cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
An Cuiltheann
Garsbheinn & Blàbheinn
Chan eil Forbes cinnteach cò às a tha a’ chiad eileamaid aig Garsbheinn a’ tighinn ach tha e a’ cur an aire gu bheil e a’ tighinn bhon fhacal Ghàidhlig gàirsinn. Thuirt Richard Cox ann an òraid aig Rannsachadh na Gàidhlig 2006 gu bheil beachd sònraichte aige mu dheidhinn bheann aig a bheil -bheinn mar dàrna eileamaid dhen ainm. Tha e a’ smaoineachadh gur e ainmean Lochlannach a th’ annta a b’ àbhaist a bhith nam Bla Fjall agus gun do dh’atharraich an dàrna h-eileamaid Lochlannach gu eileamaid Gàidhlig agus gun do chum na Gàidheil a’ chiad eileamaid.
Sgùrr Dubh, Sgùrr Dearg, Clach Glas, Blàbheinn
Chan e rud iongantach a th’ ann gu bheil ainmean dathan air cuid de bheanntan. Gu tric tha na dathan sin an crochadh air a’ chreig agus cuideachd dè an dath a tha mar eisimpleir solas an fheasgair a’ cur orra. Anns a’ Chuiltheann chìthear Sgùrr Dearg, Sgùrr Dubh Mòr agus Sgùrr Dubh Beag, agus agus beagan taobh a-muigh a’ Chuiltheinn Clach Glas agus Blàbheinn.
Làrach-Lìn
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach
110an
Bha na 110an sa 2na Linn, eadar 1 am Faoilleach 110 is 31 an Dùbhlachd 119.
Bliadhnaichean
Roinn-seòrsa:2na Linn *
Devauden
Tha am baile Devauden ann an Sir Fynwy, a' Chuimrigh. Tha e 23.3 mi (37.5 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 113.1 mi (182.1 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 1016 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 116 (11.4%); rugadh 46% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sir Fynwy Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Prionnsa Teàrlach
Faodaidh Am Prionnsa Teàrlach ciallachadh:
Gartan
ʼS mial beag tha ann an gartan, a tha aʼ tighinn beò air fuil bho dhaoine no beòthaichean no eòin. Tha iad gu math pailt as t-samhradh air aʼ Ghàidhealtachd, air na caoraich ʼs air na féidh. Chan eil bìd bhuapa cunnartach leis fhéin, ach faodaidh iad galar Lyme no galaran eile a ghiùlan.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beathaichean
Uachdar Àrdair
Ann an 2020 bha 5870 duine a' fuireach an seo.
Faisg air a' bhaile tha an Gleneagles Hotel, far an robh 31ad coinneamh de G8 anns an Iuchar 2005. Aig an àm sin bha aimhreitean anns a' bhaile.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
J. M. W. Turner
B' e peantair Breatannach a bha ann an Joseph Mallord William Turner. Rugadh e san 23 an Giblean 1775 ann an Lunnainn agus chaochail e ann an Chelsea san 19 an Dùbhlachd 1851. Bu toil leis dealbhan a pheantadh a bha ceangailte leis na cuspairean "Bàta" neo "Muir" neo le seallaidhean nàdarra. Rinn e sin anns an stoidhle Ròmanach a bha cumanta aig an àm ud. Ach canar gun robh an dòigh peantaidh aige a leantainn chun an stoidhle Impressionism às a dhèidh seo.
Dealbhan
Seo cuid de na dealbhan as cudthromaiche a rinn e:
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte Roinn-seòrsa:Ealain
Gòbhlan-monaidh
'S e eun beag a th' ann an Gòbhlan-monaidh (Laideann: Tachymarptis melba no Apus melba, Beurla: Alpine Swift).
Tha iad coltach ri gòbhlan-gaoithe.
Dealbhan
Roinn-seòrsa:Eòin
Stephen Gallacher
'S e cluicheadair goilf a th' ann an Stephen James Gallacher (1 an t-Samhain 1974).
Tha e a' cluiche gu proifeiseanta o 1995.
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:Daoine beò Roinn-seòrsa:Luchd-spòrs Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Ùghdarras Teisteanasan na h-Alba
Tha an SQA (Gàidhlig: Ùghdarras Teisteanasan na h-Alba, Beurla: Scottish Qualifications Authority) os cionn dheuchainnean agus theisteanasan ann an Albainn, aig ìre àrd-sgoile agus foghlam adhartach, agus cuideachd cuid de theisteanasan proifeiseanta. Chaidh a chruthachadh nuair a thàinig an Scottish Exam Board agus Scotvec còmhla sa bhliadhna 1997. Tha iad a' foillsicheadh Gnàthachas litreachaidh na Gàidhlig agus 's e Boyd Robasdan a tha os cionn Panal Gàidhlig an SQA. Bidh an SQA a' co-obrachadh le tòrr bhuidhnean eile mar Riaghaltas na h-Alba, an EIS agus GTCS.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Foghlam Roinn-seòrsa:Alba
1765
MDCCLXV
Bàsan
Roinn-seòrsa:1760an
Ulbha
thumb|Lochan air an eilean. 'S e eilean ri taobh Muile a tha ann an Ulbha (Beurla: Ulva). Tha e ann an Earra-Ghàidheal.
Eachdraidh
Tha eachdraidh fhada aice agus tuineachadh air an eilean a' dol cho fada air ais ri Linn Mheadhanach na Cloiche. Tha seann làrach, Uamh 'icDhuinshleibhe ann far a bheil fuigheall o shitig shligean a' buntainn ri Linn Mheadhanach na Cloiche agus is mathaid na bu shine.
Bha Ulbha air a bhualadh gu cruaidh leis na Fuadaichean, agus an t-uachdar fhèin, fear Clarke, a' gabhail a' ghnothaich fhèin os làimh. B' e Fuadaichean Ulbha aon de na fuadaichean a bu mhiosa a thachair. A rèir cunntas-sluaigh 2011, chan eil ach 11 duine a' fuireach anns an eilean, ged a bha 16 duine a' fuireach ann an Ulbha anns a' bhliadhna 2001.
An dèidh Achd Ath-Leasachaidh an Fhearainn, cheannaich an coimhearsnachd an eilean tron Chompanaidh Coille Coimhearsnachd Taobh Iar-Thuath Mhuile on teaghlach Howard ann an 2018.
Cruth na tìre
Tha Beinn Chreagach a' bheinn as àirde air an eilean. Tha e 313m (1027 troigh) de dh'àirde agus tha e suidhichte ann am meadhan an eilein.
Basse-Normandie
'S e région na Frainge a tha ann an Basse-Normandie (Normandaidh an iochdar; Norman: Basse-Normaundie). Tha e na laighe ann an taobh a tuath na Frainge. Tha Caen na phrìomh-bhaile.
Llansanffraid
Tha am baile Llansanffraid ann an Ceredigion, a' Chuimrigh. Tha e 70.2 mi (113.0 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 181.0 mi (291.2 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 1176 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 628 (53.4%); rugadh 60% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ceredigion Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Llansanffraid
Loch Mòr
Is iomadh loch ann an Alba air a bheil an t-ainm Loch Mòr.
Is dòcha gu bheil sibh a' lorg:
Geàrr-sgrìobhadh Tiro
thumb|right|[[Salm 68 ann an geàrr-sgrìobhadh Tiro]] Chaidh geàrr-sgrìobhadh Tiro (Laideann: notae Tironianae) a dh'innleadh leis an rùnaire aig Cicero a rèir coltais, fear air an robh Marcus Tullius Tiro. Dh'innlich e na mìltean de chomharraidhean airson an t-siostam seo agus chaidh a leasachadh 's a chleachdadh fad ùine mhòr. 'S e siostam leth-lideach a th' ann.
