cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rèabhlaid Ghlòrmhor
Air 4mh Giblean 1689, cho-dhùin Co-chruinneachadh Dhùn Èideann gun gabhadh iad ri Uilleam is a bhean mar Uilleam II is Màiri II Alba. Bhiodh iad nan co-mhonarc, mar a bha an Sasainn.
Chaidh an "t-ar-a-mach glòrmhoir" èigheachd air a' chàs seo, a chionn bu ghann a bha dortadh-fala ann, co-dhiù an Sasainn. Ach cha b' ann mar siud a dh'èirich do Alba no Èirinn idir idir.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Na Seumasaich Roinn-seòrsa:Rìghrean na h-Alba Roinn-seòrsa:Eachdraidh na h-Alba Roinn-seòrsa:Eachdraidh Bhreatainn
Èirisgeigh
'S e eilean anns na h-Eileanan Siar ann an Alba a tha ann an Èirisgeigh. Tha e suidhichte deas air Uibhist a Deas, eadar Uibhist a Deas agus Barraigh. Tha e trì mìle (4km) bho Thuath gu Deas agus mìle gu leth (2.5km) bhon Iar dhan Ear. Tha trì mìle ceàrnagach (8km²) ann.
Thathar a’ creidsinn gun tàinig ainm an eilein bhon t-Seann-Lochlannais, ‘Eiriksey’ no ‘Eric’s Isle’ ach ’s dòcha gun tàinig an t-ainm bho ‘Ùruisg’ no ‘Ùruisgøy’ a tha mìnigeadh an eilean ‘goblin’ no ‘water-nymph’.
Eachdraidh
Sheòil Du Teillay, am bàta Fraingach, gu Alba as t-samhradh 1745, thàinig Teàrlach Eideard Stiùbhairt a dh' Èirisgeigh air tòiseachadh na Bliadhna Theàrlaich. B' e an eilean far an do chuir am prionnsa cas air tìr an Alba. ’S e Coilleag a’ Phrionnsa a th’ air an tràigh an-diugh.
Tha an sagart Ailein Dhòmhnallaich (Maighstir Ailean) gu math ainmeil airson nan dàn a rinn e mu dheidhinn na h-eilein ann an 19mh is 20mh linn. Bha Maighstir Ailean a sgrìobh bàrdachd, beul-aithris agus faclair a fhuair e bho mhuinntir ann an Uibhist a Deas agus eilean Èirisgeigh. Chaidh iad a' foillseachadh ann an leabhar "Eilein na h-Òige" ann an 2002.
Bha am bàta mòr, an SS Politician, a’ seòladh tron Mhaoil anns a’ bhliadhna 1941. Chaidh i ann an trioblaidean leis an t-sìde agus bha i an sàs air banca-gainmhich agus an bogha faisg air an eilean Calbhaigh. Aon uair is gun d’fhuair iad an criutha sàbhailte air tìr agus gun cuala iad mu dheidhinn carago a’ bhàta chaidh a’ mhuinntir air ais dhan bata agus ghabh iad an t-uisge-beatha bhon bàta. Cha robh an t-oifigeir Customs agus Excise toilichte idir idir. Bha carago a’ bhata a’ dol dha na Stàitean Aonaichte agus cha do phàidh iad càin cusbainn air na botail alcol.
Dh’fhosgladh an cabhsair ann an 2001. ’S e structar math a th’ ann agus thug e don luchd-turais agus do mhuinntir an eilean cothrom nas fhèarr dol gu Uibhist a Deas.
Ann an 2006 chaidh a' chuid a bu mhotha den fhearann aca a cheannachd le Stòras Uibhist.
Na h-Aodaich
Bha an t-eilean ainmeil airson nan Geansaidhean. ’S e Eriskay Jumper a th’air. Fhigheadh na mnathan na geansaidhean airson na fir gus am biodh iad blàth air a’ bhàta nuair a bhiodh iad ag iasgach. Bho àm gu àm b’ e an geansaidh a sàbhail an duine ma thuit e anns a’ mhuir. Tha gach geansaidh na aonar. Tha an geansaidh gun uaim agus tha sin ga fhàgail nas laidire. Rinn iad na geansaidhean le snàth-clòimhe còig-dhualach agus nì e air fighe dlùth.
Flùraichean
Tha flùr pinc ainmeil a’ fàs air a’ mhachair, dìreach ann an Èirisgeigh. ’S e Calystegia solandella no Flùr a’ Phrionnsa a th’ air.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Na h-Eileanan Siar Roinn-seòrsa:Na Seumasaich
Ysbyty Ystwyth
Tha am baile Ysbyty Ystwyth ann an Ceredigion, a' Chuimrigh. Tha e 65.3 mi (105.1 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 168.8 mi (271.7 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 395 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 173 (43.8%); rugadh 47% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ceredigion Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Q
Roinn-seòrsa:Litrichean
610an
Bha na 610an, sa 7mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 610 is 31 an Dùbhlachd 619.
Eilean Mhàrtainn
thumb|Còrsa a tuath Eilean Mhàrtainn ’S e aon de na h-Eileanan Samhraidh a tha ann an Eilean Mhàrtainn. Tha e suidhichte air àird an iar na h-Alba ann an Loch Kanaird aig ceann Loch Bhraoin. Tha e mu 3 mìltean air falbh bho Ullapul, mar sin 's e Eilean Mhàrtainn am fear de na h-eileanan Samhraidh a tha as faisge air Ullapul.
Tha Eilean Mhàrtainn 157 heactair ceàrnagach de mheud agus tha an t-àite as àirde 123 meatair os cionn na mara. Tha gleann beag air àird an iar Eilein Mhàrtainn ris an canar Bad an Luig.
Thàinig ainm an eilein bho Naomh Mhàrtainn. Bha eaglais bheag an seo ainmichte air Naomh Mhàrtainn, tha an tobhta fhathast ri faicinn. Tha taighean briste eile agus seann sgoil ann a tha suidhichte air àird an earra-dheas an eilein faisg air camas beag.
Eachdraidh
thumb|Cidhe Eilean Mhàrtainn agus taigh ranger Anns an 18mh is 19mh linn bha àiteachas agus iasgach nan gnìomhairean as cudthromaiche anns an eilean. Ann an 1820 thoisicheadh croitearachd anns an eilean. Eadar 1939 is 1948 bha muileann ann.
Anns a’ bhliadhna 1965 cheannaich Monica Goldsmith Eilein Mhàrtainn. Chuir i uisge agus dealan anns an eilean. Bha i measail air glèidhteachas-nàdair anns an eilean, mar sin thug i an eilean don Royal Society for the Protection of Birds (RSPB) ann an 1981. Ann an Cèitean 1999 thug an RSPB an eilean don Isle Martin Trust a tha aig a’ choimhearsneadh Loch Broom agus Coigach.
1Uaireannan tha daoine a’ fuireach anns an aona taigh san t-samhradh.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Na h-Eileanan Samhraidh
Rutherfordium
'S e eileamaid cheimigeach a tha ann an rutherfordium le samhla Rf agus àireamh atamach 104.
Rinneadh caractarachd ri 15 iosatòpaichean de rutherfordium. Tha 263Rf, le leth-bheatha 11 mionaidean, as seasmhaiche.
