969 nuair a bha an Rìgh ann an ospadal thall anns An Tuirc. Le sin, thoisich 43 bliadhna dhe Deachdaireachd Ghaddafi.
Os cionn na dùthcha
Ann an 1992 agus 1993 agus chuir na Nàiseanan Aonaichte tuilleadh smachd-bhannan cruaidh air Libia is iad a’ fàgail air Al-Gaddafi gu robh e a toirt taic-airgid do cheannaircich air feadh an t-saoghail. Cha do deach na smachd-bhannan sin a chur an dara taobh ach ann an 1999. Dh’fhàs suidheachadh eaconamach na dùthcha na bu mhiosa air sàilleabh na smachd-bhannan sin agus leis gu robh prìs a’ pheatrail a’ tuiteam aig ìre eadar-nàiseanta, is le sin nochd mì-thoileachas fad is farsaing. Ann an 1993, rinn buidheann dhe oifigearan foill-mhortadh an aghaidh Al-Gaddafi, ach chuir esan ruaig orra. Chaidh còrr is 1,500 a chur an greim agus chaidh siostam riaghladh an airm ath-structaradh uile gu lèir. Ann an 1998 thachair oidhirp mharbhtach eile an aghaidh Al-Gaddafi. Chaidh e a losgadh air, agus dhèanadh obair-lannsa airsan gus a bheatha a shàbhaladh. Dh’fhàillig oidhirp eile an ceann greis, is chum Al-Gaddafi a’ dol. Anns na 2000 phàigh Al-Gaddafi airgead-dìolaidh do theaghlaichean an fheadhainn a bhàsaich anns an ionnsaigh air Lockerbie. Ri linn sin, dhearbhaich an ceann-suidhe, George W. Bush, gun do chuireadh às armachd lèir sgrios Libia.
Pan-arabas
Bha Muammar Al-Gaddafi, fo bhuaidh na rinn Gamal Abdel Nasser thall anns an Èipheit, airson sòisealachd Arabach na stàite làn Pan-arabas a thoirt gu buill. Ghabh e thairis iomadach companaidh, gu h-àraidh an fheadhainn a bha le daoine às An Eadailt. Beagan an dèidh an riaghaltas a ghabhail thairis, chuir e an t-Arm Breatannach a-mach às an dùthaich, dèidh 13 bliadhna an siud. An uair sin dh’iarr e air na Stàitean Aonaichte gum fàgadh iad an cuid ghearastanan ann an Libia, Wheelus Air Base nam measg. Ann an 1970, le taic bhon charaid is comhairliche aige, Abdessalam Jalloud, b’ urrainn dha piseach a dhèanamh ann am prìs a’pheatrail. Bhrosnaich sin na dùthchannan eile a dhèanadh peatrail is chuir sin poileataigs na cruinne a’ pheatrail bun-os-cionn. O chionn ’s gu robh e airson Pan-arabas, mhol Al-Gaddafi do Nasser gun aonadh iad na dùthchannan aca ri chèile, ach chuir droch shuidheachadh eadar-nàiseanta nan Arabach an dèidh gun do chaill iad an Cogadh ann an 1967 stad air sin co-dhiù. Eadar 1973 agus 1974, dh’fheuch e ri aonadh còmhla ri Tuinisia ann an aon stàit a chur air dòigh. Ghabh Habib Bourguiba ris a’ chiad chòrdadh ach cha do rinn iad tuilleadh leis nach robh Al-Gaddafi deiseil idir. Air sgath sin, dh’fhàs an suidheachadh eadar Libia agus Tuinisia na bu mhiosa. Bha polasaidhean ionnsaigheach aig Al-Gaddafi taobh na Dùthchannan Cèin, agus ghabh e seilbh de facto air an Raon Aozou, anns an t-Siad, ann an 1973, agus fhuair e gràin na Frainge air sgath sin. Chuir e 3,000 saighdearan airson taic a thoirt do Idi Amin Dada ri linn an Cogadh eadar Uganda agus Tansainìa ann an 1978 – 1979, is fiù ’s rinn e ionnsaigh air an dùthaich sin. Ach chan fhaodadh na feachdan