cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Artiodactyla
'S e beathaich crubhach mar am bò, an t-antalop, am muc agus an caora a tha anns an òrdugh seo. Tha iad sòisealta, am bitheantas 's e lus-itheadairean a th'annta agus tha iad glè chudromach airson muinntire. Tha iad a' toirt feòil, leathar agus olann. Tha iad cuideachd dlùth ann an dàimh don Cetacea, na mucan-mhara agus leumadairean.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Mamalan
Acadamh Ruiseanach nan Saidheans
'S e comann fiosraichte agus acadamh nàiseanta airson nan saidheans na Rìoghachd Aonaichte a tha ann an Acadamh Ruiseanach nan Saidheans (Ruisis: Российская академия наук). Chaidh e a stèidheachadh ann an 1724 le Peadar Mòr agus ath-stèidheachadh ann an 1991.
Urraman
Tha an Acadamh Ruiseanach nan Saidheans air am Bonn Mòr Òir Lomonosov a' toirt o 1956, nuair an robh e na Acadamh nan Saidheans.
Francis Cadell
B' e Jean Cadell, a bha na cleasaiche ann am filmichean, piuthar dha.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba Roinn-seòrsa:Luchd-ealain
Vera Lynn
'S e seinneadair a th’ ann am Vera Lynn (1917-2020) is bha an far-ainm The Forces' Sweetheart (leannan nam feachd) oirre anns an Dàrna Cogadh. Nuair a ruig i ceud bliadhna a dh’aois ann an 2017, chaidh a co-là breith a chomharradh nuair an deach dealbh a h-aodann ’s i òg a cruthachadh le solais air Bearradh Geal Dover air an oidhche sin.
Beatha na h-òigridh
Rugadh i ann an 1917 ann an East Ham, Lunnainn an Ear, 20 dhen Màirt 1917 is bha an t-ainm Vera Margaret Welch oirre. Thòisich i a’ seinn air an àrd-ùrlar nuair a bha i seachd bliadhna a dh’aois. Sheinn i air ann rèidio a chiad thuras ann an 1935. Thagh i an t-ainm “Lynn” airson an obair aice na seinneadair proifeiseanta.
Obair
Anns an Dàrna Cogadh bha prògram rèidio is bha i a’ craoladh airson an armailt Breatannach a bha a’ sabaid thall thairis. Rinn i tòrr turasan thall thairis cuideachd airson a bhith a’ seinn air an làrach airson an fheachd Bhreatannaich. Bha tòrr dhaoine measail oirre air feadh a’ chùrsa-obrach aice. Bha i anns na “charts” gu tric. Tha “We’ll Meet Again”, “The White Cliffs of Dover”, “A Nightingale Sang in Berkeley Square” agus “There’ll Always be an England” am measg nan òrain aice as ainmeile.
Thàinig CD ùr a-mach ann am Màirt 2017 le cuid de na h-òrain aice, trì là ron a co-là breith, agus dòchas ann gum briseadh e clàr nan curaidh airson an duine as sinne (fhathast beò) aig a bheil albam am measg an fhichead albam as motha reic. Agus cò aig a bhiodh an clàr a bhiodh i a’ briseadh ach aig Vera Lynn fhèin. Bhuannaich i an clàr seo, a’ chiad thuras, ann an 2014 leis an albam “National Treasure – Ultimate Collection”. Bha i 97 bliadhna a dh’aois aig an àm sin.
Thuirt i gum b’ fhearr leotha cuimhnicheadh an guth aice nuair a bha i òg. Ach, thuirt i cuideachd gu bheil i glè thoilichte 100 bliadhna a dh’aois a ruigsinn agus gur e 'an incredible adventure of song, dance and friendship' a th' ann.
Chaochail i ann an 2020 is i 103 bliadhna a dh'aois.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte Roinn-seòrsa:Seinneadairean
Tomás Gómez Franco
'S e neach-poileataigs Spàinnteach a tha ann an Tomás Gómez Franco (Enschede, 27 am Màrt 1968). Bha e na Phròbhaist ann am Parla bho 4 an t-Iuchar 1999 gu ruige 23 an Dàmhair 2008.
Beatha
Rugadh Gómez Franco thall thairis sna Tìrean Ìsle do theaghlach dhe imrich bochd às An Spàinn, ri linn deachdaireachd Fhranco. Thill an teaghlach dhachaigh ann an 1970 agus thogadh e ann am Parla, baile bochd faisg air Madrid. Cha do rinn e turas dhan arm leis gu robh e an aghaidh nan cogaidhean. Thug e ceum ann an Eaconomachd às an Oilthigh Complutense ann am Madrid. An dèidh sin thoisich e dotaireachd, nach do choileanadh e idir. Choisinn e an Duais Nicolás Salmerón airson Còirichean a' chinne-daonna ann an 2010. Tha e pòsta.
Poileataigs
Fhuair e ballrachd PhSOE ann an 1988. Mean air mhean rachadh e air adhart ann an saoghal poileataigeach ionadail mus deach a thaghadh mar Phrobhaist Pharla, ann an 1999. Bhuannaich e dà thuras is e na phrobhaist gu ruige 2008. Dh'fheuch e ris a bhith air a thaghadh na cheann-suidhe roinneil airson Madrid ann an 2011 ach cha d'fhuair e ach 26.5% dhe na bhòtaichean, an torradh na bu mhiosa a bha aig na Sòisealaich a-riamh. Tha e na sheanadair airson Mhadrid agus na cheannard a' Phàirtidh ann am Madrid an latha an-diugh.
Led Zeppelin
Còmhlan-ciùil fìor mhath a chruthaich Roc Cruaidh leis a' chiad chlàr aca, Led Zeppelin I. Bha ceathrar ann, Jimmy Page na chluichdear giotàir, Robert Plant a' seinn, John Paul Jones air bass is air meur-chlàran agus John Bonham no Bonzo mar a chanadh cuid ris, air na drumaichean.
Thoisich iad ann an 1969 mar 'The Yardbirds Ur, as deidh dha an còmhlan den aon ainm a sgaradh, a' fàgail Page leis na còirichean airson an ainm. Thug iad orra 'Led Zeppelin' mar ainm as deidh fealla-dhà a rinn Keith Moon bho The Who nuair a thuirt e 'Thèid e sìos mar balùn luaidhe no (Led Zeppelin)'.
Chlàr iad a' chiad chlàr, Led Zeppelin I ann an trì seachdainean agus thoisich iad anns a' bhad air an dàrna chlàr, ris a chanar, Am Bombadair Donn no gu h-oifigeil Led Zeppelin II.
Mar a chaidh an Siar a ghlèidheadh
Air feadh beatha a' chòmhlain, bha cliù nas motha aig Zeppelin ann an Aimeireaga na bha riamh ann am Breatainn fhèin. Chaidh am fiolm "The Song Remains The Same" ann am Madison Square Gardens. An-diugh, 'S e Stairway to Heaven a th' anns an òran a tha air a bhith ga chluich as trice air rèidio ann an Aimeirigea. Ann an "Hammer of the Gods", an leabhar mu dheidhinn a' chòmhlain, tha e air a dhèanamh a-mach gum faca Led Zeppelin na Stàitean mar àite far an robh iad saor is gun bacadh orra.
