cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cairistìona NicFhearghais
B' e bana-bhàrd a bh' ann an Cairistìona NicFhearghais, Christina Ferguson no Christiana Ferguson sa Bheurla. B' ann eadar 1745 agus 1746 a bha i a' dèanamh bàrdachd. Bha i pòsta aig Uilleam Siseal a chaidh mharbhadh aig Blàr Chùil Lodair. Bha e a' sabaid ann an arm a' Phrionnsa agus b' e suaicheantaiche do cheann-feadhna Siosalach a bh' ann. Rinn i òran 'Cumha do dh'Uilleam Siseal' no 'Mo Rùn Geal Òg', mar a chanas iad ris. Faisg air an t-Sruigh, tha carragh-chuimhne a' comharrachadh an àite far an robh Cairistìona agus Uilleam a' fuireach. thumb|left|carragh-chuimhne do Chairistìona agus Uilleam faisg air an t-Sruigh
Iomraidhean
Cairistìona NicFhearghais Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Duais Nobel airson Sìthe
A rèir an tiomnaidh Alfred Nobel 's e duais "airson na an do rinn a' chuid as motha no as fheàrr airson bràithreachais eadar nàiseanan, airson cur às no lùghdachadh na arm 'nan seasamh agus airson an cumail agus brosnachadh nam mòr-dhàlaichean sìthe" an a tha anns an Duais Nobel airson Sìthe.
== Liosta nam buannaichean ==
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Duais Nobel *
Pentraeth
Tha am baile Pentraeth ann an Ynys Môn, a' Chuimrigh. Tha e 132.1 mi (212.6 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 211.6 mi (340.5 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 1131 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 633 (56.0%); rugadh 64% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ynys Môn Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Comunn Oiseanach Oilthigh Ghlaschu
thumb|Suaicheantas a' Chomuinn Chaidh Comunn Oiseanach Oilthigh Ghlaschu a stèidheachadh ann an 1831 agus is e an dara comann as sine air a' champus. Bhon a bhith na chomann deasbaid Gàidhlig, tha e air leudachadh gu bhith na bhuidheann a tha a' brosnachadh ùidh ann an Gàidhlig agus cultar nan Ceilteach fad is farsaing ach gu h-àraidh a-measg nan oileanach aig Oilthigh Ghlaschu.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Buidhnean Gàidhlig
Tomás Herrera
B’ e saighdear agus neach-poileataigs à Coloimbia a bh’ ann an Tomás José Ramón del Carmen Herrera y Pérez Dávila (Panamá, 21 an Dùbhlachd 1804 – Bogotá, 5 an Dùbhlachd 1854). Bha e na cheann-suidhe Coloimbia Mòire eadar an Giblean agus an Dùbhlachd 1854, gus a chaochail e, agus na cheann-suidhe Stàit a' Chaolais roimhe sin, eadar 18 an t-Samhain 1840 agus 31 an Dùbhlachd 1841. Buineadh Herrera do theaghlach Uachdaran à Panamá, a bha na roinn ann an Coloimbia gu ruige 1902. Chaidh e dhan Arm ann an 1821 agus bha e an lùib iomairtean ann am Pearu agus Junín còmhla ri feachdan na Neo-Eisimeileachd agus dh’fhàs e a bhith na oifigear. Bha e an sàs ann an comhstri phoileataigeach ann an 1828 agus chaidh e dha phrìosan. An dèidh sin shabaid e ann am Panamá ann an 1830 (airson José Hilario López an aghaidh Rafael Urdaneta) agus ann an Cauca ann an 1840. Phòs e aig ann am Panamá ann an 1845 agus rug i sianar duine-cloinne dha. Mu dheireadh thall chaidh Herrera a mharbhadh ann am batal faisg air Bogotá an aghaigh José María Melo.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine à Coloimbia Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Taigh-staile
right|300px
Bidh taighean-staile a' dèanamh uisge beatha, bhodca m.s.a.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Deoch Roinn-seòrsa:Deoch làidir
1936
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1936 (MCMXXXVI).
Bàsan
Roinn-seòrsa:1930an
30 am Màrt
'S e 30 am Màrt an 89mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (90mh ann am bliadhna-leum). Tha 276 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
thumb|150px|Vincent van Gogh
Bàsan
thumb|150px|Ellen Swallow Richards
Dùthchannan san Roinn Eòrpa
Faic cuideachd
Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Llanfihangel
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Powys Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Augusta, Maine
'S e Augusta prìomh-bhaile Maine. Anns a’ bhliadhna 2010 bha 19,136 duine a’ fuireach an seo. Tha e suidhichte aig 20m os cionn ìre na mara.
Eachdraidh
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1754.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean ann am Maine
Maria Cuțarida-Crătunescu
B' e lighiche, neach-teagaisg agus neach-iomairt feimineach à Romàinia a bh' ann am Maria Cuțarida-Crătunescu (Călărași, 10 an Gearran 1857 - Bucharest, 16 an t-Samhain 1919. Rugadh i ann an siorrachd air a bheil Călărași ann an Țara Românească, dìreach dà bhliadhna on a chaidh Romàinia fhèin chruthadh, ann an teaghlach bùirdeasach. An dèidh an Colegiul Național Școala Centrală (Gàidhlig: Colaiste Nàiseanta na Sgoile Mheadhain) ann am Bucharest fhàgail, chaidh ise agus a teaghlach air fad dhan An Eilbheis, far an deach i gu sgoil eile agus, ann an 1877, thòisich i Eòlas-leighis ionnsachadh aig Oilthigh Zürich leis gun d' fhuair i taic-airgid. Cha b' urrainn do bhoireannaich a leithid rud a dhèanamh ann an Romàinia aig an àm. Bha sin cho neo-àbhaisteach gum bruidhinneadh mun chùis anns na pàipearan-naidheachd ann an Bucharest: O romancǎ, doctor în medicinǎ! (Gàidhlig: Ban-Romàinianach, na lighiche!). Dh' atharraich i gu Oilthigh Mhontpellier thall san Fhraing air sgàth gun tuigeadh i Fraingis mòran na b' fheàrr na Gearmailtis. Rinn i greis-obrach dotair ann an ospadal ann am Paris agus, mu dheireadh thall, speisealaich i ann an lèigh-eòlas bhan, fo stiùir Sigismond Jaccoud, ann an 1884. B' e De l'hydrorrhée et de sa valeur séméiotique dans le cancer du col de l'utérus (Gàidhlig: Mu hydrorrhea agus a luach semeioticeach a thaobh aillse muineal na machlaige) a bh' ann a teusas dotaireil. Thill i a Romàinia ann an 1886 ach b' ann ainneamh gheibheadh i deagh chothroman obrach air sgàth 's gur i boireannach a bh' innte agus an dùthaich aice uabhasach fhèin mì-adhartach aig an àm. Ann an 1897 chruthaich i Leagănul (Gàidhlig: A' Chreathall) agus Societătea Maternă (Gàidhlig: An Comann Màithreil) gus clann bochd a chuideachadh agus an ceann da bhliadhna, ann an 1899 thòisich ise ri obair na lighiche ann an taigh-gnìomhachais tombaca. B' ann ann an co-theacsa 's a bha seo a dh'fhosgail i a' chiad sgoil-altraim ann an Romàinia. Bha i cho cliùiteach ann an saoghal leigheis gun toireadh dhi cuiridhean gu co-labhairtean ann am Paris (1900), A' Bhruiseal (1907) agus Copenhagen (1910). Chuir i seachad bliadhnaichean A' Chogaidh Mhòir na lighiche ann an ospadal an airm. Chaochail i ann am Bucharest ann an 1919.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Aillse Roinn-seòrsa:Boireann-dhligheachas Roinn-seòrsa:Daoine à Romàinia Roinn-seòrsa:Romàinia
3mh mìle-bliadhna RC
''Is docha gu bheil thu a' lorg 3mh mìle-bliadhna
linntean
3mh mìle-bliadhna RC -7
An Ear Mheadhanach
thumb|350px|An Ear Mheadhanach
Tha an Ear Mheadhanach na roinn eachdraidheil agus poileataigeach. Tha e a’ gabhail a-steach cuid de na dùthchannan Àisianach, Eòrpach agus Afraganach.
