cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Abhainn nam Frangach, Siorrachd Phiogto
Tha Abhainn nam Frangach (Beurla: French River) ann an Siorrachd Phiogto, Alba Nuadh.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Bakers Settlement, Alba Nuadh
Tha Bakers Settlement ann an Siorrachd Lunenburg, Alba Nuadh.
Ceathramha Cláir
'S e baile ann an Contae Dhoire a tha ann an Ceathramha Cláir.
Bakers Settlement, Alba Nuadh
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Ceathramha Cláir
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae Dhoire
14 an Cèitean
'S e 14 an Cèitean an 134mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (135mh ann am bliadhna-leum). Tha 231 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
thumb|[[Co-aonta Warszawa]]
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Andrés Pastrana Arango
'S e fear-malairt, agus riochdaire dioplòmasach agus neach-poileataigs à Coloimbia th’ ann an Andrés Pastrana Arango (Bogotá, 17 an Lùnastal 1954). Bha e na cheann-suidhe Choloimbia eadar 7 an Lùnastal 1998 agus 10 an Lùnastal 2002, nuair a bha cogadh sìobhalta agus duilgheadas a thaobh dhrogaichean a’ sgiùrsadh na dùthcha. 'S ann do theaghlach beairteach a bhuineas e: bha athair, Misael Pastrana Borrero, na cheann-suidhe roimhe, eadar 1970 agus 1974. Chaidh e dhan Oilthigh an Rosario agus an uair sin dhan Oilthigh Harvard thall anns Na Stàitean Aonaichte. Phòs e aig Nohra Puyana Bichenbach à Bogotá ann an 1981 agus rug i triùir duine-cloinne dha. Tha ise a' buntainn do theaghlach cumhachdail, a tha an lùib taighean-gruide.
An dèidh an Oilthigh fhàgail ann an 1977 chuir e seachad corra bliadhna na fhear-aithris air an telebhisean mus an do thoisich ann an saoghal a' phoileataigs. Anns a' chiad dol a-mach, fhuair e àite mar chomhairliche airson Bhogotá, far an robh e bho 1984 gu 1986. Chaidh a thaghadh probhaist Bhogotá eadar 1988 agus 1990, ged an robh e a thoirt fo bhruid fad mìos tron iomairt-taghaidh. Bha Pablo Escobar, ceannard a' chairteil an dùil gun tugadh air an Riaghaltas a chuid pholasaidhea airson luchd-reic drogaichean a chur dha na Stàitean Aonaichte atharrachadh. Nuair a bha Pastrana na phrobhaist reic e mòran sheirbhisean poblachd dhan raon prìobhaideach. Bha e na sheanadair eadar 1991 agus 1993. Chaidh a thaghadh ceann-suidhe na dùthcha ann an 1998. 'S e comhraidhean na sìthe leis na FARC an rud na bu chonnspaidiche a rinn e: theab e còrdadh na sìthe riutha a rèiteachadh ach dh'fhàs an cogadh na bu mhiosa. Bha Pastrana cuideachd na thosgair anns na Stàitean Aonaichte eadar 2005 agus 2006.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine à Coloimbia
Dalton
‘S e baile beag dùthchasail faisg air an Eaglais Fheichin, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th’ ann an Dalton. Tha e suidhichte air an àirde an ear-dheas Dhùin Phris is Gall-Ghàidhealaibh (Siorrachd Dhùn Phris ro 1975), eadar Logarbaidh agus Cathair Ruairidh, ri taobh an Uillt Dalton, a shruthas dhan Abhainn Anainn ri chùlaibh a' bhaile. Tha e 245km air falbh bho Obar Dheathain, 100km bho Ghlaschu, 106km bhon An t-Sròn Reamhar agus 105km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. 'S e Beurla a th' ann a’ chiad chànain aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Daltan. Tha eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas. A bharrachd air sin, tha taigh-bhìdhe agus taigh-crèadhadaireachd anns a’ bhaile. Taobh fhoghlaim, chan eil bun-sgoil ann is feumar a dhol dhan sgoil ann an Logarbaidh.
Freumhan an Ainm
A rèir eòlaichean fhreumh-fhaclachd, tha a h-uile coltas ann gur ann à Dal (Gàidhlig: Dàil, Lochlannais; dæl) agus tun (baile), bho Bheurla Ghallda a tha ainm an àite seo. Bheireadh sin Dàil a' Bhaile dhuinn sa Ghàidhlig an latha an-diugh. Nochd a' Ghàidhlig ann an ceann a deas na h-Alba anns an 7mh Linn agus bha an cànan fhathast làidir ann an Siorrachd Dhùn Phrìs fhèin anns an 14mh Linn. Tha iomadh ainm-àite dà-chànanach ann sa sgìre seo. 'S ann gu math làidir 's a tha buaidh nan Lochlannach air ainmean-àite ann an iar-dheas na h-Alba, gu h-àraidh faisg air a' mhuir.
Eachdraidh
Chaidh eaglais a thogail an seo sa 1704, dìreach san àite far an do thogadh a' chiad thè san 13mh Linn. Tha an eaglais sin na tobhta a-nis. Chaidh Dalton Parva agus Meikle Dalton dh'aonadh ann an aon pharraist le èigheachd rìoghail ann an 1633. Thogadh eaglais ùr ann an 1895. Bhuineadh am paraiste dhan easbaigeachd Ghlaschu is Srath Annan o shean. A-rèir carragh-chuimhne a' bhaile, fhuair 22 duine à Dalton bàs sa Chogadh Mòr agus còignear eile san Dàrna Cogadh.
864
Bàsan
Roinn-seòrsa:860an
Barrs Corner, Alba Nuadh
Tha Barrs Corner ann an Siorrachd Lunenburg, Alba Nuadh.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
BBC a dhà
'S e BBC Two (air aithneachadh ann an Alba mar: BBC Scotland ) an dara seanail telebhisein aig a'BhBC.
Lìon
Sgoilt am BBC do dùthaich. Gabh BBC a h-aon seanail:
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:BBC
Dealan-uisge
thumb|right|300px
Tha dealan-uisge ainmichte airson na cumhachd-uisge a tha ga ghintinn. Cruthaichear dealan le inneal air a bheil gineadair. Tha gineadair coltach ri motor-dealain (anns a bheil sruth dealain ri caradair a bheir air feàrsaid toinneamh) ach ann an gineadair, tionndaidhear feàrsaid a' ghineadair le inneal eile agus thig sruth dealain às a' ghineadair ri linn. Mas e rothadair neo cuibhle uisge an t-inneal a thionndaidheas an gineadair, theirear "dealan-uisge" ris an dealan.
Iomraidhean
Υδραυλική ενέργεια
Kayak
'S e bàta beag caol a th' ann an kayak, cuideachd '''curach fhada. ''' Chaidh a chruthachadh leis na h-Inuit agus 's e facal Inuktitut a th' ann.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bàtaichean
Co-fhlaitheas na Pòlainn - Liotuàinia
B’ e Co-fhlaitheas na Pòlainn – Liotuàinia (Pòlais: Rzeczpospolita Korony Polskiej i Wielkiego Księstwa Litewskiego, Liotuànais: Lenkijos-Lietuvos valstybė) no Co-fhlaitheas na Dà Chuid Nàisean (Pòlais: Rzeczpospolita Obojga Narodów, Liotuànais: Abiejų tautų respublika) no, gu oifigeil, Rìoghachd a' Phòlainn agus Diùcachd Mhòr Liotuàinia (Pòlais: Królestwo Polskie i Wielkie Księstwo Litewskie, Liotuànais: Lenkijos karalystė ir Lietuvos didžioji kunigaikštystė) stàit air an àirde an ear na Roinn Eòrpa a mhair bho 1569 gu ruige 1795 is e ga stiùireadh eadar A' Phòlainn agus Liotuàinia. Chaidh an stàit seo a sgaradh eadar An Ostair, An Ruis agus A’ Phrùis mean air mhean tron 18mh Linn gus an deach e à bhith.