As deidh Zep
Nuair a dh'eug Bonham, dhealaich an triùir mhaireannach, ag ràdh nach robh Led Zeppelin ann as aonais. Ach tha iad air thighinn còmhla ceithir tursan, airson a' chiad turas ann an 1985 airson Live Aid, airson 40 bliadhna de Clàran a' Chuain Siar, airson banais Jason Bonham, (Mac Bhonzo) agus nuair a chaidh an aontachadh mar bhuill de Thalla Cliù Rock agus Roll ann an 1992
Thàinig Page & Plant còmhla, as aonais John Paul Jones, ann an 1994 airson cuirm air MTV, air an robh Unledded agus rinn iad da chlàr, No Quarter ann an 1994 agus Walking into Clarksdale ann an 1998.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil
Pi (àireamh)
thumb|Ceàrnagachadh a' chearcaill 'S e àireamh agus cunbhalachan matamataigeach a tha ann an pi no π.
Dhearbhaich Archimedes à Syracuse gun robh luach π eadar 223/71 agus 22/7 is e a' cleachdadh geoimeatraidh airson seo.
Ri Linn an Ath-bheòthachaidh lorg matamataigearan sreathan neo-chrìochnach airson π, mar eisimpleir an t-Sasannach John Wallis agus an t-Albannach James Gregory. B' e an Cuimreach William Jones a' chiad duine a chleachd an t-samhla π, is rinn Leonhard Euler fèillmhor e. Chleachd Georges Buffon seòrsa tràth de dhòigh Mhonte Carlo airson π obrachadh a-mach le deuchainn nan snàthadan.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Matamataig
Leslie Hunter
B' e peantair à Baile Bhòid agus fear de na Dathaichean Albannach a bha ann an George Leslie Hunter.
Rugadh e ann am Baile Bhòid ach dh'imrich a theaghlach gu Calafòrnia ann an 1892. Dh'obraich e an sin mar dhealbhadair ach chaill e mòran obraichean anns a' chrith-thalmhainn Shan Francisco ann an 1906 is thill e gu Alba.
Badmantan
'S e spòrs a tha ann am Badmantan far an buailear caile-circein a-null 's a-nall tarsainn air lìon le racaid. Mar as trice tha aon neach air gach taobh, air neo dithis air gach taobh. Cluichear a-muigh e gu neo-fhoirmeil, ach 's ann a-stigh a chluichear na geumaichean foirmeil.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Spòrs
Jūdō
'S spòrs a tha ann an jūdō, seòrsa sabaid ealanta eadar dithis. Chaidh a chruthachadh san Iapan ann an 1882 le Jigoro Kano (嘉納治五郎).
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Spòrs
Samuel Peploe
B' e peantair à Alba agus fear de na Dathaichean Albannach a bha ann an Samuel Peploe RSA.
Rugadh e ann an 1871 is thogadh e ann an Dùn Èideann. Dh'ionnsaich e ealain ann an Dùn Èideann agus nas fhaide ann am Paris aig an Acadamh Colarossi agus aig an Acadamh Julian. Bha e air turas peantadh ann am Barraigh ann an 1894 far an do thachair e ri Margaret MacKay a phòs e. Rinn e a chiad thaisbeanadh air a cheann fhèin ann an 1903. Theagaisg e aig Colaiste nan Ealain ann an Dùn Èideann ann an 1933.
Thadhal is pheant e ann an Ì Chaluim Chille uaireannan còmhla ri Francis Cadell.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Arcaibh (sgìre Phàrlamaid na h-Alba)
'S sgìre Phàrlamaid na h-Alba a tha ann an Arcaibh (Beurla: Orkney Islands).
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba Roinn-seòrsa:Sgìrean Phàrlamaid na h-Alba
Acadamh Julian
thumb|Stiùidio nam ban aig an Acadamh Julian, 1889 B' e sgoil-ealain ann am Paris a bha anns an Acadamh Julian (Fraingis: Académie Julian).
Chaidh a stèidheachadh le Rodolphe Julian ann an 1868 agus b' urrainn do mhnathan ealain ionnsachadh an sin is inntrigeadh do dh'École des Beaux-Arts a' diùltadh dhaibh. Pheant iad modailean fireannach lom nach robh àbhaisteach aig an àm sin. Bha mòran neach-ealain ainmeil nan oileanaich an sin, leithid Jean Arp, Marcel Duchamp agus Robert Rauschenberg. Dh'ionnsaich na peantairean Albannach Francis Cadell agus Samuel Peploe ealain an sin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ealain
Dul Dreagain
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Ath-fhiadhachadh
Aithris Lighthill
B' e aithris a choimiseanaich an Comhairle-rannsachaidh Saidheans leis an tiotal Artificial Intelligence: A General Survey ('Tuigse Inntealta: Suirbhidh Choitcheann') a bha anns an Aithris Lighthill. Lean an aithris eas-aonta eadar na luchd-rannsachaidh anns an Roinn Tuigse is Lèirsinn Inneil aig Oilthigh Dhùn Èideann is chaidh James Lighthill a choimiseanachadh an aithris a sgrìobhadh. Ged nach e eòlaiche ann an tuigse inntealta ach ann am meacanaigs stuth sruthach a bh' ann, bha e na charaid do Christopher Longuet-Higgins a stiùir buidheann rannsachaidh aig Oilthigh Dhùn Èideann.
Ged nach e beachd phearsanta a bh' ann a rèir Lighthill fhèin, bha buaidh mhòr air rannsachadh ann an tuigse inntealta anns an Rìoghachd Aonaichte. Mhol e obair ann am fèin-obrachas (roinn-seòrsa A a rèir na h-aithrise) agus ann am modaileadh cuairt nan lèithean (roinn-seòrsa C) ach dh'ailisich e obair ann an robotaireachd, pròiseasadh cànain nàdarra agus ann an reusanachadh (roinn-seòrsa B), is e eadhon a' sgrìobhadh mu past disappointments ('brisidhean-dùil san àm a dh'fhalbh').
Dh'fhoillsich an Comhairle-rannsachaidh Saidheans an t-suirbhidh còmhla ri freagairtean o Christopher Longuet-Higgins, Stuart Sutherland aig Oilthigh Shussex, a mhol gum bu chòir oileanach tuigse inntealta ionnsachaidh anns na Stàitean Aonaichte, Roger Needham agus Donald Michie, a dh'ailisich an suirbhidh, a sheòrsachadh rannsachaidh, agus dhìomol Lighthill air sgàth 's nach do chuir e comhairle ri eòlaichean às na Stàitean Aonaichte.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Coimpiutaireachd
Glaschu (roinn-phàrlamaid na h-Alba)
'S e roinn-phàrlamaid na h-Alba a tha ann an Glaschu.
Tha 10 buill roinne-pàrlamaid agus 9 buill liosta aice.
Chruthachadh i ann an 1999 is mhùth a crìochan ann an 2011.
Tha ceannard na Phàrtaidh Uaine, Pàdraig Harvie, na bhall liosta airson Glaschu.
Buill Pàrlamaid
Buill roinne-pàrlamaid o 2016:
Buill liosta:
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba Roinn-seòrsa:Sgìrean Phàrlamaid na h-Alba Roinn-seòrsa:Glaschu
John Duncan Fergusson
B' e peantair is cruth-ealantair à Alba agus fear de na Dathaichean Albannach a bha ann an John Duncan Fergusson.
Rugadh is thogadh e ann an Lìte is dh'ionnsaich e ealain aig Acadamh nan Urrasairean ann an Dùn Èideann agus ann am Paris ach b' ann air a cheann fhèin a rinn e a' mhòr-chuid de a chùrsa foghlaim. Pheant e cuideachd Fìobha, Afraga a Tuath agus an Spàinn. Chaochail e ann an 1961.