Eachdraidh
Tha siostaman geàrr-sgrìobhaidh san Àirde an Iar a' dol air ais dhan 4mh linn ro Chrìosd agus fhad 's fhios dhuinne, 's e Xenophon a' chiad duine a chleachd siostam mar seo. 'S e notae an t-ainm a bh' air an t-siostam seo agus chan eil na sgrìobhadairean Ròmanach ag aontachadh idir cò dh'innlich a chiad dhiubh airson na Laidinn.
Dh'innlich Tiro an siostam aigesan mun bhliadhna 60 ro Chrìosd agus ged a chrìoch a chleachdadh an dèidh 1100, chunnacas e gu ruige na 17mh linn.
thumb|none|800px|Eisimpleirean de notae Tiro agus na dòighean air a chaidh an cur còmhla gus lidean nas iom-fhillte a chruthachadh dhe na comharran bunasach
An t-agusan
thumb|Sanas rathaid ann am [[Baile Àtha Cliath a tha a' cleachdadh an t-agusan.]] Cha deach an ampersand (cothlamadh de et "agus" sa Laideann) a chleachdadh san t-siostam aig Tiro. Chleachd esan an t-agusan ⁊ (40px|Cruthan eile a' chomharraidh) agus gu ìre, 's e seo an aon chomharra dhen t-siostam aige a dh'aithnichear cuid mhath dha na daoine fiù an-diugh, gu h-àraidh ann an Èirinn is Alba.
Còdachadh
Chan eil cus dhe na comharran aig Tiro ann an Unicode agus leis a sin, tha e doirbh an cleachdadh air coimpiutairean. Ge-tà, tha an t-agusan ⁊ ri fhaighinn aig U+204A agus tha a chleachdadh gu h-àraidh cumanta ann an Èirinn agus tha e a' nochdadh ann an Alba an-siud 's an-seo cuideachd.
Tha gu h-àraidh bathar-bog Gàidhlig leithid Firefox, Opera agus LibreOffice ga chleachdadh, ged a chuireas iad gu feum comharra aig puing-còd eile (┐ aig U+2015) an àite an agusain fhèin a chionn 's gu bheil e ag obair nas fhearr air na siostaman-obrach a th' againn.
Tùsan
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadh Roinn-seòrsa:An Ròimh
Uilleam Ros
'S e bàrd Gàidhlig agus neach-ciùil ainmeil a bha ann an Uilleam Ros (1762-1790).
Uilleam Ros anns a' bhàrdachd
Tha Uilleam Ros, còmhla ri William Butler Yeats neo Bertran de Born, a' nochdadh gu tric anns an Dàin do Eimhir agus Dàin Eile le Somhairle MacGill-Eain.
Anns an ciad leabhar aige, An Dealbh Briste (1951), dh'fhoillsich Ruaraidh MacThòmais dàn 'Uiagh Uilleim Rois'.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bàird Ghàidhlig Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gàidhlig Ros, Uilleam
1921
MCMXXI
Bàsan
Roinn-seòrsa:1920an
Collin
‘S e baile beag dùthchasail air iomall Dhùin Phrìs, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th' ann an Cuileann (Beurla: Collin). Tha e suidhichte aig 18m os cionn ìre na mara, air an àirde an ear-dheas Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Dhùn Phrìs ro 1975), eadar Mouswald agus Torthorwald, ri taobh an Uillt Lochar agus Loch Roucan. Tha e 248km air falbh bho Obar Dheathain, 100km bho Ghlaschu, 19km bhon Inbhir Anainn agus 101km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. 's e Beurla a th' ann a’ chiad chànain aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Collin. Tha Eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas agus dreuchdan ann an Dùn Phrìs. A bharrachd air sin, tha cladh agus taigh-òsda anns a’ bhaile. Taobh fhoghlaim, tha bun sgoil ann ach feumar a dhol dhan àrd sgoil ann an Dùn Phrìs.
Freumhan an Ainm
A rèir eòlaichean fhreumh-fhaclachd, tha e coltach gur ann às a' Ghàidhlig Cuileann a tha an t-ainm. Nochd a' Ghàidhlig ann an ceann a deas na h-Alba anns an 7mh Linn agus bha an cànan fhathast làidir ann an Siorrachd Dhùn Phrìs fhèin anns an 14mh Linn.
Eachdraidh
Tha barpa ro eachdraidheil ann agus chaidh ball-ceàirde Ceilteach a lorg an seo ann an 1966, agus thogadh na Tormodaich caisteal agus cill an seo, air an robh Rokele, a chithear fhathast aig Rockallhead. Chaidh lùchairt thogail an seo leis an teaghlach Grierson, agus 's ann leotha a bhuineadh i gu ruige na 50an. Rugadh Elizabeth Crichton ann an Collin ann an 1779. Stèidhich ise an t-ospadal Crichton an Dùn Phrìs. 'S e breabadairean a bh' ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann an Collin san 19mh Linn agus dh'fhas am baile nuair a dh'fhosgladh an rathad mhòr eadar Cathair Luail agus Glaschu ann an 1825. Tha Collin am broinn pharraist Torthorwald agus a-rèir carragh-chuimhne sa bhaile, fhuair 20 duine às a' pharraist bàs sa Chogadh Mòr agus còignear eile san Darna Cogadh. Thogadh stèisean-rèile, air an robh Racks, an seo ann an 1848 ach dhùnadh ann an 1965 e.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Alba Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh Roinn-seòrsa:Siorrachd Dhùn Phrìs
120an
Bha na 120an sa 2na Linn, eadar 1 am Faoilleach 120 is 31 an Dùbhlachd 129.
Bliadhnaichean
Roinn-seòrsa:2na Linn *
Dayton, Ohio
'S e baile ann an Ohio, sna Stàitean Aonaichte, a th' ann an Dayton. Anns a’ bhliadhna 2010 bha 141,527 duine a’ fuireach an seo. Tha e suidhichte aig 225m os cionn ìre na mara,
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Ohio Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Ohio Roinn-seòrsa:Na Stàitean Aonaichte
Boglach
right|thumb|Florida
Tha boglach, bogach neo fèith (tha mòran ainmean eile air) na thalamh bog-fliuch. Tha boglaich mòra ann an Aimearaga a Tuath (Louisiana, the Everglades; Aimearaga a Deas (Coille uisge Amazon); Astràilia (Kakadu); an Roinn-Eòrpa (Camargue); Afraga (coille uisge Congò); agus Aisia (Mekong, Bangladesh).
Ann an Alba, fàsaidh lusan mar cuilce, luachrach is seileastair agus craobhan mar seileach is beith ann.
Roinn-seòrsa:tìr-eòlas
Bogha (ceòl)
right|thumb|50px|Bogha
Tha bogha na innleachd a chleachdas tu ri fìdheall ⁊c a chluich. Nithear le fiodh is caolan cait. Cluichidh tu fìdheall nuair a shuathas tu na teudan leis.
Roinn-seòrsa:Ceòl Roinn-seòrsa:Acfhainn
130an
Bha na 130an sa 2na Linn, eadar 1 am Faoilleach 130 is 31 an Dùbhlachd 139.
Brachadh (craiceann)
Tha brachadh na chruinneachadh lionn buidhe sa chraiceann o chionn ataidh.