'S e stàit mhòr air a sgaoileadh tro na tìrean a bha fo bhuaidh na Pòlainn is Liotuàinia roimhe, air a stèidheachadh air aonaidhean is còrdaidhean eatorra a bh' ann an Co-fhlaitheas, gu h-àraidh an dèidh an Aonaidh Krew (1386). Bha siostam poilitigeach anabarrach ann, air an robh Deamocrasaidh nan Uachdaran neo Saorsa an Òir, far an robh cumhachdan an rìgh fo bhuaidh na Sejm (Gàidhlig: Pàrlamaid) agus nan Uachdaran. ‘S e roi-ruithear a’ dheamocrasaidh, na monarcachd bhun-reachdail agus na feadaraileachd a th' ann an latha an-diugh a bh' ann an siostam siud. A bharrachd air sin, chaidh Bun-Reachd nàiseanta a chur air chois mus do deach an Co-fhlaitheas à bhith (1505), is e an dàrna fear as aosda ann an eachdraidh na cruinne a bh’ann. Gu foirmeil, bha an dà stàit co-ionnan ach 's e leis A’ Phòlainn a bha làmh an uachdair. Bha àite uabhasach làidir aig an Eaglais Chaitligeach anns a’ Phoblachd, ged an robh an dùthaich gu math ceadach taobh chreideamhan, rud a dh’atharrachadh mean air mhean tro na linntean. 'S e àiteachas a bha aig cridhe an eaconomaidh. Bha an stàit gu math soirbheachail airson an dà nàisean aig an toiseach, tron aois an òir mar a chanadh e, ach bha an dàrna linn beagan na bu chruaidh dhuibh: call armailteach, ar-a-mach nan croitear, buaireas poilitigeach. Tha e inntinneach gur robh an t-ainm ann am Pòlais a’ ciallachadh Poblachd Crùn na Pòlainn agus na Diùcachd Mòire Liotuàinia, leis gur e A’ Phòlainn a bha a’ stiùireadh na stàite. Tha an t-ainm anns an Liotuanais a’ ciallachadh dìreach Poblachd na Dà Nàisein. Chuireadh às do thràilleachd an seo ann an 1588.
Bha freumhan na Diùcachd Mòire Warsaw, air a stèidheachadh ann an 1807, anns a’ Cho-fhlaitheas, a thuilleadh air gluasadan ath-bheothachaidh eile a nochd ri linn ar-a-mach an Fhaoilleach (1863 – 1864) agus anns an 1920an, is fiù 's an iomairt neo-tharbhach a rinn Józef Piłsudski gus stàit fheadarail a chruthachadh, fo stiùireadh na Pòlainn, air am biodh Międzymorze ("eadar na cuantan"), le Liotuàinia agus An Ucràin na bhroinn. ‘S e Poblachd na Pòlainn nar làithean fhèin a th' ann stàit-leantainneach a’ Cho-fhlaitheis. Dhiùltadh Poblachd Liotuàinia ron Dàrna Cogadh ceangail sam bith leis, air sgath 's nach d’fhuair iad buannachdan, gu h-eachdraidheil, bhon stàit. Mhair an stàit gu ruige Treas Roinneadh na Pòlainn ann an 1795. A bharrachd air an fhearann far a bheil A’ Phòlainn agus Liotuàinia an latha an-diugh, bha A' Bhealaruis, sgìrean mòra na h-Ucràin, Livonia (An Laitbhe an latha an-diugh) agus sgìre Smolensk san Ruis a-staigh na stàite siud cuideachd. Mar as àbhaist thathar a’ cumail suas gur e A’ Phòlainn a th' ann stàit-oighre A’ Cho-fhlaitheis, is anns a’ bhitheantas cha bhi Lituània dhen bheachd idir gur e aimsir mhath tharbhach dhuibh, is iad ag ràdh gur e fiù 's làmhachas làidir an àite co-obrachadh co-ionnan a bh' ann an Aonadh siud.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:A' Phòlainn Roinn-seòrsa:Liotuàinia
Aonadh Rugbaidh
'S e seòrsa ball-coise a tha ann an Rugbaidh (Beurla: rugby).
Dùthchannan far a bheil rugbaidh cumanta
Tha e cumanta air feadh na h-Eileanan Breatannach, ach gu h-àraid ann an:
Tha rugbaidh gu math làidir anns na dùthchannan aig a' Cho-Fhlaitheas is na h-eileanan sa Chuan Sèimh, m.e.:
Anns an Fhraing, cluichear ann am Paras agus san taobh-a-deas (m.e.: Dùthaich Bhasgach na Frainge, Provence ⁊c) gu traidiseanta. Cluichear ann an Ròmainia is a' Chairtbheil gu ìre àrd, agus ann an Seapan, Canada, agus mar mìon-spòrs, anns na Stàitean Aonaichte.
Tha làrach bheag eile aig rugbaidh air gach mòr-roinn - m.e. anns an Roinn-Eòrpa taobh-a-muigh na dùthchannan a-nuas; Aimearaga a Deas ann an Tile, Breasail is Uruguaidh; Afraga - mar Costa Ìbhri, Siombabuaidh, Naimibia, Ceinia is Botsuana; Àisia - mar Hong Cong is Dubai agus mar sin air adhart. 'S e fear de na spòrs-bhuidhnean mòr-thaitneach den t-saoghail.
Sgiobannan nàiseanta cudromach
280px|left|thumb|Raon-chluich rugbaidh right|thumb|280px|Fìdi an aghaidh Canada
Riaghailtean
thumb|280px|right|[[Scrum]] thumb|280px|right|Cuimreach [[Colin Charvis a' gabhail "oidhirp" neo try an aghaidh Sasainn - tha reacord-an-t-saoghail aig Charvis]]
Gu bunaiteach, theid dà sgioba an aghaidh a-chèile (aig a bheil 15 duine), agus feumaidh iad sgor math a ghabhail. Tha an raon-chluich dronn-uileannach (rectangular) agus tha na tadhlan mar "H"s.
Tha trì dòighean ann puingean a ghabhail - is iad:
thumb|right|Balla-rugbaidh Tha stuth sònraichte eile ann - mar eiseimpleir, tha am balla san cruth mar "ugh", chan eil e cruinn idir; agus cleachdaidh rugbaidh scruman (neo "caigeann", faic an dealbh). Bidh cluicheadairean a' tilg (pass) am balla ris a chèile, ach feumaidh am balla a dhol mu chùlaibh nuair a bhios e ga thilgeil. Tha e toirmisgte airson am balla a thilgeil mu bheulaibh, mar ann am ball-coise Aimearaganach - feumar ga bhreabadh neo ga ghiùlan, ma bhithear ag iarraidh am ball a ghabhail air adhart.
Nuair a thig am balla a-mach, gheibhear loidhne neo "line out".
Aodach
Tha cluicheadairean a' cur an aon seòrsa brògan is briogaisean orra ri ball-coise (socair), ach tha na lèintean nas tiugha. Bidh cuid den "adhairtich" a' cur ad-scruim air.
