cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Deachdaire
thumb|Kim Jong-Un is Donald Trump aig àrd-choinneamh ann an [[Singeapòr.]] thumb|[[Benito Mussolini is Adolf Hitler, deachdairean às an Eadailt agus a ’Ghearmailt, fa leth.]] Tha deachdaire na àrd-uachdaran, neo riaghaladair rioghachd/stàit (mar a chì e fhèin iomchaidh), neo riaghladh aon neach ceannsalach, gun a bhidh an comhairle neach air bith. Thòisich teirm an dictator (dictator rei gerendae causa) leis na Ròmanaich, far an robh iad ga chleachdadh mar tiotal air riaghladair sa chogadh. 'S e Iulius Ceusair a ghoid cumhachd bhon t-seanadh na Ròimhe, agus a dh'atharraich an ciall gus an ciall againne sa latha an diugh. Sgrìobh Hannah Arendt (1906 - 1975, Neach-teòiridh poileataigeach, feallsanaiche agus sgrìobhadair Gearmailteach-Aimearaganach) mòran mu dheidhinn Deachdairearn.
Faic cuideachd
Roinn-seòrsa:Poileataigs Roinn-seòrsa:Eachdraidh
757
Bàsan
Roinn-seòrsa:750an
Toirt air falbh
'S e toirt air falbh an t-obrachadh matamataigeach a bheir àireamh air falbh bho àireimh eile gus an diofar eatarra fhàgail. 'S e fear de na ceithir obrachaidhean bunaiteach àireamhachd a th' innte agus tha i na h-obrachadh mùiteach ri cur-ris.
Ma tha dà àireimh air an cur-ris airson an t-suim aca dhèanamh, dhealaicheadh toirt air falbh àireamh bhon t-suim gus an diofar a dh' fhàgail.
Ma chuirear na h-àireamhan nàdarra air loidhne (loidhne àireamh), 's e ceum gu deas a th' ann an cur-ris agus ceum gu clì a th' ann an toirt air falbh.
Faidhle:toirt-air-falbh-1.png
Chionn 's gun sìn an loidhne seo gu eicrioch air an làimh dheis, tha e freagarrach do chur-ris àireimh sam bith. Chan eil seo idir fìor do thoirt air falbh ach an sìn an loidhne gu eicrioch air an làimh chlì cuideachd. Airson sin a dhèanamh, tha feum air neoni agus na h-àireamhan àicheil.
Faidhle:toirt-air-falbh-2.png
'S e loidhne nan slàn-àireamhan a th' anns an loidhne, air a bheil na h-àireamhan nàdarra, neoni agus na h-àireamhan àicheil.
Mar a th' ann an cur-ris, 's e obrachadh càraideach air na slàn-àireamhan a th' ann an toirt air falbh ach thoir an aire nach eil toirt air falbh co-iomlaideach no co-thiomsach.
'S ann anti-cho-iomlaideach a tha toirt air falbh. 'S e sin ri ràdh nan iomlaideadh na h-àireamhan, bhiodh buil an obrachaidh àicheil:
Chionn 's nach eil toirt air falbh co-iomlaideach no co-thiomsach, tha e cumanta ann am matamataig air toirt air falbh a bheachdachadh mar gum biodh e cur-ris le àireamhan àicheil:
Roinn-seòrsa:Àireamhachd
Màiri I, Bànrigh na h-Alba
Bha Màiri Stiùbhart na bhoireannach àilleasach, tarraingeach do dh'fhir agus, gu ìre, gu math geur-chùiseach. Ach fhuair i an driod-fhortan a bhith a' riaghladh ann an dùthaich far am faigheadh am fear a bu thapaidh tàire riaghlaidh, agus lean aimhreit is còmhstri i fad a làithean.
Cha robh i ach sia làithean a dh'aois nuair a chaochail a h-athair, Seumas V, le cridhe briste bhathas ag ràdh às dèidh iomruagadh nan Albannach aig Blàr Solway Moss. Cha robh i ach còig bliadhna a dh'aois nuair a chaill na h-Albannaich Blàr aibhiseach Pinkie an aghaidh Arm Shasainn, agus bha aice ri teicheadh dhan Fhraing far an deach a pòsadh ris an Dauphin, Francois; ach chaochail esan òg, na rìgh airson beagan còrr is bliadhna.
Ann an 1561 thill Màiri a dh'Alba, dùthaich a bha mun àm sin ga reubadh eadar Caitligich (an creud san do thogadh Màiri fhèin) agus Pròstanaich, le Iain Knox aig an ceann. 'S e suidheachadh a bha seo a bhiodh glè dhuilich do riaghladair sam bith. Ach bha cùisean na bu mhiosa builich do Mhàiri, a chionn 's gun robh Ealasaid I Shasainn a' sìor-chur bacadh oirre agus i gu math amharasach mun tagairt a bh' aig Màiri do chrùn Shasainn. Chuir i seachad oidhche mu dheireadh ann an Alba san Abaid ann an Dùn Droighnein.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Rìghrean na h-Alba Roinn-seòrsa:Eachdraidh na h-Alba Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Siorrachd Dhùn Breatainn an Ear (sgìre Phàrlamaid Westminster)
'S e sgìre Phàrlamaid Westminster a tha ann an Siorrachd Dhùn Breatainn an Ear (Beurla: East Dunbartonshire).
Chaidh a cruthachadh ann an 2005 o Shrath Chelbhinn agus Bearsden agus pàirtean de sgìrean eile ach bha sgìre eile air an robh an aon ainm ro 1983. Bha Mairead Ewing, mar Mhairead Bain, na BP air a son eadar 1974 agus 1979. Bha Jo Swinson na ciad bhall pàrlamaid eadar 2005 agus 2015 nuair a bhuannaich an Nàiseantach John Nicolson agus bhuannaich i a-rithist ann an 2017 i.
Tha Bearsden, Muileann-Ghaidh agus Drochaid an Easbaig anns an sgìre seo. Tha i ann an crìch ri Sruighlea, Comar nan Allt, Cill Saidh agus Cair Cheann Tulaich an Ear, Coatbridge, Chryston agus Belshill, Glaschu an Ear-Thuath, Glaschu a Tuath, Glaschu an Iar-Thuath agus Siorrachd Dhùn Breatainn an Iar.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sgìrean Phàrlamaid Westminster Roinn-seòrsa:Siorrachd Dhùn Breatann
Am Baile Àirneach
'S e baile beag faisg air Dùn Èideann a tha anns Am Baile Àirneach.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Dùn Èideann
Tògo
'S e dùthaich ann an Afraga a tha ann an Tògo no Togo, ainm oifigeil: Poblachd Thògo . Tha crìochan aice san ear le Beinin, sa tuath le Buircina Fhaso agus san àird an iar le Gàna. Tha an gnàth-shìde aig Tògo fear tropaigeach ga:An Teochrios fo-sahara. Is e àiteachas[] a ’mhòr-chuid den eaconamaidh. Tha Lomé na prìomh-bhaile.
