cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tolmount
'S e àrd-chlàr mòr a th' anns an sgìre sin, agus chìthear luchd-sgìthidh a' mhonaidh air, a bharrachd air luchd-sgìthidh air an ionad-sgìthidh air na beanntan faisg air làimh. Gheibhear seallaidhean air àrd-chlàr a' Mhonaidh Ruaidh a Deas Loch na Gàir agus beanntan a' Mhonaidh Ruaidh a Tuath.
Llandygái
Tha am baile Llandygái ann an Gwynedd, a' Chuimrigh. Tha e 126.2 mi (203.1 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 205.0 mi (330.0 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 2403 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 1622 (67.5%); rugadh 71% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Gwynedd Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Pontevedra (provincia)
'S e provincia na Spàinne a tha ann am Pontevedra (IPA: ponteˈβɛ.ðɾa). Tha e na laighe anns A' Ghàilis, air an àirde an iar-thuath na dùthcha. 'S e Pontevedra a tha na phrìomh-bhaile. Chaidh an roinn a chruthachadh ann an 1833 le Javier de Burgos, a bha na Rùnaire na Stàite agus Leasachaidh aig an àm. B' e an siostam-riaghalaidh iondail na Frainge a chleachd e mar mhodal. Chuireadh a-steach Coimhearsnachd fèin-riaghlaidh na Gàilise i ann an 1978, nuair a sgrìobhadh Bun-reachd ùr. Sìnidh Pontevedra fad 4,495km² agus tha 963,511 duine a' fuireach ann. Le sin, 's e an 45mh roinn as motha na Spàinne a thaobh talmhainn agus an 16mh a thaobh àireimh-sluaigh. Tha crìochain aice le A Coruña, Lugo, Ourense agus A' Phortagail. 'S e Gailisis agus Spàinntis a tha gam bruidhinn an seo.
Freumhan an ainm
Tha e coltach gur ann à pontem veteram ann an Laideann a tha an t-ainm - a tha a' ciallachadh seann drochaid. A dh'aindeoin sin, tha cuid ag ràdh gur ann à pontem petram (Gàidhlig: drochaid cloiche) ainm an a tha e. Mar a b’àbhaist san Spàinn, b’ e dìreach ainm a’ bhaile a bu motha sa sgìre a chuireadh air an roinn.
915
Bàsan
Roinn-seòrsa:910an
Meadhainnigh
'S e baile beag ann an Siorrachd Pheairt is Cheann Rois a tha ann am Meadhainnigh or Meithinnigh (Beurla: Methven). 'S e seo na co-chomharran aige: 56° 24′ 54″ Tuath agus  3° 34′ 48″ Iar.
Ann an 2001 bha 1,162 duine a' fuireach an seo.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
29 an t-Sultain
'S e 29 an t-Sultain an 272mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (273mh ann am bliadhna-leum). Tha 93 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
thumb|180px|Lech Wałęsa
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Loch Lugano
'S e loch anns an roinn (Eadailtis: Cantone) Ticino anns An Eilbheis agus ann an dà roinn anns An Eadailt (Varese agus Como) a th' ann Loch Lugano. Tha am baile Campione, iadhtag Eadailteach am broinn na h-Eilbheise, suidhichte ri taobh an locha. 'S e Lacus Ceresius an t-ainm a bha air an loch anns an Laideann.
Roinn-seòrsa:An Eadailt Roinn-seòrsa:An Eilbheis
1665
MDCLXV
Bàsan
Roinn-seòrsa:1660an
Ceannaiche
Is e neach-malairt a tha ann an ceannaiche.
Bithidh ceannaiche a' cosnadh a bheò-shlàinte eadar ceannaich agus reic.
Mar sin: PRÌS REIC - COSGAIS CEANNAICH = RÀTH
Bithidh cuid ceannaichean a' dèiligeadh an aon bathar sònraichte, neo aslach cumhang de bathair- m.e. fionn. Air an dara laimh, bithidh "ceannaichean ginearalta", m.e. fear-bùtha a' ceannaich agus a' reic iomadh seòrsa bhathair.
Is e cùise sònraichte a tha ann an fear a' bhùth. Bithidh esan a' ceannaich bathair "anns an tomad", aig prìs saor. Bithidh esan an uairsin a' reic aonadan beag de bathar aig prìs daor, ri daoine a bhitheas a' cleachdadh na bathair gu pearsanta, mar eisimpleir croganan silidh.
Bithidh bùth ginearalta (mar eisimpleir "Bùth Theàrlaich" anns an sreath Telebhisein "Ran Dan"), a' reic iomadh seòrsa bathair eadar bòtannan is biadh. Tha bùithtean ginearalta fhathast cumanta 's an latha an diugh anns na sgìrean b' iomallach den Ghaidhealtachd.
Roinn-seòrsa:Eaconomachd
An Ostair Uachdar
thumb|300px|right|An Ostair Uachdar
thumb|Dealbh bho Ladislaus Benesch: Loch Gosau le Dachstein
'S e stàit anns an Ostair a tha anns  an Ostair Uachdar (Gearmailtis: Oberösterreich). Tha e suidhichte san ear na dùthcha. Tha e suidhichte sa tuath na dùthcha. Tha e cho mòr ri 11,980 km2 agus tha 1.3 millean duine a' fuireach an seo. Mar sin 's e sin an ceathramh stàit as motha anns an Ostair. Tha Linz na phrìomh-bhaile.
Roinn-seòrsa:An Ostair
Vancouver, Washington
'S e baile ann an Washington, sna Stàitean Aonaichte, a th' ann an Vancouver. Bha 169294 daoine a' fuireach anns a' bhaile ann an 2014. Tha e suidhichte aig 171m os cionn ìre na mara.
Eachdraidh eile
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1825.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Washington (stàit)
Fuerteventura
thumb|right|300px| Fuerteventura thumb|right|300px| Traigh ann am Fuerteventura 'S e eilean Spàinnteach agus an dàrna eilean as motha de na h-Eileanan Canàrach a tha ann am  Fuerteventura. Tha e suidhichte anns a’ Chuan Siar.
Tha Fuerteventura cho farsaing ri 1,660 cilemeatair ceàrnagach. Anns a’ bhliadhna 2007 bha 94.386 de shluagh ann.
Tha Puerto del Rosario na phrìomh-bhaile, tha riaghaltas an eilein (Spàinntis: cabildo insular) suidhichte an seo.
'S e Mount Jandía a’ bheinn as àirde ann am Fuerteventura, tha i 807 meatair a dh'àirde.
Air sgàth nan tràighean gainmhich fada agus an na sìde blàithe tha an roinn turasachd gu math làidir anns an eilean. Tha port-adhair ann, le  Fuerteventura Airport mar ainm.
Tha Fuerteventura na phàirt den cheàrn Las Palmas. Tha sia sgìrean aige:
Roinn-seòrsa:Na h-Eileanan Canàrach Roinn-seòrsa:Eileanan Roinn-seòrsa:An Spàinn
916
'S e bliadhna-leum a bha ann an 916 (CMXVI).
Bàsan
Roinn-seòrsa:910an
Genesis
thumb|[[Adhamh is Eubha le Titian]]
'S e a chiad leabhar den Bhìoball a tha ann an Genesis (Eabhra:|בראשית| "bereshit", Greugais: Γένεσις, a' ciallachadh "breith", "cruthachadh", "cuis", agus "toiseach"). Thàinig an t-ainm bhon toiseach an leabhar ann an Eabhra:
'S e leabhar fada a tha ann, agus a-rèir dualchas 's e Maois a rinn e, ach tha e cinnteach san latha an diugh gun do rinn iomadh sgrìobhadairean e.
