cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Coinneach MacÌomhair
Làrach-lìn a' phrògraim
Tha làrach-lìn aig Prògram Choinnich far a bheil cothrom dealbhan de thachartasan sònraichte fhaicinn, beagan fiosrachaidh mun phrògram a leughadh, agus goireas "Èist a-rithist" a chleachdadh.
Eilean a Tuath, Sealainn Nuadh
Tìr-eòlas
Roinn-seòrsa:Eileanan Roinn-seòrsa:Sealainn Nuadh
83
Is dòcha gu bheil thu a' lorg 1983
Coinneach MacÌomhair
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Craoladairean Roinn-seòrsa:Prògraman rèidio Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Lihue, Hawaii
'S e baile ann an Hawaii a tha ann an Lihue neo Līhuʻe. Tha e suidhichte ann an Kauai County air Eilean Kauai, agus se an darna baile as motha air an eilean. Anns a' bhliadhna 2010 bha 6,455 duine a’ fuireach an seo.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Hawaii
83
Bàsan
Roinn-seòrsa:80an
Vukovar
‘S e baile air an àirde an ear Chroàisia a th’ ann an Vukovar (IPA: ˈʋukɔʋaːr, Gearmailtis: Wukowar, Magyar: Vukovár). ‘S e ainm Magyar is Slàbhais a th’ann Vukovar is tha e a’ ciallachadh Baile a’ Mhadadh-allaidh, bhon fhacal Mhagyar Vár (Gàidhlig Baile) agus Vuka (Slàbhais airson Madadh-allaidh), ainm na h-aibhne a shruthas tron bhaile. Tha e suidhichte faisg air na crìochan leis An t-Sèarb, aig 103m os cionn ìre na mara,, 356km air falbh bho Rijeka, 173km bho Sharajevo, 328km bho Zadar, agus 239km bho Zagreb, prìomh-bhaile na dùthcha. Chaidh am baile (Volko neo Vukovo) a chlàradh airson a’ chiad turas ann an 13mh Linn. Tha 28,033 duine a’ fuireach anns a’ bhaile, an 16mh baile nas motha na dùthcha.
Eachdraidh
Bhuineadh am baile dhan Ostair-Ungaire bho 1867 gu ruige 1918 agus an uair sin gu Iùgoslaibhia gu ruige 1992. Chaidh am baile a mhilleadh anns a' Chogadh Shìobhalta anns na 90an agus chaidh mòran dhaoine a mharbhadh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Croàisia Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Vicuña
‘S e baile ann am meadhan Sile a th’ ann Vicuña. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1821 le Joaquín Vicuña mar San Isidro de Vicuña. Tha e suidhichte eadar na h-Aibhnichean Elqui agus Turbio ann an ceann a tuath na roinne (Spàinntis: Provincia) Coquimbo, eadar beantan àirde mar Doña Ana (5,590m), El Escabroso (5,430m), Los Bañados (5,344m), Cerro Colorado (5,151m), Cerro La Laguna (4,724m) agus El Canto (4,600m). Tha am baile fhèin aig 469m os cionn ìre na mara aig astar dhe 62km bho Choquimbo agus 380km  bho Santiago prìomh-bhaile na dùthcha. Tha 24,010 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile. Tha gnothaichean turasachd agus iasgach gu math làidir an seo, a bharrachd air an àiteachas agus na mèinnean.
Stèidheachadh
Chaidh am baile a stèidheachadh air an 22mh latha dhen Ghearran 1821, leis a’ Chornailear Joaquín Vicuña Larraín, a bha na riaghladair air an roinn, is e fo òrdughan Bernardo O'Higgins, (mac Ambróis O hUiginn), mar Villa de San Isidro de Vicuña (Baile an naoimh Isidro à Vicuña). Chaidh a t-ainm a ghoireachadh ann an 1872, gu Vicuña, nuair a dh’fhàs an clachan a bhith na bhaile, aig ìre oifigeil.
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Aimearaga a Deas
Stèisean cumhachd
thumb|256px|Stèisean cumhachd-uisge air [[abhainn Teimhil aig Baile Chloichridh.]] Tha stèiseanan cumhachd a' cruthachadh dealan a thathar a' cleachdadh ann an gnìomhachas agus ann an taigheadas. Tha iad ga dhèanamh bho ghual, chreag-ùillidh no ghas nàdarra, tha iad a' cleachdadh cumhachd-uisge, cumhachd na gaoithe no teas a tha a-staigh san t-Saoghal, agus tha stèiseanan cumhachd niuclasach ann.
Roinn-seòrsa:Teicneòlas
Oilthigh Linnaeus
'S e oilthigh rannsachadh na stàite ann an Kalmar agus Västerås a th' ann an Oilthigh Linnaeus. Tha e caran ùr: chaidh a stèidheachadh dìreach ann an 2010, nuair a chuireadh Oithigh Kalmar agud Oithigh Växjö ri chèile.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Oilthighean Roinn-seòrsa:An t-Suain
Turku
‘S e baile mòr agus port cudromach faisg air Salo, air an àirde an iar-dheas Shuòmaidh a th' ann an Turku san Fhionnlannais (IPA: turku) neo Åbo san Shuainis (IPA: oːbu). Tha an dà ainm co-oifigeil. Tha e suidhichte ri beulaibh na h-Aibhne Aura, aig 22m os cionn ìre na mara, anns an roinn Varsinais-Suomen (Gàidhlig: Fìor Shuòmaidh), 149km air falbh bho Helsinki (prìomh-bhaile na dùthcha), 533km bho Oulu, 141km bho Tampere agus 140km bho Hämeenkyrö. Thathar dhen bheachd gun do stèidheachadh Turku san 13mh Linn nuair a bha Suòmaidh fo bhuaidh na Suaine. Tha agus 179529 duine a' fuireach ann. 'S e an còigeamh baile as motha na dùthcha a tha ann cuideachd. Bidh bàtaichean-aiseag a' dol a-mach a Turku gu ruige Stockholm agus Åland a h-uile latha, a bharrachd air seirbheisean seachainneil gu Harwich, Lübeck, Antwerppen, Travemünde agus Paldiski.
Eachdraidh
Chaidh a Oilthigh Helsinki a stèidheachadh an seo ann an 1640 mar Kungliga Akademin i Åbo, leis a' bhànrigh Kristina na Suaine. Ghluais e gu Helsinki ann an 1829.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Suòmaidh Roinn-seòrsa:Bailtean
Dail bho Dheas
Daoine ainmeil à Dail bho Dheas
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Eilean Leòdhais
Oilthigh an Iar
Chaidh Oilthigh an Iar (Qərb Universiteti) a stèidheachadh ann an 1991 ann an Baku ann an Asarbaideàn.
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:Oilthighean Roinn-seòrsa:Baku
30 an Dàmhair
'S e 30 an Dàmhair an 303mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (304mh ann am bliadhna-leum). Tha 62 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
thumb|[[Frauenkirche]]
Oilthigh Örebro
'S e oilthigh rannsachadh na stàite ann an Örebro a th' ann an Oilthigh Örebro. Tha e caran ùr: chaidh a stèidheachadh ann an 1977, mar phàirt atharrachadh an fhoghlaim (Suainis: högskolereformen).
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Oilthighean Roinn-seòrsa:An t-Suain
A' Chràileag
’S e beinn ann an Cinn Tàile air a’ Ghàidhealtachd a th’ anns A' Chràileag agus A' Chràlaig. Tha i 1,120m de dh’àirde agus ’s e Beinn Rothaich a th' ann. Tha e suidhichte eadar Loch Cluanaidh agus Gleann Afraig air taobh tuath Gleann Seile.