Eachdraidh
'S dòcha gun do rinn an sgioba aig an Co-institiud airson Rannsachadh Niùclasach rutherfordium ann an 1964 nuair a bhuail iad plutonium-242 le aidheonan neon-22. Mhol iad an t-ainm kurchatovium, air Igor V. Kurchatov, fiosaigiche às an Ruis. Ann an 1969 rinn an sgioba aig an Oilthigh Bherkeley ataman rutherfordium-257 nuair a bhuail iad calafòrnium-249 le aidheonan carbon-12. Dh'ainmich an sgioba Ameireaganach e air Ernest Rutherford, fiosaigiche a thionnsgail à Sealainn Nuadh, agus ann an 1997 dh'aontaich e seo len sgioba Ruiseanach.
Cleachdadh
Tha rutherfordium glè thearc agus chan eil cleachdaidhean ann.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Meatailt Roinn-seòrsa:Eileamaidean Roinn-seòrsa:Meatailtean trastach
Kingston
Is iomadh baile ann air a bheil an t-aimn "Kingston":
Llanfihangel Troddi
Tha am baile Llanfihangel Troddi ann an Sir Fynwy, a' Chuimrigh. Tha e 28.4 mi (45.7 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 113.5 mi (182.7 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 1221 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 108 (8.8%); rugadh 51% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sir Fynwy Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
1938
MCMXXXVIII
Bàsan
Roinn-seòrsa:1930an
Nathair-mhara
Tha dà chiall aig nathair-mhara
Naomh
thumb|[[Iosa Crìosd agus na deisciobail]] Tha naomh na dhuine naomh. Ged a tha diofar ciall aig gach eaglais, mar as trice, feumaidh iad a bhith marbh, a rinn nìthean naomh neo còir agus a nì mìorbhail as dèidh a chaochail iad. Tha na deisciobail nan naomhan.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Creideamh
710an
Bha na 710an, sa 8mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 710 is 31 an Dùbhlachd 719.
Roinn-seòrsa:8mh Linn *
Hilum
thumb|Gheibh na Black Eyed Peas an t-ainm bho na "sùilean" dubha orra Ann an luibh-eòlas, is e a tha ann an hilum an sgòrr air craiceann pòr, far an robh am por altaichte ris a' chocull nuair a bha e na fhàs. Chanar "sùil" ris an t-hilum de phònairibh.
Stèisean Eilginn
Bha stèisean eile air Rathad Maisondieu a bha na cheann Rèile Siorrachd Mhoireibh. Chaidh e a thogadh ann an 1852 is ath-thogadh ann an 1902. Ged a tha e dùinte a-nis tha an togalach ann fhathast agus a bhathar-lann ga chleachdadh.
<br style="clear: both;" /> <br style="clear: both;" />
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Giùlan Roinn-seòrsa:Stèiseanan
Comaraidh
'S e baile beag ann an Siorrachd Pheairt is Cheann Rois a tha ann an Comraigh, Comaraidh neo Cuimrigh (Beurla: Comrie). Tha e anns' a Ghàidhealtachd a deas, 7 mìle air astar bho am baile Craoibh agus 3 mìle air astar bho Phàirc Nàiseanta Loch Laomainn agus nan Trosaichean aig Am Port Mòr. Bha an duaisean 'Large Village Britain in Bloom Winner' bho 'The Royal Horticultural Society' aig Comraigh anns na bliadhnaichean 2007 agus 2009. Bha mòran duaisean aig Comaraidh anns' a iomairt 'Beautiful Scotland' cuideachd. Ann an 2001 bha 1,839 duine a' fuireach an seo.
Suidheachadh
Tha Cuimrigh suidhichte aig an comar trì abhainn - An ruadh thuill (Beurla: The Water of Ruchill), Uisge Dubh-Éireann (Beurla: The River Earn) agus Uisge na Leathad Cnoc (Beurla: The River Lednock). Cuideachd, tha Comaraidh suidhichte aig an comar A' Ghàidhealtachd agus A' Ghalldachd, leis cultair, cànain agus ìntinn a' tighinn bho gach taobh. Gu dearbh, tha an t-ainm 'Comaraidh' às na Seann-Ghàidhlig bho 'comar', 'S dòcha bho mal-ios eadar facail seann-Ghàidhlig. Tha Am Baile critheanach neo The Shaky Toun am frith-ainm air Comraigh, air sgàth 's gu bheil mòran crith-thalmhainn aig Comraigh air sàilleibh an sgàineadh na Gàidhealtachd, a'ruith tron a bhaile, agus tron am meadhan na h-alba. 'S e an làrach nam prìomh seismometer san t-Saoghal a th'ann Comaraidh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Druim Fada
'S e beinn ann an Alba a th' ann am Druim Fada. Tha e suidhichte aig ceann a deas Eilean Mhuile. Tha e na laighe deas air Loch Uisg agus am baile Lochbuie agus 's e sin a' bheinn as àirde anns an Laggan Deer Forest. Tha e 405m (1329 troigh) de dh'àirde. Air mullach na beinne tha raon triantanachd ann a bhios a' sealltainn a' phuing as àirde. 'S e Marilyn a th' ann.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Muile
V
B’ e V an darna litir air fhichead den aibidil Laidinneach, leis am fuaim "bh"/"mh". Thainig "V" bho thùs à litir Seimeach Waw, mar a tha F, U, W, is Y. Faic F.
Roinn-seòrsa:Litrichean
An Dannsa mu Dheireadh
'S e leabhar le Iain Mac a' Ghobhainn bho 1992 a tha ann.
Roinn-seòrsa:Iain Mac a' Ghobhainn
Na Guthan
'S e Sgeulachdan goirid a tha ann an "Na Guthan", cruinnichte le Iain Mac a' Ghobhainn (1991).
Na Speuclairean Dubha
'S e Nobhaileag le Iain Mac a' Ghobhainn a tha ann an "Na Speuclairean Dubha" (1989).
1793
MDCCXCIII
Na Speuclairean Dubha
Tha an sgeulachd seo gu math neònach, agus connspaideach cuideachd. Mar eisimpleir, bidh an sgeulaiche a' dìobhairt nuair a tha e a' leughadh mu dheidhinn homosexuals.
1793
Bàsan
Roinn-seòrsa:1790an
Na Speuclairean Dubha
Roinn-seòrsa:Leabhraichean Roinn-seòrsa:Iain Mac a' Ghobhainn
A' Cheinia
'S e dùthaich ann an Afraga a tha anns a’ Cheinia   neo Ceinia.
Tha crìochan aice ‘sa tuath leis an Itiop, san ear-thuath le Somàilia, sa deas le Tansainìa agus san iar le Uganda agus le Sudàn a Deas. Tha an Cuan Innseanach san earra-dheas na dùthcha. Thàinig ainm na dùthcha bho Beinn Kenya, a' bheinn as àirde anns a' Cheinia.
thumb|left|Safari thumb|left|Loch Victoria left|thumb|upright|Maasai, fear anns an stoidhle tradaiseanta.
Genova
Eachdraidh
B' ann à Genova a bha athair Léon Gambetta, neach-poileataigs poblachdach às An Fhraing, a rinn sgaradh eadar an stàit agus an eaglais.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Eadailt
1792
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1792 (MDCCXCII).
1990an
right|250px|thumb|Leirsgrios ann an [[Rwanda]]
1792
Tachartasan
thumb|180px|Francisco de Paula Santander
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:1790an
1990an
Bha na 1990an eadar 1989 agus 2000 AC anns an 20mh linn.
Roinn-seòrsa:Bliadhnaichean * Roinn-seòrsa:20mh linn
Belgrade
Tha  Belgrade na phrìomh-bhaile agus am baile as motha ann an Seirbia. Tha am baile 243km air falbh bho Phrishtina.