sin càil a dhèanamh oir chaill Uganda an cogadh, is le sin b’ fheudar do Amin theiche air falbh ann An Giblean 1979. An ath-bhliadhna, dhearbhaich ceann-suidhe Shiad, Goukouni Oueddei, ann an Tripoli gun aonadh An t-Siad còmhla ri Libia, ach bha An Fhraing an aghaidh, leis gu robhar dhen bheachd gur e clach-ghlasaidh Afraga na Frainge a bh’ ann an t-Siad bho thùs. Lean an connspaid sin eadar Paris agus Tripoli fad na 80an, fiù’s an dèidh do Hissène Habré ruaig a chur air an fhear eile ann an Dùbhlachd 1981. Dh’fhàg Paris air Al-Gaddafi gu robh esan a’ cur làmh anns an t-Siad, is chuir iad saighdear dhan dùthaich dà thurais airson taic a thoirt do Habré an aghaidh na feachdan aig Oueddei, a fhuair taic bhon Arm ann an Libia fhèin (Misean Manta, ann an 1983 agus Misean Épervier, ann an 1986 gu ruige 2004). A dh’aindeoin sin, bidh An Fhraing a’ cur às àicheadh gur robh làmh aca ann an oidhirp marbhtach an aghaidh Al-Gaddafi ann 1980, is iad a’ cur a aghaidh na thuirt dithis às An Eadailt, am fear-lagha Rosario Priore agus Francesco Cossiga, a bha na cheann-suidhe na dùthcha.
Càireas ùr leis an Iar
Ann an 2003 dh’innis Al-Gaddafi gun cuireadh e às do Armachd Lèir Sgrios ann an Libia agus gun gabhadh e pàirt ann an cogadh an aghaidh nan ceannairceach, a bha aig cridhe polasaidhean Dùthchannan Cèin na Stàitean Aonaichte ri linn an Riaghaltais aig Bush. An uair sin chuir George W. Bush stad air na smachd-bhannan an aghaidh Libia. Le sin, thoisich companaidhean peatrail à Breatainn agus na Stàitean Aonaichte a bhith an sàs anns an dùthaich. Ann an 2005 dh’aontaich companaidhean ola mar Exxon, BP, Halliburton, Chevron, Conoco agus Marathon Oil, còmhla ri companaidh stuth armachd mar Raytheon agus Northrop Grumman, a bharrachd air companaidhean stuth ceimigeach mar Dow Chemical agus Fluor is luchd-lagha mar White & Case gus buidheann gnìomhachais a chruthachadh, an US-Libya Business Association. Chaidh stad a chur air na smachd-bhannan aimearganach a bha air Libia uile gu lèir ann am Màrt 2006.
1565
MDLXV
Muammar al-Gaddafi
Ar-a-mach 2011
Thoisich na daoine air fianais a thogail an aghaidh Al-Gaddafi ann an Gearran 2011, leis gum faca iad na thachair ann an Tuinisia is an Èipheit. An ceann greis thoisich ar-a-mach air feadh na dùthcha, is chuir na reubaltaich Riaghaltas eile air dòigh ann am Benghazi (5mh Am Màrt 2011), air an robh A’ Chomhairle Nàiseanta Eadar-amail (CNE, Arabais: Al-Majlis Al-Watani Al-Ulaantaqali, المجلس الوطني الإنتقالي). Le sin bha cogadh sìobhalta ann tro 2011. Chuir co-bhann fo stiùireadh NATO Rùn 1973 na Nàiseanan Aonaichte an gnìomh airson sìobhaltaich ann an Libia a dhìon bho na pleànaichean aig Al-Gaddafi. Chaidh so-mhaoine na Gaddafi a reothachadh is thug Interpol agus A’ Chùirt Eadar-nàiseanta Eucoireach barrantasan a-mach gus Muammar Al-Gaddafi, a mhac Saif Al-Islam agus a bhràthair-cèile Abdullah al-Senussi a chur an làimh fo chasaidean taobh Eucoir an aghaidh na Daonnachd.
Vosges (département)
Se Épinal am prìomh-bhaile.
