cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Caisteal Eilean Donnain
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Alba Eilean Donnain
Rainer Maria Rilke
Bha Rainer Maria Rilke (Pràg, 4 an Dùbhlachd 1875 - Montreux, 29 an Dùbhlachd 1926) na sgrìobhadair às an Ostair. Tha e gu coitcheann air a' smaoineachadh air mar am bàrd as fheàrr anns a' chànan Ghearmailteach den 20mh linn.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gearmailteach Roinn-seòrsa:An Ostair Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Seic
Cair Luail
Tha Cair Luail (Beurla: Carlisle, Cuimris: Caerliwelydd) na bhaile mòr ann an Sasainn a tuath faisg air a' chrìoch. Bha Border Television stèidhichte an sin mus deach e a sgaoileadh ann an 2009. Tha caisteal mòr ann. 'S e 71,773 àireamh-shluaigh a' bhaile.
Eachdraidh
Thug Prionnsa Teàrlach Stiùbhart ionnsaidh air Cathair Luail eadar 21 an Dùbhlachd agus 30 an Dùbhlachd 1745, air an t-slighe air ais a dh' Alba gu ruige na Gàidhealtachd. Leig e mu 400 saighdear Seumasach, a' mhòr-chuid dhuibh à Manchester, anns a' chaisteal an seo mar ghearasdan. Chaidh iad a chur gu bàs le feachdan an Riaghaltais trì seachdainean an dèidh làimhe.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean Sasannach Roinn-seòrsa:Sasainn Roinn-seòrsa:Na Seumasaich
Cogadh nam Boer
thumb|right|250px|Cogadh nam Boer Bha dà chogadh ann ris an canar na Cogaidhean Boer. Cha mhòr nach robh na tìreachasan Duitseach (Boer) ann an Afraga a Deas air an cuairteachadh le tìreachasan Breatannach. Thug seo còmhstri agus teinnteachd, agus gu dearbh cogadh, mun cuairt ann an 1880-1881 agus 1899-1902. Sheas na Beorich na b' fhaide na bha dùil an aghaidh cumhachd na h-Ìompaireachd Bhreatannaich agus thug a' Ghearmailt taic dhaibh. Thug seo dhachaigh air Breatainn gun robh feum aice air càirdean eadar-nàiseanta.
Roinn-seòrsa:Boer Roinn-seòrsa:Afraga a Deas Roinn-seòrsa:An Cogadh Mòr Roinn-seòrsa:Impireachdan
Negev
right|thumb|250px| Nahal Paran, Negev, Iosrael. thumb|250px|Makhtesh Ramon aig an rathad eadar [[Beersheba agus Eilat.]] 'S e fàsach anns an Ear Mheadhanaich a tha ann an Negev (Eabhra: נֶגֶב‎, Cànan Thiberian: Néḡeḇ) Thàinig am facal às a’ chànan Eabhra, tha e a’ ciallachadh “tioram”.
Tha e suidhichte ann an Iosrael a Deas, tha e a’ gabhail a-steach mu 55% den dùthaich.
'S e seo am farsaingeachd aige: 13,000 cilemeatair ceàrnagach.
Roinn-seòrsa:Fàsaichean Roinn-seòrsa:An Ear Mheadhanach Roinn-seòrsa:Israel
An Oitir (soilleireachadh)
An Oitir:
1214
MCCXIV
Bàsan
Roinn-seòrsa:1210an
Richard Adolf Zsigmondy
B' e Richard Adolf Zsigmondy (Magyar:Zsigmondy Richárd) (Vienna 1 an Giblean 1865 – Göttingen 23 an t-Sultain 1929) Ceimigear agus fiosaigiche às An Ungair, a bhuannaich an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 1925.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd Roinn-seòrsa:Daoine às an Ostair Roinn-seòrsa:An Ungair
Hill of Heddle
'S e beinn ann an Arcaibh, Alba a th' ann an Hill of Heddle.
Suidheachadh
Tha e suidhichte san iar-dheas air a' bhaile Finstone ann am meadhan an eilean Mòr-thìr, Arcaibh. Tha e 135m (443 troigh) de dh'àirde agus 's e Keelylang Hill a mhàthair-mhullaich. Tha slighe bheag a' leantainn gu mullach na beinne. Tha a' phuing as àirde suidhichte mu mheatair air falbh bho oisean nam feansaichean air mullach na beinne.
Air sgàth 's gu bheil àirde nam beann ag atharrachadh tro ùine, tha buidhnean eadar-dhealaichte gam measach bho àm gu àm. Rinneadh an t-ath-sgrùdadh mu dheireadh air Hill of Heddle san 20 am Faoilleach 2012 agus chaidh na tomhasan a chruinneachadh air an liosta a tha ri fhaighinn air an làrach-lìn "Database of British and Irish hills".
Tha cuaraidh airson clach-ghainmhich ann air taobh an ear Hill of Heddle.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Beanntan ann an Arcaibh
1215
Bàsan
Roinn-seòrsa:1210an
Mechell
Tha am baile Mechell ann an Ynys Môn, a' Chuimrigh. Tha e 141.9 mi (228.4 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 223.8 mi (360.2 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 1253 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 768 (61.3%); rugadh 62% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ynys Môn Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Beannchar (Èirinn)
'S e baile meadhannach agus port ann an ceann a deas Chontae an Dúin, ann an Èirinn a Tuath a th'ann am Beannachar (Seann ainmean Beannachor Mór agus Inbhir Beag). Tha e suidhichte aig ìre na mara, ris an taobh a deas Loch Laoigh, 112km air falbh bho Doire, 19km bho Bheul Feirste, 269km bho Ghaillimh, 359km bho Chorcaigh agus 152km bho Bhaile Átha Cliath, prìomh-bhaile na dùthcha. Chaidh am baile a stèidheachadh mu 555 leis an Naomh Comgall.
Mechell
Iomraidhean
Mechell Mechell
Beannchar (Èirinn)
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Èireann Roinn-seòrsa:Èirinn a Tuath
An Gearran
thumb|An Gearran, Les Très Riches Heures du duc de Berry, Chantilly. 'S e an Gearran an dàrna mìos den bhliadhna. Tha 28 làithean anns a' mhìos.
Poznań
‘S e baile mòr cudromach air an àirde an iar na Pòlainn a th’ ann Poznań (IPA: 'pɔznaɲ, Gearmailtis: Pozen, Ruiseis Познань, Iùdais: פּױזן neo Poyzn, Laideann: Posnania). ‘S ann às a’ ghnìomhair poznać ('aithneachadh') ann am Pòlais a tha an t-ainm. Chaidh am baile a chlàradh airson a’ chiad turas ann an 1253. Tha e suidhichte ri taobh na h-Aibhne Warta, a shìos bho dheas gu tuath, tron srath Warta, aig 50m os cionn ìre na mara. Tha 551,627 dhe dhaoine a’ fuireach anns a’ bhaile. Tha Poznań 51km air falbh bho Lublin, 245km bho Kraków, 394km bho Gdańsk agus 110km bho Warsaw, prìomh-bhaile na dùthcha. A bharrachd air sin, ‘s e an 6mh baile as motha na dùthcha a th’ann.