Eachdraidh
An dèidh A' Chogaidh Mhòir bha Belgrade na phrìomh-bhaile Iùgoslaibhia bho 1918 gu ruige 1992.
Iomraidhean
thumb|250px|left|Belgrade
Roinn-seòrsa:Prìomh-Bhailtean na Roinn Eorpa Roinn-seòrsa:Bailtean
Valentín González
Bhualadh an far-ainm El Campesino air Valentin Gonzalez Gonzalez (1904-1983) le poilis na Spàinne nuair a chuireadh e an greim airson toirt taic do stailc nan sgalaig ann an 1919. Nas anamoch, bha e na h-oifigear anns an Arm Poblachdach ré Cogadh Sìobhalta na Spàinne. Anarcach a bha 's an athair aige nuair a bha an Spàinn fo aintighearnas riaghail ach ghluais El Campesino do chreideas nan co-muineaich
Sgrìobhaidhean
Cunntas Bheatha: "Èisdibh a Chàirdean: Beatha is Bas anns an CCCP" (Spàinntis 1951, Beurla 1952)
Roinn-seòrsa:An Spàinn
810an
Bha na 810an, sa 9mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 810 is 31 an Dùbhlachd 819.
Roinn-seòrsa:9mh Linn *
Leabhar
Anns a' chiad linn AD b' e sgrolaichean à paipireas a bha ann an leabhraichean ach dh'fhàs còdacsan nas cumanta, far an robh na duilleagan à pàipear-craicinn.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Litreachas
Nathair
Se snàigean feòil-itheach a tha ann an nathair. Tha iad fada, caol is gun casan. Tha mòran puinnseanach, agus tha fiaclan fada air, ach bidh cuid eile a’ tachdadh am biadh aca.
Roinn-seòrsa:Snàigean
Tynron
‘S e baile beag dùthchasail faisg air Dùn Phrìs, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th’ ann an Tynron (neo Dunron agus Kirk of Tynron o shean). Tha e suidhichte aig 141m os cionn ìre na mara, air an àirde an ear-dheas Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Dhùn Phrìs ro 1975), eadar Penpont agus Am Mòine Naomh, ri taobh na h-aibhne Shinnel. Tha e 241km air falbh bho Obar Dheathain, 76km bho Ghlaschu, 46km bho Inbhir Anainn agus 92km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. 'S e Beurla agus Beurla Ghallda th' ann an dà chànan aig a’ mhòr-chuid dhuibh ann an Tynron. Tha Eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas, coilltearachd agus turasachd. A bharrachd air sin, tha trì tuathanasan agus talla a' bhaile ann. Taobh fhoghlaim, chan eil sgoil ann agus le sin feumar a dhol dhan bhun sgoil ann am Penpont agus dhan àrd-sgoil ann am Bàrr na Dris.
Freumhan an Ainm
A rèir eòlaichean fhreumh-fhaclachd, tha e coltach gur ann à Dyn Rhòn (Gàidhlig: Dùn na Lannsa) ann an seann chuimris a tha an t-ainm. 'S ann gu math pailt a tha ainmean-àite ann an Cuimris ann an ceann a deas na h-Alba. Gu h-inntinneach, tha Dùn ro-eachdraidheil ann, air a bheil Tynron Doon neo Auchengibbert Hill.
Eachdraidh
Tha tobhtaichean structar neo dhà bho Linn an Airgid ann shuas air a' dhùn cuideachd. Chleachd na Ròmanaich agus na Breatannaich e. Thogadh tùr dìona air bàrr a' dhùin san 16mh Linn ach leagadh mu 1750 e. Thogadh drochaid air an abhainn Shinnel ann an 1786 is an uair sin thogadh a' mhòr-chuid dhe na taighean a chithear nar làithean. Chaidh an eaglais ùr a thogail ann an 1837, san aon àite far an robh sean eaglais bhon 17mh Linn agus tha fiù 's clach-uaighe neo dhà bho 1683 ann. Dhùnadh an eaglais ann an 1997. A-rèir carragh-chuimhne san sgìre, fhuair sianar às a' pharraist bàs sa Chogadh Mòr. Ghoideadh a' phrais chuimhneachaidh nuair a dhùnadh an eaglais ach chunnaic tè à Tynron ann am bùth an Glaschu i is thugadh air ais dhachaidh leis a' phoilis i. Tha a' phràis ga cumail ann an talla a' bhaile a-nis.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Alba Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh Roinn-seòrsa:Siorrachd Dhùn Phrìs
Milkshake
IS dòcha gu bheil thu a' lorg reòiteag uachdair/uachdair reòite/reòiteag?
Roinn-seòrsa:Bainne Roinn-seòrsa:Deoch
Na h-Òganaich
thumb|Na h-Òganaich aig Celtic Connections ann an 2007
'S ann tràth ann an 1971 a chaidh an còmhlan traidiseanta Gàidhlig Na h-Òganaich a chur air bhonn ann an Glaschu, as dèidh don t-seinneadair Mairead NicLeòid tachairt ris a' chluicheadair giotàr Noel Eadie airson a' chiad uair aig cuirm-ciùil ann an Dùn Omhainn. Thuirt Mairead san dol seachad gun robh a bràthair Donnie ag ionnsachadh giotàr agus roghnaich iad cur a-staigh airson farpais nan Còmhlan Traidiseanta aig a' Mhòd Nàiseanta Rìoghail.
Bha caraid dhaibh à Eilean Leòdhais, Dòmhnall MacIllEathain, ag obair aig a' BhBC agus 's e thug dhaibh an toiseach clàraidhean den bhàrd Murchadh MacPhàrlain à Mealabost, air nach robhar tuilleadh 's eòlach aig an àm. Dh'aithnich iad cho ùr agus togarrach 's a bha na h-òrain aig Murchadh agus thagh iad na dhà dhiubh airson an toirt gu Mòd Struighlea anns an Dàmhair 1971, far an do bhuinnig iad farpais nan Còmhlan Traidiseanta agus a ghlac iad aire an t-sluaigh leis cho proifeiseanta 's a bha an stoidhle aca agus cho inntinneach 's a bha an cuid òran.
An ath bhliadhna choisinn iad cliù eadar-nàiseanta nuair a bhuannaich iad farpais an Òrain Ùir aig an Fhèis Thar-Cheilteach ann an Cill Àirne ann an Èirinn, le òran eile le Murchadh, 'Mi le m' uillinn air mo ghlùin'. Mar thoradh air an seo thòisich iad a' cluich air feadh nan dùthchannan Ceilteach agus ann an Canada agus Sasainn.
Rinn an còmhlan trì clàran don chompanaidh Beltona Sword, meur de Decca Records - The Great Gaelic Sound of Na h-Oganaich (1972), Gael Force Three (1973) agus Scot-Free (1975).
Ann an 1976 chaidh iarraidh air Na h-Òganaich pàirt a ghabhail ann an cuairt mhòr sna Stàitean Aonaichte. Bha Noel ag obair na òraidiche aig an àm agus cha robh e comasach dha a dhol ann ach chaidh Mairead agus Donnie a-null agus nuair a thill iad chaidh iad air chuairt ann am Breatuinn nan dìsead le luchd-ciùil taice.
Tha an còmhlan slàn air tighinn ri chèile corra uair on uair sin airson tachartasan sònraichte leithid Fèis nan Còisir ann an Steòrnabhagh agus Fèis Celtic Connections ann an Glaschu (2007). Tha Mairead fhathast na Neach-ciùil proifeiseanta, a' seinn leis a' bhocsair Billy Anderson, agus choisinn Donnie cliù dha fhèin anns na 1980an mar phreasantair a' phrògram chloinne Dòtaman air BBC Alba. Tha Noel a' fuireach ann an Leòdhas agus ag obair ann am foghlam.
