cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Puerto Berrío
Freumhan an Ainm
'S e Remolino Grande (Coilleag Mhòr) a' chiad ainm a bha air an aite sin, bho dhà fhacal ann an Spàinntis: Remolino (Coilleag) agus Grande (Mòr), bhon fhacal Grandis ann an Laideann. Tha am baile suidhichte ri taobh na h-aibhne Mhagdalena. 'S ann à ainm an Riaghladair Pedro Justino Berrío, a bhrosnaich leasachadh na sgìre, a thàinig an t-ainm a tha air a' bhaile an latha an-diugh.
Sluagh a' bhaile
Tha 38,935 nan tàmh anns a' bhaile fa leth, ach chan eil ach 4,760 dhuibh a’ fuireach thall anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile. Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin. Air adhbharan trioblaidean poiliteagach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail.
Taobh chinnidh, ' s e daoine geala/mestizos a th'ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann am Puerto Berrío, ach tha 0.2% dhe Tùsanaich agus 12.9% dhe daoine le freumhan ann an Afraga. ' S urrainn dhan 85.8% dhe na daoine ann an Puerto Berrío leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, tha fòn aig 56% dhe na dachannan.
Fèisean
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann am Puerto Berrío. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid chaitligeach a th’ann fhathast,  fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s a tha beairteas cultarail na dùthcha.
Ceanglaichean A-mach
An t-sìde ann an Puerto Berrío
Roinn-seòrsa:Antioquia Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Coloimbia
Baile na h-Innse
Tha Baile na h-Innse (Beurla: Meadowville) ann an Siorrachd Phiogto, Alba Nuadh.
Abhainn Sissiboo
'S e abhainn ann Alba Nuadh a tha ann an Abhainn Sissiboo (Beurla: Sissiboo River). Tha i ann an Siorrachd Digby.
Baile na h-Innse
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Abhainn Sissiboo
Bailtean
Roinn-seòrsa:Aibhnichean na h-Alba Nuaidh
Dòmhnall Iain MacDhòmhnaill
Rugadh Dòmhnall Iain MacDhòmhnaill (no Dòmhnall Iain Dòmhnallach) ann am Peighinn nan Aoireann ann an Uibhist a Deas ’sa bhliadhna 1919, an treas leanabh ann teaghlach de cheathrar. B’ e seanchaidh ainmeil a bha na athair, Donnchadh mac Dhòmhnaill ‘ac Dhonnchaidh aig an robh sinnsearachd am measg bàird Chlann Dòmhnaill, na MhicRuairidh, air an Eilean Sgitheanach. Air taobh a mhàthar bha Dòmhnall Ruadh Phàislig aige mar uncail agus b’ e Aonghas MacGille-Eathain, Am Pìobaire Bàn, a shinn-seanair. Bho uncail, Niall, fhuair e eòlas air beul-aithris agus bàrdachd na fillidh cliùmhor. Bha buaidh shònraichte aig pìosan Iain MacCodruim agus dh’ionnsaich e na riaghailtean tradaiseanta airson rannan Gàidhlig a bhuineadh ris an 17mh agus 18mh linn.
Cogadh
Aig aois 18 ghabh e àite anns a’ Mhailisidh. Dà bliadhna an deidh sin, thòisich an Dara Cogadh Mòr. “Mu dheireadh thall!” thuirt e ris a phiuthair Anna nuair a chuala e an naidheachd. Cha robh fad sam bith mus robh cothrom aig Dòmhnall Iain faicinn dha fhèin cho borb ‘s a bha cogadh. ‘S an t-Ògmhios 1940, agus iad faisg gu leòr air na tràighean an Dunkirk a mhuir amharc, chaidh an Dibhisean Gàidhealach den arm fhàgail ‘san Fhraing, agus na naoi Airmean aig Rommel mun cuairt orra. Cha robh aca ach gunnaichean làimh agus iad a' sabaid an aghaidh thancaichean Gearmailteach. Mu dheireadh fhuair iad an òrdugh an gunnaichean a chur sìos gus nach biodh an còrr bàis ann.
Anns an leabhar aige, Fo Sgàil a’ Swastika, thug Dòmhnall Iain seachad cunntas dhe na bliadhnachan a chaith e fhèin ‘s a chompanach fo smachd nan Gearmailteach agus iad beò ann an campaichean mar phrìosanaich agus iad ag obair ann am mèinnean salainn agus cuaraidhean. Ach, bha gu leòr càirdeas ri lorg am measg nam prìosanach cuideachd agus thuirt e mun tìde sin “Dh’ionnsaich mi barrachd anns na còig bliadhna sin na b’ urrainn dhomh ann an ceithir fichead bliadhna de bheatha àbhaisteach.”
Cha robh gràin sam bith aige air na Gearmailtich. Bha e dhen bheachd gun robh gu leòr ann a bha co-ionnan eadar na Gàidheil agus na Gearmailtich, ged a bha feadhainn de na ceannardan aca fo riaghail an t-Sàtain, na bheachd-sa.
Creideamh
Bha a chreideamh Caitligeach a-riamh cudthromach dha, agus nuair a dh’atharraich an lagh gus cead a thoirt seachad casg-leigheas fhaighinn bha dragh air Dòmhnall Iain. Fhad 's a bha iomadach neach a' bruidhinn a-mach airson còirichean na màthar cha robh guth ann airson an leanaibh nach d’ rugadh fhathast. Mar bhàrd, thog Dòmhnall Iain a ghuth air an son agus sgrìobh e am pìos ‘An Guth à Broinn na Màthair’.
Annsa na 40an aige bha buaidh nas motha fhathast aig creideamh air a bheatha agus e a' gabhail iongnadh air na draghan a bha mun cuairt anns an t-saoghal air fad. Mun àm a bha e leth-cheud bha e a' smuaintinn air gluasaid tìm agus a' bruadar mun t-saoghal ri teachd. Gu tric bhiodh rannan bhon bàrdachd aige air an cleachdadh le fear a' seasamh ‘sa chùbaid ann an eaglais agus bha buaidh mhòr aig a' Chrìosdaidheachd air tòrr dha obair. A bharrachd air na bliadhnachan a chaill e na phrìosanach aig na Gearmailteach, chuir e seachad fad a bheatha ann an Uibhist a Deas. Bha air leth eòlach air bàrdachd agus beul-aithris tradaiseanta nan Gàidheal agus choisinn e cliù mar aon de na prìomh bàird Gàidhlig a bh’ againn a-riamh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gàidhlig Roinn-seòrsa:Uibhistich Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
119
Bàsan
Roinn-seòrsa:110an
Caolas Dhòrnaich
right|300px
'S e caolas a tha anns Caolas Dhòrnaich. Tha e faisg air Dòrnach, eadar Cataibh agus Ros is Cromba.
Roinn-seòrsa:Linntean na h-Alba
Stèisean Dhùn Chailleann is Braonan
thumb|250px|Trèana aig Stèisean Dhùn Chailleann is Braonan 'S e Stèisean Dhùn Chailleann is Braonan (Beurla: Dunkeld and Birnam railway station) an stèisean-rèile anns na bailtean Dùn Chailleann agus Braonan. Tha e suidhichte air "Prìomh Loidhne na Gàidhealtachd" eadar Peairt agus Inbhir Nis.
