cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Capel Curig
A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 198 daoine a' fuireach anns a' bhaile seo, agus bha Cuimris aig 113 (57.1%). Rugadh 65% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Conwy Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Guaranaidh
'S e Guaranaidh (Avañe'ẽ) an cànan dùthchasach a tha air bruidhinn ann an Paraguaidh. Tha i air bruidhinn anns An Argantain, Boilibhia agus Braisil cuideachd, gu h-àraidh anns na sgìrean faisg air na crìochan le Paraguaidh. Tha an t-ainm Avañe'ẽ a' ciallachadh Cànan na dhaoine, bho ava (daoine) agus ñe'ẽ (cànan).
Bidh a' mhòr-chuid dhen t-sluagh Paraguaidh a' bruidhinn Guaranaidh, ach gu math tric bidh daoine a' bruidhinn Guaranaidh agus Spàinntis an ceann a chèile. 'S e Jopará a tha an t-ainm air a' chànan measgaichte seo.
17 an Lùnastal
'S e 17 an Lùnastal an 229mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (230mh ann am bliadhna-leum). Tha 136 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
thumb|[[Friedrich II na Prùise|Friedrich II]]
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Naguib Mahfouz
B' e Naguib Mahfouz (نجيب محفوظ) sgrìobhadair às an Èipheit a sgrìobhadh ann an Arabais. Rugadh e ann an Cairo ann an 1911 agus chaochail e an siud fhèin ann an 2006. Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Litreachas ann an 1988.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Èipheiteach Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Litreachas Roinn-seòrsa:Daoine às an Èipheit
240an
Bha na 240an, sa 3mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 240 is 31 an Dùbhlachd 249.
Bliadhnaichean
Roinn-seòrsa:3mh Linn *
Na Feàrnaibh
thumb|Taigh anns na Feàrnaibh a Tuath, le sealladh chun [[an t-Eilean Sgitheanach|an Eilein Sgitheanaich]]
'S e baile ri taobh an iar Eilean Ratharsair a th' anns na Feàrnaibh.
Roinn-seòrsa:Ratharsair Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Clò-bhualadh
right|200px
'S e clò-bhualadh dòigh airson chopaidhean den theacsan agus ìomhaighean a dhèanamh air pàipear no stuth eile le dubh (no inc) a' chleachdach chlò-bheairt.
Eachdraidh
Tha na chiad eisimpleirean de chlò-bhualadh air fhàgail bho Shìona, bhon 3mh linn RC. Bha na Sìonaich a' clò-bhualadh air aodach agus nas fhaide air pàipear. Anns an Èipheit, bhathar ga chleachdadh bhon 4mh linn AC. Mus deireadh an 6mh linn bha a' chiad clò-bheart air a dèanamh ann an Sìona. Bhon 9mh no 10mh linn bhathar ùrnaighean gan clò-bhualadh ann an dùthchannan Arabach, agus bhon siud thàinig an teicneòlas dhan Roinn-Eòrpa, far an robh e cumanta anns an 13mh linn airson aodach, agus anns an 14mh linn airson pàipear cuideachd.
Ann an 1796, dh'innlich Aloys Senefelder leac-sgrìobhadh (lithography sa Bheurla), an dòigh a thathar ga cleachdadh as trice an- diugh. Ann an 1847 dh'innlich Richard March Hoe clò-bheart rothach - mar sin, dh'fhàs an luas de chlò-bhualadh gu mòr. 'S e an gnè a thathar ga leasachadh nas motha an-diugh clò-bhualadh didseatach.
Colbh Iadaigh
right|thumb|Grey Head: chithear uamhan-mara agus toiseach airce sna creagan
Clò-bhualadh
Dathannan
right|thumb|130px left|thumb|180px|A' cruthachadh [[dath|dhathan le dòigh CMYK.]] left|thumb|180px|Chaidh an dealbh seo a chruthachadh le ceithir dathan bunaiteach, mar a tha iad a' nochdadh air an làimh cheart. Tha dà dhòigh airson datha àraidh a chlò-bhualadh. Faodaidh an dath a bhith air a mheasgachadh anns an fhiamh rùnaichte agus an dèidh sin gu simplidh air a chur air a' phàipear. Tha an t-anacothrom air an dòigh seo gum feumar a bhith ann cho mòran clàran clò-bhualaidh ris na dathan.
Colbh Iadaigh
'S e eilean ann an Arcaibh a th' ann an Colbh Iadaigh (Beurla: Calf of Eday ; Lochlannais/Nornais: Kalfr). Tha e faisg air Iadaigh. Ann an 2011 cha robh duine sam bith a' fuireach anns an eilean.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Arcaibh
Clò-bhualadh
An-diugh
'S e leac-sgrìobhadh an dòigh a thathar ga cleachdadh as motha an-diugh. Ge-tà, tha cleachdadh de flexography, dòigh clò bhualach bho h-àirde an ìre mhath ùr, a' dol am meud gu luath, gu sònraichte airson pasgaidh, far a bheil uimhir nas cudromaiche na càileachd; agus thathar gràbhalachd, clò-bhualadh tro lìon agus clò-bhualadh didseatach gan cleachdadh nuair a tha iad a' freagairt nas fheàrr air cor àraidh.
Ann an Alba
Ann an 1508 chaidh a' chiad ghnìomhachas clò-bhualaidh, an Chepman and Myllar Press a chur air bhonn ann an Alba. Chaidh a’ chiad mhuileann-pàipeir a stèidheachadh ann an Dùn Èideann anns a’ bhliadhna 1695. Bho na 1740an bha na bràithrean Raibeart agus Anndra Foulis ag obair ann an Glaschu, a’ clò-bhualadh leabhraichean le ùghdaran clasaigeach agus co-aimsireil. Dh’fhàs iad clùiteach mar sàr-chlò-bhualadairean air feadh na Breatainne Mòire agus na Roinn-Eòrpa. Aig an toiseach, bha iad a’ reic leabhraichean, agus às dèidh sin rinn iad leabhraichean iad fhèin. Bha Raibeart Foulis na chlò-bhualadair oifigeil do dh’Oilthigh Ghlaschu bho 1743.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Teicneòlas Roinn-seòrsa:Conaltradh Roinn-seòrsa:Litreachas
1650an
Bha na 1650an san 17mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 1650 is 31 an Dùbhlachd 1659. 'S e an dàrna deich-bliadhna den linn.
Roinn-seòrsa:17mh linn *
607
Bàsan
Roinn-seòrsa:600an
Meall nan Gabhar
thumb|Meall nan Gabhar 'S e eilean beag a tha ann am Meall nan Gabhar. Tha e suidhichte air àird an iar na h-Alba air ceann Loch Bhraoin mu 2 chilemeatair air àird an iar-dheas air Polglass. 'S e aon de na h-Eileanan Samhraidh. Tha e suidhichte air àird a tuath Eilean nan Eich ris a bheil e ceangailte le sgeirean ma bhios a’ mhuir air falbh.
Tha e cho farsaing ri 13 heactair. Tha an t-àite as àirde 51 meatair os cionn na mara. 'S e seo na Co-chomharran aige: 57° 59′ 43″ Tuath agus  5° 20′ 54″ Iar.
Chan eil duine sam bith a’ fuireach ann.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:na h-Eileanan Samhraidh
Cruach Torr an Lochain
'S e beinn ann an Alba a th' ann a Cruach Torr an Lochain. Tha e suidhichte ann am Muile tuath air Loch Bà agus iar air Beinn Bhuidhe. Tha Cruach Torr an Lochain 347m (1141 troigh) de dh'àirde. Air mullach na beinne chithear càrn a bhios a' sealltainn a' phuing as àirde. 'S e Marilyn agus HuMP a th' ann.