Is e liosta nan stàitean agus dùthchannan, ach tha liostaichean eile ann air sgàth 's nach eil crìochan sònraichte aig an Ear Mheadhanaich.
1024px||thumb|Loch Kinnereth
Iomradh
Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas Roinn-seòrsa:An Ear Mheadhanach
Am Mòine Naomh
‘S e baile beag dùthchasail faisg air Dùn Phris, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th’ ann Am Mòine Naomh neo Mòine na h-Eibhe (Beurla: Moniaive, Beurla Ghallta: Minnyhive). Tha e suidhichte aig 195m os cionn ìre na mara, ann an cridhe na roinne Dùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Dhùn Phris ro 1975), eadar Bàrr na Dris agus Clachan Eòin, ri taobh an Uisge Càrn. Tha e 27km air falbh bho Dhùn Phris, 75km bho Glaschu, 78km bhon An t-Sròn Reamhar agus  96km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha dìreach 487 duine a’ fuireach anns a’ bhaile agus 's e Beurla a th' ann a’ chiad chànain aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine anns a' Mhòine Naomh, ged an robh Gàidhlig fhathast beò ro 1700. Tha eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas, gu h-àraidh coilltearachd, gnothaich a' chruidhe agus a' chaorach.
Freumhan an Ainm
A rèir eòlaichean fhreumh-fhaclachd, tha e coltach gur ann à Mòine agus naomh a th' ann an t-ainm. A dh'aindeoin sin, tha cuid eile dhen bheachd gur ann à Mòine ghàbhaidh a tha e. Tha cruth na tìre a' toirt cuideam dhan na dhà theòiridh. Nochd a' Ghàidhlig ann an ceann a deas na h-Alba anns an 7mh Linn agus bha an cànan fhathast làidir ann an Siorrachd Chille Chuithbeirt fhèin anns an 17mh Linn.
Eachdraidh
Tha baile air a bhith ann an seo bhon 10mh Linn aig a' char as lugha agus fhuair e a chuid chòirichean bhon Righ Teàrlach I ann an 1663 is le sin thogadh toll-bùtha crois a' mhargaidh agus sa bhaile gus malairt a bhrosnachadh sa sgìre. Bha na Pròstanaich radaigeach gu math làidir san sgìre seo tron 16mh Linn agus chaidh fear dhuibh a rugadh anns a' Mhòine Naomh, James Renwick, a chur gu bàs ann an Dùn Èideann ann an 1688. Bha am fear-ealaine James Paterson na thàmh an seo bho 1884 gu ruige 1905. Bha e an sàs sa bhuidhinn ealain na Balaich à Glaschu agus thugadh cliù dhan a' Mhòine Naomh air sàilleabh a chuid obrach san sgìre. Stèidheachadh loidhne-rèile eadar Dùn Phrìs agus Am Mòine Naomh ann an 1905 ach dhùineadh an seirbheis ann an 1947.
Tachartasan
Bidh mòran dhe fhèis a' gabhail àite tron bhliadhna sa Mhòine Naomh: Fèis Chiùil Tradaiseanta sa Chèitean, Fèis Chiùil Bluegrass san t-Sultain agus Fèis Ghiotàir san Lùnasdal. A bharrachd air sin, tha iomadach ghnìomhachas ann cuideachd: taighean-seinnse, taighean-bìdh agus bùth-obrach theòclaid. Tha ealain glè chudromach an seo agus chithear ìomhaighean-chloiche air feadh na sgire.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh
Feallsanachd
Sgoiltean
Roinn-seòrsa:Eòlas
Conghal
'S e ainm Gàidhlig a th' ann an Conghal. 'S e ainm baistidh fireann a th' ann. Chan eil cruth na Beurla air an ainm seo.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ainmean Gàidhealach
Llanfihangel Rhydieithon
Tha am baile Llanfihangel Rhydieithon ann am Powys, a' Chuimrigh. Tha e 56.1 mi (90.3 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 143.5 mi (231.0 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 223 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 15 (6.7%); rugadh 37% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Powys Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
1228
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1228 (MCCXXVIII).
Baile Chruaidh
thumb|Baile Chruaidh
1228
Bàsan
Roinn-seòrsa:1220an
Baile Chruaidh
'S e baile beag ann an Siorrachd Mhoireibh a tha ann am Baile Chruaidh (Beurla: Pitchroy). Tha e na laighe faisg air na h-aibhne Spè.
Tha tursachan ann.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Siorrachd Mhoireibh
Baile a' Chip
Tha Baile a' Chipn (Afrikaans: Kaapstad /ˈkɑːpstɑt/; Xhosa: iKapa) na bhaile mòr ainmeil ann an Afraga a Deas, aig an Cape of Good Hope. Tha e na laighe air a' Chuan Siar, agus faisg air a' Chuan Innseanach. 'S e prìomh-bhaile reachdail Afraga a Deas a tha ann am Baile a' Chip. Ach tha dà phrìomh-bhaile eile ann: Bloemfontein (breithneachail) agus Pretoria (riochdachail). Chaidh Hendrik Verwoerd, prìomhair na dùthcha aig an àm, a chur gu bàs an seo ann an 1966 le Communach à Mòsaimbic air an robh Dimitri Tsafendas. Tha 3,740,026 duine a’ fuireach anns a’ bhaile agus 's e Afraganais a th’ ann a’ chiad chànain aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann am Baile a' Chip. Tha isiXhosa agus Beurla gu math làidir cuideachd. 'S e am baile as motha na dùthcha a tha ann am Baile a' Chip.
Iomraidhean
right|thumb|Cape Town
Oidhche
right|thumb|300px|[[Melbourne san oidhche]]
Ibadan
‘S e baile uabhasach mòr air an àirde an iar-dheas Nìgeiria a th’ ann an Ibadan (Yoroba: Ìbàdàn neo Ìlú Ẹ̀bá-Ọ̀dàn). Tha an t-ainm a' ciallachadh Am baile eadar na coilltean is na faichean. Chaidh Ibadan a stèidheachadh ann an 1829 le daoine a bha a’ teiche an acras. Tha e suidhichte faisg air Loch Eleyele, aig 239m os cionn ìre na mara, ri taobh na h-Aibhne Ogunpa anns an stàit Oyo, 66km air falbh bho Abeokuta, 442km bho Abuja (prìomh-bhaile na dùthcha) agus 118km bho Lagos. Tha 3,034,200 duine a’ fuireach anns an àite, an darna baile as motha na dùthcha agus Tha oilthigh làidir anns a’ bhaile.
Oidhche
Se ainm dorch a tha ann an oidhche nuair a tha an grìan air taobh eile den saoghal. Aig an àm seo, agus nuair a tha an adhar soilleir, is urrainn dhaibh mòran reultan fhaicinn. Mar is àbhaist, bidh daoine nan cadal san oidhche.