B' e measgachadh den ghuth air leth aig Mairead, an cràic aig Donnie air an stèidse, na sgilean aig Noel a thaobh a bhith a' cur ceòl ri chèile agus na h-òrain Ghàidhlig aig Murchadh MacPhàrlain nach maireann a dh'adhbharaich cliù Na h-Òganaich. A' coimhead air ais thathar a-nis gam meas mar stiùir do chòmhlain shoirbheachail Ghàidhlig eile leithid Runrig agus Capercaillie.
Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil Albannach Roinn-seòrsa:Còmhlanan-ciùil
Ìle
thumb|Ìle thumb|Mapa Ìle 'S e fear de dh'eileanan na h-Albann a tha ann an Ìle, le farsaingeachd 600km². Tha e suidhichte ann an Comhairle Earra-Ghaidheal agus Bhòid. A rèir cunntas-sluaigh 2011 bha 3,228 daoine a' fuireach ann an Ìle. .
Loch na Fèithe Seilich
thumb|Loch na Fèithe Seilich air an fhàire
Ìle
Bailtean
'S e Bogha Mòr am prìomh-bhaile, agus faisg air sin tha a' cholaiste Ghàidhlig Ionad Chaluim Chille Ìle. Bho Phort Ìlein, an dàrna baile as motha, tha aiseagan a' ruith gu Ceann na Creige. Tha taighean-staile mar Laphroaig agus an Àird Bheag suidhichte ann an ceann a deas an eilein.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Eileanan a-staigh * Roinn-seòrsa:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Loch na Fèithe Seilich
'S e loch ann an Alba a tha ann an Loch na Fèithe Seilich. Tha e suidhichte anns an Eilean Sgitheanach eadar Caol Àcainn is an t-Àth Leathann. Tha e na laighe san ear air an A851 a leanas gu Armadal.
Tha an loch seo cho mòr ri 1.2 ha (3 acair). 'S e 0.5 km (0.3 mìle) an cuairt-thomhas aige agus tha e mu 171 m a dh'fhad san àite as dìriche. Tha cuid eileanan beaga anns an loch seo. Tha bàrr uisge an locha mu 144 m (472 troigh) os cionn na mara agus tha e mu 3.7 km (2.3 mìle) air falbh bhon mhuir.
Chan eil duine sam bith a' fuireach faisg air Loch na Fèithe Seilich agus mar sin chan rathaidean ann a leanas chun na locha seo.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba Roinn-seòrsa:an t-Eilean Sgitheanach
Ceisteachar
Tha an dà mhìr ceisteach a(n) agus nach 'nan ceisteacharan sònraichte a ghabhas freagairt le abairtean pòlarach, mar eisimpleir tha/chan eil no chunnaic/chan fhaca.
Gàidhlig
Thathar a' sgaradh ceisteacharan na Gàidhlig ann an dà bhuidheann mòr, an fheadhainn neo-eisimeileach (m.e. ciamar) ach an fheadhainn eisimeileach (m.e. càit). Tha an fheadhainn neo-eisimeileach 'gan leantainn leis a' mhìr dàimheach a agus cruth neo-eisimeileach no dàimheach de ghnìomhair, m.e. ciamar a tha agus ciamar a bhios. Gheibhear cruth eisimeileach dhen ghnìomhair an dèidh a' mhìr eisimeilich, m.e. càit am faca.
Cha ghabh a' mhòrchuid dhiubh an cleachdadh mar mhìrean dàimheach mar a nithear sa Bheurla agus feumar cruthan sònraichte dhiubh a chleachdadh: ach
Eachdraidh
San t-Seann Ghàidhlig, bha mu 4 ceisteacharan ann, cía (cò), ce, ci (cò), co· (càit) agus cid (dè).
cid
Nochd seo mar ciod sa Mheadhan Ghàidhlig agus mar ciod é 's ciod tá (ge-tà) sa Ghàidhlig choitcheann. Tha e againn sa Ghàidhlig sheann-nòsach mar gu dè agus ge-tà agus le dè 'na aonar ann an cainnt an latha. Tha dè 'ga fhuaimneachadh mar /tʲeː/ ann an cuid a dh'àitichean agus mar /t̪eː/ ann an àitichean eile ach 's e /t̪e/ an cruth as sine.
co·
Chan eil co· againn tuilleadh mar "càit" ach ann an aon abairt cheisteach, cò às.
cía (cò) agus ce, ci
Cha robh diofar mòr eadar an dà cheisteachar seo ach gun robh beum air cía agus cha robh beum air ce no ci. Thàinig iad còmhla san aon fhacal cia sa Mheadhan Ghàidhlig.
Nochd iad seo sa Ghàidhlig sheann-nòsach mar
Ann an Gàidhlig an latha an-diugh, chan eil cibe cumanta tuilleadh ach dh'èirich na leanas a bharrachd air càch:
An Herald
thumb|"An Taigh-solais", togalach Glasgow Herald Theàrlaich Rennie Mac an Tòisich
Ceisteachar
Beurla
Tha cuid mhath dhiubh a' tòiseachadh le wh- sa Bheurla agus leis a sin, canaidh cuid wh- words riutha.
An Herald
’Se pàipear-naidheachd broadsheet Beurla a th’ anns An Herald. Thathar ga fhoillseachadh Diluain gu Disathairne gach seachdain ann an Glaschu.
Ceisteachar
Beurla
Gabhaidh ceisteacharan a chleachdadh sa Bheurla an dà chuid mar cheisteachar agus mar riochdair dàimheach ann an cuid a dh'abairtean, mar eisimpleir where are you? (ceist) agus the place where you left it (riochdair dàimheach).
An Herald
Is è aon de na pàipearan-naidheachd Beurla as sine anns an t-saoghal. Chaidh am pàipear fhoillseachadh an toiseach ann an 1783 leis an t-ainm Glasgow Advertiser. B’ e Iain Mennons a’ chiad deasaiche.
Ceisteachar
Beurla
Tha mìr ceisteach aig a' Bheurla cuideachd leis an dèanar ceistean yes-no.
An Herald
Chaidh ainm atharrachadh gu Herald and Advertiser ann an 1802, agus an déidh sin gu Glasgow Herald ann an 1805. Chaidh e làitheil ann an 1859. Ghluais am pàipear do thogalach Theàrlaich Rennie Mac an Tòisich air Sràid Mitchell ann an 1868. ’Se an Taigh-solais a tha san togalach sin a-nis, an t-Ionad Albannach airson Ailtearachd, Dealbhadh agus am Baile.
Ceisteachar
Beurla
Seo liosta dhiubh:
Diùcachd Anhalt-Bernburg
B’ e meanbh-dhùthaich ann an cridhe na Gearmailt a mhair bho 1803 gu ruige 1863 a bh’ anns an Diùcachd Anhalt-Bernburg (Gearmailtis: Herzogtum Anhalt-Bernburg). Chaidh an Diùcachd a chruthachadh ann an 1803 tro àrdachadh Prionnsa Anhalt-Bernburg gu Diùc. Bha Anhalt-Bernburg na ball Co-chaidreachas na Rèine bho 1807 gu ruige 1813, nuair a dh' atharraich Napoleon Bonaparte structair phoileataigeach na Gearmailt, a' cur às do dh' Ìmpireachd Naomh na Ròimhe. Chuir Anhalt-Bernburg dìreach 700 saighdearan do Fheachdan a' Cho-chaidreachais. B’ e Bernburg a bh’ ann prìomh-bhaile na dùthcha. Chaochail an Diùc Alexander Karl gun chlann ann an 1863 agus fhuair Leopold IV an diùcachd mar dhìleab, ga aonadh le Anhalt-Dessau.