Dh'fhosgail an stèisean seo 7 an Giblean 1856 leis na Rèile Peairt agus Dùn Chailleann. Bha Andrew Heiton na ailtire.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:trafaig Roinn-seòrsa:Giùlan Roinn-seòrsa:Stèiseanan
São Paulo
Iomraidhean
300px|thumb|left|São Paulo
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Braisil
Kölsch
'S e buidheann de dhual-chainntean a tha ann an Kölsch (Beurla: Colognian) a tha gu math dlùth-chàirdeach do chèile. Tha iad gan bruidhinn gu h-àraidh ann an Köln (Cologne) agus timcheall air Köln ann an ceann an ear-thuath na Gearmailt. Cluinnear iad eadar Düsseldorf sa tuath is Bonn san àird a deas agus eadar Düren san iar is Olpe san ear cuideachd.
Teaghlach cànain
Buinidh an Kölsch do mheur nan cànanan Gearmailteach Siarach de theaghlach nan cànanan Innd-Eòrpach. Tha an cànan fhèin air aon de na dual-chainntean den bhuidheann Ripuarian ris an canar Rhinelandic dialects sa Bheurla. Gu ìre mhòr tuigidh luchd nan diofar dhual-chainntean a chèile gun cus strì.
Cleachdadh a' chànain
Tha Kölsch ga bruidhinn le timcheall air 250,000 neach-labhairt, 's e sin gu bhith ¼ de mhuinntir Köln, ach tha iad uile dà-chànanach, tha Gearmailtis oifigeil aca cuideachd. Canar gu bheil a' chuid as motha de mhuinntir nan sgìrean timcheall air Köln, far a bheil mu 10 millean duine a’ fuireach, a' tuigsinn Kölsch.
Cha tèid Kölsch a theagaisg anns na sgoiltean, ach gu math tric tha clasaichean saor-thoileach ann. Tha an cànan gu math làidir a-measg nan seann daoine, chan eil ach beagan aig na daoine òga. Ged nach eil an cànan aig a h-uile duine, tha e gu math fasanta, Kölsch a chleachdadh ann an sanasan reic, ann an irisean agus aig àiteachan poblach.
Tha faclair is leabhar gràmair ann agus thèid leabhraichean fhoillseachadh ann an Kölsch.
Cultar
thumb|left|Sanas aig an àrd-eaglais Köln. Tha an teacsa ag ràdh: Modail dhen Kreuzblume air tùr na h-eaglaise a tha cho mòr ris an fheadhainn air an tùr, 9,50m a dh'àird, 4,60 a leud, mar sanas gun robh an eaglais deiseil ann an 1880 Tha ceangal làidir eadar cànan agus cultar. Tha taighean-cluiche ann far nach eil ach Kölsch air bruidhinn air an àrd-ùrlar. M.e.: An Volkstheater Millowitsch, taigh-cluich ainmichte a-rèir Willy Millowitsch (1909-1999) no an Hänneschentheater a chaidh a chur air bhonn ann an 1802. Tha bhuidhnean ciùil le Kölsch gu math fasanta, an dà chuid le ceòl tradaiseanta is ceòl ròc. Tha BAP aon de na bhuidhnean ròc as aimeile is soirbheachaile anns a' Ghearmailt. Tha iad a' cluich ann an stoidhle ris an canar Kölsch rock.
'S e cànan mòr-thaitneach a th' ann an Kölsch, gu h-àraidh aig àm càrnabhail. Aig an àm seo thèid a chleachdadh anns na h-òrain is anns na h-òraidean agus cluinnear e anns na sràidean agus air na fèisean.
Eisimpleir
Seo eisimpleir le Kölsch, Àrd-Ghearmailtis oifigeil agus Gàidhlig:
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Cànain Ghearmaineach Roinn-seòrsa:a' Ghearmailt
Heldburg
‘S e baile beag faisg air Hildburghausen agus Coburg ann an cridhe na Gearmailte a th’ ann am Bad Colberg-Heldburg. Tha e suidhichte aig 381m os cionn ìre na mara, 80km bho Erfurt, 89km bho Weimar, 88km bho Nürnberg agus 311km bho Bherlin. Tha 2,070 duine a' fuireach ann.
Eachdraidh
Chaidh Heldburg a chlàradh airson a' chiad turais air 18 an Dàmhair 837 ann an duilleag Nr.507 nan Codex Eberhardi. B' e prìomh-bhaile na Diùcachd Sagsainn-Hildburghausen a bh' ann bho 1680 gu ruige 1684. Chaidh caisteal a chlàradh an seo ann an 1317, air a bheil Veste Heldburg, a tha suidhichte os cionn a' bhaile shuas air creag a tha 403m a dh'àirde. Chaidh àrainneachd Frangach a thogail ann an 1560 nuair a bha na diùcan nan tàmh sa chaisteal. Chaidh e leasachadh le Georg II. anns an 19mh Linn gu bhith coltach ri Schloss Schwanstein ann am Bayern. Bha e na taigh-cùraim cloinne eadar 1954 agus 1982. Ro 1989 chitheadh na crìochan eadar an DDR agus an còrr dhen Ghearmailt bhon chaisteal. Chaidh am baile a thoirt a-steach gu Thüringen ann an 1920, an dèidh Ar-a-mach na Gearmailt. Chaidh comhairle ionadail ùr a chruthachadh ann an 1993, a' gabhail a-steach Bad-Colberg, Einöd, Gerllerhausen, Heldburg, Holzhausen, Lindenau agus Völkershausen fo aon phrobhaist.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Ghearmailt
1421
MCDXXI
Bàsan
Roinn-seòrsa:1420an
Trecelyn
Tha am baile Trecelyn ann an Caerffili, a' Chuimrigh. Tha e 12.8 mi (20.6 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 129.9 mi (209.0 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 6285 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 557 (8.9%); rugadh 93% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Baile Éamainn
'S e baile ann am Baile Átha Cliath a tha ann am Baile Éamainn (Beurla: Edmondstown).
Trecelyn
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Caerffili Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Baile Éamainn
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Baile Átha Cliath
Trecelyn
Iomraidhean
Newbridge
Àrd-sgoil
Roinn-seòrsa:Foghlam
Bun an Churraigh
thumb|250px|Bun an Churraigh ‘S e baile ann am Chontae Mhaigh Eo sa Chúige Chonnacht ann an Èirinn a th’ann an Bun an Churraigh.
Roinn-seòrsa:Contae Mhaigh Eo Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Èireann Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann
478
Bàsan
Roinn-seòrsa:470an
Malabhaidh
'S e dùthaich ann an Afraga a tha ann am Malabhaidh,, Malawi neo Malaiwi  (Beurla: Malawi, IPA: |[malaβi]); ainm oifigeil: Poblachd Mhalabhaidh. B' e Nyasaland an seann ainm a bha oirre. Chan eilear cinnteach cò às a thàinig ainm na dùthcha. Tha aon mìneachadh ag ràdh gu bheil e a’ ciallachadh: "deàrrsadh na grèine ag èirigh thairis air an loch". 'S e seo a’ sealltainn ann am bratach na dùthcha cuideachd.
