cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pìobaireachd
Adhartach
A3 A4
Tha na uimhirean an-dè na litrichean a' ciallachadh gu bheil an t-ùrlar A a' caochlaidh ann gach aon ris a' deireadh
Corc (ainm)
'S e ainm Gàidhlig a th' ann an Corc. 'S e ainm baistidh fireann a th' ann. Chan eil cruth na Beurla air.
Pìobaireachd
Liriceach Cruinn
Tha an t-ùrlar 'Liriceach Cruinn' ga cleachdadh de mun ceart 11% an ceòl sean. Tha am pàtran aige mar seo:
Corc (ainm)
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ainmean Gàidhealach
Pìobaireachd
Liriceach Cruinn
A1 A2 A1 A2
B1 B2 B1 B2
Sgeadaich
abA abA
baB A B
abA B A
'Gu Math Fighe'
Tha an t-ùrlar 'Gu Math Fighe' ga cleachdadh de mun ceart 10% an ceòl sean. Tha am pàtran aige mar seo:
baB A B
abA B A
'Liriceach Gu Math Fighe'
abA B A
Liriceach Saor
Tha an t-ùrlar 'Liriceach Saor' ga cleachdadh de mun ceart 9% an ceòl sean. Tha am pàtran aige mar seo:
A B A B
C D E F
Air fhighe
B B A B
A A B A
* Roinn-seòrsa:Ceòl
20an RC
Bha na 20an, sa 1 Linn RC eadar 1 am Faoilleach 29 is 31 an Dùbhlachd 20.
Bàsan
Roinn-seòrsa:1 Linn RC
Urla
‘S e baile mòr air an àirde an iar-dheas na Tuirc a th’ ann Urla. Tha an t-ainm a’ ciallachadh Boglach (Βουρλά) anns a’ Ghreugais agus tha e suidhichte faisg İzmir, air an Doirling Urla, air a’ Chamas İzmir, aig 120m os cionn ìre na mara, 356km air falbh bho Istanbul agus 555km  bho Ankara prìomh-bhaile na dùthcha. Tha 42,181 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile, an 184mh baile na Dùthcha. Tha e suidhichte ri taobh na Mara Àigeanaich.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Tuirc Roinn-seòrsa:A' Ghrèig Roinn-seòrsa:Bailtean anns an Tuirc
Faclairean Gàidhlig
Tha eachdraidh nam faclairean Gàidhlig a' dol air ais gu toiseach na seachdamh linn deug agus b' ann aig toiseach na naoidheamh linn deug a bha foillseachadh nam faclairean aig àirde a ghnìomhachd. Cha robh uiread a dh'fhaclairean a' tighinn a-mach ann an clò a-rithist on àm sin, fiù san fhicheadamh linn. 'S e faclairean Gàidhlig gu Beurla a tha sa mhòrchuid dhiubh gu ruige seo.
Na briathrachain
Mus robh faclairean fhèin ann, bha briathrachain ann, leabhraichean beaga a bha na b' fhaisge air liostaichean de dh'fhaclan na faclairean. Nochd a' chiad dhiubh ann an 1702 nuair a dh'fhoillsich an t-Urr. Robert Kirk liosta de dh'fhaclan mar leasachan dhan Scottish Historical Library aig William Nicolson. Bha liostaichean na bu mhotha san leabhair aig Edward Lhuyd, a' chiad duine a rinn rannsachadh blàir eadar 1699-1700, gu h-àraidh briathrachas Earra Ghàidheal is Siorrachd Inbhir Nis, ged nach deach fhoillseachadh ach greis mhath 'na dhèidh sin.
Dh'fhoillsich an Society in Scotland for Propagating Christian Knowledge leabhar air an robh Leabhar a Theagasc Ainminnin 40 bliadhna an dèidh sin ann an 1741, air a chruinneachadh le Alasdair mac Mhaighstir Alasdair.
Loidhne-ama
1044
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1044 (MXLIV).
Faclairean Gàidhlig
An 18mh is 19mh linn
Cha do ràinig a' chiad fhìor fhaclair ach ann an 1780 nuair a dh'fhoillsich an t-Urr. Uilleam MacSheathain faclair air an robh Galic and English Dictionary ach bha cuid mhath dheth làn de dh'fhaclan Gaeilge. Ge-tà, cha b' fhada gus an do nochd an Nuadh Fhoclair Gaidhlig agus Beurla aig Raibeart MacPhàrlain ann an 1795. Gu pongail deich bliadhna 'na dhèidh-sa, thug Peadar MacPhàrlain a bha 'na eadar-theangaiche de stuthan cràbhach a' chiad fhaclair a-mach a bha a' dol on Ghàidhlig gun Bheurla agus an caochladh slighe, an New English and Gaelic Vocabulary - Focalair Gaelig agus Beurla.
1044
Bàsan
Roinn-seòrsa:1040an
Faclairean Gàidhlig
An 18mh is 19mh linn
Ged a stèidhich Comann Gàidhealtachd na h-Alba comataidh ann an 1806 gus faclair mòr fhoillseachadh, bha Raibeart Armstrong air thoiseach orra leis an Gaelic Dictionary ann an 1825, trì bliadhna mus do nochd am faclair aig a' Chomann ann an 1828 fon ainm Dictionarium Scoto-Celticum - A Dictionary of the Gaelic Language I & II.
Nochd grunn fhaclairean eile ri linn sin, an Etymological Dictionary of the Gaelic Language aig Alasdair MacGilleBhàin 'nam measg ann an 1896, an aon fhoillseachadh d' a leithid airson na Gàidhlig gu ruige seo.
A bharrachd air sin, tha àireamh de dh'fhaclairean ann on àm seo nach deach am foillseachadh fhathast, can an Highland Gentleman's Dictionary a chaidh a chruinneachadh mun bhliadhna 1776 's a tha san leabharlann aig Ban-Iarla Chataibh an-dràsta.
Loidhne-ama
An 20mh linn
thumb|Eideard Dwelly ris a' chlò-bhualadh Thòisich an fhicheadamh linn le faclair mòr - am Faclair Gàidhlig 'us Beurla le Dealbhan aig Eideard Dwelly. Bha pàirt dheth stèidhichte air faclairean a bh' ann roimhe ach chuir Eideard mòran susbaint ris, an dà chuid o thùsan eile 's an obair rannsachaidh aige fhèin. A dh'aindeoin aoise, 's e am faclair aig Eideard Dwelly am faclair as ùghdarrasaiche ann an saoghal na Gàidhlig fhathast.
Nochd iomadh faclair na bu lugha na sin an dèidh an fhaclair aig Dwelly.
1046
MXLVI
Bàsan
Roinn-seòrsa:1040an
Faclairean Gàidhlig
A' 21d linn
Cha do nochd faclairean mòra an dèidh an fhaclair aig Dwelly gu toiseach na ciad linn ar fhichead nuair a nochd am faclair mòr Gaelic English Dictionary le Colin Mark ann an 2003.