Roinn-seòrsa:Seann Tiomnadh Roinn-seòrsa:Iùdhachd Roinn-seòrsa:Creideamh
Corbin Bleu
'S e seinneadair pop-R&B Aimerigeanach a th' ann an Corbin Bleu. Rugadh esan air 21 an Gearran 1989.
2020
Filmichean
Roinn-seòrsa:21mh linn
Corbin Bleu
Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Cnò
thumb|Cnòthan-calltainn. Ann an luibh-eòlas, 's e seòrsa meas far a bheil sìol ann am plaosg cruaidh a tha ann an cnò.
Mar eisimpleir, 's e cnòthan anns a' bhrìgh luibh-eòlasach a tha ann an cnòthan-calltainn, cnòthan-daraich agus cnòthan-geanmaidh.
Tha brìgh eile ann an còcaireachd. 'S e sìl a tha ann an cnòthan-almoin, cnòthan-Braisileach, cnòthan-Frangach, cnòthan-spuinge (neo cnòthan Mòire), cnò-mheannt, cnòthan-piostais, cnòthan-peacain, agus 's e pòr-cochaill a tha anns a' chnò-thalmhainn.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Luibh-eòlas
1666
MDCLXVI
Bàsan
Roinn-seòrsa:1660an
Naomh Mungan
Ceanglaichean a-mach
Mungan Roinn-seòrsa:Daoine à Fìobha Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Bran
Bunachas
Thàinig an t-ainm Bran bhon seann Ghaeilge agus tha e a' ciallachadh fitheach. Bha an t-ainm seo gu math cumanta anns na seann làithean ann an Èirinn, gu h-àraid ann am miotas-eòlas Èireannach.
A rèir Mhic Farlane bha an t-ainm cumanta airson coin cuideachd.
Cruthan eile
'S e Branan cruth eile dhen ainm seo.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ainmean Gàidhealach
Tom Buidhe
'S e beinn faisg air Bràigh Mhàrr ann am Pàirc Nàiseanta a' Mhonaidh Ruaidh a tha ann an Tom Buidhe. Tha e 957 meatair a dh'àirde agus 's e Beinn Rothaich a th' ann.
'S e àrd-chlàr mòr a th' anns an sgìre sin, agus chìthear luchd-sgìthidh a' mhonaidh air, a bharrachd air luchd-sgìthidh air an ionad-sgìthidh air na beanntan faisg air làimh. Gheibhear seallaidhean air àrd-chlàr a' Mhonaidh Ruaidh a Deas Loch na Gàir agus beanntan a' Mhonaidh Ruaidh a Tuath.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Am Monadh Ruadh
917
B' e bliadhna cumanta sa' Mhìosachan Iulianach a bha ann an 917.
Bàsan
Roinn-seòrsa:910an
Llanfihangel Aberbythych
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sir Gaerfyrddin Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Miso
thumb|right|280px| Miso‎
'S e th' ann am Miso ach taois air a dhèanamh air pònairean sòighea ceò-theasaichte le nì brachaidh. 'S e aon de na stuthan blasmhoireachd as cumanta ann am biadh na Seapain, còmhla ri sabhs-sòighea. (shouyu (醤油)）'S e aon de na prìomh chungaidhean a ghabhas a chur ann am brot no sùgh Iapanach; thathar ga cleachdadh gus blas a chur air grisgeanan èisg no feòil, agus le glasraich a th' air am bruich.
Maothail
thumb|Maothail 'S e baile beag ann an Siorrachd Pheairt is Cheann Rois a tha ann am Maothail (Beurla: Muthill). 'S e seo na co-chomharran aige: 56° 19′ 47.93″ Tuath agus 3° 50′ 2.22″ Iar.
Ecsodus
right|thumb|Maois le Rembrandt 'S e an dàrna leabhar den Torah, Tanach agus an Seann Tiomnadh a tha ann an Ecsodus (Eabhra:|שמות|, Greugais: ἔξοδος "falbh").
Maothail
Ann an 2001 bha 675 duine a' fuireach an seo.
Llanegryn
Tha am baile Llanegryn ann an Gwynedd, a' Chuimrigh. Tha e 87.9 mi (141.5 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 184.4 mi (296.7 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 297 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 148 (49.8%); rugadh 52% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Gwynedd Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Ecsodus
Tha e mu dheidhinn an t-am a dh'fhàg na tràillean Israelitich as an Èiphit fo Mhaois.
Maothail
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Ecsodus
Roinn-seòrsa:Seann Tiomnadh Roinn-seòrsa:Iùdhachd Roinn-seòrsa:Creideamh
Harold Ridley
B'e e sùil-lighiche Shasannach a bh'ann an Sir Nicholas Harold Lloyd Ridley (10 an t-Ògmhios 1906, Kibworth Harcourt, Leicestershire – 25 an Cèitean 2001, Salisbury, Wiltshire, Sasainn) innleachdair an lionsaichean-ionphlanntail agus fear a rinn obair tùsaireach anns an roinn an obair-lannsa neòil-shùla.
Bha e na oileanach aig Pembroke College, Oilthigh Chambridge far an do dh'ionnsaich e saidheansan nàdarra agus dh'obair e aig Moorfields Eye Hospital far an do rinn e obair-lannsa. Chaidh e na FRS ann an 1986 agus rinneadh ridir dha ann an 2000.
thumb|right|Plàc cuimhneachaidh do Harold Ridley.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sasainn Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
Hosni Mubarak
'S e ceann-suidhe na an Èipheit eadar 1981 agus 2011 a th' ann am Muhammad Hosni Sayyid Mubarak neo حسني مبارك san Arabais.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às an Èipheit Roinn-seòrsa:Poileataigs
Jersey Nuadh
'S e tè de na Stàitean Aonaichte a tha ann an Deàrsaidh Nuadh (Beurla: New Jersey). Tha i suidhichte san àirde an earra-thuath na dùthcha. Tha 8,791,894 duine a' fuireach anns an stàite. Tha Trenton na prìomh-bhaile ach 's e Newark am baile as motha a tha ann an Jersey Nuadh. Bha i na h-àite cudthromach anns an Ar-a-mach Ameireaganach. Chaidh Na Sopranos a chlàradh an seo. Tha e air a bhith na stàit bho 17 an Dùbhlachd 1787.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Stàitean de na Stàitean Aonaichte‎ Roinn-seòrsa:Jersey Nuadh‎
An Ruis
'S e an dùthaich as motha san t-saoghal a tha san Ruis    neo Ruisia (Beurla Russia ("Ruisia"); Ruiseis: Росси́я, eadar-litreachadh: Rossiya neo Rossija). 'S e "An Caidreachas Ruiseanach" gu h-oifigeil (Ruiseis: Росси́йская Федера́ция, eadar-litreachadh Rossiyskaya Federatsiya no Rossijskaja Federacija). 'S e Ruisis an cànan oifigeil, a bhruidhneas san dùthaich air fad. Cleachdar an Aibidil Cirilleach. Ach tha 27 cànanan oifigeil eile ann, tha sin a' crochadh air an roinn far a bheilear.
Eachdraidh
A-rèir beul-aithris chaidh an Ruis a stèidhicheadh ann an Kyiv leis na Lochlannaich anns an 9mh linn. Dh'fhàs an Ruis Crìostail anns an 10mh linn.
