cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Burgenland
right|thumb|300px|Burgenland
'S e stàit anns an Ostair a tha ann am Burgenland (Ungairis: Várvidék/Őrvidék/ Felsőőrvidék, Croatais: Gradišće, Slovenianais: Gradiščansko). Tha e suidhichte san ear na dùthcha.
Roinn-seòrsa:An Ostair
Avram Hershko
'S e Bith-eòlaiche à Iosrael a th’ ann Avram Hershko (Eabhra: ברהם הרשקו‎א, Karcag 31 an Dùbhlachd 1937). Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 2004, còmhla ri Aaron Ciechanover agus Irwin Rose airson na h-obrach aca air ubiquitin agus a ròl ann an sgriosadh grunnan-feòla.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Daoine à Iosrael Roinn-seòrsa:Daoine às an Ungair Roinn-seòrsa:Iùdhaich
Palikir
'S e prìomh-bhaile na Meanbh Eileanan a tha ann am Palikir. Tha e suidhichte air an eilean Pohnpei. Anns a’ bhliadhna 2000 bha 6.444 duine a’ fuireach an seo. Seo an co-chomharran aige: 6º 55' Tuath agus, 158º 11' Ear.
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Roinn a' Chuain Shèimh Roinn-seòrsa:Bailtean
Fàsach Chalbi
'S e fàsach beag ann an Afraga a tha ann am Fàsach Chalbi (Beurla: Chalbi Desert )
Tha e suidhichte ann an Ceinia a tuath agus anns an Itiop a deas. 'S e Marsabit am baile as fairsge air.
Àilean
right|thumb|300px|Àilean anns an fhàsach [[Sahara]] 'S e àite ann an fhàsach far a bheil uisge ann. Ma bhios uisge gu leòr ann, 's urrainn do daoine, lusan agus beathaichean a' fuireach an seo. Mar sin 's e àite glè chudthromach a th' ann airson siubhail anns an fhàsach agus airson malairt.
Thàinig am facal Beurla: oasis bhon fhacal Ghreugach: ὄασις (oasis), a thàinig bhon seann-fhacal Èipheiteach wḥ3t neo wḥỉ.
Faic cuideachd
Roinn-seòrsa:Fàsaichean Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas
An Crìonan
right|300px|thumb|An Crìonan
'S e baile ann an Earra-Ghàidheal agus Bòd a tha ann An Crìonan (Beurla: Crinan). Tha e ann an Cnapadail.
Am Monadh Rèidh
‘S e baile beag dùthchasail agus port faisg air Taigh Mhàrtainn, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th' anns A' Mhonadh Rèidh (Beurla/Beurla Ghallta: Monreith). Tha e suidhichte aig 25m os cionn ìre na mara, ann an ceann a deas Leth-eilean na Machrach, eadar Cill na Tràghad agus Port Rosnait, air an àirde an iar Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Bhaile na h-Ùige ro 1975. Tha e 308km air falbh bho Obar Dheathain, 127km bho Ghlaschu, 71km bho Dhùn Phrìs agus 160km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. 'S e Beurla agus Beurla Ghallta a th' aig a’ mhòr-chuid dhiubh anns A' Mhonadh Rèidh. Tha eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas, turasachd agus iasgach. Taobh fhoghlaim, chan eil sgoil ann agus le sin feumar a dhol dhan bhun-sgoil ann am Port Uilleim dhan àrd-sgoil ann am Baile Ùr nan Stiùbhartach.
Freumhan an Ainm
A rèir eòlaichean fhreumh-fhaclachd, tha e coltach gur ann à monadh agus rèidh anns a' Gàidhlig a tha an t-ainm. Nochd a' Ghàidhlig ann an ceann a deas na h-Alba anns an 7mh Linn agus bha an cànan fhathast làidir ann an Siorrachd Bhaile na h-Ùige fhèin anns an 18mh Linn. A dh’aindeoin sin, tha cuid eile dhen bheachd gur ann à ‘’Moine’’ agus ‘’riabhach’’ a tha an t-ainm. Tha cruth na tìre a’ toirt cuideam dhan teòiridh seo cuideachd.
Eachdraidh
Chaidh Am Monadh Rèidh a’ chlàradh airson a’ chiad turais anns na meadhan aoisean mar Murith agus Menrethe.
Poileataigs
'S ann gu Comhairle Choimhearsnachd Chille na Tràghad a bhuineas Am Monadh Rèidh, a ghabhas a-steach Barrachan, Cill na Tràghad, An Eilreig agus Am Magh Crom cuideachd. Tha 885 duine a' fuireach san sgìre air fad. Tha 18 comhairlichean coimhearsnachd a' riochdachadh na sgìre agus thathar a' cumail coinneamhan na Comhairle gach mìos ann an Talla MhicShuail ann an Cill na Tràghad. Tha e a' buntainn dhan uàrd-taghaidh 02 (Wigtown an Iar) airson Comhairle na Roinne.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh Roinn-seòrsa:Siorrachd Bhaile na h-Ùige
Yaren
thumb|right|250px|Pàrlamaid ann an Yaren 'S e am baile neo an sgìre as motha ann an Nauru a tha ann an Yaren. Tha e suidhichte ann an taobh a deas na dùthcha, aig 0° 33’ Deas ‘s 166° 55’ Ear. Chan e ach baile beag a th’ ann le 1.5 cilemeatair ceàrnach san fharsaingeachd gu lèir. Anns a’ bhliadhna 2003 bha 1,100 duine a’ fuireach anns a’ bhaile fhèin.
O chionn 's nach eil prìomh-bhaile oifigeil ann an Nauru, cleachdar gu math tric Yaren mar baile riochdachail.
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Roinn a' Chuain Shèimh
Loch Dubhar-sgoth
thumb|Sealladh air Loch Dubhar-sgoth air an làimh dheas
'S e loch ann an Alba a tha ann an Loch Dubhar-sgoth. Tha e suidhichte an an Tròndairnis anns an Eilean Sgitheanach. Tha e na laighe air an làimh chlì den rathad A855, beagan air falbh bhon àite far a bheil Bhaltos. Tha Loch Corcasgil san àird a tuath dheth.
Chan eil duine sam bith a' fuireach faisg air Loch Dubhar-sgoth agus mar sin chan rathaidean ann a leanas chun na locha seo.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach
Jessica Ennis
thumbnail|Jessica Ennis 'S e luth-chleasaiche Sasannach a tha ann an Jessica Ennis CBE (Sheffield, 28 am Faoilleach, 1986). Tha ceatharnach bhuinne Heptahlon na h-Olympics aig Ennis.
Roinn-seòrsa:Luth-chleasaichean
Linn (100 bliadhnaichean)
Is urrainn do linn a’ ciallachadh 100 bliadhnaichean.
Mìle-bliadhnaichean teachdail
• 3
Roinn-seòrsa:àm Roinn-seòrsa:bliadhnaichean
Ferio
'S e fàsach ann an Afraga a tha anns an fhàsach Ferio, neo Fouta Ferlo cuideachd, (Beurla: Ferio Desert).
Tha e a' gabhail a-steach an treasamh pàirt de Seanagal.
'S e seo am farsaingeachd aige: 70,000 cilemeatair ceàrnagach.
Roinn-seòrsa:Fàsaichean Roinn-seòrsa:Afraga-an-Iar
Gleann Urchadain
thumb|Loch Meiklie ann an Gleann Urchadain
'S e gleann air a' Ghàidhealtachd a tha ann an Gleann Urchadain. Tha e mu 10 mìle (16km) a dh'fhaid. Tha e suidhichte eadar am baile Canaich sa cheann an iar agus am baile Druim na Drochaid sa cheann an ear air bruachan Loch Nis. Tha Abhainn Enrick a' sruthadh tron ghleann. Tha Gleann Urchadain, Gleann Afraig agus Gleann Canaich a' coinneachadh aig Canaich. Tha Amhainn Enrick a' sruthadh tro Loch Meiklie ann an Gleann Urchadain.