Tha gailearaidh ann am Peairt a' cumail cruinneachadh nan obraichean aige agus stuth mu Margaret Morris. Tha cruinneachaidhean eile aig Taigh-tasgaidh Mhic an t-Sealgair, mar eisimpleir Les Eus agus aig Oilthigh Shruighlea.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba Roinn-seòrsa:Luchd-ealain
Caisteal Dhùn na Creige
’S e taigh mòr baranach a th' ann an Caisteal Dhùn na Creige, 2km sear air a’ Phloc, air bruaich a deas Loch Carrainn. Chaidh a thogail anns na 1860an le Sir Alasdair MacMhathain, ball-pàrlamaid Westminster agus ball dhen cho-bhanntachd de chompanaidhean Jardine Matheson ann an Hong Kong. An ceann ùine, fhuair Comhairle Siorrachd Inbhir Nis sealbh air an togalach, agus chaidh a chleachdadh mar sgoil an eòlais-thaighe do nigheanan.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Caistealan na h-Alba
Raineach
'S e seòrsa luibhe a tha ann an raineach (Laidean Pteridium, Beurla Bracken) le duilleagan móra iol-sgarta. Tha i a' fàs gu h-àraid air talamh meadhanach math air oir nam mòinteach. Tha i a' fàs air feadh an t-saoghail.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Luibhean
Baile Ùr Sgìre Innis
'S e baile ann am Bàideanach a tha ann am Baile Ùr Sgìre Innis (Beurla: Insh).
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Taisead
right|200px|thumb|Taisead 'S ann à deatach an uisge a tha san àile, a bheir buaidh air a' ghnàth-shìde, a thig taisead (Gaeilge: Bogthaise). 'S e gum bi an deatach a' tighinn às na marannan agus cuantan, na h-aibhnichean, lochan, lusan agus rudan eile a tha beò tro dheatachadh. Tha na shùigheas an adhar de dh' uisge crochte air an teodhachd a th' ann. Sùighidh adhar blàth nas motha na adhar a tha fuar. Cleachdar fliche-inneal ris an taisead a mheudachadh. Chan eil deatach an uisge cho tiugh na an t-adhar agus le sin, chan eil an t-adhar bog (adhar agus deatach an uisge ri chèile) cho tiugh na an t-adhar tioram. A bharrachd air sin, bidh gach rud a tha blàth a' leudachadh, a bheir an dlùths air falbh. Le sin, bidh an t-adhar blàth - a tha làn dheatach an uisge - ag èirigh suas ann an àile. Thig teodhachd na h-àile sìos mu 0.6 °C airson gach 100m ann an adiabataig bhog, agus mu 1.0 °C, ann an adiabataig thioram. Nuair a thig deatach an uisge gu àiteachan a tha nas fhuaire co-dhlùthaichidh e agus bidh sgòthan ann (boinnealaich uisge air neo criostalan-deighe). Tuitidh iad dhan talamh nuair a bhios iad gu math trom mar shileadh no sneachd.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Àrainneachd Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas Roinn-seòrsa:Eòlas-nàdair Roinn-seòrsa:Saidheans Roinn-seòrsa:Uisge .
Jimmy Johnstone
'S e cluicheadair buill-choise Albannach a tha ann an Jimmy Johnstone a chluich airson club buill-choise Celtic.
Roinn-seòrsa:Ball-coise Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Gallaibh, Cataibh agus Ros (sgìre Phàrlamaid na h-Alba)
'S sgìre Phàrlamaid na h-Alba a tha ann an Gallaibh, Cataibh agus Ros (Beurla: Caithness, Sutherland and Ross).
Tha i ann an crìch ris an t-Eilean Sgitheanach, Loch Abar agus Bàideanach agus faisg air Arcaibh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba Roinn-seòrsa:Sgìrean Phàrlamaid na h-Alba
Sealtainn (sgìre Phàrlamaid na h-Alba)
'S sgìre Phàrlamaid na h-Alba a tha ann an Sealtainn (Beurla: Shetland Islands).
Chaidh a cruthaicheadh ann an 1999. Is ionann a crìochan agus na crìochan Comhairle Shealtainn. Tha luchd-bhòtaidh ann an Sealtainn cuideachd a' taghadh buill liosta airson na Ghàidhealtachd agus nan Eilean.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba Roinn-seòrsa:Sgìrean Phàrlamaid na h-Alba Roinn-seòrsa:Sealtainn
Camas Uadail
thumb|Camas Uadail 'S e bàgh a tha ann an Camas Uadail (Beurla: Udale Bay), air chosta a tuath an Eilein Duibh, air Caolas Chrombaigh. Gheibhear deagh sealladh bhon an seo thairis air Linne Chrombaidh gu Inbhir Ghòrdain agus Beinn Uais. Tha e 'na sgìre gléidhteachas nàdair. Tha eaglais eachdraidheil ann, Eaglais Chille Mhìcheil, a chaidh a chàradh ann an 2017.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:An t-Eilean Dubh
Berdiansk
'S e baile mòr agus port cudromach faisg air Zaporizhzhia agus Melitopol anns An Ucràin a th' ann am Berdiansk (Ucràinis: Бердя́нськ, Pòlais: Berdiańsk, Karaim: Berde, IPA: berˈdʲɑnʲsʲk). Tha e suidhichte air an àirde an ear-dheas na dùthcha, aig inbhir na h-Aibhne Berda air a' Mhuir Azov, san roinn Zaporizka Oblast. Tha 107,928 duine a' fuireach ann.
Eachdraidh
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1673 mar Kutur-Ogly, ach chaidh an t-ainm atharrachadh gu Novo-Nogaisk (Gàidhlig: Baile Nogai Ùr) ann an 1830. B' ann ann an 1835 a ràinig a' chiadh long bho thall thairis chun a' phuirt. Bha am baile fo sgàile agus fo bhuaidh nan Nàsach eadar 1941 agus 1943. Chanadh Osypenko ris eadar 1939 agus 1958 mar urran air a' phaidhleat Polina Osipenko a rugadh ann an Novospasivka, 22km air falbh o Bherdiansk fhèin. Ann an 1991, thàinig Berdiansk gu bhith na phàirt de nàisean neo-eisimeileach na h-Ucràine. Thuit am baile gu feachdan na Ruise air 27 an Gearran 2022 ri linn Ionnsaigh na Ruise air an Ucràin, ach chuir feachdan na h-Ucràine soitheach Ruiseanach, air an robh Saratov, fodha sa phort air 24 am Màrt 2022.
Eòlas-sluaigh
A rèir a' Chunntais-shluaigh a rinneadh ann an 2001, 's e Ucràinis (75.27%) a tha a' mhòr-chuid nan daoine ann am Berdiansk a' bruidhinn, ged a tha mion-chuid ann le Ruisis (23.96%) cuideachd. Ged a bha fàs ann an uiread dhaoine a bha a' fuireach ann am Berdiansk tron 19mh Linn, leis gur e port eadar-nàiseanta cudromach 's a bh' ann, cha b' ann ach àn dèidh An Dàrna Cogaidh a fhuair am baile fàs uabhasach fhèin mòr a thaobh àireimh-shluaigh agus an An t-Aonadh Sobhiatach ga ghnìomhasachadh. A dh'aindeoin sin, tha an uiread dhaoine a tha nan tàmh ann am Berdiansk air thuiteam fad na 21mh Linn.