Pontnewydd
Tha am baile Pontnewydd ann an Torfaen, a' Chuimrigh. Tha e 14.2 mi (22.9 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 124.6 mi (200.5 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 4780 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 540 (11.3%); rugadh 89% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Torfaen Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Faclairean Gàidhlig
A' 21d linn
Loidhne-ama
Faclairean sònraichte
A bharrachd air foillseachaidhean mu ainmean-àite, tha faclairean air cuspairean sònraichte glè ghann fhathast agus a' chuid mhòr dhiubh ag amas air an nàdar no briathrachas rianachd. Bha An Stòr-dàta Briathrachais 'na eisgeachd 's e a' cruinneachadh briathrachas teicnigeach o iomadh raon 's air fhoillseachadh le Sabhal Mòr Ostaig.
Faclair eachdraidheil
Chan eil faclair eachdraidheil ann fhathast, ged a tha Roinn na Ceiltis aig Oilthigh Ghlaschu air obair a dhèanamh air fear o chionn fhada 's air a bheil Faclair na Gàidhlig.
Loidhne-ama
Ceanglaichean a-muigh
Faclairean fa leth air loidhne
WebArchive (ìomhaighean de dhuilleagan)
Pròiseact
Tùsan
Roinn-seòrsa:Leabhraichean Gàidhlig Roinn-seòrsa:Litreachas na Gàidhlig
1047
MXLVII
Bàsan
Roinn-seòrsa:1040an
Punjabi (cànan)
'S e cànan Innd-Eòrpach a tha ann am Punjabi. Tha Punjabi ga bruidhinn ann am Pagastàn an Ear-thuath agus na h-Innseachan an Iar-thuath, agus tha na h-eilthirich ga bruidhinn anns an Rìoghachd Aonaichte, ann an Canada, anns na na Stàitean Aonaichte, anns na h-Iomaratan Arabach Aonaichte agus ann an Saud-Aràibia.
Ann am Pagastàn tha an cuid as motha de na daoine a' bruidhinn Punjabi. Tha dà sheòrsa ann, Punjabi an Ear a thèid a chleachdadh anns na h-Innseachan agus ann am Pagastàn, agus Punjabi an Iar a thèid a' bruidhinn ann am Pagastàn a-mhàin. Tha Punjabi aig 76 millean duine ann am Pagastàn (2008) agus aig 28 millean anns na h-Innseachan (2001). Tha trì dòighean sgrìobhaidh aca: Gurmukhi, Shahmukhi agus Devanagari. thumb|left|Am facal "Punjabi" ann an Gurmukhi, Shahmukhi agus [[Devanāgarī]].
Roinn-seòrsa:Cànain Innd-iorànach Roinn-seòrsa:Pacastan Roinn-seòrsa:Na h-Innseachan
Sòrbais
Is e cànan Innd-Eòrpach a tha ann an Sòrbais. Serbšćina sa chànan fhèin. Air neo, gus a bhith nas cirte, ’s e cruinneachadh a th’ ann de dà chànan sgrìobhte a tha dlùth ri chèile agus iomadh dualchainnt. Buinnidh i don roinn Shlàbhach den theaghlach Indo-Eòrpach. Ainmean eile a b’àbhaist a bhith oirre b’iad Wendish no Lusatian sa Bheurla, Wendisch sa Ghearmailtis. Tha an t-Sòrbais ga bruidhinn sna stàitean Brandenburg agus Sagsainn den Ghearmailt, faisg air a’ chrìch ris a’ Phòlainn agus ris an t-Seic.
An Cànan
Tha dà chànan ann: Sòrbais Uachdarach (hornjoserbšćina, Beurla: Upper Sorbian) agus Sòrbais Ìochdarach (dolnoserbšćina, Beurla: Lower Sorbian). Tha an t-Sòrbais Uachdarach ga bruidhinn ann an Sagsainn le timcheall air 13,300 duine agus tha an t-Sòrbais Ìochdarach ga bruidhinn ann am Brandenburg le timcheall air 6,670 duine. Canar Lusatia sa Bheurla/Ladainn (Łužica san t-Sòrbais Uachdarach, Łužyca san t-Sòrbais Ìochdarach, Lausitz sa Ghearmailtis) ris an sgìre far a bheil an dà chànan gam bruidhinn. Tha an t-Sòrbais dlùth-chàirdeach don t-Seacais, don t-Slòbhacais agus don Phòlainnis ach anns an là an-diugh tha buaidh làidir aig a' Ghearmailtis oirre cuideachd. Nochd an t-Sòrbais a’ chiad turas mar chànan anns an litreachas anns an t-siathamh Linn.
Eachdraidh a' chànain
'S e sluagh Slàbhach an Iar a th' anns na Sòrbaich, sluagh gun dùthaich, gun stàit aige fhèin. Anns an t-siathamh Linn, thàinig sinnsearan nan Sòrbach dhan Ghearmailt, dhan sgìre taobh an ear nan abhnaichean Elbe agus Saale.Thug iad an t-ainm Lausitz dhan sgìre. Ged a bha 20 geug eadar-dhealaichte aig an t-sluagh, cha robh ach na Lusici agus na Milzener comasach thairis air na linntean air am fèin-aithne a ghlèideadh. Thàinig tuinichean eile bho air feadh na dùthcha, gu h-àraidh na Sagsannaich, na Flannraich, na Tùiringaich agus na Frangan. Thairis air na linntean dh'fheuch cha mhòr a h-uile riaghaltas ri bacadh a chur air an t-Sòrbais. Anns an treas Linn deug, bha an t-Sòrbais toirmisgte anns na bailtean mòra agus chaidh riaghailtean a stèidheachadh taobh a-staigh nan comainn-cheàrd gum bu chòir dhan Ghearmailtis a bhith aig daoine nam biodh iad ag iarradh obair. Bhon t-seachdamh Linn deug a-mach, bha leasachadh an aghaidh na Sòrbais ri fhaicinn cuideachd oir bhathar den bheachd gun robh an t-Sòrbais agus mion-chànanan eile cunnartach agus bhathar ag iarraidh Impireachd na Gearmailte a dhìon. A dh’aindeoin sin, chaidh àireamh nan Sòrbach am meud gus an robh barrachd is dà cheud mìle duine a’ bruidhinn na Sòrbais mar chànan màthaireil. Air sgàth ’s gun robh Sòrbais aig a’ mhòrchuid ann an Lusatia, bha tionndadh air crìonadh a’ chànain ri fhaicinn anns an naoidheamh Linn deug agus bha na daoine moiteil às an cànan fhèin. Ach aig an aon àm, chaidh laghan an aghaidh na Sòrbais a stèidheachadh leis a' Phruis. Thòisich na pàipearean-naidheachd air crìonadh agus bha an t-Sòrbais toirmisgte anns na sgoiltean. Eadar 1921-1945 bha an t-Sòrbais toirmisgte gu tur agus chaidh ceannardan nan Sòrbach a chur gu prìosan. Às dèidh an dàrna cògaidh bha Lusatia na phàirt den raon Sovietach agus bhon àm sin fhuair na Sòrbaich taic airson an cànan a chleachdadh anns na roinnean poblach. Às dèidh 1989 chaidh còirichean a stèidheachadh airson an t-Sòrbais a dhìon.
Inbhe a' chànain
Anns a' Ghearmailt tha inbhe thèarainte is oifigeil aig Sòrbais mar mhion-chànain .