Mar as trice bithear ga streap bho Chluanaidh gu dìreach agus ga cheangal le Mullach Fraoch-choire. Dh'fhaodadh tilleadh tron Chaorann Mhòr, gleann a tha a' ceangal Gleann Afraig agus Gleann Seile. . Bidh cuid ga dhìreadh bho Ghleann Afraig.
Bhon mhullach gheibhear seallaidhean air beanntan Chinn Tàile, Gleann Seile agus Gleann Afraig.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
1520an
Roinn-seòrsa:16mh linn *
Pearl City, Hawaii
'S e Pearl City am baile a tha ann an Hawaii. Tha e suidhichte ann an Honolulu County air Eilean Oahu. Anns a' bhliadhna 2010 bha 47,698 duine a’ fuireach an seo.
Ailtire
thumb|right|200px|Ailtire ag obair ann an 1893
An t-Seann Èipheit
thumb|'The Great Sphinx, Pyramids of Gizeh' (An Sfincs Mòr, Pioramaidean Ghiza) le David Roberts B' e sìobhaltachd ann an Afraga a Tuath a bha anns an t-Seann Èipheit.
Pearl City, Hawaii
Daoine ainmeil
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Hawaii
Ailtire
'S e fear neo tè a tha an sàs anns na toglaichean ùra a dhealbhachadh agus a stèidheachadh a th' ann an ailtire. Tha cuid dhiubh ag obair air seann taighean agus tobhtaichean a leasachadh. 'S e ailtireachd an t-ainm a tha air ealain an ailtire.
An t-Seann Èipheit
Dh'fhàs an sìobhaltachd feadh na Nìl agus mhair i gus àm nan Ròmanaich nuair a chaidh i phàirt dhen Impireachd na Ròimhe. Tha i ainmeil airson nam pioramaidean, an Sfincs Mòr, dealbh-sgrìobhadh na h-Èipheite, an t-àm nuair a bha na Iùdhaich ann an tràilleachd anns an Èipheit, agus tuaman is beairteas nam phàroahan, mar eisimpleir Tutankhamun.
Ailtire
Ailtirean Urcàineach
Roinn-seòrsa:Dreuchdan
An t-Seann Èipheit
Lunn Alasdair Mòr air an Èipheit ann an 332 RC is stèidhich e Alexandria air bun na Nìl air làrach Rhakotis.
Anns a' Ghàidhlig
Dh'eadar-theangaich Coinneach Ros dàn o 2160 RC ann an Gairm.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Raibeart MacGilleFhinnein, BP
Bha Raibeart MacIllFhinnein (26 an t-Òg-mhios 1936 – 18 am Faoilleach 2020) ’na bhall phàrlamaid Westminster, ’na cheannard air na Lib-Deamaich fad greis, agus mu dheireadh ’na mhorair ann an Taigh nam Morairean, Baran MacIllFheinnein na Sgìre Raoird.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba
Pàpa Pius IV
B' e Pàpa Eadailteach a bha ann am Pàpa Pius IV (Laideann Pàpa Pius P.P. IV, Milano, 31 am Màrt 1499 - Cathair na Bhatacain, 9 an Giblean 1565. B' e Giovanni Angelo Medici di Marignano an t-ainm a bh' air bho thùs. Chaidh a thaghadh air an 25 an Dùbhlachd 1559 mar phàpa an dèidh bàs Pàpa Pòl IV. 'S e an 224mh fear a bh'ann. Bhuineadh e do theaghlach beairteach uachdaranach, air an robh Medici.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Creideamh Roinn-seòrsa:Daoine às an Eadailt
Fosfaras
'S e eileamaid cheimigeach a tha ann am fosfaras, no fosfor, no sionn le samhla P agus àireamh atamach 15.
'S e neo-mheatailt a tha ann.
Taisgealadh
Ann an 1669, lorg Hennig Brand fosfaras nuair a rinn e grùdaireachd le mùn.
85
Is dòcha gu bheil thu a' lorg 1985
Bàsan
Roinn-seòrsa:80an
Rockford, Illinois
Is e baile mòr air taobh an deas Na Stàitean Aonaichte ann an Illinois a tha ann an Rockford. Anns a’ bhliadhna 2010 bha 152,871 duine a’ fuireach an seo. Tha e suidhichte aig 218m os cionn ìre na mara.
Eachdraidh eile
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1834.
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Illinois
One Flew Over The Cuckoo's Nest
Tha One Flew Over the Cuckoo's Nest na nobhail le Ken Kesey a bha air fhoillseachadh ann an 1962. Tha e suidhichte ann an ionad slàinte-inntinne ann an Aimearaga. Tha e ag innse sgeulachd a' phrìomh charactair, Randall P. McMurphy, fhad 's a tha e anns ann ionad agus a' sealltainn na buaidh a th' aige air na h-euslaintich eile anns an ionad. Tha an sgeulachd air a h-innse tro shùilean caractair eile, Chief Bromden. Bha fiolm air a stèidheachadh air an leabhar ann an 1975, air a stiùireadh le Milos Forman agus le Jack Nicholson a' cluiche Randall P. McMurphy. Shoirbhich gu mòr leis an fhiolm agus bhuannaich e còig Duaisean 'Oscar'.
Roinn-seòrsa:Nobhailean Roinn-seòrsa:Litreachas Aimeireaganach
Waipahu, Hawaii
'S e baile ann an Hawaii a tha ann an Waipahu. Tha e suidhichte ann an Honolulu County air Eilean Oahu. Anns a' bhliadhna 2010 bha 38,216 duine a’ fuireach an seo.
Daoine ainmeil
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Hawaii
Oilthigh Jönköping
'S e oilthigh rannsachadh na stàite ann an Jönköping a th' ann an Oilthigh Jönköping. Tha e caran ùr: chaidh a stèidheachadh ann an 1977, mar phàirt atharrachadh an fhoghlaim (Suainis: högskolereformen).
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Oilthighean Roinn-seòrsa:An t-Suain
Tairbeart
'S iomadh àite air a bheil an t-ainm Tairbeart (Beurla: Tarbert, Tarbat, Tarbet 7c)
Eilean Stiùbhairt
right|300px|thumb|Eilean Stiùbhairt
86
Is dòcha gu bheil thu a' lorg 1986
Dessau-Roßlau
‘S e baile mòr faisg air Bernburg agus Köthen air an àirde an ear na Gearmailte a th’ ann an Dessau-Roßlau. Chaidh a chruthachadh ann an 2007 nuair a chuireadh Dessau agus Roßlau ri chèile. Tha e suidhichte aig 59m os cionn ìre na mara, aig comar nan aibhnichean Mulde agus Elbe, anns an stàit Sagsainn-Anhalt. Tha am baile 135km air falbh bho Dhresden, 181km bho Hànobhar, 56km bho Leipzig agus 111km bho Bherlin. Tha 84,606 duine a' fuireach ann. 'S ann à Tis (Iubhar) ann an Slàbhais agus Aue (Innis) anns Gearmailtis a tha an t-ainm.
Eilean Stiùbhairt
Tha Eilean Stiùbhairt (Cànan nam Māori: Rakiura , neo Te Punga o Te Waka a Maui (Acair Currach Maui)) na laighe sa Cuan Seimh. 'S e sin an treas eilean as motha ann an Sealainn Nuadh, mu dheas Eilean a Deas.