Gnàth-shìde
Tha gnàth-shìde a' bhaile agus na sgìre a tha mu timcheall air faisg air a bhith measarra, le tòrr làithean fada tioram, teth, grianach as t-samhradh, agus rud beag sneachd goirid, aotrom, tlàth, agus tric a' leaghadh sa gheamhradh. 'S ann eadar 8.0 ° С gu 11.7 ° С 's a tha an teòthachd chuibheasach bhliadhnail, gu cuibheasach thar iomadh bliadhna tha e 9.8°С. Is e an t-Iuchar am mìos as blàithe agus teòthachd a' ruigsinn 23.1 ° C, agus am Faoilleach am mìos as fhuaire leis an teòthachd a' tuiteam gu -2.9°C. A thaobh shileadh, tha Berdiansk na phàirt sgìre far a bheil le taiseachd gu leòr ann. Tha an ìre silidh cuibheasaich bliadhnaile a' ruigsinn 467mm.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Ucràin
Sileadh
thumb|right|250px|Sileadh anns an Danmhairg Ann an sìde-eòlas agus ann an gnàth-shìde, 's e a h-uile sèorsa uisge a thuiteas bhon àile agus a ruigeas an talamh a th' ann an sileadh (Gàidhlig Mhanainn: Frassaghey, Gaeilge: báisteach). Bheir sin a-steach uisge fhèin, ceòban, sneachd, flin, clachan-meallain, ach cha toir sin a-steach bhiorga, ceò air neo driùchd, a tha nas coltaiche ri co-dhlùthachadh na sileadh fhèin. Canar uisge-adhair ris na tuiteas de shilidh air an aon àite.
Tha sileadh na phàirt gu math cudromach a' cearcaill uisge, leis gun toir e bùrn ùr dhan talamh, a bhrosnaicheas am beatha sa phlanaid againn, an dà chuid do dh' ainmhidhean agus do lusan, a dh' fheumas an t-uisge airson a thighinn beò. 'S ann anns na sgòthan a thoisicheas an sileadh, is tuitidh an t-uisge ann am boinnealaich nuair a bhios na sgòthan loma-làn, is bheir cumhachd iom-thàirnge gu tìr iad. 'S urrainnear sgòthan a chruthachadh gus an sileadh a thoirt dhan talamh ma sgaoilear stuth ceimigeach san adhar (mar airgead-niotrait) a-measg nan sgòthan. Bheir sin piseach air na boinnealaich agus bidh sileadh an lùib an ceann greiseig, ged nach eil an sileadh seo fhathast cho math 's a ghabhas.
Ged is e an t-uisge a chithear mar as trice, chan urrainear dhìochuimhneachadh gu bheil seòrsaichean eile ann, mar an t-sneachd agus na clachan-meallain. Thathar gan seòrsachadh ann am buidhnean eadar-dhealaichte cuideachd.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Àrainneachd Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas Roinn-seòrsa:Eòlas-nàdair Roinn-seòrsa:Saidheans Roinn-seòrsa:Uisge
Sabhal Mòr Ostaig
Is e Sabhal Mòr Ostaig colaiste Ghàidhlig na h-Alba, is e na ionad nàiseanta cànan is cultar na Gàidhlig, stèidhichte ann an Slèite san Eilean Sgitheanach. Aig a' cholaiste, tha Sabhal Mòr Ostaig a' tabhainn chùrsaichean làn-tìde tro mheadhan na Gàidhlig suas gu ìre ceum le urram, cho math ri ceum maighstireachd agus dotaireachd, tro Sgeama na Gàidhlig aig Oilthigh na Gàidhealtachd agus nan Eilean. Gabhaidh na cùrsaichean sin a dhèanamh pàirt-ùine air astar cuideachd, agus am measg nan cùrsaichean eile air astar tha an Cùrsa Inntrigidh airson luchd-tòiseachaidh na Gàidhlig, an Cùrsa Adhartais a tha aig ìre a' chiad bliadhna oilthigh, agus MSc ann an Cultar Dùthchasach agus Eachdraidh na h-Alba.
Xcas
Tha Xcas na shiostam Algebra coimpiutair stòr fosgailte (CAS) airson Microsoft Windows, Apple macOS agus Linux.
Sabhal Mòr Ostaig
Tha iomadh phròiseact eile stèidhte air làraich na Colaiste: an companaidh foillseachaidh Cànan; am pròiseact rannsachaidh Soillse; Faclair na Gàidhlig; Ainmean Àite na h-Alba; stiùidio telebhisein. Chuidich SMO ri Ionad Chaluim Chille Ìle a chur air chois agus tha ceanglaichean làidir eadar na colaistean.
Xcas
Anns a ’bhliadhna 2000, chuir Bernard Parisse Xcas air bhog. thumb|Bidh Xcas a ’fuasgladh co-aontaran eadar-dhealaichte. Tha Xcas sgrìobhte ann an C++.
Sabhal Mòr Ostaig
Eachdraidh
Dh'fhosgail Sabhal Mòr Ostaig ann an 1973, ann an seann toglaichean tuathanais aig Ostaig ann an Slèite. B' e am prìomh amas leabharlann Gàidhlig a chur air bhonn, ach bha colaiste Ghàidhlig cuideachd san amharc, airson foghlam adhartach agus dreuchdail a thabhainn do luchd-labhairt na Gàidhlig. Bha barrachd is barrachd luchd-ionnsachaidh a' togail ùidh anns a' chànan agus bhiodh cothroman ionnsachaidh ann dhaibhsan cuideachd.
Xcas
Ceanglaichean taobh a-muigh
https://www-fourier.ujf-grenoble.fr/~parisse/giac.html
Will Poulter
'S e cleasaiche à Hammersmith, Lunnainn, Sasann a tha ann am William Jack "Will" Poulter (Lunnainn, 28 am Faoilleach 1993).
Xcas
Ceanglaichean taobh a-muigh
Roinn-seòrsa:Bathar-bog
Will Poulter
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine à Sasainn Poulter, Will
Sabhal Mòr Ostaig
Eachdraidh
Bhon chaidh a stèidheachadh, tha Sabhal Mòr air a bhith uabhasach cudromach ann an ath-bheòthachadh cànanach agus cultarail na Gàidhlig ann an Alba. A-nis, tha cliù eadar-nàiseanta aig a' Cholaiste:
Flin
thumb|right|300px|Bùrn fuar Ann an gnàth-shìde 's e sileadh far a bheil uisge agus sneachd a tha measgaichte ri chèile a th' ann am Flin (Gaeilge: Flichshneachta). Daonnan bidh an sneachd beagan leaghta. Tachraidh sin nuair a bhios an t-adhar gu math fionnar a leagas e an sneachd beagan, ach chan eil e cho ris an sneachd atharrachadh gu uisge. Le sin, 's e uisge agus sneachd a bhios ann. Mar as àbhaist cha mhair am flin mòran air an talamh ach ma bhios teodhachd na talmhainn gu math fuar, fo neòni, tha e coltach gum bi deigh do-fhaicsinneach ann. Ann an sìde-eòlas, thathar dhen bheachd gur e sileadh beagan reòthte ach às aonais chriostalan a th' ann am flin.
Sabhal Mòr Ostaig
Eachdraidh
Am measg seòrsaichean eile rannsachaidh anns a bheil Sabhal Mòr an sàs, stèidhichear corra chuspair air an àrainn fhèin: sòiseo-chànanachas ann an iomairt Soillse; planadh corpais agus faclaireachd eachdraidheil ann an Stòrdata Nàiseanta na Gàidhlig agus Faclair na Gàidhlig; agus sgrùdadh air ainmean-àite ann an Àinmean-Àite na h-Alba. ’S e goireas air leth taiceil dhan rannsachadh seo a th’ ann an Leabharlann na colaiste, anns am faicear cruinneachaidhean le cliù eadar-nàiseanta, air chuspairean ceangailte ris a’ Ghàidhlig agus ris a’ Ghàidhealtachd. Cuiridh dà thasg-lann eile ris a’ ghoireas seo: lorgar cruinneachadh Clann Dhòmhnaill ann an Taigh-Tasgaidh nan Eilean ann an Caisteal Armadal a tha faisg air làimh; agus pàipearan MhicLeòid ann an Caisteal Dhùn Bheagain, nach eil fad air falbh. Tro cho-obrachadh acadaimigeach agus iomlaidean oileanach, chumar dlùth cheanglaichean ri oilthighean eile ann an Alba, ann an Èirinn, anns a’ Chuimrigh agus ann an Alba Nuadh.