Tha an gleann Great Rift Valley a’ ruith bho thuath gu deas. Anns a' ghleann seo tha Loch Mhalawi (ainm eile: Lake Nyasa).’S e an treasamh loch as motha ann an Afraga agus an deicheamh loch as motha air an t-saoghail. An–diugh tha e dìonta mar Làrach Dhualchas na Cruinne leis an UNESCO.
thumb|250px|left|Beinn Mulanje ann am Malabhaidh
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Dùthchannan Roinn-seòrsa:Afraga Roinn-seòrsa:Afraga an Ear
Mosgo
'S e Mosgo neo Moscobha am prìomh-bhaile agus am baile as motha anns an Ruis. Tha e suidhichte air bruaich na h-aibhne "Moskva" anns an roinn Eòrpach dhen Ruis. 'S e Mosgo am baile as motha anns an Roinn-Eòrpa cuideachd. Tha am baile cliùiteach airson nan eaglaisean brèagha, m.e.; Cathair-eaglais Naoimh Bhasil agus Cathair-eaglais Ìosa Chrìost an slànaigheir. Tha prìomh-athair Mhoscobha, a tha na cheannard Eaglais Ortadogsach na Ruise aig an aon àm, a' fuireach anns a' Manachainn Dhanilov. Tha an Kremlin an seo, far a bheil ceann-suidhe na Ruis a' fuireach.
Eachdraidh
Bha prìomh-oifisean a' Cho-aonta Warszawa suidhichte an seo eadar 1955 agus 1991.
Ceanglaichean a-mach
Comann Gàidhlig Mhosgo
250px|left|thumb|St. Basile agus Spasskaya Tower, Red Square, Mosgo
17 an t-Iuchar
'S e 17 an t-Iuchar an 198mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (199mh ann am bliadhna-leum). Tha 167 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
thumb|[[Cogadh Sìobhalta na Spàinne]]
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Loch Bà
thumb|Sealladh bhon A82 chun an ear air Loch Bà
'S e loch ann an Alba a tha ann an Loch Bà. Tha e suidhichte ann am Mòinteach Raineach air a' Ghàidhealtachd. Tha Loch Buidhe san àird an ear-thuath dheth.
Tha an loch mu 2.49 mìle (4.00 km) a dh'fhad agus tha an leud aige beagan nas motha na mìle aig an àite as leathainne. San fharsaingeachd tha e mu leth mhìle a leud. Tha cumadh gu math neo-chothromach aige. Tha Loch Bà cho mòr ri 12.37 km² (0.92 mìle ceàrnagach) agus tha an àrainn drèanaidh dìreach aige cho mòr ri gu bhith 4,5 mhìle ceàrnagach (11.6 km²). Ach tha e a' gabhail a steach an t-uisge bho Loch Buidhe, Lochan na Stainge is Lochan na h-Achlaise cuideachd, mar sin tha an àrainn drèanaidh uile gu lèir cho mòr ri gu bhith 17.5 mìle ceàrnagach. 'S e 7.8 troigh (2.4 m) an domhainneachd mheadhanach aige le 29.8 troigh (9.1 m) aig an àite as doimhne.
thumb|left| An t-àite far a thèid an t-uisge bho Lochan na Stainge do Loch Bà, dìreach ri taobh an rathaid A82 Tha bàrr uisge an locha mu 957 troigh (291 meatair) os cionn na mara. Thèid an loch a lìonadh le Abhainn Bà san iar agus sruthaidh an t-uisge a-mach às an loch seo chun an ear tro Abhainn Bà gu Loch Laidon. Tha mòran eileanan ann an Loch Bà, nam measg Eilean Molach is Eilean na h-Iolaire.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Cagála
‘S e baile sa Chontae Mhaigh Eo sa Chúige Chonnacht ann an Èirinn a th’ann an Cagála.
Roinn-seòrsa:Contae Mhaigh Eo Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Èireann Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann Roinn-seòrsa:Èirinn
Soills air Mo Smuain
'S e “Soills' Air Mo Smuain” laoidh le freumhan a tha righinn air ais do dh’Èireann agus na “Linntean Dorcha”. S’ ann bho sheann laoidh ann an Gàidhlig na h-Èireann a chaidh a thionndadh gu Beurla nuair a dh’eadar-theangaich an sgoilear Màiri Byrne e bhon t-seann-Ghàidhlig gu Beurla ann an 1905 agus i anns a' bhliadhna mu dheireadh aice aig Oilthigh na h-Èireann. Greiseag bheag an dèidh seo chaidh a sgrìobhadh ann an rannan le Eleanor Hull an 1912.
A-rèir choltais s ’ann le manach Èireannach dhan ainm Dallan Forgaill a chaidh an laoidh a sgrìobhadh anns an 6mh linn agus e a' fosgladh le: Rop tú mo baile, a Choimdiu cride Bí Thusa 'mo shúile a Rí mhór na ndúil Is Tusa mo shuilean, Righ mo chridhe
Chanadh cuid gur e Forgaill prìomh bhàrd, no filidh, na h-Èireann aig an àm a bha seo agus cliù mhòr aige mar am bàrd ‘oifigeil’ is ainmeil air an eilean. Bha Dallan cuideachd eòlach air Calum Cille agus ‘s e a sgrìobh Amra Chaluim Chille mar cuimhneachan dhà.
Tha an laoidh air a sheinn ri seann fhonn Èireannach dhan ris an canar “Slaine”/”Slane” a tha air ainmeachadh an dèidh cnoc faisg air Baile Shláine aig a bheil àite sònraichte ann am beul-aithris/eachdraidh a’ Chrìosdaidheachd ann an Èireann. An seo, tha e coltach, loisg Calum Cille teine air a' chnoc an dèidh do dh’Àrd-Righ Laoire òrdugh a thoirt seachad nach fhaodadh neach sam bith teine a losgadh roimhe agus fèis pàganach gus tòiseachadh ann an Tara. An àite fhàgail feargach ‘s e am buaidh a bh’ aig na rinn Calum Cille ach an Rìgh fhàgail measail air agus e a gabhail ioghnadh air mar a bha e gun eagal idir. Mar sin thug e cead dhà cumail air leis an obair aige a sgaoileadh Crìosdaidheachd an Èirinn.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Laoidh
1422
MCDXXII
Bàsan
Roinn-seòrsa:1420an
Innis nam Fuaran
Tha Innis nam Fuaran (Beurla: Meadowsprings) ann an Siorrachd Phiogto, Alba Nuadh.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Meadowsprings, Nova Scotia
1853
thumbnail|[[Vincent van Gogh]] MDCCCLIII
Bàsan
Roinn-seòrsa:1850an
Armero
‘S e baile meadhanach ann an Tolima, Coloimbia, a th’ann an Armero neo Armero Guayabal. Tha e suidhichte aig 325m os cionn ìre na mara 99km air falbh bho Bhogotá agus 95km bho Ibagué, prìomh-bhaile na roinne. 'S e baile le cìomaid gu math teth a th’ ann agus tha teodhachd mheadhanach mu 27.2˚ aige, rè na bliadhna. Chaidh am baile a steidheachadh ann an 1895.
Eachdraidh
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1895 mar San Lorenzo ach chuireadh ainm ghaisgeach nàiseanta - José León Armero - air ann an 1930. Bha am baile gu math beairteach fad iomadh bliadhna air sàilleabh cho soirbheachail 's a bha gnothach cotan an seo. Chaidh còrr is 25,000 duine a mharbhadh nuair a spreadh a' beinn-teine Nevado del Ruiz ann an 1985, a rinn sgrios air a' bhaile: dh'fhàgadh air an Riaghaltas gu robh laigsean mòra anns dòigh a dhèilig iad ris an t-suidheachadh. Fhuair an ceann-suidhe, Belisario Betancur Cuartas, fìor dhubh chàineadh anns na meadhanan. Chaidh baile ùr a thogail ach tha an sgìre fhathast gu math ìosal agus gu math bochd.