Ann an 1997 chuir a' Ghearmailt a h-ainm ri Cumhnant Eòrpach airson Cànan Roinneil no Mion-chànanan : A rèir seo
Tha dà Achd ann:
A rèir nan Achdan seo tha còir aig na Sòrbaich gun tèid seirbheis tro meadhan na Sòrbais a thoirt seachad dhaibh: Faodaidh na Sòrbaich Sòrbais a chleachadh mar chànan oifigeil anns a' chùirt, agus mur am bi Sòrbais aig an luchd-obrach an sin feumaidh saor-stàit Sagsainn neo Brandenburg eadar-theangadair a sholarachadh. Mar phàirt den dà Achd, chaidh sanasan-rathaid dà chànanach a chur an àirde agus chìthear iad anns an sgìre phoblach air fad: air an rathad, air beulaibh nan sgoiltean neo air na togalaichean poblach.
Planadh-cànain
Tha saor-stàit Sagsainn air planadh-cànain airson na Sòrbais a stèidheachadh. Thathar den bheachd gu bheil e cudromach gun tèid foghlam dà-chànanach a bhrosnachadh ann an Lausitz, agus thathar ag iarraidh tuilleadh luchd-teagaisg ann an Lausitz airson a bhith cinnteach gum tèid foghlam tro mheadhan na Sòrbais a thoirt seachad san àm ri teachd. Thathar ag iarradh gum bi clasaichean-oidhche ann airson inbhich. Bidh e cudromach gum bi an t-Sòrbais follaiseach anns na bailtean air fad. Uime sin, chaidh soidhnichean-rathaid a chur an àirde mar-thà, agus bidh tuilleadh a’ leantainn. A bharrachd air sin, bu chòir don teicneolas ùr eadar-theangachaidhean a toirt seachad. Thathar ag iarraidh gun tèid na Sòrbaich a bhrosnachadh airson an cànan a chleachdadh, agus bheirear taic do dh’fhoillsichearan, agus do thaighean-tasgaidh ùra a dhèanas an cultar, an eachdraidh is an ceòl so-fhaicsinneach.
’S e baile Bautzen neo Budyšin ann an Lusatia Uachdarach teas-meadhan na beatha cultarach Sòrbais Uachdarach. ’S ann an seo a tha Ionad na Sòrbais (Sorbisches Institut - Serbski institut) suidhichte, a tha a’ dèanamh rannsachadh mun eachdraidh, mun chultar agus mun chànan.
’S e baile Cottbus (Chóśebuz) teas-mheadhan an chànain Sòrbais Ìochdarach.
Tha Sòrbais ga bruidhinn cuideachd ann an sgìre bheag ann an Lee County, Texas.
Tha cuid de dh’ainmean anns a’ Ghearmailt an Ear a’ tighinn bhon t-Sorbais, m.e.:
Eisimpleir
Seo eisimpleir le Sòrbais agus Gàidhlig a tha a' sealltainn an diofair eadar Sòrbais Uachdarach is Sòrbais Ìochdarach:
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Cànain Slàbhach Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
An Sruthan Fuar
'S e baile ann an Alba a Deas a tha ann An Sruthan Fuar (Beurla: Coldstream), a bha ann an Siorrachd Bhearaig, agus a tha air a' chrìoch fhèin. Tha e air a' mhòr-rathaid A697 gu Greenlaw.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Siorrachd Bhearaig Roinn-seòrsa:Comhairle nan Crìochan Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Breukelen
‘S e baile san sgìreachd (Duitsis: gemeente) Stichtse Vecht, faisg air Utrecht ann an cridhe nan Tìrean Ìsle a th' ann am Breukelen (IPA: brøːkələn). Tha e suidhichte ri taobh na h-aibhne Vecht agus Loch Loodsdrechtse Plassen, 2m os cionn ìre na mara, anns an roinn (Duitsis: provincie) Utrecht, 23km air falbh bho Amsterdam (prìomh-bhaile na dùthcha), 45km bho Rotterdam, 49km bho Den Haag, 67km bho Bhreda agus 88km bho Eindhoven. Chaidh am baile a chlàradh airson a' chiad turas ann an 720 mar Attingahem agus nochd an t-ainm Breukelerhof ann an 953. Tha 14,635 duine a' fuireach ann. Thugadh ainm a' bhaile seo gu Brooklyn sna Stàitean Aonaichte nuair a bha Eabhraig Nuadh fhathast fo bhuaidh nan Tìrean Ìsle san 17mh Linn.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Na Tìrean Ìsle Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean nan Tìrean Ìsle
Big Sur, Calafòrnia
‘S e Sgìre iomallach air an àirde an iar Nan Stàitean Aonaichte a th’ ann am Big Sur. Tha an t-ainm a’ ciallachadh An Deas Mòr sa Ghàidhlig, bho dhà fhacal Spàinntis: Sur (Deas) agus Grande (Mòr), leis gur e El Sur Grande an t-ainm a bha airsan o thùs. Tha e suidhichte eadar Salinas, ann an ceann a Tuath, agus San Luis Obispo, ann an ceann a deas, ri taobh a’ Chuain Shèimh, anns an stàit Calafòrnia. Chaochail na Ceimigearan Linus Carl Pauling agus Paul J. Flory an seo.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Calafòrnia
30an RC
Bha na 30an, sa 1 Linn RC eadar 1 am Faoilleach 39 is 31 an Dùbhlachd 30.
Bàsan
Roinn-seòrsa:1 Linn RC
Łobez
'S e baile mòr ann an ceann a deas na Pòlainn a th’ ann an Łobez (Gearmailtis: Labes). Ann an 2015 bha 10409 duine a' fuireach ann. Tha e suidhichte aig 56-94m os cionn ìre na mara, ri taobh na h-aibhne Rega. Tha Łobez 90km air falbh bho Szczecin. A bharrachd air sin, fhuair am baile a chuid chòirichean ann an 1275.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:A' Phòlainn Roinn-seòrsa:Bailtean
Baruch Spinoza
B' e Neach-teagaisg, fear-saidheans agus feallsanach a bh' ann an Baruch Spinoza (Laideann: Benedictus de Spinoza, Eabhra: ברוך שפינוזה, Amsterdam 24 an t-Samhain 1632–Den Haag 21 an Gearran 1677). Thogadh e ann an Jodenbuurt, a' choimhearsnachd Iùdhach ann an Amsterdam, agus bhuineadh a theaghlach dhan a' Phortagail. Fhoillseachadh an Ethica, ordine geometrico demonstrata, ann an 1677, dìreach an dèidh a bhàis.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Feallsanaich Duitseach Roinn-seòrsa:Iùdhaich Roinn-seòrsa:Daoine às na Tìrean Ìsle
Fàsach Chihuahuan
Tha e suidhichte ann am Meagsago agus anns na Stàitean Aonaichte.
'S e seo am farsaingeachd aige: 450,000 cilemeatair ceàrnagach.
Faic cuideachd
Roinn-seòrsa:Fàsaichean Roinn-seòrsa:Na Stàitean Aonaichte Roinn-seòrsa:Meagsago
Trefddyn
Tha am baile Trefddyn ann an Torfaen, a' Chuimrigh. Tha e 17.1 mi (27.6 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 125.8 mi (202.4 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 4918 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 457 (9.3%); rugadh 94% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Torfaen Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
1049
MXLIX
Bàsan
Roinn-seòrsa:1040an
40an RC
Bha na 40an, sa 1 Linn, eadar 1 am Faoilleach 49 is 31 an Dùbhlachd 40.