Thèid beanntan na h-Alba a chur ri chèile ann an liostaichean sònraichte a rèir àirde agus àirde rinneach mullach na beinne. Tha buidhnean eadar-dhealaichte gam measach agus an uair sin thèid na tomhasan a chruinneachadh ann an liostaichean a tha rim faighinn air an làrach-lìn "Database of British and Irish hills". Bho àm gu àm nì iad ath-sgrùdadh mu àird na beinne, agus rinneadh an t-ath-sgrùdadh mu dheireadh air Cruach Torr an Lochain san 19 an Giblean 2014.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Muile
Lios MoFhèige
'S e baile suidhichte ann an Siorrachd Lannraig a tha ann an  Lios Mo h-Eagu neo Lios Mo Chuda no Lios MoFhèige (Beurla: Lesmahagow).
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Rhaglan
Tha am baile Rhaglan ann an Sir Fynwy, a' Chuimrigh. Tha e 24.1 mi (38.7 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 118.1 mi (190.0 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 1876 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 209 (11.1%); rugadh 62% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sir Fynwy Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Dùn Iubhair
‘S e baile beag dùthchasail agus port faisg air a' Mhagh Bhaoghail, ann an ceann deas na h-Alba a th’ ann an Dùn Iubhair (Beurla/Beurla Ghallta: Dunure). Tha e suidhichte eadar ìre na mara fhèin shìos aig a' chidhe agus 252m os cionn ìre na mara shuas air an leac, air an àirde an ear-dheas Shiorrachd Àir a Deas (Siorrachd Àir ro 1975), eadar Allmhaigh agus Maideans, ri taobh màthair-uisge na Linne Chluaidh. Tha e 10km air falbh bho Inbhir Àir, 60km bho Ghlaschu, 58km bhon An t-Sròn Reamhar agus 116km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha 492 duine a’ fuireach anns a’ bhaile agus 's e Beurla agus Beurla Ghallta a tha aig a’ mhòr-chuid dhuibh ann an Dùn Iùbhair. Tha eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas agus turasachd. Taobh fhoghlaim, chan eil sgoiltean idir ann agus le sin feumar a dhol dhan bhun-sgoil ann am Fisherton agus dhan àrd-sgoil anns a' Mhagh Bhaoghail.
Freumhan an Ainm
A rèir eòlaichean fhreumh-fhaclachd, tha e coltach gur ann à Dùn agus iùbhar neo ùr a th' ann ainm an àite seo. Nochd a' Ghàidhlig ann an ceann a deas na h-Alba anns an 7mh Linn agus bha an cànan fhathast beò san sgìre gus an 18mh Linn. A bharrachd air sin, tha cruth na tìre a' toirt cuideam dhan teòiridh seo. Cha do chaochail Mairead Nic Mhoirich, an neach mu dheireadh a fhuair a' Ghàidhlig on ghlùn sa sgìre seo, ach ann an 1760.
Eachdraidh
Chaidh caisteal a thogail an seo shuas air an dùn leis an teaghlach Ceannadach anns an 13mh Linn Dh'fhàs iad gu math beairteach agus cumhachdail: phòs tè dhuibh aig Raibeart III, Rìgh Alba agus bha fear dhaibh na easbaig ann an Raibeart III, Rìgh Alba. Chumadh coinneamhan cudromach an seo ann an 1429 eadar Seumas Caimbeul agus Iain Mòr MacDhòmhnaill, far a chaidh an Dòmhnallach a mharbhadh, tachartas a dh'adhbhraich ar-a-mach. Chuir Màiri I, Ban-rìgh na h-Alba seachad trì oidhcheannan sa chaisteal an seo eadar 4 an Lùnastal agus 6 an Lùnastal 1563 nuair a rinn i an treas turas aice dhan àirde an iar-dheas na h-Alba. Bha an caisteal fhèin na thobhta ann an 1694 ach lean am baile air mar port iasgaich. Chaidh cidhe ùr ceàrnagach a thogail ann an 1811 airson piseag a thoirt air gnothach an èisg. B' e an t-Iarla Cassillis a phàigh £50,000 airson na h-obrach air a' chidhe, a tha 3.7m a dhoimhne. Bha mu 30 duine an sàs anns na bàtaichean gu ruige na 60an. Chan eil gin duibh ag obair an latha an-diugh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Alba Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Bailtean Siorrachd Inbhir Àir Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Àir a Deas
340an
Bha na 340an, sa 4mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 340 is 31 an Dùbhlachd 349.
Bliadhnaichean
Roinn-seòrsa:4mh Linn *
Drochaid Aonachain
thumb|An seann drochaid ann an Drochaid Aonachain 'S e baile air a' Ghàidhealtachd a tha ann an Drochaid Aonachain  no Drochaid an Aonachain (Beurla: Spean Bridge). Tha am baile suidhichte anns a' Ghleann Mhòr. Tha na mòr-rathaidean A82 is A86  ga cheangal le Inbhir Nis agus leis a' Ghearasdan. 'S e seo na co-chomharran aige: 56° 53′ 36.38″ Tuath agus 4° 55′ 2.21″ Iar.
Tha stèisean aige, an Stèisean Drochaid Aonachain.
Trombaid
'S e inneal-ciùil pràise a tha ann an trombaid.
Drochaid Aonachain
'S e Comann Camanachd Loch Abair an sgioba camanachd anns a' bhaile.
Trombaid
Cha b' e ach pìoban a bha anns na trombaidean as sine is cha b' urrainn dhaibh dèanamh ach na pongan anns an sreath co-chòrdail mus do dh'innlich Anton Weidinger trombaid le iuchraichean ann an 1796. An àite iuchraichean, tha bhailbhean ann an trombaidean san latha an-diugh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Innealan-ciùil
Drochaid Aonachain
A-rèir Iain Mhic an Tàilleir thàinig ainm Beurla a' bhaile bhon drochaid thairis air Abhainn Spean; ach thàinig an t-ainm Gàidhlig 'Drochaid Aonachain' bhon fhacal 'Aonachan' (ionad-margaidh) agus tha e a’ ciallachadh: 'Drochaid aig an ionad-margaidh'.
Iain Latharna Caimbeul
thumb|Clach-uaighe Iain Latharna Chaimbeil 'S e neach-clàraidh agus sgrìobhadair a bh' ann an Iain Latharna Caimbeul (1 an Dàmhair 1906 – 25 an Giblean 1996). Rinn e clàraidhean de bheul-aithris air a' Ghàidhealtachd agus na h-Eileanan Siar leis a' chiad chuid de innealan-clàraidh a bha a-riamh ann tràth san 20mh linn.