Flin
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas Roinn-seòrsa:Saidheans Roinn-seòrsa:Eòlas-nàdair Roinn-seòrsa:Àrainneachd Roinn-seòrsa:Uisge
Sabhal Mòr Ostaig
Eachdraidh
Thòisich Òraid an t-Sabhail sa bhliadhna 1990, agus tha i air a bhith a’ leantainn cha mhór gach bliadhna bhon uair sin.
Àrainnean
thumb|Mapa de Sabhal Mòr Ostaig
Àrainn Ostaig
'S ann an seo a chaidh a' Cholaiste a stèidheachadh an toiseach, ann an Seann Togalach aiteachais a chaidh an togail timcheall air a’ bhliadhna 1827, le fear Màidsear Ailean MacDhòmhnaill (Baile Fhionnlaigh agus Bhatarnais) a bha air tilleadh bho chogadh Napoleon. Tha an An Talla Mòr ann, talla a thathar a’ cleachdadh airson céilidhean, cuirmean-ciùil agus dannsaichean. Anns a' bhliadhna 1993, chaidh cur ris a' chiad toglach cloiche seo, le àitichean-fuirich, oifisean agus seòmraichean teagaisg.
Bidh togalach ùr deiseal ann an 2015, agus is e an t-ainm Ionad Iain Nobail a théid a chur air. Bidh seòmraichean teagaisg, oifisean luchd-teagaisg, agus na h-oifisean ionmhais agus stiùiridh ann
Àrainn Chaluim Chille
Chaidh Àrainn Chaluim Chille fhosgladh ann an 1999, is i a' leudachadh ghoireasan na Colaiste gu mòr le trì toglaichean: am Prìomh Thogalach; a' Cheàrnag le seòmraichean-cadail; agus an Tùr le seòmraichean-cadail.
Chaidh an togalach ùr Fàs fhosgladh gu h-oifigeil ann an 2008. Tha stiùidio telebhisean ann, ionad cùraim-chloinne (Fàs Mòr), an roinn Foghlam Fad-beatha aig SMO, an companaidh Cànan, am pròiseact Soillse, Faclair na Gàidhlig, Ainmean-Àite na h-Alba agus an companaidh telebhisein Sealladh.
Ceangal a-mach
Roinn-seòrsa:Colaistean Roinn-seòrsa:Buidhnean Gàidhlig Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach * * Roinn-seòrsa:Sabhal Mòr Ostaig
John McCain
Tha John Sidney McCain III na riochdaire Arizona ann an Seanadh nan Stàitean Aonaichte.
Cogadh Bhiet-Nam
Fhuair e seachd bonn-cuimhne deug, fiù Silver Star, treasamh bonn-cuimhne as àirde ann an armailteach nan Stàitean Aonaichte.
Dh'fhanaid Donald Trump a sheirbheis san arm: "'S fheàrr leam duine nach do ghlacadh a-riamh."
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Stewart Hosie
Rugadh agus thogadh e ann an Dùn Dè Bha e na oileanach aig Colaiste Teicneòlas Dhùn Dè agus dh'obraich e ann an teicneolas fiosrachaidh.
Chaidh e na BhP airson Dùn Dè an Ear ann an 2005 agus bha e na leas-cheannard den Phàrtaidh Nàiseanta na h-Alba eadar 2014 agus 2016.
Beatha phearsanta
Bha e pòsta aig Seòna Robasdan, Rùnaire a' Chaibineit airson Slainte agus Spòrs agus BPA airson Dùn Dè an Ear. Phòs e Serena Cowdy ann an 2018.
Lena Zavaroni
Rugadh i ann am Baile Bhòid far an robh cafaidh aig athair agus thogadh i an sin mus deach i ann an Opportunity Knocks, farpais thàlantan air an telebhisein. Dh'imrich i gu Lunnainn far an do dh'fhuirich i gun a teaghlach ach còmhla ri a manaidsearan. Dh'ionnsaich i aig an sgoil Italia Conti ballet. Dh'fhulaing i anorexia air feadh a cùrsa-beatha air telebhisein agus air an àrd-ùrlar. Chaochail i ann an 1999.
Ficsean
Sgrìobh Andrew O'Hagan nobhail, Personality, anns an robh bana-ghaisgeach suidhichte air Zavaroni.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil Albannach
Cogadh Bhiet-Nam
Thachair an Cogadh Bhiet-Nam (no An Dàrna Cogadh Indochine) eadar 1955 agus 1975. B' iad Bhiet-Nam a Deas agus Bhiet-Nam a Tuath a bha sabaid an aghaidh a chèile. A bharrachd orra, ged-tà, ghabh dùthchannan eile pàirt den chogadh air an dà thaobh. Mar thoradh air sin, canar gur e cogadh proxy a bh' ann le dùthchannan calpach (capitalist) air taobh Bhiet-Nam a Deas agus dùthchannan comannach (communist) air taobh Bhiet-Nam a Tuath. Bha a' chòmhstrì na phàirt dhen Chogadh Fhuar eadar na Stàitean Aonaichte agus an Aonadh Sobhiat.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:An Cogadh Fuar Roinn-seòrsa:Cogadh
Searbhag dhuilleagach
Tha móran bhoireannach nach eil a’ faighinn gu leòr dhith nuair a tha iad an dùil ri leanabh, agus faodaidh sin uireasbhaidhean breithe adhbhrachadh. Air sgàth sin, tha móran eòlaichean a’ moladh gun téid searbhag dhuilleagach a chur ris a’ mhin-flùr a théid a chleachdadh airson aran a dhèanamh.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Ceimigeachd
Johan Cruyff
B' e cluicheadair agus manaidsear ball-coise às Na Tìrean Ìsle a bh' ann an Johan Cruyff (IPA: ˈjoːɦɑn ˈkrœy̆f, ainm slàn: Hendrik Johannes Cruijff, Amsterdam, 25 an Giblean 1947–Barcelona, 24 am Màrt 2016).
Manaidsear
An dèidh Feyernoord a leigeil ann an 1984, thoisich e a bhith na mhanaidsear còmhla ri Ajax, far an do chuir e seachad trì bliadhna. Thill e gu Barcelona ann an 1988, far an robh e uabhasach soirbheachail mar mhanaidsear fad ochd bliadhna. Leig e dheth a dreuchd an siud ann an 1996. Bha e os cionn sgioba nàiseanta Catalòinia eadar 2009 is [2011]. Phòs Cruyff le Danny Coster ann an 1968. Tha triùir duine-chloinne aca: Chantal, Susila agus Jordi. Thug iad an t-ainm Jordi air nuair a bha na h-ainmean Catalanach mì-laghail san Spàinn, ri linn Deachdaireachd Franco. Tha na daoine ann an Catalòinia uabhasach measail air air a shon. Thathar dhen gur e an cluicheadair as fheàrr a bh' ann a-riamh san Roinn-Eòrpa.
Chaochail e ann an 2016.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às na Tìrean Ìsle
Williamina Fleming
B' e reuladair à Dùn Dèagh a bha ann an Williamina Fleming.
Rugadh i ann an Dùn Dèagh agus dh'imrich i còmhla ris a fear do dh'Ameireaga ann an 1878. Dh'fhalbh a fear nuair a bha i trom agus lorg i obair mar shearbhanta le Edward Pickering, stiùiriche Amharclann Colaiste Harvard. Thug Pickering i obair mar "computer" ann an 1881 agus sgrùd i corr is 200 mìle speactraman sùghachd.