Tùsan
Roinn-seòrsa:Spòrs bhuidheann * Roinn-seòrsa:Còdaichean ball-coise
An Chúil Mhór
'S e baile ann an Contae Dhoire a tha ann am An Chúil Mhór.
Michael Smith
B’ e ceimigear à Canada a bha ann am Michael Smith CC, OBC, PhD, LLD (Blackpool 26 an Giblean 1932–Vancouver 4 an Dàmhair 2000). Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 1993, còmhla ri Kary B. Mullis. Bha e ag obair ann an Oilthigh Columbia Breatannach ann an Canada bho 1956 gum bàs aige ann an 2000.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Daoine à Canada Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
An Chúil Mhór
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae Dhoire
Llanbedr-y-fro
Tha am baile Llanbedr-y-fro ann am Bro Morgannwg, a' Chuimrigh. Tha e 6.2 mi (10.1 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 137.3 mi (221.0 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 857 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 102 (11.9%); rugadh 67% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bro Morgannwg Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Iain Lom
B' e Iain Lom (Iain MacDhòmhnaill) (mu 1624 - mu 1710) aon de bhàird as motha na seachdamh linne deug. B' e sloinneadh Iain: "Iain mac Dhòmhnaill mhic Iain mhic Dhòmhnaill mhic Iain Àlainn".
Abhainn a' Chùbair
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Iain Lom
Fhuair e an leth-ainm, Iain Lom air sgàth an dara cuid geurachd a theanga no luime aodainn. Bhuin e do Chlann Dòmhnaill.
Chruthaich e mu 3000 sreath a th' air maireann an diugh, a bheir iomradh air eachdraidh agus poileataics Gaidhealach, mar Mort Ghlinn Comhann agus na Cogaidhean Mhon Rois, agus gu h-àraid blàir nan Gaidheal, mar eisimpleir Là Inbhir Lochaidh. Tha bàrdachd aige anns an Cruinneachadh MhicLathagain. Tha cainnt a bhàrdachd gu tric nimheil is fuilteach.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bàird Ghàidhlig Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Tràigh Bhioctoria
'S e coimhearsnachd air Digby Gut ann an Siorrachd Annapolis ann an Alba Nuadh a tha ann an Tràigh Bhioctoria (Beurla: Victoria Beach).
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Mion-chànanan
thumb|Mapa nam mion-chànanan anns an Roinn-Eòrpa Tha mion-chànanan a' ciallachadh cànanan a tha gu dualchasach gan cleachdadh taobh a-staigh sgìre ainmichte de stàite, le saoranaich na stàite sin a tha mar bhuidheann nas lugha ann an àireamh na tha an còrr de mhòr-shluagh na stàite.
Anns an latha an diugh, tha eadar 5000-6000 cànanan agus faisg air 200 dùthchannan anns an t-saoghal. Tha sin a' ciallachadh gur e mion-chànanan a tha anns a' mhòr-chuid de chànanan.
Cànanan fo chunnart
Chòirichean Daonna
Cumhnant Eòrpach airson Cànan Roinneil no Mion-chànanan
Alt (gràmar)
Tha an t-“Alt” (Beurla ‘’article’’, “artagail”) a’ ciallachadh am buadhair a chleachdar gus ni àraidh ainmeachadh.
Cleachdaidh tu an t-alt ma chanas tu “am bòrd”, “an doras”, “an t-slàinte” 7c.
An t-alt sa chànanan eile
Cha gabh cuid de chànanan alt sam bith, m.e. Bascais, Laideann, Ruisis agus na cànanan Slàbhach eile, Sìonais msa. Ach tha altan aig cuid nach faigh thu sa Ghàidhlig, m.e. sa Bheurla, is urrainn dhuinn “a cat” neo “a dog” a ràdh, ach tha “cat” agus “cù” a’ ciallachadh “cat”/”a cat” & “dog”/”a dog”. Tha sin cumanta sa chànanan Eòrpach eile mar Fraingis - “un chat”, “un chien”.
Cuach
thumb|right|Cuach Tha dà chiall aig cuach:
Roinn-seòrsa:Deoch
Loch Tahoe
thumb|Loch Tahoe
'S e Loch Tahoe loch mòr fìor-uisge anns a' mhonadh Sierra Nevada air a' chrìoch eadar California agus Nevada anns na Stàitean Aonaichte.
'S e an loch ailpeach as motha ann an Ameireaga a Tuath agus an dara loch as doimhne sna SA. 'S e Tahoe a chanar cuideachd ris an fhairseangachd mun cuairt air an loch.
Tha Tahoe ainmeil airson bòichead nam beann mun cuairt air an loch, agus tha e na cheann-uidhe chudromach do luchd-turais, gu h-àraid taing a sgìtheachadh anns a' gheamhradh. Cuideachd, air a' chliathach Nevada gheibhear cèarrachas ann an ionadan-cèarrachais mòr.
O thùs, 's e an treubh Washoe a dh'fhuirich anns an àrainn, agus tha cuid de na h-ainmean anns an fharsaingeachd a' tighinn bho' n chànan aca, a' gabhail a-steach Tahoe fhèin, a thàinig bho' n Washoe Da-ow-a-ga, a tha a' ciallachadh oir an loch.
Buadhair
Airson "buadhar", faic cac
Tha Buadhair (Beurla adjective) a’ ciallachadh facal a bheir tuairisgeul air ainmear, neo a leasaicheas a chiall. Se buadhairean a tha ann am facail mar “mòr”, “gorm”, “sgith” 7c.
Roinn-seòrsa:Teirmean gràmair
Robin Harper
'S e neach-poileataigs Albannach a tha ann an Robin Charles Moreton Harper.
Rugadh e air 4 an Lùnasdal 1940 ann an Inbhir Theòrsa. Mar BhPA riochdaich e Lodainn eadar 1999 is 2011. Tha e na bhall agus bha e na cheannard agus na cho-cheannard Pàrtaidh Uaine na h-Alba.
Bha e cuideachd na Reactar Oilthigh Dhùn Èideann eadar 2000 is 2003 is chaidh e na chathraiche Urras Fiadh-bheatha na h-Alba ann an 2014.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Uaine na h-Alba Roinn-seòrsa:Reactaran Oilthigh Dhùn Èideann Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Cill Ria
'S e baile ann an Contae Dhoire a tha ann an Cill Ria.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae Dhoire
Tupperville, Alba Nuadh
Tha Tupperville ann an Siorrachd Annapolis ann an Alba Nuadh.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Inbhir Nis, Inbhir Narann, Bàideanach agus Srath Spè (sgìre Phàrlamaid Westminster)
'S e sgìre Phàrlamaid Westminster a tha ann an Inbhir Nis, Inbhir Narann, Bàideanach agus Srath Spè (Beurla: Inverness, Nairn, Badenoch and Strathspey).
Chaidh a cruthachadh ann an 2005 o phàirtean on sgìre Inbhir Nis an Ear, Inbhir Narann agus Loch Abar agus Inbhir Narann agus an sgìre Rois, an t-Eilean Sgitheanach agus Inbhir Nis an Iar. Tha i ann an crìch ri Ros, An t-Eilean Sgitheanach agus Loch Abar, Peairt agus Siorrachd Pheairt a Tuath, Moireabh agus Siorrachd Obar Dheathain an Iar agus Ceann Chàrdainn.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sgìrean Phàrlamaid Westminster Roinn-seòrsa:Gàidhealtachd
A' Bhealaruis
'S e dùthaich anns an Roinn-Eòrpa an ear a tha anns a' Bhealaruis neo Bealoruisia no Bealaruis, no Bealarus. (Ainm oifigeil: Poblachd na Bealaruise. )
C.B. Tobar na Màthar
'S e club ball-coise Albannach a th' ann an Club Ball-coise Tobar na Màthar.