Ceanglaichean a-mach
thumbnail|250px|left|Taighean anns an stoidhle traidiseanta ann an Taberma
Roinn-seòrsa:Dùthchannan Roinn-seòrsa:Afraga Roinn-seòrsa:Afraga-an-Iar
Baile a' Chaisteil Nuadh
'S e baile anns na Crìochan a tha ann an Baile a' Chaisteil Nuadh (Beurla: Newcastleton no Copshaw Holm). Tha e suidhichte faisg air na crìochan eadar Sasainn is Alba. Ann an 2001 bha 772 duine a' fuireach an seo. Chaidh am baile a thogail anns na 1790an nuair a b' fheudar do na daoine a ghluasad air falbh bhon sheann baile Old Castleton aig àm nam Fuadaichean. Tha an Hermitage Castle faisg air a' bhaile, a chaidh a thogail timcheall air 1240. Canar gun tàinig an t-ainm aige bho Fhraingis l'armitage (Taigh nam freiceadan) ach bha far-ainm aige mar  'the guardhouse of the bloodiest valley in Britain' . Tha e fo chùram Àrainneachd Eachdraidheil Alba an-diugh.
Iain Banks
B' e sgrìobhadair Albannach a bh' ann an Iain Banks, a rugadh air an 16mh latha dhen Ghearran, 1954, ann an Dùn Phàrlain, Fìobha. Sgrìobh e ficsean ginearalta fon ainm Iain Banks agus ficsean-saidheans fon ainm Iain M. Banks. Sgrùd Banks Beurla agus feallsanachd aig Oilthigh Sruighlea. Dh' fhuirich e ann an Port na Banrighinn a Tuath, faisg air Drochaid na Foirthe. Chaochail e air 9 an t-Ogmhios 2013.
Beannchar
'S e baile ann an ear-thuath na h-Alba a tha ann am Beannchar no Beanncharaidh (Beurla: Banchory Beurla Ghallda: Banchry). Tha an dearbh ainm aig baile ann an Èirinn, ris an canar "Bangor Erris" sa Bheurla.
Tha e ann an Comhairle Shiorrachd Obar Dheathain (A' Mhaoirne ro 1975). Tha e mu 20 mìltean (32 km) san àird an iar air Obar Dheathain. Tha e suidhichte air bruach Uisge Dhè faisg air Uisge Feugh.
Ann an 2001 bha 6034 duine a' fuireach an seo.
Giùlan
Tha e na laighe air an A93.
Daoine ainmeil
James Scott Skinner (1843–1927), ceòl-sgrìobhaiche
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:A' Mhaoirne Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Obar Dheathain
Damnaglaur
‘S e baile beag dùthchasail faisg air An Druim Mòr, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th' ann an Damnaglaur. Tha e suidhichte aig 95m os cionn ìre na mara, anns Na Rannaibh, air an àirde an iar Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Bhaile na h-Ùige ro 1975, eadar Maol nan Gall agus Àrd Bhaile. Tha e 326km air falbh bho Obar Dheathain, 138km bho Ghlaschu, 94km bho Dhùn Phrìs agus 179km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. 'S e Beurla agus Beurla Ghallta a th' aig a’ mhòr-chuid dhiubh ann an Damnaglaur. Tha Eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas agus coilltearachd. Taobh fhoghlaim, chan eil sgoil ann agus le sin feumar a dhol dhan bhun-sgoil anns An Druim Mhòr agus dhan àrd-sgoil anns An t-Sròin Reamhar.
Poileataigs
'S ann gu Comhairle Choimhearsnachd Chille m' Èataine a bhuineas Damnaglaur, a ghabhas a-steach Port Neasaig, An Druim Mòr agus sgìre mhòr ann an ceann a deas nan Rannaibh. Tha 810 duine a' fuireach san sgìre air fad. Tha naoinear comhairlichean coimhearsnachd a' riochdachadh na sgìre agus thathar a' cumail coinneamhan na Comhairle gach mìos ann am bun-sgoil an Droma Mhòir. Tha e a' buntainn dhan uàrd-taghaidh 02 (Wigtown an Iar) airson Comhairle na Roinne.
Iomraidhean
Damnaglaur
Loch Monica
thumb|Sealladh air Loch Monica
'S e loch ann an Alba a tha ann an Loch Monica. Tha e suidhichte faisg air a' chosta san iar-dheas an eilean Rùm. Tha a' bheinn Gualann na Pàirce (232 m) san iar-dheas dheth.
Tha an loch seo cho mòr ri 0.5 ha (1.2 acair). 'S e 0.3 km (0.2 mìle) an cuairt-thomhas aige agus tha e mu 109 m a dh'fhad san àite as dìriche. Chan eil eilean anns an loch seo. Tha bàrr uisge an locha mu 198 m (650 troigh) os cionn na mara agus tha e mu 0.6 km (0.4 mìle) air falbh bhon mhuir.
Chan eil duine sam bith a' fuireach faisg air Loch Monica agus mar sin chan eil rathaidean ann a leanas chun an locha seo.
Freumhan an ainm
Bha George Bullough a' sealbhachadh Rùm agus bha Monica (Monique Lily de la Pasture) air a bhean.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba Roinn-seòrsa:Rùm
Ruth Davidson
'S e neach-poileataigs Albannach a a bha na ceannard de Phàrtaidh Tòraidhich na h-Alba eadar 2011 agus 2019 a tha ann an Ruth Davidson, BPA.
Rugadh i ann an Dùn Èideann ann an 1978 agus togadh i ann am Buckhaven ann am Fìobha. Bha i na sgoilear aig Àrd-sgoil Buckhaven. Dh'ionnsaich i Litreachas Beurla ann an Oilthigh Dhùn Èideann agus chaidh i na craoladair. Mar BhPA riochdaich i Glaschu mar bhall liosta eadar an Cèitean 2011. Thaghadh i mar cheannard Tòraidheach ann an 2011, an aghaidh Murchadh Friseal. Leig i a dreuchd suas ann an 2019 an dèidh do Bhoris Johnson a dol na cheannard Pàrtaidh Tòraidheach na Rìoghachd Aonaichte is tha Jackson Carlaw a' frithealachadh mar cheannard eadar-amail.
Tha i a' riochdachadh Dùn Èideann Meadhain a-nis.
Beatha phearsanta
Rug i mac, Finn Paul Davidson, còmhla ri a cèile Jen Wilson, san Dàmhair 2018.
Urraman
Chaidh i na ball na Comhairle Dhìomhair ann an 2016 agus na còirnealair urramach ann an 2017.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Tòraidheach na h-Alba
Albert Camus
B' e sgrìobhadair agus feallsanaiche Frangach a bha ann an Albert Camus (1913-1960) (IPA: albɛʁ kamy). Rugadh agus thogadh e ann an Dréan, Algeria nuair a bha e fo riaghladh Frangach agus chaochail e ann an Villeblevin ann an 1960. Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Litreachas anns a' bhliadhna 1957.
Sgrìobhaidhean mu a dheidhinn
Mac a' Phearsain, Iain. 2012. 'Briseadh na Cloiche air Oir an Fhàsaich: Iain Moireach agus Albert Camus' ann an Sùil air an t-Saoghal (Brig o’ Turk, Perthshire: Clann Tuirc), 115-130. ISBN 978-0-9562615-1-9
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Frangach Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Litreachas Roinn-seòrsa:Breithean 1913 Roinn-seòrsa:Bàsan 1960 Roinn-seòrsa:Daoine às an Fhraing
Uisge-beatha
thumb|Uisge-beatha à Alba
1518
MDXVIII
Bàsan
Roinn-seòrsa:1510an
Uisge-beatha
Is e uisge-beatha spiorad dibhe làidir a tha air a dhèanamh le gràn. Gu h-àbhaisteach, tha uisge-beatha à Alba neo Èirinn, is ann à Aimearaga a tha bourbon. Tha uisge-beatha, mar is àbhaist, buidhe is trìd-shoilleir.