Ceisteachar
Beurla
Roinn-seòrsa:Cànanachas
An Herald
Cheannaich Sir Eòghann Friseal am pàipear ann an 1964 agus an sin, ghabh Tiny Rowland seilbh air ann an 1979 le Lonrho PLC.
Diùcachd Anhalt-Bernburg
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Poileataigs
Nebraska
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Stàitean de na Stàitean Aonaichte Roinn-seòrsa:Nebraska
An Herald
Chaidh dreach a’ phàipear ùrachadh anns a’ Chéitean 1998 agus chaidh pàipear peathar Dòmhnaich, an Sunday Herald, a stéidheachadh ann an 1999.
’Se Newsquest (pàirt de Ghannett) an seilbheadair a-nis; cheannaich iad e bhon Scottish Media Group ann an 2003 airson £216m an dèidh reic conasach.
Tha barrachd leughadairean aige na aig broadsheet nàiseanta sam bith eile ann an Albainn. ‘Se Marcas Dùghlas-Home an deasaiche an-dràsta, mac-bràthar Sir Alasdair Dùghlas-Home.
Ceangal a-mach
Roinn-seòrsa:Pàipearan-naidheachd às an Rìoghachd Aonaichte
Genolier
‘S e baile beag ann an àirde an iar na h-Eilbheise a th’ ann an Genolier (Laideann: Genolliacum). Tha e suidhichte aig 542m os cionn ìre na mara eadar dà choille mhòr (Bois de Chênes agus Bois Noir), faisg air Nyon, ri taobh na h-Aibhne Oujon, anns an roinn (Fraingis: Canton) Vaud, 206km air falbh bho Zürich, 111km bho Bherne agus 26km bho Ghenève. Tha 1,727 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile. ‘S e Fraingis an cànan a tha aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine an an Genolier (72%) ach 's e Gearmailtis a tha aig dìreach 12.6%. Chaidh e a chlàradh airson a' chiad turas ann an 1110.
Daoine ainmeil
Chaochail an t-actair Sasannach Peter Ustinov an seo ann an 1993.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Eilbheis
Ionad Chaluim Chille Ìle
Tha Ionad Chaluim Chille Ìle 'na cholaiste Ghàidhlig faisg air a' Bhogha Mhòr ann an Ìle. Dh’ fhosgail e ann an 2002. Tha e a' tabhainn chùrsaichean goirid sa Ghàidhlig sa samhradh agus aig àmannan eile den bhliadhna. Ann an co-bhonn ri Sabhal Mòr Ostaig agus Sgeama na Gàidhlig aig OGE tha e comasach air cùrsaichean a thabhainn tron Ghàidhlig suas gu ìre ceum MA.
Ceangal a-mach
Roinn-seòrsa:Colaistean Roinn-seòrsa:Buidhnean Gàidhlig Roinn-seòrsa:Ìle
Achadh an Iasgair
thumb|Gleann na Muice 'S e sgìre mòintich iomallach air Gàidhealtachd na h-Alba a th' ann an Achadh an Iasgair. Tha e suidhichte eadar Loch Ma-ruibhe agus Loch Bhraoin. Chan eil duine sam bith a' fuireach ann, ach thèid daoine ann airson coiseachd sna beanntan.
'S e oighreachd seilg a th' ann sa phrìomh àite, agus 's ann le oighreachd Dhùn Dòmhnaill a th' anns na 134km2 san iar-thuath, 's ann le Oighreachd Eilean Darach a tha an 262km2 san Ear-thuath agus 's ann le Oighreachd Leitir Iù a tha na 323km2 san deas. thumb|Achadh an Iasgair bho Shàil Liath, [[An Teallach]] Tha sia beanntan ann ris an canar sa Bheurla The Fisherfield Six. Beinn a' Chlaidheimh, Sgùrr Bàn agus Mullach Coire Mhic Fhearchair air taobh an ear Gleann na Muice, agus a' Mhaighdean, agus Ruadh Stac Mòr air taobh an iar dheth. Aig ceann a' ghlinne tha Beinn Tarsuinn. B' àbhaist dhaibh uile a bhith nam Beanntan Rothaich, Chaidh an inbhe sin a thoirt air falbh bho Bheinn a' Chlaidheimh ann an 2012. Chaidh a mheasadh a-rithist mar 913.96m, an àite 914.4m mar bu chòir. Bidh cuid de dhaoine a' streap nam beann seo uile còmhla ann an aon latha. Tha bothan aig Loch na Sealga air cùlaibh An Teallaich.
Chìthear Achadh an Iasgair bho mhullach Slioch agus air astar bho na Fanaichean.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
21mh Linn
21mh linn
Na deichead ri teachd
Roinn-seòrsa:Bliadhnaichean *
Magangué
'S e baile meadhanach anns an roinn Bolivar, Coloimbia, a th’ann am Magangué. Tha am baile suidhichte ri taobh na h-Aibhne Mhagdalena, air oirthir an tuath na dùthcha, 240km air falbh bho Chartagena de Indias. 'S e Magangué an 53mh baile as motha na dùthcha. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1821.
‘S e baile uabhasach teth le gnàth-shìde thropaigeach a th' ann. Tha e dìreach sgoinneil airson na làithean saora, o chionns gu bheil e stèidhichte air bruaich na Magdalena, an abhainn as motha na dùthcha. Tha am baile suidhichte aig 49m os cionn ìre na mara agus 's e iasgach, cumail crodh agus Àiteachas a th' ann na gnìomhachasan as cudromaiche dhan bhaile. ‘S ann às an fhacal Tùsanach Maganguey a thàinig ainm a’ bhaile. Tha tòrr àite eachraidheil anns a’ bhaile, mar eisimpleir a’ chathair-eaglais “La Candelaria” (Spàinntis: La Catedral de la Candelaria), ri beulaibh na h-aibhne, agus Pàirce Aimearaga (Spàinntis: El Parque de Las Américas), a bharrachd air caochladh àite airson fealla-dhà mar na clubaichean, na taighean-bidhe agus rudan eile.
'S ann am Magangué a tha iomadh cheòladair ainmeil mar Chico Cervantes agus Martín Madera (a bhuanaich grammy) agus tha mòran chòmhlain ciùil ann dhen a h-uile seòrsa: cumbia, vallenato, ròc, pop tropaigeach agus reggeton.
Sluagh a' bhaile
Ged a tha 121,515 nan tàmh anns a' bhaile, chan eil ach 41,870 dhuibh a' fuireach anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile. Tha fearrann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin. Air adhbharan trioblaidean poiliteagach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail. 'S e am baile leis an dlùths taobh àireimh-sluaigh as motha anns an dùthaich.
Taobh chinnidh, ' s e daoine geala/mestizos a th'ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann am Magangué, chan eil Tùsanaich ann ach tha 15.5% dhe daoine le freumhan ann an Afraga. ' S urrainn dhan 82.3% dhe na daoine ann am Magangué leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, tha fòn aig an taigh aig 15.9% dhe na dachannan.