Beatha
thumb|right|250px|Taigh Iain Latharna Caimbeul ann an Canaigh Rugadh Iain Latharna Caimbeul ann an Earra-Ghàidheal 1 an Dàmhair 1906. B' e Donnachadh Caimbeul athair, a buntainn ri Clann Chaimbeil Chraignis agus Clann Theàrlaich. B’ e Ethel Harriot Waterbury a mhàthair agus b’ ann à Amaireagaidh a bha i. Fhuair Iain Latharna deagh sgoilearachd ann an Dùn Èideann agus às dèidh sin, chaidh e a dh’Àth nan Damh airson Eaconamaidh agus àiteachas ionnsachadh aig Colaiste Naomh Iain. Bha ùidh aige anns a’ Ghàidhlig bhon bha e òg air sgàth An Ollamh Friseal a bha an toiseach na Gamekeeper aig taigh athar agus an uair sin a thidsear aig an oilthigh. Thòisich iad clasaichean Gàidhlig prìobhaideach aig a’ Cholaiste le cuid oileanach eile. ’S ann bhon àm sin a bhuineadh a’ chiad leabhar aige Highland Songs of the Forty-Five, cruinneachadh de dh’òrain bho àm nan Seumasach ann an 1745. Chaidh fhoillseachadh ann an 1933 agus a-rithist leis an Scottish Gaelic Texts Society ann an 1948. Bha beachd làidir nàiseanta aig Iain Latharna air a’ Chogadh Seumasach air taobh nan Gàidheal, an cànain agus an cultair. Bha a shinnsearan am measg nan daoine a dh’fhàg Loch Abair Mùideart, Àrasaig, Uibhist a Deas, Barraigh agus na h-eileanan beaga eadar 1770 agus 1830. Bha ùidh aige cuideachd anns a’ bheul-aithris aig na daoine a bha a’ fuireach faisg air a’ mhuir ann an Canada bho thùs.
Phòs e Margaret Fay Shaw à Pennsylvania bho thùs, is b’ e ceòladair proifeiseanta a bh’ innte. Bha ùidh mhòr aice ann an òrain nan Eilean Siar agus b’ ann an sin a thachair iad ri chèile. Cheannaich Iain Latharna Caimbeul na h-Eileanan Canaigh agus Sandaigh ann an 1938 far an robh e ag obair mar chroitear. Thug e an t-Eilean do dh'Urras Nàiseanta na h-Alba ann an 1981 agus dh’fhàg e dhaibh a leabharlann, tasglann agus a h-uile clàradh. ’S e tìodhlag mòr mòr a bh’ ann agus bithear trang fad bhliadhnaichean fhathast a h-uile obair aige fhoillseachadh. Chaochail e san
Obair Clàraidh
Chleachd e diofar sheòrsaichean de dh’innealan clàraidh agus gu tric bha na h-innealan a b’ ùire is na bu spaideile aige. Fhuair e cuid dhiubh anns na Stàitean Aonaichte agus aon uair bha aige ri feitheamh sia mìosan gus an tàinig an inneal tro na customs. Fhuair e taic-airgid de 250 not bhon Leverhulme Foundation ann an 1949.
Chan ann dìreach gun deach e le inneal clàraidh bho dhuine gu duine, ach bha e a’ fuireach agus ag obair anns na h-eileanan fad mòran bhliadhnaichean. Chaidh cuireadh a thoirt dha le Compton MacCoinnich gus rannsachadh a dhèanamh air croitearachd agus a’ Ghàidhlig. Bha e a’ fuireach aig taigh Iain (Coddy) Mac a’ Phearsain. Bha e a’ rannsachadh saoghal nan Eilean Siar còmhla ri Niall Mac a' Chlèirich (An Sgoilear Ruadh), Annie NicIain agus Calum MacIain. Dh’fhàs ùidh ann an gnothaichean poilitigeach agus thòisich iad an Sea League a bu chòir stad a chur air iasgairean bho thaobh a-muigh nan Eilean Siar iasgach anns a’ Chuain Sgìth. Bha e gu làidir an aghaidh an riaghaltais a rinn co-dhùnaidhean air gnothaichean sa Ghàidhealtachd gun a bhith eòlach air gnìomhachas agus dòigh-beatha na Gàidhealtachd. Thuirt e gum bu bheag air an riaghaltas na h-eilean an Siar air sgàth ’s gu bheil iad bochd, ach gu bheil iad bochd air sgàth iasgachd Sasannach air cladaichean nan Eilean Siar. Agus bha e ag iarraidh obair an aghaidh sin. Bha e airson is gum faic daoine acadaimigeach cuideam beul-aithris agus bha e na dhuine cudromach ann am FIOS, Folklore Institute of Scotland, agus na cheannard bho 1947. Chuir e air adhart gunn rinneadh barrachd clàraidh agus gun deach na clàraidhean seo fhoillseachadh. Rinn FIOS deich diagnos a dh’ullaich Iain Latharna fhèin. Rinn iad 200 de sin le leabhraichean a bha a’ dol còmhla riutha anns an robh cunntasan beatha nan seinneadairean agus eadar-theangachaidhean nan teacsaichean. Bha tasglann de mu 1500 òran (òrain luaidh a mhòr chuid dhiubh) agus 350 sgeulachdan aige agus cha deach ach an deicheamh pàirt dhiubh fhoillseachadh fhathast. Mar sgoilear sgileil sgrìobh e barrachd air 24 leabhraichean agus pailteas de dh’artaigealan.
Foillseachaidhean
Dh’fhoillsich Iain Latharna Caimbeul an leabhar Tales of Barra ann an 1960 a tha ag innse sgeulachdan a chlàraich e bho Coddy Mac a’ Phearsain. An sin tha e a’ moladh a-rithist dè cho eadar-dhealaichte is a tha cànan làitheil nan Gàidheal na cànan nan leabhraichean agus gun cleachdar pailteas de fhacail nach eil ann am faclair.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Sgoilearan na Gàidhlig Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
1670an
Bha na 1670an san 17mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 1670 is 31 an Dùbhlachd 1679. 'S e an dàrna deich-bliadhna den linn.
608
Bàsan
Roinn-seòrsa:600an
Almería (provincia)
'S e provincia na Spàinne a tha ann an Almería (IPA: almeˈɾi.a no aɾmeˈɾi.a, al-). Tha e na laighe ann an Andalusia, air an àirde an ear-dheas na dùthcha. 'S e Almería a tha na phrìomh-bhaile. Chaidh an roinn a chruthachadh ann an 1833 le Javier de Burgos, a bha na Rùnaire na Stàite agus Leasachaidh aig an àm. B' e an siostam-riaghalaidh iondail na Frainge a chleachd e mar mhodal. Chuireadh a-steach na Coimhearsnachd fèin-riaghlaidh Andalusia i ann an 1978, nuair a sgrìobhadh Bun-reachd ùr. Sìnidh Almería fad 8,775km² agus tha 702,819 duine a' fuireach ann. Le sin, 's e an 27mh roinn as motha na Spàinne a thaobh talmhainn agus an 23mh tè a thaobh àireimh-sluaigh. Tha crìochain aice le Granada agus Murcia. 'S e Spàinntis a tha ga bruidhinn an seo.
Freumhan an ainm
Tha luchd-rannsachaidh uile dhen bheachd gur ann à المريّة (Al-Mari'yah) ann an Arabais a tha an t-ainm, agus gu bheil sin a’ ciallachadh Tùr na faire. Thogadh an t-seann bhaile shuas air bàrr cnuic gu math àrd os cionn a' phort ann am meadhan Almería, rud a bheir cuideam dhan teòiridh seo. A dh' aindeoin sin, tha cuid eile dhen bheachd gur ann à المرية ach gu bheil sin a’ ciallachadh Sgàthan na Mara. Mar a b’àbhaist san Spàinn, b’ e dìreach ainm a’ bhaile a bu motha sa sgìre a chuireadh air an roinn.
Chesapeake, Virginia
'S e baile ann an Bhirginia, sna Stàitean Aonaichte, a th' ann an Chesapeake. Anns a’ bhliadhna 2012 bha 228,210 duine a’ fuireach an seo. Tha e suidhichte aig 1-9m os cionn ìre na mara.