86
Bàsan
Roinn-seòrsa:80an
Eilean Stiùbhairt
Bailtean
Chan eil ach ~381 daoine a' fuireach ann, a' mhòrchuid ann an Oban (Oban neo Halfmoon Bay)
Dessau-Roßlau
Eachdraidh
Chaidh Dessau a chlàradh airson a' chiad turais ann an 1213 mar Dissowe. Ràinig Martin Luther agus An t-Ath-Leasachadh ann an 1534, ach cha do ghabh am baile ris ach an ceann 11 bliadhna làn còmhstri agus connspaid, gus a fhuair na Pròstanaich làmh an uachdair ann an 1545. B' e prìomh-bhaile na Prionnsalachd Anhalt a bh' ann bho 1570 gu ruige 1603 agus an nuair sin na stàite Diùcachd Anhalt-Dessau gu ruige 1863, nuair a chaochail an diùc mu dheireadh gun chlann. Chaidh an sgoil-ailtireachd Bauhaus gluasad bho Weimar gu Dessau ann an 1925, oir bha na Nàsaich an tòrr oirre. Dhùnadh i ann an 1931 agus cha do dh'fhosgail i a-rithist ach ann an 1986. Fhuair an sgoil sin dìon fo sgèith UNESCO ann an 1996. 'S ann ann an Dessau far a dhèanadh an gas Zyklon B, a chaidh a chleachdadh anns na campaichean a stèidhich na Nàsaich gus na h-Iùdhaich agus eile a mharbhadh. Bhathar ga dhèanamh aig an t-seann taigh-gnìomhachais siùcair Dessauer Zuckerrraffinerie GmbH, eadar 1942 agus 1945. Air 7 am Màrt 1945 rinn feachdan nan Stàitean Aonaichte lèir sgrios air a' bhaile agus an ceann sia seachdain ghèill am baile dhiubh.
Eilean Stiùbhairt
Nàdar
Tha an t-eilean ainmeil mar aite far a bheil lusan agus eòin tùsanach a' fantail fhathast, m.e. Kiwi.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eileanan Roinn-seòrsa:Sealainn Nuadh
Dessau-Roßlau
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Ghearmailt
Prìomh Mhinistear Astràilianach
Liosta Prìomh Mhinistearan Astràilianach
Anns an liosta seo, 's e na sgìrean agus na pàrtaidhean poileataigeach a bha aig na daoine nuair a bha iad nam prìomh-mhinistearan.
Thoir fa-near: chaidh Ballaarat a sgrìobhadh le a dùbailte gu 1977.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Astràilia
O que arde
Tha O que arde 'na fhilm dealbhachd le Óliver Laxe a nochd ann an 2019. Chaidh a shealltainn anns an roinn Un Certain Regard aig Fèis Film Cannes 2019, far na choisinn e Duais Jury. Bha am film a ’farpais aig Fèis Film Eadar-nàiseanta 34th Mar del Plata, an fhèis film as cliùitiche ann an Ameireagaidh Laidinn, far na choisinn e an Golden Astor airson am Film as Fheàrr.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Film Roinn-seòrsa:Galicia
1530an
Bha na 1530an san 16mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 1530 is 31 an Dùbhlachd 1539. 'S e na ciad deich-bliadhna den linn.
Graz
‘S e baile mòr air an àirde an ear-dheas na h-Ostair a th’ ann an Graz (IPA: ˈɡʁaːts, Magyar: Grác). ‘S ann às an Slòbhainis Gradec (Gàidhlig Baile Beag) a tha an t-ainm. Tha e suidhichte faisg air na crìochan leis An t-Sèarb, aig 365m os cionn ìre na mara, anns an Steiermark, 199km air falbh bho Shalzburg agus 144km bho Vienna, prìomh-bhaile na dùthcha. Chaidh an t-ainm Gearmailteach a chlàradh airson a’ chiad turas ann an 1128 is chaidh Oilthigh Ghraz a chur air bhog ann an 1585. Tha 261,540 duine a’ fuireach anns a’ bhaile, an dàrna baile as motha na dùthcha. Chaochail an Ceimigear Fritz Pregl an seo ann an 1930.
Crìosdaidheachd
right|thumb|upright|[[Iosa Crìosd, prìomh neach Crìosdaidheachd]]
1540an
Bha na 1540an san 16mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 1540 is 31 an Dùbhlachd 1549. 'S e na ciad deich-bliadhna den linn.
Graz
Eachdraidh
Bhuineadh am baile dhan Ostair-Ungaire bho 1867 gu ruige 1918.
1540an
Roinn-seòrsa:16mh linn *
Crìosdaidheachd
'S e Crìosdaidheachd (bhon Sheann Ghreugais: Χριστός, Khristos) an t-ainm a th' air an seòrsa creideamh a tha stèidhichte air Ìosa Chrìosd ; am beatha aige agus na ràdhan aige. Tha iomadach eaglais Chrìosdaidh ann leis an t-Eaglais Chaitligeach is motha.
Graz
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Ostair Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Crìosdaidheachd
left|thumb|upright=1.5|ΙΧΘΥΣ - Ichthys (iasg). Soidhne den Crìosdaidhean tràth aig [[Ephesus]]
Roinn-seòrsa:Creideamh Roinn-seòrsa:Crìosdaidheachd
Dùthchannan an t-Saoghail
A
Afganastan - An Aetiòp - Afraga a Deas - Aimeireaga (faic Na Stàitean Aonaichte) - Airmìnia - Alba (faic An Rìoghachd Aonaichte) - Albàinia - Aildiria - Andorra - Angòla - Antigua agus Barbuda - An Argantain - Asarbaidean - Astràilia
B
Bachrain - Bangladais - Barbados - Na Bahàmas - Beilise - Beinin - Bermuda - Bhanuatu - A' Bhealaruis - A' Bheilg - - A' Bheiniseala - Bhiet-Nam - A' Bhulgaire - Boilibhia - Bosna agus Heartsagobhana - Botsuana -  Braisil - Brùnaidh - Buircina Fhaso - Burma (a-nis Mianma) - Burundaidh - Butàn
D
An Danmhairg - Diobutaidh - Doiminicia - Dùthaich nan Suasaidh
E
Eacuador - An Eadailt - An Eaman - An Eastòinia - An Eilbheis - An Èipheit - Èirinn - El Salbhador - Ertra
F
an Fhraing - Fìdi - Na h-Eileanan Filipineach - Fionnlainn (faic Suòmaidh)
G
Gabon - Gàna - A' Ghaimbia - A' Ghearmailt - A' Ghrèig - Gini - Gini-Bissau - Gini Mheadhan-Chriosach -  Greanada - Guatamala - Guidheana
H
Haiti - Hondùras
Hempstead, Eabhraig Nuadh
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Eabhraig Nuadh
Dùthchannan an t-Saoghail
I
Iaimeuca - Iapan - An Innd-Innse - Innis Tìle - Na h-Innseachan - Na h-Iomaratan Arabach Aonaichte - Ioràc - Ioràn - Iòrdan - Iosrael
M
Madagascar - - Màili - Malabhaidh - Malta - Na h-Eileanan Mhaladaibh - Malaidhsia - - Maroco - Masadoinia - Meagsago - Na Meanbh Eileanan - Eilean Mhanainn - Na h-Eileanan Mharshall - Na h-Eileanan Mhoiriseas - A' Mholdobha - Mianma - Monaco - Am Monadh Neagrach - Mongoilia - Moratainia  - Mòsaimbic
O
Omàn - An Ostair
P
Pagastàn - Palastain (Faic "Stàit Phalastain") - Palau - Panama - Papua Gini-Nuadh - Paraguaidh - Pearu - A' Phòlainn - A' Phortagail - Poblachd Dheamocrach na Congo (roimhe Zaire) - Poblachd Dhoiminicia - Poblachd Meadhan Afraga - Poblachd na Congo - - Poblachd na Sìne (Tai-Bhàn) - Puerto Rico
R
An Rìoghachd Aonaichte - An Romàinia - Ruanda - An Ruis
S
Saimbia - Samoa - San Marino - São Tomé agus Príncipe - Sasainn (faic An Rìoghachd Aonaichte) - Sathara an Iar - Saud-Aràibia - An Sgìre-easbaig Naomh (faic Cathair na Bhatacain) - Sealainn Nuadh - Seanagal - An t-Sèarb - an t-Seic - Seòirsia - Na h-Eileanan Sheiseall - An t-Siad - Siarra Leòmhann - An t-Sile - an t-Sìn - Siombabue - Siongapòr - An t-Siria - An t-Slòbhac - An t-Slòbhain - Na h-Eileanan Sholaimh - Sluagh-Phoblachd na Sìne - Somàilia - An Spàinn - Sri Lanca - Na Stàitean Aonaichte - An t-Suain - Sudàn - Suòmaidh - Sùranam
T
Tai-Bhàn (faic Poblachd na Sìne) - Taidigeastàn - Tài-lann - Tansainìa - Tiomor an Ear - Na Tìrean Ìsle - Tògo - Tonga - Trianaid agus Tobago - Tuinisia - An Tuirc - Turcmanastàn - Tubhalu
U
An Ùcrain - Uganda - An Ungair - Uruguaidh - Usbagastàn
Z
Zaire (Poblachd Dheamocrach na Congo a-nis)
Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Y Faenor
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Merthyr Tudful Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Oilthigh Cantàbria
Tha Oilthigh Cantàbria (Spàinntis: Universidad de Cantabria, Cantabrianais: Universidá de Cantabria, Laideann: Cantabriae Universitas) ann an Santander, Cantàbria, an Spàinn. Thàinig e gu bhith na oilthigh an 1972.