A' Bhealaruis
Tha an Ruis gun ear, an Ucràin gu deas, a' Phòlainn agus Laitbhia agus Liotuàinia gu tuath. 'S e Minsk am prìomh bhaile.
C.B. Tobar na Màthar
Tùsan
Roinn-seòrsa:Ball-coise Roinn-seòrsa:Sgiobannan ball-coise Roinn-seòrsa:Ball-coise Albannach Roinn-seòrsa:Sgiobannan ball-coise Albannach
A' Bhealaruis
Ceangal a-muigh
left|250px|thumb|Caisteal Mir anns a' Bhealaruis, a tha diònta le [[UNESCO]]
Roinn-seòrsa:Dùthchannan Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa *
Barry's Corner, Alba Nuadh
Tha Barry's Corner ann an Siorrachd Lunenburg, Alba Nuadh.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Springfield, Alba Nuadh
Tha Springfield ann an Siorrachd Annapolis ann an Alba Nuadh.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Còbh Dhauphine
Tha Còbh Dhauphine (Beurla: Jersey Cove) ann an Siorrachd Bhioctoria, Alba Nuadh.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Ferndale
Tha am baile Ferndale ann an Rhondda Cynon Taf, a' Chuimrigh. Tha e 17.2 mi (27.6 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 142.9 mi (230.0 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 4034 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 478 (11.8%); rugadh 96% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Rhondda Cynon Taf Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Ferndale
Leticia (baile)
'S e baile beag ann an Amazonas, Coloimbia, a th' ann  Leticia. Tha e suidhichte dìreach am broinn na coilltean-uisge na Amazon, 730km mu dheas air Bogotá. Tha àirde meadhanach dhe 96m os cionn ìre na mara. 'S e baile le gnàth-shìde theth a th' ann le teodhachd meadhanach dhe 25˚, rè na bliadhna. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1867.
Freumhan an Ainm
Thug an Ceann-feadhna Benigno Bustamante an t-ainm dhe San Antonio (Bhon fhacal Laideann Sanctus neo naomh agus an t-ainm Antoine) dhan Ghearasdan Pearuach sin ann an 1867. Dh'atharraich an Ceann-feadhna Manuel Chacón an t-ainm gu Leticia ann an 1900, 's dòcha mar chuimhne air Leticia Smith, boireannach òg a bha a' fuireach ann an Iquitos aig an àm.
Sluagh a' bhaile
Ged a tha 37,832 nan tàmh anns a' bhaile, chan eil ach  14,021 dhuibh a' fuireach anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile. Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin. Air adhbharan trioblaidean poilitigeach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail.
Taobh chinnidh, 's e daoine geala a th' ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann an Leticia(is mòran dhuibh mestizos). ‘S e Tùsanaich a th' ann an 25.8% agus tha 2.7% dhe daoine le freumhan ann an Afraga. ' S urrainn dhan 88.5% dhe na daoine ann an Leticia leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, tha fòn aig an taigh aig 37.4% dhe na dachannan.
Fèisean
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann am Leticia. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid Chaitligeach a th' ann fhathast,  fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s a tha beairteas cultarail na dùthcha.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Coloimbia
Beinn-theine
right|300px|thumb|Mount St Helens
'S e beinn a ni spreadhadh a tha ann am Beinn-theine (Beurla: Volcano; "bholcano"). Tha iad cunnartach, agus is urrainn dhaibh a bhith air tir, fo mhuir, neo eadhon planaidean eile.
Roinn-seòrsa:Eòlas-talmhainn Roinn-seòrsa:Tìr-eòlas
15 an Cèitean
'S e 15 an Cèitean an 135mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (136mh ann am bliadhna-leum). Tha 230 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
thumb|[[Pierre Curie]]
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Àrd-diùcachd Mhecklenburg-Strelitz
B’ e dùthaich bheag neo-eisimeileachd anns a’ Ghearmailt a bh’ anns an  Àrd-diùcachd Mhecklenburg-Strelitz  (Gearmailtis: GroßHerzogtum Mecklenburg-Strelitz) eadar 1815 agus 1871. Chaidh Àrd Dhiùcachd Mhecklenburg-Strelitz a chruthachadh nuair a chaidh Diùcachd Mhecklenburg-Strelitz àrdachadh gu Àrd Dhiùcachd tro Cùmhnant Viena, ri linn atharrachadh mòr a rinn e air structair phoileataigeach na Gearmailt a thaobh Co-chaidreachas na Rèine. Mhair an stàit seo mar sgìre fad Ìmpireachd na Gearmailte (1871] – 1918. B’ e Neustrelitz a bh’ ann prìomh-bhaile na dùthcha. Thug Ar-a-mach na Gearmailt buaidh mhòr air Mecklenburg-Strelitz agus leig an t-àrd-diùc Friedrich Franz IV dheth an crùn. Chaidh poblachd, a bhuineadh dhan Phoblachd Weimar fhèin, a stèidheachadh na h-àite.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Poileataigs
866
Bàsan
Roinn-seòrsa:860an
Scott Barrie
'S e neach-poileataigs Albanach a tha ann an Scott Barrie. Rugadh e air 10 am Màrt 1962 ann an Cill Rìmhinn. Mar BhPA riochdaich e Dùn Phàrlain an Iar eadar 1999 is 2007. Tha e na bhall de Na Làbaraich.
Ceangal a-mach
Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Làbarach na h-Alba Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Port a' Bhàigh, Alba Nuadh
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Clàs (gràmar)
Tha “Clàs” (Beurla ‘’Clause’’) a’ ciallachadh earrann de rosg-rann le cuid gnìomhair. Tha dà chlas ann am “tha an t-uisge ann, ach chan eil e fuar”
Roinn-seòrsa:Teirmean gràmair
Meall (cnoc)
Tha meall a' ciallachadh cnoc neo beann reamhar neo maol. thumb|400px|Sealladh bhon "Connors Hill", faisg air Swifts Creek, [[Victoria, Astràilia|Victoria]]
Roinn-seòrsa:Tìr-eòlas
Clóidigh
'S e baile ann an Contae Dhoire a tha ann an Clóidigh.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae Dhoire
Mofad
‘S e baile beag dùthchasail faisg air Beattock, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a tha anns a' Mhagh Fada neo Mofad (Beurla: Moffat). Tha e suidhichte aig 121m os cionn ìre na mara, air an àirde an ear Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Dhùn Phris ro 1975), eadar Cuingealach agus Hamhaig, ri taobh na h-Aibhne Anainn. Tha e 218km air falbh bho Obar Dheathain, 78km bho Ghlaschu, 31km bho Dhùn Phrìs agus 71km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthchas. 'S e Beurla agus Beurla Ghallda th' ann an dà chànan aig a’ mhòr-chuid dhuibh anns a' Mhagh Fada. Tha eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas, turasachd agus coilltearachd. A bharrachd air sin, tha an t-àite làn seirbheisean dhen a h-uile sheòrsa. Taobh fhoghlaim, tha bun sgoil agus àrd sgoil ann. Ann an 2011 bha 2,135 duine a' fuireach an seo. Tha an t-Slighe Dhail Anainn air a bhith a' dol tron bhaile bho 2009
Freumhan an Ainm
A rèir eòlaichean fhreumh-fhaclachd, tha a h-uile coltas ann gur ann às a' Ghàidhlig fhèin a tha ainm a' bhaile na "Am Magh Fada". Nochd a' Ghàidhlig ann an ceann a deas na h-Alba anns an 7mh Linn agus bha an cànan fhathast làidir ann an Siorrachd Dhùn Phrìs fhèin anns an 14mh Linn. A bharrachd air sin, tha cruth na tìre a' toirt cuideam dhan teòiridh seo.
