cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hamstair
Ceangal a-mach
Roinn-seòrsa:Creimiche Roinn-seòrsa:Mamalan Roinn-seòrsa:Peataichean
Loch Fada, Tròndairnis
thumb|Sealladh air Loch Fada
'S e loch ann an Alba a tha ann an Loch Fada. Tha e suidhichte aig ceann a tuath Tròndairnis anns an Eilean Sgitheanach. Tha e na laighe air an làimh chlì den rathad A855, deas air an àite far a bheil Flòdaigearraidh. Tha Loch Droighinn, Loch Langaig, Loch Hasco, Loch Leum nam Bradh is Loch Sheanta faisg air.
Tha an loch seo cho mòr ri 1.7 ha (4.2 acair). 'S e 0.8 km (0.5 mìle) an cuairt-thomhas aige agus tha e mu 362 m a dh'fhad san àite as dìriche. Chan eil eilean anns an loch seo. Tha bàrr uisge an locha mu 218 m (715 troigh) os cionn na mara agus tha e mu 1.5 km (0.9 mìle) air falbh bhon mhuir.
Chan eil duine sam bith a' fuireach faisg air Loch Fada agus mar sin chan rathaidean ann a leanas chun na locha seo.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach
Doha
'S e prìomh-bhaile Chatar a tha ann an Doha (Arabais: لدوحة, (Ad-Dawḥah) neo (Ad-Dōḥah). 'S e am baile as motha na dùthcha cuideachd, tha mu 80 % de muinntir na dùthcha a’ fuireach anns an àrd-bhaile Doha. Tha e suidhichte air cladach Camas Pearsach. B’ ann ann an Doha far an robh na Geamaichean Àisianach anns a' bhliadhna 2006.
Chaidh am baile a stèidheachadh anns a’ bhliadhna 1850 le Al-Bida mar ainm. Thàinig an t-ainm “Doha” bhon fhacal Arabach ad-dawha, a’ ciallachadh: a’ chraobh mhòr. Canar gun robh craobh mòr, mòr ri taobh a' bhaile iasgach a bha ann aig an àm seo.
Tha pàirt den baile ann ris an canar Education City. Tha mòran oilthighean ann, seo cuid den fheadhainn as cudthromaiche:
A cidade alberga a Universidade de Qatar e un campus da escola de negocios HEC Paris.
Ceanglaichean a-mach
thumb|left|250px|Doha
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Àisia Roinn-seòrsa:Àisia-an-Iar-Dheas Roinn-seòrsa:Bailtean
17 am Màrt
'S e 17 am Màrt an 76mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (77mh ann am bliadhna-leum). Tha 289 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
thumb|180px|Rìgh Seumas IV Alba
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Spàirneag
right|thumb
Se seòrsa mhaorach a tha ann an spàirneag neo cnomhagan. Cleachdar mar còrn-ciùil uaireannan, nuair a tha toll air.
left|thumb
Roinn-seòrsa:Maorach
Frontino
‘S e baile beag agus sgìre-riaghlaidh (Spàinntis municipio) faisg air Dabeiba ann an Antioquia, Coloimbia, a th’ ann am Frontino. Tha e suidhichte aig 1,350m os cionn ìre na mara agus 146km air falbh bho Mhedellín, prìomh-bhaile na roinne. Tha teodhachd mheadhanach dhe 21.1˚ aige. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1806.
Sluagh a' bhaile
Tha  7,614 duine nan tàmh anns a' bhaile fhèin, ach tha 20,031 uile gu lèir a' fuireach ann, a' gabhail a-steach na clachain thall anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile. Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin. Air adhbharan trioblaidean poilitigeach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid neo mòran nan daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns nam bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail. ‘S e pàtran-sluaigh gu math àbhaisteach a tha seo. Taobh chinnidh, ' s e daoine geala/mestizos a th' ann a' mhòr-chuid nan daoine ann an Fredonia, ach tha 0.1% dhe daoine le freumhan ann an Afraga agus 10.4% Tùsanaich ann. 'S urrainn do 78.3% dhuibh leughadh agus sgrìobhadh. A thuilleadh air sin, chan eil fòn aig an taigh ach aig 32.6% nan dachaigh.
Fèisean
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann am Frontino. Chithear fèilltean  Caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid Chaitligeach a th’ ann fhathast,  fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s tha beairteas cultarail na dùthcha.
Ceanglaichean A-mach
[http://weather.weatherbug.com/forecasts/now/fredonia-antioquia-co#! An t-sìde ann an Fredonia]
Roinn-seòrsa:Antioquia
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Coloimbia
Meatailt Bàis
An Ceòl
Seo liosta de rudan a tha daonnan a' tighinn suas ann an ceol meatailt bàis:
- Faclan mu dhedhinn rudan mar marbh agus cogaidh. Leis an seinn mu dheidhinn rudan daonan gu math dorachd, tha seo caran coltachd rith meatailt dubh. Cuideachd, s'docha gur e na cuspairean a tha comhlanan a'seinn mu dheinn, neo cuideachd an stoighle aige, a tha diorabh ag eisteach rith agus gu math ainneart, a tha a'toirt an t-ainim gun a cheòl.
- A' cleachdadh gluasadan cromtacha.
- A' cleachdadh structar a tha comhltachd rith ag innse sgeulachd, chan e an structar nas tradiseanta de rann-sèist-rann.
- Ceòl luatha, ainneart, anns a tha rithim gu math cudthromach. ' S e giotaran agus drumaichean na h-ionnstramaidean as cudthromach, mar ann a gu bhith a h-uile seorsa de meatailt. Uaireanan a-nis tha comhlanan a'cleachdadh na meur-chlàr, ach chan eil seo cho cumanta ri ann an stoidhlean eile den ceòl.
- Tha an seinn uairidh neo-àbhaisteach: ìseal, diorabh a'tuigsinn, agus air a'deanabh aig caol an abhachd. Tha seo a'deanabh fuaim air a tha an t-ainim "death grunt/growl".
Eachdraidh
Thàinig meatailt bàis bho meatailt slaic, agus 's e Slayer còmhlan gu math cudromach ann an seo. Bha buaidh mhòr aig an clàr aca "Reign in Blood" (1986), agus na clàran as deidh sin, air meatailt bàis.
Ach thòisich an stoidhle rò an sin, ann an 1983, le còmhlanan anns na Stàitean Aonaichte mar Death agus Possessed. 'S e `s docha a chiad eiseimpleir de meatailt bàis a bhith air a chlàradh an clàr "Seven Churches" aig Possessed, ann an 1985.
Tha na daoine seo ag ràdh gun d' thòisich meatailt bàis aig dearadh na 1980an, leis am buadh de punk air ceòl roc gu leithir. Mar eiseamplear, bha Napalm Death an toiseach pairt den seoladh hardcore, agus a'cluich grindcore, ach aig toiseach na 1990an tionndaidh iad go stoidhle uair, a'fagail grindcore agus a mhor cuid den comhlan air falbh.
Thachair mòran diofar rudan gu meatailt bàis anns na 1990an, le iomadh diofar stoidhlean agus còmhlanan. Thòisich meatailt bàis binn anns An t-Suain (gu h-àraid am baile Göteborg), agus cuideachd ann an Nirribhidh agus ann an Suòmaidh. Tha comhlanan mar Arch Enemy, In Flames agus Dismember cudthromach gun stoidhle seo.