Sluagh a' bhaile
Tha 32,774 nan tàmh anns a' bhaile fa leth, ach chan eil ach 5,945 dhuibh a’ fuireach thall anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile. Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin. Air adhbharan trioblaidean poiliteagach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail. Taobh chinnidh, 's e daoine geala agus mestizos a th'ann a' mhòr-chuid nan daoine ann an Armero. Tha 0.1% dhuibh aig a bheil freumhan ann an Afraga. 'S urrainn dhan 85.4% nan daoine ann an Armero leughadh agus sgrìobhadh. A thuilleadh air sin, chan eil fòn aig an taigh aig 25.9% nan dachannan.
Fèisean
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Armero. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid chaitligeach a th’ann fhathast,  fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s a tha beairteas cultarail na dùthcha.
Ceanglaichean A-mach
An t-sìde ann an Armero
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Coloimbia Roinn-seòrsa:Coloimbia
Abhainn a' Bhradain, Alba Nuadh
Fo-aibhnichean
Roinn-seòrsa:Aibhnichean na h-Alba Nuaidh
Bàta-foluaimein
Tha bàta-foluaimein ’na bhàta far a bheil slige a’ bhàta a’ suidhe, chan an dìreach san uisge air air cuisean gaoithe a thathas a’ séideadh bho bhonn a’ bhàta. Leis a sin, faodaidh e falbh gu math luath, agus falbhaidh e air eabar agus sneachda a bharrachd air uisge.
Roinn-seòrsa:bàtaichean
479
Bàsan
Roinn-seòrsa:470an
Denver
Eachdraidh
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1858.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean Colorado
Jón Baldvinsson
B' e bancair, clò-bhuailtear agus neach-poileataigs à Innis Tìle a bh' ann an Jón Baldvinsson. Rugadh e air 20 an Dùbhlachd 1882 faisg air Ísafjörður (Vestfirðir). Rinn e preantasachd còmhla ri ann an Ísafjörður eadar 1897 - 1901. An uair sin bha e na chlò-bhuailtear ann am Bessastaðir agus Reykjavík, gu ruige 1918. Bha esan a-measg an feadhainn a stèidhich Alþýðuflokkurinn ann an Reykjavík ann an 1916. B' e esan a bh' anns a' chiad þingmaður (Gàidhlig: ball-pàrlamaid) a' phàrtaidh nuair a chaidh a thaghadh dhan Alþingi ann an 1920. Bha e cuideachd na cathraiche a' phàrtaidh bho 1916 gu ruige 1938. B' e Baldvinsson a' chiad neach-lagh a mhol lagh air fois nam maraichean, air an robh Achd nan Uisgeachan. Chaochail e ann an Reykjavík ann an 1938.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Luchd-poileataigs Eòrpach Roinn-seòrsa:Daoine à Innis Tìle Roinn-seòrsa:Innis Tìle Roinn-seòrsa:Daoine Roinn-seòrsa:Poileataigs
Gordon Brown
Bha Gordon Brown (rugadh 20 an Gearran 1951 ann an Giofnag ; uaireannan Gòrdan Mac a' Bhriuthainn neo Gòrdan MacIlleDhuinn sa Ghàidhlig) na Phrìomh Mhinistear na Rìoghachd Aonaichte eadar 2007 agus 2010.
Dh'ionnsaich e eachdraidh ann an Oilthigh Dhùn Èideann agus thòisich e an-sin nuair nach robh e ach 16 bliadhna a dh'aois. Sgrìobh e cuideachd an tràchdas aige an seo, mun Phàrtaidh Làbarach sna 1920an. Bha e cuideachd na Reactar Oilthigh Dhùn Èideann eadar 1972 is 1975.
Michiel de Ruyter
B' e Michiel de Ruyter (IPA: miˈχil ˈaˑdrijaˑnˌsoˑn də ˈrœy̆tər, ainm slàn: Michiel Adriaenszoon de Ruyter, Vlissingen, 24 am Màrt 1607 - Bàgh Siracusa, 29 an Giblean, 1676) seòladair agus àrd-mharaiche às Na Tìrean Ìsle. Chaidh e gu muir nuair a bha e dìreach 11 bliadhna a dh'aois agus, mean air mhean thigeadh e air adhart: 1633 na leas-chaiptean, 1637 na chaiptean, 1654 na leas-àrd-mharaiche, 1654 na àrd-mharaiche. Bha e cho mhòr-chòrdte leis na maraichean sa chabhlach gun do chuireadh am far-ainm Bestevâer (Duitsis: seanair) air.
Gordon Brown
Tha e na bhall na Pàrtaidh Làbaraich agus bha e na bhall Pàrlamaid na Rìoghachd Aonaichte bho 1983: airson Dùn Phàrlain an Ear 1983 gu 2005, airson Cair Chaladain is Cowdenbeath bho 2005 gu 2015. Bha e na Sheannsalair an Ionmhais anns an Riaghaltas Làbarach aig Tony Blair bho 1997 gu 2007. Tha e a-nis a' fuireach ann an Port na Banrighinn.
Michiel de Ruyter
Thathar dhen bheachd gur e an t-àrd-mharaiche na b' fheàrr a bh' ann a-riamh ann an eachdraidh na dùthcha, agus am fear na b' ainmeile co-dhiù. Bha na rinn e ri linn a' chiad Chogadh Sasainn - Tìrean Ìsle uabhasach cudromach. Bha e an sàs ann an caochladh chogadh san Bhaltach agus an aghaidh Spùinneadaireachd anns a' Mhuir Mheadhanach. Ann an 1672, rè Bliadhna na Dosgainne, thugadh ionnsaigh air a thaigh, leis gur robh dlùth dàimh ann eadar de Ruyter agus Johan de Witt, a cliamhainn. Bha de Ruyter thall thairis aig an àm. Chaidh De Ruyter a leònadh is e an sàs ann an cath aig Siracusa, far a bhàsaich e.
Gordon Brown
Thug e seachad Òraid an t-Sabhail ann an 1999.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba Roinn-seòrsa:Òraidichean an t-Sabhail Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Làbarach na h-Alba Roinn-seòrsa:Prìomh-mhinistearan na Rìoghachd Aonaichte Roinn-seòrsa:Reactaran Oilthigh Dhùn Èideann
Michiel de Ruyter
Phòs e trì tursan: ri Maayke Velders ann an 1631 ach chaochail i taobh a-staigh bliadhna. Ann ann 1636 phòs e ri Neeltje Engels, nighean fhir-mhalairt agus thug i triùir duine-chloinne dha, air an robh Adriaen, Neeltje agus Aelken. Phòs e, mu dheireadh thall, leis a' bhantrach Anna van Gelder ann an 1652 agus fhuair iad nighean còmhla, air an robh Margaretha. A bharrachd air sin bha deagh Ghaeilge aice, leis gun sheòladh e gu Èirinn bho 1623 gu ruige 1631.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às na Tìrean Ìsle Roinn-seòrsa:Cogadh Michiel de Ruyter Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Pròsdanachas
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Creideamh Roinn-seòrsa:Crìosdaidheachd
Wilson MacLeòid
Tha An Dr Wilson MacLeòid (Beurla: Wilson McLeod) na àrd-òraidiche na Ceiltis aig an Oilthigh Dhùn Èideann. Rugadh e ann am Boston ach thogadh e ann an iomadh dùthaich. Rinn e ceum aig Oilthigh Harvard ann an lagh le summa cum laudae agus bha e na fhear-lagha ann an California fad grunn bhliadhnaichean. An uair sin, rinn e iar-cheum ann an Oilthigh Obar Dheathain agus bha e grunn bhliadhnaichean a' teagasg ann an Sabhal Mòr Ostaig, far a chruthaich e am facal dlùth-chruinneis.