Spioradalachd
thumb|Hildegard à Bingen a' gabhail brosnachaidh nèamhaidh
Oidhche
Artagailean ceangailte
Roinn-seòrsa:Àm
Ibadan
Gnàth-shìde
Tha Ibadan suidhichte ann an roinn gu math bog fliuch tropaigeach le teodhachd uabhasach àrd an coimeas ri Alba. Bidh an t-uisge a' dòrtadh eadar Am Màrt agus An Dàmhair. 'S e dìreach 10° an teodhachd na b' ìsle a chlàradh a-riamh ann an Ibadan.
Spioradalachd
Tha e co-cheangailte ri fàidheantas, mar eisimpleir an tràidisean Sufi ann an Ioslam no Hildegard à Bingen ann an Caitligeachd.
Ibadan
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Afraga Roinn-seòrsa:Nigeria
Spioradalachd
Roinn-seòrsa:Creideamh
Siorrachd Inbhir Nis, Alba Nuadh
right|thumb|200px
Tha Siorrachd Inbhir Nis ann an Alba Nuadh air Eilean Cheap Bhreatainn. Se Inbhir Nis am prìomh-bhaile.
Ainmean Gaidhlig
Aberdeen, Nova Scotia Abaireadhain Ainslie Glen - Gleann nam Màgan Alba, Alba Nuadh Blues Mills - Muilnean Clann 'ic Ghilleghuirme Brook Village – Baile Beag na h-Aibhne Chimney Corner Cùil an t-Simileir Colindale - Màbu Bheag Creignish Creiginnis Craigmore, Nova Scotia A' Chreag Mhór, Alba Nuadh Dunvegan, Nova Scotia Dùn Bheagan, Alba Nuadh Glencoe Gleann Comhainn Glendale Bràigh na h-Aibhneadh Glendale Gleann Dail Glenville An Gleann Dubh Harbour View Sealladh a' Chalaidh Inverness - An Sìthean Iron Mines - Cnoc an t-Sìthein Judique called Big Judique Siudaig Mhór Kingsville Baile an Rìgh Kingsville Bràigh Na h-Aibhneadh Lake Ainslie Loch Ainslidh Little Judique Siudaig Bheag Long Point An Rubha Fada Margaree Forks Bruach na h-Aibhne Margaree Harbour Acarsaid Mhargaraidh Melford Crìochan Bràigh na h-Aibhne New Town Am Baile Ùr Port Hastings - Còbh a' Phleasdair Port Hood was originally named for Captain Chestico Seastago Queensville is known as ´The Ridge´ An Rids Riverville An Abhainn Dubh Scotsville Bun na h-Aibhne Skye Glen Gleann nan Sgìtheanach Strathlorne Srath Lathurna St. Rose Na Ponaichean S W Mabou Màbu An Iar-dheas S W Margaree Bràigh na h-Aibhne "The Bridge" at Mabou (literally 'the Bridge') An Drochaid Trout River Abhainn nam Breac West Mabou Màbu an Iar Whycocomagh Hogomah
Roinn-seòrsa:Siorrachdan na h-Alba Nuadh Roinn-seòrsa:Alba Nuadh Roinn-seòrsa:Eilean Cheap Bhreatainn
Maputo
'S e prìomh-bhaile Mhòsaimbic a tha ann am Maputo (seann ainm: Lourenço Marques). Tha e suidhichte aig inbhir Abhainn Tembe aig a' Chuan Innseanach agus tha port-mara cudthromach aige.Tha Maputo 444km air falbh bho Phretoria (Afraga-a-Deas), 150km bho Mbabane (Dùthaich nan Suasaidh), 1,338km bho Lilongwe (Malabhaidh),  2,225km bho Dhodoma (Tansainìa),  920km bho Harare (Zimbabwe),  agus 1,255km bho Lusaka (Saimbia). Anns a’ bhliadhna 1997 bha 966,837 duine a’ fuireach anns a’ bhaile fhèin. 'S e seo an co-chomharran aige: 32°35' Ear agus 25°58' Deas. Tha e suidhichte ann an ceann a deas na dùthcha, aig 47m os cionn ìre na mara.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Afraga Roinn-seòrsa:Afraga-an-Ear Roinn-seòrsa:Bailtean
Leabhar Mhormoin
right|300px
'S iomadh teangaichean air tha e ri fhaighinn, ach se Cuimreis an aon canan Ceilteach nam measg.
Leabhraichean
Roinn-seòrsa:Sgriobtairean
Tormod MacGillÌosa
Rugadh Tormod Niall MacNeacail MacGillÌosa (Beurla: Norman Gillies) ann an Steinnseal, Tròndairnis san Eilean Sgitheanach ann an 1947. Bha e ag obair aig Sabhal Mòr Ostaig fad 26 bliadhna, mar neach-cunntais an toiseach bho 1983 nuair a thòisich na cùrsaichean làn-ùine, agus mar Stiùiriche na Colaiste bho beagan bhliadhnaichean às déidh sin gus an do leig e dheth a dhreuchd ann an 2009, agus a lean Boyd Robasdan e mar Phrionnsabal na Colaiste.
Ceanglaichean a-mach
MacGillIosa, Tormod Roinn-seòrsa:Sabhal Mòr Ostaig
Irène Joliot-Curie
Rugadh i ann an 1897 is dh'ionnsaich i aig Roinn Saidheansan Pharas is ag obair mar ghath-ghrafaiche sa' Chogadh Mòr. Phòs i Frédéric Joliot ann an 1926 is rinn iad iosatòpaichean rèidio-bheò de naitridean, fosfaras is aluminium. Chaidh i na h-òraidiche ann an 1932 is na h-àrd-ollamh ann an 1936. Fhuair i caitheamh san Dàrna Cogadh is dh'imrich i don Eilbheis. Thill i don Fhraing as dèidh a' chogaidh is stiùir i an Institiud Radium as dèidh 1946 is ghabh i pàirt ann an togail a' chiad reactar niùclasach san Fhraing ann an 1948. Chaochail i ann an 1956.
Dh'ainmicheadh cruinn-shloc air Bhèineas oirre.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Daoine às an Fhraing
An Cèitean
right|thumb|An Cèitean, Les Très Riches Heures du duc de Berry, Chantilly.
'S e an Cèitean neo a' Mhàigh an còigeamh mìos den bhliadhna. Tha 31 latha sa mhìos.
Toruń
S' e baile mòr ann am meadhan na Pòlainn a tha ann an Toruń (IPA: ˈtɔruɲ, Gearmailtis: Thorn, Liotuànais: Torunė, Latbhais: Toruņa, Laideann: Thorunium). Tha e suidhichte aig 68m os cionn ìre na mara, dìreach ri taobh Bydgoszcz, air  an abhainn Vistula, anns an roinn Kujawsko-pomorskie. Ann an 2010 bha 205,312 duine a' fuireach ann. Tha Toruń 335km air falbh bho Lublin, 340km bho Kraków, 147km bho Gdańsk agus 184km bho Warsaw, prìomh-bhaile na dùthcha. ‘S e an 16mh baile as motha na dùthcha a th’ann. A bharrachd air sin, fhuair am baile a chuid chòirichean ann an 1233 ri linn nam Piast agus chaidh oilthigh a stèidheachadh ann an 1945.