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Coloimbia
Each-uisge (Creutair miotasach)
thumb|right|220px|Each-uisge 'S e creutair miotasach anns na seann faoin-sgeulachdan Albannach a tha ann an each-uisge (IPA: [ɛxˈɯʃgʲə]). Tha na sgeulachdan mu a dheidhinn cumanta anns na h-Eileanan agus air tìr-mòr na h-Alba cuideachd. Tha ceangal ann le beul-aithris ann an Èirinn far an canar  Aughisky ris. Tha e coltach mar each-sìth (Beurla: Kelpie) a tha a' fuireach anns na h-aibhnichean. Tha an t-each-uisge a’ fuireach anns na lochan no anns a’ mhuir agus tha e fada nas cunnartaiche na each-sìth. 'S urrainn don each-uisge an coltas aige atharrachadh, bidh e a’ nochdadh mar fear bòidheach, mar each geal no mar pònaidh.
Aig cothroman eile bidh an t-each-uisge a’ tionndaidh gu bodhaig daonna mar fear bòidheach eireachdail. Ma bhios caileag òg na suidhe faisg air loch tòisichidh e air bruidhinn rithe, cuiridh e a làmhan timcheall oirre agus bidh e ga suirghe gus am bi i a’ tuiteam ann an gaol air. Uaireannan bidh ise a’ gabhail òrain-gaoil dha agus bidh e a’ tuiteam na chadal. An nuair sin bidh ise a’ cniadachadh an fhuilt aige dìreach airson faighinn a-mach gum bi feamainn fhathast ri measg am falt aige. Cuiridh sin eagal a beatha oire agus ma bhios i a’ coimhead air na casan aige cha bhi ann ach crubhan an eich. Nam b’ urrainn dhi èirigh gun a bhith ga dhùsgadh, ruithidh i air falbh cho luath a ghabhas.
Ach mar is trice meallaidh an t-each-uisge an caileag a’ dol còmhla ris agus chan fhaic daoine i a-rithist gu bràth. Ach uaireannan bidh pìosan bhodhaig ri faighinn air cladach:
Each uisge Ratharsaidh ''Bha siod ann uair gobha ann an Ratharsaidh. [...] Agus bha a nighean oidhche ag iarraidh nan caorach, agus cha tànaig i dhachaigh. [...] Agus bha loch ann am mullach Rarsair air an robh an t-each-uisge a` fuireach. Agus thànaig iad a dh’ionnsaigh an loch, agus fhuair iad an cridhe ‘s an sgamhan aig an nighinn ann an cladach an loch.'' (1859)
A-rèir beul-aithris 's urrainnear an t-each-uisge glacadh is marbhadh. Thèidh a ghlacadh le feòil ròiste. Ma bhios an creutair air a mharbhadh m. e.: "le cromag mhòr dearg às an teallach", atharrachaidh  e gu loch no gu pìos mòine no  clàbar. Chitear eisimpleir eile ann an "Each uisge Ratharsaidh" Agus dar a thànaig an là, cha robh ann ach dùn de mhac-samhladh salachar rionnag.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Miotas-eòlas Roinn-seòrsa:Creutairean seann-sgeulach
Danmhairgis
'S e Danmhairgis neo Dànais (dansk) an cànan a tha ga bruidhinn ann an Danmhairg, na h-Eileanan Fàro agus a' Ghraonlainn. Tha i faisg air Suainis agus Nirribhis. Nuair a b' e Nirribhidh agus an Danmhairg an aon dhùthaich, bha cainnt Danmhairgeach ga bruidhinn. Tha i ga bruidhinn anns a' Ghearmailt, Nirribhidh, Innis Tìle agus Canada. B' e cànan oifigeil ann an Nirribhidh gu mu 1830, agus ann an Innis Tìle gu 1944. 'S e a' chiad chànan cèin a tha air theagasg ann an Innis Tìle an-diugh.
Aibidil Danmhairgis
thumb|c|none|Aibidil Danmhairgis.
Teacs
Nu var det sådan at hele jorden havde ét sprog og ét sæt ord.
Agus bha an talamh uile de aon teanga, agus na h-aon fhacail aig gach neach.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Cànain Ghearmaineach Roinn-seòrsa:An Danmhairg Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
910an
Bha na 910an, sa 10mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 910 is 31 an Dùbhlachd 919.
Roinn-seòrsa:10mh Linn *
Cupar Aonghais
thumb| Cùbar Aonghais 'S e baile beag ann an Siorrachd Pheairt is Cheann Rois a tha ann an Cupar Aonghais no Cùbar Aonghais (Beurla: Coupar Angus). 'S e seo na co-chomharran aige: 56° 33′ 0″ Tuath agus  3° 16′ 0″  Iar.
Ann an 2001 bha 2,190 duine a' fuireach an seo.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
W
B’ e W ("U dùbailte") an treasamh litir air fhichead den aibidil Laidinneach. Tha e na chonnrag sna còig cànanan Ceilteach, agus na fhuaimreag sa Chuimris.
B' e "W" far-ainm air George W. Bush.
Roinn-seòrsa:Litrichean
Sauk Centre
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean ann am Minnesota
1794
MDCCXCIV
Bàsan
Roinn-seòrsa:1790an
Ystrad Meurig
Tha am baile Ystrad Meurig ann an Ceredigion, a' Chuimrigh. Tha e 64.0 mi (103.0 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 169.7 mi (273.1 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 343 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 181 (52.8%); rugadh 59% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Hanoi
'S e prìomh-bhaile Bhiet-Nam a tha ann an Hanoi (Cànan Bhiet-Nam: Hà Nội). Tha am baile suidhichte air taobh deas den Abhainn Red River. Anns a’ bhliadhna 2007 bha 3.398.889 duine a´fuireach anns a’ bhaile fhèin.
Ystrad Meurig
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ceredigion Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Hanoi
Tha mòran lochan ann an Hanoi, mar sin tha far-ainm eile air: "Baile nan Lochan". Seo cuid de na lochan as ainmeile:
Thòisich daoine air a bhith a’ fuireach an seo timcheall air 3000 RC. Chaidh an Co Loa Citadel a thogail anns a’ bhliadhna 200 RC. Eadar 1010 agus 1802 bha Hanoi na theas meadhan poileataigeach de Bhiet-Nam neo-eisimeileach. Eadar 1887 agus 1954 bha e na phrìomh-bhaile French Indochina agus eadar 1954 ‘s 1976 bha e na phrìomh-bhaile Bhiet-Nam a Tuath.
Air sgàth 's gun robh Hanoi na phrìomh-bhaile Bhiet-Nam airson gu bhith mìle bliadhna, tha am baile na chridhe cultarach den dùthaich. Tha mòran togalaichean eachdraidheil agus clachan-chuimhneachan ann, tha nas motha na 600 teampall agus pagodas ann cuideachd. , m.e.:
Ceangal a-muigh
left|thumb|250px|Loch Hoàn Kiếm ann am meadhan Hanoi
Maoin Taic Eadar-Nàiseanta na h-Eaglaise Caitligich ann an Albainn
’S ann tron ghiorrachan Bheurla SCIAF (Scottish Catholic International Aid Fund) is fheàrr a tha aithne air Maoin Taic Eadar-Nàiseanta na h-Eaglaise Caitligich ann an Albainn. ’S e a th’ ann ach buidheann oifigeil na Eaglaise Chaitligich ann an Albainn airson taic agus leasachadh eadar-nàiseanta. Tha SCIAF, ann am barrachd is 20 dùthaich air feadh Àisia, Afraga, agus Aimearaga Laidinneach, a' cur taice ri cuid de na daoine is bochda anns an t-Saoghal, coma có an creideamh a th' aca, gus an slighe a obrachadh a-mach à sloc na bochdainn.