Sgùrr na Ciste Duibhe
’S e beinn ann an Cinn Tàile air a’ Ghàidhealtachd a th’ ann an Sgùrr na Ciste Duibhe. Tha e 1,027m de dh’àirde agus ’s Beinn Rothaich anns an aonach Còig Peathraichean Chinn Tàile a th' ann. Tha e suidhichte eadar Loch Cluanaidh agus Loch Dubhthaich air taobh tuath Gleann Seile. Tha beinn eile ann an Cinn Tàile, a' Chiste Dhubh, agus feumar a bhith faiceallach nach bithear troimh-chèile eadar an dà bheinn.
Uisge-beatha
Gu tradaiseanta, tha uisge-beatha air tarraing à braich, 's e sin eòrna a th' air brachadh. Às dèidh sin, thèid a thiormachadh os cionn teine mhòine, a chuireas blas so-aithnichte ris an deoch.
Sgùrr na Ciste Duibhe
'S e a' Bheinn Rothaich as fhaide sear de Chòig Peathraichean Chinn Tàile a th' ann, ged a tha mullach eile ann, Sgùrr nan Spàinteach (990m). 'S e bruach a deas na beinne aon de na bruaichean feòir as caise agus as àirde ann an Alba, is e a' cromadh gu bhith 1,000 meatar ann an 1.5km gu Gleann Seile. tha taobh tuath na beinne a' leantainn dhan Choire Dòmhain, agus leanaidh an druim dhan iar dhan ath Bheinn Rothaich, Sgùrr na Càrnach. Leanaidh an druim dhan ear gu Bealach an Lapain agus air adhart gu Sàileag. 'S e an dòigh as cumanta a bhith a' streap na còig beanntan ann an streath bho Bhealach na Lapain gu Allt a' Chruinn. Tha e cuideachd comasach a bhith a' cromadh gu Coire Dòmhain agus Gleann Lic.
Uisge-beatha
Is e an ath cheum a leaghadh na bracha tiormaichte ann an uisge a dhèanamh brailis (ris an abrar, cuideachd, dile no mir). Sin, cuirear beirm gus an toiseach am brachadh a dhèanamh caochan.
Sgùrr na Ciste Duibhe
Bhon mhullach gheibhear seallaidhean air beanntan Chinn Tàile, Gleann Seile agus Chnòideirt.
Uisge-beatha
Thèid an caochan a tharraing dà no trì uair ann am poit-staile. (Às dèidh ceithir tarraing, is e uisge beatha baoghal a bhitheas ann).
Sgùrr na Ciste Duibhe
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Uisge-beatha
Uisge-beatha na h-Alba
'S e deoch nàiseanta na h-Alba a tha ann an uisge-beatha. Tha uisge-beatha air a dhèanamh ann an Alba o chionn barrachd air mìle bliadhna, air tighinn o thùs bho Èirinn gu Dail Riada.
Dhèanadh na Gàidheil uisge-beatha dhaibh fhèin ann am poit-dhubh, ach nise, is e gnìomhachas mòr a th' ann, agus bithidh grùdairean proifeasanta a' dèanamh uisge-beatha ann an taighean-staile airson buidhnean mòra.
Roinnean Uisge-beatha ann an Alba
Faodaidh na braichean Albannach a dhealaichear ann an seachd roinnean cruinn-eòlasach: Ìle, a' Ghaidhealtachd, Srath Spè, a' Ghalltachd, na h-Eileanan Siar, agus Ceann Loch Chille Chiarain.
Seo cuid de na taighean-staile ainmeil:
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Deoch làidir Roinn-seòrsa:Alcol
Eure-et-Loir
thumb|Suidheachadh Eure-et-Loir thumb|[[Gearradh-arm Eure-et-Loir]]
'S e département na Frainge a tha ann an Eure-et-Loir. Tha e na laighe ann an Centre. 'S e Chartres am prìomh-bhaile.
Bailtean
Roinn-seòrsa:Départements na Frainge
214
Bàsan
Roinn-seòrsa:210an
Castell-nedd
Tha am baile Castell-nedd ann an Castell-nedd Port Talbot, a' Chuimrigh. Tha e 29.8 mi (47.9 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 158.2 mi (254.5 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 18599 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 1666 (9.0%); rugadh 91% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Castell-nedd Port Talbot Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Baile Cholgain
'S e sgìre ann an Dùn Èideann a tha ann am Baile Cholgain.
Roinn-seòrsa:Dùn Èideann
Arkansas
thumb|right|300px|Arkansas 'S e tè de na Stàitean Aonaichte a tha ann an Arkansas. Tha i suidhichte san àirde a deas na dùthcha air bruach na h-aibhne Mississippi. Tha 2,915,918 duine a' fuireach anns an stàit. Tha e air a bhith na stàit bho 15 an t-Ògmhios 1836. Tha Little Rock na prìomh-bhaile.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Na Stàitean Aonaichte‎ *
Devonport
250px|right|thumb|Sealladh. Tha Devonport na bhaile-mòr ann an Eilean Thasman, Astràilia.
Reidius
Is lar ainm airson puing meadhanach.
Devonport
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Astràilia
Reidius
Seo reidius dhen chearcall leis a' chearcall-thomhas C:
Mohammed
right|thumb|230px|thumb|"Miraj" (Muhammad's ascent), dealbh le Sultan Muhammad ann an "Khamsa of Nizami" (1539-43) Muhammad (Arabais: محمد‎ muḥammad); rugadh mu 570, bhàsaich air 8 an t-Ògmhios 632). ’S e Muhammad (ainm slàn: Muhammad ibn Abdullah (a’ ciallachadh "Muhammad mac Abdullah")), an neach a stèidhich an creideamh Ioslam - an dara creideamh as motha anns an t-saoghal às dèidh Crìosdaidheachd. Tha sluagh Ioslam, na Moslamaich, a’ creideamh gur e am Fàidh mu dheireadh a bh' ann am Muhammad agus gur e an leabhar, an Churàn, facal Dhè a chaidh innis do Mhuhammad tron Aingeal Gabrial.
Tha pailteas de sgrìobhaidhean agus ràdhan againn a tha dèiligeadh le beatha Muhammad. Nam measg ’s e an fhear is ainmeil eachdraidh-beatha a chaidh a chruthachadh anns an 8mh linn le sgoileir den ainm Ibn Ishaq.
758
Bàsan
Roinn-seòrsa:750an
Mohammed
Toiseach beatha agus Mecca
Ged a rugadh e ann an 570 AC cha do ghabh e dreuchd mar fhàidh gu 610 nuair a bha e mu 40 bliadhna a dh’aois. Anns na bliadhnachan ron a sin cha robh beatha annasach aige idir. Bhàsaich athair mus deach a bhreith agus bhàsaich a mhàthair nuair a 's e pàistean a bh' ann fhathast. Mar sin chuir e seachad a òigridh a’ fuireach le bràthair-athar, duine den ainm Abu Talib. Nuair a ràinig e 25 fhuair e obair a’ coimhead an dèidh carabhan le banntrach beartach agus an dèidh greis phòs iad.