Iomraidhean
Cantàbria Roinn-seòrsa:An Spàinn Roinn-seòrsa:Cantàbria
Tampere
‘S e baile mòr faisg air Nokia, ann an ceann a deas Shuòmaidh a th' ann an Tampere san Fhionnlannais (IPA: tɑmpere) neo Tammerfors san Shuainis (IPA: tamərˈfɔrs). Tha an dà ainm co-oifigeil. Tha e suidhichte ri taobh na h-Aibhne Tammerkoski, eadar Loch Näsijärvi agus Loch Pyhäjärvi, 114m os cionn ìre na mara, anns an roinn Pirkanmaan maakunta, 161km air falbh bho Helsinki (prìomh-bhaile na dùthcha), 400km bho Oulu, 141km bho Turku agus 33km bho Hämeenkyrö. Chaidh Tampere a stèidheachadh mar mhargaidh ann an 1775 leis an Righ Gustav III, nuair a bha Suòmaidh fo bhuaidh na Suaine. Tha 216,586 duine a' fuireach ann. 'S e an dàrna baile as motha na dùthcha a th'ann cuideachd.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Suòmaidh Roinn-seòrsa:Bailtean
Pencarreg
Tha am baile Pencarreg ann an Sir Gaerfyrddin, a' Chuimrigh. Tha e 58.6 mi (94.4 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 175.9 mi (283.1 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 1110 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 673 (60.6%); rugadh 73% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sir Gaerfyrddin Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Arcaibh
Eachdraidh
right|thumb|Tursachan Bhrodgar Cha robh na h-eileanan seo fo riaghladh Albannach ro 1471, nuair a thugadh iad (còmhla le Sealtainn) le Rìgh Lochlainn do Rìgh na h-Alba, mar eàrlas airson tochradh a nighinn na b' urrainn ga phàigheadh. Cha do phàigh Rìgh Lochlainn an tochradh fhathast agus tha Arcaibh an-diugh measaichte a bhith Albannach. Cha robh a' Ghàidhlig a-riamh aig na h-Arcaich. B' e Nòrnais an cànan a bha aca, nòs de sheann Lochlannais a mhair gu ruige na 18mh linn. Bha rìoghachd Chruithneach ann mus dàinig na Lochlannaich. 'S e Bàgh na h-Eaglaise am prìomh-bhaile ann, far a bheil àrd-eaglais Naomh Mhànais.
Còmhla ri Sealtainn, canar cuid "na h-Eileanan a Tuath" ri Arcaibh.
Riaghaltas Ionadail
Bha inbhe siorramachd aig Arcaibh gu ruige 1974, suidheachadh nach do dh'atharraich gu mòr fon Local Government Scotland Act, a chuir às do na seann Chomhairlean Shiorramachd agus a' stèidhich comhairlean roinneil agus sgìreil nan àite. Is ann mar sin a chaidh Comhairle Arcaibh a chruthachadh an 1974, ùghdarras ionadail aonaichte, mar a tha aig Innse Gall agus Sealtainn bho sin a-mach.
Eaconomaidh
Eu-coltach ri Sealtainn, nas fhaide tuath, cha dug gnìomhachas ola a' Chuain Ghearmailtich buaidh mhòr air Arcaibh. Tha na h-eileanan seo ìosail agus tha an talamh math, is e àiteachas aig inbhe tuathanasachd, (inbhe nas beartaich na croitearachd) a tha na bun-stèidh den eaconomaidh. Is ann mar sin nach e siorramachd croitearachd a bha an Arcaibh a-riamh.
Ainmean Arcach sa Ghàidhlig
Ged nach robh Gàidhlig dualchasach dha na h-eileanan, cleachdar ainmean sa Ghàidhlig airson àiteachan ann an Arcaibh bho àm gu àm.
Ceanglaichean a-mach
* Roinn-seòrsa:Eileanan na h-Alba Roinn-seòrsa:Siorrachdan na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairlean na h-Alba
Kinbuck
'S e baile beag ann an Comhairle Shruighlea a tha ann an Ceann Buic.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle Shruighlea
31 an Dàmhair
'S e 31 an Dàmhair an 304mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (305mh ann am bliadhna-leum). Tha 61 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
thumb|Doras nan argamaidean, Eaglais a' Chaisteil ann am [[Wittenberg]]
Khmelnytska Oblast
'S e tè dhe na 24 roinnean anns an An Ucràin a th'ann an Khmelnytska Oblast (Ucràinis: Хмельницька о́бласть, ainm neo-fhoirmeil: Khmelnychchyna ). 'S e Khmelnytskyi fhèin 's a th' ann prìomh-bhaile na roinne. Tha i suidhichte air an àirde an iar na dùthcha. Tha 1,243,787 duine a' fuireach ann.
31 an Dàmhair
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Khmelnytska Oblast
Eachdraidh
Bha talamh na h-Oblast na phàirt Impireachd na Ruise agus a chuid stàitean iar-theachdach bho 1793 gu ruige 1991. Chaidh an Oblast a chruthachadh ann an 1937 mar Kamianets-Podilska Oblast nuair a chaidh Vinnytska Oblast a roinneadh ann an dà leth, chaidh an t-ainm atharrachadh gu Khmelnytska Oblast ann an 1954. Bhòt 96.3% nan daoine ann an Khmelnytska Oblast airson neo-eisimeileachd na h-Ucràine san reifreann nàiseanta ann an 1991.
Ceanglaichean A-mach
Mapaichean
Roinn-seòrsa:An Ucràin Roinn-seòrsa:Khmelnytska Oblast
Cherkaska Oblast
'S e tè dhe na 24 roinnean anns an An Ucràin a th'ann an Cherkaska Oblast (Ucràinis: Черка́ська о́бласть, IPA: tʃerˈkɑsʲkɐ ˈɔblɐstʲ, ainm neo-fhoirmeil: Cherkashchyna). 'S e Cherkasy fhèin's a th' ann prìomh-bhaile na roinne. Tha i suidhichte ann an cridhe na dùthcha agus tha 1,178,266 duine a' fuireach ann.