Srath Gaoithe
right|thumb|Srath Gaoithe
Toruń
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:a' Phòlainn Roinn-seòrsa:Bailtean
Srath Gaoithe
'S e baile ann an Siorrachd Pheairt a tha ann an Srath Gaoithe (Beurla: Blackford). Cuirear "Highland Spring" sna botail an seo.
1229
Bàsan
Roinn-seòrsa:1220an
Daibhidh Trimble
B' e ceannard a' Phartaidh Aonaidh Uladh, Èirinn a Tuath, agus prìomh-mhinistear Èireann a Tuath a tha ann an Daibhidh Trimble (Beannchar, 1944).
800
'S e bliadhna-leum a bha ann an 800 (DCCC).
Daibhidh Trimble
Bhuannaich e an Duais Nobel airson Sìthe ann an 2002 còmhla ri John Hume. Chaidh e na bhall Pàrtaidh Tòraidheach nuair a chaidh e na bhall Taigh nam Morairean ann an 2007.
2 mìle-bliadhna RC
Is docha tha thu lorg 2 mìle-bliadhna AC
Daibhidh Trimble
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Duais Nobel airson Sìthe Roinn-seòrsa:Daoine à Èirinn a Tuath
800
Bàsan
Roinn-seòrsa:800an
Ráth Maoláin
‘S e baile beag agus port sa Chontae Dhún na nGall ann an ceann a tuath na h-Èireann a th’ ann an Ráth Maoláin. Tha e suidhichte ri taobh na Loch Súilí air an Leth-eilean Fanaid aig ìre na mara, 18km air falbh bho Dhoire, 225km bho Ghaillimh, 117m bho Bheul-Feirste agus 213km bho Bhaile Átha Cliath, prìomh-bhaile na dùthcha. Theich Aodh Mór Ó Néill, Ruairí Ó Dónaill agus na daoine aca chun na Spàinne air bàta a-mach à Ràth Maoláin ann an 1607, tacharas air a bheil Teicheadh nan Iarla (Gaeilge: Imeacht na nIarlaí). A bharrachd air sin, anns an 18mh Linn chum na Sasannaich an Reubaltach Wolf Tone fo bhruid ann an Ráth Maoláin cuideachd. Tha dìreach 469 duine a’ fuireach an seo.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Èireann
Walter Norman Haworth
B' e Walter Norman Hawthorn (Chorley 1883 -  Barnt Green 1950) Ceimigear à  Sasainn. Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 1937, còmhla ri Paul Karrer. Tha fios gu robh e ag ithe coin na òige airson a bhith beò.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
Siorrachd Annapolis
Tha Siorrachd Annapolis ann an Alba Nuadh. Se Annapolis Royal am prìomh-bhaile.
Earrach Phràg
B' e an t-Earrach Phràg (Pražské jaro san t-Seacais) na àm ann an 1968 nuair a bha gnothaichean poileataigeach a' fàs na bu libearalaiche ann an Seacoslobhaigia. Thòisich e air 5 am Faoilleach le taghadh de duine-leasachaidh Alexander Dubček mar Phrìomh Rùnaire Pàrtaidh Co-mhaoineach de Sheacoslobhaigia agus thàinig e gu crìoch air 21 an Lùnastal nuair a bhris iormailtean Chùmhnant Warsaw a-steach dhan dùthaich. Lean air a bha "àm àbhaisteachadh".
Roinn-seòrsa:An t-Seic Roinn-seòrsa:An t-Slòbhac Roinn-seòrsa:Co-mhaoineas Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Criomthann
'S e ainm Gàidhlig a th' ann an Criomthann. 'S e ainm baistidh fireann a th' ann. Chan eil cruth na Beurla air an ainm seo.
Cruthan eile
Nochdaidh e cuideachd mar ainm sloinnidh: Mac Criomthainn (Mac Crimmon sa Bheurla).
Johannesburg
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Afraga a Deas Roinn-seòrsa:Bailtean
31 am Màrt
'S e 31 am Màrt an 90mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (91mh ann am bliadhna-leum). Tha 275 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
thumb|180px|[[Ewan McGregor 2009]]
Bàsan
thumb|left|150px|[[Charlotte Brontë]]
1230
MCCXXX
Bàsan
Roinn-seòrsa:1230an
801
DCCCI
Bàsan
Roinn-seòrsa:800an
Hans Fallada
B’ e Hans Fallada (fìor ainm Rudolf Wilhelm Friedrich Ditzen, Greifswald, 21 an t-Iuchar 1893–Berlin, 5 an Gearran 1947) neach-aithris agus sgrìobhadair Gearmailteach anns a’ chiad leth dhen 20mh Linn.
Teaghlach agus Bliadhnaichean Tràth
Ged a thogadh Rudolf Ditzen ann an teaghlach meadhanach beairteach, fhuair e àrach a bha doirbh air sàilleabh cho cruaidh 's a bha athair, a bha na àrd breitheamh ri linn Hitler. Bha athair os cionn an taighe-cùirte ann an Leipzig ron an dàrna Chogadh agus cha do chòrd sin ri Rudolf idir.
Ghluais an teaghlach gu Berlin ann an 1899 agus an uair sin gu Leipzig ann an 1909, agus 's ann anns an sgoil an siud a mhothaich na tidsearan gur e balach aonranach a bh' ann. Dh’fhàs esan, mean air mhean, na b’ aonaraiche. Ged a bha e na bhall den bhuidheann òigridh Wandervogel fad ùine ghoirid, cha do rinn e càirdeas ri duine sam bith sa bhuidheann.
Chaidh a chur gu sgoil-chòmhnaidh shìos ann an Rudolstadt an dèidh seo, air sgàth 's gun tàinig a phàrantan air litrichean-leannanachd a fhuair am mac o nighean, ged nach ann ach càirdeas eu-domhain a bh' ann. Air an 17 an Dàmhair 1911 dh’ fheuch esan agus a charaid Hanns Dietrich von Necker a chuir às dhaibh fhèin. Dh'fheuch iad a’ toirt a chreidsinn gur e còmhrag-dithis a bh' ann. Cha b' e ach Necker a chaill a bheatha. Chaidh Fallada a leònadh ach mhair e beò. Chaidh a ghlacadh leis a’ phoileas airson murt agus chuireadh gu taigh-caothaich e. Aig a' cheann thall, chuireadh an cèill nach b’ urrainnear ga bhreithneachadh air adhbharan a chuid shlàinte-inntinn agus chaidh a leigeil  mu sgaoil.
Bha e airson a dhol dhan arm aig toiseach a’ Chogaidh Mhòir ach dhiùlt na feachdan e leis gu robh e mì-fhreagarrach. Chuir e seachad a’ mhòr-chuid de 1917 gu 1919 ann an ospadalan gu seachd-àraidh ann am Posterstein, oir bha e trom air alcol agus moirfin. 'S ann aig an àm seo a thòisich e ri sgrìobhadh. Cha robh an dà nobhail a sgrìobh e an sin (air an cur an clò le Rowohlt) idir soirbheachail agus chaill an deasaiche Ernst Rowohlt mòran airgid. Cha do rinn pròiseact eile ri Romain Rolland eadar-theangachadh gu Gearmailtis a’ chùis nas motha. Bha e air trèanadh a dhèanamh ann an àiteachas nuair a bha e ann am Posterstein agus le sin b’ urrainn do Fallada tighinn beò air obair an-dràsta 's a-rithist mar rianaire, na neach-cuideachaidh ann am Bòrd an Àiteachais ann an Stettin agus ag obair airson companaidh a bha an sàs ann an gnothaich a’ bhuntàta ann am Berlin.