Lunn na Mongolaich, air an robh na Tartaraich, air an Ruis eadar 1237 is 1240. An dèidh sin, chaidh Mosgo am baile as cudromaiche le Ivan I na Ruise mar Phrionnsa Mòr. Fhuair Ivan III na Ruise buaidh air na Tartaraich aig Blàr na h-Ugra ann an 1480. Chaidh Ivan IV na Ruise na Ìmpire ann an 1547 is riaghlaich e le uabhas an dùthaich.
Sunrise Not Secular
thumb|right|Sunrise Not Secular
An Ruis
Eachdraidh
Riaghlaich na Romanovaich eadar 1613 nuair a chaidh Mìcheil Romanov a thaghadh mar Ìmpire is 1917. Stèidhich Peadar Mòr na Ruise Sankt Peterburg is ath-thogail e an eaglais, an t-seirbheis catharra, an t-arm is a' chabhlachd. Shabaidich an Ruis anns a' cho-bhanntachd an aghaidh Napoleon is na h-aonar an aghaidh Breatainne agus an Ìmpire Otomanach ann an Cogadh a' Chrimea, agus an aghaidh na Seapaine ann an 1904–1905. An dèidh sin bha rèabhlaid ann an 1905 is stèidhich Nikolai II pàrlamaid, an Duma, agus bun-reachd.
Sunrise Not Secular
‘S e còmhlan-ciùil ròc Ceilteach a th’ ann an Sunrise Not Secular, a bhuineas do Leòdhas agus a sheinneas an dà chuid ann am Beurla agus Gàidhlig. Thug na còmhlanan roc Ceilteach mòra às na h-ochdadan mar Runrig agus Big Country buaidh mhòr air stoidhle a’ chòmhlain. Sgrìobhaidh iad na h-òran aca fhèin agus mar as tric, bidh faclan nan òran a-mach air beatha anns na h-Eileanan Siar agus air Crìosdaidheachd.
An Ruis
Eachdraidh
Bha an Ruis na pàirt dhen Aonadh Sobhiat eadar an rèabhlaid ann an 1917 anns an deach an stàit na phoblachd, agus 1991.
Sunrise Not Secular
Ceangail a-muigh
Sunrise Not Secular
An Ruis
Cruinn-eòlas
Tha an cuid as motha na dùthcha na laighe ann an Àisia, ach tha pàirt ann, a tha ceangailte leis an Roinn-Eòrpa.
Bhuannaich an Ruis na ranntairean a chaidh nan Eastònia agus An Laitbhe bhon Suain ann an 1721. Eadar 1772 is 1814 cheannsaich an Ruis Crimea, an Ucràin, A' Chairtbheil, A' Bhealaruis is Moldàibhia, agus meadhan Àisia ann an 1864/1865. Cheannaich na Stàitean Aonaichte Alasca ann an 1867. Chaill an Ruis Eastònia, an Laithbhe is Liotuàinia anns an rèabhlaid is chaidh na ranntairean eile nam poblachdan mar phàirt dhen Aonadh Sobhiat.
Tha mòran aibhnichean ann an Ruis. Tha lochan mòra ann cuideachd:
Seo liosta nam bailtean as motha na Ruise:
Tha 83 roinnean no cuspairean feadarail anns an Ruis, no 85 a rèir na Ruise fhèin air sgàth 's gu bheil an Ruis a' cunntadh Crimea is Sevastopol.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Dùthchannan Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa Roinn-seòrsa:Àisia Roinn-seòrsa:Dùthchannan ann an Àisia *
Lebhiticus
Se an treasamh leabhar den Torah, Tanach agus an Seann Tiomnadh a tha ann an Lebhiticus. Thàinig an t-ainm as an Laideann Liber Leviticus a thàinig on Ghreugais (το) Λευιτικόν.
Roinn-seòrsa:Seann Tiomnadh Roinn-seòrsa:Iùdhachd Roinn-seòrsa:Creideamh
Cladh Mór Ghlaschu
’S cladh bhon linn Bhictòirianach a tha ann an 'Cladh Mór Ghlaschu (Beurla: Glasgow Necropolis). Tha e air cnoc ìosal ach follaiseach air taobh an ear Àrd-eaglais Mungan ann am baile Ghlaschu. Tha lethcheud mìle neach air an tiodhlacadh ann.
Bun-sgoil Chon-dobhraid
'S e bun-sgoil Ghàidhlig agus Beurla a tha ann an Bun-sgoil Chon-dobhraid, ann am baile Chon-dobhraid faisg air Comar nan Allt. Tha torr cloinne a' dol ann. Faodaidh clann bheaga a dhol ann cuideachd oir tha sgoil-àraich ann. Tha 14 chlasaichean ann: 7 tro mheadhan na Gàidhlig agus 7 tro mheadhan na Beurla. Ma tha thu ann an clas 5 bidh thu a' faighinn chlasaichean snàmh. Gheibh thu clasaichean Fraingis ann an clasaichean 4 agus 5. Ma tha thu feumach air cuideachdadh ri leughadh gheibh thu reading buddy. Ann an 5 gu 7, bidh thu a’ dèanamh an North Lanarkshire Challenge.Tha cairt aig a h-uile clas airson àm lòin, agus clasichann 1-3 bidh iadsan a' faighinn lòn an-asgaidh.Bidh àireamh air a' chairt agus air a' choimpiutair bidh thu a' cuir airgead air.Thòisich Bun-sgoil Chon-dobhraid ann an 1977 agus bha Gàidhlig ann bho 1997.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Foghlam Roinn-seòrsa:Gàidhlig Roinn-seòrsa:Foghlam tro Mheadhan na Gàidhlig
Bidean a' Choire Sheasgaich
'S e beinn ann am Frìth Mhonar air a’ Ghàidhealtachd a th’ ann am Bidean a' Choire Sheasgaich. Tha i 945 m de dh’àirde agus ’s e Beinn Rothaich a th' ann. Tha i suidhichte ann an àite air leth iomallach eadar Atadal agus Loch Monar dìreach os cionn Loch Calavie. Thathar ag ràdh gur e aon de na Beanntan Rothaich as iomallaiche a th' ann. Tha lochan faisg air a' mhullach. Bidh luchd-streap na Beurla gu tric a' strì le fuaimneachadh an ainm Ghàidhlig, agus cleachdaidh e am far-ainm cheese cake ris, is iad den bheachd gu bheil an fhuaim coltach ris an ainm Ghàidhlig
'S e rud mòr a bhith a' streap na beinne seo leis gu bheil i ann an suidheachadh cho iomallach. Gheibhear thuice bho Achadh na Seileach, bho Atadal no bho Chill Fhaolain, agus 's ann air an rothair a nì a' mhòrchuid de dhaoine pàirt den t-slighe. Bidh cuid a' campachadh faisg air a' bheinn agus a' tòiseachadh às ùr an ath latha. Mar as trice thèid a cheangal leis an Luirg Mhòir a tha dìreach mu 2km air falbh bhon mhullach. Gheibhear suas gu cofhurtail bho thaobh Loch Calavie dhan bhealach eadar an dà bheinn. .
Bhon mhullach gheibhear seallaidhean air Loch Monar, Beinn Fhionnlaidh, beanntan Ghleann Afraig, Srath Farair agus Toirbheartan.
Sealbh
'S ann air Oighreachd Atadail a tha Bidean a' Choire Sheasgaich agus Lurg Mhòr.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
918
B' e bliadhna cumanta sa' Mhìosachan Iulianach a bha ann an CMXVIII.
Bàsan
Roinn-seòrsa:910an
Jeddah
'S e an darna baile as motha ann an Saud-Aràibia a tha ann an Jeddah.