Ged is e pàganachd an seòrsa creideimh a bu chumanta ann an Arabia aig an àm a bha seo, bha gu leòr, gu h-àraidh ann an taobh a tuath na sgìre, a chumadh ris an creideamh Chrìosdaidh anns a' chruth Nestorian no Monophysite. Gu dearbh, ’s ann mar àite aon-diathach a chaidh Mecca a stèidheachadh ged a bha e air tilleadh gu creideamh pàganach mun àm a rugadh Muhammad.
Taisbeanadh
Bhiodh Muhammad a cuir seachad aon mìos sa bhliadhna seachad air Beinn Hira’ – cleachdadh pàganach a bha cumanta aig an àm. Aon oidhche agus e a cadal air a' bheinn chunnaic e an aingeal Gabriel, a dh’èigh ris “Ath-innse!” (recite!)
Anns na bliadhnachan a lean se Gabriel a bhiodh a toirt na ràdhan a chruthaicheadh an Quran agus an creideamh Muslamach do Mhuhammad. Ach, aig an àm, bha seo a cuir dragh mòr air agus airson greis bha eagal air gun ro e air a chiall a chall agus gun ro diabhail a choireigin ga phianadh. Ach, mu dheireadh, ghabh e ris an dreuchd. Chuir e seachad an ath deich, còig deug bliadhna a fuireach ann am Mecca a toirt seachad ràdhan ùr agus a teagaisg na bha a creideamh.
A’ sgaoileadh a chreideamh agus Hijra
An toiseach cha robh duine a’ leantainn Muhammad ach a theaghlach fhèin agus fad timcheall air trì bliadhna cha robh ann ach rud prìobhaideach, pearsanta. Ach an dèidh greis chaidh cantainn ris a chreideamh a sgaoileadh a-measg an t-sluaigh mhòir. Cha robh seo a’ cuir dragh air na pàganaich ann am Mecca an toiseach (agus 's iad a mhòrchuid anns am baile fhathast) agus iad ag ràdh nach robh adhbhar sam bith ann nach fhaodadh duine creideamh a thaghadh dha fhèin mar a thogradh e. Ged a chaidh a chàineadh rud beag cha robh cus trioblaid aig Muhammad gus an do thòisich e a magadh nan diathan pàganach a bhuineadh ris a’ choimhearsnachd fhèin. Bhris an càirdeas sìos a bh' ann eadar na diofar threubhan agus theich buidhean de na Muslamaich gus an Itiop ach dh’fhuirich Muhammad fhèin ann am Mecca agus e sàbhailte air cùlaibh cumhachd bràthair athar – Abu Talib. Ach chaochail Abu Talib agus bha aig Muhammad coimhead airson taic an àiteigin eile. Chuir e greis seachad a’ siubhail bho àite gu àite a’ sireadh taice bho dhiofar threubhan ach cha deach leis gus an do choinnich e ri buidhean bho bhaile Medina. Chuir e cuireadh thuca suidhe leis. Dh’fhoillsich e a chreideamh aige agus ghabh iad ris – bha seann choimhearsnachd Iùdhach stèidhichte ann am Medina agus mar sin, ged is e pàganaich a bh' annta, bha na Arabaich a bhuineadh ris an àite nas eòlaiche, agus mar sin nas fosgailte, do ràdhan aon-diathach den t-seòrsa a bha Muhammad a’ teagaisg. Dh’iarr iad air a thighinn dhachaidh còmhla riutha agus iad ag ràdh:
Agus an dèidh dhaibh cùmhnant a dhèanamh dh’òrdaich Muhammad air an luchd-leantainn aige gluasad bho Mecca gu Medina. ‘S e an “Hijra” an t-ainm a th' aig na Muslamaich air a’ chuairt seo agus tha an mìosachan Muslamaich a’ tòiseachadh bho bhliadhna an Hijra – 622 AC.
Medina
Stèidhichte ann am Medina mar ceannard chuir Muhammad air dhòigh riaghailtean sòisealach, poilitigeach agus laghail a chaidh a chruinneachadh mar rud ris an canar a-nis “Cùmhnant Mhedina”. Tha an aithisg seo a foillseachadh gu bheil coimhearsnachd de dhaoine ann a tha a leantainn Muhammad – se an “umma” an ainm aca. Tha e cuideachd a cuir air adhart inbhe Muhammad mar am prìomh cumhachd anns an coimhearsnachd agus gum beachdadh esan (agus troimhe, Dia) air argamaid no comh-strì sam bith a-measg nan daoine. Cha do ghabh a h-uile duine ris an cùmhnant ùr. Dh’agallaidh Muhammad na Iùdhaich anns an sgìre agus chaidh an càirdeas eatarra a shàrachadh le feadhainn de na treubhan air an tilgeil a mach as am baile. Chrìochnaich an sabaid nuair a chuir Muhammad a h-uile fìrinneach ann an treubh Iùdhach den ainm Banu Qurayza (Clann Qurayza) gu bàs agus rinn e tràillean de na boireannaich agus clann aca. An dèidh seo cha ro àite ann an coimhearsnachd ùr Mhuhammad airson nan Iùdhaich.
Cogadh agus smachd air Arabia
'S e am prìomh chur-seachd de àm Muhammad ann am Medina cogadh. Thairis air ochd bliadhna bha cogadh ann eadar Medina, le Muhammad os a chionn, agus baile Mhecca a bha air eilthireach a dhèanamh dhe. Mu dheireadh rinn Muhammad a chùis agus fhuair e smachd air a' bhaile anns an do rugadh agus thogadh e. Anns an ùine seo chan ann a-mhàin an aghaidh Mecca a bha e a' sabaid; fhuair e buaidh air iomadach threubh eile – Iùdhach agus Arabach. A-rèir eachdraidh an t-saoghail air fad 's e an rud as cudromaiche a thachair anns an àm a tha seo gun do thionndaidh Muhammad a shùil gu tuath, seachad air crìochan Arabia. Bha e an dòchas ionnsaigh a dhèanamh air Impireachd an Roimh ach bhàsaich e mus d’fhuair e an cothrom, agus e a fàgail 9 mnathan agus aon choileabach air a chùlaibh. Ach, mu ginealach an dèidh dha caochladh bha an luchd-leantainn aige air cuir às don an Impireachd aosmhor aig Persia agus smachd fhaighinn air a chuid mhòr do dh'Impireachd an Ròimh agus 's ann mar seo a chaidh an Ear-mheadhanach air a bheil sinn eòlach an diugh a chruthachadh.
Aistidhean Co-cheangailte
Roinn-seòrsa:Islam Roinn-seòrsa:Creideamh Roinn-seòrsa:Daoine à Aràibia
215
Bàsan
Roinn-seòrsa:210an
Henderson, Nevada
'S e Henderson an dàrna baile as motha a tha ann an Nevada sna Stàitean Aonaichte. Bha 270,811 daoine a' fuireach anns a' bhaile ann an 2013. Tha e suidhichte aig 538m os cionn ìre na mara.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Nevada
25 an Gearran
'S e 25 an Gearran an 56mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich. Tha 309 latha (310 ann am bliadhna-leum) air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
thumb|[[Plutonium-238]]
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Ler
'S e seann dia Gaidhealach a th' ann an Ler (ginideach: Lir), dia na mara agus athair do Mhanannán mac Lir, ris an abairteadh Allód anns na sgeulachdan as sine.