Eachdraidh
‘S e fear dhe na bailtean as shine na dùthcha agus prìomh-bhaile roinn na Pòlainn Mhòir (Pòlais: Województwo wielkopolskie) a th’ann am Poznań. A bharrachd air sin, ‘s e àite uabhasach cudromach taobh eachdraidh. Tha seanachaidh neo dithis a’ cumail a’ dol gur e prìomh-bhaile na dùthcha fhèin anns an 10mh Linn a bh’ann, agus ri linn riaghaltas an treubh Knyaz agus na h-uachdaran Piast. Thathar a’ cleachdadh an t-ainm Poznania ann an Pòlais airson na sgìre a tha fo bhuaidh Phoznań, air an àirde an iar-mheadhan Wielkopolska. Tha e coltach gun do thachairt baisteadh samhlach nam Pòlach uile gu lèir an seo, nuair a thionndaich am prionnsa Mieszko I gu bhith na Chrìosdaidh. Thathar dhen gun robh a’ chiad Easbaig na Pòlainn, Jordan, na tàmh ann am Poznań ann an 968, air an Eilean far a bheil a’ chiad chathair-eaglais an latha an-diugh.
Chaidh am baile a chlàradh anns an asgair a sgrìobh Thietmar à Merseburg eadar 1012 agus 1018. Nochd episcopus Posnaniensis ann an sgrìobhainn eile ann an 970 agus ab urbe Posnani ann an 1005. Nochd ainm a’ bhaile anns an tuiseal ainmeach mar Posnania ann an 1236 agus Poznania ann an 1247. Nochd am foirm Poznan mu dheireadh thall ann an 1146 agus 1244.
‘S e prìomh-bhaile Wielkopolska a bh’ann am Poznań gu ruige 1793 nuair a ghabh A’ Phruis thairis am baile aig àm Dàrna Roinneadh na Pòlainn, is chaidh ainm na sgìre atharrachadh gu Deas na Pruise (Gearmailtis: Südpreussen). Ann an 1797 chaidh crìochan a’ bhaile a leudachadh gus na bailtean beagan taobh a-muigh mùran a’ bhaile fhèin a ghabhail a-staigh, agus ann an 1800 chaidh an t-eilean Ostrów Tumski a thoirt na bhroinn (còmhla ri Chwaliszewo air an taobh thall) a bharrachd air àiteachan eile air bruaich dheas na h-aibhne Warta, Śródka agus bailtean beaga eile mar Ostrówek agus Łacina).
Ri linn Ar-a-mach na Pòlainn Mhòir ann an 1806 chuidich saighdearan agus sìobhaltaich saor-thoileach Pòlach na feachdan aig Napoléon gus ruaig a chur air saighdearan na Pruise. Chaidh am baile a thoirt a-staigh na Diùcachd Warsaw ann an 1807 mar phrìomh-bhaile na Sgìreachd Phoznań. A dh’aindeoin sin, an dèidh Co-labhairt Vienna, chaidh Wielkopolska a thoirt air ais gus A’ Phruise agus le sin bha Poznań na phrìomh-bhaile Àrd-Dhiucachd Gran Phosen (Gearmailtis: Großherzogtum Posen). Bha e na phrìomh-bhaile na Roinne Pruisianach Phosen an dèidh Ar-a-mach 1848 is baile Gearmailteach an dèidh Aonadh na Gearmailte ann an 1871.
Thog na luchd-obrach fianais anns a’ bhaile le sabaidean an aghaidh na feachd armachd bho 28mh gu 29mh An t-Ògmhios 1956, ri linn Ar-a-mach Phoznán 1956 (Pòlais: Poznanski Czerwiec), fear dhe na tachartasan na bu chudromaiche ann an eachdraidh na dùthcha anns an dàrna leth na 20mh Linne.
Eòlas-sluaigh
Tha àireamh-sluaigh a' bhaile air a bhith a' fàs suas beag air bheag bho thoiseach an 20mh linn, ged an do thuit e aig deireadh an Dàrna Cogaidh air sgàth gun do chuir na Ruiseanaich ruaig air Arm na Gearmailte, theich na daoine is chaidh am baile a thoirt dhan a' Phòlain. Tha am baile air a bhith a' fàs nas motha agus 's e an 5mh baile na dùthcha a th'ann an latha an-diugh. A bharrachd air sin, ‘s e prìomh-bhaile na roinne Wielkopolska a th’ann cuideachd.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Phòlainn Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt Roinn-seòrsa:A' Phòlainn Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Penrith
Tha stèisean-rèile, Penrith (North Lakes), air prìomh-loidhne oirthir an iar eadar Oxenholme Lake District agus Cathair Luail ann.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sasainn Roinn-seòrsa:Bailtean
24 am Màrt
'S e 24 am Màrt an 83mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (84mh ann am bliadhna-leum). Tha 282 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
right|180px|thumb|Seumas VI na h-Alba, is I Shasainn
Breithean
thumb|left|150px|Michiel de Ruyter
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Càrn Rìoghain
Eachdraidh
Chaidh baile a chlàradh faisg air Loch Rìoghain le Ptolemy, ris an canadh Rerigonium, a tha a' ciallachadh Àite an Righ. Thathar dhen bheachd gur e An t-Sròn Reamhar neo Càrn Rìoghain a bh' ann.
Poileataigs
'S ann gu Comhairle Choimhearsnachd Chàrn Rìoghain fhèin a bhuineas Càrn Rìoghain, a ghabhas a-steach an sgìre mu timcheall a' bhaile. Tha dìreach 315 duine a' fuireach san sgìre. Tha seachdnar comhairlichean coimhearsnachd a' riochdachadh na sgìre agus thathar a' cumail coinneamhan na Comhairle gach mìos ann Talla a' Bhaile. Tha e a' buntainn dhan uàrd-taghaidh 02 (Wigtown an Iar) airson Comhairle na Roinne.
Còmhdhail
Chan eil seirbheis rèile ann. A dh'aindeoin sin, tha trì seirbheisean bhus a' frithealadh a' bhaile:
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Alba Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh Roinn-seòrsa:Siorrachd Bhaile na h-Ùige
Ceusair Uilleam II
B' e ìmpire Gearmailteach agus Rìgh na Pruise (Gearmailtis: Deutscher Kaiser und König von Preußen) a bha ann an Ceusair Uilleam II (Friedrich Wilhelm Viktor Albrecht). Rugadh e ann am Berlin 27 am Faoilleach 1859 agus chaochail e ann an Doorn 4 an t-Ògmhios 1941.
Bha e na ogha dhan Bhan-righ Bhictòria aig an Rìoghachd Aonaichte. Chaidh e na ìmpire agus na rìgh ann an 1888 an dèidh do athair, Friedrich III, a bhàsachadh. Chuir e Otto von Bismarck, seannsalair na Gearmailte, às a dhreuchd ann an 1890. Bha mòr-spèis aige do Bhreatainn agus gu h-àraidh do chabhlach Bhreatainn agus 's ann fo esan a chaidh a' Ghearmailt a chogadh anns an Cogadh Mòr. Leig e a chrùn dheth ann an 1918 an dèidh do dh'ar-a-mach anns a' Ghearmailt is chaidh e do Dhoorn anns na Tìrean Ìsle.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt Roinn-seòrsa:An Cogadh Mòr
Fritz Pregl
B' e ceimigear Ostaireach de shìol a bha ann an Fritz (Friderik) Pregl (Ljubljana 3 an t-Sultain 1869–Graz 13 an Dùbhlachd 1930). Fhuair e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd anns a' bhliadhna 1923 airson na h-obrach aige mu meanbh-anailis na stuthan fàs-bheartach.