Bailtean Co-cheangailte
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Àisia-an-Iar-Dheas Roinn-seòrsa:Aràibia nan Sabhd
Marxachas
'S e sgoil feallsanachd poileataigeach, sòisealach is eaconomach a tha stèidhte air na sgrìobh Karl Marx agus Friedrich Engels a tha ann am Marxachd. A rèir feallsanachd Mharxach, b' e a' Bhùirdeasachd a bh' anns a' chlas sòisealta a thug seilbh air an dòigh-dhèanaimh tron Tionndadh Gnìomhachais agus tha ùidh aice air an cuid luach cuid-seilbhe agus calpa a chumail gus a h-uachdaranachd san eaconomaidh a ghlèidheadh. 'S e gu bheil ceithir eileamaidean bunaiteach ann am Marxachas:
Daoine
Roinn-seòrsa:Feallsanachd Roinn-seòrsa:Co-mhaoineas Roinn-seòrsa:Poileataigs
Breac (soilleireachadh)
Breac:
Bailtean
'S iomadh baile air a bheil "breac".
919
B' e bliadhna cumanta sa' Mhìosachan Iulianach a bha ann an CMXIX.
Bàsan
Roinn-seòrsa:910an
Todhar
thumb|Òtrach faisg air [[Clachan Ghlinn Lus]] Chan ann an todhar ach cac nam beathaich neo nan cearcan, uaireanan air a mheasgadh le feoir. Theid a cleachdadh le tuathanaich agus le croitearaibh a leasaich am fearann aca.
Is e stugh searg a tha anns an todhar, agus tha cunnart gun losg e freumhan nan lusan, ma rachas a chuir re ràth an fhais. Mar sin bithidh tuathanaich a’ todhair na h-achaidhean aca anns an fhoghair, as deidh am buann.
Uaireanan cleachdar todhar a dhèanamh flacais.
Roinn-seòrsa:Bith-eòlas Roinn-seòrsa:Àiteachas
30 an t-Sultain
'S e 30 an t-Sultain an 273mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (274mh ann am bliadhna-leum). Tha 92 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
thumb|180px|Carragh-chuimhne [[Oscar Wilde ann am Baile Átha Cliath]]
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Liosta nan dùthchannan a rèir LTD (CCC) gach pearsa
Seo liosta nan dùthchannan a rèir LTD (CCC) gach pearsa.
Làmh-sgrìobhainnean Dvůr Králové agus Zelená Hora
'S e làmh-sgrìobhainnean Seiceach a th' ann an Làmh-sgrìobhainnn Dvůr Králové agus ann an Làmh-sgrìobhainn Zelená Hora (Rukopis Královédvorský a Zelenohorský ann an Seicis). Bhathar den bheachd gum b’ e cruinneachaidhean de sheann bàrdachd Shlàbhais a bh’ annta, ach anns an latha an-diugh, thathar den bheachd gur e meall-sgrìobhaidheann a th' annta. Tha connspaid mhòr air a bhith ann a thaobh ùghdarralas nan làmh-sgrìobhainnean, gu math coltach ri connspaid mu bàrdachd Oisein ann an Alba. Thug bàrdachd Oisein buaidh mhòr air an dà làmh-sgrìobhainn seo. Bha an dà làmh-sgrìobhainn anabarrach cudromach anns a' chultar Seiceach ann an 19mh linn.
Ewan McGregor
'S e cleasaiche à Alba a tha ann an Ewan Gordon McGregor (Peairt, 31 am Màrt 1971). Chaidh a thogail ann an Craoibh. Dh'fhàs e ainmeil leis an fhilm Trainspotting, film a chaidh a chruthachadh a-rèir an nobhail Trainspotting a sgrìobh Irvine Welsh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba Roinn-seòrsa:Cleasaichean nam film
Làmh-sgrìobhainnean Dvůr Králové agus Zelená Hora
Làmh-sgrìobhainn Dvůr Králové
Chaidh an làmh-sgrìobhainn a lorg ann an Dvůr Králové (baile mòr a tha a-nis ann an ceann an ear Poblachd na Seice, ann an 19mh linn ann an Ìompaireachd Ostaireach-Ungaireach), ann an stìoball na h-eaglaise air 16mh latha den t-Sultain 1817. Bha 14 dàin ann: 6 duain-mhòra ("Oldřich", "Beneš Heřmanóv", "Jaroslav", "Čestmír a Vlaslav", "Ludiše a Lubor", "Záboj") agus 8 dàin eile ("Zbyhoň", "Jelen", "Kytice", "Jahody", "Róže", "Žezhulice", "Opuštěná", "Skřivánek"). An toiseach, bhathar ag ràdh gun deach na dàin a sgrìobhadh ann an 13mh linn, ach anns an latha an-diugh thathar den bheachd gur e meall-sgrìobhainn a th' ann a chaidh sgrìobhadh le fear Václav Hanka ann an 19mh linn.
Làmh-sgrìobhainn Zelená Hora
Chaidh an làmh-sgrìobhainn a lorg aig a' chaisteal ann an Zelená Hora (baile ann an ceann an iar Poblachd na Seice, ann an 19mh linn ann an Ìompaireachd Ostaireach-Ungaireach) ann an 1817. Tha dà dhàn ann: Sněmy agus Libušin soud (Breitheanas Libuše). An toiseach, bhathar ag ràdh gun deach na dàin a sgrìobhadh ann an 9mh no 10mh linn, ach anns an latha an-diugh thathar den bheachd gur e meall-sgrìobhainn a th' ann a chaidh sgrìobhadh le fear Josef Linda. Tha an stòiridh mu dheidhinn bana-phrionnsa Libuše a' nochdadh ann an tùsan eile cuideachd. Sgrìobh an co-ghleusaiche ainmeil Seiceach, Bedřich Smetana, opara Romansach leis an ainm Libuše. Roinn-seòrsa:An t-Seic
1667
MDCLXVII
Bàsan
Roinn-seòrsa:1660an
Bellevue, Washington
Eachdraidh eile
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1869 le William Meydenbauer.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Washington (stàit)
Àireamh (Bìoball)
'S e an ceathramh leabhar den Bhìoball a tha ann an Àireamh. Se ba-midbar במדבר, i.e., "anns an fhàsach" a tha ann an Eabhra. Ann an Septuagint, se Arithmoi ("Àireamhan") a tha air, agus 's e seo an tiotal àbhaisteach aige.
Roinn-seòrsa:Seann Tiomnadh Roinn-seòrsa:Iùdhachd Roinn-seòrsa:Creideamh
Stèisean Phuirt Bhruachaidh
'S e Stèisean Phuirt Bhruachaidh (Beurla:Broughty Ferry railway station) an stèisean-rèile ann am Port Bhruachaidh. Tha e suidhichte air an loidhne eadar Obar Dheathain agus Dùn Èideann.
Iomraidhean
<br style="clear: both;" /> {| class="toccolours" border="1" cellpadding="4" style="margin: 0 auto; border-collapse: collapse; text-align: center;" ! Stèisean roimhe ! colspan="3" | National Rail ! an ath stèisean Loidhne Dùn Èideann gu Obar Dheathain <br style="clear: both;" />
Josef Mysliveček
B' e co-ghleusaiche Seiceach a bh' ann an Josef Mysliveček (Pràg, 9 am Màrt 1737 – An Roimh 4 an Gearran 1781). Rugadh e ann am Pràg, agus bha athair na mhuillear. Sgrìobh e 26 oparan, mar eisimpleir L'Olimpiade, Motezuma, Antigona, agus Il Bellerofonte.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Seic
Smithson Tennant
B' e ceimigear à Sasainn a bha ann an Smithson Tennant.