Urraman
Chaidh i na ball urramach Comann Reul-eòlach Rìoghail is chaidh sloc air a' Ghealaich ainmicheadh oirre is air Alexander Fleming ann an 1970.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba Roinn-seòrsa:Dùn Dè Roinn-seòrsa:Luchd-saidheans Roinn-seòrsa:Reul-eòlas
Seonaidh Ailig Mac a' Phearsain
B' e craoladair, bàrd agus leasaiche cànain a bha ann an Seonaidh Ailig Mac a' Phearsain (Beurla: John Alick MacPherson).
Rugadh e sna Hearadh agus dh'imrich a theaghlach a dh' Uibhist a Deas nuair a bha e na bhalach òg. Bha e na oileanach aig Oilthigh Dhùn Èideann agus Colaiste Chnoc Iordàin. Thill e a dh'Uibhist agus theagaisg e Gàidhlig aig Sgoil Ceann a' Bhagh. Thoisich e a bhith e na chraoladair Gàidhlig ann an Glaschu ann an 1964. Ann an 1972 dh'imrich e do Chanada far an do dh'obair e ann an dàimh poblach. Thill e do dh'Alba sna 1990an far an do chaidh e na leas-stiùiriche Comataidh Craolaidh Gàidhlig. Chaochail e ann an Ceap Breatainn ann an 2017.
Litreachas
Bhuannaich e Crùn na Bàrdachd aig a' Mhòd Nàiseanta ann an 1961. Dheasaich e cruinneachadh sgrìobhaidhean de Donnchadh Blàrach còmhla ri Mìcheal Linkletter.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Danny Jacobs
'S e cleasaiche à Detroit, Michigan sna Stàitean Aonaichte a tha ann an Daniel Charles "Danny" Jacobs, Jr. Rugadh e 7 an t-Iuchar 1968.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Inbhir Nis agus Inbhir Narann (sgìre Phàrlamaid na h-Alba)
'S sgìre Phàrlamaid na h-Alba a tha anns Inbhir Nis agus Inbhir Narann (Beurla: Inverness and Nairn).
Chruthaicheadh i ann an 2011 o pàirtean de seann sgìre Ros, An t-Eilean Sgitheanach agus Inbhir Nis an Iar far an robh Iain Fearchar Rothach nach maireann na BhPA agus pàirtean de Inbhir Nis an Ear, Inbhir Narann agus Loch Abar. Tha na còig uàrdan de dh'Inbhir Nis, Inbhir Narann, pàirt de Bhàideanach agus Srath Spè is Cùil Lodair agus Àird nan Saor san sgìre seo.
Tha i ann an crìch ris An t-Eilean Sgitheanach, Loch Abar agus Bàideanach agus Moireabh. Tha luchd-taghaidh an seo a' taghadh aon ball sgìreil agus buill liosta airson A' Ghàidhealtachd agus na h-Eileanan.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba Roinn-seòrsa:Sgìrean Phàrlamaid na h-Alba
Gail Ros
'S e neach-poileataigs Albannach a tha ann an Gail Ros BPA (Beurla: Gail Ross).
Thogadh i ann an Reiss agus Inbhir Uige agus dh'obair i airson Rob MacGiobain. Tha Inbhir Uige, far an robh i na comhairliche, agus Klaksvík sna h-Eileanan Fàro na bailtean-cèile agus nuair a bha i na comhairliche mhol i an ceangal a sgaoileadh air sgàth 's gu bheil na Fàrothaich a' casgradh iomadh muc-mhara gach bliadhna anns an Grindadráp. Chaidh i na ceannard bailteach Gallaibh ann an 2012. Chaidh i na BPA airson Gallaibh, Cataibh agus Ros san taghadh Albannach 2016. Leig i a dreuchd mar chomhairliche suas anns an Samhain 2016 as dèidh easaonta le comhairlichean eile mu sheirbheisean màthrachais ann an Gallaibh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba
Stronsaigh
thumb|Vat of Kirbister, air oirthir Stronsaigh thumb|Bèist Stronsa
'S e eilean ann an Arcaibh a tha ann an Stronsaigh neo Stronsa (Beurla: Stronsay neo "Stronsa"; Lochlannais/Nornais: Strjónsey). Ann an 2011 bha 349 duine a' fuireach anns an eilean.
Switha
thumb|Switha
'S e eilean ann an Arcaibh a tha ann an Switha. Ann an 2011 cha robh duine sam bith a' fuireach an seo.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Arcaibh
Ferrari
thumbnail|right|Ferrari 599 GTB Fiorano 'S e companaidh Eadailteach a th' ann am Ferrari a bhios a' dèanamh chàraichean agus a' gabhail pàirt ann am Formula 1.
'S iad càraichean luath daor a bhios Ferrari a dhèanamh. 'S ann ann am Maranello, An Eadailt a tha an companaidh stèidhichte.
Ann an 1939, stèidhich Enzo Ferrari Auto Avio Costruzioni agus thogadh a' chiad chàr ann an 1940. Cha b'ann gus 1947 ged-tà a nochd a' chiad chàr le suaicheantas Ferrari.
Bidh sgioba aca anns na co-fharpaisean Formula 1. On a thòisich an companaidh, tha e an sàs ann an spòrs agus a' dèanamh chàraichean-rèisidh. 'S e an aon chompanaidh a-mhàin a th' air a bhith an sàs ann am Formula 1 on thòisich co-fharpais na Cruinne ann an 1950. B'e José Froilán González a bhuannaich airon Ferrari a' chiad turas aig a' Grand Prix Bhreatainn ann an 1951.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Companaidhean
Riaghaltas
thumb|Taigh Naomh Anndra ann an Dùn Èideann, prìomh-oifis Riaghaltas na h-Alba Tha riaghaltas na dùthcha uallach airson cuisean anns an dùthaich.
Siostaman riaghaltais
Rannsaich Aristoteles siostaman riaghaltais ann an cathair-stàitean agus roinn e siostaman ann an sia:
An-dràsta tha siostam measgte aig iomadh dùthaich, mar eisimpleir 's e monarcachd bun-reachdail a tha ann an Alba agus deamocrasaidh riochdachail a tha anns a' Ghearmailt.
Faic cuideachd
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Barpa Langais
Tha Barpa Langais 'na chàrn seòmarach à Linn Ùr na Cloiche ann an Uibhist a Tuath. Tha e mu 72 troigh troimhe, mu 18 troigh a dh'àirde agus mu 5,000 mìle bliadhna a dh'aois. Tha dà leac anabarrachd mòr sa mhullach agus tè eile os an cionn.
Tha Barpa Langais aig NF838657 (57.57056°N, -7.29167°W). Ruigear e a' coiseachd on A867 mu 5 mìltean san ear-dheas air Loch nam Madadh. Air neo o Thaigh-òsta Langais, le ceum a-null gu tursachan Phoball Fhinn agus an uairsin cuairt Bheinn Langais agus a-null gu Barpa Langais.
Tùsan
Roinn-seòrsa:Na h-Eileanan Siar Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:Uibhist a Tuath
Comhachag-bhàn
'S e eun anns an teaghlach Tytonidae a th' anns a' chomhachag-bhàn (Tyto alba) neo chomhachag.
Chithear iad air feadh an t-saoghail, ach anns na fàsaichean, àitichean tuath air an Himalaya, a' mhòr-chuid dha na h-Innd-Innse, agus eileanan shònraichte anns a' Chuan Sèimh. Roinn-seòrsa:Eòin-chreachaidh Roinn-seòrsa:Eun feòil-itheach
Baile Theàrlaich
'S e baile anns an Eilean Dubh a tha ann am Baile Theàrlaich (Beurla: Charleston neo Charlestown).