130an
Bliadhnaichean
Roinn-seòrsa:2na Linn *
Brachadh (craiceann)
Roinn-seòrsa:corp
Boyd Robasdan
thumb|Boyd Robasdan a’ cur fàilte air [[Rita Izsák a thug Òraid an t-Sabhail 2014]]
Loch Eishort
thumb|Sealladh airLoch Eishort
Boyd Robasdan
Tha Proifeasair Boyd Robasdan (Beurla: Boyd Robertson) ’na Phrionnsabal aig a’ cholaiste Ghàidhlig Sabhal Mòr Ostaig. Buinidh e do dh’Uibhist a Tuath agus tha a’ Ghàidhlig aige bhon ghlùin.
Beatha
An dèidh ceum Ceiltis fhaighinn aig Oilthigh Obar Dheathain, rinn e cùrsa trèanaidh ann an teagasg Gàidhlig san àrd-sgoil ann an Colaiste Foghlaim Obar Dheathain. Rinn e teagasg ann an Àrd-sgoil an Òbain fad 10 bliadhna far an deach a dhreuchd àrdachadh mar Phrionnsabal na Gàidhlig. Ann an 1982 chaidh fhastadh mar Òraidiche Gàidhlig aig Colaiste Foghlaim Chnoc Iòrdain ann an Glaschu le dleastanas airson tidsearan Gàidhlig a thrèanadh. Chaidh e na Àrd-òraidiche nuair a chaidh Colaiste Chnoc Iòrdain aonadh le Oilthigh Shrath Chluaidh ann an 1993. Thòisich e san dreuchd mar Phrionnsabal Sabhal Mòr Ostaig san Fhaoilleach 2009.
Loch Eishort
'S e loch ann an Alba a tha ann an Loch Eishort na Loch Eiseort [1]. Tha e suidhichte ann an Diùirnis anns an Eilean Sgitheanach. Tha Ben Vratabreck (309 m) san ear dheth. Tha e na laighe faisg air an rathad bho Bhorghadal gu Ramasaig.
Boyd Robasdan
Goireasan do luchd-ionnsachaidh na Gàidhlig
Cho-sgrìobh e an cùrsa Teach Yourself Gaelic agus cho-dheasaich e TY Gaelic Dictionary. Bha e na Stiùiriche air Pròiseact Ionnsachaidh na Gàidhlig Abair E, a stèidhich cùrsa adhartach ioma-mheadhain do luchd-ionnsachaidh anns na ciad ceithir bliadhnaichean den àrd-sgoil agus bha e na Phrìomh Chomhairliche Cànain air na ceithir sreathan de Speaking Our Language le STV. Tha e air grunn altan a sgrìobhadh air foghlam Gàidhlig ann am foillseachaidhean a leithid Scottish Education, The Other Languages of Europe, Voces Diversae agus Revitalising Gaelic in Scotland agus sgrìobh e The Gaelic Language in Education in the UK airson a’ phròiseict Eòrpaich Mercator.
Loch Eishort
Tha an loch seo cho mòr ri 3.1 ha (7.7 acair). 'S e 0.8 km (0.5 mìle) an cuairt-thomhas aige agus tha e mu 352 m a dh'fhad san àite as dìriche. Chan eil eilean anns an loch seo. Tha bàrr uisge an locha mu 167 m (548 troigh) os cionn na mara agus tha e mu 0.5 km (0.3 mìle) air falbh bhon mhuir.
Boyd Robasdan
Ballrachd chomataidhean
Tha e na chathraiche air a’ Chomataidh Stiùiridh eadar-oilthighean Faclair na Gàidhlig, Panal Sgrùdaidh na Gàidhlig - Ùghdarras Teisteanasan na h-Alba agus air bòrd buidheann nan ealain Ghàidhlig an Glaschu, An Lòchran. Bha e na bhall air Bòrd na Gàidhlig, a’ chiad bhuidheann leasachaidh Gàidhlig aig an Riaghaltas, na Iar-chathraiche air Comunn na Gàidhlig agus na Chathraiche air Comhairle nan Leabhraichean.
Loch Eishort
Chan eil duine sam bith a' fuireach faisg air Loch Eishort.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba
Boyd Robasdan
Ceanglaichean a-mach
Robasdan, Boyd Roinn-seòrsa:Sabhal Mòr Ostaig
San Andrés y Providencia (Roinn)
'S e tè dhe na 32 roinnean ann an Coloimbia a th' ann an San Andrés y Providencia.
Ceanglaichean A-mach
Mapa oifigeil na roinne
Roinn-seòrsa:Coloimbia
Bill Gates
'S e fear-gnothach agus neach-fialaidheachd às na Stàitean Aonaichte a th' ann an William Henry “Bill” Gates III (Seattle, 28 an Dàmhair 1955). 'S e neach-cathrach de Microsoft Corporation a th' ann cuideachd. Gu rèidh, tha e fear den daoine nas beartaiche anns an t-saoghal. Thòisich e Microsoft ann an 1976 còmhla ri Paul Allen. Tha prìs an companaidh mu $205bn na laithean seo. Ann an 1994, stèidhich e am Bill and Melinda Gates Foundation còmhla ri a bhean, airson a' dèiligeadh le dà rud: slàinte agus feum nan coimhearsnachdan anns am Pacific North West. Leig Gates dheth dreuchd CEO aig Microsoft ann an 2000 ach b' e neach-cathrach a bh' ann fhathast. Ann an 2006, thòisich e ag obair làn thìde leis am Foundation agus na laithean seo tha e neach-cathrach neo-gnìomharrach aig Microsoft.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine beò Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte Roinn-seòrsa:Teicneòlas
Oi Polloi
Thòisich Oi Polloi ann an Dùn Eideann ann an 1981 agus bha Ruairidh na sheinneadair bho thùs, ach tro na bliadhnaichean, dh’atharraich na ceòladairean eile cho tric ‘s gu bheil faisg air ceud duine ann a-nis a bha anns a’ chòmhlan aig aon àm. Sheinn iad sa Bheurla aig an toiseach, ach dh’ionnsaich Ruairidh Gàidhlig gu fileanta agus seinnidh iad sa Bheurla agus sa Ghàidhlig a-nis.
Chlàraich iad na dusanan de chlàraidhean, theipichean agus CDan gus nach urrainn do Ruairidh cuimhneachadh cia mheud dhuibh a bh’ ann agus bidh iad air turas tron Roinn Eòrpa uair no trì gach bhliadhna. Tha iad cho ainmeil ann an saoghal a' phunc, agus tha e iongantach nach eil iad nas ainmeil anns an fharsaingeachd, ach tha iad gu math làidir mun fheallsanachd DIY agus cumaidh seo fon talamh iad gu ìre mhòr. Cha gabh iad idir ris na companaidhean-ciùil mòra.
Ann an 2013, rinn iad co-obrachadh ainmeil còmhla ri CLÀR, am foillsichear Gàidhlig neo-eisimeileach, gus an leabhar ficsean-saidheans Air Cuan Dubh Drilseach le Tim Armstrong (bho Mill a h-Uile Rud), a chur air bhog aig tachartas mì-laghail air a’ chabhsair tron latha taobh a-muigh Elvis Shakespeare air  Ceum Lìte an Dùn Èideann,  agus air a bhàta The Cruz air a’ chidhe ann an Lìte air an oidhche. Aig an dà thachartas seo, b' e orain ann an Gàidhlig air fad a bh'aig Oi Polloi: cha robh aon òran Beurla aca.
thumb|right|340px| Oi Polloi air an àrd-urlair san t-Suain
Ceangail-a-muigh
Roinn-seòrsa:Gàidhlig Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil Roinn-seòrsa:Ceòladairean le Gàidhlig
Cambridge
Tha Cambridge</b> ’na bhaile eachdraidheil ann an ceann a-deas Shasainn. Tha 108,863 daoine a’ fuireach ann. Thàinig an t-ainm as an Abhainn "Cam", facal Ceilteach a tha ceangailte ris an fhacal "cam" ’sa Ghàidhlig, ach ’se Granta an sean-ainm air, agus Caergrawnt ’sa Chuimris. Tha am baile ainmeil airson na h-oilthighe a tha ann.