Tha e nise na cheannard air Roinn na Ceiltis aig Oilthigh Dhùn Èideann.
Leabhar-chlàr
Is iomadh leabhar is aithisg is aiste a sgrìobh e, m.e.:
Iomraidhean
MacLeòid, Wilson Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gàidhlig
1423
MCDXXIII
Bàsan
Roinn-seòrsa:1420an
120
Bàsan
Roinn-seòrsa:120an
William Butler Yeats
Sgrìobh e cuideachd dealbhan-cluiche mar The Countess Kathleen (1892) is Cathleen ni Houlihan (1902) anns an do nochd a bhràmair Maud Gonne. Bha e na cheann-suidhe Comann Taigh-cluiche Nàiseanta na h-Èirinn an do stèidhich Amharclann na Mainistreach ann am Baile Átha Cliath ann an 1904. Sgrìobh e an duan ainmeil Easter, 1916 an dèidh do Ar-a-mach na Càisge.
William Butler Yeats agus Somhairle MacGill-Eain
Tha an t-ainm, William Butler Yeats, a' nochdadh gu tric ann am bàrdachd Shomhairle MhicGill-Eain, gu sònraichte ann an Dàin do Eimhir agus Dàin Eile. Ann an dà dhàn eile, 'Thug Yeats Dà Fhichead Bliadhna' is 'Aig Uaigh Yeats', tha MacGill-Eain a' làimhseachadh a dhàim làidir toinnte ri Yeats.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Litreachas Roinn-seòrsa:Daoine à Èirinn
Caolas Ghiobraltair
'S e caolas air àirde an iar-dheas na Roinn-Eòrpa a th' anns a' Chaolas Ghiobraltair (Arabais: مضيق جبل طارق, Spàinntis: Estrecho de Gibraltar). Tha e suidhichte eadar taobh a tuath Mharoco agus Andalusia san Spàinn agus 's e an ceangal mara eadar an Cuan Siar agus am Muir Meadhan-thìreach a th' ann. Chan eil an Caolas ach 14.4km a dh'fhaide. Tha e coltach gur ann à جبل (Gàidhlig: beinn) agus an t-ainm pearsanta Tariq ann an Arabais a tha an t-ainm. Bheireadh sin Beinn Thariq dhuinn sa Ghàidhlig an latha an-diugh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas Roinn-seòrsa:An Spàinn Roinn-seòrsa:Maroco Roinn-seòrsa:Muir
Siorrachd Bhearaig, Roxburgh agus Salcraig (sgìre Phàrlamaid Westminster)
'S e sgìre Phàrlamaid Westminster a tha ann an Siorrachd Bhearaig, Roxburgh agus Salcraig (Beurla: Berwickshire, Roxburgh and Selkirk).
Chaidh a cruthachadh ann an 2005 o phàirtean Chomhairle nan Crìochan. Tha a crìochan coltach ri crìochan an seann sgìre Srath Thuaidh, Eadaraig agus Srath Labhdair, far an robh Dàibhidh Steel na BhP ro 1997.
Tha An Geal Àth, Maolros, Inbhir Eighe, Hamhaig, Cealsach agus Deadard anns an sgìre seo. Tha i ann an crìch ri Lodainn an Ear, Lodainn Mheadhanach agus Siorrachd Dhùn Phrìs, Dail Chluaidh agus Srath Thuaidh.
An Baile Gaelach
°N, °W thumb|Spillars Place anns an Baile Gaelach.
'S e ionad ann am Baile Átha Cliath eadar An Rinn agus Dumhach Thrá a tha ann An Baile Gaelach (Beurla: Irishtown).
Tha stèideam ann.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Baile Átha Cliath
An Caiseal
‘S e baile ann am Chontae Mhaigh Eo sa Chúige Chonnacht ann an Èirinn a th’ann an An Caiseal.
Roinn-seòrsa:Contae Mhaigh Eo Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Èireann Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann
Gilleasbuig Grannda
B' e bàrd Gàidhlig a bh' ann an Gilleasbuig Grannda (Archibald Grant se Bheurla) à Aonach, Gleann Mhoireasdan. Rugadh e ann an 1785, agus bha e fhathast beò ann an 1863. Bha e càirdeach ri Sìleas na Ceapaich.
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:Bàird Ghàidhlig Grannda, Gilleasbuig
Mirow
Chaidh am baile a chlàradh airson a' chiad turais ann an 1226 nuair a thogadh gearastan an seo. Bhuineadh am baile gu Diùcachd Mhecklenburg-Güstrow eadar 1480 agus 1701 agus an uair sin gu Diùcachd Mhecklenburg-Strelitz gu ruige 1815, nuair dh'atharraicheadh an stait gu Àrd Dhiùcachd Mhecklenburg-Strelitz. Chaidh Lùchairt ann an stoidhl Baròc a thogail an seo ann an 1760.
Tha e suidhichte aig 64m os cionn ìre na mara ri taobh Loch Mirow, anns an stàit Mecklenburg-Vorpommern, 101km air falbh bho Rostock, 93km bho Bherlin agus 190km bho Hamburg. ‘S ann leis an sgìre Landkreis Mecklenburgische Seenplatte a tha am baile/an sgìre agus tha 4,453 duine a' fuireach ann.
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Ghearmailt
Fernanda Rodrigues
'S e actair à Braisil a tha ann an Fernanda Erlanger Rodrigues. Rugadh i ann an Rio de Janeiro, 21 an Dàmhair 1979.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine à Braisil Roinn-seòrsa:Cleasaichean
Contae Átha Cliath
'S e siorramachd (Gaeilge: Contae) ann am Poblachd na h-Èireann a tha ann an Contae Átha Cliath. (Laideann: Comitatus Eblanensis). Tha e suidhichte ann an àirde an ear na dùthcha, ann an Còigeamh Laighean. Tha 1,273,069 duine a' fuireach san t-siorramachd fad 922km², an 29mh siorramachd as motha na dùthcha a thaobh fharsaingeachd ach an t-siorramachd an motha a thaobh àireamh-shluaigh. Tha crìochan aig Contae Átha Cliath leis An Mhí, Cill Dara agus Cill Mhantáin. Bha dìreach 372,773 nan tàmh sa chontae ann an 1841, ron a' Ghorta Mhòir. 'S e Cipiúr (757m) a th' ann a' beinn as àirde na siorramachd. Chaidh Comhairle Chontae Átha Cliath a bhristeadh suas ann an 1993 is ceithir ùghdarrasan ionadail na bu lugha a chur na àite (Áth Cliath Theas, Dún Laoghaire–Ráth an Dúin, Fine Gall agus Baile Átha Cliath fhèin).
Sgìrean Bailteil
Na sgìrean as motha (aig a bheil còrr 's 1,000 duine) ann an Contae Áth Cliath.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann Roinn-seòrsa:Èirinn
Valery Leontiev
'S e seinneadair pop agus actair a th' ann an Valery Yakovlevich Leontiev (Ruiseis: Валерий Яковлевич Леонтьев) (19 am Màrt 1949). Rugadh e ann an Ust-Usa, Komi, An Ruis fhad's a bha e na phàirt den Aonadh Sobhiat. Ann an 1996, chaidh ainmeachadh 'Neach-ealain nan Daoine'. Tha e air còrr is 30 clàran a dhèanamh.