Bàsan
Roinn-seòrsa:1 Linn RC
Julián Trujillo Largacha
B’e Julián Trujillo Largacha stàitire, fear-lagha, neach-poileataigs saighdear agus riochdaire dioplòmasach à Coloimbia. Rugadh e ann am Popayán air an 28mh latha dhen Fhaoilleach 1828 agus chaochail e ann am Bogotá air an 18mhlatha dhen Iuchar 1883. Bha e na cheann-suidhe na dùthcha eadar 1878 agus 1880. Ged an tug e ceum anns an Lagh, thug an t-airm buaidh na bu treasa na a chuid trèanaidh laghail air a’ ghaisgeach sin. Shabaid esan, mar iomadh cheann-suidhe na dùthcha rè an 19mh linn, an aghaidh an deachdaire José María Melo, a thuilleadh air Riaghaltas A' Cho-chaidreachas Ghranada a bha aig Mariano Ospina Rodríguez. ‘S e ball a’ Phàrtaidh Libearalaich a bh' ann, agus bheireadh e pàirt ann am mòran cho-labhairte ri taobh na Libearalaich. Bha e na mhinistear na Stàite, Ceann-suidhe Stàit Fèin-Riaghlach A’ Chauca, ceannard sìobhalta agus armachd Stàit Fèin-Riaghlach na h-Antioquia a measg dreuchdan eile.
Jihlava
'S e baile meadhanach ann an cridhe Poblachd nan Seiceach a tha ann an Jihlava (IPA:ˈjɪɦlava, Gearmailtis: Iglau, Laideann: Iglavia, Polais: Igława). Tha Jihlava suidhichte aig 520m os cionn ìre na mara, anns an roinn Vysočina, anns an sgìre Jihlava fhèin, eadar Tábor agus Brno, ri taobh na h-aibhe Jihlava, às an d'fhuair e ainm. Tha e 94km air falbh bho České Budějovice, 113km bho Český Krumlov agus 114km bho Phràg, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha 50,598 duine a’ fuireach anns a’ bhaile agus 's e Seacais a th’ann a’ chiad chànain aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine an seo. Chaidh Jihlava a stèidheachadh ann an 1240. Sa Ghiblean 1968, loisg oileanach air an robh Evzen Plocek esan fhèin ann an Jihlava, mar sheòrsa dhe fianais an aghaidh ionnsaigh Arm Dearg nan Sobhiatach air an dùthaich aige, dìreach mar an d'rinn Jan Palach ann am Pràg trì mìos ro làimhe.
Julián Trujillo Largacha
Ceannas na Poblachd
Ach gu dearbh, 's e leis gu robh Julian Trujillo os cionn na feachdan a chuir às na Tòraidhean a rinneadh ar-a-mach armachd rè a’ cheannais aig Aquileo Parra Gómez a cho neartaich an co-dhùnadh aige ri sheasamh mar thagraiche làidir gu Ceannas na Poblachd. Rinn Trujillo an gnothach gu math furasda air a’ cho-fharpaiseach na bu dhlùithe air, an Seanalair Tomás Rengifo, Riaghladair Stàit na h-Antioquia, leis gun do bhuannaich na feachdan aige Blàr los Chancos (Roinn Valle del Cauca an latha an-diugh). Tha e uabhasach cudromach gun do rinn Manuel Murillo Toro, seann cheann-suidhe agus ceannard nam Libearalach, dubh chàineadh air Trujillo mar thagraiche air sàilleabh gum biodh esan comasach air cus ghèilleadh a dhèanamh dha Núñez, agus le sin an cumhachd a thoirt dha na Tòraidhean, rud a mhilleadh na h-adhartasan a rinneadh na daoine radaigeach rè 25 bliadhnachan anns an Riaghaltas.
1048
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1048 (MXLVIII).
Julián Trujillo Largacha
Ceannas na Poblachd
Agus le sin, thathar dhen bheachd gur e Trujillo a chur air gleus an t-slighe airson an Ath-Bheòthachaidh a chuir Rafael Núñez Moledo agus am Pàrtaidh Tòraidh Choloimbia, air bhog eadar 1882 agus 1886.
Jihlava
Eachdraidh
Bhuineadh am baile dhan Ostair-Ungaire bho 1867 gu ruige 1918.
Maurits Cornelis Escher
B' e Maurits Cornelis Escher (IPA: mʌurɪts kɔrˈneːlɪs ˈɛʃər, Leeuwarden, 17 an t-Ògmhios 1898 - Laren, 27 am Màrt 1972) peantair ainmeil às Na Tìrean Ìsle. Phòs e ri Jetta Umiker ann an 1924.
Lafayette, Calafòrnia
‘S e baile agus air an àirde an iar Nan Stàitean Aonaichte a th’ ann an Lafayette, neo La Fayette o thùs. ‘S ann à Marie-Joseph Paul Yves Roch Gilbert du Motier, Marquis de La Fayette a tha an t-ainm, leis gu robh esan na ghaisgeach ri linn Ar-a-mach nan Aimearaganach aig deireadh an 18mh Linn. ‘S e Rancho Acalanes (Gàidhlig: Tuathanas nan Tùsanach Acalanach) an t-seann ainm Spàinntis a bha aige o shean. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1834. Tha e suidhichte aig 121m os cionn ìre na mara, ri taobh a’ Phàirce Briones, anns an stàit Calafòrnia, air iomall Bherkeley. Tha am baile 3,890km air falbh bho Washington, D.C. (Prìomh-bhaile na dùthcha), 550km bho Los Angeles, 2,958km bho Chicago agus 2,774km bho St. Louis. Tha 23,893 duine a' fuireach anns a’ bhaile.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Calafòrnia
Jihlava
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:An t-Seic Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean anns an t-Seic
1050
ML
Maurits Cornelis Escher
Iomraidhean
Escher, Maurits Cornelis Escher, Maurits Cornelis
1050
Bàsan
Roinn-seòrsa:1050an
1048
Bàsan
Roinn-seòrsa:1040an
Saideal (reul-eòlas)
thumb|right|240px|Dealbh beò dhe na saidealan a tha a' cuartachadh na Talamhainn. Tha saideal ann an reul-eòlas 'na nì a tha a' dol cuairt mu phlanaid. Tha dà sheòrsa dhiubh ann, saidealan nàdarra leithid na Gealaich agus saidealan fuadain a chaidh a dhèanamh le mac an duine.
Roinn-seòrsa:Reul-eòlas
Julián Trujillo Largacha
Ceanglaichean A-mach
Pàrtaidh Libearalach Choloimbia (Spàinntis)
Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:Poileataigs Roinn-seòrsa:Daoine à Coloimbia
Fàsach Mhòr na Gainmhich
Tha e suidhichte ann an Astràilia.
'S e seo am farsaingeachd aige: 267,250 cilemeatair ceàrnagach (km2), no 3.5% den fharsaingeachd Astràilia.
Tha am Fàsach Ghibson air an taobh a deas agus tha a Fàsach Tanami air an taobh an ear.