Tha Gleann Urchadain torrach agus craobhach.
Tha Comann Camanachd Ghleann Urchadain suidhichte ann an Druim na Drochaid bho 1885.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Gleanntan Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Majuro
thumb|300px|Tràigh ann an Majuro Atoll 'S e prìomh-bhaile na h-Eileanan Mharshall a tha ann am Majuro. Anns a’ bhliadhna 2004 bha 25,400 duine a’ fuireach anns a’ bhaile fhèin. Tha port-mara, port-adhair eadar-nàiseanta agus bùthan mòra aige. Tha am baile suidhichte air 64 atol ris an canar Majuro Atoll. Chan eil Majura nas motha na 9.7 cilemeatair ceàrnach san fharsaingeachd gu lèir, ach tha e na laighe timcheall air lagoon le 295 km².
Tha trì teis-meadhan anns a' bhaile (bho dheas gu tuath):
Carinthia (stàit)
300px|thumb|right|Carinthia anns an Ostair 'S e stàit roinneil anns an Ostair a tha ann an Carinthia (Gearmailtis: Kärnten, Slovenianais: Koroška). Tha e suidhichte sa deas na h-Ostaire.
Majuro
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Roinn a' Chuain Shèimh Roinn-seòrsa:Bailtean
Carinthia (stàit)
thumb|left|Sealladh air Loch Faaker agus Beinn Mittagskogel
Roinn-seòrsa:An Ostair
Crai
Tha am baile Crai ann am Powys, a' Chuimrigh. Tha e 34.7 mi (55.8 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 151.4 mi (243.6 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 235 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 76 (32.3%); rugadh 66% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Powys Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Gob an Choire
‘S e baile beag agus port air an àirde an iar-thuath Chontae Mhaigh Eo sa Chúige Chonnacht ann an Èirinn a th’ann an Gob an Choire neo Gob a’ Choire. Tha e suidhichte air Oileán Acla, air taobh Shear an Eilein. Ceanglaidh an Drochaid Mhícheál Mhic Dháibhéid Gob an Choire agus Acaill gu Leth-eilean Chorráin agus tìr-mòr Chontae Mhaigh Eo. Tha Taigh-cùirte an eilein ann an Gob an Choire, faisg air stèisean na Polis (Gaeilge: Garda) dìreach ri beulaibh na drochaid, air an rathad thall chun an eilein. Chan eil mòran chraoibh ri fhaicinn ann an Acaill, ach ann an Coille Ghleann Dairbhre faisg air Gob an Choire. Tha Gob an Choire 245km air falbh bho Chorcaigh, 58km bho Ghaillimh agus 252km bho Bhaile Átha Cliath, prìomh-bhaile na dùthcha.
Eachraidh
A-rèir beul-aithris na sgìre, bha dìreach aon ad foirmeil air an eilean o chionn fhada, a bha aig a h-uile duine. Chrochte an t-ad air cabar air choireigin ann an Gob an Choire is chleachdadh a h-uile duine e nuair a thigeadh iad thar a’ chaolais chun a’ bhaile mhòir. Chuireadh iad an t-ad air ais air a’ chabair nuair a thilleadh iad dhachaigh.
Thogadh a’ chiad droichead eadar Eilean Acla agus Maigh Eo sa bhliadhna 1887. Thugadh Droichead Mhícheál Mhic Dháibhéid oirre, gus urram a chur air an ar sin a bhuineadh do Lìg Nàiseanta Fearrann na h-Èireann (Gaeilge: Conradh na Talún). Seachd bliadhna an a dèidh, sa bhliadhna 1894, ràinig an t-iarnrathad Chathair na Mart - Baile Uí Fhiacháin gus a’ bhaile. Mar thoradh na leasachaidhean sin bha Acaill na bu ruigsinniche, ach bha trioblaid na lùib cuideachd. B’ fheudar cuirp ìobairteach na tubaiste ri linn a’ chiad thurais air an loighne-rèile chun an eilein à Chuan Mó a thoirt a-mach às a’ mhuir. Bhàthaich 32 duine. Sa bhliadhna 1937 chaochail deichear daoine óga an eilein ann an teine sa shabhal ann an Cathair Cheann Tulaich thall an Alba. Bha iad air a bhith ag obair air a’ bhuntàta an siud. Thugadh na cuirp air ais dhachaigh air an loighne eadar Cathair na Mart agus Gob an Choire, an turas-rèile mu dheireadh a rinneadh air a chuid seo dhen iarnrathad a-riamh.
Kreuzau
‘S e baile beag air an àirde an iar-thuath na Gearmailte a th’ ann Kreuzau. Tha e suidhichte aig 144m os cionn ìre na mara, ri taobh na na h-Aibhne Rur agus am Pàirc Nàiseanta Rureifel, faisg air Aachen, anns an sgìre Düren (Rheinland), 37km air falbh bho Köln, 56km bho Düsseldorf, 393km bho Hamburg agus 516km bho Bherlin, prìomh-bhaile na dùthcha. Chaidh Kreuzau a chlàradh airson a’ chiad turas ann an 1319 mar Auwe Superior. Tha 17,834 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile. Chaochail an sgrìobhadair Heinrich Böll: (1917 – 1985) ann an Kreuzau.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Ghearmailt
Clach-ghainmhich Thoirbheartanach
Tha clach-ghainmhich Thoirbheartanach na clach ghrùideach ghainmhich. Chaidh a' chlach a chruthachadh anns an linn Proterozoic, mu 1.200 is 544 millean bliadhna sa chaidh. Bha grùid à Graonlainn air a toirt a-steach tarsainn Alba le seann aibhnichean, gu h-àraidh air oir shiaraich an tìr-mhòir is pàirt den Eilean Sgitheanach agus air a chòmhdachadh an gneiss a bha ann roimhe sin. Air sgàth gluasadan tectonic tha cuid de na clachan nan laighe fon mhuir a-nis, agus feadhainn eile a' nochdadh mar bheinn.
Tha i gu math cumanta air oirthir an iar-thuath na Alba, gu h-àraid ann an Gallaibh, chìthear deagh eisimpleirean ann an Asaint agus ann an Ros agus Cromba. Rud beag nas deasaiche tha i ri faicinn anns a' Chomraich, ann an Ratharsair is na h-Eileanan Cròlainneach, ann an Rùm, Sòdhaigh agus ann an Sgalpaigh an t-Sratha.
Thig a Theagaisg
'S e Iomairt le Comunn na Gàidhlig a tha ann an Thig a Theagaisg. Tha i ag amas air barrachd luchd-teagaisg a tharraing a-steach gu a h-uile ìre de dh'fhoghlum Gàidhlig, gus an droch ghainneid de thidsearan le comas Gàidhlig a chàradh. Chaidh ath-bhogadh anns an Dàmhair 2004. Ma tha ùidh agad ann an teagasg tro mheadhan na Gàidhlig tha bileagan ri fhaotainn bho CnaG.
Clach-ghainmhich Thoirbheartanach
Canar gun tàinig an t-ainm seo bho Loch Thoirbheartain; cleachd James Nicol e airson a' chiad turais airson na cloiche-gainmhich sònraichte seo.