Asgair
thumb|75px|Asgair
Valery Leontiev
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Daoine às an Ruis Roinn-seòrsa:Seinneadairean
Asgair
B’e ascair neo asgair comharradh sgrìobhaidh (‘) a chleachdar gus sealltainn gun deach litrichean fhàgail às. Cleachdaidh tu asgair nuair a sgrìobhas tu “m’ athair” gus sealltainn gu bheil “o” air fhàgail às. Anns a’ Bheurla, cleachdar mar ginideach le “s”.
Roinn-seòrsa:Puingeachadh
Amòinia
thumb|amòinia|150px
'S i co-thàthadh ceimigeach gasach le foirmle NH3 a tha ann an amòinia.
Eachdraidh
Ann an 1774 rinn Joseph Priestley amòinia fìor-ghlan mar ghas agus chan e e "adhair alcaileach". Ann an 1785 dhearbhaich Claude Louis Berthollet gun robh trì pàirt haidridein airson gach pàirt naitridein ann an amòinia.
Cleachdadh
Ann an gnìomhachas dèanar amòinia aig am pròiseas Haber. Cleachdar e san saothrachadh stuth-mathachaidh agus chungaidhean-leighis.
Auldgirth
‘S e baile beag dùthchasail faisg air Dùn Sgoir, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th’ ann an Auldgirth. Tha e suidhichte aig 130m os cionn ìre na mara, ann an cridhe Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Dhùn Phrìs ro 1975), eadar Bàrr na Dris agus Dùn Phrìs, ri taobh na h-aibhne Nid. Tha e 243km air falbh bho Obar Dheathain, 85km bho Ghlaschu, 35km bho Inbhir Anainn agus 94km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha 635 duine a' fuireach sa bhaile agus 's e Beurla agus Beurla Ghallda th' ann an dà chànan aig a’ mhòr-chuid dhuibh ann an Auldgirth. Tha Eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas agus coilltearachd. A bharrachd air sin, tha bùth nan càraichean agus dà thaigh-òsta ann. Taobh fhoghlaim, chan eil bun-sgoiltean ann, agus le sin feumar a dhol dhan bhunsgoil ann an Holywood agus dhan àrd-sgoil ann am Bàrr na Dris.
Jacinto Benavente
B' e Jacinto Benavente y Martínez sgrìobhadair às An Spàinn. Rugadh e ann an Madrid ann an 1832 agus chaochail e an siud fhèin ann an 1910. Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Litreachas ann an 1922.
Auldgirth
Freumhan an Ainm
A rèir eòlaichean fhreumh-fhaclachd, tha a h-uile coltas ann gu bheil an t-ainm a' ciallachadh Sean Tharrach, bho Bheurla Ghallda Auld (Seann) agus Girth (Tarrach). A dh'aindeoin sin, tha cuid eile dhen bheachd gur ann às a' Ghàidhlig Allt agus Lochlannais Garth a th'ann, a bheireadh dhuinn Allt a' Ghàrraidh sa Ghàidhlig an latha an-diugh. 'S ann gu math làidir 's a tha buaidh nan Lochlannach air ainmean-àite ann an iar-dheas na h-Alba, gu h-àraidh faisg air a' mhuir agus tha iomadh ainm-àite dà-chànanach Gàidhleah-lochlannach ann. A bharrachd air sin, nochd a' Ghàidhlig ann an ceann a deas na h-Alba anns an 7mh Linn agus bha an cànan fhathast làidir ann an Siorrachd Dhùn Phrìs fhèin anns an 14mh Linn.
Jacinto Benavente
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Litreachas Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Spàinnteach Roinn-seòrsa:Daoine às an Spàinn
Auldgirth
Eachdraidh
Thogail na Ròmanaich rathad a rachadh seachad an àite seo. Chaidh Abaid a thogail san àite far a bheil an taigh-òsda an latha an-diugh, le manaich à Maolros mu 1500, Chaidh Na Seumasaich seachad air Auldgirth air an t-seann rathad shuas gu tuath ann an 1746, an dèidh dhaibh Sasainn fhàgail. Rachadh Raibeart Burns dhan taigh-òsda gu tric nuair a bha e na thuathanach aig Ellisland bho 1788 gu ruige 1791, a tha faisg air làimhe. Thogadh loidhne-rèile an seo ann an 1849 ach dhùnadh an stèisean ann an 1952.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Alba Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh Roinn-seòrsa:Siorrachd Dhùn Phrìs Roinn-seòrsa:Na Seumasaich
Aonghas MacIllFhialain
B' e sgeulaiche agus seanchaidh a bh' ann an Aonghas MacIllFhialain (1869–1966, Beurla: Angus MacLellan).
Rugadh e ann an 1869 ann am Poll Torain, Loch Aoineort, ann an Uibhist a Deas. Ghabh e sa mhailisidh ann an 1889. As dèidh sin, dh'obair e mar threabhadair ann an Tìr Ingnidh, Siorrachd Pheairt, mus do thill e a dh'Uibhist agus dh'fhuirich e ann am Fròbost gu ruige a bhàs ann an 1966. A-rèir Iain Latharna Caimbeul bha e air fear de na seanchaidhean mòra mu dheireadh. Fhuair e an MBE ann an 1965 airson nan seirbheisean aige do Ghàidhlig.
Rùnaire
thumb|right|200px
Abhainn Mersey, Alba Nuadh
'S e abhainn ann Alba Nuadh a tha ann an Abhainn Mersey (Beurla: Mersey River: Fraingeis: Rivière Rossignol)
Rùnaire
'S e rùnaire (à rùn) neach a tha ag obair ann an rianachd air neo a tha a' toirt taic do sgioba-stiùiridh ann an companaidh neo buidheann eile. Cleachdar am facal airson cuid a dhreuchd aig àrd-ìre san riaghaltas. Mar as àbhaist an Alba, coisinnidh rùnaire eadar £17,000 agus £35,000 gach bliadhna. Mar as àbhaist 's ann dhan chlas-obrach a bhuinneas a' mhòr-chuid dhe na rùnairean, leis gur e ciùird a th' annta.
Rùnairean
Roinn-seòrsa:Dreuchdan
Baile Ghrífín
Roinn-seòrsa:Baile Átha Cliath
481
Bàsan
Roinn-seòrsa:480an
James Tennant MC
B' e bancair agus gunnair à Alba a bh' ann an James Tennant MC (Cille Bhrìghde, 27 an Gearran 1896 - Surrey, 1966. Thogadh e ann an sgìre dhùthchail ann an Siorrachd Dhùn Phris (Dùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh an latha an-diugh) ann an teaghlach macanta. Bha e na bhancair ann am Baile Ùr nan Stiùbhartach gu ruige 1917 aig àm a' Chogaidh Mòire, nuair a ghabh e anns an arm, far am deach e ann am 20mh sguadran an RFC. Bha e na ghunnair air plèana F.E.2. Rinn e a chùis air na Gearmailtich seachd tursan, os cionn Becelaère, Comines, Houthem, Menin agus Wervicq. Fhuair e an MC airson sin. Thill e a dh' Alba an dèidh a' Chogaidh agus phòs e aig Kathleen Mary Buckton ann an 1928.
Bataraidh
thumb|right|Bataraidhean AA
Beinn Thòmais
Tha Beinn Thòmais (Beurla: Mount Thom) ann an Siorrachd Phiogto, Alba Nuadh.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Bataraidh
Tha bataraidh na innleachd airson dealan a thasgadh agus a sholaradh. Tha bataraidhean sa chàraichean ⁊c, agus ann an iomadh meudan. Bidh dà “phòl” air.