Eachdraidh
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1963.
Port-adhair Steòrnabhaigh
thumb|Port Adhair Steòrnobhagh
Chesapeake, Virginia
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Virginia
Port-adhair Steòrnabhaigh
Tha Port Adhair Steòrnabhagh suidhichte air taobh an ear Steòrnabhagh. Tha Port Adhair Steòrnabhagh sealbhaichte le HIAL, a tha fo smachd Riaghaltas na h-Alba.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Puirt-adhair na h-Alba
Tiùba
'S e inneal-ciùil pràise a tha ann an tiùba.
Roinn-seòrsa:Innealan-ciùil
Kyivska Oblast
'S e tè dhe na 24 roinnean anns an An Ucràin a th'ann an Kyivska Oblast (Ucràinis: Ки́ївська о́бласть, ainm neo-fhoirmeil: Kyivshchyna). 'S e Kyiv a tha a' riaghladh na Kyivska Oblast, ged nach eil Kyiv na phàirt na roinne fhèin. 'S ann dhan Kyivska Oblast a bhuinneas an Raon Às-dùnadh Chernobyl.
Eachdraidh
Bhuinneadh talamh na h-Oblast dhan Hetmanshchyna (stàit Chosagach, Ucràinis: Гетьманщина) bho 1649 gu ruige 1764. Chaidh an Oblast fhèin a chruthachadh ann an 1932. B' e an Oblast seo, a bharrachd air Kharkivshchyna, a dh' fhuiling na bu mhotha agus na bu mhiosa na àite sam bith eile san dùthaich ri linn Gort na h-Ucràine (Ucràinis: Голодомо́р) eadar 1932 agus 1933. Chaochail 1,110,800 leis an acras. Bhòt 95.52% nan daoine ann an Kyivska Oblast airson neo-eisimeileachd na h-Ucràine san reifreann nàiseanta ann an 1991. Air 15 an Giblean 2022 thuirt Andriy Nebytov, ceannard na poileis ann an Kyivska Oblast, gun do lorgadh mu 900 cuirp sìobhaltach fad Kyivshchyna, mar thoradh air a' bhuirbeachd a rinn feachdan na Ruise ri linn Ionnsaigh na Ruise air An Ucràin ann an 2022.
Holoman
thumb|Tobhtaichean ann an Holoman thumb|Sealladh air Eilean Holoman
Kyivska Oblast
Ceanglaichean A-mach
Mapaichean
Roinn-seòrsa:An Ucràin Roinn-seòrsa:Kyivska Oblast
Holoman
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Ratharsair Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Eilean Fada Mòr
thumb|Eilean Fada Mòr le tuathanas-[[Iasg|èisg air a bheulaibh]] 'S e eilean a tha ann an Eilean Fada Mòr. Tha e suidhichte air àird an iar na h-Alba air ceann Loch Bhraoin. 'S e aon de na h-Eileanan Samhraidh.
Tha e suidhichte eadar is Tannara Mhòr is Tannara Bheag. Tha Caolas na Gainmhich air àird an iar agus Caolas a’ Mhill Ghairbh air àird an ear dheth. Air àird an ear-thuath tha Eilean Fada Beag, Sgeir nam Feusgan agus Eilean a' Bhuic. Tha Eilean a' Chàr suidhichte air àird an iar-thuath dheth. 'S e seo na Co-chomharran aige: 58° 0′ 47.16″  Tuath agus  5° 25′ 54.77″ Iar.
Tha an t-àite as àirde 39 meatair os cionn na mara. Tha deagh pholl-acarsaid air taobh a deas an eilein.
Chan eil duine sam bith a’ fuireach ann.
Skedsmo
‘S e baile faisg air Oslo ann an ceann a deas Nirribhidh a th’ ann an Skedsmo. Tha e suidhichte aig 191m os cionn ìre na mara, 321km bho Stavanger agus 319km bho Bhergen. Tha 46,146 duine a’ fuireach sa bhaile. 'S ann às an t-Seann-lochlannais skeiðismór (Gàidhlig: Raon Rèis nan Each) a tha ainm a' bhaile.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Nirribhidh
Alfredo Stroessner
B’ e Alfredo Stroessner Matiauda (Encarnación, 3 an t-Samhain 1912 – Brasília, 16mh an Lùnasdal 2006) saighdear à Paraguaidh agus bha e na Deachdaire an siud bho 1954 gu ruige 1989. Chaochail e thall thairis na fhògarrach ann am Braisil. Fhuair e dubh-chàineadh air feadh an t-saoghail air sgàth na rinn e nuair a bha e os cionn riaghaltas na dùthcha aige.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Aimearaga a Deas Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:Daoine à Paraguaidh
440an
Bha na 440an, sa 5mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 440 is 31 an Dùbhlachd 449.
Bliadhnaichean
Roinn-seòrsa:5mh Linn *
Cava, Arcaibh
thumb|[[Sealltainn bho Chava.]]
'S e eilean ann an Arcaibha th' ann an Cava (Lochlannais/Nornais: Kálfey). Ann an 2011 cha robh duine sam bith a' fuireach air an eilean.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Arcaibh
Càrn Fhiodh
Tha Càrn Fhiodh neo A' Chathair Nuadh (Beurla: Carnwath) suidhichte ann an Siorrachd Lannraig.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
18 an Lùnastal
Tachartasan
thumb|[[Drochaid-rathaid na Tatha]] thumb|[[Honoré de Balzac]]
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Baile Chuimein
Is docha tha sibh a' lorg "Cummingston" neo "an Coileach" ann am Moireabh
'S e baile beag ann an ear-thuath na h-Alba a tha ann am Baile Chuimein neo Baile nan Cuimeanach (Beurla: Cuminestown).
Tha e ann an Comhairle Shiorrachd Obar Dheathain (Siorrachd Obar Dheathain ro 1975). Tha e mu 36 mìltean (57 km) san àird a tuath air Obar Dheathain. Tha e suidhichte air bruach Allt Moine Chuidir.
Ann an 2001 bha 457 duine a' fuireach an seo.
Dealbhan
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Siorrachd Obar Dheathain Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Obar Dheathain
Càrn Mòr
'S e beinn ann an Alba a th' ann an Càrn Mòr. Tha e suidhichte ann am Muile iar air Tom nam Fitheach. Tha e 343m (1126 troigh) de dh'àirde agus agus 's e Beinn na Drise a mhàthair-mhullaich aige. Air mullach na beinne chithear clach a bhios a' sealltainn a' phuing as àirde. Tha i mu 100m deas dhen chàrn air mullach na beinne. 'S e HuMP agus Marilyn a th' ann.
Thèid beanntan na h-Alba a chur ri chèile ann an liostaichean sònraichte a rèir àirde agus àirde rinneach mullach na beinne. Tha buidhnean eadar-dhealaichte gam measach agus an uair sin thèid na tomhasan a chruinneachadh ann an liostaichean a tha rim faighinn air an làrach-lìn "Database of British and Irish hills". Bho àm gu àm nì iad ath-sgrùdadh mu àird na beinne, agus rinneadh an t-ath-sgrùdadh mu dheireadh air Càrn Mòr san 19 an Giblean 2014.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Muile
Flugelhorn
right|300px|thumb|Flugelhorn
'S e inneal-ciùil pràise a tha ann am Flugelhorn.
