cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Port Louis
thumb|200px 'S e prìomh-bhaile na h-Eileanan Mhoiriseas a tha ann am Port Louis. Anns a’ bhliadhna 2003 bha 147,688 duine a’ fuireach anns a’ bhaile fhèin. Mar sin dheth ‘s e Port Louis am baile as motha a tha anns an dùthaich cuideachd. Tha am baile suidhichte air cladach a' Chuan Innseanach, agus tha am port-mara as cudthromaiche den dùthaich aige. Tha Port Louis 1,742km air falbh bho Victoria (Na h-Eileanan Sheiseall), 1,055km bho Antananarivo (Madagascar), 1,789km bho Moroni (Na h-Eileanan Chomoro), 2,624km bho Mhaputo (Mozambique), agus 3,879km bho Cholombo (Sri Lanca). Tha e suidhichte air an àirde an iar-thuath na dùthcha, aig 133m os cionn ìre na mara.
Chaidh am baile a stèidheachadh leis na Fraingis anns a’ bhliadhna 1735 mar port-mara airson na bàtaichean aca, a bha a’ seòladh timcheall air Cape of Good Hope. Thag iad ainm a’ bhaile airson urram a thoirt don Rìgh Louis XV.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Afraga Roinn-seòrsa:Afraga-an-Ear Roinn-seòrsa:Bailtean
Porthaethwy
Tha am baile Porthaethwy ann an Ynys Môn, a' Chuimrigh. Tha e 127.8 mi (205.6 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 207.8 mi (334.4 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 3263 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 1790 (54.9%); rugadh 65% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Tha am frith-rathad astair Slighe Cladach Ynys Môn (Cuimris: Llwybr Arfordirol Ynys Môn; Beurla: Anglesey Coastal Path) a' dol tron bhaile. Tha an cas-cheum mu 124 mìle (200 km) de dh'fhaid agus a' leantainn iomall-fairge Ynys Môn. Tha e na phàirt de Shlighe Costa na Cuimrigh, cas-cheum mu 870 mìle (1,400 km) de dh'fhaid.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ynys Môn Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Llangatwg
Tha am baile Llangatwg ann am Powys, a' Chuimrigh. Tha e 25.7 mi (41.3 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 131.5 mi (211.6 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 985 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 93 (9.4%); rugadh 61% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Powys Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Llangattock
Gealach
'S iad iom-tharraing agus na forsaichean meadhan-aomachdail, air an gineadh le cuartachadh na Gealaich 's an t-Saoghail mun timcheall na h-aon aisil, am barycentre, a tha an ìre mhath an urra ri tìde-mhara an t-Saoghail. 'S i a' chumhachd, a tha ga caitheamh ann a bhith a' gineadh an tìde-mhara, a tha gu dìreach an urra ris an lùghdachadh ann an cumhachd chomasach aig reul-chuairt na Gealaich 's an t-Saoghail mun timcheall air a' bharycentre, a tha ag adhbharachadh meudachadh bliadhnail 3.8cm a dh'astar eatorra. Leanaidh A' Ghealach oirre a' gluasad gu socrach air falbh bhon t-Saoghail gus nach bi buil na tìde-mhara eatorra cudthromach tuilleadh. An uairsin, socraichidh reul-chuairt na Gealaich.
thumb|none|nofloat|1000px|Solais na gealaich mar a chithear i o thaobh tuath na cruinne. Air taobh deas na cruinne, chithear gach solas dhith mar gum biodh i air a cuairteachadh le 180°. Chan eil an dealbh a-rèir sgèile.
Roinn-seòrsa:Planaidean
Dannsa
Gun teagamh tha taobh spioradail ri dannsa, ged a bhiodh sin a' nochdadh ann an aoradh do dhiathan pàganach, an comharrachadh co-bhonnan sòisealta treubhach neo an comharrachadh sunnd pearsanta.
Modhan Dannsa
Roinn-seòrsa:Cultar
Aberaman
Tha am baile Aberaman ann am Rhondda Cynon Taf, a' Chuimrigh. Tha e 18.8 mi (30.3 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 142.3 mi (229.0 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 rugadh, bha 9411 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 870 (9.2%); 94% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Rhondda Cynon Taf Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
1235
MCCXXXV
Bàsan
Roinn-seòrsa:1230an
Meppen
‘S e baile meadhanach faisg air a' bhaile Duitseach Enschede air an àirde an iar-thuath na Gearmailte a th’ ann am Meppen. Tha e suidhichte aig 14m os cionn ìre na mara, aig comar nan aibhnichean Hase agus Ems, anns an stàit Sagsainn Ìosail. Tha am baile 110km air falbh bho Bhremen, 169km bho Hànobhar, 378km bho Leipzig agus 413km bho Bherlin. Tha 34,109 duine a' fuireach ann.
Eachdraidh
Chaidh Meppen a chlàradh airson a' chiad turais ann an 834, nuair a thug an Rìgh Luduwig Cràbhach fearann san sgìre dhan Abaid Corvey. Thugadh piseach air malairt ann an 945, nuair a fhuair Meppen còirichean: stèidheachadh taigh-cuinnidh, thogadh cìsean agus chumadh maragaidh. Reic a' Bhana-Iarla Jutta von Vechte-Ravensburg a cuid oighreachdan ann am Münster, Meppen nam measg, dhan eaglais ann an 1252. Bha am baile a-nis na phàirt Easbaigeachd Mhünster (Gearmailtis: Niederstift Münster). Ann an 1360 chuir an t-Easbaig Adolf à Münster gun togadh ballachan-dìona mu timcheall a' bhaile. Mhair an obair fad 300 bliadhna. Leagadh iad an dèidh Cogadh nan Seachd Bliadhna. Chaidh Meppen a thoirt dhan Diùc Arenberg mar dhìoladh, leis gun do chaill esan a h-uile oighreachd a bha aige air an taobh thall na Rèine ri linn Ar-a-mach na Frainge. B' e prìomh-bhaile na stàite Diùcachd Arenberg-Meppen a bh' ann fad dìreach seachd bliadhna bho 1803 gu ruige 1810, ri linn Co-chaidreachas na Rèine ach chaidh a thoirt a-steach gu Ìmpireachd na Frainge ann an 1811. Bha e fo bhuaidh arm na Pruise fad bliadhna bho 1813 gu 1814. An dèidh Cath Leipzig chaidh Meppen a thoirt a-steach gu Rìoghachd Hànobhair. Thogadh loidhne rèile tron bhaile ann an 1855 agus chaidh Meppen a thoirt a-steach dhan Phruis ann an 1866.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Ghearmailt
Alba
'S e dùthaich suidhichte ann an taobh tuath Bhreatainn a th' ann an Alba (Beurla is Beurla Ghallda: Scotland). Bha i na rìoghachd neo-eisimeileach gus an 18mh linn nuair a dh'aonaich Alba agus Sasainn airson Rìoghachd Bhreatainn Mòr a stèidheachadh anns a' bhliadhna 1707. Anns a' bhliadhna 1801 dh'aonaich Rìoghachd Bhreatainn Mòr le Rìoghachd na h-Èireann airson an Rìoghachd Aonaichte a chruthachadh. Ann an 1999, chaidh Pàrlamaid na h-Alba a' chur air bhonn, far am bithear a' dèiligeadh ri gnothaichean poilitigeach a tha a' buntainn do dh' Alba a-mhàin. Tha Lagh na h-Alba gu math eadar-dhealaichte bhon Lagh ann an Sasainn.
