cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Buga
Sluagh a' bhaile
Ged a tha 116,893 nan tàmh anns a' bhaile, chan eil ach  17,000 dhuibh a' fuireach anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile. Tha fearrann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin. Air adhbharan trioblaidean poiliteagach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail.
Fèisean
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Buga. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid chaitligeach a th’ann fhathast,  fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s tha beairteas cultarail na dùthcha.
Standburn
thumb|right|250px|Standburn 'S e baile ann an Comhairle na h-Eaglaise Brice a tha ann an Standburn. Tha e suidhichte air a' mhòr-rathaid B825 eadar Maddiston agus Drochaid Abhainne. Tha an cuid as motha de na taighean suidhichte air gach taobh dhen rathaid a tha a' ruith tron bhaile. Tha bun-sgoil ann ris an canar Drumbowie Primary School.
Buga
Daoine Ainmeil
Eliseo Payán: Ceann-Suidhe na dùthcha ann an 1887.
Standburn
Gus na 1950an bha tochladh gu math laidir ann an Standburn. Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle na h-Eaglaise Brice
Buga
Ceanglaichean A-mach
An t-sìde ann am Buga
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Coloimbia
Bana-phrionnsa Mononoke
Roinn-seòrsa:Film
Wideford Hill
'S e beinn ann an Arcaibh, Alba a th' ann an Wideford Hill.
Suidheachadh
Tha e suidhichte iar air Kirkwall anns an eilean Mòr-thìr, Arcaibh. Tha e 225m (738 troigh) de dh'àirde. Tha rathad beag a' dol gu mullach na beinne. Chan eil air a mullach ach àite feurach, gun dad sònraichte a’ comharrachadh a’ phuing as àirde, oir tha a’ phuing as àirde mu 9m iar-thuath air a’ charragh triantanachaidh. ’S e Marilyn a th' ann an Wideford Hill.
Air sgàth 's gu bheil àirde nam beann ag atharrachadh tro ùine, tha buidhnean eadar-dhealaichte gam measach bho àm gu àm. Rinneadh an t-ath-sgrùdadh mu dheireadh air Wideford Hill air 28 an Dàmhair 2001 agus chaidh na tomhasan a chruinneachadh air an liosta a tha ri fhaighinn air an làrach-lìn "Database of British and Irish hills".
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Beanntan ann an Arcaibh Roinn-seòrsa:Marilyn
Gairm
right|300px|thumb|Gairm - a' chiad eagran, Am Foghar 1952
B' e eadar-theangachadh (mar eisimpleir bàrdachd Anna Achmatova air a h-eadar-theangachadh le Crìsdean Whyte, Aireamh 125, Geamhradh 1983-1984) is ath-sgrùdadh litreachais Gàidhlig (le Dòmhnall Eachann Meek neo Dòmhnall MacAmhlaigh) nam pàirt cudromach dhen Gairm. Nuair a sguir Gairm, chaidh iris ùr Gath a chur air bhonn.
Ceanglaichean a-mach
Rannsaich tiotalan agus sgrìobhadairean nan artaigilean aig Gairm leis an:
Roinn-seòrsa:Irisean Gàidhlig
Camran
'S e ainm Gàidhlig a th' ann an Camran. 'S e ainm baistidh fireann a th' ann. Nochdaidh e ann am Beurla mar Cameron.
Bunachas
Thàinig an t-ainm bho ainm sloinnidh. 'S e na faclan "cam" is "sròn" am bun a tha aig an t-ainm seo air a' Ghàidhealtachd. Ach thathar den bheachd gu bheil an t-ainm Cameron anns a' Ghalldachd  ceangailte le teaghlach uaisle Nòrmannach aig an robh an t-ainm Cambernon.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ainmean Gàidhealach
Na h-Eileanan an Iar (sgìre Phàrlamaid na h-Alba)
'S sgìre Phàrlamaid na h-Alba a tha anns Na h-Eileanan an Iar.
Chruthaicheadh i ann an 1999. Chan eil ach na h-Eileanan Siar san sgìre seo.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Na h-Eileanan Siar Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba Roinn-seòrsa:Sgìrean Phàrlamaid na h-Alba
Zusamaltheim
‘S e baile beag ann an ceann a deas na Gearmailte a th’ ann an Zusamaltheim (Ruisis: Цузамальтхайм). Chaidh am baile a chlàradh airson a’ chiad turas ann am 1504. Tha e suidhichte aig 430m os cionn ìre na mara, anns an stàit Bayern, air iomall Dhillingen. Tha am baile 484km air falbh bho Bherlin (Prìomh-bhaile na dùthcha), 82km bho Mhünchen, 521km bho Bhremen agus 358km bho Dresden. Tha dìreach 1,278 duine a' fuireach anns a’ bhaile.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Ghearmailt
44
Is dòcha gu bheil thu a' lorg 1944
Bealaruisis
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:Cànain Slàbhach Roinn-seòrsa:A' Bhealaruis
Monadh Fotha
Anns a' bhliadhna 2006 bha 8,180 duine a' fuireach an seo.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Siorrachd Aonghais
Clach Uallais
thumb| Wallacestone Brae | Bruthach Chlach Uallais 'S e baile ann an Comhairle na h-Eaglaise Brice a tha ann an Clach Uallais (Beurla: Wallacestone). Tha e suidhichte deas air Poll-Mhonadh agus air àird an ear-thuath baile Chalafòrnia. 'S e seo na co-chomharran aige: 55° 58′ 29″ Tuath agus 3° 43′ 58″ Iar.
Tha timcheall air 5000 duine a' fuireach an seo.
Tha am baile a' nochdadh dà thuras anns an fiolm Braveheart, fiolm sgrìobhte le Randall Wallace agus stiùirichte le Mel Gibson. Anns an fhiolm chleachdadh an àite seo airson Blàr Chùil Lodair agus Blàr na h-Eaglaise Brice.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle na h-Eaglaise Brice Roinn-seòrsa:Alba Roinn-seòrsa:Bailtean
1099
right|250px|thumb|Glacadh [[Ierusalem|Ierusaleim]] MXCIX
Bàsan
Roinn-seòrsa:1090an
Cormag
'S e ainm Gàidhlig a th' ann an Cormag. 'S e ainm baistidh fireann a th' ann. Nochdaidh e ann a' Bheurla mar Cormack.
Bunachas
Thàinig an t-ainm Cormag bhon seann ainm Gaeilge tradaiseanta Cormac. Tha e a' gabhail a-steach nan eileamaidean "corb" (coirbeachd, truailleachadh) agus "mac".
Cruthan eile
Nochdaidh e mar Cormac, Carmag , Carmaig agus Cormaig cuideachd.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ainmean Gàidhealach
Calman (ainm)
'S e ainm Gàidhlig a th' ann an Calman. 'S e ainm baistidh fireann a th' ann. Chan eil cruth na Beurla air an ainm seo.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ainmean Gàidhealach
Fuadach nan Gàidheal
thumb|right||[[Boraraig, a chaidh fhalmhachadh an 1851]] 'S e Fuadach nan Gàidheal sreatha de thachartasan ann an eachdraidh Gàidhealtachd na h-Alba far an robh tighearnan-fearainn an sgìre a' gluasad na tuathanaich aca dheth am fearainn gus am b'urrainn dhaibh an talamh a chuir air mhal gu daoine agus doighean tuathannachas eile. Thachair na Fuadaichean timcheall eadar 1790 is 1890.