Tha daoine ag ràdh gur e grindcore dìreach meatailt bàis a tha nas ainneart, ach tha daoine eile ag radh gun robh buaidh na bu mhotha aig hardcore air grindcore, leis am buaidh as mòr air meatailt bàis a bhith meatailt slaic, agus mar sin, gur e seòrsan de ceòl diofairte a th'annad.
Roinn-seòrsa:Ceòl
1205
MCCV
Bàsan
Roinn-seòrsa:1200an
Llangefni
Tha am baile Llangefni ann an Ynys Môn, a' Chuimrigh. Tha e 131.6 mi (211.9 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 213.7 mi (343.9 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 4886 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 3942 (80.7%); rugadh 87% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ynys Môn Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Bainteag
Is docha tha thu lorg slige-chreachainn
right|200px|Tridacna gigas
Se seòrsa mhaorach a tha ann am bainteag. Tha an t-ainm “slige-chreachainn” air uaireannan cuideachd. Tha iad cumanta mar biadh, gu h-àraid ann am brot.
Roinn-seòrsa:maorach
Port MhicEamailinn
'S e baile ann an Earra-Ghàidheal agus Bòd a tha ann am Port MhicEamailinn (Beurla: Port Bannatyne). Tha e air Eilean Bhòid.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Feur
right|300px|thumb|Feur Tha feur na luibh gorm ("uaine"), air a bheil duilleagan fada biorach. Mar is àbhaist, tha iad beag, ach 's e seòrsa fheoir a tha ann am bàmbù cuideachd.
Anns a' Bheurla, tha grass a' ciallachadh canaib.
Seann-fhaclan
Roinn-seòrsa:Luibhean Roinn-seòrsa:Àiteachas
حشيش (عشب) Трева Tráva Gras Grass Rohi Belar Ruoho דשא 草本 Žolė Gras (term)
Dòmhnall Alasdair Dòmhnallach
B' e sgrìobhaiche agus bàrd a bh' ann an Dòmhnall Alasdair Dòmhnallach (1919–2003) (Beurla: Donald Alasdair MacDonald).
B' ann à Garrabost, Leòdhas a bha e. Chuir e seachad iomadh bliadhna ann am Feachd Rìoghail an Adhair (RAF).
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bàird Ghàidhlig Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Jämtlands län
'S e Roinn (Suainis: län) na Suaine a th' ann an Jämtlands län (Suomais: Jämtlandin lääni). Tha i na laighe air na crìochan le Nirribhidh, ann an ceann a tuath na dùthcha, gu deas air Västerbottens län. 'S e Östersund a tha na phrìomh-bhaile. Chaidh an roinn a chruthachadh ann an 1810. Sìnidh Jämtlands län fad 49,443km² agus tha 127,376 duine a' fuireach ann. Le sin, 's e an treas roinn as motha na Suaine a thaobh talmhainn agus an 20mh tè as motha a thaobh àireimh-sluaigh. 'S e Suainis tha ga bruidhinn an seo. Chan eil ach 8 sgìrean-riaghlaidh sa roinn seo, Östersund nam measg.
Freumhan an ainm
Ged nach eil freumh-fhaclachd an ainm seo cho soilleir tha e coltach gur ann à emat (Gàidhlig: dìcheallach) ann an Lochlannais a tha an t-ainm.
Eachdraidh
B' e poblachd fèin-riaghlaidh nan luchd-tuath a bh' ann an Jämtland o chionn fhada. Bhuineadh an roinn seo do Niribhidh gu ruige 1645 agus bha i na pàirt Nirribhidh a-rithist fad mìosan ann an 1688. B' e Anders Wasell a' chiad riaghladair na roinne.
18 am Màrt
'S e 18 am Màrt an 77mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (78mh ann am bliadhna-leum). Tha 288 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
thumb|George Elder Davie agus Vincent Hope (1996)
Bauhaus
thumb|right|300px|Am Bauhaus Dessau right|thumb|300px|àirneis Bauhaus
Is e sgoil ailtireachd agus ealain Ghearmailteach a tha ann am Bauhaus, stèidhichte air a' bhun-bheachd:
Is e inneal iom-fhillte a tha ann am "beart", agus is e bun-phrionnsabal aig innleadaireachd gum bu chòir do chruth a bhith bonntaichte air feumalachd. Nochd an sgoil "Bauhaus" rè nan 1930an, agus dh'adhbhraich e taighean air chruth caran ceàrnach, gun mòran sgeadachaidh, a-muigh no a-staigh.
Roinn-seòrsa:Ealain Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
1204
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1204 (MCCIV).
Eilthireachd
Tha eilthireachd a' ciallachadh fàgail na dùthcha far an robh duine no daoine a' fuireach (mar as àbhaist an dùthaich far a rugadh agus a thogadh iad) airson a dhol a shuidheachadh ann an dùthaich eile.
Gaitnip Hill
'S e beinn ann an Arcaibh, Alba a th' ann an Gaitnip Hill.
Eilthireachd
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Sluagh Roinn-seòrsa:Imrich
Gaitnip Hill
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Beanntan ann an Arcaibh Roinn-seòrsa:HuMP
Teanga
Saoil a bheil thu an tòir na leanas: cànan neo rubha?
'S e roinn na bodhaig a tha ann an teanga, a bhios ga lorg sa bheul. Cleachdar e airson ithe, blasachadh agus bruidhinn.
Gazella arabica bilkis
'S e seòrsa antalop no gobhar-fhiadhaich (iolra:goibhrean-fiadhaich) a tha ann an Gazella arabica bilkis (Beurla: Queen of Sheba's Gazelle, Yemen gazelle) (Fionnlannais: Jemeningaselli) (Fraingis: Gazelle du yemen) (Spàinntis: Gacela de yemen). Tha iad à bith.
Teanga
right|thumb|Teanga
Roinn-seòrsa:Corp
Gearra-mhuc
Se seòrsa creimiche a tha ann an gearra-mhuc (Beurla: “guinea pig” neo "cavy"), mamal beag, a tha cumanta mar peata. Tha iad den aon meud ri coineanach, agus a tha orains agus geal. Bho thus, thàinig gearra-mhuc a Aimearaga a Deas, agus chum na Incan iad airson biadh.
Dealbhan
Roinn-seòrsa:Creimiche Roinn-seòrsa:Mamalan Roinn-seòrsa:Peataichean
Sagsainn Ìosail
Is e Sagsainn Ìosail (neo Niedersachsen anns a' Ghearmailtis agus Lower Saxony sa Bheurla) an stàit as motha ach aon anns a' Ghearmailt. Tha Hànobhar (Hannover anns a’ Ghearmailtis) anns an ear-dheas na phrìomh-bhaile.
thumb|right|Suidheachadh Sachsen Ìosail
Cruinn-eòlas
Tha an cuid as motha na dùthcha rèidh, ach anns an ear-dheas tha beanntan ann ris an canar Harz agus Solling. Is e an Wurmberg (971 m NN), am Bruchberg (927 m NN) agus an t-Achtermann (925 m NN) na beanntan as àirde anns an Harz agus ann an Sagsainn Ìosail.
Is e Große Blöße (528 m NN) an t-ainm air a’ bheinn as àirde anns an Solling.