1519
MDXIX
Bàsan
Roinn-seòrsa:1510an
Quindío (Roinn)
'S e roinn ann an Coloimbia a tha ann an Quindío. Tha Quindío anns an "Eje Cafetero", an sgìre far a bheilear a' dèanamh cofaidh. 'S e Armenia prìomh-bhaile na roinne.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Coloimbia Roinn-seòrsa:Cofaidh
Diadhachas
Tha neach-diadhachais na fhear a tha meas Dhè a-mhàin mar Chruithear.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Creideamh Roinn-seòrsa:Feallsanachd
Leith
thumb|Leithean an droma
'S e structar fad de dh'acsonan sa' chuairt nan lèithean a tha ann an leith (Laideann: nervus). 'S e pàirt de chealla-leith a tha ann an acson.
Tha leithean mothachail a' giùlan fiosrachadh on corp don eanchainn agus tha leithean motair a' stiùireadh a' chuirp.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Corp Roinn-seòrsa:Eòlas-bodhaige
Bun-sgoil Steòrnabhaigh
’S e bun-sgoil ann an Steòrnabhagh ann an Eilean Leòdhais a tha ann am Bun-sgoil Steòrnabhaidh. Chaidh fhosgladh air 28 an t-Samhain 1969, an àite seann Bun-sgoil MhicNeacail, agus chosg e £390,000 aig an àm.
Fleisdear
thumb|right|250px
Bun-sgoil Steòrnabhaigh
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Sgoiltean
Fleisdear
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:dreuchdan
San José, Costa Rica
'S e prìomh-bhaile Chosta Rica a tha ann an San José (Spàinntis:). Tha am baile suidhichte ann am meadhan na dùthcha. Chaidh am baile a stèidheachadh anns a’ bhliadhna 1738, ach cha robh e na phrìomh-bhaile ach gu 1823. An-diugh ‘s e teas meadhan poileataigeach ‘s malairteach a th’ ann.
Ceangailtean a-mach
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Aimearaga Mheadhanach Roinn-seòrsa:Aimearaga Mheadhanach Roinn-seòrsa:Bailtean
759
Bàsan
Roinn-seòrsa:750an
Ugh
Saoil a bheil thu an tòir na leanas: ùth?
'S e nì cruinn a tha ann an ugh air a bheil plaosg tana. 'S ann ann an uighean a bhios eòin, èisg, frìdean, is snàigean ⁊c a’ breith an àil.
Roinn-seòrsa:Ugh
Lae
250px|right|thumb|Sealladh. Tha Lae na bhaile-mòr ann an Gini Nuadh Phaputhach.
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Gini Nuadh Phaputhach
Calum Brus
'S e neach-poileataigs Albannach a tha ann an Calum Brus (Beurla: Malcolm Bruce).
Bha e na BhP airson Gòrdan eadar 1983 agus 2015 na chiad cheannard Pàrtaidh Libearal Deamocratach na h-Alba nuair a chaidh am pàrtaidh a chruthachadh ann an 1988. Chaidh e na bhall Taigh nam Morairean, mar Am Morair Brus à Beinn na Cìche, ann an 2016.
Brìghde Chill Dara
Bha an naomh Brìghde Chill Dara beò timcheall air na bliadhnaichean 451–525. Còmhla ri Pàdraig, tha i ’na naomh nàiseanta na h-Éireann, agus canar cuideachd Brìghde na h-Éireann rithe. Tha an fhéill aice air 1 an Gearran.
Tha mòran ainmean-àite anns na h-Innse Gall, air a' Ghàidhealtachd, ann an iar-dheas is ann an ear-thuath na h-Alba, agus ann am Fìobha, a' cuimhneachadh Brìghde.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Naoimh Roinn-seòrsa:Daoine à Èirinn
Gwynedd
'S e fear de na 22 ùghdarrasan ionadail aonadach anns a' Chuimrigh a th' ann an Gwynedd [ˈɡwɨnɛð]. Tha e suidhichte san iar na dùthcha agus tha e cho mòr ri 2.535km² agus ann an 2012 bha 122.142 duine a' fuireach ann. 'S e Gwynedd an dàrna roinn as motha anns a' Chuimrigh, ach chan eil mòran daoine a' fuireach ann. Tha Cuimris aig mòran dhiubh. Tha oilthigh Prifysgol Bangor (Bangor University) ann am Bangor.
Cruth na tìre
Tha an leth-eilean Llŷn ainmeil air sgàth 's na Tèarmannan Nàdair Nàiseanta aca. Mu 1.9 mìle (3.1 km) san iar-dheas Llŷn tha an t-eilean Ynys Enlli ann, an ceathramh eilean as motha anns a' Chuimrigh. S e àite cudromach a thaobh creideamh a th' ann agus tha Ynys Enlli ainmeil airson fiadh-bheathaichean cuideachd. Chaidh am Pàirce Nàiseanta Snowdonia a chur air bhonn ann an 1951.
Eachdraidh
Gu eachdraidheil tha e stèidhichte air an seann Rìoghachd Gwynedd (Laideann: Venedotia no Norwallia; Cuimris mheadhanach: Guynet) a bh' ann bhon 5mh linn a-mach gu 1216. Mar sin thèid an t-ainm Gwynedd a chleachdadh cuideachd gu eachdraidheil is cultarach airson roinn nas farsainge, roinn a ghabhas Ynys Môn cuideachd, ann an ceann a thuath na Cuimrigh.
Bailtean
Seo cuid de na bailtean ann an Gwynedd:
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Siorrachdan na Cuimrigh *
Gers
right|thumb|Suidheachadh Gers thumb|[[Gearradh-arm Gers]]
'S e département na Frainge a tha ann an Gers. Tha e na laighe ann am Midi-Pyrénées.
'S e Auch am prìomh-bhaile.
Ùth
'S e ùth an roinn de bhoin, ghobhar ⁊c às am faighear bainne aig ceann an sine.
Roinn-seòrsa:Bainne
Merthyr Tudful
thumb|Merthyr Tudful anns a' Chuimrigh 'S e aon de na 22 ùghdarrasan ionadail aonadach anns a' Chuimrigh a th' ann am Merthyr Tudful.
Roinn-seòrsa:Siorrachdan na Cuimrigh
Clocaenog
Tha am baile Clocaenog ann an Sir Ddinbych, a' Chuimrigh. Tha e 110.6 mi (178.0 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 174.7 mi (281.2 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 248 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 135 (54.4%); rugadh 66% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sir Ddinbych Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Càrn na Bèiste
'S e beinn ann an Alba a th' ann an Càrn na Beiste. Tha e suidhichte ann am Frìth Fanaich ear air Loch Fanaich air a' Ghàidhealtachd. Tha Loch na Bèiste sa deas. Tha Càrn na Bèiste 518m (1699 troigh) de dh'àirde. 'S e Hump a th' ann.