Eachdraidh
Chaidh an Oblast a chruthachadh ann an 1954 a-mach à pìosan beaga à Kyivska Oblast, Kirovohradska Oblast, Poltavska Oblast agus Vinnytska Oblast. Bhòt 96.03% nan daoine an seo airson neo-eisimeileachd na h-Ucràine san reifreann nàiseanta ann an 1991.
Ceanglaichean A-mach
Mapaichean
Roinn-seòrsa:An Ucràin Roinn-seòrsa:Cherkaska Oblast
Luimneach
'S e baile ann an Contae Luimneach air oir siar na h-Èireann a tha ann an Luimneach. Tha e suidhichte ri taobh Loch Luimnigh, aig inbhir Abhainn na Sionainne, an tè as fhaide na dùthcha, 86km air falbh bho Chorcaigh, 277km bho Bheul Feirste agus 175km bho Bhaile Átha Cliath, prìomh-bhaile na tìre.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Èireann Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann
Oilthigh Linköping
'S e oilthigh rannsachadh na stàite ann an Linköping a th' ann an Oilthigh Linköping. Tha e caran ùr: chaidh a stèidheachadh ann an 1970. Dh'fhosgladh campas an oilthighe ann an Norrköping ann an 1996.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Oilthighean Roinn-seòrsa:An t-Suain
Robert Sanderson Mulliken
B' e Robert Sanderson Mulliken (Newburyport (Massachusetts 7 an t-Ògmhios 1896 - Arlington (Virginia) 14 an Giblean 1986) Ceimigear às na Stàitean Aonaichte. Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 1966. Tha e ainmeil ais sgàth na h-obrach aige air molecular orbital theory.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
87
Is dòcha gu bheil thu a' lorg 1987
Fionn Treabh
'S e baile beag ann an Comhairle Shruighlea a tha ann an Fionn Treabh neo Finntreabh (Beurla: Fintry). Tha dìreach 691 duine a' fuireach an seo.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Alba Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle Shruighlea
87
Bàsan
Roinn-seòrsa:80an
Sulfar
'S e eileamaid cheimigeach a tha ann an sulfar, no pronnasg, no pronnastan le samhla S agus àireamh atamach 16.
'S e neo-mheatailt a tha ann. Tha am feartan ceimigeach coltach ri ogsaidean agus selenium.
Taisgealadh
Tha sulfar pailt mar mhèinnear agus bha fios againn mu shulfar anns a' chian-aimsir. Tha iomradh air pronnasg anns a' Bhìobaill.
Cleachdadh
Tha fìon-liosan a' cleachdadh sulfar fìor-ghlan mar phuinnsean fungais. Tha mòran mhoileciuilean antibiotaige a' cumail ataman sulfair.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eileamaidean Roinn-seòrsa:Neo-mheatailtean
Eilean Bhaffin
thumb|right|250px|Eilean Bhaffin thumb|right|250px|Oirthir an earra-thuath Eilean Bhaffin 'S e eilean air àird an iar-thuath a’ Chuain Siar a tha ann an Eilean Bhaffin (Inuktitut: Qikiqtaaluk, Fraingis: Île de Baffin, Beurla: Baffin Island, Sean-Lochlannais: Helluland). Tha e suidhichte ann an Nunavut, Canada.
Anns a’ bhliadhna 2007 bha timcheall air 11,000 duine a’ fuireach air an eilean fhèin.
'S e Mount Odin a’ bheinn as àirde air an eilean, tha e 2,147 metair os cionn na mara.
S e Iqaluit am baile as motha a tha ann an Eilean Bhaffin.
Thàinig ainm an eilean bho William Baffin, rannsaichear Sasannach a bha a' lorg an t-Seòlaid an Iar-Thuath aig toiseach an 16mh linn.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eileanan Roinn-seòrsa:Canada
Geamannan Gàidhealach
Tha an Cumann Lúthchleas Gael ag eagrachadh Geamannan Gàidhealach, mar eisimpleir:
Roinn-seòrsa:Spòrs bhuidheann *
Abdusamet Yigit
'S e sgrìobhadair à Kurdistan a th' ann an Abdusamet Yigit (no Abdussamet Yigit) (1978-) a bhios a' fuireach ann an Nirribhidh.
Rugadh e air ceann a tuath Kurdistan. Fhuair e foghlam ann an eachdraidh agus feallsanachd. Bidh e a' sgrìobhadh anns a' chànan Kurmanji. Sgrìobhaidh e air cultar, eachdraidh, creideamh agus beul-aithris nan Kurdach.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Roinn-seòrsa:Daoine à Cùrdastan
Pàpa Innocentius XI
B' e Pàpa Eadailteach a bha ann am Pàpa Innocentius XI (Laideann: Pàpa Innocentius P.P. XI, Como, 16 an Cèitean 1611–Cathair na Bhatacain, 12 an Giblean 1689. B' e Benedetto Odescalchi an t-ainm a bh' air bho thùs. Chaidh a thaghadh air an 21 an t-Sultain 1676 mar phàpa an dèidh bàs Pàpa Clemens X. 'S e an 240mh fear a bh'ann. Bhuineadh e do theaghlach beairteach uachdaranach, leis an robh banca prìobhaideach.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Creideamh Roinn-seòrsa:Daoine às an Eadailt
Victoria Island (Canada)
thumb|right|250px|Victoria Island thumb|right|250px|Cambridge Bay, am baile as motha 'S e eilean air àird an iar-thuath a’ Chuain Siar a tha ann an Victoria Island, ainm bho thus: Kitlineq. Tha e suidhichte ann an Canada anns na crìochan eadar Nunavut agus Roinnean an Iar Thuath. 'S e Victoria Island an dàrna eilean as motha a tha ann an Canada agus an ochdamh eilean as motha air feadh an t-Saoghail.
Tha Victoria Island cho mòr ri 217,291 cilemeatair ceàrnagach. Anns a’ bhliadhna 2006 bha timcheall air 1,875 duine a’ fuireach air an eilean fhèin.
'S e Cambridge Bay am baile as motha a tha anns an eilean.
Chaidh an t-eilean ainmichte a-rèir Ban-rìgh Bhictoria ann an 1839.
Roinn-seòrsa:Canada Roinn-seòrsa:Eileanan
Mürzzuschlag
‘S e baile beag ann an cridhe na h-Ostair a th’ ann Mürzzuschlag. Chaidh am baile a chlàradh airson a’ chiad turas ann an 1227 agus tha e ri taobh na h-Aibhne Mur. Thathar dhen bheachd gur ann às an ainm slabhach Muriza Slaka (seòrsa dhe flùr) a th’ann ainm a’ bhaile. Tha e suidhichte aig 670m os cionn ìre na mara, 62km air falbh bho Ghraz, 63km bho Thal, 85km bho Vienna, prìomh-bhaile na dùthcha agus 199km bho Salzburg. Tha am baile ann an cridhe na roinne Steiermark. Tha 8,828 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile.
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Ostair Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
1560an
Bha na 1560an san 16mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 1560 is 31 an Dùbhlachd 1569. 'S e na ciad deich-bliadhna den linn.
Stafainn
thumb|right|450px|Stafain agus Lùb Stafain Is e sgìre (reachdail) Eaglais na h-Alba agus sgìre croitearachd air taobh sear Tròndairnis Eilean Sgitheanach a th' ann an Stafainn. Tha an sgìre sìnte fo charnaich Cuithe Fhraing bhon Leth Allt gu deas thairis gu Cille Moluaig air Tuath.