Muammar al-Gaddafi
Ar-a-mach 2011
Chaill Al-Gaddafi an cath airson Tripoli anns an Lùnasdal 2011 is b’ fheudar dha a theiche. Ghabh an CNE thairis an t-àite a b’ àbhaist a bha aig Al-Gaddafi aig na Nàiseanan Aonaichte air an 16mh latha dhen t-Sultain 2011. Ach bha a’ mhòr-chuid dhen dùthaich fhathast fo bhuaidh Al-Gaddafi, gu h-àraidh Sirte, am baile aige fhèin. Shabaid na feachdan aige an aghaidh an CNE ann an Sirte ach mu dheireadh thall chaidh Al-Gaddafi a chur an greim air an 20mh latha dhen Dàmhair 2011 is bhàsaich e an ceann greis.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:Daoine à Libia Roinn-seòrsa:Afraga a Tuath Roinn-seòrsa:Bàsan 2011
Prionnsalachd Reuß-Greiz
B’ e meanbh-dhùthaich neo-eisimeileachd am broinn Ìmpireachd Naomh na Ròimhe (gu ruige 1806) anns a’ Ghearmailt eadar 1778 agus 1918 a bh’ anns A' Phrionnsalachd Reuß-Greiz (Gearmailtis: Fürstentum Reuß-Greiz). Chaidh a' Phrionnsalachd a chruthachadh ann an 1778 nuair a dh' àrdachadh an t-Iarla gu Prionnsa. Bha Reuß-Greiz na ball Co-chaidreachas na Rèine eadar 1807 agus 1813. Mhair an stàit seo mar sgìre fad Ìmpireachd na Gearmailte (1871 – 1918). B’ e Greiz a bh’ ann prìomh-bhaile na dùthcha agus b' e an teaghlach uasal Reuß a bha os a cionn. Thug Ar-a-mach na Gearmailt buaidh mhòr air Reuß-Greiz agus leig am Prionnsa Heinrich XXIV dheth an crùn. Chaidh poblachd, a bhuineadh dhan Phoblachd Weimar fhèin, a stèidheachadh na h-àite.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Poileataigs
Karachi
thumb|right|Quaid-e-Aazam Mausoleum ann an Karachi Tha Karachi (کراچي) na bhaile mòr ann am Pacastan. Tha mu thimcheall 14 muillean daoine aice. Tha e air a' mhuir Arabianach agus inbhir Indus.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Pacastan
Scottish Worker's Republic
''Tha iomraidhean a dhìth air an duilleag seo. Chan eil e coltach gu bheil an iris fhathast ann''.
Tha Scottish Worker's Republic ’na iris Bheurla, aig a bheil artagailean agus/neo cuspairean Gàidhealach/sa Ghàidhlig bho àm gu àm. Foillsichidh le Gluasad Sòisealach Poblachdach na h-Alba. Is e Dòmhnall MacAindreis a tha na fhear-deasachaidh.
Roinn-seòrsa:Irisean
Ailbhe
'S e ainm Gàidhlig a th' ann an Ailbhe. 'S e ainm baistidh a th’ ann. Chan eil eadar-theangachadh gu Beurla ann.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ainmean Gàidhealach
275
Bàsan
Roinn-seòrsa:270an
Craig Levein
‘S e manaidsear ball-coise a th’ ann an Craig Levein aig an àm seo, a rugadh ann an Dùn Phàrlain air 22 Dàmhair, 1964; b’ e cluicheadair Albannach ball-coise proifeiseanta a bh’ ann roimhe. Tha Levein an-dràsta aig stiùir club Prìomh Lìog na h-Alba, Dùn Dèagh Aonaichte. Bha e a’ cluich do Chùl Dùn Beithe agus Heart Meadhan-Lodainn, agus choisinn e 16 capaichean a’ cluich do sgioba nàiseanta ball-coise na h-Alba.
Bha Levein na oileanach aig Àrd-sgoil Inbhir Chèitinn, far an robh e anns an sgioba ball-coise còmhla ri cluicheadair eadar-nàiseanta Albannach eile ri teachd, Gordon Durie. Bha e na chluicheadair do Dhalgety Bay, Leven Royals agus Inbhir Chèitinn-fo-aois-16 aig toiseach an cùrsa-obrach bhall-coise aige. Leig e bhuaithe ball-coise bliadhna aig aois 15, ge-tà, a` tilleadh thuige nuair a dh’iarr a bhràthair air a thighinn gu seiseanan-trèanaidh club-òigridh, Lochore Welfare, far an robh e fhèin. Chuir Levein ainm ri cùmhnant aig Lochore agus an dèidh dha deuchainnean fhaighinn aig diofar àrd-chlubaichean, ghabh e ann an sgioba Cùl Dùn Beithe mu dheireadh thall ann an 1981.