Fuadaichean ann an Cataibh
Ghabh na fuadaichean ann an Cataibh àite eadar 1807 is 1821. Sgrìobh Dòmhnall MacLeòid leabhar mu dhèidhinn fuadaichean Chataibh, Gloomy Memories. B' e Padruig Dubh, no Patrick Sellar, a bha anns am maor Dhiùc Cataibh a ghnìomh na fuadaichean. Tha droch chliù aig Sellar agus aig Diùcan Chataibh a chionn 's gu bheil fuadaichean Chataibh a b' ainmeile.
Fuadaichean anns an litreachas Albannach: 19mh linn
thumb|right||Làrach taighe ann am [[Fuaigh Mòr, Loch Ròdhag]]
Ceanglaichean a-mach
thumb|right||Caoraich mhaola - bha iad na bu luachmhoire na daoine
1 an Dùbhlachd
'S e 1 an Dùbhlachd an 335mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (336mh ann am bliadhna-leum). Tha 30 làithean air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
45
Is dòcha gu bheil thu a' lorg 1945
1 an Dùbhlachd
Tachartasan
thumbnail|180px|Martin Heinrich Klaproth
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
45
Bàsan
Roinn-seòrsa:40an
Rith
Tha Rith (IPA: /rˠih/) 'na rèis gus a' Ghaeilge a bhrosnachadh. Chaidh a chumail ann an 2010 a' chiad turas agus chaidh a chumail còmhla ri Seachtain na Gaeilge. Thòisich e ann an Gaillimh agus thàinig e gu crìoch ann am Béal Feirste, a' tadhal an dà chuid air àitichean ann am Poblachd na h-Èireann agus Èirinn a Tuath.
Tha Rith stèidhichte air rèis à Dùthaich nam Basgach, an Korrika, far an deach a chumail gus taic a chur ris a' Bhasgais ann a-mach o na 1980an. A bharrachd air Rith, bhrosnaich e stèidheachadh rèisean eile mar an Correllengua sa Chataloin, Ar Redadeg sa Bhreatainn Bheag agus Corsa d'Aran sa Vall d'Aran.
Sròn an t-Sìthein
'S e baile ann an Suineart a tha ann an Sròn an t-Sìthein (Beurla: Strontian).
Mèinnearachd
Lorg Alexander Murray, uachdaran à Siorrachd Durham, clach luaidhe air a oighreachd ann an 1722 agus stèidhich co-bhonn an clach a bhuain. Dh'obair an York Buildings Company eadar 1730 agus 1775, an Strontian Mining Company eadar 1846 is 1856, agus an Strontian Lead Mining Company sna 1870an.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
30 an t-Samhain
'S e 30 an t-Samhain an 334mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (335mh ann am bliadhna-leum). Tha 31 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
thumb|Uaigh [[Compton Mackenzie ann an Eolaigearraidh, Barraigh]]
Fèillean
thumb|Ceusadh [[Anndra Abstol|Naoimhe Anndrais]]
Carthach
'S e ainm Gàidhlig a th' ann an Carthach. 'S e ainm baistidh fireann a th' ann. Chan eil cruth na Beurla air an ainm seo.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ainmean Gàidhealach
Cathach
'S e ainm Gàidhlig a th' ann an Cathach. 'S e ainm baistidh fireann a th' ann. Chan eil cruth na Beurla air an ainm seo.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ainmean Gàidhealach
Inbhir Aora
thumb|Inbhir Aora |thumb|Sealladh Inbhir Aora bhon Dhùn na Cuaiche, os cionn a' bhaile 'S e baile ann an Earra-Ghàidheal agus Bòd a tha ann an Inbhir Aora (Beurla: Inveraray). Tha e suidhichte air àird an iar Loch Fìne air an rathad A83. 'S e seo na co-chomharran aige: 5° 4′ 23.7″ Tuath agus 56° 13′ 50.92″  Iar.
Chaidh am baile a stèidheachadh leis an Rìgh Loch Fìne anns a' bhliadhna 1745. Eadar 1746 is 1789 chaidh Caisteal Inbhir Aora a thogail. Bha Inbhir Aora na phrìomh-bhaile den Siorrachd Earra-Ghàidheal.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Rubha an Dùnain
Tha Rubha an Dùnain 'na rubha iomallach san Eilean Sgitheanach ann an Alba. Tha e ann am Minginis san àrd a deas den Chuiltheann. Tha an rubha corr is 30 m (98 troigh os cionn na mara. Tha Loch na h-Àirde suidhichte air an rubha le seann chanàl Lochlannach a tha ga cheangal ris a' mhuir. Chaidh bìrlinn a lorg anns an loch sin. Thathar den bheachd gun do chleachdadh an loch airson bàtaichean a ghlèidheadh agus gan slaodadh tron chanàl dhan mhuir is air ais.
Rathad-iarainn Talyllyn
thumb|Rathad-iarainn Talyllyn ro 1880
Rubha an Dùnain
Tha an rubha glè inntinneach a thaobh arceòlais, agus tha seann làraich bhon Linn Ùr na Cloiche agus nas ùire rim faicinn an sin. Tha dùn ann, an canàl Lochlannach, agus seòmar-tìodhlacaidh rin lorg air Rubha an Dùnain.
Ur-dhubhadh
thumb|Ur-dhubhadh sa Ghaeilge ri fhaicinn san fhacal na nGall 'S e caochladh fuaime a tha san ur-dhubhadh a gheibhear anns na cànain Ghàidhealach, Gàidhlig na h-Èireann (far an canar úrú ris), Gàidhlig agus gu ìre, sa Mhanannais. Thig guthachadh agus, gu tric, srònachadh air consan 'na chois, mar eisimpleir ceann → ar gceann "ar ceann" sa Ghaeilge.
Rubha an Dùnain
Às dèidh linn nan Lochlannach bha Clann Mhic Asgail a' fuireach aig an rubha, agus chithear fhathast làrach a' bhaile an-diugh, fiù 's taigh fear a' bhaile bhon 18mh linn. Bha daoine a' fuireach an sin gu ruige nam fuadaichean anns na 1860an
Rathad-iarainn Talyllyn
Tha Rathad-iarainn Talyllyn (Cuimris: Rheilffordd Talyllyn) na rathad-iarainn bheag, de chumhang 2 troigh 3 oirlich (686mm), a ruitheas an 7.25 miltean neo 11.7 km a-nios o Tywyn, air an oirthir, gu Nant Gwernol faisg air clachan Abergynolwyn, ann an Merionnydd, Gwynedd.
Ur-dhubhadh
Dh'èirich an t-ur-dhubhadh gu eachdraidheil an cois consan srònach (gu h-àirid -n deireannach) a bha air beulaibh consan bacaidh, m.e. an + c, g, d, t, b, p, f.
Rubha an Dùnain
Gheibhear ann air cois air deagh cheum coiseachd bhon àite campachaidh ann an Gleann Bhreatail. Ge-tà, tha an ceum a' fàs bog agus nas lugha nuair a ruigear an rubha. thumb|left thumb|Rubha an Dùnain: an "canàl Lochlannach"
Ur-dhubhadh
An dà sheòrsa
Tha dà sheòrsa dheth ann, ur-dhubhadh eachdraidheil agus ur-dhubhadh neo-eachdraidheil. 'S e ur-dhubhadh eachdraidheil a tha sa Ghaeilge agus ur-dhubhadh neo-eachdraidheil a tha ann sa Ghàidhlig.