Bailtean mòra
Seo liosta dhe na bailtean as motha ann an Alba:
Cruinn-eòlas
Tha Alba suidhichte ann an ceann a tuath eilean Bhreatainn, agus "s e a" chrìoch le Sasainn taobh a deas na dùthcha. A bharrachd air tìr-mòr, tha na ceudan de dh' eileanan – leithid Sealtainn, Arcaibh (Na h-Eileanan a Tuath) agus Na h-Eileanan an Iar air an gabhail a-steach san rìoghachd. Tha tìr-mòr na h-Alba air a roinn ann an trì pàirtean chudthromach: a' Ghàidhealtachd, a' Ghalldachd agus na Monaidhean a Deas. Tha a’ chuid as motha den t-sluagh a' fuireach sa Ghalldachd Mheadhanaich – no Meadhan na h-Alba, far am faighear na bailtean as motha ; Glaschu agus am prìomh-bhaile Dùn Èideann.
Eòlas-talmhainn
Nuair a thachair mòirneasachd ann an Lodainn an Ear, o chionn 350 muillean bhliadhna, bha a' phàirt de Rùsg na Talmhainn air am bheil Bhreatainn suidhichte faisg air Crios na Cruinne agus bha e na roinn de proto-Tir-Mòr a tha aithnichte dhuinn leis an ainm Pangaea. Tro linntean fada chaidh co-ghluasad eadar roinnean den rùsg, aithnichte dhuinn mar clàran thìr-mòr, agus thachair sgleog leis tìr-mòr Gondwana.
Cha tàinig na pàirtean mu thuath agus mu dheas na Breatainn teannta, no còmhla, gu 75 muillean bliadhnan roimh toiseach na Bholcanas ann an Lodainn an Ear. Bha Alba agus pàirt de cheann a tuath na Sasainn nam pàirt de thìr-mòr Laurentian ro -làimh, far an robh Aimearaga mu Thuath agus a’ Ghraonlainn. Aig a h-aon àm, bha an dara leth de 'n Bhreatainn torr nas fhada (mu 40° de domhainn leud) do 'n dheas, faisg air Afraga agus Aimearaga mu Dheas ann an tìr-mòr de Gondwana.
Eachdraidh
Ri linn nan Ròmanach
Anns a' bhliadhna 80 A. D. bha uachdaran Ròmanach a' riaghladh ceann a deas Bhreatainn dom b' ainm Agricola, a smaoinich air an eilean gu h-iomlan a thoirt fo chìs do na Ròmanaich. Leis an rùn sin chuir e air a' bhliadhna ud aghaidh gu tuath air ceann an airm. Bha sin 135 bliadhna an dèidh dhaibh sealbh a ghabhail air ceann a deas an eilein. Ghabh e air adhart le cruaidh iomairt, gus an ceann thrì bliadhna (trì campachaidhean mar a theireadh iadsan), an do cheannsaich e an tìr gu iomall a deas ann an àite den dùthaich ris an abrar a-nis a' Ghàidhealtachd. 'S e sin an t-àite as cuinge den eilean gu h-iomlan. Chan eil ach 35 mìle eadar ceann na Friù agus taobh Abhainn Chluaidh. Thog Agricola sreath dhaingnichean bho mhuir gu muir an siud anns am bheil mu 36 mìle air fad mar chrìoch eadar roinn na Ròimhe agus Tìr nan Cailleannach no Caledonia mar a bh' aca oirre. Ghoirteadh Gàradh Antoninus ris, oir b' e siud ainm an Ìmpire a bh' ann nuair a thogadh e. Bha e fichead troigh air àirde, 's ceithir troighean fichead air tiughad, 's dìg leathann, dhomhainn, air a cladhach ri a aghaidh. Bha rathad leathann airson nan saighdearan a' ruith air a thaobh deas bho cheann gu ceann; 's bha daingnichean air an togail o cheann gu ceann dheth, an uidhe dhà mhìle bho chèile. Cha robh siud a' cumail muinntir nam beann bho bhith an-dràsta 's a-rithist a' toirt ionnsaigh air a' bhalla, 's orra-san a bha ga dhìon. Thug Gnothach Dharien droch bhuaidh air an dùthaich.
Poileataigs
thumb|An Caibineat
A' phrìomh aiste: Poileataigs na h-Alba
Foghlam ann an Alba
Tha còig Oilthighean aosmhor Albannach ann. 'Siad:
Tha trì oilthighean deug ann an Alba gu lèir.
Na meadhanan
Tha pàipearan-naidheachd iomadaidh ann an Alba. Tha An Herald, an Daily Record agus The National suidhichte ann an Glaschu agus tha an t-Albannach suidhichte ann an Dùn Èideann.
Iomraidhean
* Roinn-seòrsa:Dùthchannan Roinn-seòrsa:An Rìoghachd Aonaichte
Caisleán an Bharraigh
‘S e baile meadhanach ann an Contae Mhaigh Eo, sa Chúige Chonnacht an Èirinn a th’ann an Caisleán an Bharraigh. Tha e suidhichte eadar Loch Cuilinn agus Loch Chaisleán an Bharraigh, ann am meadhan na Siorramachd (Gaeilge: Contae), 224km air falbh bho Chorcaigh, 66km bho Ghaillimh agus 209km bho Bhaile Átha Cliath, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha 11,891 duine a’ fuireach an seo.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Èirinn Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann
806
DCCCVI
Bàsan
Roinn-seòrsa:800an
Ibagué
‘S e prìomh-bhaile na roinne Tolima, ann an Coloimbia, a th’ann Ibagué, neo San Bonifacio de Ibagué. Tha e suidhichte aig 1,285m os cionn ìre na mara ann am meadhan na dùthcha ris taobh na h-aibhne Combeima, 179km air falbh bho Bhogotá. Tha teodhachd meadhan dhe 24° aige, rè a’ bhliadhna. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1551 anns an sgìre ris an canar an Sliabh Meadhanach (Spàinntis: La Cordillera Central), ann an gleann mòr anns na h-Andes. Tha eaconomaidh a’ bhaile gu math crochte air an àiteachas, a bharrachd air sreath fhada dhe gnìomhachasan eile, gnothaichean a’ chofaidh agus a’ chruidh mam measg. Tha àireamh-shluaigh dhe 498,401 aig a' bhaile fhèin ann an 2005, a-rèir a’ chunntas-sluaigh mu dheireadh. 'S e Ibagué an 9mh baile as motha na dùthcha agus an 125mh baile as motha ann an Aimearaga-Laideannach Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1550.
Freumhan an Ainm
Mar a b'àbhaist ann an Aimearaga, chruthachadh na Spàinntich ainmean-àite le freumhan anns na creideamhan aca neo mar chuimhne air àiteachan agus daoine ainmeil thall anns an Spàinn: m.e. Sante Fe de Bogotá, Santa Marta agus Santiago de Cali. Mar sin, fhuair am baile an t-ainm aige mar chuimhne air Naomh Boniface, neo Bonifacio ann an Spàinntis. Thathar a' creidsinn gur e ainm Muisca a th'ann an eileamaid Ibagué air sàilleabh gu bheil e suidhichte ann an sgìre far a bheil tòrr ainmean-àite Muisca agus leis gu bheil an sràc a' tighinn aig dheireadh an fhacail.