Roinn-seòrsa:Innealan-ciùil
Neach-aithris
thumb|right|250px|Neach-aithris
'S e cuideigin a tha ag obair leis na naidheachdan 's a th'ann a neach-aithris. Bithear an sàs mar as àbhaist ann am pàipearan-naidheachd, air an rèidio agus air an telebhisean. 'S e craoladair a chanas ri neach-aithris an telebhisein. An latha an-diugh bidh Luchd-aithris cuideachd ag obair air an Eadar-lìon. Is e obair an neach-naidheachd gu mòr gu bhith a' cruinneachadh fiosrachaidh agus an uairsin a' sgrìobhadh artaigilean no a' foillseachadh aithisgean (sgrìobhte, claisneachd, dealbh no bhidio), gu bhith a' bruidhinn ri fiosan bho bhuidhnean naidheachd agus sgrìobhainnean companaidh, gu bhith a' dèanamh agallamhan le eòlaichean no fianaisean, ris a bheil e/i a' gealltainn dìon stòran fiosrachaidh luchd-naidheachd. Bidh sinn a' cleachdadh an teirm neach-aithris nuair a bhios e/i a' siubhal san raon no colbh nuair a tha na h-artaigilean aige speisealaichte ann an raon sònraichte agus eadhon riatanach airson cuid dhiubh: litreachas, dràma, filmichean, ceòl, ealain, biadh. Nuair a bhios an neach-naidheachd a' dèanamh rannsachaidhean fada agus domhainn air cuspairean duilich, tha e/i na neach-naidheachd rannsachail. 'S e dreuchd gu ìre cunnartach ann an corra dhùthaich is riaghaltasan agus daoine ag obair às leth na stàite a chur luchd-aithris an greim no fiù's gu bàs.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Dreuchdan Roinn-seòrsa:Naidheachdan Roinn-seòrsa:Meadhanan
Bràigh Mhàrr (soilleireachadh)
Tha "Bràigh Mhàrr" a' ciallachadh na leanas:
609
609
Oilthigh Mhanitoba
'S e oilthigh rannsachaidh na stàite ann am Winnipeg ann an Canada a th' ann an Oilthigh Mhanitoba (Beurla: University of Manitoba). Chaidh a stèidheachadh ann an 1877 leis an neach-poileataigs Alexander Morris.
Ceanglaichean a-mach
Manitoba, Oilthigh
Accra
Is e prìomh-bhaile na Gàna a tha ann an Accra . Tha Accra 172km air falbh bho Lomé (Togo), 772km bho Ouagadougou (Burkina Faso), 557km bho Yamoussoukro (Costa Ìbhri) agus 498km bho Ibadan (Nìgeiria). Tha e suidhichte ann an ceann a deas na dùthcha, aig 91m os cionn ìre na mara.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Afraga Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean Roinn-seòrsa:Bailtean
Cerrigydrudion
Tha am baile Cerrigydrudion ann an Conwy, a' Chuimrigh. Tha e 107.8 mi (173.5 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 179.0 mi (288.0 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 711 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 549 (77.2%); rugadh 80% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Conwy Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Baden-Württemberg
Is e stàit Ghearmailteach a tha ann am Baden-Württemberg. Tha Stuttgart na prìomh-bhaile.
Bailtean Eile
thumb|220px|right|Baden-Württemberg
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
1680an
Bha na 1680an san 17mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 1680 is 31 an Dùbhlachd 1689. 'S e an dàrna deich-bliadhna den linn.
Roinn-seòrsa:17mh linn *
540an
Bha na 540an, sa 6mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 540 is 31 an Dùbhlachd 549.
Bliadhnaichean
Roinn-seòrsa:6mh Linn *
Freiburg im Breisgau
‘S e baile mòr air an àirde an iar-dheas na Gearmailte a th’ ann am Freiburg im Breisgau. Tha an t-ainm a’ ciallachadh Daingneach Saor, bho dhà fhacal anns a’ Ghearmailtis Frei (Saor) agus Burg (Daingneach). Chaidh am baile a stèidheachadh ann a 1120 le Konrad Zähringen. Tha e suidhichte aig 347m os cionn ìre na mara, ri taobh na h-aibhne Dreisam, faisg air na crìochan leis An Fhraing, anns an stàit Baden-Württemberg. Tha am baile 638km air falbh bho Bherlin (Prìomh-bhaile na dùthcha), 277km bho Mhünchen, 130km bho Stuttgart agus 116km bho Phforzheim. Tha 224,191 duine a' fuireach anns a’ bhaile, leis gur e 4mh baile na stàite, an 34mh baile as motha na dùthcha. Chaidh oilthigh a stèidheachadh an seo ann an 1457. Chaochail Martin Heidegger an seo ann an 1976. Thogadh Peter Schneider an seo.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Ghearmailt
Camilo José Cela
B' e Camilo José Cela (IPA: kaˈmilo xoˈse ˈθela), an t-ainm goirid aig Camilo José Manuel Juan Ramón Francisco de Gerónimo Cela Trulock, Marcas Iria Flavia, sgrìobhadair às an Spàinn. Rugadh e ann am Padrón ann an 1916 agus chaochail e ann am Madrid ann an 2002. Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Litreachas ann an 1989. Fhuair Cela dubh chàineadh bho fheiminich, air sgàth 's an dòigh anns a làimhsicheadh e nam ban sa chuid obrach agus na thuirt e aig co-labhairt ann am Madrid ann an 1978, a bha uabhasach connspaideach aig an àm. Ghabhadh Cela ri Ar-a-mach agus Riaghaltas Francisco Franco agus chuidicheadh e an deachdaireachd a rinn fòirneart air deamocrasaidh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Spàinnteach Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Litreachas Roinn-seòrsa:Daoine às an Spàinn
St. Louis, Missouri
‘S e baile uabhasach mòr faisg air Kansas City ann an iar-mheadhan Na Stàitean Aonaichte a th’ ann an St. Louis (IPA Beurla: seɪnt ˈluːɪs, Fraingis: sɛ̃ lwi). Chaidh am baile a stèidheachadh leis na Frangaich eadar 1703 agus 1764. Tha e suidhichte aig 142m os cionn ìre na mara aig inbhir na h-Aibhnichean Mississippi agus Missouri, dhe 1,140km air falbh bho Washington, prìomh-bhaile na dùthcha, 1,552km bho Los Angeles agus 418km bho Chicago Tha am baile air an àirde an ear Mhissouri. Tha 365,589 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile. Rugadh 6.3% thall thairis agus ‘s e daoine le freumhan ann an Aimearaga Laideannach a tha 2.9% agus daoine le freumhan ann an Afraga a th' ann 48.2%. ‘S e an 53mh baile as motha na dùthcha a th’ ann St. Louis agus an 4mh sgìre as motha ann an iar-mheadhan co-dhiù.
Eachdraidh
Chaidh am baile a stèidheachadh le dithis fhear-mhalairt às an Fhraing, Pierre Laclède agus Réné Auguste Chouteau, eadar 1703 agus 1764. Thug iad ainm an Rìgh Louis XVI dhan àite. ‘S e àite mhalairt a bh' ann aig an toiseach. Reic Napoléon an sgìre dha na Stàitean Aonaichte ann an 1804. Dh’fhàs am baile a bhith gu math làidir taobh ghnìomhachais fad an 19mh linn gu ruige a’ chiad leth dhan 20mh linn. Ràinig daoine bhon An Roinn-Eòrpa, gu seachd àraidh à Èirinn, às An Eadailt agus às A’ Ghearmailt agus le sin b’ e St. Louis an 4mh baile na dùthcha aig an àm. ‘S e daoine le freumhan ann an Afraga a th' ann an coimhearsnachd bheag-chuid as treasa an latha an-diugh. Bha an dàrna leth an 20 linn uabhasach doirbh taobh ghnìomhachais, chaill am baile iomadach daoine agus thuit e gu bhith an 53mh baile na dùthcha, ach tha prìomh oifisean neo taighean-gnìomhachais aig tòrr companaidhean cudromach ann an St. Louis fhathast, mar eisimpleir Playtex, Budweiser, Wells Fargo, Energizer, DaimlerChrysler agus Alamo.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean ann am Missouri
Persia
300px|right|thumb|Persia anns a' bhliadhna 500 [[RC]] B'e Peirse an seann ainm a bha air Ioràn.