'S e baile dealbhaichte a chaidh a dhealbhadh le Teàrlach MacCoinnich à Cùl Challaidh ann an 1812.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:An t-Eilean Dubh
Gleann Nibheis
Aʼ leantainn suas an gleann, aʼ siubhail gu deas bhon Gearasdan, tha an gleann ʼna shrath beag an toiseach, le àite campaidh agus òstail-òigridh. Tha rathad poblach aʼ dol 10 km suas an gleann. An déidh 7 km tha uileann sa ghleann; tha an gleann aʼ tionndadh dhan àird an ear agus tha an rathad aʼ tionndadh ʼna rathad singilte. An déidh pàirc nan càraichean aig ceann aʼ rothaid, tha an gleann ʼna shloc fad 2 km, agus the ceum coise rud beag doirbh ga leantainn gu ruige an gleann uachdarach a car sìtheil. Tha an ceum coise còmhla ri Beinn Nibheis fhéin fo chùram Urras Iain Muir. An seo aig toiseach aʼ ghlinne uachdair tha drochaid uèire tarsainn na h-abhainne, an t-Uisge Nibheis, tha bothan glaiste aig an luchd-sreap a bha roimhe ʼna thaigh cìobair, agus tha fear de na h-easan as àirde ann am Breatainn, An Steall. ʼS e Steall a theirear cuideachd ris aʼ bhothan.
Àirde
Anns a' mhòr-chuid na Roinn-Eòrpa, Aimearaga-Laideannach, agus àiteachan eile an t-Saoghail 's ann ann am meatairean am bhithear a' meudachadh na h-àirde. 'S e na troighean a chleachdar mar as àbhaist anns Na Stàitean Aonaichte, ged a tha an dùthaich sin ag atharrachadh mean air mhean do Shiostam Eadar-nàiseanta nan Tomhasan. Ann an itealanachd, thathar fhathast a' cleachdadh nan troighean ach anns na dùthchannan a bha nam buill a' Cho-aontaidh Warszawa, far a bheil nam meatairean gan cleachdan is na clàir an an sgrìobhadh ann am meatairean. Anns a' ghnàth-shìde bidh an àirde a' toirt buaidh uabhasach fhèin làidir air teodhachd na sgìre.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Àrainneachd Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas Roinn-seòrsa:Eòlas-nàdair Roinn-seòrsa:Saidheans Roinn-seòrsa:Uisge .
Mohammad Sarwar
'S e neach-poileataigs ann an Alba agus Pagastàn a tha ann am Mohammad Sarwar. Rugadh e ann am Punjab ann an 1952 agus dh'imrich e do Ghlaschu. Chaidh e na chiad BhP Muslamach ann an 1997 nuair a bhuannaich e Glaschu Baile Ghobhainn airson na Pàrtaidh Làbarach. Nuair an do mhùth na sgìrean ann an 2005 chaidh e na BhP airson Glaschu Meadhain. Bha e na riaghladair na Punjab eadar 2013 agus 2015. Tha a mhac, Anas Sarwar, cuideachd na neach-poileataigs agus tha e na bhall-liosta airson Glaschu sa' Phàrlamaid na h-Alba.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Buill Pàrlamaid Westminster Roinn-seòrsa:Daoine à Pagastàn Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Làbarach na h-Alba
Ivan Franko
B' e bàrd, neach-aithris, eadar-theangair, sgrìobhadair, eaconamaiche agus neach-iomairt poileataigeach Ucràineach a bh' ann an Ivan Yakovitch Franko (Ucràinis: Іван Якович Франко IPA: iˈwɑn ˈjɑkowɪtʃ frɐnˈkɔ, far-ainmean: Myron/Kremin/Zhyvyi, Nahuievychi 27 an Lùnasdal 1856, Lviv, 28 an Cèitean, 1916). Chruthaich Franko na gluasadan Sòisealtach agus Nàiseantach san dùthaich aige fhèin. Sgrìobhadh e ann an stoidhl air an robh Fìorachas. A bharrachd air a chuid obrach fhèin, chuir e Ucràinis air na sgrìobh Byron, Calderón de la Barca, Dante, Goethe, Hugo, Mickiewicz, Shakespeare agus Schiller. Thug Franko buaidh uabhasach fhèin làidir air Lesya Ukrainka. Chaidh ainm a' bhaile Stanyslaviv atharrachadh gu Ivano-Frankivsk ann an 1962, mar urram airsan.
Alison Thewliss
'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann an Alison Thewliss BP.
Bha i na sgoilear ann an Cair MoLuaig agus na h-oileanach aig Oilthigh Obar Dheathain far an do dh'ionnsaich i poileataigs agus dàimh eadar-nàiseanta. Dh'obair i airson Next agus mar neach-rannsachaidh airson Bruce McFee mus deach i na comhairliche Comhairle Baile Ghlaschu ann an 2007. Chaidh i a thaghadh mar BhP airson Glaschu Meadhain ann an 2015 agus a-rithist ann an 2017. Tha i na ball Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Buill Pàrlamaid Westminster Roinn-seòrsa:Daoine à Alba Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba
Anas Sarwar
'S e fiaclair agus neach-poileataigs à Alba a tha ann an Anas Sarwar BPA. Rugadh e ann an Glaschu. Bha e na fhiaclair mus do chaidh e taghadh mar BhP airson Glaschu Meadhain eadar 2010 agus 2015. Bha e cuideachd na cheannard eadar-amail Pàrtaidh Làbarach na h-Alba an dèidh do dh'fhàg Seonag NicLaomainn ann an 2015. Chaidh e na BhPA mar bhall-liosta airson Glaschu ann an 2016.
Sheas e mar bhall do cheannardas Pàrtaidh Làbarach na h-Alba an aghaidh Richard Leonard an dèidh do Kezia Dugdale fhàgail agus bhuannaich Richard Leonard. Thuirt e gun seas e airson ceannardas a' phàrtaidh an dèidh Richard Leonard an aghaidh Monica Lennon ann an 2021 agus bhuannaich e.
'S e mac Mohammad Sarwar a tha ann.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Buill Pàrlamaid Westminster Roinn-seòrsa:Daoine à Alba Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Làbarach na h-Alba
Port Pàipeir
'S e prògram tbh a tha ann am Port Pàipeir.
Chaidh a chruthachadh le Zumbástico Studios agus co-riochdaichte le Gloob, Senal Colombia, ANTV, Pakapaka, TVN agus CNTV.
Ann an Alba, tha BBC Alba a' craoladh a' phrògraim seo.
Geàrr-chunntas
Tha an t-sreath a' leantainn beatha Marisa, nighean dusan bliadhna a dh'aois a ràinig Port Pàipeir airson an samhradh a chuir seachad còmhla ri a seanair agus MacLaomain an t-iasg. Gun fhiosta, tha i a' briseadh cnò-còco dhraoidheil agus e a' toirt diofar chumhachdan draoidheil dhi, air nach eil smachd neo roghainn aice. Còmhla ri a caraidean Teàrlach, Fionnghala agus Dòl, feumaidh i faighinn a-mach ciamar a gheibh i smachd air a cumhachdan draoidheil.
Tionndadh Gàidhlig
Nochd an dreach Gàidhlig airson a' chiad turas air BBC Alba 26 Dàmhair, 2020 aig 18:20, rè uair phrògraman CBBC Alba. Chaidh an dreach Gàidhlig fhoillseachadh le Solus Productions Ltd, a tha cuideachd air na dreachan Gàidhlig de shreathan eile a dhèanamh, leithid An Saoghal Droil aig Pòl Ploc agus Nannag a’ Noo.