Sluagh a' bhaile
Ged a tha 498,401 nan tàmh anns a' bhaile, chan eil ach 29,754 dhuibh a' fuireach anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile. Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin. Air adhbharan trioblaidean poileataigeach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid nan daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail. Taobh chinnidh, 's e daoine geala/mestizos a th'ann a' mhòr-chuid nan daoine ann an Ibagué, ach tha 0.7% dhe Tùsanaich agus 1.2% air a bheil freumhan ann an Afraga ann. 'S urrainn do 92.6% nan daoine ann an Ibagué leughadh agus sgrìobhadh. A thuilleadh air sin, tha fòn aig an taigh aig 69.8% nan dachannan.
Fèisean
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Ibagué. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid Chaitligeach a th’ann fhathast,  fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s a tha beairteas cultarail na dùthcha.
Ceanglaichean a-mach
An t-sìde ann an Ibagué
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Coloimbia
Hastings, Siorrachd Annapolis
Tha Hastings ann an Siorrachd Annapolis ann an Alba Nuadh.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Cill na Tràghad
‘S e baile beag dùthchasail agus port faisg air Taigh Mhàrtainn, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th' ann an Cill na Tràghad (Beurla: Port William, Beurla Ghallta: Kilantrae). Tha e suidhichte aig 11m os cionn ìre na mara, ann an ceann a deas Leth-eilean na Machrach, eadar An Eilreig agus Am Monadh Rèidh, air an àirde an iar Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Bhaile na h-Ùige ro 1975. Tha e 308km air falbh bho Obar Dheathain, 125km bho Ghlaschu, 72km bho Dhùn Phrìs agus 159km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. 'S e Beurla agus Beurla Ghallta a th' aig a’ mhòr-chuid dhiubh ann an Cill na Tràghad. Tha Eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas, turasachd agus iasgach. Taobh fhoghlaim, tha bun-sgoil ann ach feumar a dhol dhan àrd-sgoil ann am Baile Ùr nan Stiùbhartach.
Freumhan an Ainm
A rèir eòlaichean fhreumh-fhaclachd, tha e coltach gur ann à cill agus tràigh anns an tuiseal ghinideach anns a' Ghàidhlig fhèin a th' ann ainm a' bhaile. Nochd a' Ghàidhlig ann an ceann a deas na h-Alba anns an 7mh Linn agus bha an cànan fhathast làidir ann an Siorrachd Bhaile na h-Ùige fhèin anns an 18mh Linn. Chaidh ainm sa Bheurla atharrachadh le Uilleam MacSuaile, an t-uachdaran a leasaich an cidhe.
Eachdraidh
Bha baile beag ann o shean ach chaidh a leagail agus ath-thogail eadar 1771 agus 1776 leis a' Mhorair Uilleam MacSuaile, a thug ainm ùr dhan bhaile sa bheurla.
Poileataigs
'S ann gu Comhairle Choimhearsnachd Chille na Tràghad fhèin a bhuineas Cill na Tràghad, a ghabhas a-steach Barrachan, An Eilreig, Am Magh Crom agus Am Monadh Rèidh cuideachd. Tha 885 duine a' fuireach san sgìre air fad. Tha 18 comhairlichean coimhearsnachd a' riochdachadh na sgìre agus thathar a' cumail coinneamhan na Comhairle gach mìos ann an Talla MhicShuail ann an Cill na Tràghad. Tha e a' buntainn dhan uàrd-taghaidh 02 (Siorrachd Bhaile na h-Ùige an Iar) airson Comhairle na Roinne. Tha e a' buntainn dhan uàrd-taghaidh 02 (Wigtown an Iar) airson Comhairle na Roinne.
Còmhdhail
Chan eil seirbheis rèile ann. A dh'aindeoin sin, tha dà sheirbheis bhus a' frithealadh a' bhaile:
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh
Roinn-seòrsa:Siorrachd Bhaile na h-Ùige
Dzoosotoyn Elisen
300px|thumb|right|Suidheachadh den fhàsach Dzoosotoyn Elisen 'S e fàsach ann an Àisia a tha anns an fhàsach Dzoosotoyn Elisen (Gu'erbantonggute Shamo, 古尔班通古特沙漠, Beurla: Dzoosotoyn Elisen Desert).
Tha e suidhichte ann an Xinjiang ann an Sìona.
'S e seo am farsaingeachd aige: 50,000 cilemeatair ceàrnagach. Mar sin 's e an dàrna fhàsach as motha air feadh Sìona.
Roinn-seòrsa:Fàsaichean Roinn-seòrsa:Àisia-an-Ear
Calman geal-amhach
'S e eun a th' ann an calman geal-amhach (Columba vitiensis) a bhuineas do theaghlach Columbidae.
Turlann
'S e baile beag ann an ear-thuath na h-Alba a tha ann an Turlann neo Tarbhlann (Beurla: Tarland).
Comhairle Shiorrachd Obar Dheathain (Siorrachd Obar Dheathain ro 1975). Tha e mu 30 mìltean (52 km) san àird an iar air Obar Dheathain.
Ceann
'S e roinn chudromach na bodhaig a tha ann an ceann. Tha e aig mullach a' chuirp, agus seo far a bheil an eanchainn 7c.
Turlann
Dealbhan
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Siorrachd Obar Dheathain Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Obar Dheathain
Ceann
Roinn-seòrsa:Bodhaig
Ceann na Creige
'S e baile beag ann an Cinn Tìre air Loch Tairbeirt an Iar a th' ann an Ceann na Creige (Beurla: Kennacraig). 'S e port-mara airson aiseig a tha ann. An sin tha aiseagan a' dol eadar Ceann na Creige agus Port Ilein is Port Asgaig ann an Ìle le Caledonian Mac a' Bhriuthainn.
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Alasdair MacIlleBhàin
'S e seinneadair Muileach a th' ann an Alasdair MacIlleBhàin.
Làithean Tràth
'S ann às an t-Sàilean ann am Muile a tha Alasdair. Bha ùidh mhòr aige san dualchas agus sna h-òrain Ghàidhlig bho aois òg.
Seinn 'sa Ghàidhlig
Choisinn Alasdair MacIlleBhàin Bonn Òir a’ Chomuinn ann an Dùn Omhain ann an 2006 is e 19 bliadhna a dh’aois. Tha Alasdair na òranaiche is na sgrìobhaiche-ciùil agus sgaoilteadh a chiad chlàr, 'Las', air a bheil an dà chuid òrain à sgìreachd àraich agus a chuid òrain fèin, san Dùbhlachd 2012.
Poileataigs na h-Alba
'S obair nan comhairlean, nam pàrlamaidean Taigh an Ròid, Westminster agus Eòrpach, iomairtean agus athchuingean ann an Alba a tha ann am poileataigs na h-Alba.
Alasdair MacIlleBhàin
Seinn 'sa Ghàidhlig
Tha e air a bhith na bhritheamh cuideachd aig Mòdan ionadail agus aig a’ Mhòd Nàiseanta o 2012.
Poileataigs na h-Alba
Pàrtaidhean poilitigeach
Pàrtaidhean nan suidhe ann am Pàrlamaid na h-Alba:
Muc
Sus scrofa no Sus domesticus
Tha am muc 'na sineach. Tha iad tric air an cumail air an tuathanas agus air an reic airson muicfheoil, ged a tha cuid a creidheamh gu bheil e cearr muicfheoil ithe. Tha seo air sgath 's gu bheil iad a creideamh gu bheil muic salach.