Eaconomaidh
O chionn 's gu bheil an cuid as motha na dùthcha gu math rèidh, tha àiteachas cudthromach ann an Sagsainn Iosail. Tha beagan iasgaich a’ dol ann ann an Cuxhaven. Tha roinn na turasachd làidir ann an Sagsainn Ìosail, gu h-àraid anns an tuath agus anns na h-eileanan. Ann an roinn na dèanadachd tha gnìomhachas bhàtaichean agus chàraichean cudthromach. Tha roinn togail bhàtaichean ann am Papenburg, Emden agus Wilhelmshaven. Tha am Meyer Werft ann am Papenburg a’ togail nam bàtaichean-cuairt-mara as motha air feadh an t-saoghail. Ann an Wolfsburg tha mòran chosnaidhean anns an fhactaraidh Volkswagen. Agus tha trì àitichean ann an Sagsainn Ìosail, far a bheil factaraidhean Airbus. Tha Hànobhar uabhasach trang, ma bhitheas an CeBIT ann, fèill chudthromach anns an t-saoghal –choimpiutaireachd.
Eachdraidh
Aig àm Iulius Caesar bha an cuid as motha na Roinn-Eòrpa fo smachd nan Ròmanach. Anns a’ bhliadhna 9 as dèidh Chrìosda dh’fheuch na Ròmanaich na Gearmailtich ann an ceann a tuath na dùthcha a chuir fo smachd a-rithist. Anns a’ bhlàr Kalkriese faisg air Osnabrück chaill na Ròmanaich a-rithist. Cha b’ urrainn do dh’Ìompaire sam bith eile a’ Ghearmailt a chur fo smachd gus an tàinig Tearlach Mòr (742-814) 800 bliadhna an-dèidh sin. An-dèidh cogadh nan 30 bliadhna (1618-1648) bhris an dùthaich às a chèile, cha robh dad air fhàgail ach sgìrean beaga gun cumhachd. B’ urrainn do na Kurfürsten Hànobhair pìosan a chuir ri chèile a-rithist ann a bhith a’ pòsadh agus mar dhìleab agus dh’fhàs iad na bu treasa a-rithist, gus an robh Sèoras Ludwig (1660-1727) na rìgh ann am Breatainn Mhòr (1714-1727) bho thaobh a mhàthar. Mhair am aonadh pearsanta aonadh eadar Breatainn agus Hànobhar gu ruige 1837. Bha rìoghachd Hànobhair ann bho 1814-1866, ach ann an 1866 ann an cogadh eadar Pruisia agus an Ostair chaidh a ghabhail le Pruisia. Aig an aon àm bha trì sgìrean eile ann (Braunschweig, Oldenburg und Schaumburg–Lippe), ach bha iad na bu ghlice. Ghabh iad san Deutsches Reich mar stàitean neo-eisimeileach ann an 1871. An-dèidh an dàrna cogadh chaidh Hànobhar, Braunschweig, Oldenburg agus Schaumburg–Lippe a chur ri chèile agus chaidh Sagsainn Ìosail a stèidheachadh ann an 1946.
Cànanan beaga, dual-chainntean
Ma bhruidhnear mu chànanan beaga, bithear a’ smaoineachadh gur e Frìsis an Ear (Ostfriesisch anns a’ Ghearmailtis) an cànan a tha aig na daoine ann an taobh tuath a’ Ghearmailt. Ach chan eil sin fìor. Thàinig Friosais-an-Ear bho Anglo-Friosais agus tha e ceangailte ris a' Bheurla Ghallda. Ann an Sagsainn Ìosail chan eil dad air fhàgail ach sgìre bheag faisg air Cloppenburg, far a bheil Saterfriesisch air a bruidhinn le 2000 daoine. Ann an taobh tuath a’ Ghearmailt bruidhnear Ostfriesisches Platt (Friosais-an-Ear ⁊ Sagsais Ìosail). Thàinig an cànan seo à Niedersächsisches Platt (Northern Low Saxon) agus tha e ceangailte ri Duitsis agus Friosais). Ged a bhàsaich Niedersächsisches Platt seach ann an sgìrean iomallach, tha an Ostfriesisches Platt gu math làidir fhathast an ann taobh tuath a’ Ghearmailt. Bidh 50% de na daoine a’ cleachdadh Ostfriesisches Platt gach latha, gu h-àraid air an dùthaich. Tha iad a’ sealltainn gu bheil iad eadar-dhealaichte agus sònraichte. Ged a tha tòrr dual-chainntean ann ann an Ostfriesisches Platt, tha faclair oifigeil ann, tha rèidio ann, pàipearan-naidheachd cuideachd. Is urrainnear an cànan a’ cleachdadh anns na seirbhisean. O chionn goirid chìthear sanasan-rathaid dà-chànanach, agus tha tòrr ainmean-àite ann an Ostfriesisches Platt co-dhiù, m.e.: Rechtsupweg ( Slighe air do làimh deas 'sa Ghàidhlig) Tha Friesisch, Saterfriesisch agus Ostfriesisches Platt air an dìon le European Charter for Minority Languages.
Seo eisimpleir le Ostfriesisches Platt, Àrd-Ghearmailtis oifigeil agus Gàidhlig:
Dòighean traidiseanta
thumb|Boßeln
thumb|right| Biadh càl-greannach
Ceangal a-muigh
Sagsainn Iosail
Eachann MacDhòmhnaill
Rugadh Eachainn MacDhòmhnaill air an tritheamh là deug dhen Ghiblean ann an ochd ceud deug caogad ‘s a trì aig Rootfield, a’ chroit athair ann am Maol Buidhe faisg air Inbhir Pheofharain. Thogadh e an sin cuideachd ach dh’fhàs e sgìth dhe obair air a’ chroit agus chaidh e a dh’Inbhir Nis airson obair a fhaighinn.
Fhuair e obair ann an Royal Clan & Tartan Warehouse agus gabbh e ann an companaidh marsantach, pàirt dhe na Highland Rifle Volunteers. Ann an 1870 liosdaich e san Naochadamh Gòrdan Gàidhealach ‘s a dhà agus chaidh e gu na h-Innseachan, Afganastan, Afraga a dheas agus an Sudan is na h-Èipheit agus chaidh e na Mhàidsear. Ann an 1900 chaidh e na Mhàidsear-Seanailear nuair a chaidh e gu Afraga a dheas agus ann an 1901 thug an Rìgh an tiotal Mhàidsear-Seanailear Sir Eachainn MacDhòmhnaill air.
"Dearest Mab, Do you really mean to say that, besides your-self three ladies (all up country ones, too) were the only ones who went to see our new General arrive?... Then, dear, you know we heard a whispered rumour that he does not like ladies, and possibly may have been pleasently surprised when he had dropped on a spicy little Isle where ladies are far and few between."
Times of Ceylon 1903.
Chaidh an sgeulachd seo tro Ìompaireachd Breatannach agus bha tòrr dhaoine ag ràdh gun robh Eachainn co-ghnèitheach. Thàinig e air ais gu Breatainn airson cuideachadh a fhaighinn bhon Rìgh, ach cha robh an Rìgh deònach a’ toirt cuideachadh dha agus chuir e Eachainn air ais gu Ceylon far an robh e a’ dol gu bhith “court-marshalled”. Air an t-slighe air ais, chaidh e gu Paras agus dhùisg e aon là agus chaidh e sìos an staidhre airson bracaist a fhaighinn. Leugh e am pàipear-naidheachd agus chunnaic e pìos ag ràdh gun robh e co-ghnèitheach agus a’ bruidhinn mu dheidhinn an sgeulachd. An dèidh dha an sgeulachd leughadh, chaidh e air ais suas an staidhre gu a sheòmar agus chuir e peilear tro a cheann.