Rugadh e ann an Ljubljana agus dh'ionnsaich e leigheas aig Oilthigh Graz far an d'fhuair e dotaireachd. Thug e meanbh-anailis uimhireil air adhart nuair a dh'obraich e aig Oilthigh Innsbruck eadar 1910 is 1913. Lean e air an obair seo nuair a thill e a Ghraz ann an 1913. Chaochail e ann an 1930.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd Roinn-seòrsa:Daoine às an Ostair
Llandysilio
Tha am baile Llandysilio ann am Powys, a' Chuimrigh. Tha e 88.8 mi (142.9 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 152.5 mi (245.4 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 1088 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 127 (11.7%); rugadh 28% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Powys Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Llandysilio
Tihamah
thumb|300px|right|Tihamah aig cladach a' Mhuir Dearg faisg air Khaukha ann an [[Iemen]] 'S e fàsach anns an Ear Mheadhanaich a tha ann an Tihamah neo Tihama (Arabais: تهامة‎ [Tihāmah])
Tha an t-ainm a' ciallachadh "dùthaich theth".
Tha e suidhichte ann an Saud-Aràibia agus Iemen faisg air a' Mhuir Dearg.
'S e seo am farsaingeachd aige: 13,000 cilemeatair ceàrnagach.
Roinn-seòrsa:An Ear Mheadhanach Roinn-seòrsa:Fàsaichean
Birmingham
thumb|right|321px|Bùth de Selfridges, Birmingham
Tha Birmingham (far-ainm: "Brum") na bhaile-mòr ann an Sasainn. 'S e àireamh-shluaigh a' bhaile 992,100 ach a' gabhail a-staigh na bailtean mun cuairt a tha ceangailte ris, thathas a' cunntadh 2,284,093 neach. Anns a' Bheurla, canar "Brummy" ri cuideigin à Birmingham.
Lorgar Birmingham ann an cridhe mòr-rathaidean: mòr-rathad M6 (gu ruige Manchester, Poll a' Ghrùthain agus Cathair Luail), mòr-rathad M40 (gu ruige Lunnainn) agus mòr-rathad M5 (gu ruig Bristol).
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Sasainn
Ṣan'ā'
Ceanglaichean a-mach
thumb|250px|left|Bāb al-Yaman (geata na h-Eamain) ann an meadhan na seann bhaile Sanaá
thumb|200px|Taighean à creadh ann an Ṣan'ā'. thumb|left|Àite-fuirich Imam Yahya ann an Wadi Dhar faisg air Ṣan'ā'.|200px
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Àisia Roinn-seòrsa:Àisia an Iar-dheas Roinn-seòrsa:Bailtean
1216
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1216 (MCCXVI).
Bàsan
Roinn-seòrsa:1210an
Sìol
Is iomadh ciall air sìol -
Na Balcain
Roinn-seòrsa:Na Balcain Roinn-seòrsa:Dùthchannan Slàbhach Balcain
Loidhne
300px|right|thumb|'S e tè de theaghlach nan lùb a th' ann an loidhne dhìreach.
Tha dol againn air mìneachadh a dhèanamh air loidhne mar lùb dhìreach neo-chrìochnach gun leud sam bith anns a bhios àireamh neo-chrìochnach de phuingean. Ann am matamataig, thathar a' beachdachadh air loidhne mar gum b' e cuis shònraichte de ghnè nan lùb a bhiodh innte, agus 's i eicrioch radius na caime aice.
Anns a' gheoimeatras Eoclaideach, 's e astar as giorra eadar dà phuing a th' ann an loidhne dhìrich, agus chan ann ach an aon loidhne dhìreach a thèid tro dà phuing. Air plàna, faodaidh dà loidhne bhith co-shìnte, 's e sin ri ràdh nach tig iad còmhla a-chaoidh no, mur eil, thèid an trasnadh aig aon phuing a-mhàin. Bidh an treas cuis ann ann an spàs le còrr is dà sheòl-tomhais. San t-suidheachadh seo, faodaidh dà loidhne bhith air fiaradh. Cha tig iad còmhla a-chaoidh ach chan eil iad co-shìnte chionns gu bheil cùrsaichean eadar-dhealaichte aca. Cha laigh dà loidhne air fiaradh air an aon phlàna.
Ma tha trì, no còrr is trì, puingean nan laighe air an aon loidhne, canar co-loidhneach riutha.
Dìreach no ingearach?
Nar cainnt chumanta, canaidh sinn gu bheil loidhne dìreach nuair a tha sinn a' ciallachadh gu bheil i ingearach - 's e sin ri ràdh gu bheil an loidhne a' dol suas is sìos ceart-cheàrnach ri loidhne chòmhnard. Ann an suidheachadh eile, faodaidh sinn ràdh gu bheil i dìreach nuair a tha e nar rùn nach eil i lùbte. Togar a' bhrìgh cheart às an t-suidheachadh. Ann am matamataig, ge tà, tha e cudromach a bhith pongail agus brìgh fhaclan a chuingealachadh chionns nach togte gu tric a' bhrìgh cheart à teacsaichean geàrr cuimir matamataigeach. Ri linn seo, ann am matamataig:
Far a bheil am facal loidhne air a cleachdadh gun buadhair sam bith aice, 's e loidhne dhìreach a th' ann.
Co-aontaran loidhne
300px|right|thumb Ann an ailseabra, thèid loidhne dhìreach a sònrachadh le co-aontaran loidhneach, no fuincseanan loidhneach. Air plàna dà-sheallach tha an co-aontar samhlachail den riochd:
'S e caisead (no claonadh) na loidhne a th' ann an m, crasg na h-axis y a th' ann an c, agus caochladair neo-eisimeileach an fhuincsein a th' ann an x. Ma tha an caisead dearbh, thèid an loidhne suas bho chlì gu deas. Ma tha e àicheil, thèid an loidhne sìos.
Ma tha dà loidhne co-shìnte, tha an aon chaisead aca. Ma tha dà loidhne ceart-cheàrnach, 's e -1 a th' ann an toradh nan caisead aca. Ma tha caisead na loidhne co-ionnan ri neoni, y=c\,, agus 's e loidhne chòmhnard a th' innte. 'S e cunbhal a th' ann an c. Ma tha co-aontar na loidhne: x=c\,, tha an loidhne ingearach (ceart-cheàrnach ris an axis-x). 'S e eicrioch a th' ann an caisead na loidhne ingearaich. Tha caisead na loidhne tron dà phuing (x1, y1) agus (x2, y2) air fhaotainn bho:
agus faodaidh co-aontar loidhne fhaotainn bho:
Tha co-aontar den aon riochd ann far a bheil trì siùil-thomhais ann:
'S e cuid a' chaiseid air plàna z-x a th' ann an a, cuid a' chaiseid air plàna z-y a th' ann an b, agus crasg na h-axis z a th' ann an c. Tha co-aontar den riochd seo feumail far a bheil z na fuincsean an dà chaochladair neo-eisimeilich x agus y. Uaireannan, 's ann nas feumaile a tha riochd paraimeatrach a' cho-aontar, agus a' cho-chothromachd a leanas bhon riochd seo. Mas e a th' ann an t am paraimeatair neo-eisimeileach, tha co-chomharran na loidhne rim faotainn bho:
'S e tùs-luachan nan caochladairean fa leth a th' anns an x0, y0 agus z0. 'S e sin ri ràdh na luachan x, y agus z nuair a tha t co-ionnan ri neoni. 'S e codaichean a' chaiseid an cois nan axes x, y agus z a th' anns na co-èifeachdaich a, b agus c.