Rubha an Dùnain
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Gàidhealtachd Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach
Ur-dhubhadh
An dà sheòrsa
'S ciall dha sin gun tachair an t-ur-dhubhadh sa Ghaeilge fiù mur eil an consan srònach ri chluinntinn tuilleadh: ceann → ar gceann "ar ceann" teanga → seacht dteanga "seachd teangannan"
46
Is dòcha gu bheil thu a' lorg 1946
Pixies
'S e na Pixies còmhlan roc alternative Ameireaganach a chaidh a stèidheachadh ann am Boston ann an 1986. Sgoilt iad ann an 1993 ach dh'ath-aonaich iad ann an 2004.
Ged nach d' fhuair iad ach beagan soirbheas coimeirsealta, thatar gam measail mar aon de na còmhlain as buadhmhoire de na 90an.
Roinn-seòrsa:Ceòl
Ur-dhubhadh
An dà sheòrsa
Ach ann an Gàidhlig, chan fhaighear e ach ma tha an consan srònach ann e fhèin: ceann → ar ceann teanga → seachd teangannan ach cù → an cù /əŋˈgʱuː/ teanga → an teanga /əɲˈdʲʱɛŋgə/
Atharrachadh nam fuaimean
Ged a tha an dearbh fhreumh aig an ur-dhubhadh anns an trì cànan, chan eil e ag obair air an dearbh dhòigh gu buileach.
Gaeilge
'S ann mar seo a dh'atharraicheas na fuaimean sa Ghaeilge:
2. Tha consan casgaidh guthach a' dol 'na chonsan srònach:
3. Tha an -n 'ga ghlèidheadh ro fhuaimreag:
A chionn 's gur e ur-dhubhadh eachdraidheil a tha ann sa Ghaeilge, 's mar sin cha ghabh a thomhas, thèid a sgrìobhadh ann:
Gàidhlig
A chionn 's nach fhaighear e sa Ghàidhlig ach an cois an uilt agus grunn fhaclan sònraichte eile (an, nan, gun), cha dèid a sgrìobhadh ann agus cleachdaidh gach duine an t-ur-dhubhadh a-rèir a dhual-chainnt fhèin:
Tha glè bheag de dh'fhaclan ann far am faicear iarmaid an ur-dhubhaidh ann an àitichean far nach biodh dùil a-rèir riaghailtean a' chànain an-diugh. 'S e cruthan reòite a chanar ris a leithid seo de dh'fhacal. Mar eisimpleir, tha an cruth a bheil a' tighinn on ghnìomhair fuil (cf. Gaeilge an bhfuil) gu eachdraidheil, le ur-dhubhadh an f → bh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Fuaim-eòlas Roinn-seòrsa:Teirmean gràmair
Rathad-iarainn Talyllyn
Chaidh an rathad-iarainn a thogal ann an 1866 airson sgleataichean a thoirt bho na cuaraidhean faisg air Bryn Eglwys gu Tywyn. 'S e Rathad-iarainn Talyllyn a' chiad rathad-iarrainn bheag aig an robh cead daoine a thoirt leis le carbad-smuid.
Anns a' bhliadhna 1951 bhathar ris an rathad-iarainn a dhùnadh, ach bha mòran daoine ag iarraidh a cumail mar rathad-iarainn dualchasach agus rinn iad sin. Air sgàth 's sin 's e sin a' chiad rathad-iarainn a tha a' ruith le luchd-obrach saor-thoileach. Bho àm sin tha e a' tarraing mòran luchd-turais. Cheannaicheadh cuid carbadan-smuide eachdraidheil agus chaidh taigh-tasgaidh (Narrow Gauge Railway Museum) a thogal ann an 2005.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:A' Chuimrigh Roinn-seòrsa:Giùlan
Sealand
Tha am baile Sealand ann an Sir y Fflint, a' Chuimrigh. Tha e 120.0 mi (193.0 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 168.1 mi (270.5 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 2831 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 212 (7.5%); rugadh 36% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sir y Fflint Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Tom Bosley
B' e cleasaiche à Illinois sna Stàitean Aonaichte a bha ann an Tomas Eideard "Tom" Bosley (Chicago, 1 an Dàmhair 1927 - Rancho Mirage, 19 an Dàmhair 2010). Bha Bosley ainmeil airson Howard Cunningham a chluich air Happy Days eadar 1974 - 1984.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte Roinn-seòrsa:Cleasaichean nam film
Cosagaich
'S buidheann chinnidheach le freumhan Tatarach, agus iad nan tàmh ann an sgìrean far a bheil A' Phòlainn, An Ruis agus An Ucràin, a th' ann na Cosagaich (Pòlais: Kozacy, Ruisis Казаки, Ucràinis Козаки). 'S ann às an fhacal kazak ann an Cìorgais 's a tha Cosagach, a tha a' ciallachadh duine saor air neo baoghlair. Nochd am facal airson a' chiad turais ann an 1395. Aig an toiseach tòisichidh b' e buidhnean loma-làn moghan, tràillean agus daoine a theich on arm a bh' annta uile gu lèir. Bha iad gu math neo-eisimeileach agus bha an dòigh bheatha aca air a stèidheachadh air sealgaireachd, rud beag àiteachas, iasgach agus creach. Chleachdadh riaghaltas na Ruise na Cosagaich gus a chrìochan a dhìon agus gus a chumhachd ann an Sibèirea a leudachadh. Às deidh an Dàrna Cogaidh, chuir An t-Aonadh Sobhiatach mu sgaoil a chuid  aonadan Cosagach san  Arm Shobhietach, agus chaidh mòran dhualchasan Cosagach a chuir fodha tro na bliadhnaichean Stalin agus Hruŝëv/Brezhnev, na ceannardan a thàinig às a dhèidh. Aig àm Perestroika aig deireadh na 1980an, thoisich sliochd nan Cosagach an traidiseanan nàiseanta a dh' ath-bheothachadh. Ann an 1988, ghabh an t-Aonadh Sòbhieteach ri lagh a leigeadh le ath-stèidheachadh aonadan Cosagach agus a-rithist agus fiù's feadhainn ùra a cruthachadh. Anns na 1990an, dh' aontaich mòran ùghdarrasan roinneil cuid de dhleastanasan rianachd is poileis ionadail a thoirt seachad dha na coimhearsnachdan Cosagach aca.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:A' Phòlainn Roinn-seòrsa:An Ruis Roinn-seòrsa:An Ucràin Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:Cultar
Boksburg
‘S e baile mòr air iomall Johannesburg, ann an ceann a tuath Afraga a Deas a th’ ann am Boksburg. The suidhichte aig 1,590m os cionn ìre na mara, ann an cridhe na roinne Gauteng (Transvaal roimhe), anns an sgìre Ekurhuleni, eadar Springs agus Spartan, ri taobh an Locha Boksburgmeer. Tha e 1,275km air falbh bho Kaapstat, 382km bho Bhloemfontein agus 56km bho Phretoria, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha 260,321 duine a’ fuireach anns a’ bhaile agus 's e Afrikaans a th’ann a’ chiad chànain aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann am Boksburg, ach tha isiZulu agus Beurla gu math làidir cuideachd. Chaidh Boksburg a stèidheachadh ann an 1887 agus chuireadh ainm ministear an riaghaltais air.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Afraga Roinn-seòrsa:Afraga a Deas Roinn-seòrsa:Bailtean
Angostura (Antioquia)
‘S e baile meadhanach agus sgìre-riaghlaidh (Spàinntis municipio) ann an Antioquia, Coloimbia, a th’ ann an Angostura. Tha e suidhichte aig 1,675m os cionn ìre na mara agus 139km air falbh bho Mhedellín, prìomh-bhaile na roinne. Tha teodhachd meadhanach dhe 23˚ aige. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1822.