Faic cuideachd
Roinn-seòrsa:Fàsaichean Roinn-seòrsa:Astràilia
Liùrbost
'S e baile beag ann an Eilean Leòdhais ann an Alba a tha ann an Liùrbost (Beurla: Leurbost).
A-rèir staitistearachd ann an 2001, b' urrainn do 57% Gàidhlig a bhruidhinn.
'S ann an seo a rinn Magne Oftedal a chuid rannsachadh air a' Ghàidhlig eadar 1949 is 1954.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eilean Leòdhais Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
50an RC
Bha na 50an, sa 1 Linn RC eadar 1 am Faoilleach 59 is 31 an Dùbhlachd 50.
Bàsan
Roinn-seòrsa:1 Linn RC
Apulo
'S e baile beag ann an Cundinamarca, Coloimbia, a th' ann an Apulo. Tha e suidhichte dìreach ann am meadhan na dùthcha aig 420m os cionn ìre na mara agus 101km air falbh bho Bhogotá. 'S e baile le gnàth-shìde gu math teth  a th' ann an Apulo, agus tha teodhachd mheadhanach dhe 26.6˚ aige. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1544.
Sluagh a' bhaile
Tha  dìreach 1,156 duine nan tàmh anns a' bhaile fhèin, ach tha a’ mhòr-chuid dhuibh, 2,002, a’ fuireach thall anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile. Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin. Air adhbharan trioblaidean poilitigeach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail. Le sin, ‘s e pàtran àireimh-shluaigh gu math àbhaisteach a th' ann an seo. Taobh chinnidh, 's e daoine geala/mestizos a th' ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann an Apulo, ach tha 0.3% dhe daoine le freumhan ann an Afraga agus 0.1% Tùsanaich. 'S urrainn dhan 81.8% dhe na daoine ann an Apulo leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, chan eil fòn aig an taigh aig 17% dhe na dachannan.
Eachdraidh
Chuir ceanardan nan Libearach agus nan Tòraidh ainmean gu còrdadh-sìthe an seo ann an 1831, a chuir crìoch Cogadh sìobhalta.
Fèisean
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Apulo. Chithear fèilltean  caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid Chaitligeach a th' ann fhathast,  fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir 's tha beairteas cultarail na dùthcha.
Ceanglaichean A-mach
An t-sìde ann an Apulo Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Coloimbia
Nocaima
'S e baile beag ann an Cundinamarca, Coloimbia, a th' ann an Nocaima (IPA: noˈkaima). Tha e suidhichte dìreach ann am meadhan na dùthcha aig 1,105m os cionn ìre na mara agus 67km air falbh bho Bhogotá. 'S e baile le gnàth-shìde gu math comhartail a th' ann an Nocaima, agus tha teodhachd mheadhanach mu 22.4˚ aige. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1605.
Sluagh a' bhaile
Tha  dìreach 1,842 duine nan tàmh anns a' bhaile fhèin, ach tha a’ mhòr-chuid dhuibh, 5,852, a’ fuireach thall anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile. Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin. Air adhbharan trioblaidean poilitigeach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail. Le sin, ‘s e pàtran àireimh-shluaigh gu math àbhaisteach a th' ann an seo. Taobh chinnidh, 's e daoine geala/mestizos a th' ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann an Nocaima, ach tha 0.3% dhe daoine le freumhan ann an Afraga. 'S urrainn dhan 88.9% dhe na daoine ann an Nocaima leughadh agus sgrìobhadh. A thuilleadh air sin, chan eil fòn aig an taigh aig 15.3% dhe na dachannan.
Eachdraidh
B’ e na Panches a bh’ ann an seo mus do ràinig na daoine às An Spàinn. Shabaid iad gu cruaidh an aghaidh nam Muisca, agus an uair sin an aghaidh nan Spàinnteach. Stèidheachadh am baile mar thèarmann thùsanach ann an 1605 airson nan Tùsanach à Nocaima fhèin, Chapaima, Ubima, Calamoima, Pinzaima agus Nimima. Chaidh eaglais a thogail airson nan daoine geala ann an 1777. ‘S e na mèinnean – laghail agus neo-fhoirmeil – a bha aig teis mheadhain eaconomaidh na sgìre fad an 19mh Linn. Bha cath an seo ann an 1899 ann an Cogadh na Mìle Làithean eadar na Libearalaich fo Atanasio Martínez  agus na Tòraidhean fo Zenón Figueredo agus bha Enrique Olaya Herrera, ceann-suidhe na dùthcha bho 1930 gu ruige 1934 an lùib cuideachd.
Fèisean
Thathar a’ cumail iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Nocaima. Chithear fèilltean  caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid Chaitligeach a th' ann fhathast,  fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir 's tha beairteas cultarail na dùthcha.
Ceanglaichean A-mach
An t-sìde ann an Nocaima Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Coloimbia
1051
MLI
Bàsan
Roinn-seòrsa:1050an
60an RC
Bha na 60an, sa 1 Linn RCeadar 1 am Faoilleach 69 is 31 an Dùbhlachd 60.
Bàsan
Roinn-seòrsa:1 Linn RC
Dùn Airchill
thumb|Dùn Airchill
'S e baile ann an Alba a Deas a tha ann Dùn Airchill (Beurla: Earlston, neo Ercildoune), a bha ann an Siorrachd Bhearaig. An-diugh tha e fo smachd Comhairle nan Crìochan. Ann an 2001 bha 1,711 duine a' fuireach an seo.
Tha a' mhòr-rathaid A68 a' ruith tron bhaile. 'S e seo na co-chomharran aige: 55° 38′ 0″ Tuath agus 2° 40′ 0″ Iar.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Siorrachd Bhearaig Roinn-seòrsa:Comhairle nan Crìochan Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
70an RC
Bha na 70an, sa 1 Linn RCeadar 1 am Faoilleach 79 is 31 an Dùbhlachd 70.
Bàsan
Roinn-seòrsa:1 Linn RC
Acton
Tha am baile Acton ann an Wrecsam, a' Chuimrigh. Tha e 109.4 mi (176.0 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 161.4 mi (259.7 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 13064 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 1490 (11.4%); rugadh 75% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Wrecsam Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Oilthigh na Bànrigh, Kingston
Facal suaicheantais
'S e am facal suaicheantais "Sapientia et Doctrina Stabilitas", abairt Laideann a tha a' tarraing air Isaiah XXXIII.6. Thathas ga chleachdadh o na 1850an.
Karakum
'S e aon de na fàsaichean as motha air feadh an t-Saoghail a tha ann am Fàsach Karakum; cuideachd: Kara-Kum neo Gara Gum (“Gainmheach dhubh”) (Turkmen: Garagum, Ruiseis: Каракумы)
Tha e suidhichte ann an Turcmanastàn anns an àirde an ear a' Mhuir Chaspach agus san àirde a tuath a' Mhuir Aral.
'S e seo am farsaingeachd aige: 350,000 cilemeatair ceàrnagach.
Faic cuideachd
Roinn-seòrsa:Fàsaichean Roinn-seòrsa:Meadhan Àisia
Na Dùintean
thumb|Na Dùintean
'S e baile ann an Alba a Deas a tha ann An Dùn neo Na Dùintean (Beurla: Duns). Tha e ann an Siorrachd Bhearaig, aon de na Siorrachdan traidiseanta  a bha ann an Alba. An-diugh tha e fo smachd Comhairle nan Crìochan.