Thèid beanntan na h-Alba a chur ri chèile ann an liostaichean sònraichte a rèir àirde agus àirde rinneach mullach na beinne. Canar Beinn Rothaich, Murdo, Marilyn, Donald, Graham neo Corbett riutha. Tha buidhnean eadar-dhealaichte gam measach agus an uair sin thèid na tomhasan a chruinneachadh ann an liostaichean a tha rim faighinn air an làrach-lìn "Database of British and Irish hills". Bho àm gu àm nì iad ath-sgrùdadh mu àird na beinne, agus rinneadh an t-ath-sgrùdadh mu dheireadh air Carn na Beiste san 08. 06. 2009.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Frìth Fanaich
Ólafur Tryggvason Thors
B' e bancair agus neach-poileataigs à Innis Tìle a bh' ann an Ólafur Tryggvason Thors. Rugadh e air 19 am Faoilleach 1892 ann am Borgarnes (Vesturland). Fhuair e a chuid foghlaim aig Menntaskólinn í Reykjavík agus Oilthigh Copenhagen, thall san Danmhairg, an dùthaich às an tàinig athair. Chaidh a thaghadh dhan Alþingi airson a' chiad turais ann an 1926. Bha e na fhorsætisráðherra (Gàidhlig: Prìomh-mhinistear) còig turas: fhad greiseag ann an 1942 nuair a bha an dùthaich a' feuchainn ris a chuid neo-eisimeileachd a chumail tron Chogadh, turas eile eadar 1944 agus 1947 aig deireadh a Chogaidh agus trì tursan an dèidh a' Chogaidh: eadar 1949 agus 1950, bho 1953 gu ruige 1956 agus bho an uair sin eadar 1959 agus 1963 airson Sjálfstæðisflokkurinn (Gàidhlig: Pàrtaidh na Neo-eisimeileachd). B' e Thors a' chiad fhorsætisráðherra na Poblachd Innse Tìle. Bha Ragnheiður Thors - nighean-bhràthar Thors - pòsta aig Jóhann Hafstein. Chaochail Thors ann an Reykjavík air 31 an Dùbhlachd 1964.
Caibineitean Thors
Seo, mar a leanas, liosta nan daoine a ghabh pàirt ann an caibineitean fhad 's a bha Thors os cionn an riaghaltais. Bhuinneadh iad uile gu Alþýðuflokkurinn, Framsóknarflokkurinn agus Sjálfstæðisflokkurinn:
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Luchd-poileataigs Eòrpach Roinn-seòrsa:Daoine à Innis Tìle Roinn-seòrsa:Innis Tìle Roinn-seòrsa:Daoine Roinn-seòrsa:Poileataigs Roinn-seòrsa:An Danmhairg
216
Bàsan
Roinn-seòrsa:210an
Baile GhilleMhoire
thumb|Gilmerton Cove, Baille GhilleMhoire. 'S e sgìre ann an Dùn Èideann a tha ann am Baile GhilleMhoire (Beurla: Gilmerton).
Tha uamhan fo Bhaile GhilleMhoire, Gilmerton Cove, le bùird agus beingean. A-rèir eachdraiche 18mh linn, ghearr George Paterson an t-siostam rè còig bliadhna sna 1710an. Chaidh glainne agus puisteal a lorg innte ann an 2002 agus a' moladh gur e garadh-òil a bh' innte.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Dùn Èideann
Dún Dealgan
‘S e baile meadhanach sa Chontae Lú air an àirde an ear Poblachd na h-Èireann a th’ ann an Dún Dealgan. Tha e suidhichte faisg air Droichead Átha, air inbhir na h-aibhne Chaisleán Dhún Dealgan agus bàgh Dhún Dhealgan (Gaeilge: Cuan Dhún Dealgan), ri taobh na M1 - N1/A1 aig dìreach 3m os cionn ìre na mara, 125km air falbh bho Dhoire, 72km bho Bheul Feirste, 176km bho Chorcaigh agus 75km bho Bhaile Átha Cliath, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha 37,816 duine a’ fuireach anns a’ bhaile fhèin agus mu 100,000 san sgìre sgìre air fad. ‘S e am baile as motha na siorramachd, an 6mh baile as motha na Poblachd agus prìomh-bhaile na siorramachd a th' ann an Dún Dealgan.
Irbhinn
'S e baile ùr ann an deas na h-Alba a th' ann an Irbhinn (Beurla: Irvine).
Dún Dealgan
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann
Sliabh Hagen
250px|right|thumb|Sealladh. Tha Sliabh Hagen na bhaile-mòr ann an Gini Nuadh Phaputhach.
Irbhinn
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Bailtean Siorrachd Inbhir Àir Roinn-seòrsa:Bailtean ùra na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Àir a Tuath
Sliabh Hagen
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Gini Nuadh Phaputhach
Rònaigh
thumb|Suidheachadh Rònaigh anns na h-Eileanan a-staigh thumb|Cruth na tìre Rònaigh 'S e aon de na h-Eileanan a-staigh a th' ann an Rònaigh (IPA: [ˈrˠɔːnaj], Beurla: Rona). Air uairibh canar Rònaigh a Deas ris, airson sealltainn gu bheil e eadar-dhealaichte bho Rònaigh a Tuath faisg air Sula Sgeir. Tha Rònaigh suidhichte eadar an Eilean Sgitheanach agus leth-eilean A' Chomraich. Tha Ratharsair san àird a deas dheth.
761
Bàsan
Roinn-seòrsa:760an
Rònaigh
Tha an t-eilean cho farsaing ri 3.6 mìltean ceàrnagach, agus ‘s e  Meall Acairseid an t-àite as àirde, tha e 125 meatair (410 troigh) a dh’àird. 'S e seo na Co-chomharran aige: 57° 34′ 0″ Tuath agus 5° 59′ 0″ Iar.
Thàinig an t-ainm Rònaigh bhon fhacal Seann Lochlannais  Hrauney , agus tha e  a’ ciallachadh "Eilean sturrach".
B' e Acarsaid Mhòr an tuineachadh a bu mhotha a bha ann. Ged a bha 180 duine a' fuireach air an eilean anns a' bhliadhna 1881 cha robh ach dithis a' fuireach ann 'sa bhliadhna 2001. Tha manaidsear an eilein a' fuireach ann an Rona Lodge, far a bheil leabaidh is bracaist. Tha taighean beaga air mhàl ann an Acarsaid Thioram cuideachd.
Tha aiseag a’ seòladh eadar Port Rìgh agus Rònaigh dà thuras gach seachdain.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Eileanan a-staigh
1520
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1520 (MDXX).
Bàsan
Roinn-seòrsa:1520an
Vaupés (Roinn)
'S e roinn ann an Coloimbia a tha ann an Vaupés. Tha Vaupés anns na "llanos", an sgìre comhnard rèidh ann an àirde an ear na dùthcha, ri taobh Bheiniseala. 'S e Mitú prìomh-bhaile na roinne. Chan eil àireamh-sluaigh mhòr ann.