Iomraidhean
left|300px|thumb|Colaiste an Rìgh (Oilthigh Chambridge) is an Abhainn Cam
Lee Westwood
'S e cluicheadair goilf a th' ann an Lee John Westwood OBE (24 an Giblean 1973).
Rugadh e ann an Worksop, Sasainn.
Cambridge
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean Sasannach Roinn-seòrsa:Sasainn
Lee Westwood
Tha e a' cluiche gu proifeiseanta o 1993.
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:Daoine beò Roinn-seòrsa:Luchd-spòrs Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
Bogha is saighead
thumb|right
Baile Guatemala
'S e prìomh-bhaile Ghuatamala a tha ann an  Baile Guatemala  (ainm fada: La Nueva Guatemala de la Asunción; far-ainm Guate, Beurla: Guatemala City). 'S e am baile as motha a tha ann an Aimearaga Mheadhanach.
Tha e suidhichte ann an gleann ann an deas na dùthcha. Tha timcheall air 3,200,000 duine a’ fuireach anns an àrd-bhaile.
Bogha is saighead
Nas fhadalaiche, thàinig innealan-ciùil aig a bheil teud às, mar cruit, clàrsach, fìdheall ⁊c.
Roinn-seòrsa:Buill-airm
Baile Guatemala
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Aimearaga Mheadhanach Roinn-seòrsa:Aimearaga Mheadhanach Roinn-seòrsa:Bailtean
Ì Chaluim Chille
thumb|right|Calum Cille
'S e Ì, neo Idhe, fear den Innse Gall. Tha Ì ann an Earra-Ghaidheal ann an Alba. A-rèir cunntas-sluaigh 2011 bha 177 duine a' fuireach anns an eilean agus mar sin dh'fhàs àireamh muinntir an eilein bho 125 duine anns a' bhliadhna 2001.
Eachdraidh
Anns a' bhliadhna 563 thàinig bàta gu tìr Eilean Idhe. Am Broinn an currach bha imrich à Èirinn - manaich a bh' annta agus nam measg bha duine a bhiodh cho cudthromoch ann an eachdraidh na Breatainn ri neach sam bith a bha bèo sna meadhan aoisean. 'S e an eaglais a thòisich Calum Cille, ris an can a chuid mhòr do luchd-eachdraidheal an eaglais Ceilteach, a dh'iompaich taobh tuath Breatainn gu creideamh Chrìosd. Am measg nam manachainnean mòra ainmeil a bha stèidhichte fo eaglais Chaluim Chille bha leithid Lindisfarne an tuath Sasainn agus Dharù is Dhoire ann an Eirinn. B' e I fhèin am prìomh eaglais aig na Cruithnich. Bha ceanglaichean mòra eadar na mannaich ann an I agus an teaghlach cùmhachdach o Eirinn, Clann Ui Nèill. Chan ann a mhàinn ri na dùthchannan Ceilteach a bha cùmhachd Eaglais Chaluim Chille ach cuideachd ri gall mar na Lochlannaich (an dèidh dhaibh gabhal ri Crìosd) agus na Sasannaich. Tha rìghrean bhon Nirribhidh agus Sasainn air an tioghlaigeadh air an eilean cuide ri iomadach rìgh bho Dàl Riada, Eirinn, Alba agus eile.
thumb|right|Suidheachadh ann an Alba
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Eileanan a-staigh Roinn-seòrsa:Eachdraidh na h-Alba * Roinn-seòrsa:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Szczawno-Zdrój
‘S e baile beag air an àirde an iar-dheas na Pòlainn a th’ ann Szczawno-Zdrój (IPA: ‘ʂt͡ʂavnɔ ‘zdrui̯, Gearmailtis: Ober Saltzbrunn, an dèidh 1935 Bad Saltzbrunn).Tha e suidhichte eadar 400m agus 430m os cionn ìre na mara anns an sgìre Wałbrzych, anns an Roinn Dolnośląskie (Siberia Ìosal), aig astar dhe 61km bho Wrocław, prìomh-bhaile na roinne, agus 362km bho Warsaw, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha 5,506 daoine a' fuireach anns a' bhaile bheag seo. ‘S e baile Gearmailteach a bh’ann gu ruige 1945 nuair a chaill na Gearmailtich An Dàrna Cogadh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:A' Phòlainn Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
I
Is docha gu bheil thu a' coimhead airson Ì Chaluim Chille
B’ e I an naoidheamh litir den aibidil Laidinneach Tha seann-ainm aige sa Ghàidhlig – “Iogh”.
Roinn-seòrsa:Litrichean na Gàidhlig Roinn-seòrsa:Litrichean
Rijeka
‘S e baile meadhanach agus port air an àirde an iar Poblachd na Cròthaise a th’ ann an Rijeka (IPA: ˈrijɛːka, Eadailtis/Ungairis: Fiume, Laideann: Tarsatica, Gearmailtis: St. Veit am Flaum). 'S e an ceathramh baile as motha na dùthcha a th' ann. Tha e suidhichte dìreach aig ìre na mara, ri taobh na na h-Aidriadach agus na h-Aibhne Rječina. Tha am baile 356km air falbh bho Vukovar, 132km bho Zagreb, 258km bho Split, 149km bho Zadar agus 332km bho Osijek. Tha 128,624 duine a' fuireach ann.
Eachdraidh
Chaidh Rijeka a chlàradh airson a' chiad turais ann an 180 RC. Bhuineadh e dhan Ostair-Ungaire bho 1797 gu ruige 1918. An dèidh A' Chogaidh Mhòir thug An Eadailt thairis air ach chaidh a thoirt gu Iùgoslaibhia ann an 1947 gu ruige neo-eisimeileachd na dùthcha ann an 1992.
Giuseppe Verdi
B' e ceòl-sgrìobhaiche às An Eadailt a bha ann an Giuseppe Fortunino Francesco Verdi (IPA: dʒuzɛppe verdi, Roncole, faisg air Busseto, 10 an Dàmhair 1813–Milano, 27 am Faoilleach 1901). Dh'fheuch e ceòl ionnsachadh aig an acadamh-chiùil ann am Milan ach dhiùlt iad e is dh'ionnsaich e fo Vincenzo Lavigna ann am Milan. Thill e do Bhusseto ann an 1836 far an do phòs e Margarita Barezzi. Thill e do Mhilan a-rithist ann an 1839 is sgrìobh e oparan. Dh'fhàs e ainmeil airson Nabucco ann an 1842 is sgrìobh e aifreann tòrraidh gu math ainmeil an dèidh bàs sgrìobhaiche Alessandro Manzoni.
Rijeka
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Giuseppe Verdi
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil Roinn-seòrsa:Daoine às an Eadailt
Beinn Chliaid
'S e beinn anns na h-Eileanan Siar, Alba a th' ann am Beinn Chliaid (Beurla: Ben Cliad). Nochdaidh e cuideachd air cuid de na mapaichean mar Beinn Cleit.
Suidheachadh
Tha Beinn Chliaid 206m (676 troigh) de dh'àirde. Air mullach na beinne chithear càrn beag air creag a bhios a' sealltainn a' phuing as àirde. A rèir an "Database of British and Irish hills" rinneadh an t-ath-sgrùdadh mu dheireadh a thaobh àirde na beinne san 28 an Damhair 2001. Tha an àirde rinneach de 159m a' sgaradh Beinn Chliaid bho na beanntan eile. 'S e Marilyn a th' ann.