Tha e suidhichte air a' mhòr-rathaid eadar Bearaig is Greenlaw. 'S e seo na co-chomharran aige: 55° 46′ 42.17″ Tuath agus 2° 20′ 33.36″ Iar.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Siorrachd Bhearaig Roinn-seòrsa:Comhairle nan Crìochan Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Beinn Chlìbric
'S e beinn ann an Dùthaich MhicAoidh a tha ann am Beinn Chlìbric (Beurla: Ben Klibreck). 'S e Meall nan Con an t-ainm a th' air a' mhullach. Tha e 962 meatair a dh’àirde, agus 's e Beinn Rothaich a th' ann. Tha an t-ainm a' tighinn bhon t-seann Lochlannais clete no klif agus brekka, a ciallachadh leathad bearraidh. Dh'fhaodadh e cuideachd tighinn bho chliath breac. .
Laren
‘S e baile agus sgìreachd (Duitsis: gemeente) faisg air Hilversum, ann an cridhe nan Tìrean Ìsle a th' ann an Laren. Tha e suidhichte eadar Loch Eemmeer agus Loch Loosdrecht, 13m os cionn ìre na mara, anns an roinn Òlaind an Tuath (Duitsis: Noord-Holland), 26km air falbh bho Amsterdam, 64km bho Rotterdam, 65km bho Den Haag agus 20km bho Utrecht. Chaidh Laren a chlàradh airson a' chiad turas ann an 1085. Tha 10,982 duine a' fuireach ann. Chaochail am peantair Maurits Cornelis Escher an seo ann an 1972.
Beinn Chlìbric
Bhon mhullach gheibhear seallaidhean air Loch Naver, Loch Sìn, Asaint, Beinn Hòb agus Cataibh an Ear.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Cataibh
Laren
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Na Tìrean Ìsle Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean nan Tìrean Ìsle
Cona Mheall
Tha dà bheinn ann leis an ainm Cona Mheall:
Milano
‘S e baile uabhasach mòr air an àirde an iar-thuath na h-Eadailt a th’ ann an Milano (IPA: mi'la:no, Beurla/Fraingis: Milan, Gearmailtis: Mailland, Laideann: Mediolanum). ‘S e ainm Ceilteach a th’ann Milano, bho dhà fhacail cheilteach, medio (meadhan) agus lanum (làn). Tha e suidhichte aig 120m os cionn ìre na mara, anns a’ Ghleann Po, eadar na h-Aibhnichean Adda agus Ticino, anns an sgìre (Eadailtis: Provincia) Milano fhèin, anns an roinn (Eadailtis: Regione) Lombardia, faisg air na crìochan leis An Eilbheis, 476km air falbh bhon An Ròimh, prìomh-bhaile na dùthcha, 118km bho Ghenova agus 249km bho Fhirenze. Tha 1,307,495 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile, an darna baile as motha na dùthcha. Chaochail an sgrìobhadair Eugenio Montale (1896 – 1981) ann am Milano.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Eadailt
1052
Bàsan
Roinn-seòrsa:1050an
Palo Alto
‘S e baile mòr air àirde an iar Nan Stàitean Aonaichte a th’ ann am Palo Alto. Tha an t-ainm a’ ciallachadh Geug Àrd sa Ghàidhlig, bho dhà fhacal san Spàinntis: Palo (Geug/Slat) agus Alto (Àrd). Chaidh am baile a stèidheachadh ann a 1769. Tha e suidhichte aig 213m os cionn ìre na mara, ri taobh a’ Bhàigh Shan Francisco, anns an stàit Calafòrnia, air iomall Shan Francisco. Tha am baile 3,906km air falbh bho Washington, D.C. (Prìomh-bhaile na dùthcha), 515km bho Los Angeles, 2,973km bho Chicago agus 2,786km bho St. Louis. Tha 64,403 duine a' fuireach anns a’ bhaile. Chaochail an ceimigear Henry Taube an seo ann an 2005.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Na Stàitean Aonaichte
80an RC
Bàsan
Roinn-seòrsa:1 Linn RC
Leeuwarden
‘S e baile mòr agus sgìreachd (Duitsis: gemeente) faisg air Sneek ann an ceann a tuath nan Tìrean Ìsle a th' ann an Leeuwarden (IPA: leˑˌwɑrdə(n), Frysk: Ljouwert, Stadfries: Liwwadden, Liotuànais: Leuvardenas). Tha e suidhichte aig ìre na mara, anns an roinn (Frysk: provinsje) Fryslân, 110km air falbh bho Amsterdam (prìomh-bhaile na dùthcha), 168km bho Rotterdam, 160km bho Den Haag, 210km bho Tilburg agus 190km bho Utrecht. Chaidh Leeuwarden a chlàradh airson a' chiad turas san 8mh Linn agus fhuair e a chuid chòirichean (Duitsis: stadsrechten) ann an 1435. Tha 96,578 duine a' fuireach ann.
1054
MLIV
Bàsan
Roinn-seòrsa:1050an
1053
MLIII
Bàsan
Roinn-seòrsa:1050an
Bangor Is-coed
Tha am baile Bangor Is-coed ann an Wrecsam, a' Chuimrigh. Tha e 105.8 mi (170.3 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 156.6 mi (252.0 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 1092 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 108 (9.9%); rugadh 55% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Wrecsam Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
90an RC
Bàsan
Roinn-seòrsa:1 Linn RC
Baile Alain
thumb|Baile Alain, oifis a' phuist Is dòcha gu bheil thu a' lorg Baile Ailein
'S e baile ann an Alba a Deas a tha ann am Baile Alain (Beurla: Allanton) a bha ann an Siorrachd Bhearaig. 'S e seo na co-chomharran aige: 55° 46′ 12″ Tuath agus  2° 13′ 12″  Iar.
Brù, Leòdhas
'S e baile beag ann an Eilean Leòdhais ann an Alba a tha ann am Brù (Beurla: Brue).
Baile Alain
Ann an 2001 bha 1,251 duine a' fuireach an seo.
Brù, Leòdhas
A rèir staitistearachd ann an 2001, b' urrainn do 78% Gàidhlig a bhruidhinn an seo.
Baile Alain
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Siorrachd Bhearaig Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle nan Crìochan
Brù, Leòdhas
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eilean Leòdhais Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Barabhas
thumb|Barabhas thumb|Bun-sgoil Bharabhais
'S e baile beag ann an Eilean Leòdhais ann an Alba a tha ann am Barabhas (Beurla: Barvas). 'S e seo na co-chomharran aige: 58° 21' Tuath agus 6° 30' Iar.
A-rèir cunntas-sluaigh ann an 2001, b' urrainn do 73% Gàidhlig a bhruidhinn an seo.
Sealbh an fhearainn
Chaidh Oighreachd Bharabhais a cheannach leis a’ choimhearsnachd, Urras Oighreachd Bharbhais, sa Ghiblean 2016.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Eilean Leòdhais Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Bronington
Tha am baile Bronington ann an Wrecsam, a' Chuimrigh. Tha e 103.0 mi (165.8 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 149.6 mi (240.7 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 1205 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 110 (9.1%); rugadh 33% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Wrecsam Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
1055
MLV
Bàsan
Roinn-seòrsa:1050an
Fàsach Sonora
thumb|right|300px|Fàsach Sonora 'S e Fàsach Sonora fear dhe na fàsaichean as motha anns an t-saoghal.