Eachdraidh
Chaidh am baile a chlàradh airson a' chiad turais ann an 1296 mar Moffete. A-rèir carragh-chuimhne a' bhaile, fhuair 80 duine à Mofad bàs sa Chogadh Mòr agus ceithrear duine eile san Dàrna Cogadh.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh Roinn-seòrsa:Siorrachd Dhùn Phris
Bacău
Eachdraidh
'S ann às an fhacal byk (Gàidhlig: tarbh) an an Slàbhais 's a th'ann an t-ainm. Chaidh am baile a chlàradh airson a' chiad turais ann an 1408.
Dàibhead agus Iaineatan
Bha Dàibhead agus Iaineatan 'nan dealbhan laochail na Rìoghachd na h-Israel, cò-leis càirdeas dlùth a bha clàraichte gu fàbharach 'san leabhraichean an Sean Thiomnadh Shamuel. Th'ann connsachadh am measg sgoilearan na diadhachd cò-dhiù bha 'n càirdeas seo glan, gràdhach ach glan, no feòlmhor.
Sgeul de Dàibhead agus Iaineatan
300px|thumbnail|right|"Tha Saul a' Tilgeadh Sleagh aig Dàibhead" le George Tinworth
Tha Dàibhead 'na òganach brèagha, ruiteach agus an mac as òige Jesse, air bheirsinn roimh Saul, an rìgh na h-Israel, air marbhadh an laoch garg nam Philistine, Goliath, le clach is bann a-mhàin. Bha Dàibhead roimh làimh arm-ghille ainmichte air bhith le Saul, a robh gaol aig air aig ciad shealladh, agus bha a chruit air chluich roimh Saul air chor a cronachan spiorad olc a chuir an Tighearna a chlaoidheadh an rìgh,.
Tha Iaineatan, an mac as sine Shaul agus ceann-airm na h-airm, fo gheasaibh le Dàibhead gu h-ealamh air am ciad choinneamh, "Agus thàinig e a dhol seachad, nuair bha e Dàibhead deireadh air dhèanamh de bruidhinn ri Saul, gun robh an t-anam Iaineatain air fhighe leis an t-anam Dhàibheid, agus ghaolaich Iaineatan e mar a anam fhìn." . An là ceudna, "rinn Iaineatan agus Dàibhead rèiteachadh, seach ghaolaich e e mar a anam fhìn". Nochdadh Iaineatan fhèin rùisgte roimh Dàibhead, a' toirt tairgse dha a earraidhean iùnntasach, codachadh leis uile shealbhachaidhean saoghalta, "Agus rùisg Iaineatan fhèin den trusgan gun robh uime, is thug e ri Dàibhead, agus a earraidhean, eadhon do a chlaidheamh, is do a bhogha-saighde, is do a bhriosaid." .
thumbnail|left|"Tha Saul a' Feuchainn a Mharbhadh Dàibhead" le [[Julius Schnorr von Karolsfeld]]
Ghabh an tuath na h-Israel Dàibhead a-staigh gu fosgailte agus sheinn de a chliùthan, cho mòran a tharraing an t-eud Shaul. Dh'fheuch Saul gu tric a mharbhadh Dàibhead, ach tha àmannan iomaidhe diom-buaidheach, agus dh'fhàs an cliù Dhàibheid a-mhàin le gach oidhirp. A fhaighinn rèidh ann an Dàibhead, roghnaich Saul a thoirt tairgse dha nighean ann am pòsadh, sireadh ceud ro-chraiceann nàmhaidein an àite dubhairidh - a' cur dòchas ann a bidh Dàibhead air mharbhadh a feuchainn. Ge-tà, thill Dàibhead le duais de dhà ceud ro-chraiceann agus feumaidh an rìgh a chuid a' chùmhnaint a chrìochnachadh.
An dèidh do de aon dhen oidhirpean-mhort Shaul ionnsachadh, thug Iaineatan rabhadh do Dàibhead a fhalach seach "ghabh e tlachd mòr air Dàibhead". Bha Dàibhead air sparradh a theicheadh tuilleadh dhen oidhirpean Shaul. Ann am momaid a lorg iad fhèin aonarach le a chèile, thuirt Dàibhead ri Iaineatan, "Tha fhios fìos aig d'athair a tha mi maitheas 'nad shùilan air lorgadh." .
"'N uair sin thuirt Iaineatan ri Dàibhead, 'Ciod air bith miannaichidh d'anam, nì mi e eadhon dhut' ... [agus] rinn Iaineatan rèiteachadh leis an taigh Dàibhead, ag ràdh, 'Iarradh an TIGHEARNA eadhon e aig an làmh nan nàmhaid Dhàibhead.' Is rinn Iaineatan Dàibhead a thoirt facal a-rithist, seach bha gaol aige air: seach ghaolaich e e mar a ghaolaich e anam fhìn”.
thumbnail|Iaineatan cnèadachadh Dàibhead às an "Historiae Celebriores Veteris Testamenti Iconibus Representatae" Caspar Luiken ([[1712)]]
Aontaich Dàibhead a fhalach, gu b'urrainn do Iaineatan athair aghaidheachadh 'gus dèan cinnteach co-dhiù b' e sabhailte air Dàibhead a fhuireach. Ach lorg Iaineatan a-mach gun robh Saul feargach is eudmhor fhathast a dh'ionnsaigh Dàibhead; choirich Saul Iaineatan air a dhlùths ri Dàibhead: "'N uair sin bha 'n fearg Shaul laiste 'n aghaidh Iaineatan, agus thuirt e thuige, Thus mac na mnà fiara 'gus ceannairciche, nach eil fhios 'am a roghnaich thu an mac Jesse [Dàibhead] ri do bhuaireas fhìn, agus dham bhuaireas na lomnochd do mhàthair".
Bha Iaineatan cho brònach nach b'urrainn dha air làithean ithe. Chaidh e ri Dàibhead aig àite-falaich a labhairt ag innseadh a bheil e neo-thèarainte dha 'gus feumaidh e fhàgail. "Dh'èirich Dàibhead suas às àite mu dheas, agus thuit air aghaidh dhan làr, 's rinn ùmhrachd fhèin trì àm: is phòg iad a chèile, is caoin leis a chèile, gu chaidh Dàibhead thairis air. Is thuirt Iaineatan ri Dàibhead, Rach ann an sìth, a mheud ri thug sinn facal a chèile 'san ainm an TIGHEARNA, ag ràdh, bitheadh an TIGHEARNA eadar thu is mi, is eadar mo ghineal is do ghineal gu sìorraidh. Agus dh'èirich e suas is falbh: agus chaidh Iaineatan a-steach dham bhaile mòr." .