Freumh an ainm
A-rèir Mhic an Tàilleir dh’fhaodadh an t-ainm Cliaid a' tighinn bhon fhacal Lochlannais: klettr a tha a' ciallachad "creag".
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Beanntan ann am Barraigh Roinn-seòrsa:Marilyn
Brachadh
thumb|Brachadh a' dol
Tha brachadh na atharrachadh ceimigeach fo bhuaidh stuth mar beirm. Brachar leann is fìon.
Tha brachadh a' gabhail àite nuair a chleachdas cealla siùcar airson lùth ach gun ogsaidean a chleachdadh aig an aon àm.
Tha beirm na stuth a bhios ri brachadh. Bristidh e sìos an glùcos (glucose (C6H12O6)) ann an dà phàirt, eatanol (CH3CH2OH) agus carbon dà-ogsaid (CO2). Tha brachadh ri cleachdadh gus deochan, bith-chonnadh (biofuel) agus aran a chruthachadh. Nas coitchinne, 's ann pròiseas far an dèidear ceallan ann an readhactar a leasachadh gus barrachd cheallan no toraidhean mar alcol no drugaichean a chruthachadh.
Ann an litreachas
Bho Am Fear-Ciùil le Dòmhnall MacEacharna (Dìura): "Cha robh e ach a' deoghal an t-sùigh aisde; agus leis an ubhall a bhi air brachadh, bha tomhas beag de'n t-sùgh sin air tionndadh gu spiorad, no mar their an Chemist, “Alcohol,” agus 's e sin a chuir tuaineal beag 'na cheann.'"
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Alcol Roinn-seòrsa:Bith-eòlas
Beinn na Srèine
'S e beinn ann an Alba a th' ann am Beinn na Srèine. Tha e suidhichte ann am Muile iar air Coirc Bheinn is a' Bheinn Mhòr. Tha e 521m (1709 troigh) de dh'àirde. Air mullach na beinne chithear càrn a bhios a' sealltainn a' phuing as àirde. 'S e Marilyn a th' ann. 'S e Beinn na Srèine màthair-mhullaich de Chreach Bheinn tha e suidhiche san iar.
Tim Berners-Lee
'S e neach nàdar-fheallsanachd, eòlaiche-coimpiutaireachd agus ollamh a th' anns an Ridire Timothy John “Tim” Berners-Lee à Breatainn (Lunnainn, 8 an t-Ògmhios 1955). Rinn e a' chiad mholadh airson Lìon na Cruinne ann an 1989 nuair an do dh'obair e aig CERN anns an Eilbheis. 'S e stèidheadair an World Wide Web Foundation a th' ann. Ann an 2004, fhuair e ridireachd bhon Ban-rìgh Ealasaid II.
Beinn na Srèine
Thèid beanntan na h-Alba a chur ri chèile ann an liostaichean sònraichte a rèir àirde agus àirde rinneach mullach na beinne. Canar Beinn Rothaich, Murdo, Marilyn, Donald, Graham neo Corbett riutha. Tha buidhnean eadar-dhealaichte gam measach agus an uair sin thèid na tomhasan a chruinneachadh ann an liostaichean a tha rim faighinn air an làrach-lìn "Database of British and Irish hills". Bho àm gu àm nì iad ath-sgrùdadh mu àird na beinne, agus rinneadh an t-ath-sgrùdadh mu dheireadh air Beinn na Srèine san 2 an Gearran 2013.
Tim Berners-Lee
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte Roinn-seòrsa:Teicneòlas
Beinn na Srèine
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Muile
Uster
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Eilbheis
B
B’ e B an dàrna litir den aibidil Laidinneach. Tha seann-ainm aige sa Ghàidhlig – “Beith”.
Roinn-seòrsa:Litrichean na Gàidhlig Roinn-seòrsa:Litrichean
Baile an Luig
thumb|Baile an Luig 'S e baile-beag ann an Siorrachd Pheairt is Cheann Rois a tha ann am Baile an Luig (Beurla: Ballinluig). 'S e seo na co-chomharran aige: 56° 38′ 0″ Tuath agus  3° 39′ 0″  Iar.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Llanwenog
Tha am baile Llanwenog ann an Ceredigion, a' Chuimrigh. Tha e 60.5 mi (97.4 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 178.5 mi (287.2 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 1317 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 751 (57.0%); rugadh 60% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ceredigion Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Caisteal a' Chnuic
ʼS tobhta de chaisteal a tha ann an Caisteal aʼ Chnuic, anns an Teangaidh air taobh an ear Shléite anns an Eilean Sgitheanach. Theirear ris cuideachd Caisteal aʼ Chamais, agus an Caisteal Uaine - an t-ainm as bitheanta aig muinntir aʼ bhaile fhéin).
Thogadh an caisteal, timcheall air 1280-1300 tha e coltach, air làraich far an robh dùn, Dùn Horabhaig, roimhe. Bha e aig Clan Mhic Leòid,. Fhuair Clan Mhic Dhòmhnaill seilbh air anmoch san 15mh Linn, agus chaidh seilbh aʼ chaisteil a-nunn ʼs a-nall eadarra grunn tursan. Chaidh a ùrachadh ann an 1596 le Clan Mhic Dhòmhnaill. Chaidh a thréigsinn ro 1689 agus thòisich e aʼ crìonadh. An uair sin chaidh aʼ mhórchuid de na clachan a chleachdadh anns na toglaichean àiteachais a tha faisg air.
Aistean co-cheangailte
Cnoc Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach
Loch nan Learg
thumb|Sealladh air Loch nan Learg
'S e loch ann an Alba a tha ann an Loch nan Learg. Tha e suidhichte anns an Eilean Sgitheanach. Tha e na laighe san iar-dheas air Beinn an Dubhaich agus tha Cille Bhrìghde san àird a tuath dheth.
Tha an loch seo cho mòr ri 1 ha (2.5 acair). 'S e 0.5 km (0.3 mile) an cuairt-thomhas aige agus tha e mu 175 m a dh'fhad san àite as dìriche. Chan eil eilean anns an loch seo. Tha bàrr uisge an locha mu 187 m (614 troigh) os cionn na mara agus tha e mu 1.2 km (0.7 mìle) air falbh bhon mhuir.
Chan eil duine sam bith a' fuireach faisg air Loch nan Learg.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba
Iain A. MacDhòmhnaill
Dh'obair Iain A. MacDhòmhnaill (1920–1980 ) (Beurla: John ('Jake') A. Macdonald) ann am foghlam Gàidhlig. Sgrìobh agus dheasaich e mòran theacsaichean cuideachd. thumbnail|right|Cladach Chamas Tianbhaig
Beatha
'S e a shloinneadh Iain Sheòruis Mhóir. Rugadh e ann an Camas Tianabhaig, An t-Eilean Sgitheanach.
Obair
B'e Ceannard Roinn na Gàidhlig aig a' cholaiste Cnoc Iòrdain, Glaschu a bha ann suas gu 1978. Bha e air a' chomataidh a sgrìobh a' chiad aithisg ann an 1980 air Gnàthachas Litreachaidh na Gàidhlig no GOC.
Sgrìobh e cùrsa do luchd-ionnsachaidh a nochd ann an Gairm leis an tiotal 'A New Course in Gaelic'.