Chan eil fianais aig luchd-eachdraidh fhathast a chanas a bheil an sgeulachd seo fìor neo an e dìreach sgeulachd a chuir na h-oifigearan a-mach air sgàth gun robh iad mì-thoilichte a bhith ag obair còmhla ri mac croiteir. Ach tha fianais ann gun robh e pòsta agus bha clann aige.
Eadar 1904 agus 1907 chaidh an Carragh-cuimhne Shir Eachann MacDhòmhnaill a thogail air Cnoc Mhìcheil ann an Inbhir Pheofharain.
Foto-cho-chur
thumb|Foto-cho-chur 'S e foto-cho-chur an dòigh leis am bi lusan agus fàs-bheairtean eile ag iompachadh lùths solais, mar as trice bhon ghrian, gu lùths ceimigeachd, agus a thasgadh an cruth moileciuilean gualuisge (mar eisimpleir, siùcaran).
La Guajira (Fàsach)
thumb|right|250px|La Guajira aig Cape of the Vela 'S e fàsach ann an Ameireaga a Deas a tha ann am fàsach La Guajira (Beurla: La Guajira Desert).
Foto-cho-chur
Bithidh foto-cho-chur a' dèanamh nan gualuisgean tro cho-chur bho dà-ogsaid gualain agus uisge. Mar as trice, bithidh foto-cho-chur a' dèanamh ogsaidean cuideachd agus is ann a foto-cho-chur a tha uile an ogsaidean anns an àile a' tighinn, fhad' s a bhitheas e a' gabhail dà-ogsaid gualain aisde.
La Guajira (Fàsach)
Tha e suidhichte ann an Coloimbia a Tuath agus anns a' Bheiniseala.
Foto-cho-chur
Roinn-seòrsa:Ceimigeachd Roinn-seòrsa:Luibh-eòlas
La Guajira (Fàsach)
Tha stòras mòr guail ann.
Roinn-seòrsa:Fàsaichean Roinn-seòrsa:Aimearaga a Deas Roinn-seòrsa:Coloimbia
Paul Sabatier
B’ e ceimigear Frangach a bh’ ann an Paul Sabatier (Carcassonne, 5 an t-Samhain 1854–Toulouse, 14 an Lùnastal 1941). Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 1912 airson iom-obrachaidhean far an do shùigh stuthan fàs-bheairteach haidridean is an do rinn iad stuthan ùra, le niceal mar chatailist, còmhla ri Victor Grignard.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd Roinn-seòrsa:Daoine às an Fhraing
Fàsach Thabernas
thumb|right|250px|Sealladh air an [[àrd-thìr Granada ris an canar Hole of Guadix]] thumb|right|250px|Suidheachadh an fhàsaich 'S e fàsach anns an Roinn-Eòrpa a tha ann am Fàsach Thabernas (Beurla: Tabernas Desert).
Tha e suidhichte anns an sgìre Almería, Andalusia anns an Spàinn.
'S e seo am farsaingeachd aige: 280 cilemeatair ceàrnagach. 'S e tèarmann nàdair a th' ann bho 1989. Tha ionad-rannsachaidh lùtha na grèine ann (Plataforma Solar de Almería).
Filmichean
Air sgàth 's gu bheil cruth na tìre gu math freagarrach, chruthaicheadh mòran filmichean anns an Fhàsach Thabernas, gu h-àraid anns na 1960an. Mar eisimpleir:
Roinn-seòrsa:Fàsaichean Roinn-seòrsa:an Spàinn
Oifis Rùnaire Stàite na h-Alba
thumb|Taigh Dover
'S e roinn riaghaltais na Rìoghachd Aonaichte a tha anns an Oifis Rùnaire Stàite na h-Alba (Beurla: Office of the Secretary of State for Scotland). Chanadh Oifis na h-Alba (Beurla: Scottish Office) rithe ro thiomnadh cumhachdan ann an 1999, an sin Oifis Albannach (Beurla: Scotland Office) gu 2018.
'S e ceannard na Oifise Albannach a tha anns an Rùnaire Stàite na h-Alba. Tha dà mhinistear san oifis seo, an Rùnaire Stàite, Dàibhidh Mundell (o 2015) agus am Fo-Rùnaire Stàite, Ian Duncan, Am Morair Duncan à Springbank (o 2017).
Tha i suidhichte ann an Taigh Dover air Whitehall ann an Lunnainn.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba
19 am Màrt
'S e 19 am Màrt an 78mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (79mh ann am bliadhna-leum). Tha 287 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
right|thumb|160px|Daibhidh MacDhùnleibh
Bàsan
thumb|160px|left|Rìgh Alasdair III na h-Alba
Lawton, Oklahoma
‘S e baile beag an am meadhan Na Stàitean Aonaichte ann an Oklahoma a tha ann an Lawton. Anns a’ bhliadhna 2010 bha 96,867 duine a’ fuireach an seo. Tha e suidhichte aig 339m os cionn ìre na mara.
19 am Màrt
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Lawton, Oklahoma
Eachdraidh eile
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1901.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Oklahoma
1203
MCCIII
Teàrlach Mòr
B' e Teàrlach Mòr (742 no 747 - 28mh Faoilleach, 814, Charlemagne san Fhraingis, Karl der Große sa Ghearmailtis, Karel de Grote san Duitsis agus Carolus Magnus sa Laidinn) Rìgh nan seann Ghearmailteach ris an canar na 'Fraingich' agus an duine a stèidhich Ìmpireachd Naomh na Ròimhe.
1203
Bàsan
Roinn-seòrsa:1200an
Teàrlach Mòr
A bheatha
B' e am mac as sine aig Rìgh Pippin Òg (cuideachd air ainmeachadh ' Pippin Goirid '). Nuair a bhàsaich Pippin, chaidh an rìoghachd aige a phàirticheadh ann an dà leth eadar a mhic - Teàrlach agus a bhràthair Carloman. Bhàsaich Carloman air an còigeamh latha den Dàmhair 771, mar sin a' fàgail Teàrlach Mòr mar cheannard na rìoghachd Fraingich aonaichte. Bha Teàrlach Mòr a' cogadh airson a' mhòr-chuid de bhliadhnaichean a rìoghachd - leis a' chlaidheamh ainmeil aige 'Joyeuse' na làimh. An dèidh trithead bliadhna de chogadh agus ochd blàran deug, cheannsaich e na Sagsonaidh - amas a bh' aig Ìmpire Augustus den Ìmpireachd Ròmanach ach nach robh na chumhachd a dhèanamh. An dèidh dha smachd fhaighinn air talamh no sgìre, dh'iompaich e na daoine chun a' chreideimh Chrìosdaidh. Stèidhich e Magdeburg ann an 805 agus ionad riaghlaidh ann an Worms cuideachd.
Sàil Chaorainn
Mar as trice bithear ga streap bho Loch Cluanaidh gu dìreach agus ga cheangal le Càrn Ghluasaid agus Sgùrr nan Conbhairean. Dh'fhaodadh tilleadh tro Dhrochaid an Tuill Easaich agus Meall Breac.
Bhon mhullach gheibhear seallaidhean air beanntan Chinn Tàile, Gleann Seile, Gleann Afraig agus Chnòideirt.