Tha Stafainn a' gabhail a-steach grunnan bailtean croitearachd: a-nios bho deas: An Leth Allt, Clachan, Dìg, Flòdaigearraidh is Baile Mhic Chuinne.
Jacques Monod
Tha e ainmeil air sgàth 's an obair aige air co-chur nam beirmear agus nam bìoras. Bhuannaich e an Duais Nobel airson a chuid obair ann an eòlas-leighis anns a' bhliadhna 1965 còmhla ri François Jacob agus André Lwoff.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às an Fhraing Roinn-seòrsa:Duais Nobel
Stafainn
A-rèir staitistearachd ann an 2001, b' urrainn do 61% den t-sluagh Gàidhlig a bhruidhinn is a thuigsinn. Ann an 2010 bha Gàidhlig aig 25 cloinne a-mach à 30 ann an Bun-sgoil Stafainn.
Ann an 2010 bhuaileadh an tiotal "Coimhearsnachd Gàidhlig na Bliadhna" air le Comann na Gàidhlig. 'S e a’ chiad turas a bha an fharpais air a bhith ann. Fhuair a' choimhearsnachd a’ phrìomh dhuais de thrì mìle not (£3,000).
Tha clachan Diùrasach ann an Stafainn anns an fhuaireadh annta lorgan agus fosailean de chnàimhean dìneasair. ’Nam measg tha Dearcmhara, ichthyosaur a bha beò mu 170 millean bliadhna air ais. Dh’aithneachadh e mar gné ùr de dhìneasair ann an 2015 agus thugadh an t-ainm Gàidhlig “Dearcmhara” air.
Urras an Taobh Sear
Chuireadh Urras an Taobh Sear an cois ann an 1994 air sgàth 's gun robh dragh air daoine leis mar a bha àireamh-sluaigh na sgìre a' crìonadh.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach Roinn-seòrsa:Sgìrean na h-Alba
89
Is dòcha gu bheil thu a' lorg 1989
Bàsan
Roinn-seòrsa:80an
Campa-dùmhlachaidh Auschwitz
thumb|Iùdhaich bho Ungair gan seòrsachadh airson obair no bàs aig Auschwitz ann an 1944
Bha Campa-dùmhlachaidh Auschwitz (Konzentrationslager Auschwitz) ’na ghrioglach de bharrachd is 40 campaichean dùbhlachaidh agus mór-mhurt a stéidhich agus dh’obraich a’ Gearmailt Nazitheach sa Phòlainn ri linn an Dàrna Cogadh. Eadar 1941 agus 1945 chaidh barrachd is 1.1 millean daoine am murt an sin, a’ mhórchuid dhiubh ’nan Iùdhaich, mar phàirt den Uile-losgadh aig na Nazithean.
Flòdaigearraidh
thumb|Clach-chuimhneachan a tha a' sealltainn ainmean muinntir Fhlòdaigearraidh a fhuair croitean ann an 1909 thumb|Eilean Fhlòdaigearraidh, tha Eileanan na Èireann air an làimh chlì Is e baile croitearachd anns an Eilean Sgitheanach a th' ann am Flòdaigearraidh (Beurla: Flodigarry). Tha e suidhichte faisg air an rathad A 855 eadar Stafainn is an Ùig aig cois a' Chuith-raing ann an Trondairnis. 'S e seo na co-chomharran aige: 57° 39′ 45.54″ Tuath agus  6° 15′ 30.67″ Iar.
Campa-dùmhlachaidh Auschwitz
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:A' Phòlainn Roinn-seòrsa:An Dàrna Cogadh
Flòdaigearraidh
Tha Eilean Fhlòdaigearraidh suidhichte mu leth mhìle air falbh bho chosta a’ bhaile. San àird an ear-thuath tha eilean beag fada eile ann ris an canar Sgeir na Èireann.
Chaidh Flòdaigearraidh a chur air bhonn ann an 1909, an-diugh tha gu bhith 40 taigh ann. Faisg air a’ bhaile tha taigh-òsta ann far a bheil croit anns an robh  Fionnghal NicDhòmhnaill  a’ fuireach  leis an duine aice.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach
Oilthigh Saidheansail an Àiteachais
'S e oilthigh rannsachadh na stàite ann an Alnarp, Skara, Umeå agus Uppsala a th' ann an Oilthigh Saidheansail an Àiteachais. Tha e caran ùr: chaidh a stèidheachadh ann an 1977, mar phàirt atharrachadh an fhoghlaim (Suainis: högskolereformen).
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Oilthighean Roinn-seòrsa:An t-Suain
Honshū
thumb|right|250px|Suidheachadh Honshū thumb|right|250px|Mount Fuji aig èirigh na grèine 'S e Honshū an t-eilean as motha a th' anns an t-Seapan. Tha e suidhichte anns a’ Chuan Sèimh, deas air Hokkaidō agus tuath air Shikoku.
A' Chuimrigh Nuadh a Deas
'S e aon dhe na Stàitean Astràilianach a tha ann sa Chuimrigh Nuadh a Deas agus 's e am fear leis an t-sluagh as motha a th' ann. 'Se Sydney am prìomh-bhaile agus sin am baile as motha san dùthaich gu lèir a th' ann.
Honshū
Tha Honshū cho mòr ri 227,962.59 cilemeatair ceàrnagach agus mar sin 's e Honshū an seachdamh eilean as motha air feadh an t-Saoghail.
A' Chuimrigh Nuadh a Deas
180px|bawd|dim|A' Chuimrigh Nuadh a Deas
Roinn-seòrsa:Stàitean agus fearainn Astràilia
Honshū
Anns a’ bhliadhna 2005 bha timcheall air 103,000,000 duine a’ fuireach air an eilean fhèin, tha Tokyo am baile as motha a tha ann.
Roinn-seòrsa:An t-Seapan Roinn-seòrsa:Eileanan
Ceann Loch Èire
'S e baile beag ann an Comhairle Shruighlea a tha ann an Ceann Loch Èire.
Sealink
B' e Sealink an t-ainm deireannach air na seirbhisean aiseag a bha an seilbh Rathaidean Iarainn na Breatainn, eadar na 1960'n agus na 1990'n. Chaidh na seirbhisean eadar Eireann agus Breatuinn a' reic gu Stena trath anns na 1990'n. Ruitheadh na seirbhisean sin beagan bliadhnaichean fon stoidhle "Stena Sealink" ach chaidh smaladh air an ainm "Sealink" beagan bliadhna o shin.
Ceangal a-muigh
Roinn-seòrsa:Giùlan Roinn-seòrsa:Bàtaichean
Arnold Schwarzenegger
'S e actair às An Ostair agus 38mh Riaghladair na California tha ann an Arnold Alois Schwarzenegger  (Thal, 30 an t-Iuchar 1947). Chaidh e a thaghadh mar Riaghladair na California ann an 7 an Dàmhair, 2003.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte Roinn-seòrsa:Daoine às an Ostair Schwarzenegger, Arnold
Laurence Olivier
B' e cleasaiche à Sasainn a bha ann an Laurence Kerr Olivier (Dorking, 22 an Cèitean 1907 - Steyning, 11 an t-Iuchar 1989).
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte Roinn-seòrsa:Cleasaichean nam film
Eilean Ellesmere
thumb|right|250px|Suidheachadh Ellesmere Island thumb|right|250px|Cruth na tire 'S e Ellesmere Island (Inuit: Umingmak Nuna) an treasamh eilean as motha a tha ann an Canada agus an deicheamh eilean as motha air feadh an t-Saoghail. Tha e suidhichte ann an Nunavut.