Beatha
Rugadh e ann an Selby ann an Siorrachd Eabhraig agus bha e na sgoilear ann am Beverley.
Bha e na oileanach aig Oilthigh Chambridge agus chaidh e na FRS nuair a bha e 23 bliadhna a dh'aois. Lorg e iridium agus osmium ann an 1804.
Chaidh e na ollamh ann an Oilthigh Chambridge ann an 1813 ach chaochail e san Fhraing nuair a thuit fon t-each aige ann an 1815.
Urraman
Ann an 1804 bhuannaich e an Bonn-cuimhne Copley. Dh'ainmicheadh clach-mhèinnear, tennantaid, air.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ceimigeachd Roinn-seòrsa:Luchd-saidheans Roinn-seòrsa:Siorrachd Eabhraig Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
Llanelltud
Tha am baile Llanelltud ann an Gwynedd, a' Chuimrigh. Tha e 93.4 mi (150.4 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 181.8 mi (292.6 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 500 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 287 (57.4%); rugadh 58% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Gwynedd Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
920
'S e bliadhna-leum a bha ann an 920 (CMXX).
Bàsan
Roinn-seòrsa:920an
Deuteronomi
'S e an còigeamh leabhar den Bhìoball a tha ann an Deuteronomaidh. 'S e Devarim דברים ("briathran"), a tha air ann an Eabhra, a thàinig as an toiseach "Eleh ha-devarim" ("Is iad seo na briathran"). Mar am facal logos, is urrainn do "devarim" a ciallachadh "labhairtean" 7c.
Naomh Crìstean (eilean)
'S eilean anns na Lesser Antilles a tha ann an Naomh Crìstean (Fraingeis: Saint-Christophe; Beurla: Saint Kitts). Tha am Muir Cairibianach san iar dheth, agus an Cuan Siar san ear. Còmhla ris an eilean Nibheis 's e pàirt den dùthaich Naomh Crìstean agus Nibheis.
Roinn-seòrsa:Lesser Antilles
Barack Obama
'S e neach-poileataigs Ameireaganach agus 44mh Cinn-suidhe nan Stàitean Aonaichte a tha ann am Barack Hussein Obama [bəˈɹɑːk hʊˈseɪn oʊˈbɑːmə]. Air 4mh an t-Samhain 2008 bhuannaich e na taghaidhean anns na Stàitean Aonaichte agus eadar an 20mh den Fhaoilleach 2009 agus 20mh den Fhaoilleach 2017, bha e na cheann-suidhe.
Rugadh e air 4mh den Lùnastal 1961 ann an Honolulu, Hawaii. Chaidh e don Oilthigh Cholumbia agus Harvard Law School. Tha e na fear lagha agus bha e a' teagasg lagha bun-reachdail aig Oilthigh Chicago eadar 1992 gu 2004. Bha e na sheanadair ann an Illinois eadar 3mh Faoilleach 2005 agus 16 Samhain 2008. thumb|250px|Barack agus Michelle Obama Tha e pòsta aig Michelle Obama (1992) agus tha dithis nighean aca, Malia Ann (1998) agus Sasha (2001).
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Cinn-shuidhe nan Stàitean Aonaichte Roinn-seòrsa:Duais Nobel airson Sìthe Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Alanais
'S e baile beag ann an Siorrachd Rois a tha ann an Alanais (Beurla: Alness). Tha e suidhichte mu 13 km ear-thuath air Inbhir Pheofharain, 20 km tuath air Inbhir Nis agus  5 km iar air Inbhir Ghòrdain faisg air Linne Chrombaidh. Tha abhainn leis an dearbh ainm a‘ sruthadh tron bhaile. Anns a' bhliadhna 2011 bha 5.782 duine a' fuireach an seo, mar sin bha àireamh muinntir a' bhaile a' fàs bho 5.150 duine anns an 2001.
Tha stèisean-rèile ann air Loidhne a' Chinn a Tuath eadar Inbhir Pheofharain agus Inbhir Ghòrdain. Tha an A9 a‘ ruith mu chileameatair tuath air a‘ bhaile. Tha dà thaigh-staile ann an Alanais; Teaninich agus Dalmore.
Gheibhear deagh shealladh bho Alanais air Cnoc Fhaoighris le carragh-cuimhne air a mhullach. Bha e air a thogail le Eachann Rothach (8mh Rothach Taigh an Fhuamair) ann an stoidhle Innseanach ann an 1782-83.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd Roinn-seòrsa:Siorrachd Rois
Steiermark
thumb|400px|left|Steiermark
Bailtean
thumb|220px|Taobh a deas Steiermark thumb|220px|Beinn Grimming anns an Dachsteingebirge thumb|220px|Loch Der Stubenbergsee, anns a' cheàrn Hartberg
Roinn-seòrsa:An Ostair
Bloigh (matamataig)
'S e bloigh a th' ann far a bheil uimhir air a cur an cèill a thaobh 's mar a tha an uiread de dh' earrainn a th' innte (me. trì cairtealan, còig ochdamh). Thèid a sgrìobhadh le dà fhigear, fear os cionn an fhir eile agus loidhne còmhnard eatarra mar a leanas... ...no le sgoradh ( / ) eatarra mar as cumanta sa chlò-ghrafachd (me. ½, ¾, ⅝ ). Canar an t-àireamhaiche ris an àireimh os cionn agus an seòrsaiche ris an àireimh fon loidhne agus is iadsan teirmean na bloighe.
Tha an seòrsaiche a' sealltainn seòrsa na bloighe. Ma tha rudeigin air a roinn sna h-ochd earrannan co-ionnan, 's e ochdamhan a th' anns gach earrainn agus 's e a h-ochd an t-seòrsaiche. Gabhaidh an seòrsaiche àireamh sam bith ach neoni a-mhàin oir chan eil ciall air rudeigin a roinn gun a bhith earrannan ann.
'S e bloigh aonadach a th' ann mas e a h-aon an t-àireamhaiche. Tha an t-àireamhaiche a' sealltainn na tha de bhloighean aonadach (no de dh’aonadan “bloigheach”) den t-seòrsa seo. Mar eisimpleir: ¾ = 3 × ¼ agus ⅝ = 5 × ⅛.
'S e luach na bloighe an roinn-àireamh far a bheil an t-àireamhaiche air a roinneadh leis an t-seòrsaiche. Mar eisimpleir:
'S e sin ri ràdh, ma tha ceithir cairtealan againn 's e an rud iomlan a th' againne. Ma tha ochd cairtealan againn, tha dà rud iomlan againne. 'S an aon dòigh:
Ann am matamataig, mas urrainnear àireamh a sgrìobhadh mar bhloigh, 's e àireamh choimeasta a chanar rithe.
Bloighean cumanta, ceart agus anabharr
'S e bloigh chumanta a th' ann ma tha àireamh choimeasta air a sgrìobhadh san riochd bloighe. 'S e sin ri ràdh far a bheil aon slàn-àireamh (an t-àireamhaiche) air a roinneadh le slàn-àireamh eile (an seòrsaiche). Mar eisimpleirean 4/3, 3/15, agus 243/39. Ma tha dearbh-luach bloighe cumanta nas lugha na h-aon (tha dearbh-luach an àireamhaiche nas lugha na dearbh-luach an t-seòrsaiche), 's e bloigh cheart a chanar rithe (me. 3/4, –7/8). Ma tha dearbh-luach bloighe cumanta nas mò na h-aon, 's e bloigh anabharr a chanar rithe (me. 15/2).