Thig a Theagaisg
Ceanglaichean a-muigh
Comunn na Gàidhlig
Clach-ghainmhich Thoirbheartanach
Dealbhan
Roinn-seòrsa:Eòlas-talmhainn
Thig a Theagaisg
Ceanglaichean a-muigh
Oilthigh Obar Dheathain
Roinn-seòrsa:Foghlam Roinn-seòrsa:Gàidhlig
1173
MCLXXIII
Bàsan
Roinn-seòrsa:1170an
16mh Linn
right|200px|thumb|[[Màrtainn Lùtair]]
Loch an Fhuar Thuill Mhòir
thumb|Sealladh air Loch an Fhuar Thuill Mhòir
16mh Linn
Anns an 16mh cheud "na 1500an" bha Alba a' tomhais bliadhnaichean aimsirean agus miosan a rèir mìosachan Iuilian. Anns a' mhìosachan seo, cha do dh'atharraich àireamh na bliadhna Oidhche Challainn ach air 21mh a' Mhàirt. Mar sin, ruith am 16mh linn, bho 22 a' Mhairt 1501 gu 21 a' Mhairt 1600. Bha na 1500an eadar 1 am Faoilleach 1500 is 31 an Dùbhlachd 1599.
Loch an Fhuar Thuill Mhòir
'S e loch ann an Alba a tha ann an Loch an Fhuar Thuill Mhòir no uaireannan Loch an Fhuar Thuill Mhòr. Tha e suidhichte ann am Frìth Fanaich. Tha Beinn Liath Mhòr Fanaich (‎954m) agus Sgùrr Mòr‎ (1,110m) tuath air agus Meall Gorm (949m) deas air an loch seo.
16mh Linn
Thòisich an t-Ath-leasachadh sa linn seo.
Loch an Fhuar Thuill Mhòir
Tha coltas Loch an Fhuar Thuill Mhòir mar dà loch le cumhang eatarra. Tha an loch as motha cho mòr ri 4.1 ha (10.1 acair). 'S e 1.1 km (0.7 mìle) an cuairt-thomhas aige agus tha e mu 370 m a dh'fhad san àite as dìriche. Chan eil eilean anns an loch seo. Tha bàrr uisge an locha mu 692 m (2270 troigh) os cionn na mara agus tha e mu 14.4 km (8.9 mìle) air falbh bhon mhuir. Thèid an loch seo a lìonadh bhon tuath tro alltan a tha a' sruthadh sìos Sgùrr Mòr. San ear tha loch beag ann a tha cho mòr ri 0.2 ha (0.5 acair). 'S e 0.2 km (0.1 mìle) an cuairt-thomhas aige agus tha e mu 83 m a dh'fhad san àite as dìriche. Tha eilean anns an loch seo. Tha bàrr uisge an locha mu 688 m (2257 troigh) os cionn na mara agus tha e mu 14.4 km (9 mìle) air falbh bhon mhuir. Tha an t-uisge a' sruthadh a-mach as an loch seo chun an ear tro Steall an Fhuar Thuill Mhòir gu Loch Lì. Bhon an seo tha an t-uisge a' ruith chun an ear tro Abhainn a' Ghiubhais Lì agus an uair sin gu tuath tro Abhainn an Torrain Duibh do Loch a' Ghlais-Chàrnaich.
16mh Linn
Roinn-seòrsa:2mh mìle-bliadhna *
Loch an Fhuar Thuill Mhòir
Chan eil duine sam bith a' fuireach faisg air Loch an Fhuar Thuill Mhòir agus mar sin chan rathaidean ann a leanas chun an locha seo.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba Roinn-seòrsa:Frìth Fanaich
Henry Louis le Chatelier
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Daoine às an Fhraing
Fàsach Alvord
thumb|right|250px|Fàsach Alvord aig beul na h-oidhche
'S e fàsach anns na Stàitean Aonaichte a tha ann am Fàsach Alvord (Beurla: Alvord Desert)
Tha e suidhichte san earra dheas Oregon ann an Harney County.
Tha e 12 mhìltean a dh’fhad agus 7 mìltean a leud.
Thàinig an t-ainm bhon General Benjamin Alvord, a bha na cheannard anns a’ Chogadh Cathara Ameireaganach.
1174
MCLXXIV
Loch Corcasgil
thumb|Sealladh air Loch Corcasgil air an làimh chlì
'S e loch ann an Alba a tha ann an Loch Corcasgil. Tha e suidhichte ann an Tròndairnis anns an Eilean Sgitheanach. Tha e na laighe air an làimh chlì den rathad A855, beagan air falbh bhon àite far a bheil Bhaltos. Tha Loch Dubhar-sgoth san àird a deas dheth.
Tha an loch seo cho mòr ri 2.2 ha (5.4 acair). 'S e 0.8 km (0.5 mìle) an cuairt-thomhas aige agus tha e mu 352 m a dh'fhad san àite as dìriche. Chan eil eilean anns an loch seo. Tha bàrr uisge an locha mu 208 m (682 troigh) os cionn na mara agus tha e mu 4.8 km (3 mìle) air falbh bhon mhuir.
Chan eil duine sam bith a' fuireach faisg air Loch Corcasgil agus mar sin chan rathaidean ann a leanas chun na locha seo.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach
15mh Linn
Bha am 15mh linn, eadar 1 am Faoilleach 1401 is 31 an Dùbhlachd 1500. Bha na 1400an eadar 1 am Faoilleach 1400 is 31 an Dùbhlachd 1499.
Roinn-seòrsa:2mh mìle-bliadhna *
BBC Alba
thumb|right|Ìomhaigh BBC Alba Bidh BBC Alba neo BBC Gàidhlig a' craoladh mòran phrograman Gàidhlig, bho Dotaman gu Eòrpa agus bho Dè a-nis gu Air ais air an Ran Dan. Tha e suidhichte ann an Glaschu, Pacific Quay, an ath STV prìomh-oifis.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Buidhnean Gàidhlig Roinn-seòrsa:BBC Roinn-seòrsa:Na Meadhanan Roinn-seòrsa:Telebhisean Gàidhlig Roinn-seòrsa:BBC Alba Roinn-seòrsa:Craoladh
Creag Dhubh (fàsach)
300px|thumb |right|Fàsach Creag Dhubh 'S e fàsach anns na Stàitean Aonaichte a tha ann am Fàsach Creag Dhubh (Beurla: Black Rock Desert). 'S e seòrsa loch tioram a th’ ann.
Tha e suidhichte ann an Nevada.
'S e seo am farsaingeachd aige: 2,590 cilemeatair ceàrnagach.
Roinn-seòrsa:Fàsaichean Roinn-seòrsa:Na Stàitean Aonaichte
Fàsach Amargosa
200px|right|thumb|Suidheachad Fàsach Amargosa right|thumb|200px|Cruth na tìre Fhàsach Amargosa 'S e fàsach anns na Stàitean Aonaichte a tha ann am Fàsach Amargosa (Beurla: Amargosa Desert).
Tha e suidhichte ann an Nevada an Iar aig crìochan California.
Thàinig an t-ainm bhon Amargosa River aig a bheil facal Spàinnteach airson geur. Bha blàs den uisge anns an abhainn geur.
Roinn-seòrsa:Fàsaichean Roinn-seòrsa:Na Stàitean Aonaichte
Muppets Anocht
'S e Muppets Anocht am prògram as fheàrr air TG4 leis na creutairean air bheil Na Muppets bho Bùth-Obrach Henson. Tha e miorbhaileach o' chionns chan eil ach na muppets a' bruidhinn sa Ghaeilge - Bidh na h-aoighean ainmeil mar Rick Moranis agus Martin Short a' bruidhinn sa Bheurla. Bidh cuid ag ràdh gu bheil seo gòrach ach tha e a' dèanamh Muppets Anocht mar fior thachartas so-fhireachail.