Tha e cho mòr ri 196,235 cilemeatair ceàrnagach. 'S e Barbeau Peak  a’ bheinn as àirde air an eilean, tha i 2,616 metair (8,580 troigh) os cionn na mara.
Anns a’ bhliadhna 2006 bha timcheall air 146 duine a’ fuireach air an eilean fhèin. 'S e Grise Fiord am baile as motha a tha anns an eilean.
Roinn-seòrsa:Eileanan Roinn-seòrsa:Canada
Pontyberem
Tha am baile Pontyberem ann an Sir Gaerfyrddin, a' Chuimrigh. Tha e 47.3 mi (76.1 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 174.2 mi (280.4 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 2681 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 1806 (67.4%); rugadh 82% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sir Gaerfyrddin Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Abhainn Main
thumb|Abhainn Main anns a' Ghearmailt 'S e abhainn anns a' Ghearmailt a tha ann an Abhainn Main.
Tha Abhainn Main Dhearg agus Abhainn Main Gheal a' sruthadh ri chèile faisg air Kulmbach. Tha i a' sruthadh tro dhà Länder, Hesse agus a' Bhaidhearn, faisg air Bamberg agus tro Würzburg agus Frankfurt am Main.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Aibhnichean Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
1 an t-Samhain
'S e 1 an t-Samhain an 305mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (306mh ann am bliadhna-leum). Tha 60 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
thumb|Là nan Uile Naomh
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Nokia (baile)
‘S e baile meadhanach agus sgìre faisg air Tampere ann an ceann a deas Suòmaidh a th’ ann an Nokia (IPA: nokiɑ, Liotuànais: Nokija). Tha e suidhichte aig 89m os cionn ìre na mara, ri beulaibh na h-Aibhne Nokianvirta agus Loch Saviselkä, ann an àite làn coilltean anns an Roinn Siar Suòmaidh (Fionnais: Länsi-Suomen lääni) 24km air falbh bho Hämeenkyrö, 131 bho Turku, 407km bho Oulu, 163km agus bho Helsinki, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha am baile ann an cridhe Pirkanmaa agus tha 32,402 duine a’ fuireach ann. ‘S e Fionnais an aon cànan a tha ga bhruidhinn ann an Nokia. Tha gnìomhachais an fhiodh agus an dealain uabhasach làidir an seo, a bharrachd air fònaichean-làimhe. Chaidh Nokia a chlàradh airson a' chiad turas ann an 1505.
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Suòmaidh Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Vinnytska Oblast
'S e tè dhe na 24 roinnean anns an An Ucràin a th'ann an Vinnytska Oblast (Ucràinis: Ві́нницька о́бласть, IPA: ˈwinːɪtsʲɐ, ainm neo-fhoirmeil: Vinnychchyna). 'S e Vinnytsia fhèin 's a th' ann prìomh-bhaile na roinne. Tha i suidhichte air an àirde an iar na dùthcha. Tha 1,529,123 duine a' fuireach ann.
Eachdraidh
Bha talamh na h-Oblast na phàirt Impireachd na Ruise agus a chuid stàitean iar-theachdach bho 1793 gu ruige 1991. Chaidh an Oblast a chruthachadh ann an 1932 ach a roinneadh ann an dà leth ann an 1954 airson Kamianets-Podilska Oblast (Khmelnytska Oblast an-diugh) a chruthachadh. Rinn an Holodomor - Gort na h-Ucràine - droch sgrios air an sgìre seo agus chaochail 545,500 leis an acras. Bhòt 95.43% nan daoine ann an Vinnytska Oblast airson neo-eisimeileachd na h-Ucràine san reifreann nàiseanta ann an 1991.
Ceanglaichean A-mach
Mapaichean
Roinn-seòrsa:An Ucràin Roinn-seòrsa:Vinnytska Oblast
88
Is dòcha gu bheil thu a' lorg 1988
Tìr na Bànrigh
'S e tè dhe na stàitean Astràilianach a th' ann an Tìr na Bànrigh. 'S e Brisbane prìomh-bhaile na stàite. thumb|Tìr na Bànrigh
88
Bàsan
Roinn-seòrsa:80an
Tìr na Bànrigh
Footnotes
Roinn-seòrsa:Stàitean agus fearainn Astràilia
Lochan Dubh, an t-Eilean Sgitheanach
thumb|Sealladh air Lochan Dubh
'S e loch ann an Alba a tha ann an Lochan Dubh. Tha e suidhichte ann an Slèite, an t-Eilean Sgitheanach.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba Roinn-seòrsa:an t-Eilean Sgitheanach
Iain MacAonghais
B' e aon de na sgoilearan Gàidhlig na bu chudromaiche a bh' ann an Dr Iain MacAonghais (1930). Bha ùidh mhòr aige ann an òrain thraidiseanta, beul-aithris agus cultar na Gàidhealtachd. Sgrìobh e iomadh artaigil is lèirmheas mu dhèidhinn an litreachais Gàidhlig airson irisean mar Gairm, Scottish Studies agus The Scotsman.
Sgeul-beatha
b' e a shloinneadh Iain mac Ruairidh mhic Iain mhic Iain mhic Nèill mhic Mhaol Mhoire mhic Iain mhic Mhaol Chaluim. Rugadh e ann am Baile na Cille, Leòdhas, ann an 1930. Bha athair Iain, Ruaraidh MacAonghais, na mhinistearach ann an Eaglais na h-Alba. Bha Gàidhlig aige agus aig màthair Iain, Mòrag, cuideachd. Dh'imrich an teaghlach gu Ratharsair mus a ràinig e ochd bliadhna a dh'aois. Chaidh Iain MacAonghais oideachadh ann am Bun-sgoil Ratharsair. An uair sin, dh'fhàg e Ratharsair agus chaidh e air adhart gu Àrd-sgoil Phort Rìgh anns an Eilean Sgitheanach. Fhuair e an àrd-ìre ann an Laideann, Seann Ghreugais, Ealain, is Beurla. Ann an 1948, thòisich e ceum aig Oilthigh Dhùn Èideann. An toiseach, bha e ag ionnsachadh Beurla, ach dh'atharraich e an cuspair gu cànanachas agus dh'ionnsaich e Seann Bheurla, Meadhan Bheurla is Seann-Lochlannais. Ann an 1955, chuir e crìoch air a cheum. Bhuannaich e Duais J Logie Robertson ann am Beurla, Bonn-cuimhne ann am beus-eòlas, agus Duais James Seth ann am feallsanachd. Fhuair e Gatty Scholarship, agus leis an taic-airgid seo, b' urrainn dha sgrùdadh a dhèanamh air “The Gaelic Element in Lowland Scots”.
Airson seirbheis san arm, chuir e ùine seachad ann an Cìopras. Dh'ionnsaich e Greugais aig an àm seo. Ann an 1958, thòisich e obair aig Sgoil Eòlais na h-Alba. Ann an 1964, fhuair e sgoilearachd bhon Riaghaltas nan Eilean Fàro airson laoidhean-dhannsa a sgrùdadh anns Na h-Eileanan Fàro. Bha e ag obair aig Sgoil Eòlais na h-Alba gus an do leig e dheth a dhreuchd ann an 1993.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Sgoilearan na Gàidhlig Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Bealach an t-Suidhe
'S e baile ann an Earra-Ghàidheal agus Bòd a tha ann am Bealach an t-Suidhe (Beurla: Bellochantuy). Tha e na laighe mu 10 mìlean mu thuath Ceann Loch Chille Chiarain.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Ceann Loch na h-Airde
'S e baile beag ann an Comhairle Shruighlea a tha ann an Ceann Loch na h-Airde (Beurla: Kinlochard).