Teàrlach Mòr
Tùsan
Roinn-seòrsa:Rìghrean nam Francach Roinn-seòrsa:Daoine Rìoghachd nam Francach
Sàil Chaorainn
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Creachann
thumb|An dàrna leth de shlige aʼ chreachainn Pecten maximus.)
ʼS e seòrsa maorach a tha sa chreachann (no creachan no chreachag no creach no slige-chreachainn no sgolap). Ithear e mar bhiadh.
Is urrainn don chreachann ruaig ghoirid snàimh a dhèanamh le bhith aʼ dùnadh ri chéile dà chòmhla na slige de bhreab.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:maorach
Henrik Larsson
'S e Henrik Larsson MBE (b. 20 an t-Sultain, 1971 ann an Helsingborg) cluicheadair ball-coise bhon an t-Suain. Thoisich e air a chluich ball-coise aig aois 17 airson an sgioba Högaborg anns an t-Suain agus an uairsin ghluais e gu Helsingborg IF agus Feyenoord. Ann an 1997 ghluais e gu Celtic bho Feyenoord airson mu £650,000. Chuir e seachad seachd bliadhna ann an Glaschu agus anns an àm sin fhuair e 242 tadhal ann an 315 gèam. Ann an 2004 dh'fhàg e Celtic airson FC Barcelona. Cha robh e a' cluich cho tric an sin ach fhathast fhuair e 12 tadhal ann an 33 gèam agus anns an gèam mu dheireadh aige rinn e an dà thadhal aig Barcelona an aghaidh Arsenal anns an final de Cupa na Roinn-Eòrpa ann am Paris ; a' chiad fhear airson Samuel Eto'o agus an dara fear airson Julian Belletti. Ann an 2006 thill e do Helsingborg IF leis an teaghlach aige airson cluich dhan sgioba leis an robh e mar òganach.
Roinn-seòrsa:Cluicheadairean Ball-coise Roinn-seòrsa:Celtic Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Suain
1202
MCCII
Bàsan
Roinn-seòrsa:1200an
Llangoed
Tha am baile Llangoed ann an Ynys Môn, a' Chuimrigh. Tha e 131.1 mi (211.0 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 207.6 mi (334.0 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 1209 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 585 (48.4%); rugadh 58% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ynys Môn Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Teacno
'S e ceòl dannsa a th' ann an teacno, a nithear le innealean-ciùil dealanach agus coimpiutairean.
Nochd an seòrsa ceòl seo ann an Detroit, Michigan, san Stàitean Aonaichte rè na 1980an. Chleachadh am facal Beurla techno air a son airson a' chiad uair ann an 1988.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Modhan-ciùil
Murag
Se seòrsa mhaorach a tha ann am murag (murex).
Roinn-seòrsa:maorach
Gille-fionn
right|200px
Se seòrsa mhaorach a tha ann an gille-fionn, maighdealag neo tuairneag. Tha iad caran beag, ach bho àm gu àm, chaidh iad gan ithe.
Roinn-seòrsa:maorach
whelk Konksnegl Buccinum
Meatailt gotach
' S e seòrsa de meatailt a th' ann a meatailt gothic. Thoisich an ceòl seo aig toiseach na 1990an ann an Eòrpa, mar stoidhle eile de meatailt dìt. Tha e dioramh ag ratha de tha neo nach eil meatailt gothic: tha daoine ann aig a tha smaoint mionaideach air de tha neo chan e an stoidhle ('s e seo daonnan na daoine a tha air ag èisteachd ri bhon toiseach), ach cuideachd tha daoine ann a tha ag ratha nach eil seo ceart.
An Ceòl
- Tha meatailt gothic caran coltachd rith meatailt dìt, meatailt dubh, agus meatailt marbh anns an stoidhle aige.
- Tha an ceòl daonnan ainneart agus luatha, ach cuideachd nas furasta ag èisteachd rith airson mòran daoine na, mar eisimpleir, meatailt dubh. Tha seo air tàilleibh gu bheil an ceòl daonnan caran binn, ged gu bheil seinn sgreuchail air a' cleachdadh. The meur-claran, giotar fuaimearraan, agus seinneadairean boireann.
- Tha na meur-chlàran daonnan air a' dèanamh coltachd rith rudeigin eile, mar fìdheall neo coisear.
- Tha na faclan daonnan mu dheidhinn sgeulachdan romansach aig a tha deireadh mì-thoilichte, neo creideamh, neo faireachdainnean mar mì-thoilichte neo eu-dòchas.
- Daonnan tha dha seinneadairean ann, fear a tha a' seinn mar ann an meatailt dubh, agus tè a tha a' seinn ann an dòigh nas clasaigeach ('s e an t-ainm den stoidhle seo seinn "Beauty and the Beast". Ach cuideachd tha còmhlanan le tè a tha a dèanamh "death grunt", neo fear a tha a' seinn ann an dòigh chlasaigeach, neo còisirean, neo aireabh sam bith de seo...!
- Chan eil àileach sònraichte aig an ceòl, tha e eadar-dhealaichte airson diofar òrain.
Eachdraidh
Bha beagan a' tachairt le meatailt gothic anns na 1980an, nuair a bha còmhlanan mar Samhain agus Christian Death a' cur ri chèile ròc gothic agus rudan bho meatailt dìm. Cuideachd, bha àileach caran "gothic" air feadhainn de na claran aig Celtic Frost (ged a bha iad nas cudthromach gu meatailt dubh.
Ach thoisich an ceòl gu lèir aig toiseach na 1990an, le còmhlanan anns an tuatha de Sasainn, a thug an fuaim de a chiad ceòl goth anns na 1980an, agus cur e ri chèile leis an fuaim a tha aig Black Sabbath agus còmhlanan eile meatailt dìt. ' S e an ceòl seo - "doom-death" - a' chiad ceum gu meatailt gotach. 'S e Paradise Lost, My Dying Bride agus Anathema còmhlanan cudthromach gun stoidhle seo.
Cuideachd, ann an dùthchannan mar Nirribhidh, bha còmhlanan mar Theatre of Tragedy agus Tristania a' toirt rudan bho meatailt dubh gun fuaim aca.
Bha na còmhlanan aig an toiseach den ceol, mar Paradise Lost a' cleachdadh seinneadairean boireann anns an ceòl aca (mar eisimpleir air an clar "Gothic" aig Paradise Lost, a tha feadhainn a' smaointinn thug an t-ainm gun stoidhle), ach 's e The Gathering, còmhlan às an Òlaind a rinn e an toiseach.
Latha an-diugh, tha meatailt gotach nas soirbheachail anns a' Ghearmailt, an Òlaind, agus Nirribhidh. Cuideachd tha e a' faighinn nas soirbheachail anns na dùthchannan de Eòrpa an ear.
Roinn-seòrsa:Modhan-ciùil
1201
MCCI
Bàsan
Roinn-seòrsa:1200an
Stèisean na Manachainn
'S e Stèisean na Manachainn (Beurla: Beauly railway station) an stèisean-rèile anns a' Mhanachainn. Tha e suidhichte air "Loidhne a Tuath" eadar Inbhir Nis agus Caol Loch Aillse is Inbhir Ùige. Bha e ath-fhosgailte ann an 2003.