Poileataigs na h-Alba
Pàrtaidhean poilitigeach
Tha Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba a’ riaghladh na dùthcha ann an Riaghaltas.
Muc
Abairtean mu dheidhinn mucan
Cho leisg ris a' mhuc!
Roinn-seòrsa:Muc Roinn-seòrsa:Mamalan
Alasdair MacIlleBhàin
Seinn 'sa Ghàidhlig
A thuilleadh air nam pròiseactan ciùil, tha Alasdair na rannsaiche ann an roinn na Ceiltis is na Gàidhlig aig Oilthigh Ghlaschu an-dràsta far a bheil e a' dèanamh ollamhachd (PhD) air ainmean-àite ann an sgìre Torosaigh am Muile.
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil Albannach Roinn-seòrsa:Ceòladairean le Gàidhlig Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Plastaig
thumb|Plastaig sracte thumb|[[Poca plastaig]] Se stuth co-dhèanta a tha ann am Plastaig, a tha làidir agus aotrom, agus a thèid a chur ann an cumaidhean eadar-dhealaichte.
Chaidh a' chiad phlastaig, celluloid, a dèanamh le John Wesley Hyatt. 'S e niotrat ceallalois a th' ann. Lean Leo Baekeland ann an 1907 e le Bakelite. Cha robh moileciuil nàdarra, mar cheallalos, ann is b' e a' chiad plastaig fuadain a bha ann.
'S e poilimearan a tha ann am mòran plastaig. Bha Hermann Staudinger cudromach ann an eachdraidh nam poilimearan.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:stuth
George de Hevesy
B' eGeorge de Hevesy, (Magyar: Hevesy György, Budapest 1885 - Freiburg im Breisgau 1966), Ceimigear às an Ungair. Fhuair e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd anns a' bhliadhna 1943. A bharrachd air sin, 's e an siathamh Iùdhach a choisinn an Duais Nobel ann an Ceimigeachd a-riamh a bh'ann.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd Roinn-seòrsa:Daoine às an Ungair Roinn-seòrsa:Iùdhaich
Leopold Ružička
B’ e ceimigear à Croàisia a bh’ ann an Lavoslav (Leopold) Stjepan Ružička (Vukovar, 13 an t-Sultain 1887 - Mammern, 26 an t-Sultain 1976). Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd còmhla ri Adolf Friedrich Johann Butenandt anns a' bhliadhna 1939.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd Roinn-seòrsa:Daoine à Croàisia Roinn-seòrsa:An Eilbheis
Hami
Tha e na phàirt den fhàsach Gobi. Tha e suidhichte eadar na ruith-bheanntan Nan-shan (sa deas) agus an fhàsach Lop (san iar).
Roinn-seòrsa:Fàsaichean Roinn-seòrsa:Àisia-an-Ear
Colann
thumb|Dealbh dhen cholainn bho The home medical library (1907)
Corp-eòlas
Lorgar am broinn na colainn na prìomh buill-bodhaig. Tha an cridhe agus na sgamhan am broinn a' cléibh anns a' cholainn uarach.
Tha na buill-bodhaig a bhios ri cnàmhadh anns an leth gu h-ìseal; an grùthan, a' ghreallach no am mionach, agus na dubhagan.
Sgùrr na Banachdaich
'S e beinn anns a' Chuiltheann anns an Eilean Sgitheanach a tha ann an Sgùrr na Banachdaich. Tha i 965 m a dh'àirde agus 's e Beinn Rothaich a th' ann. Tha i suidhichte ann am meadhan a' Chuilthinn faisg air Sgùrr a' Mhadaidh agus Sgùrr a' Ghreadaidh. Mar as trice bithear a' ceangail na trì beanntan sin ri chèile air latha streap. Tha an druim glè chaol faisg air a' mhullach.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach
310
Bàsan
Roinn-seòrsa:310an
807
DCCCVII
Bàsan
Roinn-seòrsa:800an
Port Ghlaschu
'S e baile ann am meadhan na h-Alba a tha ann am Port Ghlaschu (Beurla: Port Glasgow). Tha e faisg air Glaschu, ach ged a tha an t-ainm "Port Ghlaschu" air, tha sgaradh beag eatarra.
Chaidh caisteal a thogail ann an 1478 le Sir George Maxwell is ath-thogail le Patrick Maxwell ann an 1597. Cheannaich na h-ùghdarrasan Ghlaschu an caisteal agus am fearann timcheall air ann an 1668 airson port ùr is borgh a chruthachadh.
Thog James Watt doca-tioram an seo ann an 1762 is bha long-thogail glè chudromach ro dheireadh na 18mh linn. Chaidh a' chiad bhàta-smùide airson luchd-siubhail, an Comet, a thogail an seo ann an 1812.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Siorrachd Rinn Friù
1 an Giblean
'S e 1 an Giblean an 91mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (92mh ann am bliadhna-leum). Tha 274 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
thumbnail|180px|[[Santos Gutiérrez Prieto]]
Breithean
thumbnail|150px|left|[[Otto von Bismarck]]
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Margaretsville
Tha Margaretsville ann an Siorrachd Annapolis ann an Alba Nuadh.
Aimearaga-Laideannach
right|300px|thumb|Aimearaga Laideannach
Margaretsville
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Aimearaga-Laideannach
Tha Aimearaga-Laideannach (América Latina) a' ciallachadh na àiteachan sna h-Aimearagan far a bheil Spàinntis neo Portagailis gam bruidhinn. Gu cumanta, tha na dùthchanan seo ann an Aimearaga a Deas, agus Aimearaga Mheadhanach, bho ceann-a-tuath Meagsago gu Patagonia.
Dùthchannan ann an Aimearaga-Laideannach
Chan e roinn cruinne-eòlaisail a th'ann an Aimearaga-Laideannach, ach sgìrean cultarail-poiliteagach. Le sin, tha e air sgaoileadh tro Aimearaga a Deas, Aimearaga Mheadhanach, Aimearaga a Tuath agus air feadh na Mara Chairibianach. A bharrachd air sin, bha spàinntis ga bhruidhinn ann an cuid dhe na stàitean ann an àird an iar agus mu dheas anns na Stàitean Aonaichte gu ruige an 19mh linn.
Roinn-seòrsa:Mòr-roinnean
1236
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1236 (MCCXXXVI).
Bàsan
Roinn-seòrsa:1230an
Auburn, Maine
'S e baile ann am Maine, sna Stàitean Aonaichte, a th' ann an Auburn. Tha e suidhichte ann an deas na stàite. Anns a’ bhliadhna 2010 bha 23,055 duine a’ fuireach an seo. Tha e suidhichte aig 58m os cionn ìre na mara.
Eachdraidh
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1842.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean ann am Maine
Siorrachd Shelburne
right|thumb|200px Tha Siorrachd Shelburne ann an Alba Nuadh. Se Shelburne am prìomh-bhaile.
Bailtean
Roinn-seòrsa:Siorrachdan na h-Alba Nuadh Roinn-seòrsa:Alba Nuadh
Balla Antonine
thumb|Tobhtaichean Balla Antoine anns a' Bharr faisg air Teuchar.