Malairt
Is e a tha ann am malairt an gnìomh a bhitheas a' tachairt nuair a bhios duine a' ceannachd (rudan a tha dith orra) agus a' reic (rudan a th' aca air barrachd na tha dith orra).
Bha Adam Smith agus David Ricardo cudromach ann an eachdraidh teòiridh na mhalairt.
Gilbert N. Lewis
Bha Gilbert Newton Lewis, (1875-1946), na cheimigear Aimearaganach.
Rugadh e ann an Weymouth, Massachusetts, agus bha athair na fhear-lagha. Dh'ionnsaich e leughadh nuair a bha e trì bliadhna a dh'aois.
Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Jakarta
'S e prìomh-bhaile na h-Innd-Innse a tha ann an Jakarta neo DKI Jakarta. 'S e seo na h-ainmean eile a bha air: Sunda Kalapa (397-1527), Jayakarta (1527-1619), Batavia (1619-1942), agus Djakarta (1942-1972). 'S e am baile as motha na dùthcha cuideachd. Tha e suidhichte anns a’ chladach faisg air Abhainn Ciliwung ann an taobh an iar-thuath na dùthcha. Tha an fharsaingeachd aige mu 661.52 km² agus tha 18,375,000 duine (2007). a’ fuireach an seo. Mar sin dheth 's e aon de na bailtean as motha air feadh an t-Saoghail a thaobh dluths.
Bailtean Co-cheangailte
thumb|left|250px|Rathad Jalan Thamrin ann am meadhan a' bhaile Jakarta
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Roinn a' Chuain Shèimh Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Àisia Roinn-seòrsa:Àisia an Ear-Dheas Roinn-seòrsa:An Innd-Innse Roinn-seòrsa:Bailtean
Salzburg (stàit)
thumb|300px|right| Salzburg, stàit anns an Ostair 'S e stàit anns an Ostair a tha ann an Salzburg. Tha e suidhichte ann am meadhan na dùthcha is 's e Salzburg a th'ann prìomh-bhaile na roinne.
thumb|300px|Sealladh air seann bhaile Salzburg, teas meadhan cultarach den stàit Salzburg.
thumb|300px|Sealladh air na Beanntan Venedigergruppe anns na ruith-bheanntan [[Hohen Tauern. 'S e an Großvenediger a' bheinn as àirde anns an stàit Salzburg.]]
Roinn-seòrsa:An Ostair
Miloš Zeman
'S e neach-poileataigs às an t-Seic tha ann am Miloš Zeman (IPA: mɪloʃ ˈzɛman, Kolín, 28 Sultain 1944). Bha e na cheannard de Česká strana sociálně demokratická (Pàrtaidh Sòisealta-Deamocratach na Seice) eadar 1993 is 2001, eadar 1998 is 2002 na phrìomh-mhinistear na Seice, agus bho 8 Màrt 2013 tha e na cheann-suidhe na dùthcha.
Roinn-seòrsa:Luchd-poileataigs Eòrpach Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Seic Roinn-seòrsa:Poileataigs
1175
MCLXXV
Tachartasan
Chaidh Amisfield a chlàradh airson a' chiad turais mar Hempisfield.
Bàsan
Roinn-seòrsa:1170an
Channeled scablands
right|thumb|300px|Drumheller Channels 'S e roinn gheo-eòlach inntinneach anns  na Stàitean Aonaichte a tha anns na Channeled scablands.
Tha iad suidhichte ann an stàit Washington.
Roinn-seòrsa:Fàsaichean Roinn-seòrsa:Na Stàitean Aonaichte
Shelburne, Alba Nuadh
right|300px
Tha Shelburne ann an Siorrachd Shelburne, Alba Nuadh. Tha 1,686 a' fuireach ann.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Roald Amundsen
B' e Rannsachair agus paidhleat Nirribheach a bha ann Roald Amundsen (IPA: ɾuːɑl ˈɑmʉnsən, Borge, 16 an t-Iuchar 1872–mu 18 an t-Ògmhios 1928).
Sòidium
'S e eileamaid cheimigeach a tha ann an sòidium, no soidium, no sodium, le samhla Na agus àireamh atamach 11.
'S e meatailt alcalaidh a tha ann, a bhuineas don chiad earran de clàr pillteach. Is iad na feartan fiosaigeach de sòidium, gu bheil e glè bhochd, nas aotruime na uisge agus gum bi e a' leaghadh aig teothachd de 97.72° C (370.87° K, 207.9° F). Tha a fheartan ceimigeach coltach ri litium agus potasium.
Taisgealadh
Ann an 1807 chuir Humphry Davy sruth dealain tro sòidium haidrogsaid agus chruthachadh e sòidium fìor-ghlan. Tha an t-samhla Na a' tighinn bhon ainm Laidinn, natrium.
Cleachdadh
Tha solasan-sràide a' teasachadh sgleò sòidium airson solas a chruthachadh. Tha ceimigearan a' cleachdadh sòidium ann an sòidium borohaidraid agus sòidium asaid airson co-thàthaidhean a cho-thàth.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eileamaidean Roinn-seòrsa:Meatailtean alcalaidh
Alasdair Crotach MacLeòid
B' e Alasdair Crotach (1455 - 1547) ochdamh ceann-feadhna Chlann Mhic Leòid na Hearadh. Cha d'rugadh crotach e, ach chaidh a leòn le tuagh eadar a dhà ghualainn le creachadairean Dòmhnallach as dèidh Cath Bhàgh na Fala ann an 1480. 'S ann aig a' chath seo a chaidh athair, Uilleam Dubh a ghlacadh le Aonghas Òg Mac Dhòmhnaill agus Ailean Mùideartach agus e a' sabaid ann an arm Iain, Tighearna nan Eilean an aghaidh Aonghais Òig, mac dìolainn Iain, a bha airson an Tighearnas a riaghladh an àite athar. Thugadh Uilleam Dubh a Dhùn Bheagan ach bhàsaich e air an t-slighe.
Phòs Alasdair nighean Chamshronaich Loch Iall ann an 1535. Tha beul-aithris ag innse gun robh deichnear nighean aig a' Chamshronach agus gur i an deicheamh tè a phòs e oir dhiùlt an naoinear eile a ghabhail leis mar a bha e crotach. Chaidh am mac as sine aca, Dòmhnall, a mhurt ann an 1557 agus b'e a bhràthair Uilleam (Uilleam na h-Uamha) an ath cheann-feadhna. Phòs dithis de na h-inghean aig Alasdair Dòmhnallaich Shlèite.
Nuair a ghabh an Crùn còir air fearann Thighearnas nan Eilean ann an 1493 thug bann sgrìobhte rìoghail còir air na Hearadh, Duirinis, Bracadal agus Mingnis do dh'Alasdair. Chuir seo ris an fhearann a chaidh a thoirt do Chalum Reamhar Math, an treas ceann-feadhna le Rìgh Daibhidh II, agus ghabh Alasdair seilbh cuideachd air cuid de Thròtairnis agus air Caisteal Dhùn Tuilm. Ann an 1513 thug e ionnsaigh air Dùn Sgàthaich, far an deach leis, agus air Caisteal a' Chnuic, far nach deach, ach chaidh mathanas a thoirt dha airson seo mar thoradh air co-obrachadh leis a' Chrùn. Thug Leas-rìgh Gilleasbuig Dùbhghlas dha còir air fearann ann an Slèite agus ann an Uibhist a-Tuath. Bhuineadh tòrr de na sgìrean seo do dhùthchas nan Dòmhnallach agus chaidh tòrr strì eadar na Leòdaich agus na Dòmhnallaich aobharachadh leis mar a chaidh an toirt do dh'Alasdair.