An dèidh a' Chogaidh
Na b’ fhaide sna 20an chaidh Fallada a dhìteadh dà thuras leis gu robh e ri foill agus maoin-èalaidh airson drogaichean a cheannachd. Ann an 1928, nuair a leigeadh mu sgaoil e airson an dàrna turais, thachair e ri Anna "Suse" Issel ann an Hamburg. Chleachd e i mar mhodail airson a’ charactair Lämmchen, agus phòs iad air an 5 an Giblean 1929 ann an Hamburg. Bha ceathrar chloinne aca ach chaochail fear nuair a bha Suse an saothair agus fear eile na phàiste. 'S ann fad o chèile a dh’ fhuirich iad nuair a bha iad pòsta: ise còmhla ri a màthair ann an Hamburg, esan ann an Neumünster, far an robh obair aige ann an turasachd an dà chuid mar neach-aithris agus mar chlàrc an lùib sanasachd.
Cha d’fhuair Fallada cliù ann an saoghal nan leabhraichean ach aig toiseach na bliadhna 1930. Ghluais Fallada agus a bhean gu iomall Bherlin, aig an toiseach gu Neuenhagen bei Berlin agus an uair sin gu Berkenbrück. 'S e an deasaiche Ernst Rowohlt a thug a’ chomhairle sin dhaibh, an dèidh cho soirbheachail 's a bha an nobhail a sgrìobh Fallada an aghaidh na Poblachd Weimar, Bauern, Bonzen und Bomben (Tuathaich, cinn-fheadhna agus bomaichean). Lorg Rowohlt dreuchd pàirt-ùine airson Fallada anns an taigh-foillseachaidh aige, a chùm gum b’ urrainn do Fallada sgrìobhadh fad an t-siubhail, gun duilgheadasan a thaobh airgid. 'S ann mar sin a sgrìobh e an nobhail Kleiner Mann - was nun? (Dè a-nis, a dhuineachain?), a bha air leth soirbheachail, a thug cliù do Fallada mar sgrìobhadair. Thagh e an t-ainm-pinn Hans Fallada, ga stèidheachadh air dà sgeul a chruinnich na Bràithrean Grimm: Hans tuathal à Hans im Glück (Iain buidhe) each air an robh Falada, a chanadh an fhìrinn a-riamh, fiù’s an dèidh a bhàis, à Die Gänsemagd (Nighean nan Gèadh).
Nàsachd
Chaidh Fallada a chur an làimh ann am Màrt 1933, ri linn nan Nàsach, fo amharas gun robh e an lùib ghnìomhachdan an aghaidh na stàite. Dh' fhàg e an taigh aige ann am Berkenbrück an dèidh sin agus cheannaich e fear eile ann an Carwitz (Mecklenburg-Strelitz). 'S ann an siud a sgrìobh e caochladh nobhail làn geur-bhreithneachadh sòisealta, mar Wer einmal aus dem Blechnapf frißt (Am fear a dh’ aithneachas eucoireach), mu dheidhinn na thachair dha sa phrìosan ann an Neumünster. Dh'fhaodadh e an nobhail a chur an clò fo Hitler air sgàth gur e càineadh an aghaidh làimhseachadh nam prìosanach fon a’ Phoblachd Weimar a bh' ann.
Bu mhiann le Fallada a leantainn air a’ sgrìobhadh fo na Nàsaich, agus le sin b’ fheudar dha rudan aotrom a sgrìobhadh leis cho cumhachdail 's a bha an Reichsschrifttumskammer (Bòrd Litreachas na h-Impireachd). Dh’fheuch e dha chlàradh fhèin airson na Bùird ach cha ghabhadh ris a thagrachas. Nan diùltadh a thagrachas, rachadh a thoirmisgeadh agus chuireadh sin crìoch air a chuid obrach co-dhiù, mar a thachair do chàch.
Dhealaich esan agus a bhean air 5 an t-Iuchar 1944. Na b’ fhaide sa bhliadhna, air 24 an Lùnastal, chaidh Fallada a chur an grèim a-rithist as dèidh trod is sabaid leis a' bhean. Chuireadh gu taigh-caothaich ann an Neustrelitz eadar 4 an t-Sultain 1944 gu 13 an Dùbhlachd 1944 leis nach fhaodadh ga bhreithneachadh. 'S ann an siud a sgrìobh e Der Trinker agus rud neo dhà eile. Anns a’ Ghearran 1945, phòs e Ursula Losch, a bha faisg air 30 bliadhna na b’ òige na esan agus a bha a cheart cho trom air deoch làidir na an duine ùr aice. Ann an 1945, chaidh e ainmeachadh Probhaist Feldberg, faisg air Carwitz leis an Arm Dearg a bha airson duine air choireigin nach robh an sàs leis na Nàsaich a chur ann, ach cha do mhair e ach greis san obair chruaidh sin. An uair sin ghluais esan agus a bhean gu Berlin, far an robh e an lùib anns a’ phàipear-naidheachd Tägliche Rundschau.
Chuir am bàrd Johannes R. Becher, a bha os cionn Akademie der Künste agus Tägliche Rundschau fo na Sobhiataich, faidhlichean na Gestapo mu dheidhinn na Hempel gu Fallada as t-fhoghar 1945. Bha iad a’ sireadh sgeulachdan a shealladh dha na daoine gu robh feadhainn ann a shabaid an aghaidh nan Nàsach. Chòrd an stòiridh ri Fallada agus sgrìobh e a’ chiad leabhar mu dheidhinn nan Nàsach, Jeder Stirbt für sich allein. 'S e an leabhar as ainmeile a sgrìobh Fallada na bheatha. Thathar dhen bheachd gur e seo an sealladh as soilleire agus as pongaile mu na làithean dona fo bhuaidh Hitler a chaidh a sgrìobh a-riamh. Chaidh an leabhar a sgrìobhadh ann an 24 latha ann an 1946. Chaochail Fallada air 5 an Gearran 1947 beagan sheachdain mus do chuireadh an leabhar mu dheireadh aige ann an clò. Chaidh a chuid dhuslaich a losgadh air 28 an Gearran 1947 aig an luaithreachan ann am Wedding, faisg air Berlin
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gearmailteach
Aberafan
Tha am baile Aberafan ann am Castell-nedd Port Talbot, a' Chuimrigh. Tha e 27.7 mi (44.6 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 157.6 mi (253.6 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 rugadh, bha 5232 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 411 (7.9%); 90% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Castell-nedd Port Talbot Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Slàinte
Leighisean
*
Bad nam Manach
thumb|Mapa Comhairle Sgìre Bhad nam Manach ann an Alba Tha Bad nam Manach (Beurla: Monklands) na sgìre ann an Comhairle Shiorrachd Lannraig a Tuath.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Lannraig a Tuath
Paul Karrer
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd Roinn-seòrsa:Daoine às an Eilbheis
1mh mìle-bliadhna RC
Is docha tha thu lorg 1mh mìle-bliadhna
-9 -9
Diadhaireachd
'S e ionnsachadh creideamh a tha ann an diadhaireachd.
'S e rannsaiche ann an diadhaireachd a tha ann an diadhair, mar eisimpleir Naomh Augustine à Hippo, Thomas Aquinas, Martin Luther, Iain Knox, Ásgeir Ásgeirsson, Jean Calvin, Søren Kierkegaard, Tryggvi Þórhallsson, Dietrich Bonhoeffer, Alasdair Mac an t-Saoir, Leonardo Boff agus Ridseard Holloway.