808
DCCCVIII
Balla Antonine
'S e Balla Antonine am balla àrsaidh Ròmanach a tha a’ sìneadh tarsainn na Albann. Tha e a' ruith eadar an Linne Chluaidh air a’ taobh an iar agus an Linne Foirthe air an taobh an ear, 63km (39 mìle) a dh' fhaide. 'S e an rud as motha a thog na Ròmanaich ann an Albainn.
808
Bàsan
Roinn-seòrsa:800an
Balla Antonine
Bha am balla dèanta le sgrathan agus clachan, le dùin air feadh a fhaide, eadar dhùin bheaga agus dhùin mhóra. Tha feadhainn dhiubh fo chùram Àrainneachd Eachdraidheil Alba. Mar as àbhaist tha dìg r’ a thaobh. Thòisich an t-Ìompaire Antoninus a thogail ann an 142 AD, agus fad fichead bliadhna b’ e sin crìoch a tuath na h-Ìompaireachd Ròmanaich. Tha e anns a’ chlàr de Làraichean Dualchas na Cruinne aig UNESCO.
thumb|300px|Na dùin Is iad na dùin agus na dùin bheaga bho thaobh an iar gu taobh an ear:
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Eachdraidh na h-Alba
Fàsach Gleann Indus
thumb|right|300px|Sealladh air a' Ghleann Indus 'S e fàsach ann an Àisia a tha ann am Fàsach  Gleann  Indus (Beurla: Indus Valley Desert).
Tha e suidhichte san àirde a tuath Pagastàn anns an sgìre Punjab eadar an abhainn Chenab is an abhainn Indus.
'S e seo am farsaingeachd aige: 19,500 cilemeatair ceàrnagach.
Roinn-seòrsa:Fàsaichean Roinn-seòrsa:Àisia a Deas
Milford, Siorrachd Annapolis
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Milford, Annapolis County
311
Bàsan
Roinn-seòrsa:310an
Ward Hill (Arcaibh)
'S e beinn ann an Arcaibh, Alba a th' ann an Ward Hill.
Suidheachadh
Tha e suidhichte ann am meadhan Mòr-thìr, Arcaibh iar air Kirkwall agus tuath air Orphir. 'S e Mid Hill a mhàthair-mhullaich aige, tha e na laighe tuath air. Tha Ward Hill 268m (879 troigh) de dh'àirde agus mar sin 's e seo an dàrna bheinn as motha air an eilean. Air mullach na beinne chan eil dad sònraichte ri fhaicinn a bhios a' sealltainn a' phuing as àirde. Tha a' phuing as àirde suidhichte mu 5m san iar-thuath air an lic thriantanachd.
Air sgàth 's gu bheil àirde nam beann ag atharrachadh tro ùine, tha buidhnean eadar-dhealaichte gam measach bho àm gu àm. Rinneadh an t-ath-sgrùdadh mu dheireadh air Ward Hill san 20 am Faoilleach 2012 agus chaidh na tomhasan a chruinneachadh air an liosta a tha ri fhaighinn air an làrach-lìn "Database of British and Irish hills".
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Beanntan ann an Arcaibh
Loch Dubh
'S e loch ann an Alba a tha ann an Loch Dubh. Tha e suidhichte ann an ceann a tuath Minginis anns an Eilean Sgitheanach. Tha Beinn Bheag (185 m) san ear agus am baile Àrd an t-Sabhail san ear-thuath dheth.
Long
right|200px
Loch Dubh
Tha an loch seo cho mòr ri 0.9 ha (2.2 acair). 'S e 0.4 km (0.2 mìle) an cuairt-thomhas aige agus tha e mu 130 m a dh'fhad san àite as dìriche. Chan eil eilean anns an loch seo. Tha bàrr uisge an locha mu 188 m (617 troigh) os cionn na mara agus tha e mu 1.1 km (0.7 mìle) air falbh bhon mhuir. Tha an t-uisge a' sruthadh a-mach às an loch seo gu tuath tro Allt an Tulachgoe. Tha eas ann a tha cho àrd ri 100 m mus ruig an t-allt am muir.
Long
Se bàta glè mhòr a tha ann an long. Tha iad a' cleachdadh airson tursan fada air a' mhuir agus lochan mòra.
Loch Dubh
Chan eil duine sam bith a' fuireach faisg air Loch Dubh agus mar sin chan eil rathaidean ann a leanas chun an locha seo.
Long
Ged a b' e pàirt cudromach dhen eaconamaidh ann an Alba a bha ann an long-thogail, gu h-àraidh air Abhainn Chluaidh, cha robh mòran long-thogail air a' Ghàidhealtachd ach bha gàrradh-shoithichean aig Cidhe a' Phreas Droighinn ann an Inbhir Nis agus ann an Ceann Loch Chille Chiarain.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:bàtaichean
Loch Dubh
Dealbhan
Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba
1237
MCCXXXVII
Pàrlamaid na h-Alba
’S e còmhdhail reachdail na h-Albann a tha ann an Pàrlamaid na h-Alba. Tha i a’ coinneachadh ann an togalach na Pàrlamaide ann an sgìre Taigh an Ròid ann an Dùn Èideann, prìomh-bhaile na h-Albann, agus uaireannan theirear “Taigh an Ròid” gu neo-fhoirmeil rithe. Tha a’ Phàrlamaid air a dhèanamh le 129 buill taghte air a bheil Buill Pàrlamaid na h-Alba no BPA.
Eachdraidh
Bha Pàrlamaid na h-Alba ann ro 1707, ach chaidh cur às dhith le Achd an Aonaidh, mar mhol Co-chruinneachadh Bun-reachdail na h-Alba, anns an robh Canon Kenyon Wright na chathraiche. Stéidhich Achd na h-Alba 1998 a’ phàrlamaid ùr. Bha a’ chiad taghadh airson Pàrlamaid na h-Alba anns a’ Chéitean 1999, agus ghabh a’ Phàrlamaid a làn chumhachdan anns an Iuchair 1999.
Cumhachdan
Tha am Pàrlamaid a' taghadh am prìomh-mhinistear a tha a' stiùireadh Riaghaltas na h-Alba.
Faodaidh Pàrlamaid na h-Alba laghan a dhèanamh a bheireas buaidh air Albainn ann an iomadh cùis a bhuineas ri gnothaichean na dùthcha, agus faodaidh i ìre bhunaiteach na cìse cosnaidh àrdachadh no ìsleachadh suas ri trì sgillinn san not. Tha Achd na h-Alba 2012 agus Achd na h-Alba 2016 a’ toirt chumhachdan cìse leasaichte do Phàrlamaid na h-Alba, agus thàinig na cumhachdan seo an cur an gnìomh gu h-iomlan sa bhliadhna 2017. Bhon uair sin tha cìs an tuarastail air a bhith rud beag nas troma air na daoine beartach ann an Albainn seach mar a tha ann an Sasainn, rud beag nas eutroime air na daoine bochda.