1893
Breithean
thumb|150px|[[Hans Fallada]]
Vaupés (Roinn)
Ceanglaichean A-mach
Mapa oifigeil na roinne
Roinn-seòrsa:Coloimbia
1893
Bàsan
thumb|left|120px|Guy de Maupassant
Parkgate
‘S e baile beag dùthchasail faisg air Dùn Phrìs, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th’ ann am Parkgate). Tha e suidhichte aig 91m os cionn ìre na mara, ann an ceann a tuath Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Dhùn Phrìs ro 1975), eadar Drochaid Mhic Iain agus Ae, eadar an Abhainn Ae agus an Abhainn Kinnel. Tha e 237km air falbh bho Obar Dheathain, 88km bho Ghlaschu, 27km bho Inbhir Anainn agus 89km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. 'S e Beurla agus Beurla Ghallda th' ann an dà chànan aig a’ mhòr-chuid dhuibh ann am Parkgate. Tha Eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas agus coilltearachd. A bharrachd air sin, tha Colaiste Tuathanachail ann. Taobh fhoghlaim, tha bun sgoil ann faisg air làimhe ann an Netherhill,  ach feumar a dhol dhan àrd sgoil anns a' Mhagh Fada.
Eaglais Fheichin
‘S e baile beag dùthchasail faisg air Inbhir Anainn, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th' ann an Eaglais Fheichin. neo An Eaglais Bheachain Tha e suidhichte aig 47m os cionn ìre na mara, air an àirde an ear Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Dhùn Phrìs ro 1975), eadar Logarbaidh agus Kirtlebridge, ri taobh na h-aibhne Mein Water. Tha e 244km air falbh bho Obar Dheathain, 109km bho Ghlaschu, 22km bho Dhùn Phrìs agus 100km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. 'S e Beurla a th' ann a’ chiad chànan aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Eaglais Fheichin. Tha Eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas, coilltearachd agus gnìomhachas. A bharrachd air sin, tha talla a' bhaile agus dà thaigh-òsda ann. Taobh fhoghlaim, tha bun sgoil ann ach feumar a dhol dhan àrd sgoil ann an Inbhir Anainn. Ann an 2001 bha 746 duine a' fuireach an seo.
Gironde
thumb|Suidheachadh Gironde thumb|[[Gearradh-arm Gironde]]
Eaglais Fheichin
Eachdraidh
Rugadh Thomas Carlyle (1795-1881), sgrìobhadair is eachdraiche, ann an taigh ris an canar The Arched House san 4 an Dàmhair 1795. Ged a dh' fhàg e Eaglais Fheichein nuair a bha e 13 bliadhna a dh'aois, bha e adhlaicte ann an cladh Eaglais Fheichein a-rèir am miann aige. Tha an t-àite-bhrèith fo cùram National Trust for Scotland bho 1936 agus tha e a' tarraing mòran luchd-turais dhan bhaile. A-rèir carragh-chuimhne a' bhaile, fhuair seachd duine thar fhichead à Eaglais Fheichein bàs sa Chogadh Mòr agus naoinear eile san Dàrna Cogadh.
Parkgate
Freumhan an Ainm
A rèir eòlaichean fhreumh-fhaclachd, tha a h-uile coltas ann gur ann à seann Fhraingis parque (buaille) agus Lochlannais gata (rathad) a tha an t-ainm, a chanadh Rathad na Buaille sa Ghàidhlig ris. 'S ann gu math pailt 's a tha ainmean-àite Lochlannach ann an iar-dheas na h-Alba, gu h-àraidh nas fhaisge air a' Mhuir.
Earra-ghaidheal Meadhanach
Tha Earra-Ghàidheal Meadhanach na cheàrn Earra-Ghàidheal a deas, eadar Cinn Tìre mu dheas agus Latharna mu thuath. Tha Loch Fìne do'n ear agus Caolas Diùra do'n iar. Tha iomadh làrach cudromach ann an eachdraidh agus cultur nan Gaidheal ann an Earra-Ghàidheal Meadhanach, mar Gleann Chill Mhàrtainn agus Dùn Athad.
Parkgate
Eachdraidh
A-rèir beul-aithris muinntir an àite, mharbh Uilleam Uallas sianar saighdear Sasannach aig Six Corses, dìreach mìle air falbh bho Pharkgate, ann an 1296. Bha corr is 1,200 duine a' fuireach san sgìre air fad ann an 1820 ach tha àireamh-shluaigh na sgìre air a bhith a' tuiteam bhon uairsin. Chaidh eaglais ùr a thogail ann an 1815, ann an aon àite far an robh sean eaglais ann o shean. Tha am parraist seo, air an robh Cille Mhìcheil, am broinn parraist Cille Mhìcheil, Tinwald agus Torthorwald a-nis. A-rèir carragh-chuimhne ionadail, fhuair 31 às an sgìre bàs sa Chogadh Mòr agus ochdnar eile san Dàrna Cogadh.
Eaglais Fheichin
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Alba Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh Roinn-seòrsa:Siorrachd Dhùn Phrìs
Earra-ghaidheal Meadhanach
Is e Cnapadal am pàirt deas.
Parkgate
Còmhdhail
Chan eil seirbheis rèile ann. A dh'aindeoin sin, tha dà sheirbheis bhus a' frithealadh a' bhaile: An X74 Dùn Phrìs - Am Magh Fada - Glaschu agus an 114 Dùn Phrìs - Beattock - Am Magh Fada.
Gironde
'S e département na Frainge a tha ann an Gironde (Gascon: Gironda). Tha e ann an Aquitaine.
Earra-ghaidheal Meadhanach
Tha Ceann Loch Gilb agus Inbhir Aora am measg nam baile.
Àireamhan àicheil is neo-àicheil
'S e àireamh nas lugha na neoni a th' ann an àireimh àicheil. Tha na h-àireamhan nas mò na neoni dearbh (no dearbhte). Chan eil neoni fhèin dearbh no àicheil. Ma tha àireamh neo-àicheil, 's e àireamh dhearbh no neoni a th' innte. Ma tha i neo-dhearbh, 's e àireamh àicheil no neoni a th' innte.
Gironde
'S e Bordeaux am prìomh-bhaile.
Earra-ghaidheal Meadhanach
Roinn-seòrsa:Alba
Parkgate
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Alba Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh Roinn-seòrsa:Siorrachd Dhùn Phrìs
Àireamhan àicheil is neo-àicheil
Àireamhan àicheil
Faodar a bheachdachadh air na h-àireamhan àicheil mar gum biodh iad a' leigeil a-mach air na h-àireamhan nàdarra gus fuasgladh ciallach a thoirt don cho-aontar x – y = z airson gach luach de x agus y. Agus 's ann a' leigeil a-mach air seo mu seach a tha na h-àlaichean eile de dh' àireamhan agus gach aon dhiubh a' toirt tuilleadh coitcheannais do dh' àireamhan.
Tha àireamhan àicheil feumail airson àireimh a chur ri puingean sgèile a thèid fo neoni, mar eisimpleir sgèile theòthachd, agus airson fiachan nochdadh sa chunntasachd far a bheil iad air an sgrìobhadh le figearan dearga, no le figearan eadar chamagan.
217
Bàsan
Roinn-seòrsa:210an
Àireamhan àicheil is neo-àicheil
Àireamhan neo-àicheil
Tha àireamh neo-àicheil ma tha i nas mò na, no co-ionnan ri, neoni (.i. àireamh dhearbh no neoni fhèin). Ri linn seo chan eil ciall air a' bhriathar neo-àicheil am measg àireamhan co-fhillte, ach a bheil iad nam fìor-àireamhan.