Tha ainm Alasdair ainmeil ann an dualchas Chlann Mhic Leòid leis mar is e a thog Tùr nan Sìthichean aig Caisteal Dhùn Bheagan, a thug a-mach Bratach nan Sìthichean aig Cath Ghleann Dàil agus a chum fleadh mòr don rìgh Seumas V air na beanntanan Healabhal Bheag agus Healabhal Mhòr, no 'Bùird Mhic Leòid' mar a chanar riutha sa Bheurla.
A thaobh dualchas na Gàidhlig, b' e duine foghlamaichte a bh' ann an Alasdair a thug brosnachadh mòr do na h-ealain. A rèir beul-aithris b' esan a mhisnich Clann Mhic Cruimein gu colaiste Phìobaireachd fhosgladh ann am Boraraig. Thog e Eaglais Naomh Chliamhainn ann an Roghadal na Hearadh timcheall air 1520 agus bharantaich e uaigh spleadhnach ionnte dha fhèin a tha ga meas an-diugh mar tè de na h-eisimpleirean as fheàrr air snaidheadh cloiche ann an stoidhle cheann an iar na Gàidhealtachd a rinneadh a-riamh. Bha e air eaglais Eilean Ì fhaicinn agus bha e airson eaglais coltach rithe a thogail san dùthaich aige fhèin.
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:Gàidheil Roinn-seòrsa:Eachdraidh na h-Alba Roinn-seòrsa:Na Hearadh Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Baja California
'S e seo am farsaingeachd aige: 77,700 cilemeatair ceàrnagach.
Roinn-seòrsa:Fàsaichean Roinn-seòrsa:Na Stàitean Aonaichte Roinn-seòrsa:Meagsago
Poll-Mhonadh
'S e baile ann am meadhan na h-Alba faisg air Inbhir Ghrainnse a tha ann am Poll-Mhonadh (Beurla: Polmont). Tha e suidhichte ann an Comhairle na h-Eaglaise Brice ear air An Eaglais Bhric.
Tha club ball-coise ann (C.B. Poll Mhonadh) a thuilleadh air ionad-spòrs agus leabharlann.
Còmhdhail
Tha stèisean-rèile ann air an loidhne eadar Glaschu is Dùn Èideann agus an loidhne eadar Dùn Bhlàthain is Dùn Èideann Thachair droch thubaist rèile faisg air Poll-Mhonadh ann an 1984. Bhuail trèan o Dhùn Èideann a Ghlaschu bò air an loidhne agus chaochail 13 daoine is 61 daoine gan goirteachadh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle na h-Eaglaise Brice
Ìosa Crìosd
R. Bethlehem, mu 4 R.C. B.
'Se Ìosa an Iùdhach bho Nasaret a thòisich an creideamh Crìosdaidh le na thuirt e is na theagaisg e. Tha e cuideachd air ainmeachadh mar "Ìosa Crìosd" no dìreach "Crìosd". Tha an t-ainm Ìosa a tighean bhon ainm Eabhra "Yeshua" a tha tighean bho "Yehovah-shua" a ciallachadh "Glèidhidh Dia." Tha am facal Crìosd a tighean 'on facal Greugais "Khristós" (Χριστός) a ciallachadh "an neach coisrigeadh." Tha am facal Eabhra "Moshiach", no Mesiah 'sa Ghàidhlig agus 'sa Bheurla, a ciallachadh an aon rud ris an Greugais Khristós.
'S ann anns an Tiomnadh Nuadh 'sa Bhìoball a lorgas sinn na sgeulachdan mu Ìosa. Cha do sgrìobh duine mu dheidhinn nuair a bha e beò agus mar sin chan eil sinn cho eòlach air a bheatha 'sa bhitheadh sinn an dòchas.
Tha am Bìoball ag ràdh gun robh Ìosa beò ann an àm Impireachd an Roimh anns an dùthaich far a bheil Israel an diugh. Chaidh a' bhreith fhad 's a bha a mhàthair agus athair a fuireach ann an sabhal seach nach robh rum anns na taighean-òsda. Tha latha Nollaig againn mar latha-saor airson seo a chuimhneachadh.
Nuair a dh'fhàs Ìosa na inbheach thoisich e a siubhal mun dùthaich a teagaisg agus an innis sgeulachdan. Bha e a teagaisg gum bu chòir do dhaoine gaol a thoirt do Dhia agus cuideachadh a thoirt do chèile.
Bha gu leòr ag ràdh gum b' urrainn dha mìorbhail a dhèanamh mar uisge a thionndadh gu fìon, slàinte a thoirt air ais do dhaoine tinn agus fiù beatha thoirt air ais do feadhainn a bhàsaich.
Nuair a dh'fhàs Ìosa ainmeil chaidh e gu Ierusalem. An sin thionndaidh na sagartan cumhachdach Iùdhach na aghaidh agus chaidh a mharbhadh le na Ròmanaich air A' Chrois.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Creideamh Roinn-seòrsa:Crìosdaidheachd Roinn-seòrsa:Iùdhaich Roinn-seòrsa:Iùdhachd
1176
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1176 (MCLXXVI).
Bàsan
Roinn-seòrsa:1170an
An t-Suain
Is e dùthaich ann an Lochlainn anns an Roinn-Eòrpa a tha anns an t-Suain. Tha crìochan aige le Nirribhidh anns an iar agus le Suòmaidh anns an ear-thuath. Anns an iar tha a' Mhuir Baltach ann. Tha an t-Suain ceangailte ris an Danmhairg le drochaid ris an canar Öresundsbron. Tha an cuid as motha de na daoine (84%) a’ fuireach anns na bailtean mòra. Tha Stockholm na prìomh-bhaile.
Eachdraidh
Eadar 1397 agus 1523 bhuineadh an dùthaich dhan Aonadh Kalmar. Chuireadh às do thràilleachd an seo ann an 1335. Bha An t-Suain na pàirt Aonadh Nirribhidh agus An t-Suain gu ruige 1905.
Ged a tha an t-Suain neo-phàirteach gu eachdraidheil, rinn i còmhla ri Suòmaidh tagradh foirmeil airson ballrachd NATO ann an 2022 an dèidh dhan an Ruis a dh'ionnsaigh an Ucràin.
Daoine ainmeil às an t-Suain
Seo cuid de na ceimigearan cudthromach:
Iomraidhean
200px|thumb|right|Map na Suaine, a' sealltainn nam bailtean agus lochan mòra is nan rathaidean as cudthromaiche
*
1177
MCLXXVII
Bàsan
Roinn-seòrsa:1170an
Cultar mòr-thaitneach
Ceangailtean a-mach
Roinn-seòrsa:Cultar Roinn-seòrsa:Gàidhlig
Irwin Rose
B' e bith-eòlaiche às na Stàitean Aonaichte a th' ann an Irwin A. Rose (Eabhraig Nuadh 16 an t-Iuchar 1926 - 2 an t-Ògmhios 2015). Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 2004, còmhla ri Avram Hershko agus Aaron Ciechanover airson an obair aca air ubiquitin agus a ròl ann an sgriosadh grunnan-feòla.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
James Cook
B' e maraiche, fear-tomhais agus rannsachair a bha ann an James Cook (1728-1779).
Mar oifigear an Cabhlach Rìoghail na Breatainne, rinn e trì bòidsean tomhais/rannsachaidh dhan Chuan Sèimh, 1768-1771, 1772-1775 agus 1776-1779.