Inneal
'S e inneal uidheam (beart) sam bith, a dheanas obair nas fhasa ri co-lionadh, le meudachadh neo le atharrachadh rian-gnathaich den fhorsa-iomain.
Na Sia Bun Innil
Is e a tha anns na sia bun-innil an àlach de innealan bunaiteach ri gach inneal iom-fhillte. Mar a thachair, chan eil ach sia bun-innil.
Angostura (Antioquia)
Sluagh a' bhaile
Taobh chinnidh, ' s e daoine geala/mestizos a th' ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann an Angostura, ach tha 23.4% dhe daoine le freumhan ann an Afraga. 'S urrainn dhan 77.7% dhe na daoine ann an Angostura leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, chan eil fòn aig an taigh ach aig 15.4% nan dachaigh.
Inneal
Na Sia Bun Innil
Is iad:
Roinn-seòrsa:Innleadaireachd Roinn-seòrsa:Eòlas-nàdair Roinn-seòrsa:Inneal
Angostura (Antioquia)
Fèisean
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Támesis. Chithear fèilltean Caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid Chaitligeach a th’ ann fhathast, fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s tha beairteas cultarail na dùthcha.
Ceanglaichean A-mach
An t-sìde ann an Angostura
Roinn-seòrsa:Antioquia
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Coloimbia
Milldoe - Mid Tooin
'S e beinn ann an Arcaibh, Alba a th' ann am Milldoe - Mid Tooin.
Suidheachadh
Tha e suidhichte ann an tuath an eilean Mòr-thìr, Arcaibh iar air a' bhaile Hackland. 'S e Marilyn a th' ann. Tha e 224m (735 troigh) de dh'àirde. Air mullach na beinne chithear meallan feurach a tha 3m nas àirde na an fheadhainn eile a bhios a' sealltainn a' phuing as àirde. Tha e suidhichte mu 20m deas air an leac thriantanachd. Gu ìre mhòir tha a' bheinn còmhdaichte le mòine.
Air sgàth 's gu bheil àirde nam beann ag atharrachadh tro ùine, tha buidhnean eadar-dhealaichte gam measach bho àm gu àm. Rinneadh an t-ath-sgrùdadh mu dheireadh air Milldoe - Mid Tooin san 15 an Lùnastal 2012 agus chaidh na tomhasan a chruinneachadh air an liosta a tha ri fhaighinn air an làrach-lìn "Database of British and Irish hills".
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Beanntan ann an Arcaibh Roinn-seòrsa:Marilyn
Pete Wishart
'S e neach-ciùil is neach-poileataigs à Alba a tha ann am Pete Wishart. Rugadh is thogadh e ann an Dùn Phàrlain is bha e na sgoilear aig Queen Anne High School an sin. Chaidh e san còmhlan-ciùil Big Country 18 bliadhna a dh'aois agus an sin Runrig airson 15 bliadhna. Chaidh a thaghadh mar Bhall Pàrlamaid Westminster airson Taobh Tatha a Tuath ann an 2001 is Peairt agus Siorrachd Pheairt a Tuath ann an 2005. Sheas e mar thagraiche airson neach-labhairt Taigh nan Cumantan ann an 2019. Chaidh a thaghadh mar chathraiche Comataidh Thaghte nan Cùisean Albannach ann an 2020.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba Roinn-seòrsa:Runrig
47
Is dòcha gu bheil thu a' lorg 1947
Bàsan
Roinn-seòrsa:40an
Ingmar Bergman
B' e sgrìobhadair agus riochdaire nam film às an t-Suain a bh' ann an Ernst Ingmar Bergman (IPA: ɪŋmar ˈbærjman, Uppsala, 14 an t-Iuchar 1918–Fårö, 30 an t-Iuchar 2007). Tha e ainmeil taobh a-muigh na dùthcha aice airson nam film a rinn e an dèidh a' chogaidh: Det sjunde inseglet (1957), Smultronstället (1957), Persona (1966), Viskningar och rop (1972) agus Fanny och Alexander (1982). Tha cuid dhen bheachd gur e athair nam film a th' ann. Bho 1937 gu ruige 1943 bha e na oileanach aig Oilthigh Stockholm, ged nach tug e ceum idir. Rinn e mòran obrach air Fårö, far a chaochail e. Phòs an nighean aige, Eva, aig an sgrìobhadair Henning Mankell ann an 2008. Rinn e iomadh fiolm còmhla ri Max von Sydow.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Suain Roinn-seòrsa:Cleasaichean nam film
Eliseo Payán
B’ e Eliseo Payán (1825–1895) stàitire, fear-lagha, saighdear agus neach-poileataigs Coloimbianach, a bha na Cheann-suidhe na dùthcha eadar Am Faoilleach agus An t-Ògmhios 1887. Fhad ’s a bha e na cheann-suidhe rinn e dlùthachaidhean dha na libearalaich anabarrach agus a bharrachd air sin bha cliù aige airson na h-obrach poiliteagaiche a rinn e ann am Buga agus anns a’ Chauca.
Beatha
Fhuair Eliseo Payán Hurtado a chuid fhoghlaim anns an Sgoil Santa Libarda ann an Cali. An dèidh sin fhuair e ceum anns an Lagh, leis gun d'fhuair e deagh fhoghlaim aig Oilthigh a' Chauca. Bha e na fhear-lagha ann am Buga, far an robh e an sàs anns a’ mhalairt, san t-siostam cheartas agus bha dreuchdan aige san riaghaltas ionadail. stèidhich e An Sociedad Democrática Bugueña (Comann Deamocratach a’ Bhuga) agus bha e na dheasaiche am pàipear-naidheachd "El Sentimiento Democrático" ann an Cali, ann an co-bhonn còmhla ri Manuel Antonio Scarpetta y Ramón.
Toiseach na h-Obrach Poiliteagaiche
Thoisich an t-slighe aige chun a’ phoileataigs ann an Seòmar Sgìreil a’ Chauca, far an do dh’fhàs e ainmeil air sàilleabh na cainntearachd spaideil aige. Bha e anns a’ Mhòr-dhàil Nàiseanta mar bhall airson a’ Chauca, eadar 1854 agus 1855. Ann an 1854 thug e pàirt anns a’ chòmhstri an aghaidh an t-Seanalair José María Melo, a bha na dheachdaire, agus bha e gu math seann-chrìonta anns an airm ma-thà, leis gun tug e pàirt ann an Cogadh nan Àrdanach ann an 1840, is e na shaighdear fon Sheanalair José María Obando, an aghaidh Riaghaltas a’ Chinn-shuidhe José Ignacio de Márquez Barreto.
Nikola Tesla
Rugadh is thogadh e ann an Smiljan, a tha an-dràsta ann an Croàisia, nuair a bha e na phàirt de dh'Ostair-Ungaire. Dh'ionnsaich e einnseanaireachd ann an Graz. Dh'fhàg e an t-institiud gun urram is dh'imrich e gu Budapest agus an sin Eabhraig Nuadh far an do mheall Thomas Edison e agus cha do phàigh Edison airson an obrach air teicneòlas AC e. Dhealbhaich Tesla siostaman cumhachd airson Western Union agus Westinghouse. Rinn e còrdadh ri Westinghouse air dligheachdan a bh' aige air Westinghouse a bha milleanan de dolaran agus nach do ruig Westinghouse air.