Gus a' bhliadhna 1935, bha impireachd mòr aca, agus fhuair iad buaidh air Israel.
Roinn-seòrsa:Àisia Roinn-seòrsa:An Ear Mheadhanach
Montauban
‘S e baile mòr faisg air Cahors, air an àirde an iar-dheas na Frainge a th’ ann am Montauban (IPA: mɔ̃.to.bɑ̃, Laideann: Mons Albanus, Catalanais/Ocseadanais: Montalban).Tha an t-aim a’ ciallachadh Beinn Gheal, bho Mhons (Beinn) agus Alba (Geal) sa Laideann. Tha e suidhichte aig 101m os cionn ìre na mara, aig inbhir na h-aibhnichean Aveyron, Tarn agus Tescou anns an sgìre (Fraingis: Région) Midi-Pyrénées, anns an roinn (Fraingis: Département) Tarn-et-Garonne, 544km air falbh bho Pharis, prìomh-bhaile na dùthcha, 47km bho Toulouse agus 335km bho Mharseille. Tha 58,014 duine a’ fuireach sa bhaile, an 99mh baile as motha na dùthcha.
Eachdraidh
Chaochail Manuel Azaña Díaz, ceann-suidhe Dàrna Poblachd na Spàinne na fhògarrach an seo ann an 1940.
Rogiet
Tha am baile Rogiet ann an Sir Fynwy, a' Chuimrigh. Tha e 18.6 mi (30.0 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 114.0 mi (183.4 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 1747 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 272 (15.6%); rugadh 70% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sir Fynwy Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Am Monadh Ruadh
thumb|right|240px|[[An Càrn Gorm]]
'S e monadh air taobh an ear na Gàidhealtachd a th' anns A' Mhonadh Ruadh (Beurla: The Cairngorms). Tha e suidhichte eadar An Aghaidh Mhòr san iar, Abèidh san ear, Obar Neithich san tuath Bràigh Mhàrr san deas.
Chaidh an sgìre a dhèanamh na Pàirc Nàiseanta ann an 2003, an dàrna pàirc nàiseanta ann an Alba, ged a bha leasachaidhean connsbaideach air an dèanamh mar-thà, le raon-sgithidh mhòr air a' Chàrn Ghorm. Tha am Monadh ruadh a' tarraing luchd-sreap sa gheamhradh agus as t-samhradh agus tha mòran chothroman ann coiseachd tro ghlinn agus suas beanntan. 'S e an gleann as ainmeil An Làirig Dhrù. Sa gheamhradh is toil le luchd-sgithidh tighinn dhan sgìre, cuid a' cleachdadh an ionad-sgìthidh oifigeil, agus cuid a' sgìtheadh ann an àiteachan iomallach thairis air a' mhòintich.
Ceanglaichean a-mach
Monadh Ruadh
Eilean a' Bhuic
thumb|Eilean a' Bhuic 'S e eilean beag a tha ann an Eilean a' Bhuic. Tha e suidhichte air àird an iar na h-Alba air ceann Loch Bhraoin. 'S e aon de na h-Eileanan Samhraidh.
Tha e suidhichte air àirde an ear-thuath Eilean Fada Mòr  agus air àird a deas  Sgeir nam Feusgan ann an  Caolas a’ Mhill Ghairbh. Air àird an iar-thuath tha Eilean Fada Beag ann. 'S e seo na Co-chomharran aige: 58° 1′ 1.72″  Tuath agus 5° 25′ 31.29″ Iar.
Tha an t-àite as àirde 20 meatair os cionn na mara.
Chan eil duine sam bith a’ fuireach ann.
640an
Bha na 640an, sa 7mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 640 is 31 an Dùbhlachd 649.
Bliadhnaichean
Roinn-seòrsa:7mh Linn *
Cristoforo Colombo
'Se fear-malairt bhon Eadailt a bh' ann an Cristoforo Colombo (Portagailis: Cristóvão Colombo, Spàinntis: Cristóbal Colón, Bheurla Christopher Columbus, Genova/Calonge 31 an Dàmhair 1451 - Valladolid 20 an Cèitean 1506). Tha e ainmeil airson Aimearaga a lorg ged a tha fhios againn a-nis nach e a chiad fhear bhon Roinn Eòrpa a lorg e ; mar eisimpleir tha e coltach gun do ruig buidhean Lochlannaich agus ron a sin buidheann manaich bho Èirinn agus Alba Aimearaga a Tuath mu mìle bliadhna roimhe. Sheòl Columbus tarsainn air an Cuan Siar agus e an dòchas slighe nas goirid a lorg gu na h-Innseachan agus dùil aige òr agus spìosraich thoirt air ais dhan Rìgh agus am Bànrigh san Spàinn. Lorg e Ameireaga far an robh dùil aige muir a lorg. Ann an 2012 dh'foillsich an sagart Jaume Aymar i Ragolta teòiridh a chanadh gur ann à Calonge ann an Catalòinia 's a bha Cristoforo Colombo.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Seòladairean agus Rannsachairean Roinn-seòrsa:Daoine às an Eadailt Roinn-seòrsa:An Spàinn
Neo-eisimeileachd na h-Alba
thumb|right|Alba anns [[an Rìoghachd Aonaichte]] thumb|right|200px|Rugadh Alba airson a bhith saor
Kabul
'S e prìomh-bhaile Afganastain a tha ann an Kābul (Cànan Farsaidh|کابل). 'S e am baile as motha ann an Afganastan cuideachd, anns a’ bhliadhna 2005 bha 3.043.589 duine a’ fuireach anns a’ bhaile fhèin. Mar sin dheth tha e na chridhe mhalairteach ‘s chultarach den dùthaich. Tha e suidhichte air bruach na h-Aibhne Kabul ann an gleann caol anns an ruith-bheanntan Hindu Kush. Tha Kabul nas sine na 3000 bliadhna. Canar gun deach am baile a stèidheachadh eadar 2000 RC agus 1500 RC. Bha mòran cogaidhean ann air sgaths gu bheil Kabul suidheachte air rathad malairteach cudthromach eadar Àisia-a-Deas agus Meadhan Àisia.
Neo-eisimeileachd na h-Alba
‘S e neo-eisimeilachd na h-Alba gluasad politigeach a tha a ’feuchainn ri Alba a stèidheachadh mar stàit uachdarain, neo-eisimeileach bhon Rìoghachd Aonaichte.
Kabul
Iomraidhean
250px|left|thumb|Kabul thumb|Dùn Bala Hissar ann an Kabul
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Àisia Roinn-seòrsa:Àisia a Deas Roinn-seòrsa:Bailtean
Neo-eisimeileachd na h-Alba
Chan eil Alba air a bhith neo-eisimeileach bho 1707 nuair a chaidh aonadh air adhart eadar pàrlamaid na h-Alba agus pàrlamaid Shasainn airson stèidheachadh Rìoghachd Bhreatainn Mòr fo Ban-rìgh Anne - am monarc mu dheireadh Stiùbhairteach.