Dheasaich Iain A. MacDhòmhnaill an leabhar Crìochan Ùra : Trusadh de rosg is de Bhàrdachd o’n ràitheachan Gairm a chaidh fhoillseachadh le Gairm ann an 1958.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gàidhlig Roinn-seòrsa:Sgitheanaich MacDhòmhnaill, Iain A.
Drenewydd Gelli-farch
Tha am baile Drenewydd Gelli-farch ann an Sir Fynwy, a' Chuimrigh. Tha e 21.2 mi (34.1 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 113.1 mi (182.0 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 1119 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 76 (6.8%); rugadh 50% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sir Fynwy Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Caisteal Bhròchaill
thumb|Caisteal Bhròchaill, an dealbh le William Daniell (1819) 'S e caisteal ann an ceann a tuath Ratharsair a th' ann an Caisteal Bhròchaill.
Bròchaill Roinn-seòrsa:Ratharsair
Savannah
250px|thumb|right
'S e Gnàth-Shide a ghabhas suas 20% dhen t-saoghal a th'ann an savannah. 'S ann às an fhacal sabana san Arawak a tha am facal againn is e a' ciallachadh àite gun chraoibh ach làn feur.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas
1766
MDCCLXVI
Tachartasan
Chaidh foillseachadh air "Sgrudadh a-steachd do Nadur de agus Aobharan airson Saoibhreas nan Naisean" le Adam Smith.
Bàsan
Roinn-seòrsa:1760an
Caracas
Is e prìomh-bhaile na Beiniseala a tha ann an Caracas. Tha e suidhichte san àird a tuath den dùthaich anns a’ Ghleann Caracas anns na ruith-bheanntain Cordillera de la Costa. Tha mu 4.7 millean duine a’ fuireach anns an àrd-bhaile Characas.
Chaidh an Oilthigh Characas a stèidheachadh anns a' bhliadhna 1721. Mar sin dheth 's e  an t-oilthigh as sine a tha anns a' Bheiniseala air fad, agus aon de na h-oilthighean as sine air feadh Aimearaga-Laideannach. Dhealbhaich an t-ailtire Carlos Raúl Villanueva Campus an oilthigh. Anns a' bhliadhna 2000 dhìon an UNESCO an Campus mar Làrach Dhualchas na Cruinne.
Ceanglaichean a-mach
thumb|left|220px|Plaza Francia, Caracas
Bogha-frois
right|thumb|Bogha-frois ann an [[Canada]]
Tha bogha-frois na bhann lùbte ioma-dathach a chì nuair a dheàrrsas a’ ghrian tron uisge. Tha seachd dathan sa bhogha-frois – dearg, orains, buidhe, buidhe-ghorm (uaine), gorm, gorm-liath (guirmeanach) agus bàn-purpaidh.
left|thumb|250px|
Roinn-seòrsa:Eòlas-aimsir
Niccolò Paganini
B' e ceòl-sgrìobhaiche agus ceòladair às an Eadailt a bha ann an Niccolò Paganini (Genova, 27 an Dàmhair 1782 - Nice, 27 an Cèitean 1840).
Iomraidhean
Paganini, Niccolò Roinn-seòrsa:Daoine às an Eadailt
Caracas
Ceanglaichean a-mach
thumb|right|250px|Oilthigh Characas: Victor Vasarelys "Tribute to Malevitch"
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Aimearaga a Deas Roinn-seòrsa:A' Bheiniseala Roinn-seòrsa:Bailtean
1767
MDCCLXVII
Bàsan
Roinn-seòrsa:1760an
Massachusetts
'S e tè de na Stàitean Aonaichte a tha ann am Massachusetts.'S e Co-Fhlaitheas Mhassachusetts an t-ainm ceart aice. Tha i suidhichte san àirde an ear na dùthcha. Tha i na pàirt den Sasainn Nuadh. Tha 6,547,629 duine a' fuireach anns an stàite. Tha an cuid as motha dhiubh a' fuireach anns an àrd-bhaile Bhoston. Tha Boston na prìomh-bhaile agus am baile as motha a tha ann am Massachusetts. Thòisich an Ar-a-mach Ameireaganach an seo. Chaidh Oilthigh Harvard, oilthigh gu math ainmeil, a steidheachadh faisg air Boston sa bhliadhna 1636. Tha mòran luchd-poileataigs a' buntainn ri Massachusetts, m. e.: John F. Kennedy. Tha e air a bhith na stàit bho 6 an Gearran 1788.
Braich
Tha "braich" a' ciallachadh buabhall cuideachd
right|thumb
'S e eòrna a tha ann am braich a tha air thiormachadh. Cleachdar gu h-àraid ann a bhith a’ togail leann.
Roinn-seòrsa:biadh
140an
Bha na 140an sa 2na Linn, eadar 1 am Faoilleach 140 is 31 an Dùbhlachd 149.
Bliadhnaichean
Roinn-seòrsa:2na Linn *
Midi-Pyrénées
B' e roinn na Frainge a bha ann am Midi-Pyrénées (Ogsatanais: Miègjorn-Pirenèus). Tha e na laighe ann an iar dheas na Frainge. Bha Toulouse na phrìomh-bhaile.
Chaidh e na phàirt dhen roinn ùr Occitanie ann an 2015.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Régions na Frainge
Felix Mendelssohn Bartholdy
B' e neach-ciùil Gearmailteach a bha ann an Jakob Ludwig Felix Mendelssohn Bartholdy. 'S e aon de na luchd ciùil as ainmeile den àm Romansach. Rugadh e san 3 an Gearran 1809 ann an Hamburg agus chaochail e san 4 an t-Samhain 1847 ann an Leipzig. 'Sa bhliadhna 1829 chaidh e do Lunnainn far an do ghabh e cuirm-ciùil. An uair sin rinn e turas tro Alba, bha e a’ siubhail na h-Eileanan a-staigh cuideachd. Sgrìobh e dà phìos ainmeil an seo:
Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt
Dreathan donn
'S e eun beag a th' ann an dreathan-donn (Troglodytes troglodytes, Wren neo Winter Wren ann am Beurla).
Malaidhsia
'S e dùthaich ann an Àisia a tha ann am Malaidhsia neo Malàisia neo Malèisia. Tha i a' gabhail a-steach 13 stàitean agus 3 roinnean feadarail. Tha dà phàirt ann, am Peninsular Malaidhsia agus Malaidhsia an Ear. Tha am Muir Shìona a Deas eadarra. Tha crìochan aice sa tuath le Dùthaich nan Tàidh, Brùnaigh is na h-Eileanan Filipineach agus sa deas le Singeapòr agus leis an Innd-Innse.
'S e Kuala Lumpur am prìomh-bhaile aice, ach tha an riaghaltas suidhichte ann an Putrajaya.
Ceangal a-mach
Roinn-seòrsa:Dùthchannan Roinn-seòrsa:Àisia Roinn-seòrsa:Dùthchannan ann an Àisia Roinn-seòrsa:Àisia an Ear-Dheas Roinn-seòrsa:Malaysia
1922
MCMXXII
Bàsan
Roinn-seòrsa:1920an
Henrik Stenson
'S e cluicheadair goilf a th' ann an Henrik Stenson (5 an Giblean 1976).
Rugadh e ann an Gothenburg, an t-Suain.
Frèam-iomraidh coitcheann Eòrpach airson chànanan
Tha an Frèam-iomraidh coitcheann Eòrpach airson chànanan (Beurla: Common European Framework of Reference for Languages, no CEFR) ’na stiùireadh gus comas luchd-ionnsachaidh cànain a thomhas ann an dòigh chunbhalach air feadh na h-Eòrpa, agus thathar ga chur gu feum barrachd agus barrachd ann an dùthchannan eile an t-Saoghail cuideachd. Tha na sia ìrean aige, A1, A2, B1, B2, C1, C2, gan cleachdadh fad is farsaing a-nis mar an t-slat-tomhais chumanta Eòrpach airson comas cànain a thomhas.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Cànanachas Roinn-seòrsa:Foghlam
Henrik Stenson
Tha e a' cluiche gu proifeiseanta o 1998.