Tha e suidhichte air gach taobh dhen chrìoch eadar Meagsago agus na Stàitean Aonaichte.
Tha e 310,000 cilemeatair ceàrnagach de mheud.
Faic cuideachd
Roinn-seòrsa:Fàsaichean Roinn-seòrsa:Na Stàitean Aonaichte Roinn-seòrsa:Meagsago
Alan Crom
'S e baile ann an Alba a Deas a tha ann an Alan Crom (Beurla: Ancrum). Tha e suidhichte mu 4 mìltean gu tuath air Deadard. Tha Lilliesleaf agus Denholm faisg air Alan Crom.
Tha 300 daoine a' fuireach ann. An-diugh tha e fo smachd Comhairle nan Crìochan.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle nan Crìochan
Beinn Mhòr Asaint
'S e beinn ann an Asaint a tha ann am Beinn Mhòr Asaint (Beurla: Ben More Assynt). Tha i 998m de dh'àirde, agus 's e Beinn Rothaich a th' ann. Tha i suidhichte mu 8km an iar 's an iar-dheas de dh'Innis nan Damh agus Loch Asainte.
Mar as trice bithear a' dèanamh air a' bheinn seo bho Innis nan Damh air an rathad A837. Dh'fhaodadh a cheangal le Cona Mheall a tha air an t-slighe gu Beinn Mhòr Asaint. Mar as trice bithear a' gabhail an aon slighe sìos.
Bhon mhullach gheibhear seallaidhean air Asaint, Cataibh, Sula Bheinn agus Loch Sìn.
An Ungair
'S e dùthaich anns an Roinn Eòrpa a tha anns An Ungair. 'S e Budapest a prìomh-bhaile. Tha crìochan aice leis an Ostair, leis an t-Slòbhac, leis an Ucràin, le Romàinia, leis an t-Sèirb, le Croàisia, agus leis an t-Slòbhain.
Faic cuideachd
* Ungair Roinn-seòrsa:Dùthchannan
100an RC
Bha na 100an, sa 1 Linn RC, eadar 1 am Faoilleach 109 is 31 an Dùbhlachd 100.
Bàsan
Roinn-seòrsa:1 Linn RC
Sgùrr an Fheadain
thumb|Sgùrr an Fheadain leis an Waterpipe Gully 'S i beinn anns a' Chuiltheann anns an Eilean Sgitheanach a tha ann an Sgùrr an Fheadain. Tha i 688 m a dh'àirde.
’S e fear inntinneach a th’ ann an Sgùrr an Fheadain a thaobh ainmeachadh. Tha an t-ainm a’ tighinn bhon fhacal “feadan”. Tha sgoltadh mòr a’ ruith bho mhullach gu bonn na beinne agus canaidh saoghal sreap ris Waterpipe Gully. Tha coltas feadain air an sgoltadh sin agus dh’ainmeachadh a’ bheinn agus an sgoltadh às a dhèidh.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach
Ungairis
'S e cànan Fionn-Ungaireach a tha anns an Ungairis (Magyar san Ungairis, Hungarian sa Bheurla, Hungarica sa Laideann) a tha anns an teaghlach de chànain Ùraileach. Thathar ga bruidhinn san Ungair.
Anns a' bhuidheann Fionn-Ungaireach, lorgar cuideachd Fionnlannais, Eastoinis, Sàmais agus cuid de chànanan eile anns an Ruis. A measg nan cànan sin, tha Khanty agus Mansi nas fhaisge air Ungairis.
Daoine agus Dualchainntean
Tha timcheall air 14 millean neach a' bruidhinn Ungairis. Tha a' mhòrchuid aca, mu 10 millean, a' fuireach san Ungair agus 1.5 millean neach eile ann an Romàinia. Thathar cuideachd ga bruidhinn ann an Slovakia, taobh tuath na Sèirbe (Vojvodina), agus An Ucràin.
Tha i na cànan oifigeil anns an Ungair agus fear de na cànanan oifigeil sna Roinn Eòrpa. Tha i cuideachd na cànan oifigeil ann an Autonomous Republic of Vojvodina (Serbia) agus cuid de dh'àiteachan ann an Slovenia. Tha dualchainntean ann an Ungairis ach chan eil iad cho eadar-dhealaichte o chèile nach gabhadh an tuigsinn.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Cànain Ùraileach Roinn-seòrsa:An Ungair
Ithaca, Eabhraig Nuadh
‘S e baile ann an ceann a tuath nan Stàitean Aonaichte a th’ ann an Ithaca. Tha e suidhichte ann am Tompkins County, Eabhraig Nuadh. Anns a’ bhliadhna 2010 bha 30,014 duine a’ fuireach an seo. Tha e suidhichte aig 136m os cionn ìre na mara.
Eachdraidh eile
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1790.
1056
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1056 (MLVI).
Bàsan
Roinn-seòrsa:1050an
Khmelnytskyi
'S e baile mòr eadar Ternopil agus Vinnytsia san Ucràin a th' ann an Khmelnytskyi (Ucràinis: Хмельни́цький, Pòlais: Chmielnicki, IPA: xmeʎˈn̪ɪt͡sʲkɪi̯). Tha e suidhichte air an àirde an iar na dùthcha, ri taobh na h-Aibhne Pivdennyi Buh, san roinn Khmelnytska Oblast. Tha 274,582 duine a' fuireach ann.
Freumh-fhaclachd
Chanadh Proskuriv (Pòlais: Płoskirów) ris gu ruige 1954, a tha a' ciallachdh rèidh. Fhuair e an t-ainm ùr mar urram air an t-seanailear Cosagach Bohdan Khmelnytsky.
Eachdraidh
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1431. Bha am baile fo sgàile is fo bhuaidh nan Otomanach eadar 1672 agus 1699. Chaochail mu 1,500 Iùdhaich ann am pogrom ann an 1919. B' e an t-arm a bha air cul-gnothaich, gu seachd-àraidh an t-Seanailear Semysenko, a chaidh a chur gu bàs air a shonsa. Bha am baile fo sgàile is fo bhuaidh nan Nàsach eadar 1941 agus 1944. Chruthaich iad Ghetto Iùdhach, far an do dh'eug mu 5,000 duine. Ann an 1991, thàinig Khmelnytskyi gu bhith na phàirt de nàisean neo-eisimeileach na h-Ucràine.
Eòlas-sluaigh
A rèir a' Chunntais-shluaigh a rinneadh ann an 2021, 's e Ucràinis a tha a' mhòr-chuid nan daoine ann an Khmelnytskyi a' bruidhinn (88.39%), ged a tha mion-chuid ann le Ruisis (10.36%) cuideachd.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Ucràin Roinn-seòrsa:Bailtean anns An Ucràin
1058
MLVIII
Bàsan
Roinn-seòrsa:1050an
Rochester, Eabhraig Nuadh
Eachdraidh eile
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1803.