Roinn-seòrsa:Creideamh Roinn-seòrsa:Diadhaireachd
Grian
right|thumb|A' Ghrian
'S e reul a tha anns a' Ghrian (samhla: ). Tha i glè fhaisg oirnn, agus 's e seo a chumas am planaid againne blàth.
Faic cuideachd
Roinn-seòrsa:Reul-eòlas
East Margaretsville
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Baile 'Ic Eòghainn
'S e baile ann an Alba a tha ann am Baile 'Ic Eòghainn (Beurla: Buckhaven). Tha e ann am Fìobha. Tha 5,483 duine nan tàmh an seo.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Fìobha
1231
MCCXXXI
Bàsan
Roinn-seòrsa:1230an
Baile Iain, Alba Nuadh
Tha Baile Iain (Beurla: Johnstown) ann an Siorrachd Richmond, Alba Nuadh.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Eilean Cheap Bhreatainn
Taigh-solais Orasaigh
. Suirbhidh Òrdnais: NG 71350 12183
Tha Taigh-solais Orasaigh suidhichte air Eilean Sionnach, eilean beag ri taobh Eilein Orasaigh, a tha e fhèin ri taobh coimhearsnachd Eilein Iarmain air taobh an iar na Linne Slèitich. Tha Eilean Sionnach co-cheangailte ri Eilean Orasaigh gach latha nuair a bhios an tràigh ann. Cuideachd, tha e comasach a bhith a coiseachd fad an t-slighe bho thìr mòr an Eilein Sgitheanaich dhan Taigh-solais nuair a bhios tràigh reothairt ann.
Tha an tùr geal 62 troigh (19m) a dhʼ àirde le balconaidh coirbealta. Tha dà thaigh cìobair faisg air. Bʼàbhaist do lios a bhith taobh riutha, le deagh fhasgadh bho na gàrraidhean mòra cloiche a bha ga chuairteachadh. Ged a tha na ballaichean sin fhathast nan seasamh, chan eil ach lusan fiadhaich a-staigh a-nis.
Ann an 1853, chaidh prìomhachas a thoirt dhan àite seo, còmhla ri seachd eile, mar àiteachan far an robh feum air taigh-solais. Bʼ e David Stevenson, bràthair-athar Robert Louis Stevenson a bha an sàs anns an gnothaich seo. Bha an teaghlach Stevenson gu lèir ainmeil an a bhith aʼ togail thaighean solais: Robert, seanair Robert Louis; Thomas, athair; agus David agus Alan, na bràthairean aig Thomas.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach Roinn-seòrsa:Taighean-solais
306
Tachartasan
thumb|Còiseam Mòr
Bàsan
Roinn-seòrsa:300an
Llanfrynach
Tha am baile Llanfrynach ann am Powys, a' Chuimrigh. Tha e 31.4 mi (50.6 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 140.7 mi (226.5 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 562 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 39 (6.9%); rugadh 65% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
3 an Giblean
'S e 3 an Giblean an 93mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (94mh ann am bliadhna-leum). Tha 272 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
thumb|Marlon Brando thumb|Picabo Street
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
4mh mìle-bliadhna RC
linn
Roinn-seòrsa:mìle-bliadhna
802
DCCCII
Bàsan
Roinn-seòrsa:800an
Richard Kuhn
B' e Richard Kuhn (Vienna 3 an Dùbhlachd 1900 - 1 an Lùnasdal Heidelberg 1967) Ceimigear às A' Ghearmailt. Fhuair e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd anns a' bhliadhna 1938.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Daoine às an Ostair
Siorrachd Bhioctoria
right|thumb|200px
Tha Siorrachd Bhioctoria ann an Alba Nuadh. Se Badaig am prìomh-bhaile.
Ainmean Gaidhlig
Roinn-seòrsa:Siorrachdan na h-Alba Nuadh Roinn-seòrsa:Alba Nuadh Roinn-seòrsa:Eilean Cheap Bhreatainn
5mh mìle-bliadhna RC
Sa mhìle-bliadhna seo, thoisich àiteachas, agus dh'fhàs an àireamh-shluaigh bho 5 gu 7 muillean.
Roinn-seòrsa:Mìle-bliadhna
France Prešeren
'S e bàrd Romansach Sloibhiniach a tha ann an France Prešeren (aithnichte anns a’ Ghearmailtis mar Franz Prescheren). Is ann iomraiteach a tha e mar bhàrd nàiseanta na Sloibhìnia. Ged nach robh a chuid sgrìobhaidh glè phailt, bhrosnaich e a h-uile litreachas Sloibhiniach na dhèidh. Rugadh e ann an Vrba sa bhliadhna 1800, agus chaochail e ann an Kranj ann an 1849. Tha e ainmeil gu h-àraidh airson a dhàin fhada Sonetni Venec (Blàth-fhleasg Shonaidean), anns a bheil gràdh a’ bhàird da dhùthaich agus da phoball air an riochdachadh ann an samhladh a ghràidh mhì-shona da leannan Iulia.
Tha cruth an dàin seo gu math iomadh-fhillte. Is e co-chruinneachadh de chòig sonaidean deug (gach tè le 14 sreathan) a tha ann. Tha a’ chiad sreath den chiad rann air aithris anns an t-sreath dheireannaich den 14mh sonaid, agus mar a’ chiad shreath den 15mh sonaid (ris an canar ann an Sloibhinis “Magistrale”). Mar an ceudna, is ann a tha a t-sreath deireannach de gach sonaid air aithris anns a’ chiad shreath den ath shonaid. Mu dheireadh, tha an 15mh sonaid air a cruthachadh às na sreathan a thòisich gach tè de na 14 sonaidean eile. Air an dòigh seo, tha na sreathan ro-aithnichte air an ath-aithris trì uairean san dàn gu lèir, agus gach àm ann an co-theacs eadar-dhealaichte.
Chan eil e furasda eadar-theangachadh math fhaotainn air son an fhacal “Magistrale”. Is dòcha gun dèan am facal Gàidhlig “ùrlar” an gnothach, ged nach eil e dìreach ceart. Ann an 1994 dh’ fhoillsich an iris Gairm (Àireamh 167 agus Àireamh 168) eadar-theangachadh Gàidhlig den dàn gu lèir, air a dhèanamh le Garbhan MacAoidh. Seo a' chiad shonaid agus am “Magistrale”:
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bàrdachd Roinn-seòrsa:Daoine à Sloibhìnia
Bangor, Maine
'S e baile ann am Maine, sna Stàitean Aonaichte, a th' ann am Bangor. Tha e suidhichte ann am meadhan na stàite. Anns a’ bhliadhna 2010 bha 33,039 duine a’ fuireach an seo. Tha e suidhichte aig 36m os cionn ìre na mara.
1232
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1232 (MCCXXXII).
Bangor, Maine
Eachdraidh
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1834.
1232
Bàsan
Roinn-seòrsa:1230an
Bangor, Maine
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean ann am Maine
Siorrachd Yarmouth
right|thumb|200px right|thumb|200px
Tha Siorrachd Yarmouth ann an Alba Nuadh. Se Yarmouth am prìomh-bhaile.