Tha am bheactar co-shìnte ris an loidhne.
Roinn-seòrsa:Matamataig
Oilthigh Chambridge
Is e an dàra oilthigh as sine ann an Sasainn, stèidhichte ann an 1209, a tha an Oilthigh Chambridge.
Ceanglaichean a-mach
thumb|left|250px|Sealladh air [[Trinity College, Gonville agus Caius, Trinity Hall, Clare College, agus King's College.]]
Roinn-seòrsa:Oilthighean ann an Sasainn
1217
MCCXVII
Bàsan
Roinn-seòrsa:1210an
Teàrlach II
Chaidh a chrùnadh ann an 1660 an dèidh don Cogaidhean Sìobhalta Breatann is nuair a bha e na rìgh bha Plàigh Mhòr agus Teine Mòr ann an Lunnainn.
1 mìle-bliadhna
Is docha tha thu lorg 1mh mìle-bliadhna RC
Teàrlach II
Shabaid Sasainn agus na Tìrean Ìsle san Dàrna Chogadh Angla-Dhuitseach eadar 1665 is 1667. Chuir Teàrlach II ainm do chòrdadh ann am Breda an dèidh do sgrios cabhlachd fo Michiel de Ruyter agus Cornelis de Witt a' chabhlachd Shasannach ann an Abhainn Medway.
1 mìle-bliadhna
Bha an 1 mìle-bliadhna eadar 1 AC is 1001 AC
Teàrlach II
B' e a mhac a bha ann an Rìgh Seumas VII Alba is II Shasainn.
1 mìle-bliadhna
Roinn-seòrsa:Àm Roinn-seòrsa:Mìle-bliadhna *
Teàrlach II
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Rìghrean na h-Alba Roinn-seòrsa:Eachdraidh na h-Alba Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
25 am Màrt
'S e 25 am Màrt an 84mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (85mh ann am bliadhna-leum). Tha 281 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
thumb|180px|An teine anns an taigh-tionnsgain ann an Eabhraig Nuadh
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Calum MacFhearghuis
'S e sgrìobhaiche Gàidhlig à Leòdhas a th' ann an Calum MacFhearghuis, mac Iain Chaluim Alasdair 'ic Uilleim (1929–) (Beurla: Calum Ferguson).
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gàidhlig MacFhearghuis, Calum
Llanelwedd
Tha am baile Llanelwedd ann am Powys, a' Chuimrigh. Tha e 47.6 mi (76.6 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 146.5 mi (235.7 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 413 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 60 (14.5%); rugadh 58% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Powys Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Meas
right|300px|Measan ann am [[Barcelona]]
2 mìle-bliadhna
Is docha tha thu lorg 2mh mìle-bliadhna RC
Heinrich Wieland
B' e ceimigear às  a' Ghearmailt a bha ann an Heinrich Otto Wieland.
Meas
Bidh meas a' fàs air luibhean agus craobhan. Cleachdar mar biadh, agus airson gineadh.
2 mìle-bliadhna
Bha an 2 mìle-bliadhna eadar 1001 AC is 2001 AC
Heinrich Wieland
Rugadh e 4 an t-Ògmhios 1877 ann an Pforzheim, Baden-Württemberg is bha e na oileanach aig Oilthighean Munich, Berlin is Stuttgart agus thill e gu Mhunich far an do sgrìobh e a theusais fo Johannes Thiele. Chaidh e na ollamh aig Oilthigh Mhunich ann an 1925. Nuair a bha na Nàsaich ann an greim, chuidich e oileanaich Iùdhaich a theicheadh do na Stàitean Aonaichte no leig iad obair sa dheuchainn-lann.
2 mìle-bliadhna
Roinn-seòrsa:Àm Roinn-seòrsa:Bliadhnaichean *
Meas
Toradh
"Mas gaoth an ear a dh'fhàg a' Challaig, meas air crannadh."
Heinrich Wieland
Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd anns a’ bhliadhna 1927. Tha e ainmeil air sgàth na h-obrach aige air searbhagan dhomblasach. Chaochail e 5 an Lùnasdal 1957 ann an Starnberg, Bavaria.
Meas
Toradh
Nuair a bhios meas seargta, canar "meas air crannadh" ris.
Ma gheibhear gaoth bhon ear as t-earrach, bidh na craobhan a' cur a-mach an duillich. Ach, seargaidh a' ghaoth an ear an duilleach òg, maoth nas luaithe agus nas motha na gaoth sam bith eile. Nuair a thèid a' chiad duilleach air ais le seargadh na gaoith an ear, ged a dh'fhaodas cuid mhath de mheas cinntinn air na craobhan 's air na preasan, cha bhi am meas mar is trice ach meanbh. Cha chuir a' ghaoth a tuath ge-tà na measan air an ais mar a nì a' ghaoth an ear, ged a bhiodh i a' sèideadh gu math tric fad a' gheamhraidh 's an earraich.
Bidh a' chraobh-mheas nas toraiche na b' àbhaist dhi nuair a bhios an geamhradh fuar, reòidhte, do bhrìgh nach leig am fuachd 's an reothadh leatha a duilleach a chur a-mach ro thràth air a' bhliadhna.
Artagailean ceangailte
* Roinn-seòrsa:biadh
1218
MCCXVIII
Ceimigeachd
200px|right|thumb|Fullerene-C60
Is e ceimigeachd saidheans nan stuthan agus an eadar-oibre aige le lùth, gu h-àraid na dòighean mar a dhealbhas ataman, moileciuilean, agus buadhan cheimigeach. Tha e a' dèiligeadh le stuth, mar eileamaidean is co-thàthaidhean ceimigeach agus ciamar a tha iad ag iom-obrachadh ri chèile.
Tha na meuran cheimigeachd nas cudromach nan:
Na h-eileamaidean
Tha na h-eileamaidean roinnte eadar meatailtean, meataloighdean agus neo-mheatailtean. Is atam an t-aonad bu lugha de gach eileamaid, agus tha gach atam dèanta suas de niùclas, agus sligean eileagtronach a tha gan chuairteachadh. Tha gach atam fa-leth na staid as cunbhalach nuair a tha na sligean eileagtronaich aice làn. Is feart de meatailtean, gun choisinn iad inbhe cunbhalas le toirt seachad na dealanaich a tha anns an slige a-muigh aca, agus is feart de neo-mheatailtean gun choisinn iad cunbhalas le gabhail na dealanaich a tha dith orra a lìonaich na slige-dhealain a-muigh aca.
Nuair a thig atam de mheatailt agus atam de neo-mheatailt còmhla, cruthaichear tàthadh aidheonach eadarra. Tha sin ri ràdh gu gèill an meatailt dealanach chun neo-mheatailt, a' fàgail slige a-muigh a' mheatailt ban agus slige a-muigh an t-anamheatailt làn. Canar aidheonan ri na mirean seo.