Mhaireadh Saul a leantainn Dàibhead ; dh'ùraich Dàibhead agus Iaineatan an rèiteachadh còmhla ; agus, ri ùine, rinn Saul agus Dàibhead rèidh. Nuair bha Iaineatan air mharbhadh air a' Bheinn Gilboa leis na Philistinean, chaoin Dàibhead a bhàs ag ràdh, "Tha mi pianach dhut, a bhràthair Iaineatan: glè chiatach a tha thu dhomh air bhith: bha do ghaol dhomh iongantach, a' toirt bàrr air a' ghaol nam mnàthan." .
Càrn na Crìche
'S e beinn ann an Alba a th' ann am Càrn na Crìche. Tha e suidhichte ann am Frìth Fanaich air a' Ghàidhealtachd eadarMeall a' Chrasgaidh agus Sgùrr Mòr. Tha Loch a' Mhadaidh air an tuath.
Dàibhead agus Iaineatan
Ciallachadh Suirgheach
250px|thumbnail|left|"Iaineatan Gu Gaolach a' Gabhail A Fhàgail Bho Dàibhead" le [[Julius Schnorr von Karolsfeld ]]
Càrn na Crìche
Tha Càrn na Crìche 961m (3153 troigh) de dh'àirde. 'S e Beinn Rothaich a th' ann.
Dàibhead agus Iaineatan
Ciallachadh Suirgheach
Tha roinn sgoilearan a' mìneachadh an gaol eadar Dàibhead is Iaineatan ri nas dlùithe na càirdeas. Tha an ciallachadh seo a' sealltainn na ceanglaichean a chodaich na fir suirghe, dearmadach co-dhiù bha 'n càirdeas iomlanaichte gu corporra no cha robh. 'S e soilleir gun robh cùram mòr aig Iaineatan agus Dàibhead mu a chèile ann an dòigh gun robh gu cinnteach nas làidire, nas caoimhe 'gus nas dlùithe na càirdeas plàtonach.
Càrn na Crìche
Thèid beanntan na h-Alba a chur ri chèile ann an liostaichean sònraichte a rèir àirde agus àirde rinneach mullach na beinne. Canar Beinn Rothaich, Murdo, Marilyn, Donald, Graham neo Corbett riutha. Tha buidhnean eadar-dhealaichte gam measach agus an uair sin thèid na tomhasan a chruinneachadh ann an liostaichean a tha rim faighinn air an làrach-lìn "Database of British and Irish hills". Bho àm gu àm nì iad ath-sgrùdadh mu àird na beinne, agus rinneadh an t-ath-sgrùdadh mu dheireadh air Càrn na Crìche san 10 an Dùbhlachd 2012.
Dàibhead agus Iaineatan
Ciallachadh Suirgheach
Tha an càirdeas eadar na dà fir air labhairt ris na faclan ceudna 'gus cudthrom mar càirdeas gaolach co-sheòrsach as loving 'san Sean Tiomnadh. Nuair tha iad leòtha fhèin, tha Dàibhead air chur dòchas ann a tha e 'san sùilean Iaineatain "maitheas air lorgadh". O cheann gu cheann nan earran, dhaingnich Dàibhead agus Iaineatan is dhaingnich a-rithist gu co-chòrdail am gaol is aonradh ri a chèile. Tha Iaineatan deònach a dhèanamh brath air athair, a theaghlach, a shaoibhreas, agus a dhualchais air Dàibhead.
Càrn na Crìche
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Frìth Fanaich Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich
Dover, Hampshire Nuadh
'S e baile ann an Hampshire Nuadh, sna Stàitean Aonaichte, a th' ann an Dover. Anns a’ bhliadhna 2012 bha 30,220 duine a’ fuireach an seo. Tha e suidhichte aig 15m os cionn ìre na mara.
Eachdraidh
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1855.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Hampshire Nuadh
An t-Seann Chathair
thumb|Oifig a' phuist 'S e baile beag ann an  Dùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh a tha anns An t-Seann Chathair. Tha e faisg air A' Mhagh Fhada agus taobh-a-tuath Dùn Phrìs. 'S e seo na co-chomharran aige: 55° 22′ 4.55″ Tuath agus 3° 55′ 28.67″ Iar. Ann an 2001 bha 2,028 duine a' fuireach an seo. Tha an t-Slighe Àrd a Deas air a bhith a' dol tron bhaile bho 1984.
Dàibhead agus Iaineatan
Ciallachadh Suirgheach
Neartaich an rèiteachadh eadar na dà fir ciallachadh suirgheil am càirdeas an àite ciallachadh poileataiceach no plàtonach am càirdeas. Aig am ciad choinneamh, rùisg Iaineatan fhèin roimh an t-òganach, a' toirt dha aodach, a' maireann rùiste roimhe. Nuair rinn iad an rèiteachadh an toiseach, gu dlùth 'n dèidh dham chiad choinneamh, tha 'n t-adhbhar air chumail ri gu soilleir do bhrìgh "ghaolaich Iaineatan [Dàibhead] mar anam fhìn." . Gach àm dhaingnich iad an rèiteachadh, tha gaol an fìreannachadh 'mhàin air thoirt dhuinn. Cuideachd, bu chòir dha air choimhead a bhith gun robh na rèiteachaidhean is na leabhairtean gaolach air dhèanamh gu dìomhair, an àite gu coitcheann mar thachaireadh ceangal poileataiceach.
An t-Seann Chathair
Eachdraidh
A-rèir carragh-chuimhne a' bhaile, fhuair 78 duine às an t-Sean Chathair bàs sa Chogadh Mòr agus ceithir duine deug eile san Dàrna Cogadh. Bha e na Bhorgh Rìoghail le dleastanasan riaghlaidh eadar 1855 agus 1930, nuair a chuireadh às dhan t-siostam.
Dàibhead agus Iaineatan
Ciallachadh Suirgheach
Chan eil an fìrinn a thug Dàibhead iomradh air Iaineatan ri "bràthair" comharrachadh ri càirdeas plàtonach gu deatamach. Bha "bràthair" air chleachdadh gu tric cho facal ghaoil shuirgheil, eadhon fheòlmhor, ann an comainn mheadhan-thìreach. Mar eisimpleir, tha "bràthair" air chleachdadh a chomharrachadh càirdeis chiana cho-sheòrsach 'san Satyricon (eg. 9, 10, 11, 13, 24, 25, 79, 80, 91, 97, 101, 127, 130, 133), sa' bhàrdachd aig Catullus (Poem No. 100) agus Martial (ie. 2.4, 7.24, 10.65), agus 'san Apuleius' Metamorphoses (8.7). "Às a' mheadhan na mìle-bliadhna dhara B.C.E. ... dh'fhàs e cumanta air cumantaich [ann am cuidean na Mara Meadhanaiche] a chantainn ri am mnathan piuthar nuair cha robh iad càirdeach [1]. Air mìneachadh, faicibh Rèiteachaidhean Co-Sheòrsach 'san Eòrpa Ro-Nuadh le John Boswell (pgs. 67-71) agus an Ollamh-Feallsanachd Abaltan (OF.A) Co-Sheòrsachd agus an Fear Ròmanach: Rannsachadh 'san Togalach Dualchasach na Gnèitheach(pg. 319) aig Craig Williams de Yale Oilthigh.