<br style="clear: both;" /> <br style="clear: both;" />
Ceangailtean a-muigh
Roinn-seòrsa:trafaig Roinn-seòrsa:Giùlan Roinn-seòrsa:Stèiseanan
Adolf Butenandt
B' e Adolf Friedrich Johann Butenandt (Bremerhaven 24 am Màrt 1903–München 18 am Faoilleach 1995) am bith-cheimigear Gearmailteach a bhuannaich an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 1939 còmhla ri Leopold Ružička, airson na h-obrach aca air brodagan gnè, ach dhiùlt an riaghaltas Nàsach e an duais fhaighinn. Rugadh e ann an Lehe, faisg air Bremerhaven, is dh'ionnsaich e ceimigeachd aig Oilthigh Mharburg is Oilthigh Ghöttingen. Sgrìobh e a theusais fo Adolf Windaus aig Göttingen. Chaidh e do Dhanzig ann an 1933 is Dahlem ann an 1936 far an deach e na cheannard Institiud Kaiser Wilhelm airson Bith-cheimigeachd. Rannsaich e ceimigeachd na gintinneachd an siud. Chaidh an t-institiud a ghluasad do Thübingen ann an 1944 is chaidh e na ollamh aig Oilthigh Tübingen. Bha e cuideachd na cheann-suidhe an t-Institiud Max Planck eadar 1960 is 1972. Ghabhadh e ri Nàsachd.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt
Coireall
'S e ainm Gàidhlig a th' ann an Coireall. 'S e ainm baistidh fireann a th' ann. Chaidh cruth na Beurla a chur ris mar Caral no Cyril.
Bunachas
Nochd an t-ainm seo ann an seann Ghaeilge mar "Cairell". Ged nach eil ceangal ann a thaobh freumh-fhaclachd, chaidh e eadar-theangachadh gu Beurla mar "Cyril". Thàinig an ainm "Cyril" bhon ainm Ghreugach Κυριλλος (Kyrillos), agus 's e am facal κυριος (kyrios) "tighearna" am bun a tha aig an ainm seo.
Cruthan eile
Nochdaidh e cuideachd mar Caireall no Caorall.
Chithear an t-ainm Caoral cuideachd a thèid eadar-theangachadh gu Beurla mar Cyril.
Tha Cuirealan na eug-samhail den ainm seo cuideachd le Cyril mar cruth na Beurla air.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ainmean Gàidhealach
Médanos de Coro
'S e pàirc nàiseanta a tha ann am Pàirc nàiseanta Médanos de Coro (Beurla: Médanos de Coro National Park).
Tha i suidhichte anns an sgìre Falcón faisg air Coro, anns a' Bheiniseala. 'S e seo am farsaingeachd aice: 91.280 hm²
Tha an cuid as motha den phàirc na fàsach. Tha na dùnan–gainmhich ris an canar Médanos, cho àrd ri 40 meatair. Tha iad ag atharrachadh fad na h-uine air sgaths na gaoithe.
Muscat
‘S e prìomh-bhaile Omàin agus am baile as motha den dùthaich a th' ann am Muscat (Arabais: مسقط, masqaṭ). Tha e suidhichte san ear na dùthcha, air cladach Camas Omàin. Tha an àrd-bhaile Mhuscat, ris an canar "Capital Area", a’ fàs nas motha gu math luath. Tha e cho mòr ri 3,500 km² agus anns a’ bhliadhna 2008 bha 731,730 duine a’ fuireach ann. 'S e Muscat aon de na bailtean as aosta a th’ ann air feadh an t-Saoghail. B' e Bhasco da Gama às a' Phortagail a’ chiadh fhear Eòrpach a ràinig Oman air an t-siubhail aige chun nan Innseachain.
Tha trì sgìrean ann a tha gu math cudthromach:
Tha am port-adhair eadar-nàiseanta, am Muscat International Airport, eadar 15 is 20 cilemeatair air falbh bho na sgìrean Al-Khuwair,  Madinat Al Sultan Qaboos, Shati Al-Qurm agus Al-Qurm.
Ceanglaichean a-mach
thumb|Seann-bhaile Mhuscat|250px
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Àisia Roinn-seòrsa:Àisia-an-Iar-Dheas Roinn-seòrsa:Bailtean
Sùil
thumb|Sùil daonna.
Se ball-bodhaig a tha ann an sùil a chleachdas daoine agus beathaichean airson lèirsinn.
Tha dà sheòrsa sùla ann am beathaichean, sùilean le reitine fho-chearclach, mar eisimpleir sùilean daonna, agus sùilean le reitine os-chearclach, mar eisimpleir anns na sùilean fillte aig meanbh-fhrìdean.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sùil
Llanbryn-mair
Tha am baile Llanbryn-mair ann am Powys, a' Chuimrigh. Tha e 80.5 mi (129.5 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 167.1 mi (268.8 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 897 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 432 (48.2%); rugadh 53% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Powys Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Cluas
thumb|Cluas chlì.
Se ball-bodhaig a tha ann an cluas a chleachd daoine agus beathaichean airson èisteachd, claisneachd agus a' cho-cothraim.
Tha trì pàirtean dhen chluas, a' chluas a-staigh, am meadhan-chluas agus a' chluas a-muigh. Anns a' chluas a-muigh tha sia fèithean agus maoth-chnàimh. Tha an structar gu math ioma-fhillte. Anns a' mheadhan-chluas tha druma na cluaise. Air cùlaibh an druma tha trì cnàmhan beaga, an t-òrd, an t-innean is an stiorap a tha a' sgaoileadh crith den druma dhan cochla anns a' chluas a-staigh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Corp
Akerbeltz
thumb|Dealbh le [[Goya de dh'fhèis Akerlarre a tha co-cheangailte ri seann-chreideamh nam Basgach]] 'S e seann-dia nam Basgach a tha ann an Akerbeltz (IPA: /ˈakeɾpelʦ/). B' àbhaist dha a bhith 'na dhìonadair an fhearainn, nam beathaichean is nam buidisichean agus fear-gairm nan gailleann. A-rèir nam Basgach, bha e a' fuireach fon talamh mar a' chuid as motha dhe na seann-diadhan Basgach.
An t-ainm
Tha dà phàirt san ainm seo, aker "gobhar fireann" agus beltz "dubh", mar sin, 's e "an gobhar dubh" a' chiall a tha air ainm. Ged a tha cuid, mar Koldo Mitxelena, a' cur an aghaidh seo, tha a' mhòrchuid dhe na h-eòlaichean a' faicinn ceangal eadar Akerbeltz agus am facal akerlarre "faiche fèis nam buidsichean" le aker agus larre "faiche". Tha seo a' nochdadh ann an iomadh ainm-àite ann an Dùthaich nam Basgach agus tha fianais làidir ann a dh'innseas dhuinn gun robh goibhrean cudromach ann an seann-chreideamh nam Basgach.