Cha robh taghadh ach aig 3,000 daoine ann an Alba aig an àm, ged a bha muillean daoine ann.
Thug na Sasannaich £20,000 sa brìbean do poileatagaich na h-Alba airson an Aonadh.
An diugh
Tha taic airson neo-eiseimleachd air fas is crionadh san 20mh Linn. A-reir An t-Albannach (11/09/2006), thuirt YouGov poll gun robh 44% a' cur taic ri neo-eiseimleachd, 42% an aonadh, agus 15% gun beachd. Ann an 2014 bha Referendum air Neo-eisimealachd na h-Alba 2014 ann far an d' fhuair am freagairt 'Cha bu chòir' an àireamh a bu mhotha de bhòtaichean.
Pàirtidhean Poileatagach
Tha na pàirtidhean seo a’ strì airson neo-eiseimealachd na h-Alba, agus self-determination:
Daoine Ainmeil
Roinn-seòrsa:Poileataigs Roinn-seòrsa:Alba
Trombon dùrd
thumb|right|200px|Trombon dùrd
Roinn-seòrsa:Innealan-ciùil
Ella Fitzgerald
B' e neach-ciùil, seinneadair agus actair Aimeireaganach a bh' ann an Ella Fitzgerald. Rugadh i ann an Newport News, Bhirginia anns na Stàitean Aonaichte san 2 an Giblean, 1917. Chaochail i san 15 an t-Ògmhios 1996 ann am Beverley Hills, Calafòrnia. Bha i air tè dhe na seinneadairean a b' fheàrr a bh' ann a-riamh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Siombabue
'S e dùthaich ann Afraga a tha ann an Siombabue,  neo Zimbabwe;  ainm oifigeil: Poblachd Shiombabue.
Tha e suidhichte eadar an Abhainn Zambezi agus an Abhainn Limpopo. Tha crìochan aice sa deas le Afraga a Deas, san iar-dheas le Botsuana, san iar-thuath le Saimbia agus le Mòsaimbic san ear.
'S e Beurla an cànan oifigeil a tha ann an Siombabue ach tha an cuid as motha de na daoine a’ bruidhinn Shona, aon de na cànanan bho tùs a tha anns an dùthaich seo. 'S e Mount Nyangani (seann ainm: Mount Inyangani), (2,592 m; 8,504 ft); a’ bheinn as àirde a tha ann an Siombabue. Tha e na laighe anns an Pairce Nàiseanta Nyanga san ear na dùthcha. Tha na Victoria Falls cliùiteach ri measg an luchd turais.
Ceangal a-mach
thumb|left|200px|[[Victoria Falls, agus an Abhainn Zambezi]] thumb|200px|Cairt: Zimbabwe
Roinn-seòrsa:Dùthchannan Roinn-seòrsa:Afraga Roinn-seòrsa:Afraga-an-Ear
Deimhidh
Is docha tha sibh a' lorg Deimhidh, Siorrachd Obar Dheathain
'S e baile ann an Alba a tha ann an Deimhidh (Beurla: Daviot). Tha e na laighe air an A9 faisg air Inbhir Nis.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Octavio Paz
B' e Octavio Paz sgrìobhadair, bàrd agus riochdaire dioplòmasach à Meagsago. Rugadh e ann am Meagsago (baile) ann an 1914 agus chaochail e an siud fhèin ann an 1998. Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Litreachas ann an 1990.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Meagsagach Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Litreachas Roinn-seòrsa:Bàird Roinn-seòrsa:Daoine à Meagsago
Michael Klevenhaus
'S e cleasaiche, neach-teagaisg, seinneadair is sgrìobhadair a th' ann am Michael Klevenhaus (no uaireannan Mìcheal Klevenhaus sa Ghàidhlig) a rugadh ann an 1961 ann am Bonn   agus ghabh e ùidh sa Ghàidhlig nuair a bha e glè òg.
'S e ceum ann an cruinn-eòlas agus eachdraidh a thug e a-mach aig Oilthigh Bhonn an toiseach ach thòisich e air dràma an uairsin leis a' Comedia Colonia agus companaidhean-dràma eile air feadh na Gearmailt. B' esan a' chiad Ghearmailteach a thug a-mach ceum maighstireachd ( MA Cultar dùthchasach agus an àrainneachd) aig Sabhal Mòr Ostaig ann an 2008 agus bha e an sàs saoghal is iomairtean na Gàidhlig gu mòr a-mach on àm sin, a' gabhail a-steach obair san t-sreath Eòrpa, Ionad na Gàidhlig a stèidhich e ann am Bonn ann an 2002, iomairt FILMALBA o 2003 agus a' chiad opara sa Ghàidhlig, Hiort - MacTalla nan Eun ann an 2007. Cluinnear e gu math tric air Radio nan Gàidheal agus chithear e o àm gu àm air BBC Alba fhathast cuideachd, mar eisimpleir ann am prògram nan Gàidheileamailteach.
Thòisich e air teagasg na Gàidhlig ann am Bonn còmhla ri Crìsdean Dillon, nach maireann, ann an 1998.Chuir e Ionad na Gàidhlig agus a Cultair sa' Ghearmailt air bhonn ann an 2002 far a bheil e fhèin a' teagasg Gàidhlig ann an clasaichean deireadh-seachdaineil agus clasaichean-oidhche. Ann an 2005 chaidh an sgoil-gheamhraidh Storas-Òran a chuir air bhonn, a tha a' tabhann clasaichean Gàidhlig, ciùil, cànain is dannsa thradaiseanta Ghàidhealach is Ghearmailteach.
Tha cùmhnant teagaisg aige ann an Roinn na Ceiltis, Oilthigh Bhonn far a bheil e a' teagasg Gàidhlig agus Eachdraidh cànan, litreachadh is cultar na Gàidhlig agus bidh e a' teagasg gu cunbhallach aig na cùrsaichean goirid aig Sabhal Mòr Ostaig.
Dh'fhoillsich e grunn leabhraichean, nam measg Kauderwelsch Schottisch-Gälisch ann an 2004, leabhair-iùil na Gàidhlig do luchd-turais agus Lehrbuch der Schottisch-gälischen Sprache ann an 2009 - a' chiad leabhar-teagaisg na Gàidhlig ann an Gearmailtis riamh.
Sgrìobh e sgeulachdan goirid sa' Ghàidhlig a chaidh fhoillseachadh ann an cruinneachaidhean sgeulachdan goirid fon iomairt Ùr-Sgeul.
Mar sheinneadair cluinnear gu cunbhalach e air an àrd-ùrlar sa' Ghearmailt.
Tùsan
Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Gàidhlig
Marco Polo
'Se fear-malairt Eadailteach agus riochdaire dioplòmasach à Venezia a bh' ann am Marco Polo. (15 an t-Sultain 1254 - 8 am Faoilleach 1324). Chaidh e air cuairt ainmeil gu Sìona aig àm Impireachd mòr nam Mongol. 'S ann is coireach ri na sgeul annasach aige a dh'fhàs Marco Polo ainmeil air feadh na Roinn Eòrpa oir cha robh mòran fhios aig daoine mun oirthir aig an t-àm ud.
Tha feadhainn a sgoilearan ann a tha smuaintean gun deach Marco Polo gu Sìona ach nach deach e chun a h-uile àite air a bheil e a' sgrìobhadh anns an leabhar aige.