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:Daoine beò Roinn-seòrsa:Luchd-spòrs Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Suain
Loch Braigh Bhlàir
'S e loch ann an Alba a tha ann an Loch Braigh Bhlàir. Tha e suidhichte ann an Slèite, an t-Eilean Sgitheanach san àird a tuath air Boraraig. Tha Beinn nan Càrn san ear dheth.
Tha an loch seo cho mòr ri 0.6 ha (1.5 acair). 'S e 0.3 km (0.2 mìle) an cuairt-thomhas aige agus tha e mu 108 m a dh'fhad san àite as dìriche. Chan eil eilean anns an loch seo. Tha bàrr uisge an locha mu 235 m (771 troigh) os cionn na mara agus tha e mu 1.6 km (1 mìle) air falbh bhon mhuir.
Chan eil duine sam bith a' fuireach faisg air Loch Braigh Bhlàir.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba
An t-Àrd-Ruigh agus Shotts (sgìre Phàrlamaid Westminster)
'S e sgìre Phàrlamaid Westminster a tha anns An t-Àrd-Ruigh agus Shotts (Beurla: Airdrie and Shotts).
Chaidh a cruthachadh ann an 1997 o Mhonklands an Ear ach mhùth na crìochan ann an 2005.
Tha An t-Àrd Ruigh fhèin, Shotts, Caldercruix agus Calderbank anns na sgìre seo. Tha i ann an crìch ri Coatbridge, Chryston agus Belshill, Tobar na Màthar agus Wishaw, Lannraig agus Hamilton an Ear, Baile Lèibhinn, Gleann Iucha agus An Eaglais Bhreac an Ear agus Comar nan Allt, Cill Saidh agus Cair Cheann Tulaich an Ear.
Bhuannaich Neil Gray ann an 2015, 2017 agus 2019 i ach sheas e mar thagraiche airson an Àrd-Ruigh agus Shotts sa' Phàrlamaid na h-Alba ann an 2021 agus a rèir riaghailtean a' phàrtaidh fhèin dh'fheum e Westminster fhàgail.
Bidh frith-thaghadh ann 13 Cèitean 2021, is e aon sheachdain an dèidh thaghaidhean eile ann an Alba air sgàth astarachaidh shòisealach ri linn a' choròna-bhìorais.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sgìrean Phàrlamaid Westminster Roinn-seòrsa:Siorrachd Lannraig
Bogsa-fòn
thumb|Bogsa-fòn
'S e bogsa-fòn na lann beag anns a bheil fòn. Is urrainn do dhuine sam bith (aig a bheil airgead) fòn seo a chleachdadh. An diugh, chan eil mòran ri fhaighinn air sgàth gu bheil tuilleadh fònaichean-làimh ann.
Roinn-seòrsa:Acfhainn Roinn-seòrsa:Conaltradh
An Iapan
'S e dùthaich eileanach a th' ann an Iapan (Iapanais: 日本 Nihon no Nippon, 日本国 Nihon-koku no Nippon-koku gu h-oifigeil; uaireannan an t-Seapan sa Ghàidhlig) suidhichte far oirthir Àisia an Ear. Tha na prìomh eileanan - Hokkaidō, Honshū, Shikoku, Kyūshū agus Okinawa - am measg tuilleadh air 6,800 eileanan eile, ach tha 97% de fharsaingeachd na talmhainn gu lèir gan cumail dhaibh fhèin. Tha a' chuid as motha dhiubh beanntach, agus mòran dhiubh bholcànach; m.e, 's e beinn-theine a th' anns a' mhullach as àirde, Beinn Fuji. Tha an Iapan an ear air Sìona, Coirea 's an Ruis anns a' Chuan Sèimh, a' sìneadh bho Muir Okhotsk san taobh a tuath gu Am Muir Sìneach an Ear san taobh a deas. A thaobh àireamh-shluaigh, 's i an deicheamh dhùthaich as motha anns a' chruinne, le mu 128 millean daoine. 'S e Sgìre Mhòr Tokyo an sgìre àrd-bhailteach as motha air an t-saoghail le tuilleadh air 30 millean luchd-còmhnaidh ann, agus tha seo a' gabhail a-steach prìomh-bhaile Thokyo agus cuid de na sgìrean mun chuairt air.
Cultar
'S e "tùs-grèine" brìgh nan litrichean ann an ainm na dùthcha, 's mar sin dheth, dh'aithnichear an t-Seapan mar "Tìr Èirigh na Grèine". Tha 日 a' ciallachadh Grian, agus 's e Tùs no Freumh a' bhrìgh a th' air 本.
Eu-coltach ri mòran dùthchannan eile, thathas ag ràdh gur e dùthaich gu ìre mhòr aon-ghnèitheach a th' san Iapan. Leis a' sin, thathar a' cumail a-mach nach eil mòran caochladh ann an cultar na dùthcha bho sgìre gu sgìre. Chan e a-mhàin gur e àireamh mhòr de dhaoine, a' fuireach gu dlùth air farsaingeachd bheag de thalamh is adhbhar dha sin, ach gu robh an sluagh riamh beò fad linntean fo riaghladh meadhanaichte, a bhiodh a' stiùireadh a h-uile roinn de bheatha an t-sluaigh gu mionaideach mìn.
A dh'aindeoin sin, cha ghabh fhàgail air nach e cultar mòr saoibhir a th' ann an cultar na h-Iapain. Tha e ioma-fhillteach, air a dhèanamh air sean is ùr, le deagh mheasgachadh de nithean cèin is dùthchasach an cois. 'S e coimeasgachadh eileamaidean Iapanach agus Siarach a th' anns na trì rudan riatanach - biadh, aodach agus fasgadh. Tha na h-Iapanaich a' cleachdadh deas-ghnàthan à Buddhachd 's Shintō còmhla, agus tha tuilleadh air dàrna leth na h-Iapanais air a dhèanamh à faclan freumhaich Sìonach. Thathar am beachd gur e an ùidh a th' aig an sluagh Iapanach ann an cultaran eile agus an seòl a bh' aca rè nan eachdraidh eileamaidean cultarach cèin a thoirt a-steach, gun an cùl a chur air cleachdaidhean is traidiseanan dùthchasach as adhbhar don ghnè ioma-fhillteach seo.
Eòlas-sluaigh
Tha an àireamh-shluaigh aig mu 127,700,000 daoine, agus tha mu 98.2% a' bruidhinn Iapanais mar chainnt mhàthaireil. Tha an còrr a' buntainn do dh'iomadh dhùthaich, an cuid as motha do Choirèa (700,000) agus do Shìona (350,000). Gheibhear cuideachd sluaghan à Bhiet-Nam, à Braisil, na Stàitean Aonaichte (85,000), an Roinn-Eòrpa (45,000) agus am mion-shluagh dùthchasail a bhuineas do Hokkaidō, agus Honshū a Tuath, na h-Ainu (mu 30,000).
Tha mu 70% dhen t-sluaigh a' fuireach anns a' cheàrn eadar Tōkyo agus Kitakyūshū, ann an eilean Honshū. 'S e A' Bheilg agus Na Tìrean Ìsle far a gheibhear an dlùths àireamh-shluaigh as àirde gu lèir, ach 's e an Iapan far am faighear an dlùths as àirde a-rèir farsaingeachd talmhainn air an gabh còmhnaidh.