Ann an 1755, chaidh e do Cabhlach Rìoghail na Breatuinn, a' seòladh a roimhe na cruinn ach taobh a-steach ceithir bliadhna dh'èirich e gu inbhe maighstear-seòlaidh. Bha e, as deidh sin, mu deich bliadhna a' seòladh mun oirthir An Talamh Ùr agus beul Abhainn Naoimh Labhrainn, air longan-tomhais a bha ri tomhais an oirthir agus cruthaich cairtean agus leabhraichean phiolaid. Fad 's a bha e air an obair seo, ionnsaich e matamataig dha fhèin agus rinn e fhèin-ullachadh airson obair as àirde.
Rinneadh leifteanant dheth an 1768, agus thoireadh dha uallach a ghiùlan expedition Saidheansail gu Haiti a thomhais trasnadh Bhèineas a bha ri tachairt air 3 Ògmhios 1769. Air an slighe dhachaidh sheòl e suas an taobh sear de Astràilia, ga chairteachadh aig a h-aon am, mun do rinn e air an iar, a' seòladh eadar Gini Nuadh agus e Astràilia, sgrìob a chuir as an creideamh gu robh mòr-thìr deasachd a shìneadh gu tuath ri 40°Deas. Nuair a thill an luing gu Breatuinn rinneadh chomandair dheth.
Chuireadh e ri dreuchd air tìr airson beagan mìosan ach an ath bhliadhna, chuireadh e os cionn iomairt rannsachaidh eile. Bha amas a' bhòidse seo a thomhais meud de Antartica. Thug Cook an long-thomhais cho fada dhan deas gun b' urrainn dha, a sheòl mun agus a phlot crìochan den deigh a chuairteachas Antartica. Nuair a thill e bhon tomhais seo an 1775 rinneadh làn-chaiptean dheth. Air a bhòidse mu dheireadh fhuair e bàs aig Hawaii, an sabaid le tùsanaich, (17 Faoilteach 1779).
Roinn-seòrsa:Seòladairean Sasannach Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
Sasainn Nuadh
right|300px|thumb|Sasainn Nuadh Is e sgìre de Na Stàitean Aonaichte a tha ann an Sasainn Nuadh. Tha i a' gabhail a-steach:
Iomradh
Roinn-seòrsa:Na Stàitean Aonaichte
Clark's Harbour
Tha Clark's Harbour ann an Siorrachd Shelburne, Alba Nuadh. Tha 820 daoine a' fuireach ann.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Uchiko
‘S e baile beag ann an ceann a deas Sheapain a th’ ann 内子町 neo Uchiko. Tha e suidhichte eadar Ozu agus Ritsukawa, air an Eilean Shikoku ri taobh na h-Aibhne Oda-Gawa faisg air Ikazaki, anns an sgìre Kita (Ehime), 96km air falbh bho Hiroshima, 273km bho Nagasaki, 290km bho Osaka agus 691km  bho Thokyo, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha 20,299 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An t-Seapan
1178
MCLXXVIII
Bàsan
Roinn-seòrsa:1170an
Loch Mòr, Tròndairnis
thumb|Sealladh air Loch Mòr
Tha an loch seo cho mòr ri 5 ha (12.4 acair). 'S e 1.1 km (0.7 mìle) an cuairt-thomhas aige agus tha e mu 502 m a dh'fhad san àite as dìriche. Chan eil eilean anns an loch seo. Tha bàrr uisge an locha mu 258 m (846 troigh) os cionn na mara agus tha e mu 2.6 km (1.6 mìle) air falbh bhon mhuir. Tha an t-uisge a' sruthadh a-mach à Loch Mòr tro Lon Loch Mhòir chun an ear-dheas.
Chan eil duine sam bith a' fuireach faisg air Loch Mòr agus mar sin chan rathaidean ann a leanas chun an locha seo.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach
Loch an Fhridhein
'S e loch ann an Alba a tha ann an Loch an Fhridhein neo Loch an Fhridein. Tha e suidhichte ann an Diùirnis anns an Eilean Sgitheanach. Tha e deas air Loch Glen Ionadal‎ agus tha Ben Connan (244 m) san ear-thuath deth.
Tha an loch seo cho mòr ri 2 ha (4.9 acair). 'S e 0.8 km (0.5 mìle) an cuairt-thomhas aige agus tha e mu 368 m a dh'fhad san àite as dìriche. Chan eil eilean anns an loch seo. Tha bàrr uisge an locha mu 115 m (377 troigh) os cionn na mara agus tha e mu 0.5 km (0.3 mìle) air falbh bhon mhuir.
Chan eil duine sam bith a' fuireach faisg air Loch an Fhridhein agus mar sin chan eil rathaidean ann a leanas chun an locha seo.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba
14mh Linn
thumb|right|200px|[[Dante Alighieri aig an Uffizi, Florence]]
Bha am 14mh linn, eadar 1 am Faoilleach 1301 is 31 an Dùbhlachd 1400. Bha na 1300s eadar 1 am Faoilleach 1300 is 31 an Dùbhlachd 1399.
Seo an linn a bhuain Alba saorsa bho smachd Shasainn
Roinn-seòrsa:2mh mìle-bliadhna *
Afraga a Deas
'S e dùthaich ann an ceann a deas Afraga a th' ann an Afraga a Deas  ainm oifigeil: Poblachd Afraga a Deas. Tha mu 45 millean duine a' fuireach anns an dùthaich seo. Tha Afraga a Deas ri taobh Naimibia, Botsuana, Siombabue, Mòsaimbic agus Dùthaich nan Suasaidh. Tha dùthaich bheag air a chuairteachadh le Afraga a Deas, 's e Leasoto a tha oirre. B' e Nelson Mandela an duine as cliùitiche aig Afraga a Deas. Bha e na cheann-suidhe bho 1994 gu 1999.
Bailtean
'S e Johannesburg am baile as motha a th' ann; tha trì prìomh-bhailtean aig Afraga a Deas, agus 's iad Cape Town, Pretoria agus Bloemfontein. A bharrachd air sin, tha iomadach baile eile ann, mar Mbewuleni, Mvezo, Paul Roux agus Qunu.
Cànain
Tha aon chànan deug ann: Afraganais, Beurla, isiNdebele, Xhosa, Zulu, Swati, Setswana, Sesotho, Sesotho sa Leboa, Tshivenda agus Xitsonga. Ri linn seo, tha ainm oifigeil fa leth aig gach cànan air an dùthaich.
Eaconomaidh
Tha sgaradh mòr ann an eaconomaidh Afraga a Deas eadar coitcheannan a' Chiad Shaoghail agus an Treasamh Saoghail. Tha na roinnean leasaichte den eaconomaidh gu math coltach ris an fheadhainn aig dùthchannan beartach, den leithid an Rìoghachd Aonaichte no Astràilia. Tha a' chuid eile nas dlùithe ris na dùthchannan bochda, mar na h-Innseachan no Pagastàn. 'S e mèinnearachd (airson a' mhòr chuid daoimean agus òr), càraichean agus urrasachd na prìomh gnìomhachasan a th' ann an Afraga a Deas.
Armachd
200px|thumb|Blyde River Canyon, Afraga a Deas
'S e an armachd as treasa ann an Ceann a Deas Afraga a tha aig Afraga a Deas. Tha e a' cosg barrachd air Armachd na nàbaidh sam bith aige agus ri linn seo 's e an teicneòlas as adhartaiche a tha anns an roinn aige. B' àbhaist armachd niùclasach a bhith aig Afraga a Deas ach chaidh an cur à feum ann an 1993.
Spòrs
'S e criogaid, rugbaidh agus ball-coise nan spòrsachan as motha ann an Afraga a Deas. Nuair a bha Apartheid ann, bha bacadh air sgioban spòrs à Afraga a Deas.