Tha cumhachd aig Pàrlamaid na h-Alba a bhith a’ dèanamh laghan air raon ghnothaichean air a bheil “cùisean tiomnaichte”. Tha iadsan a’ gabhail a-steach:
Tha cuid de chùisean a bhuineas ri Albainn ach aig a bheil buaidh air an Rìoghachd Aonaichte, no buaidh eadar-nàiseanta, gan co-dhùnadh le Pàrlamaid na Rìoghachd Aonaichte ann an Westminster. Is e “cùisean gléidhte” a theirear ri na rudan seo, leithid:
Dòigh taghaidh
Is àbhaist do thaghaidhean do Phàrlamaid na h-Alba tachairt a h-uile còig bliadhna. An siostam bhòtaidh, ’s e seòrsa de riochdachadh co-roinneil a th’ ann air a bheil an t-ainm Siostam Ball a Bharrachd. Tha dà bhòt aig a h-uile neach-bhòtaidh: aon airson na sgìre-phàrlamaid agus aon airson na roinne. Tha gach duine ann an Albainn ga riochdachadh le aon BPA sgìreil agus seachd BPA roinneil. Tha inbhe cho-ionnan aig a h-uile BPA anns a’ Phàrlamaid agus faodaidh luchd-taghaidh fios a chur gu duine sam bith den ochdnar a tha gan riochdachadh.
Leasbach dhatha-bhilean
'S e leasbach (gu dualchasach) bheanail a th' ann an leasbach dhaith-bhilean. 'S e facal de truaill-chainnte a nochd 'san deichead 1990. 'S urrainn dhi ri leasbach beanail sam bith air chleachdadh a bhith, ach 's e mar as trice glèidhte ri mnathan beanaile gu bheil air tharraing ri mnathan beanaile eile, seach càirdeas de "Feachdaire agus gruagach".
Pàrlamaid na h-Alba
Dòigh taghaidh
Leis a’ bhòt sgìreil, nì an neach-bhòtaidh roghainn eadar na tagraichean a tha a’ seasamh anns an sgìre-phàrlamaid aige. Is e an tagraiche leis an àireamh as motha de bhòtaichean a gheibh an seata. Tha 73 BPA sgìreil ann uile gu léir.
Leasbach dhatha-bhilean
'Sna filmean Ameireaganach, tha leasbaichean riochdaichte gu tric a-rèir ris an dlùth-chlòdh na leasbaich dhatha-bhilean, a bhith nas sàbhailte gu sluagh-iùlach agus a bhith nas tarraingiche gu miann ri fir-choimhid. Riochdaichidh an lìn an bocsa-deilbh (telebhisean), An Facal L gu lèir nam prìomh-charactaran leasbach mar seo.
Pàrlamaid na h-Alba
Dòigh taghaidh
An bhòt eile, an bhòt roinneil, 's ann airson pàrtaidh poilitigeach a tha sin, no airson duine a sheasas gu neo-eisimeileach anns an roinn-taghaidh. Tha ochd roinnean-taghaidh Pàrlamaid na h-Alba ann agus seachd seataichean anns a’ Phàrlamaid aig a h-uile roinn, 56 seataichean uile gu léir. Anns gach roinn, bidh pàrtaidhean a’ faighinn sheataichean a réir cia mheud bhòt a fhuair iad anns a’ bhòtadh roinneil agus cia mheud seata sgìre-pàrlamaid a fhuair iad.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba
Leasbach dhatha-bhilean
'S urrainn dhi cuideachd a ciallachadh neach nach eil gu fìor 'nan leasbach ach gabhaidh air a bhith, air mòran adhbharan mar siùrsachd. 'S urrainn dham dh'fhacal air boireannaich dhà-mhiannach air chleachdadh a bhith.
Air uairibh, tha air chur fèineachd nan leasbach dhatha-bhilean air mnathan an sàs leis a' chomann cluiche shuidheachaidhean na h-Aristasia. Cuiridh Aristasianaich umpa fhèin nòsan beanail an aodaich, gu tric a' cuimhneachadh na deicheadan de 1920-1950, agus suidhichidh iad fhèin ri "fìrinn eile" far a tha na dà seòrsa tè-bhàn agus tè-chiar. Th' an comann na h-Aristasian air chur an cèill air a bhith cho "chan eil cho mòran feachdaire agus gruagach ri gruagach agus nas gruagaiche".
Ceanglaichean a-mach
Leasbach dhatha-bhilean Leasbach dhatha-bhilean Roinn-seòrsa:LCDT-Truaill-chainnte Roinn-seòrsa:LCDT-faclan
Sionnach
Tha an sionnach (iolra: sionnaich) 'na shineach ann an teaghlach nan con, (Laideann: Vulpes vulpes). Theirear am madadh-ruadh ris agus ann an sgeulachdan à beul-aithris, canar Gille-nan-car ris cuideachd. Tha a dhath donn, a bheul biorach, a chluasan àrd agus dìreach, agus earball fada dosach, agus breac. 'S e 'cuilean sionnaich' a chanas ri sionnach òg.
Àite-còmhnaidh
Tha an toll sam bheil e a' gabhail còmhnaidh am bitheanta fon talamh no ann an sgeirean chreag.
Beathachadh
'S e is biadh dhan t-sionnach, a' mhaigheach, an coinean, cearcan agus eunlaith de gach seòrsa. Ithidh e mar an ceudna faimh, radanan, agus luchan; agus tha e ro dhèidheil air ùbhlan agus air gach gnè meas.
Gnàthachadh
Tha an sionnach ro innleachdach a chum breith air a chobhartach, agus chum a nàimhdean a sheachnadh. Tha seo cho aithnichte do gach neach is gun abrar mar ghnàth-fhacal ri duine carach agus cuilbheartach, "Gum bheil e cho seòlta ris an t-sionnach." 'S iomadh sgeul a dh'innsear mu thimcheall an t-sionnaich agus mu thimcheall nan innleachdan a tha e a' gnàthachadh a mhealladh a nàimhdean.
Ann an iomadh àite den domhain, tha an sionnach a' toirt mòr-shùgradh agus aighear do luchd-seilg. Chasgadh ruaig an t-sionnaich ann an Alba ann an 2002, agus ann an Sasann 's a' Chuimrigh air Gearran 18, 2005. Roimhe sin ann an Sasann, bhiodh na sealgairean a' marcachd an dèidh an t-sionnaich, agus ga ruagadh le madaidhean; ach is tric a sgìthicheas e na coin, na h-eich agus na sealgairean; agus faodaidh e bhith, an dèidh dhaibh a leantainn car leth-cheud mìle, gun toir e an car asta mu dheireadh - gun ruig e ionad falach èiginn, agus gun tèarainn e a bheatha.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Cù Roinn-seòrsa:Mamalan
Francis Peacock
Bha Francis Peacock ’na mhaighstir dannsaidh agus coireògrafaiche ann an Obar Dheathain bho 1744. Stèidhich e an Comann Ciùil Obar Dheathain còmhla ri Andrew Tait ann an 1748.
1238
MCCXXXVIII
Bàsan
Roinn-seòrsa:1230an
4 an Giblean
'S e 4 an Giblean an 94mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (95mh ann am bliadhna-leum). Tha 271 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
180px|thumb|Seumas I, air a pheantadh
Bàsan
thumb|left|150px|[[Martin Luther King, Jr.]]
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Abercarn
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Caerffili Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Craiceann
right|thumb|Craiceann
Tha craiceann na chòmhdach air bodhaig. Tha falt a' fàs ann, agus ìnean.
Bidh mòran tinneasan a' gabhail buaidh air, mar aillse-craicinn, breac-òtraich, a' ghriùthach 7c.