Charlie Watts
Is e cluicheadair-druma anns Na Rolling Stones a tha ann an Charles Robert "Charlie" Watts. Rugadh e ann an Islington, Lunnainn 2 an t-Ògmhios 1941. Bho 1963 a-mach tha e a' cluich leis na Rolling Stones, ach tha e a' dèanamh phròiseactan leis fhèin cuideachd.
Pròiseactan a rinn e fhèin
Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
Guiana Fhrangach
Eachdraidh
Chuireadh às do thràilleachd an seo agus ann an cuid a cholonaidhean eile na Frainge air 27 an Giblean 1848.
1729
MDCCXXIX
Guiana Fhrangach
Départements
Chan eil ach département a th' ann an Guiana Fhrangach fhèin.
1729
Bàsan
Roinn-seòrsa:1720an
Guiana Fhrangach
Ceanglaichean a-mach
200px|left|thumb|Guiana Fhrangach
Roinn-seòrsa:Aimearaga a Deas Roinn-seòrsa:An Fhraing Roinn-seòrsa:Régions na Frainge Roinn-seòrsa:Départements na Frainge Roinn-seòrsa:Territoires d'outre-mer
Coloimbia Mhòr
'S e Coloimbia Mhòr (Spàinntis: La Gran Colombia) ainm eachdraidheil airson Stàit uabhasach mòr crìochnaichte a chaidh a chruthachadh ann an 1821 leis a' Cho-chruinneachadh Cúcuta. Chaidh an t-ainm Poblachd na Coloimbia (Spàinntis: República de Colombia) a thoirt air an dùthaich ùr. Thathar a' cleachdadh an t-ainm Coloimbia Mhòr ann an dòigh eachdraidheil airson sgaradh a dhèanamh eadar Coloimbia o shean agus Coloimbia an latha an-diugh.
Cha robh a' Phoblachd sin ann, gu laghail, ach eadar 1821 agus 1831, agus chaidh e a stèidheachadh air aonadh na seann roinnean Spàinnteach dhe Leas-Rìoghachd Ghranada Ùire, Caipteineachd Choitcheann na Bheiniseala agus Ceannas Quito, a bharrachd air an Roinn Shaor Guayaquil. Bha tìrean am broinn na Stàite a tha a-nis ann an dùthchannan mar Choloimbia, A' Bheiniseala, Eacuador agus Panama a bharrachd air sgìrean beaga dhe Costa Rica, Pearu, Braisil, Guiana agus Niocaragua.
Chaidh Stàit ùr a mholadh aig a' Cho-chruinneachadh Angostura ann an (1819), ach cha do deach sin a chur air bhog gu ruige a' Cho-Chruinneachaidh ann an Cúcuta, far an do deach Bun-reachd a sgrìobhadh.
Chaill Coloimbia Mhòr a-mach à chèile aig deireadh na 1820an agus toiseach na 1830an air sàilleibh eadar-dhealachaidhean do-rèiteachail mòra aig ìre poilitigeach taobh feadaraileachd agus meadhanachadh an Riaghaltais, a bharrachd air frionas roinneil eadar sluaghan eadar-dhealaichte am broinn na Poblachd. 'S e Poblachd Ghranada Ùire a bha air an dùthaich na bu lugha ùr.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Aimearaga a Deas Roinn-seòrsa:Braisil Roinn-seòrsa:Coloimbia Roinn-seòrsa:Dùthchannan Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:Poileataigs
Huila (Roinn)
'S e tè dhe na 32 roinnean ann an Coloimbia a th' ann an Huila. Tha Huila ann an ceann a deas na dùthcha. 'Se Neiva prìomh-bhaile na roinne. Tha 37 bailtean anns an roinn.
Ceanglaichean A-mach
Mapa oifigeil na roinne