Dh'feuch e ri Guglielmo Marconi anns an saoghal rèidio. Thog e tùr craolaidh mòr, an Wardenclyffe Tower, eadar 1901 is 1905, ach b' e Marconi a bha a' chiad dhuine a chuir siognail thairis air a' Chuain Shiar ann an 1901.
Eliseo Payán
Leas Ceann-suidhe
20mh an Lùnasdal 1881 fhuair e an rang armailte na b’ àirde a bh' ann, Àrd-Seanalair; agus anns an aon bhliadhna bha e na thagraiche airson a bhith Ceann-suidhe na Stàitean Aonaichte Choloimbia; ach leig e dheth e airson Francisco Javier Zaldua a bhrosnachadh. Bha atharrachaidhean beachd leantainneach eadar Payán agus na Anabarraich, rè na deichead na 80an, thug e pàirt ann an Gluasad An Ath-Bheòthachaidh agus thug e taic dha Núñez. bho 1882 gu 1884 is esan na Ministear a’ Chogaidh. Fhuair e cliù airson an Ath-Bheòthachadh a dhìon fad an dàrna Riaghaltas aig a’ Cheann-suidhe Núñez, ann an 1884-1886: dhìon e an Riaghaltas anns an Ar-a-mach anabarrach dhe 1885, agus chuir e ruaig air na Feachdan Anabarrach aig Cath Santa Bárbara de Cartago. Na bheachd Rafael Núñez, ‘s e a phrìomh caidreabhach armachd an aghaidh na Anabarraich; agus le sin, deagh fhear-dhìon Gluasad an Ath-bheòthachaidh. Dh’ainmich Comhairle nam Ball e na Leas Ceann-suidhe na Poblachd ann an 1886, is iad ann an cruinneachadh airson Bun-reachd Phoilitigeach 1886 a ghabhail ris.
Nikola Tesla
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine à Croàisia Roinn-seòrsa:Sèirbich
Eliseo Payán
Ceann-suidhe na Dùthcha
Mar a bha e air a thaghadh mar Riaghladair a’ Chauca cuideachd, b’ fheudar dhasan an dreuchd sin fhàgail airson obair Ceann-suidhe na Poblachd a dhèanamh, leis nach b’ urrainn dhan Cheann-suidhe taghte Rafael Núñez an gnothach a dhèanamh cho cho tinn ‘s a bha e. Bha e na cheann-suidhe bhon a’ Fhaoilteach gu ruige an t-Ògmhìos 1887, agus a-rithist bhon a’ Dhùbhlachd gu ruige 8mh an Gearran 1888, nuair a shuidhe Núñez sa Chathair a-rithist. An ceann greiseag bheag na cheann-suidhe, rinn e èigheachd a thug saoranas gu lèir dha na meadhanan ann an Coloimbia, agus fhuair e dubh-chàineadh air a sgàth. Chaidh Eliseo Payán a chur às a’ chathair air sàilleabh na còmhraidhean a fhuair e leis na Libearalaich anabarrach.
Dìleab
Randanaich An Comhairle an Leas-Ceann-Suidheas, is iad a’ beachdachadh gu robh e dìreach an aghaidh dòighean poilitigeach Ath-bheòthachadh na Dùthcha. Rè na bliadhnachan siud, ’s e payanización" (payanachadh) a t-ainm a bha air gach uile rud a dhèanadh an leas-cheann-shuidhe an aghaidh poileasaidhean a’ chinn-suidhe fhèin. Chaidh Eliseo Payán a chur a-mach às a’ phrìomh-bhaile; Bha e na thàmh ann am Medellín agus, mu dheireadh thall, bha e a’ fuireach air an oighreachd aige ann an San Pedro ann am Buga. Phòs e Carmen Ospina Lenis, agus bha còignear mic aca.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:Poileataigs Roinn-seòrsa:Daoine à Coloimbia
2 an Dùbhlachd
'S e 2 an Dùbhlachd an 336mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (337mh ann am bliadhna-leum). Tha 29 làithean air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
thumb|Crùnadh [[Napoleon Bonaparte le Jacques-Louis David]]
Breithean
thumb|[[Britney Spears]]
Obair (fiosaigs)
Ann am fiosaigs tha ciall sònraichte air obair.
2 an Dùbhlachd
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Obair (fiosaigs)
Nuair a bhitheas forsa ag adhbharachadh gluasad de thomad, dèanar obair air an tomad. Bidh meud an obair (W) co-rèireach ris an fhorsa (F) is an astar s a ghluaiseas an tomad.
Cleachd an t-Urramach Alasdair MacGriogar an cruth "Cumhachd Eigin", nuair a dh'ainmich esan am prìomh alt den chiad lagha de Newtoin an alt a chaidh air fhoillseachadh 's an iris An Gàidheal an 1873. Is e ceumanach de dh'Oilthigh Obar Dheathain a bha 's an Ghriogaireach.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Saidheans
Middelburg
‘S e baile meadhanach agus sgìreachd (Duitsis: gemeente) faisg air Zierikzee, air an àirde an ear-dheas nan Tìrean Ìsle a th' ann am Middelburg (IPA: mɪdəɫˌbʏrx, Fraingis: Middelbourg, Laideann: Medioburgum). Tha e suidhichte air leth-eilean eadar dà Chaolas: Veerse Weer ann an ceann a tuath agus Westerschelde ann an ceann a deas, 8m os cionn ìre na mara, anns an roinn Tìr na Mara (Duitsis: Zeeland), 131km air falbh bho Amsterdam (prìomh-bhaile na dùthcha), 75km bho Rotterdam, 80km bho Den Haag, 72km bho Zundert agus 123km bho Utrecht. Chaidh Middelburg a chlàradh airson a' chiad turas ann an 844 agus fhuair e a chuid chòirichean (Duitsis: Stadsrechten) ann an 1217. Tha 47,308 duine a' fuireach ann. Tha ministear na h-eaglaise Phròstanach sa bhaile, fear air a bheil Klaas Hendrikse, air leabhar neo dhà a sgrìobhadh far a chanas e nach eil Dia idir ann. ‘S e 'Am Ministear Neo-dhiadhaire' am far-ainm a tha air.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Na Tìrean Ìsle Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean nan Tìrean Ìsle
John Muir
B' e John Muir (21 an Giblean 1838–24 an Dùbhlachd 1914), creag-eòlaiche, neach-coimhearsnachd, eòlaiche agus rannsachair Albannach-Ameireaganach a bha cudromach ann an tòiseachadh a' ghluasad coimhearsnachd. Bhrosnaich an sgrìobhadh nàdair aige mòran, agus lean an coiteachadh aige gu cruthachadh Pàirc Nàiseanta Yosemite ann an Calafòrnia, aon de' n ciad phàircean nàiseanta anns an t-saoghal. Cuideachd, thòisich e an Sierra Club. Rugadh e ann an Dùn Barra ann an 1838. Bha 5 peathraichean agus 2 bhràthair aice. Dh'imrich an teaghlach aige gu Wisconsin, Ameireaga ann an 1849. Chaochail e ann an Los Angeles, Calafòrnia ann an latha na Nollaige 1914. Sgrìobh e 300 artaigilean agus 12 leabhraichean.