Ainmean eile
200px|thumb|Camel Rock, Rooiberg, Afraga a Deas
Tha 11 chànan oifigeil eile aig Afraga a Deas.
Ceanglaichean a-muigh
*
Manama
'S e prìomh-bhaile Bhachrain a th’ ann am Manama (Arabais: المنامة Al-Manāmah). 'S e am baile as motha den dùthaich cuideach, tha an ceithreamh pàirt de muinntir na dùthcha a’ fuireach an seo. Tha am baile suidhichte san àird an earra-thuath den eilean Bachrain air leth-eilean bheag. Tha am port-adhair eadar-nàiseanta, am Bahrain International Airport, air an eilean Al Muharraq faisg air, agus tha cabhsair eadarra.
Ceangal a-mach
thumb|left|250px|Manama
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Àisia Roinn-seòrsa:Àisia-an-Iar-Dheas Roinn-seòrsa:Bailtean
Crughywel
Tha am baile Crughywel ann am Powys, a' Chuimrigh. Tha e 26.2 mi (42.2 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 131.2 mi (211.1 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 2028 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 169 (8.3%); rugadh 63% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
11mh Linn
right|thumb|Glacadh [[Ierusalem|Ierusaleim ann an 1099]]
13mh Linn
thumb|Saighdear Mongolach
11mh Linn
Bha am 11mh linn, eadar 1 am Faoilleach 1001 is 31 an Dùbhlachd 1100. Bha na 1000an eadar 1 am Faoilleach 1000 is 31 an Dùbhlachd 1099.
13mh Linn
Bha am 13mh linn, eadar 1 am Faoilleach 1201 is 31 an Dùbhlachd 1300. Bha na 1200an eadar 1 am Faoilleach 1200 is 31 an Dùbhlachd 1299.
Crughywel
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Powys Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
13mh Linn
Roinn-seòrsa:2mh mìle-bliadhna *
11mh Linn
Roinn-seòrsa:2mh_m%C3%ACle-bliadhna *
Na Muppets
Na Priomh Muppets
Kermit
Bean Phiggy
Gonzo
Fozzie am Mathan
Rizzo an Radan
Fagatogo
thumb|250px|Cairt: Pago Pago agus Fagatogo 'S e prìomh-bhaile Shamoa Aimearaganaich a tha ann am Fagatogo. Tha e suidhichte anns a' bhaile Pago Pago air an eilean Tutuila. Tha an riaghaltas stèidhichte an seo. Anns a’ bhliadhna 2000 bha 2,096 duine a’ fuireach ann am Fatatogo.
Llanfachraeth
Tha am baile Llanfachraeth ann an Ynys Môn, a' Chuimrigh. Tha e 138.9 mi (223.5 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 223.5 mi (359.7 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 573 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 380 (66.3%); rugadh 71% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Tha am frith-rathad astair Slighe Cladach Ynys Môn (Cuimris: Llwybr Arfordirol Ynys Môn; Beurla: Anglesey Coastal Path) a' dol tro Llanfachraeth. Tha an cas-cheum mu 124 mìle (200 km) de dh'fhaid agus a' leantainn iomall-fairge Ynys Môn. Tha e na phàirt de Shlighe Costa na Cuimrigh, cas-cheum mu 870 mìle (1,400 km) de dh'fhaid.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ynys Môn Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Errwd
Tha am baile Errwd ann am Powys, a' Chuimrigh. Tha e 41.7 mi (67.2 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 141.9 mi (228.4 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 412 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 40 (9.7%); rugadh 57% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Powys Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Fàsach Nk'mip
'S e fàsach ann an Canada a tha ann am Fàsach  Nk'mip (IPA: /ɪn.kʌ.mip/) (Beurla: Nk'mip Desert)
Roinn-seòrsa:Fàsaichean Roinn-seòrsa:Canada
1179
MCLXXIX
Fàsach Escalante
'S e fàsach anns na Stàitean Aonaichte a tha ann am Fàsach Escalante (Beurla: Escalante Desert).
Tha e suidhichte ann an Cedar City, Utah. eadar an State Route 56 agus an State Route 21.
'S e seo am farsaingeachd aige: 7,800 cilemeatair ceàrnagach.
Roinn-seòrsa:Fàsaichean Roinn-seòrsa:Na Stàitean Aonaichte
Cwm Grwyne
Tha am baile Cwm Grwyne ann am Powys, a' Chuimrigh. Tha e 30.0 mi (48.2 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 130.6 mi (210.1 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 712 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 67 (9.4%); rugadh 56% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Powys Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Loch Cuithir
thumb|Sealladh air Loch Cuithir, an loch mòr ann am meadhan an deilbh
'S e loch ann an Alba a tha ann an Loch Cuithir. Tha e suidhichte ann an Tròndairnis anns an Eilean Sgitheanach. Tha e na laighe air an làimh chlì den rathad A855, san iar air an àite far a bheil an tuineachadh ann ris an canar Lealt. Tha Loch Liuravay na laighe san ear-dheas dheth.
Tha an loch seo cho mòr ri 1.5 ha (3.7 acair). 'S e 0.7 km (0.4 mìle) an cuairt-thomhas aige agus tha e mu 253 m a dh'fhad san àite as dìriche. Chan eil eilean anns an loch seo. Tha bàrr uisge an locha mu 177 m (581 troigh) os cionn na mara agus tha e mu 4.5 km (2.8 mìle) air falbh bhon mhuir.
Chan eil duine sam bith a' fuireach faisg air Loch Cuithir, ach tha seann slighe ann a leanas chun an locha seo.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach
10mh Linn
right|thumb|280px|Buaidh [[Bulgàiria|Bulgarianach aig Anchialos.]]
Bha am 10mh linn, eadar 1 am Faoilleach 901 is 31 an Dùbhlachd 1000. Bha na 900s eadar 1 am Faoilleach 900 is 31 an Dùbhlachd 999.
Roinn-seòrsa:1 mìle-bliadhna Roinn-seòrsa:2 mìle-bliadhna *
Adhair
thumb|240px|Pairt den aillean a tha anns an adhair Is e a tha ann an adhair measgachadh de aillean, gu ìre mhòr naidhtridean (80%) agus ogsaidean (20%). Lorgar meanbh-bhloigh de aillean eile anns an adhair, gu sònraichte carbon dà-ocsaideachd a bhios lusan agus bèistean a' cruthachadh tro analachadh.
Roinn-seòrsa:Eòlas-adhair Roinn-seòrsa:Bith-eòlas
Atmosphere of Earth
12na linn
right|thumb|300px|right|An [[teampall aig Angkor Wat, a bha na thogail aig àm Rìgh Suryavarman II sa linn Khmer ann an Cambodia.]]
Mhair an 12na linn eadar 1 am Faoilleach 1101 is 31 an Dùbhlachd 1200. Mhair na 1100an eadar 1 am Faoilleach 1100 is 31 an Dùbhlachd 1109.
Deicheadan
Roinn-seòrsa:2mh mìle-bliadhna *
Àrd-thìr Cholorado
thumb|right|250px|Creagan anns a' Phàirc nàiseanta Arches thumb|250px|right|Glen Canyon National Recreation Area 'S e àrd-thìr anns na Stàitean Aonaichte a tha ann an Àrd-thìr Cholorado (Beurla: Colorado Plateau).
Tha cruth na tìre gu math eadar-dhealaichte, tha fàsaichean ann cuideachd.
Tha mòran pàircean nàiseanta anns an Àrd-thìr Cholorada.