Faic cuideachd
Roinn-seòrsa:Ceimigeachd Roinn-seòrsa:Eòlas
Pàpa Frangan
Thaghadh Frangan (Laideann: Franciscus P.P., Buenos Aires, 17 an Dùbhlachd 1936) na Phàp air an 13 am Màrt 2013 an dèidh gun do leig Pàpa Beinidict XVI a dreuchd dheth san Ghearran. ‘S e a’ chiad fhear às a’ Comann Iosaid a bhith na phàp a-riamh agus a' chiad fhear nach do rugadh san Roinn Eòrpa bhon a chaochail Pàpa Griogair III (à Siria), ann an 741. S' e an 266mh fear san dreuchd a th' ann. 'S e Jorge Mario Bergoglio an t-ainm a bh' air bho thùs. Tha e a' buintinn do theaghlach bochd dhe imrich à Portacomaro ann an ceann a tuath na h-Eadailt. Is ann air rathaidean-iarainn na h-Argentinia a dh'obair a h-athair. Mus an deach ghairm air Jorge dhan sagartachd choisinn e ceum ann an innleadaireachd cheimigeachd. A bharrachd air Spàinntis, tha Beurla, Fraingis, Eadailtis agus Gearmailtis aige cuideachd. thumbnail|left
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Creideamh Roinn-seòrsa:Aimearaga a Deas Roinn-seòrsa:Daoine às an Argantain
Judea
thumb|272px|Map den Levant, a' sealltainn an seann Rioghachd Judea, mu 830 [[RC.]] thumb|right|300px|250px|Na beantann Judeanach
'S e roinn anns an Ear Mheadhanaich a tha ann an Judea neo Judæa (Eabhra: יהודה, Cànan Thiberian Yəhûḏāh airson "praised, celebrated"; Greugais: Ιουδαία, Ioudaía; Laideann: Iudaea). 'S e sin am pàirt sa deas na seann Iosrael eachdraidheil, a tha a-nise fo smachd Iosrael, Palestinian Authority agus uaireannan Iòrdan.
Tha an cuid as motha den Judea na fàsach.
Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:Fàsaichean Roinn-seòrsa:An Ear Mheadhanach
Freiceadan Dubh
right|thumb|150px|Suaicheantas ("nemo me impune lacessit") agus tartan an Fhreiceadain Duibhe
B'e a' chiad rèisimeid Ghàidhealach de dh'Arm Bhreatainn a bha anns an Fhreiceadan Dubh.
Chaidh a togail ann an Siorrachd Pheairt an 1737, mar bhuidheann armaichte de dh'fhir an àite, agus bha e mar dhleasdanas dha na saighdearan rathaidean a chàradh agus cumail na còrach.
Bha na saighdearean air an èideadh ann an còta dearg agus fèileadh. Chaith iad breacan an fhèilidh air an robh patran nan Caimbeulach ach le dathan anabarrach dorcha, is ann mar sin a fhuair iad am frith-ainm "Am Freiceadan Dubh". Às dèidh corra bhliadhnaichean, rinneadh rèisimeid san arm cheangailte dhiubh - an dà-fhicheadamh rèisimeid sa dhà no "The Forty and Twa" mar a theirte riutha sa Bheurla Ghallta.
Eachdraidh
200px|left|thumb|Calum Mac a' Phearsain, oifigeach san Fhreiceadan Dubh a bha an sàs sa chùl-mhùtaireachd, 1743
Chuireadh am Freiceadan Dubh a-null dhan Fhraing ann an 1743, ach cha b' ann gun strì a rinneadh seo oir rinn a' chuid a bu mhotha de na saighdearan Gàidhealach cùl-mhùtaireachd ann an Lunnainn sa Chèitean, nuair a chaidh innse dhaibh gun rachadh an cur a-null thairis (bha seo calg-dìreach an aghaidh nan cùmhnantan breugach a rinneadh riutha nuair a liostaig iad sa chiad àite). Dh'fheuch iad ri màrsail gu tuath, ach chaidh an cuairteachadh agus dh'fheumadh iad strìochdadh; chaidh feadhainn a chrochadh aig Tùr Lunnainn. Nuair a ràinig iad an Fhraing, bha iad an làthair aig Blàr Fontenoy (11 an Cèitean 1745); choisinn am rèisimeid deagh chliù fo chommand Diùc Chumberland. Cha robh iad an Alba idir aig àm an Ar-a-mach Sheumasaich, 1745-1746, ach cha mhòr nach d'rinn an rèisimeid seirbhis sa h-uile cogadh a bha ann san robh Breatainn an sàs bhon àm sin. Am measg nam blàr, agus gu h-àraid iomraiteach, bha sèistean Ticonderoga ann an Cogadh nam Frangach 's nan Innseanach Ruadhach an Aimeireaga a tuath, Bhatairliù (1815), an Somme (1916), agus El Alamein (1942).
An rèisimeid an-diugh
Mhair an rèisimeid san arm ceangailte gu 2006, nuair a chaidh a cur còmhla ri Rèisimeid Rìoghail na h-Alba.
Faic cuideachd
Roinn-seòrsa:Eachdraidh
26 am Màrt
'S e 26 am Màrt an 85mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (86mh ann am bliadhna-leum). Tha 280 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
thumb|180px|Ludwig van Beethoven
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Rùsg
right|300px
Roinn-seòrsa:craobhan
Seagaraidh (Jaggery)
thumbnail|Seagaraidh Is e  Seagaraidh (Jaggery) (Hindi: गुड़, Ùrdu: گڑ, Bangla: গুড়, Kannada: ಬೆಲ್ಲ a litrichear jaggeree cuideachd) siùcar neo-ghiollaichte, donn à snodhach na craoibhe-pailm. 'S ann an Àisia, Afraga, Aimeireaga Laidinneach agus timcheall a' Mhuir Charaibich as motha a thathar ga chleachdadh. Gheibhear Seagaraidh an lùib mhilseagan ionadail, air a measgachadh le nithean leithid chnòthan-talmhainn, bainne-milis, cnò-chòco, fras seasamain, agus siùcair gheal - gu h-àraidh sna h-Innseachan, agus ceàrnaidhean eile taobh a deas 's taobh an ear-dheas na h-Àisia.
300
'S e bliadhna-leum a bha ann an 300 (CCC).
Bàsan
Roinn-seòrsa:300an
1219
MCCXIX
Bàsan
Roinn-seòrsa:1210an
Seagaraidh (Jaggery)
Roinn-seòrsa:Biadh
Dùn Dà Leth
thumb|Làrach stèisein-rèile Dhùn Dà Leth
'S e ionad ann an Siorrachd Mhoireibh a tha ann an Dùn Dà Leth (Beurla: Dandaleith). Tha e na laighe faisg air na h-aibhne Spè.
Lorgadh leac shnaidhte Chruithneach chudromach an seo san Cèitean 2013. 'S e leac chlas I a th'ann, a tha a' ciallachadh nach eil samhlaichean Crìostail air. Tha Taigh-Tasgaidh Eilginn ga taisbeanadh. Dh'fhosgaileadh an stèisean-rèile ann an 1934 agus dhùineadh e ann an 1965.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Siorrachd Mhoireibh
Blantaidhr
Is ann à Blantaidhr a bha am miseanaraidh Daibhidh MacDhùnleibh.