AHERBELSTE
thumb|Gobhar nam [[Beanntan Pirineach, sìolradh àrsaidh]] Tha ainm a' nochdadh anns na sgrìobhaidhean Aquitanach, sinnsir na Basgaise, a tha glè choltach ris an ainm Akerbeltz. Mar eisimpleir, air Carragh Comminges (san Fhraing): AHERBELSTE DEO agus air carragh eile ann an Haute-Garonne, faisg air Saint-Gaudens (san Fhraing cuideachd): AHERBEL- / STE DEO / SENIUS E(T) / HANNA / PROCUL(I FILIA)
Air sgàth sin, tha cuid dhe na h-eòlaichean, mar Bernardo Estornes Lasa 's Gorrotxategi agus luchd faclair mòr na Basgaise, sa bheachd gur co-ionnann AHERBELSTE (ainm san tuiseal tabhartach) is Akerbeltz ach tha feadhainn eile car teagmhach mu dhèidhinn seo, a' gabhail a-steach Mitxelena. 'S e Sacaze aon dhe na ciad daoine a chuir seo 'nar sùilean 'na leabhar Inscriptions Antiques des Pyrénées ann an 1892. Tha Mitxelena a' cur 'na aghaidh a chionn 's nach eil fianais ann gun deach an fhuaim h > k on Aquitanais dhan Bhasgais ar làithean idir.
Seann-chleachdaidhean
Tha aithrisean on 16mh is on 17mh linn aig innse dhuinn gun robh barrachd air dusan akelarre ainmeil ann far am biodh iad ag ìobairt aran, uighean is airgead dha. Chan eil e 'na iongnadh gun robh iad a' coinneachadh gu dìomhair ach a bharrachd air an dìomhaireachd, tha coltas gun robh seo 'na ghluasad san dùthaich an aghaidh nan ùghdarrasan a bha a sparradh modhan on taobh a-muigh air na Basgaich agus iad a' comharradh fuigheall nan seann-chreideamhan aca.
Cleachdadh an-diugh
Tha cuid a bhuidhnean a' cleachdadh an ainm sin an-diugh air diofar adhbharan, mar eisimpleir tha buidheann-ciùil ainmeil ann an Dùthaich nam Basgach 'ga chleachdadh, tha companaidh beòir ann an Dùthaich nam Basgach a Tuath air a bheil an t-ainm seo agus fear ann an Alba fhèin.
Ceanglaichean a-mach
Buidhnean a tha a' cleachdadh an fhacail Akerbeltz 'nan ainmean an-diugh:
Roinn-seòrsa:Creideamh Roinn-seòrsa:Dùthaich nam Basgach
1200
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1200 (MCC).
Bàsan
Roinn-seòrsa:1200an
20 am Màrt
'S e 20 am Màrt an 79mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (80mh ann am bliadhna-leum). Tha 286 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
180px|thumb|Mapa Thuinisea
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Monte Desert
'S e fàsach ann an Aimearaga a Deas a tha ann am Fàsach Monte (Beurla: Monte Desert).
Tha e suidhichte anns an Argantain anns an earra deas na fàsaich Atacama, san àirde a tuath na Fàsaich Phatagòinia agus san ear na h-Andes.
Roinn-seòrsa:Fàsaichean Roinn-seòrsa:Aimearaga a Deas
Sechura
thumb|right|300px|Cruth na tìre anns an fhàsach Sechura 'S e fàsach ann an Aimearaga a Deas a tha anns an fhàsach Sechura (Beurla: Sechura Desert). Canar cuideachd Peruvian Desert neo Peru-Chile Desert rithe.
Tha an cuid as motha den fhàsach suidhichte air an iomall-fairge Phearu le pàirt bheag anns an t-Sile.
Tha e faisg air an fhàsach Atacama.
Roinn-seòrsa:Aimearaga a Deas Roinn-seòrsa:Fàsaichean
Victor Grignard
B' e François Auguste Victor Grignard, (Cherbourg-Octeville 6 an Cèitean 1871–Lyon 13 an Dùbhlachd 1935), ceimigear às an Fhraing.
Rugadh e ann an Cherbourg is bha e na oileanach ann an Cluny is aig Oilthigh Lyon far an do sgrìobh e a theusais mu na co-thàthadairean organomagnesium an deach ainmicheadh air agus tha gabhail pàirt san iom-obrachadh cudromach is ainmeil Grignard. Tha e cudromach air sgàth 's gu bheil an iom-obrachadh seo a' ceangal ataman carboin. Am bitheantas tha seo glè dhoirbh.
Fhuair e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd air sgàth an iom-obrachadh aige anns a' bhliadhna 1912, còmhla ri Paul Sabatier airson dòighean eile.
Coilleag
right|300px|thumb|Slige-chabon 'S e seòrsa mhaorach a tha ann an coilleag, cailleachag, srùban, broilleag neo donnag.
Tha iad cumanta mar biadh.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Maorach
Seòlaid an Iar-thuath
thumb|right|300px|Caolas Iar-thuath Chanada 'S e th' ann an Seòlaid an Iar-thuath an trannsa shàile a dh'fhosglas gach samhradh eadar oirthir a tuath Chanada agus Alasca air an taobh deasach, agus an t-uachdar deighe a chuairticheas Pòla a Tuath air an taobh tuath. B' e Roald Amundsen a chiad sheòladair a rinn a shlighe troimhe anns na bliadhnaichean 1903–1906.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Linne (na mara) Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas Roinn-seòrsa:Canada
Gruf Hill
'S e beinn ann an Arcaibh, Alba a th' ann an Gruf Hill.
Suidheachadh
Tha e suidhichte tuath air Hill of Midland aig ceann a deas an eilean Mòr-thìr, Arcaibh. Tha Gruf Hill 189m (620 troigh) de dh'àirde agus 's e Cuilags a mhàthair-mhullaich. Tha slighe bheag a' leantainn thairis air Gruf Hill. Air mullach na beinne chithear clach mhòr leth-fhalaichte anns a' mhòine a bhios a' sealltainn a' phuing as àirde.
Air sgàth 's gu bheil àirde nam beann ag atharrachadh tro ùine, tha buidhnean eadar-dhealaichte gam measach bho àm gu àm. Rinneadh an t-ath-sgrùdadh mu dheireadh air Gruf Hill san 20 am Faoilleach 2012 agus chaidh na tomhasan a chruinneachadh air an liosta a tha ri fhaighinn air an làrach-lìn "Database of British and Irish hills".
Bho mhullach na beinne gheibhear deagh shealladh air an eilean Hòigh.
Campo Baso
Is baile-mara air taobh siar na h-Eadailt a tha ann an Campo Baso.
Ann an 1943, a roimhe ionnsaigh an 8mh arm Breatanneach air Sicily, chuireadh feachd Breatanneach (a' gabhail a-steach aonad den Fhreiceadan Dubh) air tìr aig Campo Baso. Fhuair iad deagh phriobadh, agus chaidh an tarruinn air ais.
Roinn-seòrsa:an Eadailt Roinn-seòrsa:eachdraidh
Tatacoa
thumb|right|250px|Fàsach Tatacoa 'S e fàsach ann an Aimearaga a Deas a tha anns an fhàsach   Tatacoa (Spàinntis: Desierto de la Tatacoa;  Beurla: Tatacoa Desert).
Tha e mu timcheall air 38 cilemeatair air falbh bhon bhaile Neiva ann an Coloimbia.
Roinn-seòrsa:Fàsaichean Roinn-seòrsa:Coloimbia
Cómhan
'S e ainm Gàidhlig a th' ann an Cómhan. 'S e ainm baistidh fireann a th' ann. Nochdaidh e anns a' Bheurla mar Comgan.
Bunachas
Thàinig an t-ainm Cómhan bhon ainm "Cómhghán " ann an Gaeilge. Tha e a' gabhail a-steach na h-eileamaidean "comh" (còmhla) agus "gan, gen" (breith). Tha e coltach gun deach e a chleachdadh bho thus mar ainm air bharrachd airson leth-aoin agus chaidh e gu bith le prionnsa Èireannach a bha na mhanach ann an Alba.