Àireamhan measgaichte
Gus bloigh anabharr atharrachadh do àireimh mheasgaichte:
Bloighean co-ionnan
Ma tha àireamh air iomadachadh leis a h-aon, 's e toradh an iomadachaidh an aon àireamh.
Salamanca (provincia)
'S e provincia na Spàinne a tha ann an Salamanca (IPA: salaˈmaŋka). Tha e na laighe ann an Castilla y León, ann an ceann a tuath na dùthcha. 'S e Salamanca a tha na phrìomh-bhaile. Chaidh an roinn a chruthachadh ann an 1833 le Javier de Burgos, a bha na Rùnaire na Stàite agus Leasachaidh aig an àm. B' e an siostam-riaghalaidh iondail na Frainge a chleachd e mar mhodal. Chuireadh a-steach Coimhearsnachd fèin-riaghlaidh Chastilla y León i ann an 1978, nuair a sgrìobhadh Bun-reachd ùr. Sìnidh Salamanca fad 12,349km² agus tha 352,986 duine a' fuireach ann. Le sin, 's e an 16mh roinn as motha na Spàinne a thaobh talmhainn agus an 37mh a thaobh àireimh-sluaigh. Tha crìochain aice le Ávila, Cáceres, Valladolid, Zamora agus A' Phortagail. 'S e dìreach Spàinntis a tha ga bruidhinn an seo.
Bloigh (matamataig)
Bloighean co-ionnan
Agus 's e a h-aon a th' ann mas e an aon àireamh a th' anns an t-àireamhaiche agus an seòrsaiche:
Iosua
'S e an siathamh leabhar den Bhìoball is an Tanach a tha ann an Iosua (Eabhra: Sefer Y'hoshua ספר יהושע)
Bloigh (matamataig)
Bloighean co-ionnan
'S mar sin:
Salamanca (provincia)
Freumhan an ainm
'S ann connspaideach 's a tha freumh-fhaclachd an ainm. B' e Helmantike (Gàidhlig: Tìr na Geaslanachd) a chanadh na Greugaich ris, agus sgrìobh Ptolomaidh gu robh dùn Ceilteach san sgìre air an robh Salmatica/Salmantica. Sgrìobhadh Livius Hermandica e. Tha teòiridh caran ùr ann, a tha a' dearbhadh gur e ath a th' ann an t-eileamaid sala- (mar Salas de los Infantes ann am Burgos no Salas de Pallars ann an Lleida), ged nach eil mòran dhaoine a' gabhail ri sin fhathast. Tha cruth na tìre a' gabhail ris an teòiridh ùr. Mar a b’àbhaist san Spàinn, b’ e dìreach ainm a’ bhaile a bu motha sa sgìre a chuireadh air an roinn.
Iosua
Roinn-seòrsa:Seann Tiomnadh Roinn-seòrsa:Iùdhachd Roinn-seòrsa:Creideamh
Bloigh (matamataig)
Bloighean co-ionnan
Tha e soilleir gu bheil 1/2, 2/4 agus 6/12 co-ionnan agus canar bloighean co-ionnan riutha. Gheibhear bloigh cho-ionnan ma tha an t-àireamhaiche agus an seòrsaiche air an iomadachadh leis an aon iomadair (no factar). 'S an aon dòigh, gheibhear bloigh cho-ionnan ma tha factar coitcheann aig an àireamhaiche agus an t-seòrsaiche, agus ma tha an t-àireamhaiche agus an seòrsaiche air an roinneadh leis. Mar eisimpleir:
'S ann a bhith a' lùghdachadh (no a' sìmpleachadh) bloigh a chanar ri seo. Mur eil factar coitcheann (ach a h-aon) aig an àireamhaiche agus an t-seòrsaiche, thathar ag ràdh gu bheil na teirmean as ìsle aig a' bhloigh.
Co-thionndaidhean
Ma chuirear bloigh bun os cionn, 's e co-thionndadh a th' ann. 'S mar sin, 's e 7/3 an co-thionndadh 3/7.
Chionns gu bheil àireamh, air a roinneadh leis a h-aon na h-àireamh fhèin, 's urrainnear 17 a sgrìobhadh mar 17/1. (Uaireannan, thathar ag ràdh an "seòrsaiche neo-fhaicsinneach" ris a h-aon seo.) 'S mar sin 's e 1/17 co-thionndadh na seachd-deug.
Cunntadh le bloighean
Mar a tha na h-àireamhan slàn, tha bloighean a' cumail ris na laghan co-iomlaideach agus co-thiomsach agus ri lagh an sgaoilidh.
Cur-ris
Gus an cur-ris, feumaidh dà rud a bhith den aon seòrsa. Ma chuirear ubhal ri orainsear, chan ann againne ach ubhal agus orainsear. Ma chuirear pìos measa ri pìos measa, tha dà phìos measa ann. 'S ann mar seo cuideachd le bloighean. Gus an cur-ris, feumaidh an aon seòrsaiche a bhith aca. Mur eil, feumar na bloighean atharrachadh do bhloighean co-ionnan aig a bheil an aon seòrsaiche. Mar eisimpleir:
Nise, gus a bhith co-ionnan ri 3/4, feumaidh am factar 4 a bhith aig an t-seòrsaiche ùr. Gus a bhith co-ionnan ri 2/3, feumaidh am factar 3 a bhith aige. Chionns gu bheil na factaran 3 agus 4 aig 12 (= 3 × 4), tha 12 freagarrach mar sheòrsaiche coitcheann.
Agus, a-nise:
Gabhar a dhèanamh daonnan mar os cionn, 's an seòrsaiche coitcheann fhaighinn bho iomadachadh nan seòrsaichean, ach uaireannan tha seòrsaiche nas ìsle ann a tha freagarrach cuideachd. Mar eisimpleir,
Agus chionns gu bheil:
Toirt air falbh
Tha an dòigh-obrach gus bloigh a dhealachadh bho bhloigh eile a' leantainn nan ceumannan mar os cionn cuideachd. Mar eisimpleir:
le àireamhan slàn
Agus mar sin, ma tha bloigh air iomadachadh le àireimh shlàin:
Anns na briathran eile, gus bloigh a dh'iomadachadh le àireimh shlàin, iomadaich an t-àireamhaiche leis an àireimh shlàin.
an riaghailt choitcheann
Gus dà bhloigh a dh'iomadachadh le chèile, iomadaich na h-àireamhaichean le chèile agus iomadaich na seòrsaichean le chèile. Mar eisimpleir:
le àireamhan measgaichte
Tha e nas sìmplidh àireamhan measgaichte atharrachadh do bhloighean cumanta ron iomadachadh. Mar eisimpleir:
Roinneadh
Gus àireamh a roinneadh le bloigh, iomadaich an àireamh le co-thionndadh na bloighe. Mar eisimpleir:
'S urrainnear an riaghailt seo dearbhadh mar a leanas:
Roinn-seòrsa:Matamataig
Drochaid an Eilein Sgitheanaich
Tha Drochaid an Eilein Sgitheanaich aʼ ceangal an Eilein Sgitheanaich ris an tìr mór, aʼ dol eadar na bailtean Caol Loch Aillse agus Caol Acain (no faisg orra co-dhiù), agus a’ dol os cionn an Eilein Bhàin. Tha e ʼna pàirt den rathad A87. Thog Dyckerhoff & Widmann AG, companaidh às a' Ghearmailt, agus Miller Civil Engineering e. Thòisich iad ann an 1992. Chaidh a fosgladh air 16 an Dàmhair 1995, agus bha na cìsean gu math connspaideach gus an deach cur às dhaibh air 21 an Dùbhlachd 2004.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd Roinn-seòrsa:Drochaidean
Sgàin
'S e baile ann an Siorrachd Pheairt is Cheann Rois a tha ann an Sgàin (Beurla: Scone).