Roinn-seòrsa:acfhainn
2000
'S e bliadhna-leum a bha ann an 2000 (MM). 2001 a bha a-rèir cuid, bliadhna sa 20mh linn, agus cuid eile sa 21mh linn
Bàsan
thumb|150px|Dòmhnall Mac an Deòir
James Tennant MC
Ceanglaichean A-muigh
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba Roinn-seòrsa:Alba Roinn-seòrsa:An Cogadh Mòr
2000
Bàsan
Roinn-seòrsa:2000an Roinn-seòrsa:20mh linn Roinn-seòrsa:21mh linn
Amsterdam
'S e prìomh-bhaile nan Tìrean Ìsle a tha ann an Amsterdam (Duitsis "Amsterdam"). Tha 741,329 daoine a' fuireach anns a' bhaile fhèin, agus 1.5 millean sa Amsterdam as motha. Tha Amsterdam ainmeil airson nan laghan lag aige air cainb agus strìopachas. Tha Amsterdam suidhichte faisg air Haarlem, 25km air falbh bho Zandvoort, 26km bho Bhreukelen, 58km bho Rotterdam, 112km bho Eindhoven, 175km bho Mhastricht agus 53km bho Den Haag. A bharrachd air sin, ‘s e am baile as motha na dùthcha a th’ann an Amsterdam.
Aistean co-cheangailte
left|thumb|300px|Cladh-aibhne ann an Amsterdam.
Roinn-seòrsa:Na Tìrean Ìsle Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean na Roinn Eòrpa Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean nan Tìrean Ìsle
Tredegar Newydd
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Caerffili Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
1424
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1424 (MCDXXIV).
Bàsan
Roinn-seòrsa:1420an
121
CXXI
Bàsan
Roinn-seòrsa:120an
Facal
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Cànanachas
Manordeifi
Tha am baile Manordeifi ann an Sir Benfro, a' Chuimrigh. Tha e 72.3 mi (116.4 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 194.3 mi (312.7 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 529 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 253 (47.8%); rugadh 57% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
18 an t-Iuchar
'S e 18 an t-Iuchar an 199mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (200mh ann am bliadhna-leum). Tha 166 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Breithean
thumb|150px|[[Nelson Mandela]]
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Port a' Mhuilinn
'S e Port a' Mhuilinn (Beurla: Millport) an t-aona baile a tha ann an Cumaradh Mòr, eilean ann an Linne Chluaidh. Tha am baile mu 4 mìltean deas air an Leargaidh Ghallda.
Tha roinn turasachd cudromach airson gnìomhachas an eilein.
Tha cathair-eaglais an seo. Canar gur e sin an àrd-eaglais as lugha de na h-Eileanan Bhreatainn neo is dòcha dhen Roinn Eòrpa. Cha suidh ach 100 duine anns an eaglais aig an aon àm.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Àir a Tuath
An Caol, Contae Mhaigh Eo
‘S e baile ann am Chontae Mhaigh Eo sa Chúige Chonnacht ann an Èirinn a th’ann an an Caol.
Roinn-seòrsa:Contae Mhaigh Eo Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Èireann Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann
2001
MMI
Bàsan
Roinn-seòrsa:21mh linn Roinn-seòrsa:2000an
Beinn Uilleim
Tha Beinn Uilleim (Beurla: Mount William) ann an Siorrachd Phiogto, Alba Nuadh.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Sìthiche
thumb|300px|Gabhaibh an Aghaidh Mhaiseach Bhean... le Sophie Anderson
'S e sìdhiche/sìthiche, sìdh no duine-sìdhe, creutair bho sgeulan agus eòlas-ur-sgeulachd. 'S urrainn do sìthiche dealbh sam bith fhaighinn le comas sònraichte ainmichte "draoidheachd" agus 's urrainn dhaibh dealbh a' chuirp atharrachadh no àrdachadh a fhalach gnèthean sìtheile às na sùilean nan duine bàsmhor. Tha 'n facal seo bunaichte às an ainm an t-àite far a bheil iad air smaoineachadh a fhuireach: Sídhe, agus tha na Sìdhichean air uairibh air chantainn ris na daoine-sìdh. Tha 'n ur-sgeulachd gu soilleir piceanta thairis mòran nan dualchas is beul-aithris eugsamhail. Tha mòran ainmean 's dealbhan aca.
Eòlas-ur-sgeulachd Ceilteach
Tha mòran iomraidhean aig na muinntir Cheilteach air sìthichean 'nan ur-sgeulachdan is seann-sgeulan, agus tha mòran dhealbhan eugsamhail air chur air an nàdar. Tha iad àitheanta cuideachd ris 'na muinntir bheaga', ach 's urrainn do seo thoirt dealbh air luprachánan, bòcanan, menehune, agus creutairan ur-sgeulach eile, ged chan eil uile sìthichean "beag". 'San Eireann, bha na sìthichean air chantainn ris na Sídhe, agus 'san Alba, na Daoine-Sìdh, Sìthichean, no mòran ainmean eugsamhail.
Cha robh an àirde nan sìthiche daonnan cho seasmhach ri 's e air chumail an-diugh. Gu dualchasach, bha 'n àirde dhaonna aig sìthichean gu tric.
Bha aon creideamh seasmhach mun Breatannaich gun robh na daoine-sìdh fann an aghaidh iarann fuar, leantainn ri mòran nan saobh-chràbhaidhean co cheangailte ri iarann a bheil air mhaireann, roinn dhiubh a bheil a' maireann an-diugh (mar eisimpleir, a' cur cruadha air ur doras).
Thug an creideamh sin còmhnadh do roinn nan eachdraichean is luchd-aithris an t-eòlais-ur-sgeulachd a bheachdachadh gu bheil na sìthichean gu fìor bunaichte à beul-aithris nam muinntir a chòmhnaich an t-eilean na Breatainn Mhòir mus ràinig na Ceiltich. Bhiodh na muinntir seo armaichte a-mhàin le umha, 'gus às a seo bhiodh iarann an leas cinneach nam Ceilteach air bhith.
Sa' chreideamh co-aimsireil, tha sìthichean gu tric comharraichte ri bunasach caoimhneasach 'nam beus; chan eil seo, ge-tà, a' cumail fìor leis na mòran fhoillseachaidhean eachdraidheil. Mar eisimpleir, bha 'n creideamh ann am clann Tàcharan, far bhiodh na sìthichean a' goid air falbh duine-cloinne bàsmhor agus chuireadh le aon de am pàisde fhèin, bitheanta anns na linnean meadhan-aoiseach; tha 'n t-ùrlar seo 'nochdadh sa' mhith-òrain Tòmas an Duanaire agus Tam Lin, am measg òrain eile.
Faic cuideachd
thumb|450px||[[August Malmström Sìthiche ]]
Ceanglaichean a-mach
Sìthiche Sìthiche Roinn-seòrsa:Miotas-eòlas Sìthiche
Arthur Balfour
B' e Prìomhaire na Rìoghachd Aonaichte a bh' ann an Arthur James Balfour, 1ad Iarla Balfour, (25 an t-Iuchar 1848 – 19 am Màrt 1930). Tha e ainmeil airson an Foirghill Balfour.
Cursa-òbrach
Cha do phòs e ach phòs a piuthar Evelyn Lord Rayleigh, eòlaiche-fiosaig a bhuannaich an Duais Nobel ann am Fiosaigs ann an 1904.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Lodainn an Ear Balfour, Arthur
Fadhail
Is e fadhail àite eadar dà eilean thar am faighear coiseachd neo dràibheadh aig àm muir-tràigh.