Cruthan eile
Nochdaidh an t-ainm seo cuideachd mar Comhghan.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ainmean Gàidhealach
Bràigh Mhàrr
'S e baile beag ann an ear-thuath na h-Alba a tha ann am Bràigh Mhàrr neo Baile a’ Chaisteil (Beurla: Braemar).
Seumas Greumach, ciad Diùc Mhonadh Rois
B' e Seumas Greumach, ciad Diùc Monaidh Rois (Giblean, 1682 - Lunnainn, 7 am Faoilleach 1742) neach-poileataigs agus uachdaran à Alba. Bha e an sàs ann an rèiteachadh còrdaidhean Aonadh nam Pàrlamaidean ann an 1707. Fhuair Rob Ruadh MacGriogair fìor dhroch- làimhseachaidh bhon fhear seo.
Bràigh Mhàrr
Tha e ann an Comhairle Shiorrachd Obar Dheathain (Siorrachd Obar Dheathain ro 1975). Tha e mu 56 mìltean (91 km) san àird an iar air Obar Dheathain. Tha e suidhichte air bruach Uisge Clunie faisg air Uisge Dè. Tha e ann am Pàirc Nàiseanta a' Mhonaidh Ruaidh.
Seumas Greumach, ciad Diùc Mhonadh Rois
Beatha
Rugadh Seumas Greumach ann an Alba mu 1682. 'S e an aon mhac Sheumais Ghreumaiche treas Marcas Mhonadh Rois agus na Bhan-tighearna Christian Leslie a bh' ann. Phòs e ri Christian Carnegie, nighean Dhàibhidh Carnegie, treas Iarla Easg a Tuatha, air 31 am Màrt 1721 agus fhuair iad ceathrar mac còmhla, ach chaochail triùir dhuibh gu math òg. Le sin, 's e an treas mac, Uilleam, a fhuair an Diùcachd. Chaidh dithis dhen duine-cloinne aig Seumas Greumach dhan sgoil ann an Eton, Sasainn. Chaochail e thall thairis ann an Lunnainn, fada air falbh bhon Alba, ach chaidh e a thoirt air ais dhan thalamh aige is a thìodhlacadh ann an Obar Ruadhainn.
Bràigh Mhàrr
Ann an 2001 bha 839 duine a' fuireach anns an sgìre Craichidh agus Bràigh Mhàrr.
Seumas Greumach, ciad Diùc Mhonadh Rois
Obair
'S e uachdaran cumhachdail a bh' ann Seumas Greumach. Bha e an sàs ann an rèiteachadh còrdaidhean Aonadh nam Pàrlamaidean Albannach agus Sasannach nuair a bha e na mhinistear ionmhais na h-Alba eadar 1705 agus 1707 agus na àrd-mharaiche na dùthcha bho 1705 gu 1706. Bha e ann an teis-mheadhain pròiseas aonaidh Bhreatainn co-dhiù. Ann an 1707, mar dhìol na rinn e ri linn a' phròiseis, chaidh e ainmeachadh na dhiùc a' Mhonaidh Roise, na bhiocas Dhùin Duibh, na Iarla Cinn Chàrdainn, na mharcas Ghreumach is Bochanain agus na Thighearna Obar Ruadhainn, Mugdock agus Fionn Treabh. An deidh an aonaidh, bha e an sàs anns an Riaghaltas fad iomadach bliadhna: Tighearna Seula Probhaideach na h-Alba (1709 - 1713), Tighearna Sheala Mhòir na h-Alba (1716 - 1733), Rùnaire na Stàite (1714) agus morair ann an Taigh nam Morairean (1715 - 1734), far a bheil a chuid shìol fhathast ann gus ar làithean. A bharrachd air sin dhèanadh e geur-leanmhainn air Rob Ruadh MacGriogair fad mòran bhliadhna. Thug an Diùc sealbh air fearainn a' Ghriogaraich, 's dòcha air sàilleabh gu robh Rob Ruadh an sàs ann an Ar-a-mach ann an 1715, air neo 's mathaid robh e ann am fiachan dhan Ghreumach, taobh ghnothaich a' chruidh. Bha falachd fhuilteach mharbhtach ann eatorra gu ruige 1722.
Bràigh Mhàrr
Giùlan
Tha e na laighe air an A93.
Seumas Greumach, ciad Diùc Mhonadh Rois
Iomaraidhean
Roinn-seòrsa:Na Seumasaich Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:Daoine à Alba Roinn-seòrsa:Poileataigs
Bràigh Mhàrr
Geamannan Bhràigh Mhàrr
Bidh na geamannan a’ cumail a h-uile bliadhna anns an t-Sultain. Thòisich na geamannan seo anns an 11mh linn agus thadhail a' Bhan-rìgh Bhioctoria an seo ann an 1848. An-diugh tha na Geamannan Gàidhealach a' tàladh an Teaghlach Rìoghail agus mòran luchd-turais bho ghach ceàrn dhen t-saoghal.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Siorrachd Obar Dheathain Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Obar Dheathain Roinn-seòrsa:Am Monadh Ruadh
Sròn
thumb|Sròn
Se ball-bodhaig air an aodann fo a chleachd daoine agus beathaichean airson fàileadh a tha ann an sròn.
Seo na pàirtean dhen sròn:
Faic cuideachd
Roinn-seòrsa:Corp
1206
MCCVI
Bàsan
Roinn-seòrsa:1200an
Chambers Encyclopedia
B' e "Faclair de Eòlas Coitcheann", air a dhèanamh suas de deich Ròl agus mu deidhinn 800 sliosan anns gach ròl, a bha an gach iris de Chambers Encyclopedia. B' e an taigh-foillseachaidh ainmeil W. R. Chambers à Dhùn Èideann, a bha aig cùl a' gnàthach agus a thug a h-ainm dha. Is sàr chuairt-iùil a bha ann, a sheasadh ri co-mheas le na cuairt-iùilibh bu chudthromach anns an t-saoghail, air taobh an domhainneachd agus an leud de na altan a bha ann.
Fhoillseachadh a' chiad iris ròl air ròl, rè mu deidhinn seachd bliadhnaichean eadar 1877 agus 1884. Bha feallsanachd aig Chambers bho thus, gum biodh na altan anns a' Chuairt-Iùil aca domhainn gu leòr gun gabhadh an leughadair greim air prionnsabalan de chuspairean. Bha fìor-dhealbhan pongail agus co-aontaran matamataig a' nochdadh an altaibh air teicneòlasaibh mar eisimpleir.
Chaidh clò-bhualadh air an "New Edition" ann an 1935 aig an University Press an Dùn Èideann. Bha cuid mhath de na h-aistean air an sgrìobhadh as ùr airson an tì seo. Ri sùil an XXImh linn (2008), tha pàirtean den chuairt-iùil seo a' comharrachadh an mì-chinnte poilitigeach de Eòrpa eadar an da chogadh mhòr. Air taobh na h-altan air cuspairean teicneolachd, chan eil na h-altan cho puingeil anns an fharsaingeachd as a bha iad anns an iris a roimhe. Bha amas air gluasad, bho gearr-leasanan inntrigidh do aistean mu deidhinn gach cuspair.
Roinn-seòrsa:leabhraichean
Teòirim
thumb|300px|right|[[Teòirim Pythagorean.]]