Guthan Gàidhlig
Tha guthan aig an tionndadh Gàidhlig le:
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Comaicean Roinn-seòrsa:BBC Alba Roinn-seòrsa:TBh Roinn-seòrsa:Telebhisean Gàidhlig
Triuirebheinn
'S e beinn anns na h-Eileanan Siar, Alba a th' ann an Triuirebheinn.
Suidheachadh
Tha i suidhichte ann an Uibhist a Deas mu dhà mhìle (3 km) ear-thuath air Loch Baghasdail. Tha Beinn Ruigh Choinnich deas air Triuirebheinn le Bealach an Easain eatorra. Sa tuath chithear a' bheinn Eliogar.
Tha Triuirebheinn 357m (1171 troigh) de dh'àirde. Air mullach na beinne chithear càrn a tha a' comharrachadh a' phuing as àirde. A rèir an "Database of British and Irish hills" rinneadh an t-ath-sgrùdadh mu dheireadh air àirde na beinne air 28 an Damhair 2001. Tha an àirde rinneach de 256m a' sgaradh Triuirebheinn bho na beanntan eile. 'S e Marilyn agus HuMP a th' ann.
San iar chithear ceithir àirighean aig cois na beinne a tha clàraichte le Seirbhis Arc-eolas nan Eilean Siar agus leis a' Choimisean Rìoghail air Carraighean Àrsaidh is Eachdraidheil na h-Alba. Tha Triuirebheinn na laighe ann an àite iomallach, mar sin chan eil slighe ann a leanas gu mullach na beinne.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Beanntan ann an Uibhist a Deas Roinn-seòrsa:Marilyn Roinn-seòrsa:HuMP
Taistealachd
thumb|right|250px|Neach-taistealachd ann am Makka 'S e cuairt, siubhal air neo turas a nithear air adhbharan creideimh gu àite sònraichte cràbhach a th' ann an taistealachd air neo taisgealachd. Thathar a' dèanamh thaistealachdan ann an iomadh cultar air feadh an t-saoghail, mar as àbhaist air chois, gu àiteachan cudromach dha na creideamhan a th' aig na luchd-taistealachd. Chithear fianais gun do rinneadh taistealachd gu Stonehenge fiù 's 2,400 ro Iosa Chrìost. Tha luchd-rannsachaidh dhen bheachd gur e tachartas gu ìre coitcheann ann an daonn-eòlas nan creideamhan a th' innte. 'S e gun tachair an neach-taisealachd ris a' bhith os-nàdarra ann an àite ceart far a ghabh e pàirt ann am fìorachd nach eil mì-naomha, mar am beatha làitheil. Daonnan bheir an taistealachd mòran airgid - agus leasachadh - do thurasachd anns na sgìrean far an tèid luchd-taisealachd. Cha biodh port-adhair eadar-nàiseanta ann am Pau nach Lourdes faisg air làimh. Anns an sgìre mu timcheall air A' Mhuir Mheadhan-thìreach, tha ceithir cultaran mòra na cruinne ann, a tha ceangailte ri Crìosdaidheachd (Caitligich agus Ortadogsaich), Iùdhachd agus Ioslam. 'S iad seo a tha air a' toirt buaidh mhòr air an sgìre a thaobh thurasachd. Ann an 2013, sheall rannsachadh gu deach mu 130 muillean duine air taistealachd, 70% dhiubh nan Crìostaidhean (90 muillean), agus an 30% a tha air fhàgail a tha nam Muslamaich, nam Budaich agus nan Hionduthach.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Creideamh Roinn-seòrsa:Crìosdaidheachd Roinn-seòrsa:Islam Roinn-seòrsa:Iùdhachd
Gartmorn Dam
'S e stòr-amar ann an Siorrachd Chlach Mhanann a tha ann an Gartmorn Dam.
Chaidh a chruthachadh le einnseanairean a dh'obraich airson an siathamh Iarla Mhàrr. B' e cumhachd airson a mhèinnean ann an Sauchie a dhrèanadh a bha an t-adhbhar dha. Thog iad dama aig Forestmill. An-dràsta 's e ISSS a th' ann.
Ro 1710 shruth uisge bhon Allt Bhrothaidh ann ach mhol George Sorocold, einnseanair à Derbyshire, gum bu chòir an stòr-amar uisge bhon Abhainn Duibhe Dubh a chleachdadh. Chleachd gnìomhachasan ann an Alamhagh uisge bhon stòr-amar airson cumhachd agus cheannaich am borgh Alamhagh an stòr-amar ann an 1891.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba Roinn-seòrsa:Siorrachd Chlach Mhanann
Naomh Bhaileintin
Chuir na h-ùghdarrasan gu bàs e air sgàth 's gur e Crìostaidh a bh’ ann. Mar seo, b' e martarach a bh’ ann. Bhàsaich e air 14 an Gearran 273 AD. Chaidh a thìodhlacadh ann an cladh faisg air Via Flamina is Ponte Milvio ann an ceann a tuath na Ròimhe. Chan eil tòrr fiosrachaidh a bharrachd ann agus air sgàth seo, chuir an Eaglais Chaitligeach e a-mach às a’ Mhìosachan Oifigeil ann an 1969. 'S urrainn do cho-thionalan Caitligeach a chomharrachadh air 14mh an Gearran mur h-eil comharrachadh nas cudromaiche a’ tuiteam air an latha seo. A-rèir na h-Eaglaise Caitligich 's e naomh a’ ghaoil chùirteil (seòrsa de ghaol foirmeil) a th’ ann. Am measg a shamhlaidhean, tha eòin, ròsan agus easbaig còmhla ri clann thinn. Tha na h-eaglaisean Anglach, Lùtaireach is Baisteach ga chomharrachadh cuideachd. Anns an eaglais Ortadogsaich thèid dithis eile a chomharrachadh mar naomh Bhaileintin is air dà latha diofraichte. Anns na dùthchannan far a bheil an Eaglais Ortadogsach làidir, 's e latha neo-eaglaiseach a th’ anns an 14mh dhen Ghearran nuair a tha iad a’ comharrachadh Naomh Bhaileintin is an gaol aca. Thàinig an tradaisean seo bho Eòrpa an Iar agus Aimeireaga. Ann an Romàinia 's e 24mh an Gearran a th’ anns an latha tradaiseanta nuair a thèid an gaol is an t-earrach a chomharrachadh. 'S e latha Dragobete a th’ air.
Chan eil tòrr fios le fianais cheart againn mu dheidhinn cò dìreach a bh' ann am Bhaileintin, ach tha sgeulachd no dhà ann. Canar gun robh e a’ leigeas nighean dhall agus gun tàinig a fradharc air ais. Thathar ag ràdh gun do phòs e daoine Crìostail gu dìomhair. Nam biodh duine pòsta, chan fhaodadh fhastadh na shaighdear anns an armailt Ròmanach. Bha an t-Ìmpire feargach. Chuir e Bhaileintin anns a’ phrìosan. Chaidh Bhaileintin dì-cheannachadh.
Latha Naomh Bhaileintin
Mhair tòrr gnàthasan cultarail ann am Breatainn bhon an ceathramh linn deug gus an latha an-diugh. Tha cuid den na h-eòlaiche ag ràdh gum b' e Geoffrey Chaucer ùghdar nan gnàthasan sin, gu sònraichte bhon an leabhar aige Parlement of Foules. 'S ann bhon an àm seo a thàinig an ceangal eadar Naomh Bhaileintin is an gaol romansach.