Chaidh an Slighe John Muir, o Bhaile Eilidh a Dhùn Barr ainmeachadh air.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba Roinn-seòrsa:Calafòrnia Roinn-seòrsa:Eòlaichean agus Innleachdairean Roinn-seòrsa:Àrainneachd
Norrbottens län
Freumhan an ainm
Ged nach eil freumh-fhaclachd an ainm seo cho soilleir tha e coltach gur ann à norra butn (Gàidhlig: Bàgh an Tuatha) ann an Suainis a tha an t-ainm.
Eachdraidh
B' e Per Adolph Ekorn a' chiad riaghladair nan roinne.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:An t-Suain
48
Is dòcha gu bheil thu a' lorg 1948
Bàsan
Roinn-seòrsa:40an
49
Bàsan
Roinn-seòrsa:40an
3 an Dùbhlachd
'S e 3 an Dùbhlachd an 337mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (338mh ann am bliadhna-leum). Tha 28 làithean air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
thumb|[[Robert Louis Stevenson le John Singer Sargent]]
Shotton
Tha am baile Shotton ann an Sir y Fflint, a' Chuimrigh. Tha e 119.8 mi (192.8 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 170.1 mi (273.7 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 6346 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 596 (9.4%); rugadh 50% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Joseph Conrad
B' e aistear, maraiche, nobhailiche agus sgrìobhadair Sasainneach/Pòlach, a bh' ann an Joseph Conrad (Pòlais: Józef Teodor Konrad Korzeniowski, IPA: ˈjuzɛf tɛˈɔdɔr ˈkɔnrat kɔʐɛˈɲɔfskʲi). Rugadh e ann am Berdyczów air 3 an Dùbhlachd 1857 agus chaochail e ann am Bishopsbourne air 3 an Lùnasdal 1924. Bhuinneadh e do theaghlach uachdaran (Pòlais: szlachta): bha athair na eadar-theangair agus bha a sheanair na oifigear san arm fo Józef Poniatowski. Bha athair cuideachd na neach-iomairt a bha airson neo-eisimeileachd agus an aghaidh tràilleachd. Thathar den bheachd gur robh an stoidhl sgrìobhaidh aige leth sligheach eadar ùr-nòsachas agus impreiseanachd, làn charactaran a tha ana-gaisgeach. Sgrìobh e ann am Beurla, cànan anns nach robh e fileanta gus a bha e mòr. Thug e buaidh uabhasach fhèin làidir air T. S. Eliot, Saul Bellow agus José Eustasio Rivera.
3 an Dùbhlachd
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Shotton
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sir y Fflint Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Joseph Conrad
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Pòlach Roinn-seòrsa:Daoine às a' Phòlainn Roinn-seòrsa:A' Phòlainn Roinn-seòrsa:An Ucràin
Shotton
Iomraidhean
Shotton
Pàirc Nàiseanta Yosemite
thumb|400px|Sealladh air Pàirc Nàiseanta Yosemite bhon Glacier Point 'S e Pàirc Nàiseanta Yosemite aon de na pàircean as ainmeile anns an t-siostam phàircean nàiseanta Ameireaganach. Tha e suidhichte anns a' mhonadh Sierra Nevada ann an Calafòrnia.
Tha caochladh drùidhteach de cruthan-tìre am broinn na pàirce, a' gabhail a-steach Yosemite Valley, doirean chraobhan giant sequoia,eigh-shruthan, lochannan alpach, agus beanntan eibhir mar Half Dome agus El Capitan.
Chaidh a stèidheachadh as dèidh coiteachadh an neach-coimhearsnachd, John Muir, a chuir seachad trì bliadhna a' fuireach ann an Yosemite Valley.
Roinn-seòrsa:Calafòrnia
Annie Laurie
'S e òran ainmeil Albannach a th' ann an Annie Laurie, ris an canar Maxwelton Braes cuideachd. Seo eadar-theangachadh dheth a rinneadh sa Ghàidhlig le Aonghas MacGilleathain Sinclair.
Mailèiria
Dhearbhaich Ronald Ross, nuair a bha e an sàs anns an Seirbheis Meadaigeach nan Innseachan e gur e faoighiche a bha ag adhbharachadh mailèiria is mosgaidean a' giùlain am faoighiche seo. Bhuannaich e an Duais Nobel airson an obrach aige is chaidh e na stiùiriche Institiud Ross is Ospadal nan Galar Tropaigeach ann an Lunnainn.
Dh'obraich Tu Youyou air cungaidhean-leigheis an aghaidh mailèiria agus ann an 1972 lorg a sgioba gun robh artemisinin buadhach air mailèiria.
Mailèiria agus Alba
Bha 52 cùisean mailèiria ann an Alba ann an 2018 is iad a' dol bho thall thairis, mar as àbhaist à Afraga.
Annie Laurie
Mar shneachd' tha 'mala mhalda, Mar eal' a bràghad fionn; 'S a h-aghaidh 's i a's briagha Air 'n d' sheall a ghrian bho thus, Air 'n d' sheall a ghrian bho thus, 'S a sùil tha dubh-ghorm tlàth; 'S airson Anna bhòidhich, fhìnealt' Gu'n rachainn fhìn gu bas.
Mailèiria
Iomraidhean
* Roinn-seòrsa:Tinneasan
Annie Laurie
A. McL. S.
Eigh-shruth
thumb|Eigh-shruth faisg air Mont Blanc anns an Fhraing 'S e eigh-shruth meall mòr eighe a tha a' sìor ghluasad gu mall agus, thairis air mòran bhliadhnachan, a bhitheas a' cumadh cruth na tìre.
40
Is dòcha gu bheil thu a' lorg 1940
Bàsan
Roinn-seòrsa:40an
Bun-sgoil Ghàidhlig Inbhir Nis
thumb|Bun-sgoil Ghàidhlig Inbhir Nis 'S e bun-sgoil ann an Inbhir Nis, Alba a tha ann am Bun-sgoil Ghàidhlig Inbhir Nis. Tha 154 clann anns an sgoil ann (2011).
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:foghlam Roinn-seòrsa:Foghlam tro Mheadhan na Gàidhlig
Bergamo
‘S e baile mòr ann an ceann a tuath na h-Eadailt a th’ ann am Bergamo (Fraingis: Bergame, Lumbaart: Bèrghem, Gearmailtis: Wälsch-Bergen, Laideann: Bergomum). Tha e suidhichte aig 264m os cionn ìre na mara,  anns a’ Ghleann Po, eadar na h-Aibhnichean Brembo agus Serio, anns an sgìre (Eadailtis: Provincia) Bergamo fhèin, anns an roinn (Eadailtis: Regione) Lombardia, faisg air na crìochan leis An Eilbheis, 479km air falbh bhon An Ròimh, prìomh-bhaile na dùthcha, 153km bho Ghenova agus 248km bho Fhirenze. Tha 119,551 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile, an 38 baile na dùthcha. Chaochail an Ceimigear Giulio Natta an seo ann an 1979.
Caomhan
Bunachas
Nochd an t-ainm seo gu math tràth ann an eachdraidh na h-eaglaise ann an Èirinn. Bha naomh ann air an robh an t-ainm "Cóemgen". Ann an seann Ghaeilge nochd e mar "Cóemgein" [/koiṽʲ.ɣʲinʲ/] agus dh'atharraich e gu "Caoimhghín" [/kəiṽʲ.ʝiːnʲ/] ann an Gaeilge meadhanach. Tha e a' gabhail a-steach na h-eileamaidean "caomh" (seann Ghaeilge: cóem) agus  "gin" (seann Ghaeilge gein, Gàidhlig: "breith").