Roinn-seòrsa:Corp *
Geama
thumb|right|200px|Taibhleas, dealbh às na [[Meadhan-Aoisean]] 'S e siostam no structar airson cluiche a tha ann an geama is e an dòchas foirmeil le riaghailtean sgrìobhte, mar eisimpleir tàileisg, no mi-fhoirmeil mar na geamaichean a cluicheas clann san raon-cluiche.
Sgrìobh Wittgenstein air mìneachadh na geamaichean gun do dh'ionnsaich clann na tha am facal 'geama' air tro eisimpleirean.
Iomraidhean
*
Cliabhair
150px|right|thumb|Cliabhair Chanar cliabhair ri fear neo tè a tha ri cliabhaireachd. Is e a tha ann an cliabhaireachd an gniomh a tha ann an figheadh nan cliabh.
809
DCCCIX
Bàsan
Roinn-seòrsa:800an
Gàirnealachd
thumb|right|250px|Gàirnealaireachd 'S e obair le flùraichean, lusan agus measan a tha ann an gàirnealachd. Tha i a' dèiligeadh leis a h-uile rud a tha a' fàs ann an gàradh.
Cleachdar facail eile mar gàirnealaireachd neo gàirneilearachd cuideachd.
Iomraidhean
*
Gärtner 園芸 Bagban
Llangedwyn
Tha am baile Llangedwyn ann am Powys, a' Chuimrigh. Tha e 91.9 mi (147.9 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 158.5 mi (255.1 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 386 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 84 (21.8%); rugadh 30% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Powys Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
1937
MCMXXXVII
Breithean
thumb|Ìomhaigh [[Dòmhnall Mac an Deòir]]
Bàsan
thumb|Croft and Cattle ('Croit is Crodh') le Francis Cadell
Roinn-seòrsa:1930an
Alasdair Allan
Is e Ball Pàrlamaid na h-Alba a tha ann an Alasdair Allan. Tha e na bhall ann am Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba airson nan Na h-Eileanan an Iar.
Bho 7 an Dùbhlachd 2011 bha e air a bhith 'na Mhinistear airson Foghlam, Saidheans agus Cànanan na h-Alba gu 2016 nuair an deach e 'na Mhinistear airson Leasachaidh Eadar-Nàiseanta agus Eòrpa ach chaill e an dreuchd seo nuair an do chrath Nicola Sturgeon a caibineit ann an 2018. Tha Gàidhlig fhileanta aige agus Albais. Sgrìobh e tràchdas PhD mu dheidhinn na h-Albais, anns an Albais fhéin.
Rinn e iomairt airson a' Ghàidhlig nochdadh air Duolingo is i soirbheachail.
Is ann às na Crìochan a tha e. Rugadh e ann an Ashkirk ann an 1971. Chaidh e gu Oilthighean Ghlaschu agus Obar Dheathain. As dèidh sin, dh'obraich e airson Eaglais na h-Alba mar oifigear naidheachd agus airson a' Phàrtaidh Nàiseanta ann an Ceann Phàdraig agus ann an Dùn Èideann. Tha e a' seinn ann an Còisir Sgìre a' Bhac.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba Roinn-seòrsa:Seann Oileanaich Oilthigh Ghlaschu Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Sgùrr Choinnich
'S e beinn ann am Frìth Achadh na Seileach air a’ Ghàidhealtachd a th’ ann an Sgùrr Choinnich. Tha e 999 m de dh’àirde agus ’s e Beinn Rothaich a th' ann. Tha e suidhichte eadar Achadh na Seileach agus Loch Monar mu 5km bhon rathad ann an Gleann Carrann. Dh'fhaodadh gu bheil an t-ainm a' toirt iomradh air an ainm Coinneach.
Gus a' bheinn seo a shreap, bithear mar as trice a' dèanamh pàirt den t-slighe tron ghleann air an rothair. Mar as trice bithear a' streap na beinne bho thaobh an iar, agus ga cheangal le Sgùrr a' Chaorachain.
Bhon mhullach gheibhear seallaidhean air Loch Monar, Bidean a' Choire Sheasgaich, Lurg Mhòr, Srath Carann, Loch Carrann agus Toirbheartan.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Paradise, Alba Nuadh
Tha Paradise ann an Siorrachd Annapolis ann an Alba Nuadh.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Giogha
thumb|Giogha ann an Alba
'S e eilean ann an Earra-Ghàidheal, Alba a th' ann an Giogha.
A rèir cunntas-sluaigh 2011 bha 163 duine a' fuireach anns an eilean agus mar sin dh'fhàs àireamh muinntir an eilein bho 110 duine anns a' bhliadhna 2001.
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:Eileanan a-staigh Roinn-seòrsa:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Cogadh Chaco
'S e àite uabhasach iomallach tioram tartmhor a th’ ann an Chaco (Quechua: Chaku) is tha an t-ainm a’ ciallachadh àite na sealgaireachd. Tha e suidhichte eadar Boilibhia, Paraguaidh, An Argantain agus Braisil. Cha do dhearbhadh na crìochan aige aig àm nan Spàinnteach leis cho mòr ‘s a tha e agus leis nach eil mòran dhaoine a’ fuireach an sin, is cha chuireadh sin dragh air na dùthchannan sin idir. Cha robh an Chaco idir cudromach ron 19mh linn. Ann an 1879 chaidh Boilibhia a chuid chosta, is le sin bha e gu math cudromach gum faigheadh iad oirthir airson malairt, gu h-àraidh air an abhainn Plata. Bha an Chaco agus Paraguaidh eatorra agus a Mhuir. Chaill na Paraguaidhich leth-chuid dhen fhearainn aige an dèidh Cogadh a' Chaidreachais Thrìbilte (Spàinntis: La Guerra de la triple Alianza) 1864 - 1870) is le sin cha robh iad idir deònach airson rud sam bith a chall a-rithist.
A bharrachd air sin, bha an companaidh ola Standard Oil dhen bheachd gum biodh peatrail fo thalamh ann an Chaco, is iad a’ toirt peatrail bhon thaobh Bhoilibhianach mar thà co-dhiù. Mar dheireadh thall, cha robh fiù ’s braon pheatrail anns an sgìre idir. Nuair an tug Boilibhia ionnsaigh air feachd na Paraguaidh anns an Chaco bha uachdarain ann am Paraguaidh an duil gun dìonadh riaghaltas na dùthcha aca an cuid oighreachdan ann an Chaco.
Aig deireadh an latha chaidh mu 60,000 Boilibhianaich agus 30,00 Paraguadheanaich a mharbhadh neo a leòn. Chum Paraguaidh an cuid fhearainn, ged do ghairm an dà thìr gun do chuir iad ruaig air an dùthaich eile, leis gu robh an dòigh obrach agus an togradh aca na b’fhèarr, ged an robh stuth na b’ fheàrr, feachdan na bu mhotha agus oifigearan bho thall thairis aig Boilibhia. Cha robh fios aca air an dùthaich. Bhrist an cogadh sin an eaconomaidh agus co-chomann an dà nàiseanta a bha gu math bochd mar thà, gu seachd àraidh ri linn staing an eaconamaidh anns na 30an. B’ fheudar do Pharaguaidh na a reic dhan Spàinn aig toiseach tòiseachaidh cogadh sìobhalta na Spàinne. Chaidh Alfredo Stroessner, am biodh na Dheachdaire mu dheireadh thall, suas anns na rangan fad a’ chogaidh sin. Sgrìobh an t-ùghdar Augusto Roa Bastos mòran mu dheidhinn a’ chogaidh sin anns an leabhar aige Mac an Duine (Spàinntis: Hijo de Hombre), is e na nurs ri linne a’ chogaidh.