Obair
Tha SCIAF an-diugh a’ cur taic ri barrachd is 80 tionnsgnadh a tha a’ cuideachadh ri daoine a tha a’ fulaing bho acras, bho HIV/AIDS, bho chiorram; agus bho dhìth sheirbheisean slàinte. Tha SCIAF cuideachd a’ cur taic-éiginn gu h-àiteachan far a bheil tubaistean móra, leithid an tsunami ann an ear-dheas Àisia, agus an sìor-chòmhrag ann an Darfur.
Ann an Albainn fhéin, tha SCIAF a’ còmhrag ri bun-adhbharan bochdainn agus mì-chothromach an t-Saoghail, leithid malairt mì-chothromach agus fiachan leatromacha, le bhith ag impich air riaghaltasan, gnìomhachasan agus buidhnean eadar-nàiseanta atharrachaidhean buan a dhèanamh. Tha SCIAF ag obair gu dlùth ri sgoiltean agus òigridh air feadh Albann, ag ionnsachadh na fheadhainn a bhios a’ dèanamh nan co-dhùnaidhean san àm ri teachd, agus a’ tabhairt cothroman dhaibh bhith a’ cur an aghaidh leatrom anns an t-Saoghal.
Eachdraidh
Chaidh SCIAF a chur air bhonn sa bhliadhna 1965 le Easbaigean Caitligeach na h-Albann gus taic dhèanadach a thoirt do na daoine as bochda san t-Saoghal agus gus tuigse a thogail air adhbharan am bochdainn. Air do SCIAF a dhà-fhicheadamh ceann-bhliadhna a ruighinn, mhol Gòrdan Mac a' Bhriuthainn, a bha ’na Ionmhasair na Breatainne aig an àm ann an Westminster, e leis na faclan seo: “From small beginnings in 1965 in a small school classroom in Rutherglen… with funds of just £8,000…SCIAF has grown into Scotland's leading international aid charity.” Anns a’ chiad 40 bliadhna sin, thog SCIAF barrachd is £65 millean.
Caritas Internationalis
Tha SCIAF ’na bhall de Caritas Internationalis. ’S e seo an lìon eadar-nàiseanta de 163 buidhnean taice Caitligeach, té de na buidhnean taice eadar-nàiseanta as motha san t-Saoghal. Tha CAFOD (Sasainn agus a’ Chuimrigh) agus Tròcaire (Éireann) cuideachd ’nam ball deth.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Crìosdaidheachd
Fionnlagh J. MacDhòmhnaill
B' e deasaiche, riochdaire telebhisein agus réidio a bh' ann am Fionnlagh J. MacDhòmhnaill (1925-1987), no Fionnlagh Dòmhnallach (Beurla: Finlay J Macdonald).
Rugadh agus thogadh e ann an Scarasda, na Hearadh, ann an 1925. Bha Gàidhlig aige bho thùs. Fhuair e foghlam aig Sgoil Phort Rìgh agus aig Oilthigh Ghlaschu.
Obraichean
Chaidh e air a' BhBC ann an 1945. Bha e ag obair mar riochdaire telebhisein agus réidio, agus rinn e obair mhòr gus am bi barrachd spèis ann airson na Gàidhlig anns na meadhanan seo. Chuir e air dòigh Comann Dràma Gàidhlig. Bha e a' deasachadh iris Sgoil Phort Rìgh, "An Cabairneach". Sgrìobh e trì nobhailean ann am Beurla, 's iad a' dèiligeadh ris an dòigh-beatha anns na h-Eileanan Siar eadar an Cogadh Mòr agus an Dàrna Cogadh. Bha colbh-beachd seachdaineil aige ann an Weekly Scotland.
Gairm
Ann an 1951, chuir e agus Ruaraidh MacThòmais air dòigh Gairm, iris ràitheil Ghàidhlig. Bha i air a foillseachadh bho 1952 gu 2002. Mar a sgrìobh Ruaraidh MacThòmais: "Chuir sinn Gairm air chois còmhla, agus 's iomadh feasgar is oidhche a bha sinn an sàs ann, anns na bliadhnachan tràtha sin. Bha fasan againn a bhith coinneachadh, nuair a bha dearbhaidhean a' chlò uile ri làimh, gus an ath àireamh a chur ri chèile. 'S ann an còmhnaidh air an fheasgar a thòisicheadh sinn, agus 's ann ainneamh a bhiodh an obair ullamh roimhe thrì no ceithir a dh'uairean an ath mhadainn." (Gairm 141, d. 11). Bha an dithis aca nan luchd-deasachaidh gu ruige 1964. As dèidh sin, bha Ruaraidh MacThòmais a' deasachadh Gairm 'na aonar.
Ceanglaichean a-muigh
MacDhòmhnaill, Fionnlagh J. Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gàidhlig Roinn-seòrsa:Hearaich MacDhòmhnaill, Fionnlagh J.
220an
Bha na 220an, sa 3mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 220 is 31 an Dùbhlachd 229.
Bliadhnaichean
Roinn-seòrsa:3mh Linn *
Plátōn
'S e feallsanaiche Greugach a bha ann am Plátōn (Greugais: Πλάτων, Beurla: Plato), 428-348 RC. B' e Sokrátīs an tidsear a bha aige, agus bha Aristotélīs ’na oileanach aig Plátōn.
Uilleam III Shasainn is II Alba
B' e Prionnsa Orainds a riaghlaich mar Rìgh còmhla ris a bhean Màiri a bha ann an Uilleam III Shasainn is II Alba.
Rugadh e 14 an t-Samhain 1650, san Òlaind anns an teaghlach rìoghail Duitseach (Taigh Orange-Nassau). 'S e oghaTheàrlaich I, Rìgh Shasainn is Alba a bh' ann cuideachd. Bha e na Phròstanach eudmhor.
An 1677, phòs e Màiri, an nighean a bu shine aig Rìgh Seumas VII is II. An 1688, thugadh fiathachadh dha le còmhlan de mhòr-uaislean Shasainn e thighinn a-nall a bhith na rìgh an àite Sheumais. Rinn e sin, anns an "Ar-a-mach Glòrmhoir". Chaidh a chrùnadh na Rìgh (Uilleam III) Shasainn is Èirinn air 13mh Gearran 1689, agus chaidh a ghairm na Rìgh (Uilleam II) Alba air 11mh Giblean 1689, ann an co-bhonn le bhean, a' Bhan-righ Màiri.
Riaghlaich e bho 1689 gu a bhàs air 8 am Màrt 1702. Cha do thadhail e air Alba a-riamh.
Cha robh sliochd aig Uilleam is Màiri, mar sin shealbhaich Anne, an nighean a b' òige le Seumas, na trì rìoghachdan (Sasainn, Alba is Èirinn).
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Na Seumasaich Roinn-seòrsa:Eachdraidh na h-Alba Roinn-seòrsa:Rìghrean na h-Alba Roinn-seòrsa:Rìghrean Shasainn Roinn-seòrsa:Na Tìrean Ìsle
Loch Aisig
thumb|Abhainn Ashik 'S e loch ann an Alba a tha ann an Loch Aisig (Beurla: Loch Ashik ). Tha e suidhichte anns an Eilean Sgitheanach deas air an rathad A87 eadar Caol Àcainn is an t-Àth Leathann, far a bheil am baile Breacais.