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Maracaibo
'S e baile mòr agus sgìre-riaghlaidh (Spàinntis municipio) faisg air Cabimas san Stàit Zulia anns A' Bheiniseala, a th’ ann am Maracaibo. Tha e suidhichte aig dìreach 3m os cionn ìre na mara, ri taobh Loch Mharacaibo. Tha teodhachd mheadhanach dhe 19.5˚ aige. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1529.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Aimearaga-a-Deas
Rafael Urdaneta
B’ e saighdear, neach-poileataigs agus riochdaire dioplòmasach à Coloimbia agus A' Bheiniseala a bh’ ann an Rafael José Urdaneta y Faría (Maracaibo, 24 an Dàmhair 1788 – Paris, 23 an Lùnastal 1845). Bha e na cheann-suidhe Coloimbia Mòire eadar 5 an t-Sultain 1830 agus 3 an Cèitean 1831 agus na Mhinistear na Dìona anns A' Bheiniseala dà thuras. Buineadh Uradenta do theaghlach Uachdaran le freumhan anns An Spàinn agus bha e an lùib ag obair às leth teaghlach rìoghail na Spàinne anns a’ chiad dol a-mach. An dèidh Gairm na Neo-Eisimeileachd ann am Bogotá ann an 1810, ghabh Urdaneta ri feachdan na Neo-Eisimeileachd agus dh’fhàs e a bhith na chomhairliche gu math dlùth air Simón Bolívar. Bha e cuideachd na sheanailear san Arm aig Bolívar. Chuir Urdaneta a làmh gu Còrdadh na Sìthe Apulo. Bha càirdeas fad às aige do Roberto Urdaneta Arbeláez, a bha na cheann-suidhe eadar 1951 agus 1953.
Phòs e aig Dolores Vargas Paris à Bogotá ann an 1822 agus rug i 11 duine-cloinne dha. B’ e boireannach gu math ainmeil a bh’ innte. B’ fheudar dhaibh an dùthaich fhàgail ann an 1831. Chaidh Urdaneta ainmeachadh Ministear na Dìona ann an Coloimbia Mhòr, agus b’ e ceann-suidhe na stàite a  bh’ ann mus do bhris na dùthcha si às a chèile. Bha e cuideachd na Mhinistear na Dìona thall anns A' Bheiniseala ach, mu dheireadh thall, b’ fheudar dha na dùthaich fhàgail agus chaochail e na fhògarrach thall san Fhraing. A dh’aindeoin seo, leig e dìleab mòr an dà chuid do Choloimbia agus dhan Bheiniseala fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:Daoine à Coloimbia
Zürich
'S e am baile as motha den Eilbheis a tha ann an Zürich (IPA: ˈtsyːʁɪç). Canar Züri (ˈtsyɾi) ris anns an cànan aca fhèin, neo Zurigo (dzu'ɾiːgo) san Eadailtis agus Zurich (zyʁik) san Fhraingis. Tha am baile suidhichte anns an Eilbheis an Iar air bruach Loch Zürich. Tha e suidhichte 161km air falbh bho Stuttgart, thall anns A' Ghearmailt. A-rèir clàrachas ann an 2006 agus 2007, 's e Zürich am baile aig a bheil maitheas na beatha as fheàrr san t-saoghal. 'S e baile-breith Huldrych Zwingli (1484 - 1531) a th' ann, duine cudthromach aig àm an Ath-Leasachaidh.
Eachdraidh
Thàinig an t-ainm Zürich bhon ainm ceilteach Turus, bha e sgrìobhte air uaigh bho àm nan Ròmanaich anns an 2. linn. Thòisich an gluasad cultarach Dada ann an Zürich neo-phàirteil rè A' Chiad Chogaidh Mhòir.
Aistean co-cheangailte
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Prìomh-Bhailtean na Roinn Eorpa Roinn-seòrsa:An Eilbheis
Arthur Harden
B' e ceimigear à Sasainn a bha ann an Arthur Harden (Manchester, 12 an Dàmhair 1865–Bourne End, 17 an t-Ògmhios 1940).
Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 1929 còmhla ri Hans von Euler-Chelpin airson an obrach air brachadh siùcair.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
Theodor Svedberg
B' e ceimigear Suaineach a bha ann an Theodor Svedberg, neo The Svedberg (IPA: teː ˈsveːdbæɹʝ, Valbo 30 an Lùnasdal 1884 - Kopparberg 25 an Gearran 1971). Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd anns a' bhliadhna 1926.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Suain
Sgùrr na Lapaich
'S e beinn ann an Gleann Canaich a’ Ghàidhealtachd a th’ ann an Sgùrr na Lapaich. Tha e 1,150 m de dh’àirde agus ’s e Beinn Rothaich a th' ann. Tha e suidhichte ann an àite air leth iomallach eadar Atadal agus Canaich eadar Loch Monar agus Loch Maol Àrdaich. Thathar ag ràdh gur e aon de na Beanntan Rothaich as iomallaiche a th' ann. Feumar a bhith faiceallach, oir tha beanntan eile ann leis an ainm sin.
'S e rud mòr a bhith a' streap na beinne seo leis gu bheil i ann an suidheachadh cho iomallach. Gheibhear thuice bho Chanaich, bho Atadal no bho Chill Fhaolain, agus 's ann air an rothair a nì a' mhòrchuid de dhaoine pàirt den t-slighe. Bidh cuid a' campachadh faisg air a' bheinn agus a' tòiseachadh às ùr an ath latha. Mar as trice bithear ga cheangal leis An t-Socach, An Riabhachan agus Càrn nan Gobhar
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Am Màrt
thumb|Am Màrt, Les Très Riches Heures du duc de Berry, Chantilly. 'S e am Màrt an treas mìos sa bhliadhna. Tha 31 latha sa mhìos.
Llanerfyl
Tha am baile Llanerfyl ann am Powys, a' Chuimrigh. Tha e 83.3 mi (134.1 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 161.8 mi (260.4 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 395 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 223 (56.5%); rugadh 48% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Powys Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Żelazowa Wola
‘S e clachan beag ann an cridhe na Pòlainn a th’ ann an Żelazowa Wola (IPA: (ʐɛlaˈzɔva ˈvɔla, Ruiseis: Желазова Вола). Tha e suidhichte aig 69m os cionn ìre na mara, anns an roinn Mazowieckie agus anns an sgìre Sochaczewski, 191km air falbh bho Lublin, 138km air falbh bho Kraków agus 45km bho Warsaw, prìomh-bhaile na dùthcha. Chan eil ach 65 daoine a' fuireach anns a' bhaile bheag seo. Chaidh Żelazowa Wola a stèidheachadh anns an 1579, le Piotr Żelazo agus Paweł Żelazo agus tha an t-ainm a’ ciallachadh Dìleab nan Żelazo.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:A' Phòlainn
Moelfre
Tha am baile Moelfre ann an Ynys Môn, a' Chuimrigh. Tha e 136.8 mi (220.1 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 214.9 mi (345.8 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 1041 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 544 (52.3%); rugadh 52% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Tha am frith-rathad astair Slighe Cladach Ynys Môn (Cuimris: Llwybr Arfordirol Ynys Môn; Beurla: Anglesey Coastal Path) a' dol tron bhaile. Tha an cas-cheum mu 124 mìle (200 km) de dh'fhaid agus a' leantainn iomall-fairge Ynys Môn. Tha e na phàirt de Shlighe Costa na Cuimrigh, cas-cheum mu 870 mìle (1,400 km) de dh'fhaid.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ynys Môn Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Adolf Windaus
B' e ceimigear Gearmailteach a bha ann an Adolf Windaus (Berlin 25 an Dùbhlachd 1876 - Göttingen 9 an t-Ògmhios 1959).
Fhuair e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 1928 airson an obrach aige air coileastarail agus beòthamanan. Bha Adolf Butenandt a bhuannaich an Duais Nobel ann an 1939 na oileanach aige.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt
Feòil
right|300px|thumb|Feòil
Tha feòil na seòrsa bidh a tha a' tighinn bho bheathaichean. Nuair a dhiùltas daoine feòil ithe, 's e "glasraichear" a tha annta.