Ann an 2001 bha 4,430 duine a' fuireach an seo.
B' àbhaist dha a bhith prìomh-bhaile na h-Alba, agus tha an Lia Fàil ainmeil mar "Clach Sgàin" cuideachd.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Llanfihangel Rhos-y-Corn
Tha am baile Llanfihangel Rhos-y-Corn ann an Sir Gaerfyrddin, a' Chuimrigh. Tha e 53.5 mi (86.0 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 173.7 mi (279.5 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 458 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 185 (40.4%); rugadh 49% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sir Gaerfyrddin Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
1668
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1668 (MDCLXVIII).
Bàsan
Roinn-seòrsa:1660an
Afro-Coloimbianaich
thumb|right|200px|Edgar Rentería, Afro-Coloimbianach Ainmeil'S e daoine le freumhan Afraganach nan tàmh ann an Coloimbia a th'ann na Afro-Coloimbianaich. Chaidh an sinnsearan a ghoid air falbh à Afraga is iad nam tràillean gu ruige 1851. Tha coimhearsachdan làidir dhe daoine Afro-Coloimbianaich anns na bailtean mòra mar Bhogotá agus Medellín agus gu h-àraidh ann an Chocó.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Coloimbia Roinn-seòrsa:Daoine à Coloimbia
Arrecife
Tha Arrecife na phrìomh-bhaile Lanzarote, fear de na h-Eileanan Canàrach. 'S e am baile as motha an eilein cuideachd. Tha Arrecife cho farsaing ri 22.72 cilemeatair ceàrnagach. Anns a' bhliadhna 2007 bha 56,940 duine de shluagh ann, le dlùths aig àireamh 2.501,5 duine gach km².
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Na h-Eileanan Canàrach Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean na Spàinne Roinn-seòrsa:An Spàinn
Anwar El Sadat
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às an Èipheit Roinn-seòrsa:Poileataigs
Dùthaich nam Basgach (ceàrn fèin-riaghlaidh)
'S e fear de na ceàrnaidhean anns an Spàinn a tha ann an Dùthaich nam Basgach (Spàinntis: País Vasco, Basgais: Euskadi). Tha Vitoria-Gasteiz na phrìomh-bhaile, agus tha Basgais agus Spàinntis nan cànanan oifigeil. Tha i na Coimhearsnachd fèin-riaghlaidh.
Ceangal a-muigh
Roinn-seòrsa:An Spàinn
Cesena
‘S e baile mòr ann an ceann a tuath na h-Eadailt a th’ ann an Cesena (IPA: tʃɛˈzeːna, Laideann: Caesena). Tha e suidhichte aig 38m os cionn ìre na mara, faisg air Santarcangelo di Romagna agus Ravenna, ri taobh na h-Aibhne Savio anns an sgìre (Eadailtis: Provincia) Forlì-Cesena, anns an roinn (Eadailtis: Regione) Emilia-Romagna, 15km air falbh bhon a’ Mhuir Mheadhanach, 250km air falbh bhon An Ròimh, prìomh-bhaile na dùthcha, 282km bho Mhilano, 144km bho Phadova agus 90km bho Fhirenze. Tha 97,484 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile, an 51 na dùthcha.
Eachdraidh
Bhuineadh Cesena do Stàitean na h-Eaglaise.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Eadailt
Nibheis
Is dòcha tha thu a' lorg "Beinn Nibheis" 190px|right|thumb|Bratach an eilein 'S e eilean anns na Lesser Antilles a tha ann an  Nibheis . Tha a' Muir Cairibianach san iar dheth, agus an Cuan Siar san ear. Còmhla ris an eilean Naomh Crìstean 's e pàirt den dùthaich Naomh Crìstean agus Nibheis.
Roinn-seòrsa:Lesser Antilles
Uilleam Uallas
Bu treòraiche Albannach Uilleam Uallas, a dh' èirich suas an aghaidh fòirneart Shasainn ann an Alba aig deireadh an 13mh linn.
Bha e air cheann airm Albannach a thug a' bhuaidh a-mach an aghaidh feachd Shasannach aig Sruighlea ann an 1297. Bha an t-arm Sasannach trì uairean na bu lìonmhoire na an t-armailt Albannach agus Iarla Shurreigh air a cheann.
Air do Uallas an t-saorsa a choisinn do Alba, bhrist e a-steach air taobh tuath Shasainn le 20 000 fear, agus rinn e mòran call air feadh na dùthcha sin mar dhìoghaltas airson an fhòirneirt a bha na Sasannaich a' dèanamh air Alba. Nuair a thill iad air ais bhon sgrìob sin ghairm an t-arm agus an sluagh Uallas gu bhith na Àrd-riaghladair air Alba. Theireadh ris, an dèidh seo, Sìr Uilleam Uallas, Riaghladair Alba.
Air 22mh de mhìos deireannach an t-samhraidh, 1298, chaill Uallas Blàr na h-Eaglaise Brice an aghaidh armailt a bha trì uairean na bu lìonmhoire na an t-armailt aige fhèin. B' e Rìgh Eideard Shasainn a bh' air cheann an airm Shasannach an turas seo. B' fheudar dha Eideard an t-armailt Sasannach a bha a' cogadh san Fhraing a mhàrsail a-nall a dh'Albainn gus an Rìoghachd sin a cheannsachadh às ùr nuair a chaidh sgrios a dhèanamh air armailt an Iarla Shurreigh aig Sruighlea.
An dèidh a' chath fhuilteach seo, b' èiginn do Eideard, le cion bìdh, an fheachd a mhàrsail air ais do Shasann an ceann a dhà no thrì sheachdainnean gun bhuille tuilleadh a bhualadh. B' e innleachd Uallais an dùthaich fhàsachadh ach nach faigheadh arm coimheach a bheathachadh bhuaipe. Mar sin, fhuaireadh Baile Shruighlea, Cill Rìmhinn 's Peairt mar an ceudna nan lasraichinn nuair a chuireadh an t-arm tron dùthaich gus biadh a lorg.
Ged a chuir an t-acras dhachaigh Eideard goirid an dèidh buaidh na h-Eaglaise Brice, thill e agus ruith e thairis air Alba còig turais as a dhèidh le feachd lìonmhor. Mun cuairt de shia bliadhna an dèidh latha na h-Eaglaise Brice, bha gach uasal agus ìosal san rìoghachd ach a-mhàin Uallas fhèin air ùmhlachd aideachadh do Rìgh Shasainn. Bu tearc an luchd-leanmhainn dìleas a bh' aige.
Chuir Eideard suim mhòr de airgead-cinn air 's fa dheòigh thug fear dom b' ainm Sir Iain Menteith, a bha uaireigin na charaid aig Uallas, ach a-nis na cheannard air caisteal Dhùn Bhreatainn fo Eideard, brìb do aon de a sheirbhisich, Iain Cutach, airson a bhrath. Chaidh Uallas a ghlacadh na leabaidh san oidhche aig Robroyston, còig mìle an ear-thuath air Glaschu.