803
DCCCIII
Bàsan
Roinn-seòrsa:800an
307
Bàsan
Roinn-seòrsa:300an
Ùrnaigh
Tha “Urnaigh” a’ ciallachadh iarraidh neo òraid a chur ri Dia, dia neo diathan.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Creideamh
Loch Uibhist
Tha Loch Uibhist neo Loch Uidhist (Beurla: Lake Uist) ann an Siorrachd Richmond, Alba Nuadh.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh Roinn-seòrsa:Bailtean_ann_an_Eilean_Cheap_Bhreatainn
Na Tìrean Ìsle
'S e dùthaich anns an Roinn Eòrpa an iar a th’ anns na Tìrean Ìsle (Duitsis: Nederland, IPA: ˈne:dərlɑnt); ainm eile: An Talamh Ìseal neo An Isealtìr. 'S e ball den Aonadh Eòrpach. Gu math tric canar an Òlaind seach na Tìrean Ìsle ris. Ach chan e an Òlaind ach dà sgìre de na Tìrean Ìsle.
'S e am pàirt Eòrpach de Rìoghachd nan Tìrean Ìsle, tha an còrr den Rìoghachd, na h-Eileanan Aintilia (Netherlands Antilles) agus Arùba, suidhichte anns a' Chairibìan san àirde thuath air a' Bheiniseala. Tha na Tìrean Ìsle suidhichte aig a' Chuan a Tuath, agus ri taobh an ear na Gearmailt agus ri taobh a deas na Beilge. Tha Amsterdam na phrìomh-bhaile.
Tha na Tìrean Ìsle cliùiteach air sgàth 's na muileann-gaoithe aca, càise, clogs (brògan à fiodh) tuiliop agus delftware (obair-criadha sònraichte). Tha na riaghailtean gu math libearalach, tha an dùthaich iomraiteach anns na laghan libearalach mu drugaichean, siùrsachd agus co-sheòrsachd.
Eachdraidh
Bha an dùthaich gu mòr an sàs gnothach Tràilleachd thar a' Chuain Shiar eadar an 16mh Linn agus an 19mh Linn.
Bailtean mòra
Seo lista na bailtean as motha anns an Òlaind:
Iomraidhean
250px|left|thumb|Muileann-gaoithe agus tuiliop anns na Tìrean Ìsle thumb|right|200px|Delftware
Roinn-seòrsa:Dùthchannan Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa *
Falkland Ridge
Tha Falkland Ridge ann an Siorrachd Annapolis ann an Alba Nuadh.
Llanfyllin
Tha am baile Llanfyllin ann am Powys, a' Chuimrigh. Tha e 88.9 mi (143.1 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 159.2 mi (256.2 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 1482 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 505 (34.1%); rugadh 43% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Powys Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Aral Karakum
'S e fàsach ann an Àisia a tha ann an  Aral Karakum. Tha e suidhichte san àirde a tuath na Mara Aral ann an Casachstan. Tha e na phàirt den fhàsaich Karakum. 'S e seo am farsaingeachd aige: 40,000 cilemeatair ceàrnagach.
Roinn-seòrsa:Meadhan Àisia Roinn-seòrsa:Fàsaichean
Loch Beag, an t-Eilean Sgitheanach
thumb|Sealladh air
'S e loch ann an Alba a tha ann an Loch Beag. Tha e suidhichte ann an Tròndairnis anns an Eilean Sgitheanach. Tha e na laighe aig cois Beinn Bheag agus tha Loch Mòr san ear-thuath dheth.
Tha an loch seo cho mòr ri 1.9 ha (4.7 acair). 'S e 0.7 km (0.4 mìle) an cuairt-thomhas aige agus tha e mu 302 m a dh'fhad san àite as dìriche. Tha eilean mòr anns an loch seo. Tha bàrr uisge an locha mu 177 m (581 troigh) os cionn na mara agus tha e mu 2.3 km (1.4 mìle) air falbh bhon mhuir. Tha an t-uisge a' sruthadh a-mach às an Loch Bheag gu deas tro Lon Raagil.
Chan eil duine sam bith a' fuireach faisg air Loch Beag agus mar sin chan rathaidean ann a leanas chun an locha seo.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach
Artturi Ilmari Virtanen
B' e ceimigear à Suòmaidh a bha ann an Artturi Ilmari Virtanen (IPA: ˈɑrtːuri ˈilmɑri ˈʋirtɑnen) (Helsinki 15 am Faoilleach 1895–Helsinki 11 an t-Samhain 1973). Chaidh e gu Oilthigh Helsinki is dh'obraich e aig Valio, co-chomann biadh-bainne far an do dh'innlich e dòighean airson fodar is ìm glèidheadh agus cruth ùr saidhlids. Rannsaich e cuideachd bacteria anns na 1920an.
Urraman
Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 1945 airson a rannsachaidh ann an àiteachas is biadh-eòlas, gu sònraichte glèidhteachas fodair. Chaidh institiud aig Oilthigh na Fionnlann an Ear ainmicheadh air còmhla ri bacterium a chaidh a lorg ann an eòrna air a bhrachadh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Daoine à Suòmaidh
Sneachd
thumb|Sneachd Is e cruth uisge reòite a tha ann an sneachd. Bithidh sneachd uaireannan a' frasadh bho na neòil nuair a bhitheas an teothachd beagan fo ìre reòthaidh. Is meanbh eagar de sneachd criostalan sgapta, ioma fillte, mar as tric an patran croise neo rionnaig. Chanar “bleideagan-sneachda” ri na criostalan seo. Tha bleideagan-sneachda, eu-coltach ri clachan-meallain, aotrom an coimeas leis an trast-thomhais agus tuitidh iad gu malla chun talmhainn. Is àbhaist do theothachd an àille a bhi nas ìsle aig àirdean as motha agus airson an adhbhar seo, bithidh sneachd uaireannan a' tuiteam gu talamh tro adhair a tha os cionn ìre reòthaidh. Anns an suidheachadh seo faodaidh don sneachd a ruigsinn na talmhainn aig inbhe eadar reòthadh agus leaghadh. Chanar flin ris a' mheasgachadh de sneachd agus uisge a tha ann a seo. Ma bhitheas an sneachd a' tuiteam air fearann a tha os cionn ìre reòthaidh thèid a leaghadh- ach ma thuiteas e air talamh nas fhuara, bithidh e na laighe na staid reòite agus faodaidh dha a chruinneachadh na plaide a chuibhrigeas sgìre farsuinn.
Buaidh sneachd air Albann
thumb|right|Sneachd a' tuiteam ann an Alba
Chan àbhaist don teothachd an Alba a' fuireach fo ìre reòthaidh airson ùine mhòr, ach air na beanntan nas arda, agus airson an adhbhar sin chan àbhaist do sneachd a' laighe fad iomadh seachdain, mar a bhitheas e an Lochlann agus 'sna beanntan Ailpeach. Airson a h-aon adhbhar, chan àbhaist do dhomhainneachd sneachda an Alba a' ruigsinn an domhainneachd de 2 neo 3 meatairean a tha cumanta an gleannaibh Nirribhidh.
A dh'aindeoin sin, ré geamhraidh cruaidh, faodaidh do roinnean na h-Alba fhulang sneachd troma a ruigeas domhainneachd mi àbhaisteach, mar a thachair an Siorramachd Pheairt an Dùbhlachd 2010, far an robh domhainneachd de 750mm air an ruigsinn ann am pàirtean na sgìre.