Faic cuideachd
Roinn-seòrsa:Trafaig Roinn-seòrsa:Uisge
Brod (prehod)
Abhainn Shelburne
'S e abhainn ann Alba Nuadh a tha ann an Abhainn Shelburne (Beurla: Shelburne River). Lion i Abhainn Mersey
Roinn-seòrsa:Aibhnichean na h-Alba Nuaidh
An t-Seic
Is e dùthaich ann am meadhan na h-Eòrpa a tha anns an t-Seic. Tha mòran ainm eadar-dhealaichte aice mar ainm oifigeil:
Tha crìochan aice 'sa tuath leis a' Phòlainn, san ear leis a' Ghearmailt, 'sa deas leis an Eilbheis agus 'san ear leis an t-Slòbhac agus tha Pràg na phrìomh-bhaile. 'S e Seacais an cànan oifigeil aice, ach thathar a' bruidhinn grunnan cànain eile cuideachd. Cluinnear gu math tric Slòbhacais agus cànan nan daoine dubh-shiùbhlaich. Bho 1 am Faoilleach gus 30 an t-Ògmhios 2009, bha an t-Seic an ceann de Chomhairle Aonaidh Eòrpaich.
Eachdraidh na Seic
Bha An t-Seic-Slòbhac (Seicis: Československo; Beurla: Czechoslovakia) neo-eisimeileachd stèidhichte 28mh an Dàmhair 1918 nuair a thuit Impireachd na h-Ostaire ‘s na h-Ungaire às a chèile às dèidh An Cogadh Mòr. Bha Tomáš Garrigue Masaryk na chiad ceann-suidhe.
29mh an t-Sultain, 1938, chuir Neville Chamberlain (A' Bhreatann Mhòr), Édouard Daladier (An Fhraing), Adolf Hitler (A' Ghearmailt) is Benito Mussolini (An Eadailt) An Cùmhnant Munich (Seicis: Mnichovská dohoda; Beurla: Munich Agreement) air bhonn. A rèir An Cùmhnant Munich, fhuair Adolf Hitler sgìrean faisg air na crìochan far a bheil sluagh Ghearmailteach a' fuireach (Sudetenland) bhon t-Seic-Slòbhac.
14mh an Màrt, thòisich A' Ghearmailt ionnsaidh air An t-Seic-Slòbhac. 16mh am Màrt, chaidh Cosantaireachd na Seic is na Moravia a chur air bhonn. Rè fo-ghlacadh Nàsach, bha ainneart cumanta an aghaidh nam buidhnean eadar-dhealaichte, mar Iùdhaich, eaglaisean, neo pàrtaidhean deamocratach. Bha campa-prìosain ann an Lety u Písku airson na Romanaithich. Ann an Terezín (Theresienstadt), stèidhich na Nàsaich an ghetto Iùdhach mòr, is bho Terezín, bha iad a' gluasad nan Iùdhaich dhan campaichean-braighdeanais anns A' Phòlainn. 'S e pàirt den uile-losgadh a bh' ann.
Air 12 am Màrt 1999 ghabh an dùthaich ri NATO.
Daoine Ainmeil
thumb|right||Karel Čapek ([[1890 – 1938), an sgrìobhaiche Seiceach]]
Ceòl
thumb|right||Antonín Dvořák ([[1841 – 1904), an ceòl-sgrìobhaiche Seiceach]]
Ailtireachd
thumb|right||An Taigh Nàiseanta (Národní dům) le Jan Kotěra
Ceanglaichean a-mach
thumb|250px|left|Abainn [[Labe faisg air Děčín]] thumb|250px|right|An t-Seic
Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa * Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Geàrr-loch Ùr
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Władysław Reymont
B' e Władysław Stanisław Reymont sgrìobhadair às a' Phòlainn. Rugadh e ann an Kobiele Wielkie ann an 1867 agus chaochail e ann an Warsaw ann an 1925. Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Litreachas ann an 1924. A bharrachd air sin, b' e esan an treas neach às a' Phòlainn a choisinn duais Nobel a-riamh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Pòlach Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Litreachas Roinn-seòrsa:Daoine às a' Phòlainn
122
Bàsan
Roinn-seòrsa:120an
Baile Hearmann
'S e frith-bhaile ann am Baile Átha Cliath a tha ann am Baile Hearmann (Beurla: Harmonstown).
Tha stèisean-rèile DART ann.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Baile Átha Cliath
Bratislava
Tha  Bratislava  na phrìomh-bhaile agus am baile as motha anns an Slòbhac.
Eachdraidh
Bhuineadh am baile dhan Ostair-Ungaire bho 1867 gu ruige 1918. B' ann ann am Bratislava far an robh Yossele Rosenblatt na hazzan on a dh' fhalbh e dha na Stàitean Aonaichte.
Iomraidhean
250px|left|thumb|Seann bhaile Bratislava
Roinn-seòrsa:Prìomh-Bhailtean na Roinn Eorpa Roinn-seòrsa:An t-Slòbhac Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean
1425
MCDXXV
Tachartasan
Chaidh Oilthigh Lund a stèidheachadh.
Bàsan
Roinn-seòrsa:1420an
Cotonou
'S e Cotonou am baile as motha a tha ann am Beinin. Anns a bhliadhna 2006 bha 761,137 duine a’ fuireach anns a' bhaile fhèin. Tha Cotonou suidhichte anns an ear-dheas na dùthcha eadar an Cuan Siar agus an Loch Nokoué. 'S e seo an co-chomharran aige: 6° 22' Tuath agus 2° 26' Ear. Tha Cotonou 25km air falbh bho Phorto Novo, 136km bho Lomé (Togo), 639km bho Abuja (Nìgeiria, 798km bho Niamey (Niger) agus 798km bho Ouagadougou (Burkina Faso). Tha e suidhichte ann an ceann a deas na dùthcha, aig 53m os cionn ìre na mara.
Ged as e Porto-Novo am prìomh-bhaile na dùthcha, tha mòran togalaichean pàrlamaideach agus seirbheisean dioplòmasach ann. Mar sin canar gur e Cotonou de facto am prìomh-bhaile a tha ann am Beinin. 'S e an Autonomous Port of Cotonou am port mara as cudthromaiche den dùthaich. Tha am port-adhair nàiseanta Cadjehoun Airport agus rathad-iarainn (gu Parakou) ann an Cotonou cuideachd.
Gnàth-shìde
Tha gnàth-shìde thioram- fliuch teth tropaigeach ann an Cotonou le dà ràith fliuch (An Giblean – An t-Iuchar, An t-Sultain – An Dàmhair) is dà ràith tioram. Tha a’ ghaoth leis an canar Harmattan ann bhon An Dùbhlachd gu ruige Am Faoilleach. Mar as àbhaist bidh an teodhachd bhliadhnail bho 25 °C gu 30 °C, gun atharrachaidhean mòra ann, fad a’ bhliadhna. Bidh 800mm gu 1,200m dhe uisge a’ tuiteam air a’ bhaile gach bliadhna.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Afraga Roinn-seòrsa:Afraga-an-Iar Roinn-seòrsa:Bailtean
Mariano Ospina Pérez
B’ e Luis Mariano Ospina Pérez innleadair agus neach-poileataigs à Coloimbia. Bha e na cheann-suidhe na dùthcha eadar 1946 agus 1950. Rugadh e ann am Medellín, Antioquia, Coloimbia, 24mh an t-Samhain 1891 agus dh’ eug e ann Bogotá 14mh an Giblean 1976.