Ged bha Dàibhead pòsta, dh'altaich Dàibhead fhìn eadar-dhealachadh eadar a chàirdeas le Iaineatan agus na ceanglaichean a chodaich e le mnathan. Thuirt e gu soilleir, air cluintinn den bàs Iaineatan, an robh a ghaol air Iaineatan nas motha na ceangal sam bith an robh aige le mnathan. A bhàrr air sin, cha do chuir dòighean comanntach bacadh air suirghean adhaltrach feòlmhora co-sheòrsach 'san Seann Lagan Meadhanach. An Dàn Mòr aig Gilgamesh, a bheil a' dèanamh roi-sgrìobh air na Leabhraichean Shamuel, dealbhadh càirdeas co-sheòrsach feòlmhor gu suaicheanta coltach eadar Gilgamesh agus Enkidu.
An t-Seann Chathair
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh
Dàibhead agus Iaineatan
Ciallachadh Miann-gràdhach
thumb|250px|right|Dàibhead agus Iaineatan Tha 'n t-ionnran Bìoballach air Dàibhead agus Iaineatan le cuid mhòr air leughadh ris an sgeul de dà [[gràdh|leannain. "La Somme le Roy", 1290 AD; soilleirichte Frangach ms (tuairisgeul); Taigh-gleidhidh Bhreatainn]]
1966
MCMLXVI
Dàibhead agus Iaineatan
Ciallachadh Miann-gràdhach
Ged chan eil feòlmhorachd idir air dhealbhadh gu soilleir, tha mòran dhem briathrachas na miann-gràdhachd a' Bhìobaill air righeadh le bogachaidhean-brìgh. Bheir earrainn iomadach sanas ri càirdeas dlùth, corporra eadar na dà fir: am cur aodach de Iaineatain, a "ghabhail tlachd mòr" le Dàibhead, agus am pògadh mus am fàgail. Rinn Saul casaid air Iaineatan mu "breileach na lomnochd a mhàthair" le Dàibhead; Tha 'n lomnochd nam pàrant neach 'n h-iomradh feòlmhor cumanta a' Bhìobaill (e.g. ; ,; ; ; ; etc.).
1966
Bàsan
Roinn-seòrsa:1960an
Dàibhead agus Iaineatan
Ciallachadh Miann-gràdhach
Tha roinn sgoilearan (beagchuid làidir) a' cur às leth fiar-shanas leis an "lùbadh trì àm" Dàibhead roimh Iaineatan agus an "dol thairis air" a-leanas Dàibhead. Tha seo comhailichte air bhith a bheil seo comarrachadh ri feòlmhorachd-bheòil agus cur-a-mach. Ciallaichidh tionaidhean nas glèidhtiche gu comannach "dol thairis air" ri "cumail ceannas thairis fhèin" - fàiligidh cuidean eile, mar am Beò Bìoball a thoirt iomradh air a' phògadh gu h-iomlan, ag ràdh an àite gun "rug iad air làimh air", ged chan eil sin air thoirt iomradh air àite sam bith sa' Bhìoball. Gu dearbh, tha 'n facal Eabhra, "gadal" air "dol thairis air" eadar-theangaichte aig àitean ri iomradh ri "meud", no "meudachd". Tha a' bheagchuid làidir a' comharileachadh a bheil seo a' comharrachadh "gu dh'fhàs Dàibhead mòr" ('s e sin, gu bha seasamh-buid aig Dàibhead).
Iomraidhean ri Iaineatan is Dàibhead
'S urrainn dham chiallachadh feòlmhor co-sheòrsach bhith air lorgadh ann an litreachas. Mar eisimpleir, tha "Gu dearbh tha mi 'cuimhneachadh a chluinntinn a ghaolaich aon fear fear eile gu mòr. Ghabh Iaineatan mùirn air Dàibhead, ghaolaich Achilles Patroclus." aig an sgeul neo-ainmichte A' Bheatha Eadbhaird II, mu chuairt 1326 AD. Rinn an dràmadaiche Oscar Wilde guth air an t-eisimpleir Dhàibheid agus Iaineatain 'na dhìon timcheall càirdeis pàisd'-mhiannach.
Ann an Ealain Ath-bheòthachadh, ghabh an dealbh Dhàibheid àithne àraidh cho-sheòrsach fheòlmhor, mar 's urrainn do air fhaicinn a bhith 'san ìomaigh mhòr le Michelangelo, ann an Dàibhead le Donatello. Ann an mòran obraichean eile, mar na dealbhaireachdan le Caravaggio, tha Dàibhead riochdaichte cho òganach cothachadh Goliath cò-leis a cheann a tha 'n dealbh-fhèin an t-ealantaire, labhairt aimhriochdach tàlaidh fheòlmhoir cho-sheòrsaich an t-ealantaire.
Bunasach
Tha Bunasach (Beurla radical) a’ ciallachadh an tuiseal bunasach, am prìomh chumadh de dh’ainmear a gheibhear ann am faclair, agus a thèid a chleachdadh an dà chuid mar chùisear agus mar chuspair. Tha na facail “fear” agus “leabhar” san tuiseal bhunasach ann an “Thug am fear leabhar don chaileig”
Dàibhead agus Iaineatan
Seallaibh Cuideachd
Roinn-seòrsa:Co-sheòrsachd Roinn-seòrsa:Crìostaidheachd Roinn-seòrsa:LCDT Roinn-seòrsa:Creideamh
Bunasach
Roinn-seòrsa:Teirmean gràmair
Prince Albert, Alba Nuadh
Tha Prince Albert ann an Siorrachd Annapolis ann an Alba Nuadh.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Am Meall, Alba Nuadh
Tha Am Meall ann an Siorrachd Annapolis ann an Alba Nuadh.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Cuan Sèimh
right|thumb|Tha [[beinn-theine|beanntan-theine agus claisean gu leor anns a' Chuan Seimh]]
Se an cuan as motha a tha anns a' Chuan Sèimh.
Tha 25,000 eileanan ann, àireamh nas motha na cuan sam bith air fad.
Tha Clais Mariana an t-àite as domhne sa mhuir.
Roinn-seòrsa:Muir
George A. Olah
B' e Ceimigear às Na Stàitean Aonaichte a th’ann George Andrew Olah (Magyar: Oláh György András, Budapest 22 an Cèitean 1927). Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 1994 airson "a chuideachadh le ceimigeachd nan carbocat-aidheon". Bha e ainmeil airson an obrach aige air aidheonan de charbon, a tha cudromach ann an ceimigeachd nan haidreacarbonan.
Bha e na sgoilear agus na oileanach anns an Ungair agus dh'imrich e còmhla r' a teaghlach do Chanada an dèidh do lunnadh Sovietach na h-Ungair ann an 1956. Chaochail e ann an 2017.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte Roinn-seòrsa:Daoine às an Ungair
Port Sheòrais
Tha Port Sheòrais ann an Siorrachd Annapolis ann an Alba Nuadh.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Loch Àlainn (baile)
’S e Loch Àlainn am prìomh bhaile sa sgìre A' Mhorbhairne faisg air Muile ann an Roinn na Gàidhealtachd, air bruaich na locha leis an aon ainm. Tha aiseag a’ dul eadar Loch Àlainn agus Fisinis ann am Muile, astar 2km.
Roinn-seòrsa:Gàidhealtachd
16 an Cèitean
'S e 16 an Cèitean an 136mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (137mh ann am bliadhna-leum). Tha 229 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
thumb|Sealladh bhon t-Slighe Sir Benfro
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Beinn Dòbhrain
'S e beinn ainmeil a tha ann am Beinn Dòbhrain (Beurla: Beinn Dorain). Tha e faisg air Drochaid Urchaidh anns na beanntan Earra-Ghaidheal. Tha i 1,076 m de dh'àirde agus 's e Beinn Rothaich a th' ann.