Thugadh a Lunnainn e agus air 23 Sultain, 1305 chaidh a dhìteadh mar reubaltach ged a thuirt Uallas fhèin nach b' urrainn dhaibh a dhearbhadh gum bu reubaltach e, a chionn 's nach do mhionnaich e riamh a bhith dìleas do Rìgh Shasainn, agus nach mionnaicheadh. Bha Uallas dìleas do Rìgh Iain Baliol. Mu dheireadh, chaidh a leth-chrochadh is a leigeil a-nuas leth-mharbh. Thugadh a mhionach às a chom agus loisgeadh mu choinneamh a shùl e. Thug iad an sin an ceann dheth, agus roinn iad a chorp na cheithir cheathramhan. Chuir iad a cheann air crann aig Drochaid Lunnainn agus a làmh dheas os cionn drochaid A' Chaisteal Nuaidh. Chuireadh a làmh thoisgeal an àite follaiseach ann am Bearaig, ceithreamh eile dheth gu ruige Peairt agus a cheamhramh clì do Obar Dheathain.
Pearsa Uallais
Bu duine neo-chumanta calma e. Anns a bhodhaig, bha e garbh-chnàmhach; aghaidh fhada shoilleir; falt soilleir donn; sùilean soilleir geur-sheallach; sgor air taobh clì na smiogaid; coltas a ghnùis smuaireanach dubhach.
Bun-fiosrachaidh
Bha Alba ann an 1290 a-nis làn de shaighdearan Sasannach ri fòirneart air fireann 's air boireann, air saor 's air daor. Bha an t-àrd fhear-lagha, Ormeslie, a' gairm gu cunntas nan uile nach tugadh mionnan-strìochdaidh do dh'Eideard. Bha e a' toirt bhon Albannaich a bha a' diùltadh sin a dhèanamh an cuid fearainn agus maoin, 's gam peanasachadh air iomadh dòigh eile.
A thuilleadh air sin, bheireadh na saighdearan Sasannach bhuapa gun fhaighneachd nì sam bith a chìtheadh iad aca anns an cuireadh iad sùil, 's nan gabhadh neach sam bith a bhiodh iad a' creachadh air cur nan aghaidh, gheibheadh e bhualadh 's a lotadh, 's bha iad eadhon a' cur cuid gu bàs airson a bhith a' dìonadh an codach fhèin bhuapa.
Gaisgeachd Uallais
Bha Uallas latha àraidh ag iasgach ann an Abhainn Inbhir (Uisge Irbhinn). An àm dha bhith tilleadh dhachaigh còmhla ri balachan a bha a' giùlan an èisg a ghlac e ann am bascaid, chaidh Morair Percy, fear-ionaid rìgh Shasainn agus a shaighdearan a bhuineadh do Ghearastan Àir seachad orra. An còignear mu dheireadh dhen bhuidheann, dh' fhàg iad air an ais ge-tà, 's rinn iad gu neo-modhail airson am bascaid leis na bh' ann a thoirt bhon bhalach. Bha Uallas deònach roinn de na bric a thoirt dhaibh. Ach bho nach biodh na Sasannaich riaraichte le na bu lugha na an t-iomlan, thàinig na fir bho fhaclan gu buillean. Tharraing Uallas an t-slat-iasgaich 's le aon bhuille bha fear dhiubh 's a chasan gobhlach os a chionn. Thug e dhen fhear sin, an claidheamh 's chog e cho duineil leis 's gun d' fhuair e dhachaigh leis a' bhascaid slàn fallainn. B' èiginn dha Uallas teicheadah 's a bhith fon choill car ùine, 's an dèidh sin àite eile den dùthaich a thoirt air far nach robh an gnìomh cho aithnichte.
Air latha àraidh, ann an àm an earraich, bha e a' coiseachd tron bhaile 's e air a sgeadachadh le deise uaine a bha fasanta measg nan uaislean san àm sin dhen bhliadhna. Còmhla ris bha grunnan beag de luchd-leanmhainn 's de chàirdean, 'nam measg Sìr Iain Greumach. Thàinig Sasannach mì-mhodhail an rathad, 's thòisich e ri magadh orra.
Ghabh Uallas air adhart a' giùlan na h-athais gu foighidneach, ain-deònach air miothlachd sam bith a thogail. Ach dh'iadh mòran den phrabair Shasannach mu thimcheall a' sìor thilgeil athais air. Mu dheireadh, bhuail fear dhiubh ceann na truaill anns an robh an claidheamh a bha Uallas a' giùlan air a thaobh. Ann an tiota, bha an t-sabaid air a bonn, agus mu dheireadh, na Sasannaich nan sìneadh air an làr.
Fir Lannraig an guaillibh Uallais
B' e fear dom b' ainm Heselrig a bha na riaghladair Sasannach air a' bhaile. A-rèir coltais, rinn e dìoghaltas eagalach air Uallas airson na thachair. Loisg e taigh Uallais 's chuir e a bhean gu bàs. Mar sin, air an dearbh oidhche sin, thionail Uallas deich fir fichead de dhaoine dìleas misneachail 's chaidh e gu sàmhach a-steach don bhaile. Ràinig iad taigh an uachdarain. Dh'fhàisg Uallas a-steach agus bhuail e cho guiniche 's gun do sgoilt e a cheann 's gun deach a chlaidheamh sìos gu cnàimh na h-amhach. Thionndaidh na Sasannaich a-mach agus dh'èirich fir Lannraig chun a' chòmhraig. Nuair a shoilleirich a' mhadainn bha 51 de na Sasannaich nan laighe marbh air na sràidean 's na h-Albannaich nam maighstearan air a' bhaile.
Bigear
Choinnich Uallas feachd Shasannach aig Bigear, baile beag deas air Dhùn Èideann agus chuir iad an ruaig orra. Rinn Eideard sìth ri Alba; ga cheangail ann an Eaglais An Ruadh Ghleann an ciad mhìos an earraich, 1297. Ach, an ceann leth-bhliadhna an dèidh don t-sìth bhith ceangailte, thàinig òrdagh à Sasann mòd mhòr a chumail ann an Baile Inbhir Àir. Cha b' e ach ribe a bh' ann, ris a' canas na h-Albannaich, Saibhlean Àir (Barns of Ayr).
Saibhlean Àir
Bha Uallas 's a luchd-leanmhainn a' taisbeanadh uiread threubhantas agus de ghliocas nan oidhirpean air an tìr a shaoradh bho luchd-fòirneart gun robh na Sasannaich a-nis a' tòiseachadh air gabhail eagal rompa. Mar sin, leig na Sasannaich orra gun robh iad airson sìth a dhèanamh. Thug iad cuireadh do chuid de luchd-riaghlaidh Uallas agus d'a chuid oifigearan gu co-labhairt riutha fhèin mu chùmhnantan sìth. Bha a' choinneamh gu bhith air a cumail an taobh a-muigh de Bhaile Àir, ann an aitreabh mhòr fhiodha. Gun fhios dha na h-Albannaich, bha àireamh shaighdearan a' feitheamh airson gnìomh chrochadairean a dhèanamh. B'e Sìr Raoghnall MacCreamhain, siorram a' bhaile, agus bràthair-màthar Uallais, aon den chiad fheadhainn a thuit san ribe ud. Lean mòran as a dhèidh-san, nam measg Sìr Brus Blàir, Sìr Nìall MacGumaraid, Baran Choill, Baran Choinneagan, Baran Charraig, Baran Srath-Chluaidh gun duine a thoirt rabhadh dhaibh. Chaidh iad uile a dhìteadh mar shlaightearan agus a chrochadh. Ach fhuair boireannach sa choimhearsnachd innleachd èiginn air sealltainn a-steach agus na nithean a bha dol air adhart fhaicinn. Thug i rabhadh do Uallas agus fhuair esan às le bheatha. Theireadh Saibhlean Àir(Barns of Ayr) ri na thachair ann an ceann a deas na h-Alba.