Tha machlag fhìor-àireamhan neo-àicheil ma tha gach eileamaid dhith neo-àicheil. Tha machlag làn-neo-àicheil ma tha detèirmeanant gach fo-mhachlaig ceàrnagaich dhith neo-àicheil cuideachd.
Gironde
Roinn-seòrsa:Départements na Frainge
Àireamhan àicheil is neo-àicheil
Fuincsean an t-Soidhne
Tha fuincsean ann thar nam fìor-àireamhan ris an canar am fuincsean signum (Laidinn – soidhne), sgn(x), far a bheil:
Mur eil x = 0:
far a bheil |x| na dhearbh luach x.
Cur-ris agus toirt air falbh
Gabhar a bheachdachadh air àireamhan àicheil mar gum b' e fiachan a th' annta nuair a tha àireamhan air an cur-ris agus air an toirt air falbh.
Ma tha €5 agad agus fiach €3 ort, 's e €2 an luach lom agad.
Ma tha fiach $2 ort agus gheibh thu fiach $5, 's e $7 am fiach gu lèir ort.
Le bhith a' toirt air falbh àireimh deirbhe bho àireimh dheirbh nas lugha, 's e àireamh àicheil a th’ anns a’ bhuil:
Ma bha £4 agad ach chosg thu £6, 's e am fiach £2 a bhiodh ort.
'S e toirt air falbh àireimh àicheil an aon rud ri cur-ris na h-àireimh deirbh co-fhreagarraich:
Ma tha luach lom €5 agad agus gheibh thu cuidhteas fiach €2, 's e €7 an luach lom ùr agad.
Ma tha fiach €8 ort ach gheibh thu cuidhteas fiach €3, 's e €5 am fiach air fhàgail ort.
Iomadachadh
'S e àireamh àicheil a th’ ann an toradh iomadachadh àireimh àicheil le àireimh dheirbh: −2 × 3 = −6. Agus 's e àireamh dhearbh a th' ann an toradh iomadachadh àireimh àicheil le àireimh àicheil: −4 × −3 = 12.
Tha dòigh ann seo a thuigsinn ma bheachdaicheas tu air iomadachadh le àireimh dheirbh mar ath chur-ris. San dòigh seo, 2 × 3 = 2 + 2 + 2 = 6 agus −2 × 3 = (−2) + (−2) + (−2) = −6. 'S ann an aon dòigh b' e iomadachadh le àireimh àicheil an aon rud ri ath thoirt air falbh. Mar eisimpleir: 3 × −2 = −3 − 3 = −6.
Nise,
...agus chionns gu bheil iomadachadh co-iomlaideach agus co-thiomsach:
San aon dòigh:
Airson −(−1) a dh' fhuasgladh, thoir an aire gu bheil:
...agus ma tha c = −1:
Roinneadh
Tha na riaghailtean seo freagarrach cuideachd do roinneadh. Ma tha àireamh dhearbh air a roinn le àireimh àicheil, no àireamh àicheil air a roinn le àireimh deirbh, ’s ann àicheil a’ bhuil:
Ma tha an duais-roinn agus an roinniche dearbh am fear, no àicheil am fear, 's ann dearbh an roinn-àireamh.
Togail foirmeil nan àireamhan àicheil is neo-àicheil
'S e na leanas togail foirmeil nan àireamhan àicheil agus neo-àicheil bho na h-àireamhan nàdarra.
Cruthaicheamaid àlach ùr, canaidh sinn Z ris, de càraidean òrdaichte àireamhan nàdarra (a, b).
Canaidh sinn gum bi dà eileamaid den àlach seo (a, b) agus (c, d) co-ionnan, ma tha:
agus mas fìor seo, sgrìobhamaid sin:
Cuiridh sinn òrdugh air na h-eileamaidean cuideachd agus sgrìobhaidh sinn:
ma tha
Nise, cuiridh sinn dà obrachadh càraideach + agus × ris an àlach Z far a bheil:
Chionns gu bheil a + c, b + d, ac + bd agus bc + ad uile nam buill de dh’ àlach nan àireamhan nàdarra, tha an dà obrachadh seo dùinte, oir 's e buill de Z a tha buil nan obrachaidhean os cionn.
Ma tha eileamaid ann (m, n) den àlach nach atharraich eileamaid eile fo obrachadh +, gabhar a sgrìobhadh:
agus gum biodh eileamaid sam bith den riochd (n, n) na h-eileamaid ionnanachd aig an obrachadh +. Canamaid neoni ri eileamaid den t-seòrsa seo.
Ma tha eileamaid ann (m, n) den àlach nach atharraich eileamaid eile fo obrachadh ×, gabhar a sgrìobhadh:
An luib seo:
Bhiodh eileamaid sam bith den riochd (n + 1, n) na h-eileamaid ionnanachd aig an obrachadh ×. Canamaid a h-aon ri eileamaid sam bith den t-seòrsa seo.
Nise, gabhar a dhearbhadh gu furasta gum bi:
Ma th' ann eileamaid den àlach (m, n) far a bheil:
'S e eileamaidean iom-thionndaidh a tha ann (b, a) agus (a, b) airson an obrachaidh +. Mar eisimpleirean:
Gabhar a dhearbhadh cuideachd gu bheil:
Tha e air a bhith a' fàs soilleir gu bheil cuid de dh' eileamaidean an àlaich seo ceart cho-ionnan ris na h-àireamhan nàdarra fhèin:
Tha seo fìor ma tha a' chiad bhall den chàraid òrdaichte nas mò nan dara fear. Mas e an dara fear as mò, chan eil àireamh nàdarra ann a tha co-ionnan ris, ged nach eil e gu diofar anns an àlach Z a bheil a > b no b > a. Ri linn sin, canaidh sinn gu bheil eileamaid (a, b) den àlach Z dearbh ma tha a > b, neoni ma tha a = b, agus àicheil ma tha a < b. An àite càraidean àireamh (a, b), dèanar feum de dh’ fhigearan àireamhan nàdarra mar a leanas...
'S e àlach nan slàn-àireamhan a th' anns an Z, anns a bheil x agus –x nan eileamaidean (àireamhan) iom-thionndaidh fon obrachadh + (cur-ris).
Roinn-seòrsa:àireamhachd Roinn-seòrsa:teòiridh àireamh
Taigh an Ròid
Tha Taigh an Ròid (Beurla: Holyrood, Beurla Ghallda: Halyruid) ann an Dùn Èideann, far a bheil Pàrlamaid na h-Alba a-nis. Tha e aig bonn na mìle rìoghail, faisg air an lùchairt agus Dynamic Earth.
Roinn-seòrsa:Dùn Èideann
26 an Gearran
'S e 26 an Gearran an 57mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich. Tha 308 latha (309 ann am bliadhna-leum) air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
thumb|Tha Napoleon a' fàgail Elba
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Iain Eairdsidh MacAsgaill
B' e bàrd Gàidhlig, oifigear-poileis agus pìobaire a bh' ann an Iain Eairdsidh MacAsgaill no Bàrd Bheàrnaraigh (19 Gearran 1898 — 4 Ògmhios 1934) (Beurla:Iain Archie MacAskill, John Archie MacAskill ) B' e a shloinneadh Iain-Eirdsidh Dhòmhnaill Thormoid-Shaighdeir.
A Bheatha
Rugadh e air 19 an Gearran 1898 agus chaochail e air 4 an t-Ògmhios 1934.