Ceanglaichean a-mach
ScotlandsNature.blog 2020-11-19: ‘Sneachd’ air Aghaidh na Tìre - le Ruairidh MacIlleathain, mu dheidhinn sneachd ann an ainmean-àite an Albainn
Dallas, Texas
‘S e baile uabhasach mòr ann an ceann a deas nan Stàitean Aonaichte a th’ ann an Dallas (IPA: ˈdæləs). Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1841 mar àite airson mhalairt. Tha e suidhichte aig 137m os cionn ìre na mara, anns an Cross Timbers Region, far am bidh coilltean an tuath agus Còmhnardan an iar a’ tighinn ri chèile, anns an stàit Texas, air iomall Fort Worth. Tha am baile 1,902km air falbh bho Washington, D.C. (Prìomh-bhaile na dùthcha), 1,991km bho Los Angeles, 1,291km bho Chicago agus 881km bho St. Louis. Tha 1,197,816 duine a' fuireach anns a’ bhaile. Chaidh Oilthigh nam Ban a stèidheachadh an seo ann an 1901. ‘S e an 9mh baile as motha na Dùthcha a th' ann an Dallas. Chaochail John F. Kennedy, Cinn-suidhe nan Stàitean Aonaichte, an seo ann an 1963.
Eaconomaidh
Bancaireachd
Is e gnè gnìomhachais a tha a' buntainn ris an treas roinn gnìomhachais (roinn na seirbhis) a tha ann a bancaireachd. Dh'fhàs an bancaireachd a-mach as gnìomhachas de na luchd-iasaid, a leig airgid a mach air iasad, airson airgead-reidh, cho fada air ais ri linne a' Bhìobuill.
Dallas, Texas
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Texas
Eaconomaidh
Aistean co-cheangailte
Roinn-seòrsa:Eaconomachd
Greenland, Alba Nuadh
Tha Greenland ann an Siorrachd Annapolis ann an Alba Nuadh.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Damhan-allaidh
right|thumb
Tha damhan-allaidh (iolra: damhain-allaidh) na chreutair beag le ochd casan air, ann an ordugh Araneae, a bhios uairean a’ snìomhadh eigeachain gus frìdean a ghlacadh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Frìdean Roinn-seòrsa:Peataichean
804
'S e bliadhna-leum a bha ann an 804 (DCCCIV).
Bàsan
Roinn-seòrsa:800an
Calum MacMhaoilein
'S e ùghdar Gàidhlig a th' ann an Calum MacMhaoilein no Calum MacIlleMhaoil. 'S ann à Ceann a Deas nan Loch ann an Leòdhas a tha e.
Obair
Tha cuid mhath den a sgrìobhaidhean a' dèiligeadh ri Leòdhas agus eachdraidh an eilein. Tha an nobhail A' Sireadh an Sgadain (1990) a' toirt iomradh air iasgadh thairis air trì ginealaich o dheireadh an 19mh linn.
Choimhead e air eilthireachd air a' Mhetagama ann an Saoghal Ùr (1992). Thug e iomradh air na Fìobhaich a thàinig a Leòdhas anns an 17mh anns Na Fìobhaich (1993).
Colman
'S e ainm Gàidhlig a th' ann an Colman. 'S e ainm baistidh fireann a th' ann. Chan eil cruth na Beurla air an ainm seo, ged a nochdas e ann an Gaeilge mar Colmán.
Calum MacMhaoilein
Obair
Sgrìobh e cuideachd tòimhseachan-tarsainn airson Gairm.
Colman
Bunachas
'S e meanbh-ainm den ainm Colm a th' ann an Colman. . Mar sin tha e ceangailte ris an ainm Laideann "Columbanus". Bha an t-ainm seo gu math cumanta ann an Èirinn, mar a chithear aig mòran naoimh Èireannach. .
Calum MacMhaoilein
Leabhraichean do dh'òigridh
Sgrìobh MacMhaoilein trì leabhraichean airson an t-sreath 'Leabhraichean Geala'. B' e sreath de leabhraichean ficsean do dh'òigridh (no deugairean) a bh' ann a dh'fhoillsich a' Bhuidheann airson na Gàidhlig san Àrd-sgoil (SRG). Anns an sreath sgrìobh MacMhaoilein Na Fògarraich (1990), Saoghal Ùr (1992), agus Na Fìobhaich (1993).
Colman
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ainmean Gàidhealach
Calum MacMhaoilein
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gàidhlig MacMhaoilein, Calum
308
Bàsan
Roinn-seòrsa:300an
Mìle-bliadhna
Tha mìle-bliadhna co-ionnan ri 10 linntean.
Badain Jaran
thumb|240px|right|Fàsach Badain Jaran'S e fàsach ann an Àisia a tha anns an fhàsach Badain Jaran  (Badanjilin Shamo, 巴丹吉林沙漠, Beurla: Badain Jaran Desert)
Tha e suidhichte ann am Mongolia, Sìona.
'S e seo am farsaingeachd aige: 49,000 cilemeatair ceàrnagach.
Roinn-seòrsa:Fàsaichean Roinn-seòrsa:Àisia-an-Ear
Yossi & Jagger
Tha ùidh nas motha na beagan aig ban-shaighdear, Yaeli, air Lior, ged chan eil fhios aige air. Tha i a' leigeil seach Ofir, saighdear eile, air Lior. Tha Ofir ann am gaol le Yaeli agus tha e gu faoin air fheuchainn ag ràdh thuice nach eil ùidh àraidh aig Lior oirre (Theireadh Lior an càil sin ceudna gu soilleir ri Ofir nas fhadalaiche 'san fhilm).
Tha 'n còrnaileir ann a' stiùireadh ionnsaigh sa' mheadhan-oidhche, a bheil Yossi a' fuathachadh seach an làn-ghealach, and agus seach tha 'n t-eagal aige air an sàbhailteachd Lior. Gu brònach, tha Lior ciùrrte gu bàsmhor air an oidhche uamhasach, bàsachadh 's na gàirdeanan a leannain, a bheil urrach a-mhàin an uair sin a rèiteachadh a ghaol air.
Otto Hahn
Otto Hahn, (Frankfurt 8 am Màrt 1879 - Göttingen 28 an t-Iuchar 1968) Ceimigear às a' Ghearmailt. Fhuair e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd anns a' bhliadhna 1944.
Yossi & Jagger
Aig a' chuirm-ollanachd aig an taigh nam pàrant Lior, their Yaeli a' bhlos Lior, ach chan urrainn dhi 'n t-òran b' fheàrr leis ainmeachadh— a 's urrainn do Yossi.
Otto Hahn
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd Roinn-seòrsa:Ceimigearan Gearmailteach Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt
Yossi & Jagger
Faicibh cuideachd: An Clàr nam Filmean Timcheall Co-Sheòrsachd
Ceanglaichean a-mach
Yossi & Jagger Yossi & Jagger
805
DCCCV
Bàsan
Roinn-seòrsa:800an
2 an Giblean
'S e 2 an Giblean an 92mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (93mh ann am bliadhna-leum). Tha 273 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
thumbnail|180px|[[Émile Zola]]
Bàsan
thumbnail|left|150px|[[Pàpa Iain Pòl II]]
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
An t-Ògmhios
thumb|An t-Ògmhios, Les Très Riches Heures du duc de Berry, Chantilly.
'S e an t-Ògmhios neo Meadhan-Samhraidh an siathamh mìos sa bhliadhna. Tha 30 latha sa mhìos.
1234
MCCXXXIV
Bàsan
Roinn-seòrsa:1230an
309
Bàsan
Roinn-seòrsa:300an