Faic cuideachd
* Roinn-seòrsa:Biadh
1935
MCMXXXV
Gràmar na Gàidhlig
Seo cuid de na tréithean a tha cudromach ann an Gràmar na Gàidhlig:
1935
Bàsan
thumb|Arthur Henderson Roinn-seòrsa:1930an
Gràmar na Gàidhlig
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Gràmar Gàidhlig
Loch Beag
Is iomadh loch ann an Alba air a bheil an t-ainm Loch Beag.
Is dòcha gu bheil sibh a' lorg:
Bheactor
Eiseimplirean de Uimhirean Bheactor agus Uimhirean Scalar
Uimhirean Bheactor: Forsa, Cuideam
Uimhirean Scalar: Mas, fad
Roinn-seòrsa:Matamataig
Margadh na Nollaige
thumb| Margadh na Nollaige ann am [[Frankfurt]] thumb|Christkindlmarkt ann am [[München]] 'S e margadh sònraichte aig àm ron Nollaig a th' ann am Margadh na Nollaige. Tha iad ceangailte leis an Nollaig agus mar is trice bidh iad ann anns na ceithir seachdainean den aidmheint agus dùinidh iad dìreach ro Oidhche na Nollaige. Tha iad stèidhichte air rathaidean is sràidean ann am meadhan a' bhaile no air àitichean air beulaibh talla a' bhaile no togalach eachdraidheil eile.
An t-Ainm
Canar Weihnachtsmarkt ris sa Ghearmailtis, ach ann an àird a deas na Gearmailt agus anns an Ostair cleachdar an t-ainm Christkindlmarkt no Christkindlesmarkt cuideachd a tha a' ciallachadh Christ child market sa Bheurla. Anns an Rìoghachd Aonaichte 's e German Christmas Market  no Christkindlmarket  a th' orra.
Eachdraidh
thumb|Margadh na Nollaige, dealbh às an 19mh linn Chaidh na margaidhean a stèidheachadh anns na Meadhan-Aoisean anns a' Ghearmailt, anns an Ostair agus anns an Alsace, sgìre anns an Fhraing an-diugh. Bho thùs bha iad a' toirt cothrom do na daoine, gu h-àiridh air an dùthaich, bathar is biadh sònraichte a cheannachd a bhiodh a dhìth orra tron gheamhradh. Tro na linntean stèidhich na margaidhean seo mar phàirt de na cleachdaidhean aig àm ron Nollaig.
Ged nach robh ceangal ann ris an Nollaig aig an àm ud, thòisich "Margadh na Dùbhlachd" ann an Vienna ann an 1294. Nochd a' chiad tùs sgrìobhte mu mhargadh na Nollaige ann am Bautzen ann an 1384. 'S e aon de na margaidhean as aosta a tha ann am Margadh na Nollaige Dhresden, bha a' chiad fhear ann an 1434. An-diugh tha e a' tarraing eadar 1.5 is 2 millean neach-turais gach bliadhna.
Gu tradaiseanta cha robh Margaidhean na Nollaige cumanta anns na roinnean far a bheil Beurla ga bruidhinn ach thàinig iad do na Stàitean Aonaichte leis na h-eilthirich às a' Ghearmailt. . A-nise tha feadhainn ann an Chicago (bho 1995 a-mach), Denver (bho 1999 a-mach), Kitchener (Canada) agus ann am bailtean eile.
Ann an 1982 chaidh Margadh na Nollaige a stèidheachadh ann an Lincoln, Sasainn, agus bha e ann aig toiseach na Dùbhlachd. 'S e seo aon de na margaidhean as motha anns an Rìoghachd Aonaichte gus an latha an-diugh. Canar gu bheil e a' tarraing nas motha na 100,000 neach-turais ann an ceithir làithean.
An nuair sin chuireadh margaidhean air bhonn ann am Birmingham (bho 1997), Bristol (1998) is Manchester (1999). Ann an 2009 bha timcheall air 2.8 millean duine ann am Margadh Bhirmingham a bha ann fad ceithir seachdainean. Tha margaidhean mòra eile ann an Leeds, Liverpool, Nottingham agus Kingston upon Thames. Mar ist trice canar German Christmas Market  no Christkindlmarket riutha sa Bheurla. Bhon bhliadhna 2000 a-mach tha fear ann an Ōsaka (Iapan) cuideachd.
Ann an Alba tha Margadh na Nollaige ann an Glaschu agus dà eile ann an Dùn Èideann (bho 2000 a-mach) ris an canar Edinburgh Highland Village Christmas Market agus Edinburgh Traditional German Christmas Market.
Na Margaidhean
Air sgàth 's nach eil na margaidhean stèidhichte fad na bliadhna, thogar bùthan beaga à fiodh no cleachdar teannta mòr no carabhan. Tha na margaidhean gan sgeadachadh gu brèagha.
Ann an cuid bhailtean tha Nativity Scene ann, uaireannan le caoraich no asal no gobhar beò, ann am bailtean eile tha Bodach na Nollaige ann a tha a' toirt tìodhlaicean beaga do chlann. Nithear dealbh-cluiche, is ceòl tradaiseanta freagarrach do àm na Nollaige. Mar is trice tha craobh mhòr na Nollaige ann le solais gheala cruthaichte ann an samhlaichean mòra. Tha sin a' coimhead àlainn gu h-àraidh ann an dorchadas na h-oidhche agus a' tarraing mòran luchd-tadhail do na margaidhean.
Punc Gàidhlig
Thàinig Punc Gàidhlig gu aire dhaoine ann an 2005 nuair a nochd dà chlàr làn Gàidhlig a-mach anns an aon mhìos, clàr aig Oi Polloi, 'Carson,' agus clàr aig Mill a h-Uile Rud, 'Ceàrr.' Tha an ceòl ùr seo a' faighinn cluich air BBC Radio nan Gàidheal cho math ri BBC Radio 2 agus bha prògram mu thuras Mill a h-Uile Rud agus Oi Polloi air a chraobh-sgaoileadh mar phàirt dhen sreath, Ealtainn, air BBC 2.
Margadh na Nollaige
Na Margaidhean
thumb|Bùth le obair-crèadha thumb|Bùth le mìlsean Tha bùthan de gach seòrsa ann. Tha cuideam làidir air obair-ciùird gu h-àraidh às a' bhaile no as an sgìre fhèin. Reicear mar eisimpleir dèideagan fiodha, obair-chrèadha is obair-leathrach, seudraidh làmh-dhèanta is clachan talmhainneach, cairtean-phuist sònraichte is dealbhan ann an stoidhlean eadar-dealaichte. Gheibhear cuideachd stuth à factaraidhean ionadail a tha feumail airson nan dachaighean. Mar is trice tha taghadh de dh’aodach ann, aodach saor à factaraidhean is aodach sònraichte a chaidh a chruthachadh leis na reiceadairean fhèin.
Punc Gàidhlig
Tha punc Gàidhlig a' sìor fhàs nas treasa agus a-nis tha grunn math de chòmhlanan a' cluich a-mach, Atomgevitter, agus Là Luain nam measg. Nochd Là Luain air a' chiad sreath dhen phrògram-chiùil, Rapal T.Bh., air BBC 2.