Sgrìobh Donnchadh Bàn Mac an t-Saoir an dàn na b' ainmeile aige mu Bheinn Dòbhrain:
"Moladh Beinn Dòbhrain" Tha an teacsa slàn ri fhaighinn air loidhne ann an leabhar a chruinnich trì òrain a chaidh a sgrìobhadh san 17mh is 18mh linn : Luinneag Mhic Leòid le Màiri nighean Alasdair Ruaidh, Birlinn Chlann Raghnaill le Alasdair mac Mhaighstir Alasdair agus Moladh Beinn Dòbhrain le Donnchadh Bàn Mac an t-Saoir fhèin.
Tùsan
Roinn-seòrsa:Earra-Ghàidheal agus Bòd Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich
Contra-danns Albannach
thumb|right|250px|Contra Dannsa Albanaich Is e a tha ann an contra-danns modh dannsaidh stèidhichte air "seata fada" 's a bhitheas sreath nam fir a' dannsadh an aghaidh (Laideann: contra) ri sreath na mnà. Taobh a-steach am pàtran seo, dannsaidh "cupalan" le chèile agus bithidh gach cupal (fear is boireann)a dannsadh ri na cupalaibh eile a tha a' gabhail pàirt 's an seata. Bithidh gach dannsa fa-leth dèanta a gluasadan sònraichte. Anns a' chuid bu mhòr de na dannsaichean, is e an cupal aig ceann na seata a dhannsas "turas" le na dannsairean eile mus a bith iad a' ruigsinn bun na seata agus tòiseachaidh an dannsa a-rithis le cupal ur gan treòrachadh. Thèid roinneadh eadar na dannsaichean a rèir an seòrsa ciùil as freagarrach dhaibh: Port Singilte (6/8), Ruidhil (4/4) agus Srath Spè (4/4).
Cruth seata
Aig toiseach gach dannsa seasaidh na cupalan nan loidhneachan shìos an talla, Is e "ceann" an seata an ceann as fhaisg air a' chòmhlan-ciùil, agus a choimhead a nuas (bhon chòmhlan-chiùil) bithidh na fir nan loidhne air an taobh deas agus na caileagan nan loidhne air an taobh clì. Gach dannsair a chuir aghaidh ris a chèile/a cèile agus (ma bhitheas an talla mòr gu leòr ri uimhir nan dannsairean) astar mu deidhinn 2 metre eadar na boireann agus na daoine. Cleachdaidh an cuid bu mhòr de na dannsaichean "Albannach" 4 cupal ris an seata, ged nach bi ach triùir cupal nan dannsadh aig uair sam bith. Mar sin bithidh a' chiad cupal a' dannsadh turas leis an 2na agus an 3s cupal, a' crìochnachadh 's an 2na ionad. Dannsaidh iad turas eile ( dara thuras) mus am bithidh iad nan "sleimhinn" ri bun na seata. Mur eil daoine gu leòr ann a dhèanamh seataichean slàn, uaireannan bith seata ghoirid dèanta a trì cupal gach dannsair na dannsadh fad an t-siubhail. Anns an Dùn Deagh agus Machair Aonghais thèid cleachdadh air "seata nan seachd cupal" airson a h-aon adhbhar.
Gluasadan
Bithidh gach dannsa fa-leth dèanta a "gluasadan" 8 ceum ri gach gluasad, ceum ri gach "slat" ciùil. Mar eisimpleir: Ruidhle(8 ceum ), cearcall (4ceum dhan deas, 4 ceuman air ais), Poussette (2 chupal a’ dannsadh seachad air a chèile an 8 cheum ri gabhail ionad a chèile). Reul (4 duine a’ dannsadh mun chuairt agus na làmhan deas an greim (4 ceuman) agus air ais, le na làmhan clì (4 ceuman)).
Spòrs nàiseanta
Faodaidh gu bheil ball-coise spòrs nàiseanta na h-Albainn ach chan eil contra-danns' fada ga chùlaibh, agus air feadh Alba cha mhòr nach eil talla-bhaile as aonais "clas" a chruinnicheas oidhche 's a seachdain a dhèanamh (neo ionnsachadh) dannsaichean 's a mhodh. Bithidh gach clas ionadail a' cumail dannsa 2 neo 3 turus 's a bhliadhna. Mar is tric aig na tachartasan seo, bithidh 18 dannsaichean eadar dhealaichte air a' phrògram agus bithidh 2 bhreic- 1d airson strùpag 'us ceapairean agus 2na airson roiteag is sile. Is e prìomh riaghailt nach danns thu leis a h-aon partner ach triop neo dha air feadh an oidhche, dara riaghailt nach diùlt thu danns' mur eil cuideigin eil air iarraidh an danns 'ud leat nas tràithe agus an treas riaghailt - ma thuiteas tu nach laighe thu air an ùrlar ach feumaidh tu èirigh cum ort ri deireadh na danns.
Potsdam
Is e baile nan lùchairtean agus nan ghàraidhean a th’ ann am Potsdam, (IPA: ˈpɔtsdam),  prìomh-bhaile Bhrandenbuirg. O chionn bliadhna 1990 tha e air a chomharrachadh leis an UNESCO mar Làrach Dhualchas na Cruinne.
300px|thumb|left|Lùchairt Schloss Sanssouci, Potsdam
Is e lùchairt Schloss Sanssouci an sealladh as ainmeile ann am Potsdam. Tha an lùchairt seo na laighe ann an gàradh mòr mar crùn air beinn fhìona a chaidh a cruthachadh mar staidhre. Chaidh Sanssouci a thogail eadar 1745 agus 1747 mar lùchairt-shamhraidh air a dhoigh "Rokoko" airson an Rìgh Frederic Mòr.
Is e an gàradh as aosda a tha ann an Lustgarten air beulaibh na lùchairt Das Stadtschloss. Chaidh a chruthachadh anns a' bhliadhna 1660 agus chaidh a chruthachadh a-rithist ann an 2001 ann an seòrsa ùr airson fèill nan gharaidhean (Bundesgartenschau sa Ghearmailtis).
Is e gàradh ainmeil eile a tha anns a’ phàirc Babelsberg. Chruthaich Peter Joseph Lenné, an t-eòlaiche cliùiteach, a’ phàirc seo.
Cambuidea
'S e dùthaich ann an Àisia a tha ann an Cambuidea neo Campuitìa neo Cambodia, seann ainm: Kampuchea.
Potsdam
thumb|180px| Anns a’ cholonaidh Ruiseach Aleksandrowka ann am Potsdam
Cambuidea
Tha crìochan aice san ear le Bhiet-Nam, san ear-thuath le Làthos agus san iar le Thailand.
Potsdam
Ann an cairteal eile tha colonaidh Ruiseach Aleksandrowka ann, far an robh dà sheinneadair dheug de chòisir Ruiseach a’ fuireach ann an naoidheamh linn deug. Tha ceithir taighean deug agus eaglais anns an stoidhle Ruiseach anns a’ cholonaidh Aleksandrowka.
Is e baile nan oilthighean a tha ann am Potsdam cuideachd. Tha cuid de oilthighean agus institiuidean prìobhaideach agus trì oilthighean poblach ann, am measg an oilthighe Konrad Wolf (HFF Babelsberg) airson fhilmichean agus telebhisean,  an t-oilthigh meadhanan as sìne air an t-Saoghal. 180px|right|thumb| Oilthigh Photsdam anns a' phàirc Sanssouci