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle Shruighlea
Sabir Yunusov
B' e ceimigear às an t-Aonadh Sobhiatach a bh’ ann an Sabir Yunusovich Yunusov (Ruisis: Сабир Юнусович Юнусов). Rugadh e air 18mh am Màrt 1909 ann an Tashkent. Chaochail e air 29mh an t-Sultain 1995 ann an Tashkent, (a-nise Usbagastàn).
Iomairt na Gàidhealtachd 's nan Eilean
Is e Iomairt na Gàidhealtachd 's nan Eilean (Beurla: Highlands and Islands Enterprise) a' bhuidheann Riaghaltais a tha an sàs ann an leasachadh eaconomach agus coimhearsnachd ann an sgìre a tha aʼ còmhdachadh barrachd is an dàrna leth de dhʼfharsaingeachd na h-Albann agus a tha ʼna dachaigh do bharrachd is 450,000 daoine.
Sabir Yunusov
Tha e ainmeil air sgàth 's an obair aige airson alkaloids.
Iomairt na Gàidhealtachd 's nan Eilean
Chaidh a cur air bonn sa bhliadhna 1965 mar Bòrd Leasachaidh na Gàidhealtachd ʼs nan Eilean (Beurla: Highlands and Islands Development Board). Sa bhliadhna 1991 dhʼatharraich i gu Iomairt na Gàidhealtachd ʼs nan Eilean.
Sabir Yunusov
Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Daoine às an Aonadh Sobhiatach Roinn-seòrsa:Daoine à Usbagastàn
Iomairt na Gàidhealtachd 's nan Eilean
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:A' Ghàidhealtachd Roinn-seòrsa:Eaconomachd
Pàpa Pòl V
B' e Pàpa Eadailteach a bha ann am Pàpa Pòl V (Laideann: Pàpa Paulus P.P. V, An Ròimh, 17 an t-Sultain 1550–Cathair na Bhatacain, 28 am Faoilleach 1621. B' e Camillo Borghese an t-ainm a bh' air bho thùs. Chaidh a thaghadh air an 16 an Cèitean 1605 mar phàpa an dèidh bàs Pàpa Leo XI. 'S e an 233 fear a bh' ann. Bhuineadh e do theaghlach beairteach air uachdaranach le freumhan ann an Siena. 'S e Pòl V a thug fàilte chridheil gu Aodh Mór Ó Néill ann an 1608.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Creideamh Roinn-seòrsa:Daoine às an Eadailt
Inneal-fogharaidh
300px|thumb|right|Inneal-fogharaidh thumb|Bhidio drone de inneal-fogharaidh 2022 Is e a tha ann an inneal-fogharaidh beairt àiteachas siubhlach a bhuaineas 's a bhuaileas agus a ghlanas an sile às gach seòrsa arbhair, sìol-òla neo gràine cochallach. Tha iad 'gan draibheadh fhèin mar is trice ach chaidh an tarraing air cùlaibh thractaran o shean cuideachd.
Eilean Eòin
thumb|right|300px|sgaoileadh roinnean-mara ann an Canada Tha Eilean Eòin neo Eilean a' Phrionnsa (Beurla: Prince Edward Island) na mòr-roinn Chanèidianach ri taobh Alba Nuaidh.
Inneal-fogharaidh
Chan e buain (gearradh) a-mhàin a nì an t-inneal-fogharaidh ach trì gnìomhan fa-leth:
Tha an diagram a leanas a comharrachadh ainmean buill na beairt:
Eilean Eòin
'S e Eilean a' Phrionnsa cruth goirid ainm an àite-sa a bha cumanta am measg luchd na Gàidhlig air an Eilean-sa: 'Eilean a' Phrionnsa Ìomhair' sa chruth fhada; canaidh cuid ann an Alba Nuaidh Eilean Eòin ris mar eadar-theangachadh air Saint John's Island, ainm an eilein aig deireadh na 18mh linne is ainm a bha na eadar-theangachadh e fhèin air an Fhraingis Île Saint Jean; chanadh tùsanaich an àite, na Mi'kmaq, abegweit no epikwit ris: 'air a thulgadh air na tuinn' ann am Mi'kmaq.
Inneal-fogharaidh
thumb|upright=3.0
Eilean Eòin
O chionn còrr is deich bliadhna air ais, fhuair muinntir Eilean a' Phrionnsa drochaid a tha a' ceangal an eilein ri tìr-mòr Chanada. Tha Baile Sheàrlot na phrìomh-bhaile.
Inneal-fogharaidh
Roinn-seòrsa:Àiteachas
Eilean Eòin
Bha coimhearsnachd làidir de luchd-labhairt na Gàidhlig ann bho dheireadh na 18mh linne suas gu meadhan na 20mh linne. Ged a tha an cànan fhèin air sìoladh às bhon uair sin, tha fhathast coimhearsnachdan Gàidhealach rim faotainn air feadh an eilein 's gu h-àraidh ann an ceann an ear 's an ear-dheas an eilein eadar Eilean na Coille (Wood Islands), far am faighear am bàt'-aiseig a-null gu tìr-mòr Alba Nuaidh, is Drochaid Mhòntagu: a' gabhail a-staigh àiteachan 'Gàidhealach' far am b' àbhaist a' Ghàidhlig a bhith air a bruidhinn mar 'Am Bruach Àrd' (no 'High Bank'), 'Sgonnsair' (no 'West Caledonia'), 'An Tuirc' (no 'Lewes'), 'Gleann Uilleim' ('Glenwilliam'), 'Gleann Mhàrtainn' ('Glenmartin'), 'Drochaid an Livingstonaich' (no 'Murray River'),'Uige' ('Uigg') 's mar sin air adhart.
Tha buidheann de luchd-taic is luchd-ionnsachaidh na Gàidhlig a' sìor fhàs nas pailte san eilean san latha againn fhìn, 'Comann Gàidhlig Eilean a' Phrionnsa', is iad a' ruith chlasaichean Gàidhlig feadh na bliadhna ann am Baile Sheàrlot is ann an àiteachan eile.
Iomradh
Roinn-seòrsa:Canada
Aonghas I
Aonghas I (no Óengus mac Fergusso no Onuist map Uurguist), Rìgh nan Cruithneach (732-761).
Chaidh a thìodhlacadh ann an Cill Rìmhinn.
Roinn-seòrsa:Eachdraidh na h-Alba Roinn-seòrsa:Rìghrean na h-Alba
Locha Fada Ghasgain
thumb|Sealladh air Locha Fada Ghasgain
'S e loch ann an Alba a tha ann an Locha Fada Ghasgain. Tha e suidhichte ann an Slèite, an t-Eilean Sgitheanach. Tha Locha Fada Ghasgain cho mòr ri 5.4 acair. 'S e 0.9 km (0.6 mìle) an cuairt-thomhas aige agus tha e mu 375 m a dh'fhad san àite as dìriche. Chan eil eilean anns an loch seo. Tha bàrr uisge an locha mu 237 m (778 troigh) os cionn na mara agus tha e mu 2 km (1.3 mìle) air falbh bhon mhuir. Chan eil duine sam bith a' fuireach air bruach Locha Fada Ghasgain. Mar sin chan eil rathaidean ann a leanas chun an locha.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba Roinn-seòrsa:an t-Eilean Sgitheanach
1570an
Roinn-seòrsa:16mh linn *
81
Is dòcha gu bheil thu a' lorg 1981
Bàsan
Roinn-seòrsa:80an