Margadh na Nollaige
Na Margaidhean
Reicear a h-uile stuth a tha cudromach airson na Nollaige, m.e. rionnagan is soillsean, buill chriostal is coinnlean cèir-sheillean airson craobh na Nollaige a sgeadachadh. Taomhaichear gu mòr air obair-cùird dualchasach ach tha cuid pìosan dhiubh a' fàs nas cumanta air feadh na dùthcha. Mar eisimpleir gheibhear Räuchermann (fear-smùid), pioramaidean na Nollaige is Schwibbogen às na Ore Mountains air mòran mhargaidhean an-diugh.
Punc Gàidhlig
left|330px|thumb|Mill a h-Uile Rud a' cumail na Gàidhlig ri sluagh mhòr ann an Leuvan, [[a' Bheilg]]
Ceangal a-muigh
Roinn-seòrsa:Modhan-ciùil
Margadh na Nollaige
Na Margaidhean
Aig an àm seo dhen bhliadhna tha i fuar agus mar sin òlar Glühwein (fìon dearg theth le spìosraidhean) no Punsch (deoch teth le Arrak, siùcar, liomaid, tì, uisge agus spìosraich) no cofaidh, tì no seòclaid theth airson a bhith nas blàithe. Tha sùgh-ubhail no sùgh-orains teth le spìosraich ann don chloinn. Gheibhear leann agus fìon ionadail cuideachd.
Eaconamaidh
Ged a tha cuid de na margaidhean ionadail beaga ann air nach eil sùil air prothaid, tha na margaidhean mòra a' ruith le buidhnean-gnothaich mhòra.
Mar eisimpleir: 'S e am Frankfurt Christmas Market ann am Birmingham, baile-chèile Frankfurt, margadh na Nollaige Gearmailtich as motha taobh a-muigh na Gearmailt is na Ostair. Chruthaich Kurt Stroscher (bhon Frankfurter Tourismus und Congress GmbH) plana ann an 1997, far an do thugadh  a-steach  a h-uile bathar, bùthan is reiceadairean à Frankurt do Bhirmingham. Ged a thòisich am margadh mar phròiseict bheag eadar an dà bhaile, bha ùidh mhòr aig an luchd-tadhail agus dh'fhàs am margadh nas motha is nas motha bhon uair sin. Ann an 2008 bha e a' tarraing gu bhith 3 millean duine agus bha malairt cho àird ri 67 millean not.
Cuideachd tha na buidhnean-siubhail air feadh na roinn Eòrpa a' reic thursan do Mhargaidhean na Nollaige anns a' Ghearmailt no anns an Ostair. Leis na prìsean cho saor air na ticeadan plèana fàsaidh sin nas cumanta. Bidh mòran luchd-siubhail a' dol do Dhresden, Salzburg no àite eile dìreach airson deireadh na seachdaine a-mhàin.
1220
Bàsan
Roinn-seòrsa:1220an
Càrn nan Gobhar (Gleann Canaich)
'S e beinn ann an Gleann Canaich a’ Ghàidhealtachd a th’ ann an Càrn nan Gobhar. Tha e 992 m de dh’àirde agus ’s e Beinn Rothaich a th' ann. Tha e suidhichte ann an àite faisg air Canaich eadar Loch Monar agus Loch Mullardoch. Feumar a bhith faiceallach, oir tha beinn eile leis an ainm Càrn nan Gobhar agus an aon àirde anns an ath ghleann, Srath Farair.
Hans Fischer
B' e ceimigear Gearmailteach a bha ann an Hans Fischer (Frankfurt 27 an t-Iuchar 1881 - München 31 am Màrt 1945). Fhuair e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd anns a' bhliadhna 1930.
Càrn nan Gobhar (Gleann Canaich)
Chan e cuairt ro fhada a th' ann a bhith a' streap na beinne seo bho cheann an rathaid aig dam Mullardoch. Ach bidh a' mhòrchuid ga cheangal leis An Riabhachan, Sgùrr na Lapaich agus An t-Socach, agus an uair sin 's e cuairt fhada iomallach a th' ann.
Bhon mhullach gheibhear seallaidhean air Loch Monar, Loch Mullardoch, Oighreachd Atadail, Beanntan Ghleann Afraig, Achadh na Seileach, Srath Farair agus Toirbheartan.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Àbhaidh
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Siorrachd Mhoireibh
Còbh nan Èireannach
Tha Còbh nan Èireannach (Beurla: Irish Cove) ann an Siorrachd Richmond, Alba Nuadh.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Eilean Cheap Bhreatainn
An Sgùrr Dearg
thumb|Sgùrr Dearg leis 'Am Binnean Do-ruigsinneach'
'S i beinn air an Eilean Sgitheanach a tha san Sgùrr Dearg. Tha i 986 m a dh'àirde agus 's e Beinn Rothaich a th' innte. Tha binnein air a' bheinn seo ris an canar Adharc an Sgurr Dheirg, no an Am Binnean Do-ruigsinneach mar a theirear rithe sa Bheurla. Canar gur e sin a' Bheinn Rothaich as duilghe a th' ann agus gu tric cleachdaidh luchd-streap a tha airson crìoch a chur air na Beanntan Rothaich air fad neach-iùil gus an toirt suas dhan mhullach.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach
Llanfair Caereinion
Tha am baile Llanfair Caereinion ann am Powys, a' Chuimrigh. Tha e 80.9 mi (130.2 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 157.0 mi (252.6 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 1757 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 632 (36.0%); rugadh 47% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Powys Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Lon dubh
'S e eun beag a th' ann an lon dubh (Laideann: Turdus merula, Beurla: blackbird) a tha a' fuireach anns an Roinn Eorpa, Àisia agus Afraga-a-Tuath
Aachener Dom
thumb|Aachener Dom thumb|Rìgh-càthair Aachener Dom thumb|Crùn-choinnlear Barbarossa
'S e àrd-eaglais ann am meadhan baile Aachen a th' ann an Aachener Dom. 'S e eaglais easbaige a th' innte agus tha i coisrigte ris a' Mhoire Mhàthair. Tha i air Liosta Làrach Dhualchas na Cruinne.
Togalach
Bha spatha agus teampall Apollo Ghrannois ann an àite na h-àrd-eaglaise gus an 5mh linn. An uair sin chaidh cill bheag a thogail airson Mhoire Mhàthair an sin. Aig deireadh na 8mh linne thàg rìgh Teàrlach Mòr Aachen airson an ràtha a b' fheàrr aige. Thog e am "Pfalzkapelle" (cill ràtha) anns dearbh àite far an robh a' chill bheag roimhe sin. Chan eilear cinnteach cuin a thòisicheadh togail is dòcha eadar 786 agus 794, ach is cinnteach gun deach a' chlach-bhuinn a' chur air bhonn ann an 796. Thog Teàrlach an "Oktogon" (ochdamhach) agus cliath an iar a-mhàin, ach chaidh ionad-ciùil a' chur an ceann na 14mh linne. Bha e deiseil ann an 1414. Canar "Glashaus von Aachen" (taigh-glainne an Aachen) air sgàth 's na h-uinneagan dathach iomadach. Tha dà dhoras mòr ann an umha aig cliath an iar, 's e "Doras Faoil" an t-ainm a th' orra. Tha làmhan nan dorsan aca sgeadaichte mar ceann leòmhainn. Tha sgeulachd ag innse gun do chuidich an diabhal togail na h-eaglaise agus gur e òrdag an diabhail a th' ann ann an craos an leòmhainn deise.