Cruthan eile
Nochdaidh an t-ainm seo cuideachd mar Caomhainn.
An-diugh tha e cumanta ann an Èirinn mar Caoimhín no Cóemgein.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ainmean Gàidhealach
4 an Dùbhlachd
'S e 4 an Dùbhlachd an 338mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (339mh ann am bliadhna-leum). Tha 27 làithean air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
thumb|Meur-siris
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Västerbottens län
'S e Roinn (Suainis: län) na Suaine a th' ann an Västerbotten län (Suomais: Västerbottenin lääni). Tha i na laighe air na crìochan le Nirribhidh, ann an ceann a tuath na dùthcha, gu deas air Norrbottens Län. 'S e Umeå a tha na phrìomh-bhaile. Chaidh an roinn a chruthachadh ann an 1638. Sìnidh Västerbottens län fad 55,186.2km² agus tha 259,239 duine a' fuireach ann. Le sin, 's e an dàrna roinn as motha na Suaine a thaobh talmhainn agus an dàrna tè as lugha a thaobh àireimh-sluaigh. 'S e Suainis tha ga bruidhinn an seo. Chan eil ach 15 sgìrean-riaghlaidh sa roinn seo, Norsjö nam measg.
Freumhan an ainm
Ged nach eil freumh-fhaclachd an ainm seo cho soilleir tha e coltach gur ann à vœstra butn (Gàidhlig: Bàgh an Iar) ann an Suainis a tha an t-ainm.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:An t-Suain
Ceann Loch Gilb
thumb|Ceann Loch Gilb thumb|Ceann Loch Gilb bhon mhuir
'S e prìomh-bhaile Earra-Ghaidheal agus Bòd a tha ann an Ceann Loch Gilb (Beurla: Lochgilphead). Tha am baile suidhichte air bruach cladh-abhainn Chrìonan aig ceann Loch Gilb a tha na phàirt den Loch Fìne. 'S e seo na co-chomharran aige: 56° 2′ 24″ Tuath agus 5° 26′ 24″ Iar.
Tha timcheall air 3,000 duine a' fuireach an seo. Tha Caisteal Cill Mhoire a chaidh a thogail anns an 19mh linn, rud beag air àird a deas a’ bhaile.
Santa Fe de Antioquia
'S e seann phrìomh-bhaile na h-Antioquia, ann an Coloimbia a th'ann an Santa Fe de Antioquia. Tha am baile suidhichte mu 50 cilemeatair gu tuath air Medellín. Tha timcheall air 23,000 duine a' fuireach an seo. Chaidh am bailea steidheachadh ann an 1541.
Freumhan an Ainm
Mar a b'àbhaist ann an Aimearaga, chruthachadh na Spàinntich ainmean-àite le freumhan anns na creideamhan aca neo mar chuimhne air àiteachan agus daoine ainmeil thall anns an Spàinn: m.e. Guadalajara de Buga, San Bonifacio de Ibagué agus Santiago de Cali. Mar sin, fhuair am baile an t-ainm aige bho dhà fhacal ann an Spàinntis: Santa bhon fhacal Laideann Sanctus (Coisrisgte) agus Fe (Creideas) bhon fhacal Laideann Fides. Thathar a' creidsinn gur e facal Tùsanach a th'ann an eileamaid Antioquia, 's dòcha bhon na Anti, sluagh Arawak a bha nan tàmh an seo mus do ràinig na Spàinntich.
Eachdraidh
Leis an fhar-ainm Baile na Mathar, ‘s e, gun teagamh, fear dhe na bailtean as gràidhichte leis na daoine a Antioquia agus luchd turasachd bho air feadh na cruinne a th’ann Santa Fe de Antioquia. Tha na sràidean cloiche, na dorsan co-àiteachail, na for-uinneagan agus na h-eaglaisean àlainn aige gar toirt air ais gu seann linntean son cianalas na làithean a dh’fhalbh fhaireachdainn a-rithist.
Ceathramh Mhoire
'S e baile ann an Siorrachd Aonghais a tha ann an Ceathramh Mhoire (Beurla: Kirriemuir, ainm goirid: Kirrie) neo Cearan Mhoire.
Santa Fe de Antioquia
Eachdraidh
Chaidh Santa Fe de Antioquia a steidheachadh leis a’ Mharasgal Jorge Robledo 4mh an Dùbhlachd 1541, agus tha am baile  na laighe aig  79 cileameatair bho Mhedellín ann an  aide an iar Antioquia (Roinn).
Ceathramh Mhoire
Anns a' bhliadhna 2001 bha 5,963 duine a' fuireach an seo.
Santa Fe de Antioquia
Sluagh a' bhaile
Ged a tha 22,903 nan tàmh anns a' bhaile, chan eil ach 9,267 dhuibh a' fuireach anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile. Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin. Air adhbharan trioblaidean poiliteagach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail.
Ceathramh Mhoire
Chaidh e na bhaile bharanachd ann an 1458. Rugadh Sìr James Matthew Barrie ann an Ceathramh Mhoire air 9 an Cèitean 1860. Bha e na reactar air Oilthigh Chill Rìmhinn agus b’ e esan an sgrìobhadair a chruthaich Peter Pan. Shuidhich Barrie am baile faoinsgeulach “Thrums” sna nobhailean aige air Ceathramh Mhoire.
Santa Fe de Antioquia
Sluagh a' bhaile
Taobh chinnidh, ' s e daoine geala/mestizos a th'ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann am Santa Fe de Antioquia, agus tha 29.6% dhe daoine le freumhan ann an Afraga cuideachd. ' S urrainn dhan 83.2% dhe na daoine ann an Santa Fe de Antioquia leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, tha fòn aig an taigh aig 44% dhe na dachannan.
Fèisean
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Santa Fe de Antioquia. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid chaitligeach a th’ann fhathast,  fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s a tha beairteas cultarail na dùthcha.
Ceanglaichean A-mach
An t-sìde ann an Santa Fe de Antioquia (Medellín)
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Antioquia Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Coloimbia
Sgoil MhicNeacail
'S e àrd-sgoil ann an Steornabhagh a tha ann an Àrd-sgoil MhicNeacail. Tha e a' libhrigeadh foghlam àrd-sgoile eadar AS1 agus AS6 do Leòdhas.
'S e facal-suaicheantais na sgoile Sequamur, a' ciallachadh 'Leanamaid'.
Tha ceithir roinnean, no 'taighean' ann dha na sgoilearan: Addison, Foirbeis, Gibson, MacRath agus Sutharlan. Chaidh an ainmeachadh air seann cheannardan na sgoile.
Eachdraidh na Sgoile
Chuireadh air bhonn i le airgead bho Alasdair Moireasdan MacNeacail. B' e innleadair a bh' ann aig an robh gnìomhachas ann an Shanghai a' togail long. Nuair a chaochail e, dh'fhàg e airgead na thiomnadh ag ràdh gun robh e "an dòchas gun dèan mi feum air chor-eigin do chloinn mo sheann eòlaich." 'S e a rinn a bhràithrean sgoil ùr a thogail ann an Steòrnabhagh.
Chaidh an Sgoil fhosgladh air 27 Gearran 1873. Bha 105 sgoilear innte.