Tha an loch seo cho mòr ri 1.2 ha (3 acair). 'S e 0.5 km (0.3 mìle) an cuairt-thomhas aige agus tha e mu 187 m a dh'fhad san àite as dìriche. Tha eilean mòr agus eilean beag anns an loch seo. Tha bàrr uisge an locha mu 38 m (125 troigh) os cionn na mara agus tha e mu 1.1 km (0.7 mìle) air falbh bhon mhuir. Tha an t-uisge a' sruthadh a-mach à Loch Aisig gu tuath tro Abhainn Aisig.
1931
MCMXXXI
Breithean
thumbnail|150px|[[Alice Munro]]
Bàsan
Roinn-seòrsa:1930an
Nathair-mhara (ùirsgeul)
Is docha tha thu lorg nathair-mara (snàigean)
300px|right
Tha nathair-mhara na chreutair ùirsgeulach, mar nathair neo easgann glè mhòr. Tha sgeulachdan mu nathraichean-mara glè aosda, a' dol air ais gu àm Babilon, m.e. Tiamat. Ged a tha cuid a' creidsinn gu bheil iad ann, chan eil fianais cho math orra. Tha Niseag coltach ri nathair-mhara, ged a tha ise a’ fuireach ann an Loch Nis.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Muir
Stèisean Hunndaidh
250px|right|thumb|Stèisean-rèile tùsail ann an [[Hunndaidh]] 'S e Stèisean Hunndaidh (Beurla: Huntly railway station) an stèisean-rèile ann an Hunndaidh. Tha e suidhichte air an loidhne eadar Obar Dheathain agus Inbhir Nis.
Chaidh an stèisean-rèile tùsail a thogadh ann an 1854 le Alexander Gibb. Bha mullach neo-chumanta air, le criosan-trusaidh eadar an dà àrd-ùrlar. Chaidh a sgriosadh is togalach ùr a thogadh san 20mh linn. Tha oifis pàirt-ùine ann. <br style="clear: both;" /> <br style="clear: both;" />
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Giùlan Roinn-seòrsa:Stèiseanan
X
B’ e X an ceithreamh litir air fhichead den aibidil Laidinneach.
Beinn Chreagach
'S e beinn ann an Alba a th' ann am Beinn Chreagach. Tha e suidhichte aig ceann a deas Eilean Mhuile deas air an rathad A849. 'S e Beinn Chreagach màthair-mhullaich de Chreachan Mòr a tha suidhiche san iar. Tha Beinn Chreagach 378m (1242 troigh) de dh'àirde. Air mullach na beinne chithear càrn a bhios a' sealltainn a' phuing as àirde. 'S e Marilyn a th' ann.
X
Roinn-seòrsa:Litrichean
Llangatwg Feibion Afel
Tha am baile Llangatwg Feibion Afel ann an Sir Fynwy, a' Chuimrigh. Tha e 29.7 mi (47.9 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 116.1 mi (186.8 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 1009 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 94 (9.3%); rugadh 46% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sir Fynwy Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Beinn Chreagach
Thèid beanntan na h-Alba a chur ri chèile ann an liostaichean sònraichte a rèir àirde agus àirde rinneach mullach na beinne. Canar Beinn Rothaich, Murdo, Marilyn, Donald, Graham neo Corbett riutha. Tha buidhnean eadar-dhealaichte gam measach agus an uair sin thèid na tomhasan a chruinneachadh ann an liostaichean a tha rim faighinn air an làrach-lìn "Database of British and Irish hills". Bho àm gu àm nì iad ath-sgrùdadh mu àird na beinne, agus rinneadh an t-ath-sgrùdadh mu dheireadh air Beinn Chreagach san 19 an Giblean 2014.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Muile
1795
MDCCXCV
Bàsan
Roinn-seòrsa:1790an
Karlsruhe
‘S e baile mòr air an àirde an iar-dheas na Gearmailte a th’ ann an Karlsruhe (IPA: ˈkaɐ̯lsʁuːə: seann dhòigh-sgrìobhaidh: Carlsruhe). Tha an t-ainm a’ ciallachadh Fois Theàrlaich, bhon ainm Karl (Teàrlach) agus Ruhe (Fois) anns a’ Ghearmailtis. Chaidh am baile a stèidheachadh ann am 1715 mar lùchairt leis an Rìgh Teàrlach Uilleam II à Baden. Tha e suidhichte aig 116m os cionn ìre na mara, ri taobh na h-aibhne Rhein (leis An Fhraing air an taobh thall), anns an stàit Baden-Württemberg. Tha am baile 526km air falbh bho Bherlin (Prìomh-bhaile na dùthcha), 253km bho Mhünchen, 64km bho Stuttgart agus dìreach 27km bho Phforzheim. Tha 288,917 duine a' fuireach anns a’ bhaile, leis gur e dàrna baile na stàite, an 21mh baile as motha na dùthcha B' e am baile prìomh-bhaile na h-Àrd-Dhiùcachd Bhaden eadar 1803 agus 1918. Chaidh oilthigh a stèidheachadh an seo ann an 1970. Tha Àrd-chùirt na Gearmailte air a stèidheachadh ann an Karlsruhe cuideachd.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Ghearmailt
Màiri II Shasainn is Alba
B' e bànrigh Shasainn is Alba, còmhla ris a fear Uilleam a bha ann am Màiri II.
Rugadh i 30mh an Giblean 1662, nighean a bu shine le Seumas VII is II bhon a' chiad pòsadh aige do dh'Anne Hyde. Phòs i Uilleam is chaidh i na Bànrigh Shasainn is Èireann 13 an Gearran 1689 is na Bànrigh Alba: 11mh an Giblean 1689. Bha i na co-mhonarc an co-bhonn ri a duine. Chaidh crùn nan trì dùthchannan a thoirt air falbh bho Sheumas agus a bhuileachadh orrasan le chèile mar thoradh air an Ar-a-mach Glòrmhor, 1688
Ged a leig i an stiùir le Uilleam, chuir Màiri rian air na trì rìoghachdan fhad 's a bhiodh Uilleam thall thairis ri cogaidhean (rud a bhitheadh, gu tric).
Chaochail i gun sliochd 28 an Dùbhlachd 1694 (bha a' bhreac air greimicheadh oirre). Riaghlaich Uilleam leis fhèin às a dèidh, gus an do chaochail esan sa Mhairt 1702. Nuair a chaochail Uilleam, shealbhaich Anna, piuthar a b' òige Màiri, an crùn.
Siorrachd Rinn Friù an Ear (sgìre Phàrlamaid Westminster)
'S e sgìre Phàrlamaid Westminster a tha ann an Siorrachd Rinn Friù an Ear (Beurla: East Renfrewshire).
Chaidh a cruthachadh ann an 2005 ach is ionann a crìochan agus crìochan na sheann sgìre A' Choille Shear.
Tha Baile Nèill, Cnoc a' Bharra, Baile Ùr na Maoirne, Giofnag agus Eaglesham anns an sgìre seo. Tha i ann an crìch ri Siorrachd Àir a Tuath agus Arainn, Pàislig agus Siorrachd Rinn Friù a Deas, Glaschu an Iar-Dheas, Glaschu a Deas, Cille Bhrìghde an Ear, Srath Abhainn agus Lios Mo Fhèige agus Cille Mhearnaig agus Lùghdan.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sgìrean Phàrlamaid Westminster Roinn-seòrsa:Siorrachd Rinn Friù
Bliadhna-leum
thumb|Ceann-là grian-stad an t-samraidh. Tha an graf seo a' sealladh dìthe agus buile nam bliadhnaichean-leum. 'S e bliadhna le 366 làithean a tha ann am bliadhna-leum.