Sgìrean na h-Iapain
thumb|Sgìrean Iapain|280px
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Dùthchannan Roinn-seòrsa:Àisia Roinn-seòrsa:Àisia an Ear *
Oilthigh Harvard
right|300px|thumb|Oilthigh Harvard
Tha Oilthigh Harvard gu math ainmeil. Tha e ann an Cambridge, Massachusetts, faisg air Boston anns na Stàitean Aonaichte. Stèidhichte sa bhliadhna 1636, còmhla ri Oilthigh Yale, tha e co-ionnan ri Oilthigh Chambridge is Oilthigh Oxford ann an Sasainn.
Seann Oileanaich
Roinn-seòrsa:Oilthighean anns na Stàitean Aonaichte Roinn-seòrsa:Ivy League Roinn-seòrsa:Massachusetts
John Paul Jones
Bha John Paul Jones (fìor ainm: John Baldwin, Sidcup, 3 am Faoilleach 1946) na shàr-chluicheadair ceòlmhor aig Led Zeppelin. Gu h-àbhaisteach, chluicheadh e an giotàr beus ach bha e sgileil air iomadach ionnstramaid eile. As déidh do Led Zeppelin sgaradh, fhuair e cliù mar riochdaire sgoinneil don leithid de R.E.M. agus Na Butthole Surfers. Tha e air dà chlàr a chlàradh leis fhèin, Zooma agus The Thunderthief.
Llanwnnen
Tha am baile Llanwnnen ann an Ceredigion, a' Chuimrigh. Tha e 59.7 mi (96.0 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 176.4 mi (283.8 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 471 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 307 (65.2%); rugadh 72% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
John Paul Jones
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil
Na Beanntan Creagach
thumb|Beanntan Creagach 'S e sreath de bheanntan àrda a tha anns na Beanntan Creagach (Rocky Mountains ann am Beurla). Tha iad a' ruith bho thuath gu deas anns a' cheann an iar Ameireagaidh a Tuath. Tha iad a' tòiseachadh ann am fìor cheann a tuath Columbia Bhreatannach agus tha iad a' ruith gu deas gu ruige New Mexico. Tha iad còrr is 3,000 mìle (4,800 km) a dh'fhaide. Anns na Stàitean Aonaichte, tha iad cho àrd ri 14,440 troigh neo 4,401 meatair os cionn na mara. Ann an Canada, tha iad cho àrd ri 12,972 troigh neo 3,954 meatair os cionn na mara.
Llanwnnen
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ceredigion Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Na Beanntan Creagach
250px|thumb|Suidheachadh nam Beann Creagach
Roinn-seòrsa:Na Stàitean Aonaichte Roinn-seòrsa:Canada Roinn-seòrsa:Beanntan
Bodach Stòrr
thumb|300px|Bodach Stòrr 'S e stac-mara a tha ann am Bodach Stòrr (Beurla: Old Man of Stoer). Tha e mu 60 meatair (197 troigh) a dh'àird agus tha e à clach-ghainmhich Thoirbheartanach. Tha e suidhichte beagan san ear-dheas air Rudha Stòir agus mu leth-mhìle air falbh san àirde an iar-thuath a’ Chùl-cinn. Tha a' bheinn Sidhean Mor faisg air. 'S e seo na co-chomharran aige: 58° 15′ 39.51″ Tuath agus 5° 22′ 57.76″ Iar. Tha slighe a' leantainn chun an staic bhon taigh-solais Ru Stoer.
Anns na 1990an rinneadh sreath telebhisean mu shreap agus teasairginn bheanntan an seo.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas na h-Alba
Gòrdon MacGilleFhinnein
'S e cànanaiche a bha ann am Gòrdon MacGilleFhinnein (Beurla: Gordon Wallace MacLennan). Rugadh e ann an 1931 agus chaochail e ann an 1992. B' e an Dotair MacGilleFhinnein a' chiad chathraiche os cionn Roinn na Ceiltis ann an Ottawa a chaidh a stèidheachadh ann an 1972 agus bha ùidh shònraichte aige ann an Gaeilge, Gàidhlig is beul-aithris an dà chànain.
Tha e aithnichte gu h-àraidh ri linn dà leabhair a dh'fhoillsich e, Gàidhlig Uidhist a Deas agus Seanchas Annie Bhán, sgeulaiche à Dùn nan Gall ann an Èirinn agus bha e 'na dheasaich os cionn Proceedings of the First North American Congress of Celtic Studies cuideachd.
Tùsan
Roinn-seòrsa:Gàidhlig Roinn-seòrsa:Daoine à Canada Roinn-seòrsa:Cànanaichean
150an
right|thumb|300px|[[Antonius Pius]]
Bha na 150an, sa 2na Linn, eadar 1 am Faoilleach 150 is 31 an Dùbhlachd 159.
Bliadhnaichean
Roinn-seòrsa:2na Linn *
Antonín Dvořák
B' e ceòl-sgrìobhaiche agus ceòladair às an t-Seic a bha ann an Antonín Leopold Dvořák (IPA: antɔɲiːn ˈlɛɔpɔlt ˈdvɔr̝aːk, Nelahozeves 8 an t-Sultain 1841–Pràg 1 an Cèitean 1904).
Rugadh e ann an Nelahozeves is thogadh e an siud agus ann an Zlonice. Dh'imrich e do Phràg nuair a bha e 16 gus ceòl ionnsachadh aig an Sgoil Organ. Sgrìobh e an Opus 1 aige ann an 1861. Fhuair e sgoilearachd na stàite ann an 1875 is chuir e fòcas air a bhith a' sgrìobhadh ciùil. Dh'obair e anns na Stàitean Aonaichte eadar 1891 is 1895 far an do sgrìobh e a shimphnidh àireamh 9, "Às an t-Saoghal Nuadh". Sgrìobh e na h-oparan a bu ainmeile aige, Rusalka is Armida ann an 1901 is 1904 agus chaochail e ann an 1904.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Seic
1768
MDCCLXVII
Bàsan
Roinn-seòrsa:1760an
Nord-Pas-de-Calais
'S e région na Frainge a tha ann an Nord-Pas-de-Calais (Fleamais: Noord-Nauw van Calais). Tha e na laighe ann an tuath na Frainge. Tha Lille na phrìomh-bhaile.
Saighdear
right|300px|thumb|Saighdearan Gearmailteach
‘S e fear neo tè a tha an sàs anns na feachdan armachd neo buidheann eile dhen sheòrsa th' ann saighdear. Tha feadhainn ann a thaghas an dreuchd sin gu saor-thoileach ach tha feadhainn eile a tha nan saighdearan o chionn 's gur e dleastanas nasgach anns an dùthaich aca. Thoir ùghdarrasan na stàite trèanadh agus acfhainn dhuibh airson na dùthcha a dhìon. Sgaraidh na feachdan armachd ann an caochladh bhuidhne, neo rèisimeidean, mar eisimpleir saighdear-coise, saighdear-mara, saighdear-tochlaidh neo saighdear-eachdraidh, etc).
‘S ann às an t-seann fhacal Ghàidhlig saiget (saighead) a thàinig am facal saighdear.‘S ann às an fhacal Laideann solidus (tuarasdal) a tha am facal airson saighdear anns a’ mhòr-chuid dhe na cànanan anns an Roinn Eòrpa: Soldato (Eadailtis agus Esperanto), Soldat (Catalanais, Danmhairgis, Frangais, Gearmailtis, Nirribhis agus Suainis), Soldado (Portagailis agus Spàinntis).