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Aimearaga a Deas Roinn-seòrsa:Boilibhia Roinn-seòrsa:Cogadh Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:Paraguaidh
1239
MCCXXXIX
Bàsan
Roinn-seòrsa:1230an
312
Bàsan
Roinn-seòrsa:310an
Victoria
Is dòcha gu bheil sibh a' lorg:
Muir
right|200px|thumb|Muir anns [[an t-Sile]]
Tha muir na àite mòr sàile. 'S e "cuan" a tha air an fheadhainn as motha.
Mount Hanley
Tha Mount Hanley ann an Siorrachd Annapolis ann an Alba Nuadh.
Daoine ainmeil
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Muir
Briathrachas
'S e slochd eadar dà thonn a tha ann an cladh.
Faic cuideachd
Roinn-seòrsa:Uisge Roinn-seòrsa:Tìr-eòlas
Gaoth Dobhair
‘S e baile beag Gàidhealach agus port sa Chontae Dhún na nGall ann an ceann a tuath na h-Èireann a th’ ann an Gaoth Dobhair. Tha e suidhichte aig Inbhir na h-Aibhne Chroithí, faisg air Loch na Cuinge aig 48m os cionn ìre na mara, 137km air falbh bho Dhoire, 205km bho Ghaillimh, 156m bho Bheul-Feirste agus 230km bho Bhaile Átha Cliath, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha 4,065 duine a’ fuireach an seo.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Èireann
Buinne beoil
Buinne beoil: Am sreath de calbhan co-sniomhta a bhitheas fighte mun chuairt beul cleibh.
Ann an cliabhaireachd, chanar "buinne" ri sreath den churra. Is e a tha anns An Curra an àlach de calbhan fighte eadar na staingean. Roinn-seòrsa:cliabhaireachd
810
DCCCX
5 an Giblean
'S e 5 an Giblean an 95mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (96mh ann am bliadhna-leum). Tha 270 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
810
Bàsan
Roinn-seòrsa:810an
5 an Giblean
Tachartasan
thumbnail|180px|Pàpa Urbain VIII
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Falt
thumb|Tar-dhealbh fuiltein
'S e fileamaidean de ghrunnain-fheòla a tha a' fàs on craiceann air a' cheann a tha ann am falt no gruag. 'S e fileamaid de fhalt a tha ann am fuiltean no ròineag. 'S e fuiltean air a' chuirp daonna no air ainmhidhean a tha gaoist no gaoisid. Tha na malaidhean air a' bhathais agus na frasgan air na buill-sùla.
Ceimigeachd
Tha falt air a dhèanamh air cearatain, grunn-feòla a lorgar cuideachd ann an ìnean. Tha an dath a' dol à mealainin.
Faic cuideachd
Roinn-seòrsa:Corp
Balla Mòr Shìona
thumb|right|250px|Balla Mòr Shìona faisg air Badaling Thathar a' meas gur i aon obair cho iongantach a th' ann am Balla Mòr Shìona 's a rinn mac an duine riamh. Tha e tòiseachadh aig a’ mhuir air an taobh an ear agus a leantainn air taobh tuath is iar-thuath na dùthcha fad còrr is 6, 700km (4,160 mìltean).
An dàrna h-iongnadh air an t-saoghal?
'S fìor iongantach ciamar a chaidh a chur suas ann an cuid de na h-àiteachan uabhasach anns am bheil am balla seo na sheasamh gu daingeann o chionn còrr is dà mhìle bliadhna. Uime sin, ma theirear gur h-iad Barr-chaoil na Èipheit an t-iongnadh as motha a th' air an t-saoghal, faodar a ràdh gur e Balla Mòr Shìona an dara h-iongnadh.
Tuairisgeul
Tha e air a thogail sa chuid as motha air cloich, 's air cloich-chrèadha, agus tha tùir air a mhullach astar goirid o chèile. Bha e mar sin air dòigh 's nan cuirte dragh air freiceadain aon tùir gum b' urrainn freiceadain an da thùir a b' fhaisge tighinn gan cuideachadh. Anns gach àite a bha furasta do nàmhaid a ruigsinn, bha daingnichean làidir air an togail. Ann an àiteachan tha am balla dùbailte, agus ann an corra àite trì-fillte, ach faisg air a cheann an iar dheth chan eil ann ach dùn mòr talmhainn. Tha e ann an cuid a dh'àiteachan a' dìreadh 's a' teàrnadh chreagan is bheanntan àrda.
Tha e air a thogail le balla tana cloiche air gach taobh dheth, agus eadar an dà bhalla air a lìonadh le talamh, air dhòigh 's gun saoileadh duine gum bu chlach air fad e. Tha a chuid ìosal dheth air a dhèanamh de chlachan mòra, agus mu shia troighean bhon làr tha a chlach-chrèadha a’ tòiseachadh agus a leantainn dh'ionnsaigh a mhullaich. Tha am mullach air a chòmhdach le leacan tana mar air cabhsair sràide. Tha na tùir uile mu dhà fhichead troigh a dh'àirde, agus tha am balla ri ghabhail thar a chèile mu fhichead troigh bho làr gu mullach; tha e nas ìsle na sin air na beanntan agus nas àirde na sin anns na glinn. Tha araon am balla 's na tùir nas leithne gu h-ìosal na tha iad gu h-àrd, agus tha geatachan air am fosgladh trompa dh'ionnsaigh nam bailtean air gach taobh.
Eachdraidh
Chuireadh am balla mòr seo suas leis na Sìonaich mu dhà cheud bliadhna mun do rugadh Crìosd, airson an nàimhdean, na Tartaraich a chumail a-mach; ach an dèidh an saothair uile, fhuair na Tartaraich a-staigh agus thug iad fo chìs iad.
Eile
Tha am Balla Mòr Shìona dìonta leis an UNESCO cuideachd mar Làrach Dhualchas na Cruinne.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sìona Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas
Cliabh
Is e a tha ann an cliabh seorsa bucais fighte as calbhan eu-sgolta. B'e calbhan calltainn an stugh abhaisteachd de cliabhan. B'e priomh feum nan cliabh, ann an Gaidhealtachd na h-Albainn, a ghiulain eallachan air muin daoine neo eich.
Is cliabhaireachd, an gniomh a tha ann an figheadh nan cliabh. Chanar cliabhair neo cliabhadair ri fear (neo tè) a tha ri cliabhaireachd.
Is teicneòlas traideasanta do Gaidhealtachd na h-Albainn is na h-Eirinn a tha ann an cliabhaireachd. Chaidh cliabhan a mach a' cleachdadh, nuair a thanaig deireadh air linn nan deich anns an dara leth den 20mh linn. Lorgar ti an siud 's an seo fhadhast, mar as tric a' grodadh an bathaich croiteir.
Roinn-seòrsa:Cliabhaireachd Roinn-seòrsa:teicneòlas
Gustave Flaubert
B’ e Gustave Flaubert (IPA:ɡystav flobɛʁ) sàr-ùghdar Frangach. Rugadh e ann an Rouen air an 12mh neo an 13mh latha dhen Dhùbhlachd 1821 agus chaochail e air an 8mh latha dhen Chèitean 1880, ann am baile beag ris an canar Croisset.