Ceanglaichean a-mach
Polo Roinn-seòrsa:Daoine à Venezia
Copinsay
thumb| Sealladh bho Horse of Copinsay air Copinsay. 'S e eilean ann an Arcaibh a tha ann an Copinsay (Lochlannais/Nornais: Kolbeinsey, Eilean Kholbein). Tha taigh-solais air. Ann an 2011 cha robh duine sam bith a' fuireach anns an eilean.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Arcaibh
Trombon
right|300px|thumb|Trombon
William Styron
B' e sgrìobhadair à Bhirginia anns na Stàitean Aonaichte a bha ann an  William Clark Styron, Jr. Rugadh e ann an Newport News, Bhirginia ann an 1925 agus chaochail e ann am Martha's Vineyard, Massachusetts ann an 2006..
Leabhar-chlàr
Seo liosta de na leabhraichean as ainmeile a sgrìobh William Styron:
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Aimeireaganach Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Caisteal Dhùn Tuilm
thumb|Caisteal Dhùn Tuilm
B' ann aig Dòmhnallaich Shlèite a bha Caisteal Dhùn Tuilm. Chaidh a thogail air rubha ann an ceann a tuath an Eilean Sgitheanaich.
Ceanglaichean a-mach
Dùn Tuilm
740an
Bha na 740an, sa 8mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 740 is 31 an Dùbhlachd 749.
Roinn-seòrsa:8mh Linn *
19 an Lùnastal
'S e 19 an Lùnastal an 231mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (232mh ann am bliadhna-leum). Tha 134 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
thumb|[[Linus Carl Pauling]]
Danby, Vermont
‘S e baile beag eadar Pawlett agus Scottsville air oirthir an ear Na Stàitean Aonaichte a th’ ann an Danby. Tha e suidhichte aig 463m os cionn ìre na mara ri taobh Loch Danby, 599km air falbh bho Washington, prìomh-bhaile na dùthcha agus 107km bho Mhonpelier, prìomh-bhaile na stàite. Tha am baile ann an ceann a deas Vermont. Tha 1,422 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile. Rugadh 1.7% thall thairis agus ‘s e daoine le freumhan ann an Aimearaga Laideannach a tha 1.2%. Tha am Pàirc Coilltearachd Nàiseanta Green Mountain air iomall a’ bhaile.
Daoine ainmeil
Chaochail an sgrìobhadair Pearl S. Buck (1892 – 1973) ann an Danby.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Vermont
Fladaigh
thumb|Sealladh chun Fladaigh
'S e eilean beag faisg air ceann a tuath Ratharsair a th' ann am Fladaigh no Eilean Fladaigh. 'S e eilean-tràghaidh a th' ann. B' àbhaist do chroitearan a bhith a' fuireach ann, ach dh' fhàg na teaghlaichean mu dheireadh ann an 1965. Rinn Calum MacLeòid (a rinn Rathad Chaluim ainmeil) an slighe eadar An Torran agus Fladaigh. A-nis, tha cuid de na taighean air an cleachdadh mar bhothagan-shamhraidh, ach tha a' mhòr-chuid nan tobhtaichean.
Iomraidhean
thumb|Taigh ann am Fladaigh a tha air a chleachdadh mar bhotag-shamhraidh
Roinn-seòrsa:Eileanan a-staigh
1690an
Bha na 1690an san 17mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 1690 is 31 an Dùbhlachd 1696. 'S e an dàrna deich-bliadhna den linn.
Roinn-seòrsa:17mh linn *
Johannes Gutenberg
B' e innleachdair a' chlàr-bualaidh a bha ann an Johannes Gutenberg (c. 1398–3 an Gearran, 1468). Rugadh e agus chaochail e ann am Mainz. Tha e glè ainmeil air sgàth tionnsgnadh beairte-clò a dh'fhaodadh a bhith air an cleachdadh airson teacsa eile. Nuair a bha e ann an Strasbourg, stèidhich e gnìomhachas a rinn sgàthanan coisrigte. Thill e do Mhainz ann an 1448 far an do chlò-bhuail e am Bìoball. Dh'fheum e falbh Mainz ann an 1762 ach leig am prionnsa e thilleadh mus do bhàsaich e ann an 1468.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt
Slighe Fhrangach
’S e an t-Slighe Fhrangach (Spàinnis: Camino Francés, Beurla: French Way) an t-slighe as gnàthaichte de na slighean ris a theirear “Slighe Naoimh Sheumais”, seann rathaidean turasachd gu Santiago de Compostela ann an Galicia na Spàinne.
Tha an t-Slighe Fhrangach a’ tòiseachadh sa bhaile Saint-Jean-Pied-de-Port air taobh na Frainge de na Beanntan Pirineach agus a’ dol a-null tarsainn gu Roncesvalles air taobh na Spàinne. Às dèidh sin tha i a’ cumail oirre 780 cilemeatair a bharrachd gu ruige Santiago de Compostela, a’ leantainn tro na bailtean mòra Pamplona, Logroño, Burgos agus León. Feumadh i mu cheithir seachdainean co-dhiù de choiseachd, le lath no dhà saor ri linn an t-siubhail. Tha cuid ga marcachd air rothar. Tha na slighean bho thrì bailtean mòra sa Fhraing, Tours, Vézelay agus Le Puy-en-Velay a’ tighinn còmhla aig Saint-Jean-Pied-de-Port, far a bheil iad a’ sruthadh a-steach anns an t-Slighe Fhrangach.
Roinn-seòrsa:Creideamh Roinn-seòrsa:An Fhraing Roinn-seòrsa:An Spàinn
Sgoil Ailtireachd agus deilbh Oslo
'S e oilthigh rannsachaidh na stàite ann an Oslo ann an Nirribhidh a th' ann an Sgoil Ailtireachd agus deilbh Oslo (Nirribhis: Arkitektur- og designhøgskolen i Oslo). Chaidh a stèidheachadh ann an 1945.
Cabhlach
thumb|right|300px|An "Combined Task Force" eadar-nàiseanta One Five Zero (CTF-150) Tha cabhlach (neo "nèibhidh" ⁊c) a’ ciallachadh na h-àireamh de bhàtaichean a bhuineas don aon dùthaich neo bhuidhinn. Bidh itealan agus saighdearan-mara aig a’ chabhlach cuideachd.
Roinn-seòrsa:Poileataigs Roinn-seòrsa:Bàtaichean Roinn-seòrsa:Muir
Flåden חיל הים Marine Marine
Maol Bàn
'S e beinn ann an Alba a th' ann am Maol Bàn. Tha e suidhichte aig ceann a deas Eilean Mhuile. Tha a' Bheinn Druim Fada na laighe san iar. Tha Maol Bàn 338m (1109 troigh) de dh'àirde. Air mullach na beinne chithear meall feurach a bhios a' sealltainn a' phuing as àirde. 'S e Marilyn a th' ann.
Thèid beanntan na h-Alba a chur ri chèile ann an liostaichean sònraichte a rèir àirde agus àirde rinneach mullach na beinne. Tha buidhnean eadar-dhealaichte gam measach agus an uair sin thèid na tomhasan a chruinneachadh ann an liostaichean a tha rim faighinn air an làrach-lìn "Database of British and Irish hills". Bho àm gu àm nì iad ath-sgrùdadh mu àird na beinne, agus rinneadh an t-ath-sgrùdadh mu dheireadh air Maol Bàn san 15 am Faoilleach 2003.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Muile