Roinn-seòrsa:Fàsaichean Roinn-seòrsa:Na Stàitean Aonaichte
1189
MCLXXXIX
Bàsan
Roinn-seòrsa:1180an
Uicipeid
Tha Uicipeid /ˈuçkʲɪpetʲ/ 'na làrach mòr-eòlais ioma-chànanach a tha an asgaidh. Chaidh a thòiseachadh le Jimmy Wales anns a' bhliadhna 2001. Ann an uicipeidean bidh iomadh neach ag obair ri chèile airson leabhar mòr-eòlais a sgrìobhadh ann an iomadh cànan. Tha a h-uile duilleag saor ri cleachdadh. Tha Uicipeidean ann an 295 cànanan a-nis. Tha Uicipeidean Bheurla, Cebuano, Shuainis, Ghearmailtis, Dhuitsis, is Fhraingis nan Uicipeidean as motha (air rian àireamh dhuilleagan.) Tha Uicipeidean Bheurla, Ruisis, Sheapanais, Spàinntis, is Fhraingis nan Uicipeidean leis a tha àireamh tadhalt as motha.
Ann an Dùbhlachd 2016, bha na h-uicipeidean ann an còigeamh ràgh na h-uile làrach lìn de àireamh tadhalt air feadh an t-saoghal.
Thòisich Uicipeid na Gàidhlig anns an t-Sultain, 2003.
Loch Lì
thumb|Sealladh air Loch Lì
'S e loch ann an Alba a tha ann an Loch Lì. Tha e suidhichte ann am Frìth Fanaich. Tha Beinn Liath Mhòr Fanaich (‎954m) tuath air agus Sgùrr Mòr‎ (1,110m) san iar. Gu tuath tha a' bheinn Creag Dhubh Fanaich (756m).
Tha an loch seo cho mòr ri 8.5 ha (21 acair). 'S e 1.1 km (0.7 mìle) an cuairt-thomhas aige agus tha e mu 431 m a dh'fhad san àite as dìriche. Chan eil eilean anns an loch seo. Tha bàrr uisge an locha mu 497 m (1631 troigh) os cionn na mara agus tha e mu 14.8 km (9.2 mìle) air falbh bhon mhuir.
Thèid Loch Lì a lìonadh tro Steall an Fhuar Thuill Mhòir bho Loch an Fhuar Thuill Mhòir a tha suidhichte iar air Loch Lì. Air an taobh tuath tha uisge a' sruthadh a-steach cuideachd bho Fhuar Tholl Beag tro Steall an Fhuar Thuill Bhig. Tha an t-uisge a' sruthadh a-mach chun an ear tro Abhainn a' Ghiubhais Lì agus an uair sin gu tuath tro Abhainn an Torrain Duibh do Loch a' Ghlais-Chàrnaich.
Chan eil duine sam bith a' fuireach faisg air Loch Lì agus mar sin chan rathaidean ann a leanas chun an locha seo.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba Roinn-seòrsa:Frìth Fanaich
Baile nan Granndach
'S e baile anns a' Ghàidhealtachd a tha ann am Baile Ùr nan Granndach neo Baile nan Granndach (Beurla: Grantown on Spey). Tha e na laighe faisg air Uisge Spè. Ro 1975 bha e ann an Siorrachd Mhoireibh.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Melekeok
thumb|right|300px|Cairt: Suideachadh Mhelekeok ann am Palau thumb|right|300px|Loch Ngardok
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Roinn a' Chuain Shèimh Roinn-seòrsa:Bailtean
Pago Pago
right|300px|thumb|Pago Pago, port-mara. Air cùlaibh tha an Rainmaker Mountain 'S e prìomh-bhaile Shamoa Aimearaganaich a tha ann am Pago Pago ([ˈpɑŋo ˈpɑŋo] anns a' chànan aca fhèin). Tha am baile na laighe faisg air port-mara Pago Pago anns an eilean Tutuila. 'S e seo an co-chomharran aige: 14°16' 46" Deas 's 170° 42' 02" Iar. Chan e ach baile beag a th’ ann, bha 10,640 duine a’ fuireach an seo anns a’ bhliadhna 1990. Tha a’ gabhail a-steach Fagatogo, far a bheil riaghaltas na dùthcha stèidhichte. Tha gnìomhachas eisg, gu h-àraid tùna, agus an roinn turasachd cudthromach anns a’ bhaile. Tha an uirsgeul: 'Miss Thompson' aka 'Rain', sgrìobhte le W. Somerset Maugham, a’ cluich ann am Pago Pago.
Ceangal a-muigh
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Roinn a' Chuain Shèimh Roinn-seòrsa:Bailtean
Fàsach dathte
Tha dà fhàsach ann leis an ainm Fàsach dathte. Is dòcha gu bheil thu a' lorg:
Gonzo (Muppet)
'Se Gonzo far-ainm a bha air Hunter S. Thompson. Is e creutair neònach às na speuran a tha ann an Gonzo. Thug e 'mìorbhaileach' air fhèin mar far-ainm. Tha e an-còmhnaidh ri cleasan le canonan is cearcan. Tha e na dheagh charaid do Rizzo an Radan. Anns a' Mhuppet Christmas Carol, chluich Gonzo Charles Dickens mar neach-aithris.
Abhainn Canaich
thumb|Abhainn Canaich eadar Loch Sealbhanach agus Loch Carrie
Tha Abhainn Canaich a' sruthadh tro Ghleann Canaich air a' Ghàidhealtachd. Tha i mu 10 mìle (16 km) a dh'fhaid eadar loch tasgaidh Loch Mullardoch agus baile Chanaich. Tha i a' sruthadh do dh'Abhainn Glas san ear-dheas air Canaich. Tha dà eas ann an Abhainn Canaich: Eas Maol Mhairi agus Eas an Fhithich.
Gonzo (Muppet)
Die Muppet Show
Douglas Murray (sgrìobhadair)
'S e naidheachdair agus ùghdar poileataigeach à Leòdhas, Alba a tha ann an Douglas Murray (b.1979). Tha e ag obair mar Stiùiriche an Centre for Social Cohesion, buidheann-bheachdachaidh a chaidh a stèidheachadh le Civitas.
Johann Friedrich Wilhelm Adolf von Baeyer
B'e ceimigear Gearmailteach a bha ann an Johann Friedrich Wilhelm Adolf von Baeyer (Berlin, 31 an Dàmhair 1835 - Starnberg, 20 an Lùnasdal 1917) a cho-chur guirmean agus a fhuair an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 1905. Rugadh e ann am Berlin far an robh e an toiseach ag obair matamataigs agus nàdar-fheallsanachd mus do ghluais e gu Heidelberg airson obair air Ceimigeachd le Robert Bunsen. Fhuair e an t-ollamhachd aige bho Berlin ann an 1858. Bha e na òraidiche aig Acadamaidh Malairt Berlin ann an 1860 agus na àrd-ollamh aig Oilthigh Strasbourg ann an 1871. Ann an 1875 lean e Justus von Liebig mar Àrd-Ollamh Ceimigeachd aig Oilthigh Mhünchen. A bharrachd air sin, 's e a' chiad Iùdhach a choisinn an Duais Nobel ann an Ceimigeachd a-riamh a bh' ann.
Douglas Murray (sgrìobhadair)
Tha e air aithisgean a sgrìobhadh airson a' Guardian agus an Sunday Times. Chaidh an leabhar connspaideach aige, "Neoconservatism: Why We Need It", a mholadh gu mòr agus dh'ainmich Andrew Roberts e mar "the right's answer to Michael Moore".
Johann Friedrich Wilhelm Adolf von Baeyer
Tha e cuideachd ainmeil airson na h-obrach aige còmhla ri Victor Villiger.