Gu ruige sin, bha ceithir sgoiltean eile anns a' bhaile: dhà le Sir Seumas MacMhathain, tè le Eaglais na h-Alba agus tè leis an Eaglais Shaoir.
Ceannardan na Sgoile
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Eilean Leòdhais Roinn-seòrsa:Foghlam
5 an Dùbhlachd
'S e 5 an Dùbhlachd an 339mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (340mh ann am bliadhna-leum). Tha 26 làithean air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
thumb|Lacrymosa den Requiem le [[Wolfgang Amadeus Mozart]]
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Stàilinn
thumb|Stàilinn. thumb|Muileann stàilinne.
'S e coimheatailt a tha air a dèanamh le iarann agus eileamaid eile (mar as trice gualan) a tha ann an stàilinn.
Taigh Chomair
'S e taigh ann an Canaich ann an Srath Ghlais a tha ann an Taigh chomair (Beurla: Comar Lodge). Chaidh a thogail anns a' bhliadhna 1740 le Ruairidh, Ceann-cinnidh nan Siosalach. A réir beul-aithris, thàinig am Prionnsa Teàrlach Stiùbhart gu Taigh Chomair nuair a bha e a' teicheadh an déidh Bhlàr Chùil Lodair, agus chaidh fhalach ann an seòmar dìomhair – seòmar air nach robh lorg gus an robhar ag ùr-sgeadachadh an taighe anns na 1940an. Tha Taigh Chomair fhathast ga chleachdadh mar àite-fuirich agus taigh-aoigheachd.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Na Seumasaich Roinn-seòrsa:Taighean
Vasily Grossman
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Ruiseanach Roinn-seòrsa:Daoine às an Ucràin Roinn-seòrsa:An Ucràin Roinn-seòrsa:Aonadh Sobhiat Roinn-seòrsa:An Dàrna Cogadh Roinn-seòrsa:Iùdhachd
Keelylang Hill
'S e beinn ann an Arcaibh, Alba a th' ann an Keelylang Hill.
Suidheachadh
Tha e suidhichte eadar Wideford Hill agus Kirkwall ann an Mòr-thìr, Arcaibh. Tha Keelylang Hill 221m (725 troigh) de dh'àirde. 'S e Marilyn a th' ann. Air mullach na beinne chithear càrn beag falaichte anns an fheur a bhios a' sealltainn a' phuing as àirde. Tha an càrn beag suidhichte mu 30m deas air a' phrìomh càrn. Tha rathad beag a' dol gu mullach na beinne air sgàth 's gu bheil dà chrann telebhisean suidhichte an seo cuideachd.
Air sgàth 's gu bheil àirde nam beann ag atharrachadh tro ùine, tha buidhnean eadar-dhealaichte gam measach bho àm gu àm. Rinneadh an t-ath-sgrùdadh mu dheireadh air Keelylang Hill san 15 an Lùnastal 2012 agus chaidh na tomhasan a chruinneachadh air an liosta a tha ri fhaighinn air an làrach-lìn "Database of British and Irish hills".
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Beanntan ann an Arcaibh Roinn-seòrsa:Marilyn
Sgoil Ghàidhlig Ghlaschu
thumb|right|Sgoil Ghàidhlig Ghlaschu 'S e sgoil ann an Glaschu a tha ann an Sgoil Ghàidhlig Ghlaschu, far a bheil am foghlam ga lìbhrigeadh tro mheadhan na Gàidhlig.
30
Is dòcha gu bheil thu a' lorg 1930
Sgoil Ghàidhlig Ghlaschu
Chaidh a' chiad sgoil fhosgladh ann an 1999 mar "Bun-sgoil Ghàidhlig Ghlaschu". Ach cha robh an togalach mòr gu leòr mar sin dh'fhosgail sgoil ùr, Sgoil Ghàidhlig Ghlaschu san Lùnastal 2006. 'S e sin an aon sgoil Ghàidhlig ann an Alba, far a bheil Sgoil Àraich, Bun-sgoil agus Àrd-sgoil anns an aon togalach.
Tha Poileasaidh Cànain aca a thathas ag ràdh: "Tha sinne nar sgoil Ghàidhlig agus leis an sin tha e mar dhleasdanas oirnn an cànan a bhrosnachadh, a leasachadh agus a chleachdadh taobh a-staigh na sgoile agus anns a’ choimhearsnachd. ’S e prìomh amas na sgoile fiosrachadh agus sgilean cànain nan sgoilear a leudachadh agus a bhrosnachadh anns a’ Ghàidhlig agus teagasg agus ionnsachadh a lìbhrigeadh aig an ìre as àirde." Thèid na cùrsaichean den Churraicealam Albannach a theagaisg tron Ghàidhlig a-mhàin. An luib an modh teagaisg seo, thig fèin-dhearbadh air Gaidheal òga Ghlaschu. Chaidh cùrsaichean mar ceimigeachd, teicneòlas is matamataig a leasachadh aig ìre Àrd-sgoil. Tha clasaichean coimpiutaireachd ann cuideachd. Is a' Ghàidhlig chànan làitheil air fad na sgoile.
30
Bàsan
Roinn-seòrsa:30an
Sgoil Ghàidhlig Ghlaschu
Anns na bliadhnaichean sa chaidh tha àireamh nan sgoilearan ann am foghlam tro mheadhan na Gàidhlig ann an Glaschu a’ sìor fhàs. Anns a’ bhliadhna acadaimigeach 2007 gu 2008, dh’èirich àireamh nan sgoilearan 11% an aghaidh àrdachadh de 4% gu nàiseanta. Bho 2008 gu 2009 bha mu 400 sgoilear gu lèir ann. Ann an 2009/2010 tha mu 13% de sgoilearan bun-sgoile agus 25% de sgoilearan àrd-sgoile ann am foghlam tro mheadhan na Gàidhlig na h-Alba air fad ann an Glaschu.
Air barrachd, tha prògraman cultarach don chloinn, m.e.: òrain is dannsa tradaiseanta no pìobaireachd. Bithear a’ toirt misneachd dhaibh pàirt a gabhail ann an co-fharpaisean is taisbeanaidhean, ann am Mòdan is Fèisean ionadail. Le sin thathar an dòchas gum bi iad a’ toirt Gàidhlig a-mach às an sgoil dhan choimhearsnachd.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Foghlam Roinn-seòrsa:Foghlam tro Mheadhan na Gàidhlig
31
Is dòcha gu bheil thu a' lorg 1931
Bàsan
Roinn-seòrsa:30an
Treffynnon
Tha am baile Treffynnon ann an Sir y Fflint, a' Chuimrigh. Tha e 124.2 mi (199.9 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 178.8 mi (287.8 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 8487 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 1192 (14.0%); rugadh 71% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sir y Fflint Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Sgoil Lionacleit
Roinn-seòrsa:Alba Roinn-seòrsa:foghlam
Croatais
thumb|205px|right|An leabhar-ùrnaigh as sine ann an Croatais (eadar 1380 is 1400)
'S e cànan Innd-Eòrpach a tha ann an Croatais. Tha e ga bruidhinn ann an Croàisia agus ann am pàirtean de Bosna agus Heartsagobhana cuideachd.
thumb|Dual-chainnt Croatais thumb|Croatais as diasistem (2006)
Coimeas
Seo liosta de chuid abairtean ann an Croatais is Searbais gus coimeas eadar an dà chanan a shealltainn.
Roinn-seòrsa:Cànain Slàbhach Roinn-seòrsa:Croàisia