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Eabhraig Nuadh
Sgùrr nan Eag
'S i beinn anns a' Chuiltheann anns an Eilean Sgitheanach a tha ann an Sgùrr nan Eag. Tha i 924 m a dh'àirde, agus 's e Beinn Rothaich a th' ann. Rinneadh an t-ath-sgrùdadh mu dheireadh a thaobh àird na beinne 2 an Gearran 2013.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach
Viktor Petrov
B' e neach-saidheans, feallsanaiche, eachdraiche, nobhailiche agus sgrìobhadair às An Ucràin, a bh' ann am Viktor Platonovich Petrov (Ucràinis: Петров Віктор Платонович, ainmean-pinn: Viktor Ber/V. Domontovych). Rugadh e ann an Dnipropetrovsk air 10 an Dàmhair 1894 agus chaochail e ann an Kyiv air 8 an t-Ògmhios 1969. B' e Petrov agus Valerian Pidmohylny a chruthaich an nobhail innleachdail ann an Ucràinis. Sgrìobhadh e ann an stoidhl air an robh bitheileas.
Brymbo
Tha am baile Brymbo ann an Wrecsam, a' Chuimrigh. Tha e 110.5 mi (177.8 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 164.5 mi (264.7 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 4563 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 639 (14.0%); rugadh 75% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Viktor Petrov
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às an Ucràin Roinn-seòrsa:An Ucràin
Brymbo
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Wrecsam Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
1059
MLIX
Bàsan
Roinn-seòrsa:1050an
Baile Ghille Mhoire
right|200px|thumb|right|250px|Baile Ghille Mhoire
'S e baile ann an Alba a Deas a tha ann am  Baile Ghille Mhoire (Beurla: Eddleston). Tha 305 daoine a' fuireach ann.
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle nan Crìochan
Güicán
Sluagh a' bhaile
Tha  dìreach 1,667 duine nan tàmh anns a' bhaile fhèin agus a' mhòr-chuid nan daoine, 6,202, a’ fuireach thall anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile. Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin. Air adhbharan trioblaidean poilitigeach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid nan daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail. Le sin, ‘s e pàtran àireimh-shluaigh gu math neo-àbhaisteach a th' ann an seo. Taobh chinnidh, 's e daoine geala/mestizos a th' ann a' mhòr-chuid nan daoine ann an Güicán, ach tha 1.5% dhe daoine le freumhan ann an Afraga agus 38% Tùsanaich. 'S urrainn do dhìreach 57.3% nan daoine ann an Güicán leughadh agus sgrìobhadh. A thuilleadh air sin, chan eil fòn aig an taigh aig 14.3% nan dachannan.
Fèisean
Thathar a’ cumail iomadh sheòrsa fhèis ann an Güicán. Chithear fèilltean  caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid Chaitligeach a th' ann fhathast,  fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir 's tha beairteas cultarail na dùthcha.
Ceanglaichean A-mach
t-sìde ann an Güicán
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Coloimbia
1061
MLXI
Bàsan
Roinn-seòrsa:1060an
Inbhir Eighe
thumb|upright|Port mara ann an Inbhir Eighe 'S e baile iasgaich anns na Crìochan a Deas a tha ann Inbhir Eighe (Beurla: Eyemouth) neo Inbhir Aigh. Tha e suidhichte mu 8 mìltean gu tuath air Bearaig. Tha e ann an Siorrachd Bhearaig, aon de na Siorrachdan traidiseanta   a bha ann an Alba. 'S e seo na co-chomharran aige: 55° 52′ 10.2″ Tuath agus 2° 5′ 26.05″ Iar.
Ann an 2001 bha 3,383 duine a' fuireach an seo.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Siorrachd Bhearaig Roinn-seòrsa:Comhairle nan Crìochan Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Chiquinquirá
'S e baile meadhanach ann am Boyacá, Coloimbia, a th' ann an Chinquinquirá. Tha e suidhichte dìreach ann am meadhan na dùthcha aig 2,556m os cionn ìre na mara agus 120km air falbh bho Bhogotá. 'S e baile le gnàth-shìde caran fuar a th' ann an Chiquinquirá, agus tha teodhachd mheadhanach dhe 14.3˚ aige. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1810. Tha Chiquinchirá gu math ainmeil air feadh na dùthcha mar phrìomh-bhaile na h-Eaglaise.
Sluagh a' bhaile
Tha  47,498 duine nan tàmh anns a' bhaile fhèin, ged a tha 55,486 a’ fuireach ann air fad, a' gabhail a-steach nan clachan anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile. Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin. Air adhbharan trioblaidean poilitigeach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail. Le sin, ‘s e pàtran àireimh-shluaigh gu math àbhaisteach a th' ann an seo. Taobh chinnidh, 's e daoine geala/mestizos a th' ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann an Chiquinchirá, ach tha 0.1% dhe daoine le freumhan ann an Afraga. 'S urrainn do 96.9% nan daoine ann an Chiquinquirá leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, chan eil fòn aig an taigh aig 391% nan dachannan.
Fèisean
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Chiquinchirá. Chithear fèilltean  caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid Chaitligeach a th' ann fhathast,  fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir 's tha beairteas cultarail na dùthcha.
Ceanglaichean A-mach
An t-sìde ann an Chiquinquirá
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Coloimbia
Cefn
Tha am baile Cefn ann an Wrecsam, a' Chuimrigh. Tha e 103.7 mi (166.9 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 160.8 mi (258.8 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 6719 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 757 (11.3%); rugadh 82% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Wrecsam Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Cefn Cefn
Àrnol
'S e baile beag ann an Eilean Leòdhais ann an Alba a tha ann an Àrnol (Beurla: Arnol). 'S e seo na co-chomharran aige: 58°20' Tuath agus 6°35' Iar.
'S ann ann am Barabhas a tha am baile agus tha e air an rathad A858.
Paul Verhoeven
'S e Stiùiriche nam Fiolm às Na Tìrean Ìsle a th'ann am Paul Verhoeven (IPA: pʌu̯l vərˈɦuvə(n), Amsterdam, 18 an t-Iuchar 1938). Dh'fhàs e ainmeil san dùthaich aige fhèin fad na 60an air sàilleabh sreath telebhisein air an robh Floris, a rinn e còmhla ri Rutger Hauer. Phòs e ri Martine Tours ann an 1967. Rinn e Zwartboek (Gàidhlig: Leabhar Dubh) còmhla ri Carice van Houten ann an 2005, am film na bu shoirbheachaile a bh' ann a-riamh san dùthaich.
Àrnol
A rèir staitistearachd ann an 2001, b' urrainn do 59% Gàidhlig a bhruidhinn an seo.
Paul Verhoeven
Iomraidhean
Verhoeven, Paul
Àrnol
Chaidh grunnan thaighean-dubha a chaomhnadh agus a ath-thogail ann an Àrnol. Tha e aithnichte an-diugh airson taigh-dubh a tha na thaigh-tasgaidh aig Alba Aosmhor
Eachdraidh
Tha am baile ris an canar Àrnol air gluasad co-dhiù trì tursan anns an dà cheud bliadhna a dh'fhalbh. Aig toiseach an 19mh linn, b' ann aig a' chladach a bha e. Chaidh clachan nan taighean a bha ann a thogail agus ath-chleachdadh a-rithist.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Eilean Leòdhais Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba