cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
An Rèabhlaid Ameireaganach
Cath Lexington agus Concord - Toiseach an Ar-a-mach
Nuair a thòisich a' bhliadhna 1775, cha robh ach sradag a dhìth airson a h-uile nì a lasadh a-mach na chogadh. Thàinig an t-sradag-sa nuair dh' fheuch na Breatannaich grèim a bhreith air ceannardan na h-iomairt an aghaidh Breatainn ann am Massachussets agus air cuid de dh'uidheamachd chogaidh a bha iad air tional. Chaidh buidhinn de 700 shaighdearan Breatannach à Boston air an oidhche, an 18mh Giblean, 1775. Bha na luchd-mailisidh a' feitheamh a leithid agus bha planaichean aca mar tha. Chaidh teachdairean a-mach a' gairm tron oidhche gu robh na saighdearan dearga a' tighinn agus tron oidhche, chruinnich mailisidhean an aghaidh nan saighdearan Breatannach. As deidh caismeachd de {rannsaich} mìle, thachair na saighdearan Breatannach air 75 luchd-mailisich nan seasamh a bha a' feitheamh orra ann an Lexington. Thòisich an oifigear Breatannach òrdachadh dhaibh a sgapadh. Chun an latha an-diugh chan eil fhios cò a bu choireach ach fad sa bha sin a' tachairt, leig urchair a-mach bho àiteigin neo coreigin agus thòisich na saighdearan Breatannach losgadh air na luchd-mailisidh. Thuit 18 dhiubh marbh neo leònte agus theich an càch. Lean na Breatannaich orra gu Concord a bha mu 17 mìle bho Bhoston ach sgap naidheachd mu na thachair fad 's farsaing agus cha b' fhada mus robh na saighdearan Breatannach air an cuairteachadh le mìltean de luchd-mailisidh 's an caoch orra. Thòisich seo sreath de bhatailean, beaga agus mòra eadar na saighdearan Breatannach agus na luchd-mailisidh. Bha na h-aonadan-mailisidh a' falbh 's a' tighinn. Nuair a chaitheadh aonad-mailisidh a chuid peilearan, dh'fhàgadh iad am blàir 's dh'fhalbhadh iad dhachaidh ach thigeadh aonadan eile nan àite. Chaidh mòran saighdearan Breatannach am marbhadh 's an leòn, cha robh mòran peilearan air fhàgail dhaibh. Bha iad ann am fìor èiginn. Chaidh buidhinn de mìle saighdearan a bharrachd à Boston gus an sàbhaladh agus choinnich iad riutha ann an Lexington. Às deidh dhaibh beagan fois a ghabhail chum iad orra air ais a Bhoston 's iad air an leantainn le luchd-mailisidh. Thachair batailean eile a bha gu math fiathaich ach mu dheireadh ràinig na Breatannaich Boston gu sàbhailt aig dol fodha na grèine. Bha iad air 273 a chall, marbh 's leònte. Chaill na h-Ameireaganaich 95. Nuair a dh'èirich a' ghrian larna-mhàireach, bha Boston agus na Breatannaich na broinn air an cuairteachadh le còrr 's 20,000 luchd-mailisich a bh'air cruinneachadh tron oidhche. Bha an t-Ar-a-mach Ameireaganach air tòisicheachadh.
Thug naidheachdan a' chath buaidh mhòr air na tìrean-imrich eile. An 10mh Ceitean, chruinnich an Darna Còmhdhail Tirmorach ann am Philadelphia agus thoisich iad stiùir a chur air a' ghnothach. Às na diofar aonadan mailisidh chruthaich iad an t-Arm Tirmorach agus thagh iad George Washington na sheanalair os a chionn. Chaidh esan a Bhoston agus ghabh e smachd air na feachdan ann an sin.
Greim air Dùn Ticonderoga
An 10mh Cèitean, 1775, chaidh buidheann de shaighdearan-mailisidh à Vermont 's fear Ethan Allen agus Benedict Arnold os an cionn gu ruige Dùn Ticonderoga a bha suidhichte air bruathach Loch Deòrsa anns a' cheann a tuath New York. Bha an dùn cudthromach or b' fheudar do fheachd sam bith a' thighinn a-nìos à Canada dhol seachad air. Uill, choisich an fheachd Ameireaganach a-steach air an oidhche nuair a bha na saighdearan Breatannach nan cadal agus rug na h-Ameireaganaich greim air an dùn agus air an cuid pùdair a bha na bhroinn.
Cath Bunker Hill
thumb|left|250px|The Battle of Bunker Hill, [[Howard Pyle, 1897]]
Anns an t-seachdamh linn deug, bha Boston na bhaile bheag (an taca ris an latha an-diugh co-dhiù) suidhichte aig ceann-tìre air a chuairteachad le sàl. Bha cinn-tìre eile ann faisg air làimh cuideachd. Bha na h-Àrdan Dorchester ann chun an ear-dheas, faisg air an t-sligh-mara gu Boston fhèin air nach robh feachd sam bith bho thaobh seach taobh aca fhathast. Gu tuath ceann-tìre eile air an robh baile eile, Charlestown agus dhà chnoc, Bunker agus Breeds air an robh feachd Ameireaganach. Chuir na Breatannaich romhpa faighinn cuideas iad.
Tron earrach, bha na Breatannaich air a bhith glaste am broinn Bostoin, air an cuairteachadh le saighdearan-mailisich. Nuair a ràinig 4,500 saighdearan Breatannaich a bharrachd Boston dh' fheuch iad an greim a bh' aig na h-Ameireaganaich orra a bhriseadh. Le taic bho na luing-chogaidh, thug na Breatannaich ionnsaigh air na h-Ameireaganaich air mullach cnoc Breeds. (Tha am batail air ainmeachadh às deidh a'chnuic eile Bunker). Bhris gu dubh na h-Ameireaganaich an dà chiad ionnsaigh orra ach an treas turas agus an cuid peilearan air caitheamh, chaidh iad putadh far a'chnuic. Ged a s' e buaidh a bh' ann do na Breatannaich, bha i gu math cosgail. Chaill iad còir is 1000 saighdearan an aghaidh 450 a chaill na h-Ameireaganaich agus aig deireadh an latha bha na Breatannaich fhathast air an cuairteachadh. Às deidh a' bhatail, sgrìobh Seanlair Breatannach Henry Clinton anns an leabhar-latha aige, "gu cinnteachd, cuiridh tuilleadh buaidhean mar sin às dhan chumhachd Bhreatannach ann an Ameireagaich." Bha am batail sion na chomharrach do na Breatannaich cha bhiodh e furasda idir dhaibh an rèabhlaid a chur sìos.
A' breith greim air Àrdan Dorchester
Nuair a ràinig George Washington Boston san Iuchair, 1775, b' fheudar dha dèileachadh ri mòran duilgheadasan a leithid ginn uidheamachd chogaidh. Ach cha b' fhada mus robh ùidh aige ionnsaigh a thoirt do na Breatannaich a bha glaiste am broinn Bostoin. Cha robh na ceannardan eile cho cinnteach. Ged a bha na h-Ameireaganaich na bu phailte na bha na Breatannaich, bha eagal orra gu robh na saighdearan Breatannach fada na b' fheàrr agus gun chàilleadh na h-Ameiraganaich gu dubh. Às deasbad a shìn fada, mhothaich cuideigin nach robh feachd sam bith fhathast air na h-Àrdan Dorchester a bha a' coimhead an t-slighe-mara a-steach a Bhoston. Nan an ceann-tìre seo ann an làmhan nan Ameireaganach 's gunnaichean mòran ann, b' urrainn dhaibh na Breatannaich a ghearradh bhon taic-mara aca. Bhiodh droch thaghadh aca eadar batail eile a leithid Bunker Hill agus Boston fhàgail.
Uill, bha mòran ullachadh aca ri dheanamh. Anns a chiad-a-dol-a-mach, bha cha robh gunnaichean mòra gu leòr aca ann am Boston ach na gunnaichean mòra a bha dhìth orra anns an Dùn Ticonderoga. Ann an iomairt a mhair trì mìosan, chaidh buidheann de saighdearan a Dhùn Ticonderoga agus thug iad air ais a Bhoston iad. Ràinig iad Boston aig deireadh a' Ghearain ach ullachadh a bharrachd a bha dhìth. Ciamar a dhaingnicheadh iad na h-Àrdan nuair a bha greim aca orra? Cha b' urrainn dhaibh trainnsichean a chlachadh 's an talamh reòthte? Thog iad mòran daigngeachdan a bheireadh iad air carbadan 's a churadh iad air dòigh air an deireabh àite sa bheireadh iad greim air an àite.
Tràth sa Mhàirt, 1776, 's a h-uile nì deiseil, rug na h-Aimearaganaich greim air na h-Àrdan Dorchester air an oidhche agus dh'obraich iad gu fiathaich an daingneachadh mu èirigh na grèine agus na gunnaichean mòra a chur ann. Nuair a dh'èirich a' ghrian sa mhadainn, chunnaic na Breatannaich gunnaichean mòra daignichte a' coimhead orra gu dlùth far nach robh ann ach cnoc lom aig dol-fodha na grèine an latha roimhe. Taobh a-staigh dà sheachdain, as dèidh sèist a mhair aon mhìos dheug, dh'fhàg na Breatannaich Boston.
Ionnsaigh Breatannach air New York 's Ruaig air na h-Aimearaganaich
Nuair a dh'fhàg na Breatannaich Boston, ghluais Washington arm du deas a New York a bha, na bheachd-san, uabhasach fhèin cudthromach dhan chùis Ameireaganach. Aig an dearbh àm na Breatannaich air mar a leannadh iad an cogadh. Bha New York gu cudthromach daibhsan cuideachd. Bho New York, bhiodh iad comasach na Stàitean Aonaichte a ghearradh ann an dà leth agus an uairsin spiorad an rèabhlaid a stamhpadh às. Chuir Breatainn saighdearan a bharrachd a dh'Ameireagaich gus robh 30,000 ann dhaibh. Aig toiseach an Iuchair, nochd Càilleach Rìoghail air fàire New York agus chuir iad [?] saighdearan air tìr anns an Eilean Staten mu choinneamh New York.
Ged a bha New York cudthromach do Washington, bha an suidheachadh gu tur diofraichte bhon t-suidheachadh a bh' aige ann am Boston. Ann am Boston, b' urrainn do Washington fheachdan a ghluasad bho àite gu àite air tìr. Ann an New York, b' fheudar dha bàtaichean a chleachdadh agus 's ann aig na Breatannaich 's chan e dhàsan a bha smachd air na h-uisgeachan timcheall New York.
Aig toiseach an Iuchair, nochd an cailleach Rìoghail air fàire New York agus thoisich iad saighdearan a chur air tìr air Eilean Statan mu coinneamh New York. Aig meadhon an Lùnasdal ,s tòrr s 32,000 saighdearan aig na Breatannaich, thòisich iad gan cuir air tìr air Long Island far an robh feachd Ameireaganach. Thòisich an uair sin sreath de bhatailean air leth sgriosail do na h-Ameireaganaich a chunnaic na h-Ameireaganaich air am fuadachadh chan e às an sgìre bhaile New York a-mhàin, ach à New Jersey cuideachd. An toiseach, san Lùnastal, bha mu 20,000 saighdearan aig Washington. Aig toiseach an Dùghlachd, cha robh air fhàgail ach 3,000 do Washington fhèin ‘s 5,500 eile fo stiùir fir [?] Lee gu tuath à New York (an dearbh Lee a bha na athair Robert E. Lee a bha os cionn airm Co-fhadairealach aig àm Cogadh Cathara Ameireaganach). A bharrachd air a sin, ruitheadh na h-enlistments dhen chuid mhòir de na saighdearan aig Washington seachad aig deireadh na Bliadhna, 1776. Do mhòran, bha an rèabhlaid an ìre mhath seachad.
Washington a' bualadh air ais: Batailean Trenton 's Princeton
thumb|right|350px|[[Washington Crossing the Delaware, by Emanuel Leutze, 1851, Metropolitan Museum]] '''
Seachdainn ron an Nollaig, 1776 ‘s an t-arm Ameireaganach suidhichte gu sàbhailt air taobh thall na h-aibhne Delaware ann am Pennsylvania ‘s chuid mhòr de na saighdearan Breatannaich ‘s Gearmailtich mar tha nan campaichean gheamhraidh ann an New York 's New Jersey, bha Washington a’ obrachadh a-mach mar a bheireadh e buill air ais dhaibh feuch cùisean dh’atharrachadh dhan rèabhlaid fad sa bha arm fhathast aige. Chuir e air dòigh ionnsaigh aig latha na Nollaig air trì reiseamaidean Gearmailteach suidhichte ann an Trenton, baile beag air taobh New Jersey na h-aibhne Deleware. Thional ‘s thog e bàtaichean ‘s aig dol-fodha-na-grèine, latha ron an Nollaig, thug e arm ri caismeachd gu tuath ‘s a ghluasadh thar na h-aibhne fo sgàil an dòrchadais. Chaismich iad an uairsin, tron oidhche agus aig 8 uair sa mhadainn latha na Nollaig, bha iad timcheall Trenton ‘s na saighdearan Gearmailtich fhathast nan cadal. Ghlac na h-Ameireaganaich tòrr ‘s 1,000 saighdearan Gearmailtich gun a bhith a’call ach 4 a chaidh an leòn.
Nochd feachd Bhreatannach eile à New York 's an caoch orra feuch Washington a ghlacadh 's a chur às dha. Latha na bliadhn’ ùire, thòisich na Breatannaich chruinneachadh mu choinneamh feachd Washington ann an Trenton an dùil batail gu bhith ann an ath-latha. Ach an larna-mhàireach, cha robh na-h-Ameireaganaich ann tuilleadh. Dh’fhalbh iad air an oidhche agus anns a’ mhadainn bha iad mar-tha air an t-slighe gu tuath a dh'ionnsaidh Princeton.
cogadh beag
Thàinig seòrsa de chogadh eile am follais aig àm iomairt thar New Jersey 's cha b' e seo corra batailean mòra eadar airm mhòra ach mòran batailean beaga eadar feachdan beaga. 'S e guerilla a theirte ris anns an fhicheadamh linn. Aig deireadh 1776, nuair a stèidhich na Breatannaich 's na Gearmailtich ann an New Jersey, b' fheudar dhaibh biadh 's fiodh 's goireasan eile tional 's litreachan a chur chun a chèile. Ach nuair a rachadh teachdaire neo buidhean bheag de shaighdearan airson sin a dheanamh, b' ann tric a nochdadh feachd eile, feachd de luchd-mailisich neo sìobhailtich airmaichte nan cois 's bheireadh iad ionnsaigh orra. Ghearain [faigh a-mach cò] gum b' fheudar dha buidhinn de leth-cheud shaighdearan a chur ri litir gus am bi cinntinneach gun ruigheadh i ann. Ge b' e cho soirbheachail sa bha na Breatanaich 's ge b' e cho sgriosal sa bha cùisean do na h-Ameireaganaich, mhàir an cogadh beag ann co-dhiù. Mhàir an seòrsa dhe chogadh seo gu ruige deireadh a' chogaidh 's chuir e bagadh mòr air na Breatannaich.
Ionnsaigh bho Chanada 's Blàr Saratoga
'S e bliadhna iuchraicheal a bh'anns a' bhliadhna 1777. Aig toiseach na bliadhna, a dh' aindeoin buaidhean Washington aig blàirean Trenton 's Princeton, bha na h-Ameireaganaich ann an staing 's planaichean mòra aig na Breatannaich 's bha làn dùil aca cuir às dhan rèabhlaid gu lèir. Aig deireach na bliadhna, bha na Breatannaich air ruaig a dh'fhullaing gu dubh 's bha caidreachais gu bhi ann eadar na h-Ameireaganaich 's na Fraingich air a shàilleamh.
Chuir na Breatannaich air dòigh ionnsaigh à Canada a' leantainn na h-aithnichean Richelieu 's Hudson. Bha mu 9000 saighdearan a' gabhail pàirt san ionnsaidh sin a fo stiùir Seanalair John Borgoyne. Bha dùil aige gun rachadh ionnsaigh eile chur air dòigh à New York 's na h-Amaireaganaich air an gearradh ann an dà leth. Ach bha na feachdan à New York fo stiùir Seanalair William Howe air sgàth ginn co-òrdanachaidh, cha robh for neo fios aig Howe air rùn a bh' aig Borgoyne. Bha Philadelphia, prìomh-bhaile an ar-a-mach, fada na bu tharraingiche dha. An àite taic a thoirt dhan ionnsaidh à Canada, thug Seanalair Howe ionnsaidh gus Philadelphia a ghlachadh.
An doilgheadas à Canada, 's ann thar garbhlaidh 's coilltean uaigneach gun rathad seach na h-aithneachan fhèin. Cha b' fhada mus robh na Breatannaich ann an staing, fada bho thaic ann an duthaich a bha gu mòr nan aghaidh. Mar a b' fhaide a chaidh na Breatannaich gu deas, 's ann a bu mhotha a thog an duthaich nan aghaidh. An 11mh an Lùnastal, chaidh buidhinn de 800 saighdearan, an leth chuid nan Gearmailtich 's cuid eile nan Canadanaich, Ameireaganaich a bha a' sabaid ri thaobh a' chrùn 's Innseanaich ruadha do Bhermont gus biadh 's stòras a thionnal dhan arm Bhreatannach. Chaidh iad an cuairteachadh le milisidh à Bhermont 's New Hampshire. Air an 16mh Lùnastal, às deidh sgrios mòr a fhulang, b' fheudar dhan fheachd Bhreatannach ann am Bhermont geileadh. B' e sin na chomharradh do na Breatannaich air dè a bha romhpa. B'fheudar dhan phrìomh fheachd stad 9 mìle gu deas bho bhaile Saratoga aig sàilleamh uiread de dh' fheachdan Aimeireaganach a bh' air chruinneachadh à gach oir mun timcheall. Mu dheireadh, gheill Burgoyne 's an fheachd Bhreatannach an 17mh an Dàmhair 1777.
Bha an cogadh sa cheann a tuath an ìre mhath seachd ged a chum na h-Ameireaganaich a' fulaing bho ghinn bìdh 's uidheamachd, bho sin a-mach cha robh mòran gluasadh sa cheann a tuath ach dhaingnich na Breatannaich iad fhèin ann an New York 's iad air an cuairteachadh leis na h-Ameireaganaich.
Iomairt 1778: Ceann a Deas 's Buaidh
Bha na Breatannaich dhen bheachd nach robh an rèabhlaid cho neartmhor sa cheann a deas 's gu robh mòran a bha fhathast dìleas dhan Rìgh. Mar sin, ghluais na Breatannaich an iomairt aca chun a' chinn a deas. Bha sreath de bhatailean ann 's bhuannaich na Breatannaich a' mhòr cuid aca gus mu dheireadh, cha mhòr gun deach an arm Ameireaganach à bith sa ceann a deas. Ach cha
San Dùmhlachd, 1778, rug na Breatannaich grèim air Savannah Georgia. B' e seo toiseach na strì sa cheann a deas. As deidh strì mhòr, air an 12mh a' Cheitein, 1780, bhris na Breatannaich a-steach a Charleston, Carolina a Deas, port a bu motha sa cheann a deas aig an àm. A bharrachd air a sin, ghlac iad suas ri 5000 prìosanaich Ameireanaich. B' e seo call mòr do na h-Ameireaganaich.
Ceanglaichean-a-muigh
Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Ward Hill (Robhsaigh)
'S e beinn ann an Arcaibh, Alba a th' ann an Ward Hill.
Suidheachadh
Tha e suidhichte aig ceann an iar-dheas an eilean Romhsaigh faisg air an rathad B 9064. Tha Twelve Hours Tower san ear-thuath. Tha Ward Hill 198m (650 troigh) de dh'àirde. Chan eil dad sònraichte air mullach na beinne ach meallan feurach a bhios a' sealltainn a' phuing as àirde.
Air sgàth 's gu bheil àirde nam beann ag atharrachadh tro ùine, tha buidhnean eadar-dhealaichte gam measach bho àm gu àm. Rinneadh an t-ath-sgrùdadh mu dheireadh air Ward Hill san 20 am Faoilleach 2012 agus chaidh na tomhasan a chruinneachadh air an liosta a tha ri fhaighinn air an làrach-lìn "Database of British and Irish hills".
'S e Blotchnie Fiold a mhàthair-mhullaich a tha suidhiche san ear air. Tha an àirde rinneach de 51 m a' sgaradh an dà bheinn.
Freumh an ainm
Tha an t-ainm "Ward Hill" a' tighinn bhon fhacal Lochlannais "varði" a tha a' ciallachadh tùr-rabhaidh. Nochdaidh e an-diugh mar "-ward" neo "-wart" ann an ainmean-àite Arcaibh. Gu eachdraidheil bha e cumanta airson a' bheinn as àirde anns an eilean air sgàth 's gum b' e sin an t-àite a b' fheàrr gus teine-rabhaidh a lasadh.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Beanntan ann an Arcaibh
Cayenne
'S e prìomh-bhaile Ghuiana Fhrangaich a th' ann an Cayenne. Tha am baile suidhichte aig inbhir Abhainn Cayennne faisg air a’ Chuan Siar. 200px|thumb|left|Cayenne thumb
Santa Rosa de Osos
‘S e baile meadhanach agus sgìre-riaghlaidh (Spàinntis municipio) ann an Antioquia, Coloimbia, a th’ ann an Santa Rosa de Osos. Tha e suidhichte aig 2,550m os cionn ìre na mara agus 74km air falbh bho Mhedellín, prìomh-bhaile na roinne. Tha teodhachd mheadhanach dhe 15˚ aige. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1636.
Cayenne
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Fhraing Roinn-seòrsa:Aimearaga a Deas
Santa Rosa de Osos
Sluagh a' bhaile
Tha 14,703 duine nan tàmh anns a' bhaile fhèin, ach tha 31,025 uile gu lèir a' fuireach ann, a' gabhail a-steach na clachain thall anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile. Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin. Air adhbharan trioblaidean poilitigeach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid neo mòran nan daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns nam bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail. Taobh chinnidh, ' s e daoine geala/mestizos a th' ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann an Santa Rosa de Osos, ach tha 16% dhe daoine le freumhan ann an Afraga. 'S urrainn dhan 91.3% dhe na daoine ann an Santa Rosa de Osos leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, chan eil fòn aig an taigh ach aig 45.3% nan dachaigh.
Eachdraidh
Mus an do ràinig na Spàinntich, b' e Tùsanaich air an robh na Nutabes a bha nan tàmh an seo agus chanadh gu robh iad gu math fiadhach. Bha iad gu math sgileil ri cotan agus òr a dhèanamh. Bha structar sòisealta prìomh-athaireil aca agus bha iad a' creidsinn anns a' bheatha an deidh a' bhàis agus chuireadh iad uidheamachd, seòid, biadh agus aodach anns na tuaman. 'S e gleann mòr a th' anns an sgìre seo far a bheil am baile fhèin an latha an-diugh agus, ann an 1541, b' e ceannsaiche Spàinnteach air an robh Francisco Vallejo a bha a' chiad duine bho thall thairis a chunnaic an t-àite. B' e esan a thug an t-ainm Gleann nam Mathan (Valle de los Osos) dhan sgìre air sàilleabh cho pailt a bha mathain aig an àm. Mu 1600 bha fios aig na Spàinntich nach robh an t-òr idir gann. Ràinig na ciadan an torr air an òr agus chaidh am baile fhèin a chithear a-nis a stèidheachadh ann an 1636 le Antonio Serrano de Espejo, a bha an urra ri Èigheachd Rìoghail a dhèanamh. Ann an 1659 chaidh paraist a thogail leis an urramach Vasco Jacinto de Contreras y Velarde, easbaig Phopayán. B'e San Jacinto de los Osos an t-ainm a chuireadh air. Dh' atharraich an t-ainm gu Villa de Nuestra Señora de los Osos ann an 1798 agus, mu dheireadh thall, chuireadh Santa Rosa de Osos air ann an 1811.
Fèisean
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Santa Rosa de Osos. Chithear fèilltean Caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid Chaitligeach a th’ ann fhathast,  fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s tha beairteas cultarail na dùthcha.
Ceanglaichean A-mach
An t-sìde ann an Santa Rosa de Osos
Roinn-seòrsa:Antioquia Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Coloimbia
Meall Gorm
'S e beinn ann am Frìth Fanaich air a’ Ghàidhealtachd a th’ ann am Meall Gorm. Tha e 949m de dh'àirde agus 's e Beinn Rothaich a th' ann. Tha e eadar an A835 agus Srath Bran, suidhichte san tuath air Loch Fanaich agus eadar Sgùrr Mòr agus An Coileachan. Tha Loch an Fhuar Thuill Mhòir na laighe ann an coire tuath air a' bheinn. Tha Loch an Eilein, Loch Odhar agus Loch Gorm ear air Meall Gorm.
Mar as trice bithear a' dèanamh air a' bheinn seo bho thaobh an ear Loch a' Ghlais-Chàrnaich le bhith ga cheangal le Beinn Liath Mhòr Fanaich, Sgùrr Mòr agus An Coileachan. Dh'fhaodadh cuideachd coiseachd bho Loidse Fanaich.
Bhon mhullach gheibhear seallaidhean air beanntan Frìth Fanaich, Achadh an Iasgair, Thoirbheartain, agus Achadh na Seileach.
Tha Meall Gorm eile anns a' Chomraich.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd Roinn-seòrsa:Frìth Fanaich
Llaneurgain
Tha am baile Llaneurgain ann an Sir y Fflint, a' Chuimrigh. Tha e 119.3 mi (192.0 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 172.8 mi (278.0 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 2942 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 503 (17.1%); rugadh 53% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Eaglais Mhachain
thumb|Eaglais Mhachain Tha Eaglais Mhachain ann an Lodainn an Iar. 'S e seo na co-chomharran aige: 55° 56′ 47.95″ Tuath agus 3° 30′ 32.77″ Iar.
Llaneurgain
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sir y Fflint Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Eaglais Mhachain
Tha 811 daoine a' fuireach ann.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Aodoù-an-Arvor
thumb|left|100px|Gearradh-arm Aodoù-an-Arvor
Roinn-seòrsa:Départements na Frainge Roinn-seòrsa:A' Bhreatainn Bheag Roinn-seòrsa:An Fhraing
Soillseachadh na h-Alba
thumb|David Hume agus Adam Smith B' e àm sònraichte ann an eachdraidh na h-Alba anns an 18mh linn a bh' ann an Soillseachadh na h-Alba no An Soillseachadh Albannach (Beurla: Scottish Enlightenment, Albais: Scots Enlichtenment). Aig an àm seo, bha Alba na boillsgean innleachdach is saidheansail. Na deasbadan a bha a' tachairt anns na h-oilthighean (Oilthigh Chill Rìmhinn, Oilthigh Ghlaschu, Oilthigh Dhùn Èideann agus Oilthigh Obair Dheathain) agus ann am buidheannan leithid The Select Society agus The Poker Club, bha iad air leth cudromach.
thumb|Hugh Blair thumb|Francis Hutcheson
Ceanglaichean a -muigh
Roinn-seòrsa:Feallsanachd Roinn-seòrsa:Eachdraidh na h-Alba Roinn-seòrsa:Saidheans
Pàrlamaid na h-Alba ro 1707
B’ e Pàrlamaid na h-Alba (Meadhan-Albais: Thrie Estaitis) a’ chomhdhail reachdaireachd ann an Rìoghachd na h-Albann, bho 1235 (no roimhe) gus an deach cur às dhì le Achd an Aonaidh air 1 an Céitean 1707. B’ tubaist mhór ionmhais an Darien Scheme fear de na prìomh adhbharan air sin. Às déidh Achd an Aonaidh chaidh Alba a riaghaladh le Pàrlamaid “Rioghachd Aonaichte na Breatainne Móire” ann an Cathair Westminster ann an Lunnainn, gus an deach Pàrlamaid ùr na h-Alba a chruthachadh ann an Taigh an Ròid ann an Dùn Èideann ann an 1999.
Roinn-seòrsa:Eachdraidh na h-Alba
Nkandla
‘S e baile beag dùthchasail faisg air Ladysmith, air an àirde an ear Afraga a Deas a th’ ann an Nkandla. The suidhichte aig 1,145m os cionn ìre na mara, ann an cridhe na roinne KwaZulu-Natal, anns an sgìre uThungulu, eadar Nqutu agus Eshowe, ri taobh na h-aibhe Nsuze. Tha e 127km air falbh bho Ladysmith, 137km bho Durban, 399km bho Johannesburg agus 429km bho Phretoria, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha 3,557 duine a’ fuireach anns a’ bhaile agus 's e Zulu a th’ ann a’ chiad chànain aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Nkandla.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Afraga Roinn-seòrsa:Afraga a Deas Roinn-seòrsa:Bailtean
Baile Riocair
Thàinig ainm a’ bhaile bho Richard's town a-rèir bràthair-athar Uilleam Uallas aig an robh Caisteal Riccarton aig an àm ud.
Tha Riccarton eile ann an Dùn Èideann, far a bheil Oilthigh Heriot-Watt.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Bailtean Siorrachd Inbhir Àir Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Àir an Ear
Joanna Cherry
Dh'obair i mar tagraiche agus mar neach-casaid is i a' speisealachadh ann an eucoirean drabasta mus deach a thaghadh mar BhP airson Dùn Èideann an Iar-dheas ann an 2015 an àite Alistair Darling. B' e neach-labhairt SNP airson a' cheartais agus cùisean na dùthcha aig Westminster a bh' innte ach chaill ise an dreuchd seo ann an 2021. Sheas i airson ceannardas a' Phàrtaidh Nàiseanta aig Westminster ann an 2017 ach bhuannaich Ian Blackford e.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Buill Pàrlamaid Westminster Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Borodianka (Kyivska Oblast)
Eachdraidh
Chaidh am baile a chlàradh airson a' chiad turais ann an 1190 mar Kozyatychi. Dhearbhaich tobraichean san Ucràin gun do rinn Arm na Ruise fìor dhroch bhuirbeachd sa bhaile ri linn Ionnsaigh na Ruise air An Ucràin ann an 2022. Ann an 1991, thàinig Borodianka gu bhith na phàirt de nàisean neo-eisimeileach na h-Ucràine. Thuirteadh gu robh na thachair an am Borodianka fhad 's a bha e fo sgàile is fo bhuaidh nan Ruiseanach fiù' s na bu mhiosa na thachair ann am Bucha.
Eòlas-sluaigh
A rèir a' Chunntais-shluaigh a rinneadh ann an 2001, 's e Ucràinis a tha a' mhòr-chuid nan daoine ann am Borodianka a' bruidhinn (92.61%), ged a tha mion-chuid ann le Ruisis cuideachd (6.86%).
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Ucràin Roinn-seòrsa:Bailtean anns An Ucràin
Guthan nan Eilean
’S e pròiseact ioma-chànanach agus ioma-mheadhanach a th’ ann an Guthan nan Eilean, leis a’ chiad amas a bhith a’ glacadh agus a’ taisbeanadh cànanan nan Eilean Siar mar a tha iad air am bruidhinn sa choimhearsnachd ann an cruth air-loidhne a bhios feumail do luchd-ionnsachaidh. Thòisich e ann an 2005 leis a’ phròiseact Eòrpach POOLS. Ann an compàirteachas ri buidhnean ann an Uibhist, a leithid Chothrom, rinn Sabhal Mòr Ostaig 40 bhidio goirid anns a’ Ghàidhlig agus anns a’ Bheurla. B’ e sin Sreath a h-Aon a choisinn an European Award for Languages 2007. Chaidh Sreath a-Dhà, a bha fada na bu mhotha, a dhèanamh eadar 2008 agus 2010. Aig deireadh na h-ùine sin bha 150 bhidio uile-gu-lèir rim faicinn saor an-asgaidh air làrach-lìn a’ phròiseict.
O 2011 a-mach tha dòigh obrach a’ phròiseict air atharrachadh. An àite luchd-obrach a bhith a’ dèanamh stuthan bhidio, tha am pròiseact a-nis a’ brosnachadh dhaoine sa choimhearsnachd gu bhith a’ cruthachadh pìosan obrach dhaibh fhèin. Faodaidh iad bhidio no audio a chlàradh, no faodaidh iad teags a sgrìobhadh. An uair sin cuiridh iad air-loidhne e air làrach Ghuthan nan Eilean no, ’s dòcha, air blog a thòisicheas iad fhèin. Cuideachd, bidh am pròiseact a’ cuideachadh bhuidhnean sa choimhearsnachd, a leithid Stòras Uibhist agus Chomann Eachdraidh Uibhist a Tuath, le pròiseactan nas motha aca fhèin.
Taobh ri taobh na h-obrach cruthachail sin, tha pròiseactan rannsachaidh gan ruith a bhios a’ coimhead gu dlùth air mar a tha a’ Ghàidhlig ga cleachdadh agus ga h-ionnsachadh anns a’ choimhearsnachd san latha a th’ ann. Tha sin a’ gabhail a-steach nam meadhanan ùra agus nam meadhanan sòisealta, agus a’ bhuaidh a th’ acasan air cleachdadh a’ chànain anns a’ choimhearsnachd. Tha na h-aithisgean rannsachaidh sin air an cur air làrach a’ phròiseict cuideachd, gus an tèid aig daoine sa choimhearsnachd air an coimhead gu furasta agus gu fosgailte.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Cànanachas
Cailean
'S e ainm Gàidhlig a th' ann an Cailean. 'S e ainm baistidh fireann a th' ann. Nochdaidh e ann am Beurla mar "Colin".
Bunachas
'S e fìor ainm Gàidhlig a th' ann an Cailean, tha e a' ciallachadh 'cuilean'. Tha dlùth-cheangal ann ri Naomh Calum Cille. . Tha cuideachd ceangal ann don fhacal "Cuilén" ann an Gaeilge àrsaidh. Bha e gu math cumanta a-measg nan Caimbeulach is Clann MhicCoinnich. . Thàinig e a-steach don Bheurla mar Colin.
Ach tha freumh eile aig an ainm Colin cuideachd, thathar den bheachd gum b' e meanbh ainm a bh' ann bhon ainm Frangach "Col(le)", ainm goirid airson "Nicholas" (Greugais), a' ciallachadh 'daoine bhuadhalach'.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ainmean Gàidhealach
Keir Starmer
'S e neach-lagha agus neach-poileataigs à Sasainn a tha ann an Sir Keir Rodney Starmer QC BP.
Rugadh is thogadh e ann an Southwark is chaidh ainmeachadh air Keir Hardie. Bha e na sgoilear aig Reigate Grammar School is an sin na oileanach aig Oilthigh Leeds far an do dh'ionnsaich e lagha. Chaidh e na thagraiche ann an 1986 agus dh'fhàs e ainmeil leis a' chùis McLibel, anns an do dhìon e luchd-iomairt a sgrìobh bileag mu McDonald's agus an àrainneachd. Eadar 1998 agus 2013 dh'fhrithealaich e mar Stiùiriche nan Casaidean Poblach agus ceannard Seirbheis Casaid a' Chrùin is fhuair e inbhe ridire an dèidh sin. Bhuannaich e Holborn agus Naomh Pancras airson nan Làbarach ann an 2015. Chaidh e na neach-labhairt Làbarach airson Brexit ann an 2016.
An dèidh do Jeremy Corbyn a dhreuchd a leigeil suas sheas e an aghaidh Lisa Nandy agus Rebecca Long-Bailey airson ceannas a' phàrtaidh is bhuannaich e e.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine à Sasainn
20 an t-Samhain
Tachartasan
thumb|[[Selma Lagerlöf]]
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
1170an
Bha na 1170s, sa 12na linn, eadar 1 am Faoilleach 1170 is 31 an Dùbhlachd 1179. Se na ciad deich-bliadhna den linn
Roinn-seòrsa:12mh linn *
Sgioba nàiseanta rugbaidh Shamoa
right|300px|thumb|Samoa a' cluich [[Sgioba nàiseanta rugbaidh Afraga a Deas|Afraga a Deas]]
Se fear den sgiobaichean mòra aig rugbaidh a tha ann am Manu Samoa neo Sgioba nàiseanta rugbaidh Shamoa. Bha iad aig a h-uile Cupa an t-Saoghail
Tha iad a' cluich sna lèintean gorma.
Roinn-seòrsa:Samoa Roinn-seòrsa:Rugbaidh
Lannraig, Lodainn an Iar
thumb|Lannraig Tha Lannraig (Beurla: Longridge) ann an Lodainn an Iar, Alba. Tha am baile suidhichte air a' mhòr-rathaid A706. 'S e seo na co-chomharran aige: 55° 50′ 35.98″ Tuath agus 3° 40′ 40.55″ Iar.
Ann an 2001 bha 650 duine a' fuireach an seo.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Leonid Brezhnev
B' e saighdear cliùiteach, innleadair agus neach-poileataigs Ucràineach/Sobhiatach a ghabhadh ri co-mhaoineas a bh' ann an Leonid Ilyich Brezhnev (Ucràinis: Брежнєв Леонід Ілліч, IPA: lʲɪɐˈnʲit ɪˈlʲjitɕ ˈbrʲeʐnʲɪf, Kamianske, 19 an Dùbhlachd 1906 - Zarechye, 10 an t-Samhain 1982). Bhuinneadh a phàrantan gu Brezhnevo, thall san Ruis. Fhuair Brezhnev a chuid foghlaim sa Cholaiste Mheatailteachd ann an Kamianske. B' ann dlùth air Nikita Hruŝëv s' a bha Brezhnev agus  nuair a dh' eug Hruŝëv fhuair Brezhnev a dhreuchd. Fhad 's a bha Brezhnev os cionn a' Phàirtigh agus an riaghaltais, bho 1964 gu ruige 1982, bha an riaghaltas gu math seasmhach fad bliadhnaichean ach anns an dealachadh dh' fhàs an dùthaich stagnach. Chaidh a thiodhlacadh ann an rèilig sa Kremlin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:An Ucràin Roinn-seòrsa:Daoine às an Ucràin‎ Roinn-seòrsa:Aonadh Sobhiat
Barastair
thumb|Barastair à Sasainn
'S e tagraiche anns an siostam lagha ann an Sasainn a tha ann am barastair.
Bidh iad a' toirt comhairle laghail agus a' riochdachadh cùisirean anns a' chùirt. 'S e am Bar Standards Board a tha a' riaghailteachadh barastairean ann an Sasainn.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Dreuchdan Roinn-seòrsa:Lagh Roinn-seòrsa:Sasainn
Ward Hill (Iadaigh)
'S e beinn ann an Arcaibh, Alba a th' ann an Ward Hill.
Freumh an ainm
Tha an t-ainm "Ward Hill" a' tighinn bhon fhacal Lochlannais "varði" a tha a' ciallachadh tùr-rabhaidh. Nochdaidh e an-diugh mar "-ward" neo "-wart" ann an ainmean-àite Arcaibh. Gu eachdraidheil bha e cumanta airson a' bheinn as àirde anns an eilean air sgàth 's gum b' e sin an t-àite a b' fheàrr gus teine-rabhaidh a lasadh.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Beanntan ann an Arcaibh Roinn-seòrsa:HuMP
Horodok
‘S e baile meadhanach air an àirde an iar na h-Ucràine agus bha e na bhroinn na Pòlainn ro 1945, a th’ ann an Horodok (Aibidil Cirillach: Городок, Ruisis: Gorodok, Pòlais: Gródek Jagielloński, Liotuànais: Horodokas). The suidhichte aig 256m os cionn ìre na mara, ri taobh na h-aibhne, 24km air falbh bho Lviv, 91km bho Zolochiv, 149km bho Bhuchach agus 594km bho Kyiv, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha 15,825 duine a’ fuireach ann.
Eachdraidh
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1213 agus fhuair e a chuid chòirichean ann an 1655. Chaochail Diùc Jogaila an seo air 1 an t-Ògmhios 1434. Thachair cathal an seo ann an 1667, far an do chuir feachdan na Ruise ruaig air Arm Co-fhlaitheas na Pòlainn - Liotuàinia. Ann an 1991, thàinig Horodok gu bhith na phàirt de nàisean neo-eisimeileach na h-Ucràine.
Eòlas-sluaigh
A rèir a' Chunntais-shluaigh a rinneadh ann an 2001, 's e Ucràinis a tha a' mhòr-chuid nan daoine ann an Horodok a' bruidhinn (96.74%), ged a tha mion-chuid ann le Ruisis cuideachd (2.73%).
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:A' Phòlainn Roinn-seòrsa:Liotuàinia Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa Roinn-seòrsa:An Ucràin Roinn-seòrsa:Bailtean anns An Ucràin
The Royal Scotsman
Is e trèana a tha ann an Belmond Royal Scotsman às Dùn Èideann gun Gàidhealtachd.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Giùlan na h-Alba
1180an
Bha na 1180s, sa 12na linn, eadar 1 am Faoilleach 1180 is 31 an Dùbhlachd 1189. Se na ciad deich-bliadhna den linn
Roinn-seòrsa:12mh linn *
Florence and the Machine
thumb|Florence and The Machine ann an Shoreditch Park ann an Lunnainn, 2007 'S e còmhlan-ciùil anns a' bheil Florence Welch (28mh latha den Lùnastal 1986, Lunnainn) an seinneadair a tha ann am Florence and the Machine.
Clàran
Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil
Mostyn
Tha am baile Mostyn ann an Sir y Fflint, a' Chuimrigh. Tha e 126.6 mi (203.8 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 181.8 mi (292.6 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 1769 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 322 (18.2%); rugadh 67% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sir y Fflint Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
1190an
Bha na 1190s, sa 12na linn, eadar 1 am Faoilleach 1190 is 31 an Dùbhlachd 1199. Se na ciad deich-bliadhna den linn
Roinn-seòrsa:12mh linn *
Gresham, Oregon
'S e Gresham an ceathramh baile as motha a tha ann an Oregon sna Stàitean Aonaichte. Bha 109,397 daoine a' fuireach anns a' bhaile ann an 2013. Tha e suidhichte aig 91.7m os cionn ìre na mara.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Oregon
21 an t-Samhain
'S e 21 an t-Samhain an 325mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (326mh ann am bliadhna-leum). Tha 40 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Caladar Mheadhain
'S e baile beag faisg air Baile Dhunlèibhe ann an Lodainn an Iar, eadar Caladar an Iar is Caladar an Ear a tha ann an Caladar Mheadhain (Beurla: Mid Calder). Ann an 2001 bha 2,923 duine a' fuireach an seo.
21 an t-Samhain
Tachartasan
thumb|[[Seumas Hogg]]
Caladar Mheadhain
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Lodainn an Iar
21 an t-Samhain
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Newton, Lodainn an Iar
'S e baile ann an Lodainn an Iar a tha ann an Newton.
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Lodainn an Iar
Jason Manford
Is e clifein, actair 's biadhtach telebhisean a tha ann an Jason Iain Manford. Rugadh i san 26mh den an Cheitean 1981, ann an Salford.
Obair
Roinn-seòrsa:Cleasaichean Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte Roinn-seòrsa:Meadhanan Roinn-seòrsa:Sasainn
Lùth ath-nuadhachail
Tha tòrr dhùthchannan coimeasach lùth ath-nuadhachail a chruthachadh ach cha tèid connaidhean àbhaisteach mar ola no gas a lorg ach ann an àireamh bheag de dhùthchannan. Tha gach dùthaich ag iarraidh “energy security” - tèarainteachd a thaobh connaidh. Tha tèarainteachd againn ma tha sinn a’ lorg no a’ cruthachadh connaidh anns ar dùthaich-ne fhèin. A bharrachd air sin, tha dragh air a h-uile duine mu atharrachadh na gnàth-shìde agus chan eil buaidh an lùtha ath-nuadhachail air an gnàth-shìde cho dona ri connaidhean traidiseanta. Tha buannachd eile do dhùthaich a tha a’ leasachadh lùtha ath-nuadhachail airson ’s gun tèid obair ùr a chruthachadh agus nach bi an connadh cho daor. Chaidh suirbhidhean poblach a dhèanamh mun lùth ath-nuadhachail agus bha a’ mhòr chuid de dhaoine a’ cur taice ri leasachadh nan goireasan seo. Fiù ’s gu bheil cuid de na goireasan seo mòr, ’s urrainn dhuinn ionadan beaga a chruthachadh - ionadan a tha freagarrach do bhailtean beaga is iomallach. Tha goireasan a tha a’ cruthachadh lùth ath-nuadhachail freagarrach do dhùthchannan anns an Treas Domhan cuideachd. Thuirt Ban Ki-moon, ceannard nan Nàiseanan Aontaichte, gu bheil na goireasan lùth ath-nuadhachail coimeasach na dùthchannan as bochda a thogail do shoirbheas.
Lùth ath-nuadhachail ann an Albainn
Bho thòiseach an 21mh linn tha deasbad mòr mun lùth ath-nuadhachail air chois. Tha coimeasan iongantacha aig Albainn gus lùth ath-nuadhachail a chruthachadh an coimeas ris an chòrr den Roinn Eòrpa no eadhon ris an t-saoghal gu léir. Tha Alba gu sònraichte beartach a thaobh cumhachd bhon ghaoith, bho na tonnan is bhon làn-mara. Aig deireadh 2012 thàinig 40.3% de dhealan na Albann bho ghoireasan lùth ath-nuadhachail agus chaidh 36% de lùth ath-nuadhachail na Breatainne a chruthachadh ann an Albainn. Ann an 2012 cuideachd, reic Alba barrachd air 26% den lùth ath-nuadhachail aice a-null thairis.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Àrainneachd
2013
Bàsan
thumb|Nelson Mandela
Roinn-seòrsa:21mh linn
Yulia Tymoshenko
'S e eaconamaiche agus neach-poileataigs às An Ucràin a tha a' gabhail ri deamocrasaidh sòisealta a th' ann an Yulia Volodymyrivna Tymoshenko (Ucràinis:  Юлія Володимирівна Тимошенко, IPA: ˈjul⁽ʲ⁾ijɐ woloˈdɪmɪr⁽ʲ⁾iu̯nɐ tɪmoˈʃɛnko, ainm breithe: Yulia Volodymyrivna Hrihyan, Dnipro, 27 an t-Samhain 1960). Fhuair Tymoshenko a cuid foghlaim san oilthigh Oles Honchar ann an Dnipro. Bha i an sàs anns an Rèabhlaid Orains agus bha i na prìomhaire na dùthcha bho 2005 gu ruige 2007 airson a' phàitidh Batkivshchyna. Ann an 2010 thuirteadh gur i an ceathramh boireannach na bu buadhmhoire na h-Ucràine.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:An Ucràin Roinn-seòrsa:Daoine às an Ucràin‎ Roinn-seòrsa:Aonadh Sobhiat Roinn-seòrsa:Poileataigs
1110an
Bha na 1110s, sa 12na linn, eadar 1 am Faoilleach 1110 is 31 an Dùbhlachd 1119. Se na ciad deich-bliadhna den linn
Roinn-seòrsa:12mh linn *
Thabo Mbeki
Iomraidhean
Mbeki, Thabo Mbeki, Thabo
Taubaté
‘S e baile mòr air an àirde an ear-dheas Bhraisil, a th’ann an Taubaté (Laideann: Taubatea). The suidhichte ann an sgìre mhòr air a bheil Coille a' Chuain Shiar (Portagailis: Mata Atlântica), aig 589m os cionn ìre na mara, ri taobh an rathaid SP-060 Presidente Dutra, eadar Caçapava agus Guaratinguetá, san roinn (Portagailis: região) Ear-dheas, san stàit (Portagailis: estado) São Paulo, 125km air falbh bho Shão Paulo, 123km bho Shanto André, 138km bho Osasco, 280km bho Rio de Janeiro, 462km bho Churitiba agus 843km bho Bhrasília, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha 278,686 duine a’ fuireach ann. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1640 le Jacques Félix. Tha an t-ainm a' ciallachadh talamh àrd ann an Guaranaidh, bho taba (talamh) agus ybate (àrd).
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Braisil Roinn-seòrsa:Aimearaga a Deas
Santo Domingo (Antioquia)
‘S e baile meadhanach agus sgìre-riaghlaidh (Spàinntis municipio) ann an Antioquia, Coloimbia, a th’ ann an Santo Domingo. Tha e suidhichte aig 1,975m os cionn ìre na mara agus 69km air falbh bho Mhedellín, prìomh-bhaile na roinne. Tha teodhachd meadhanach dhe 18˚ aige. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1778.
Sluagh a' bhaile
Tha dìreach 2,199 duine nan tàmh anns a' bhaile fhèin, ach tha 11,567 uile gu lèir a' fuireach ann, a' gabhail a-steach na clachain thall anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile. Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin. Air adhbharan trioblaidean poilitigeach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid neo mòran nan daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns nam bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail.
Taobh chinnidh, ' s e daoine geala/mestizos a th' ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann an Santo Domingo, ach 1.4% dhe daoine le freumhan ann an Afraga. 'S urrainn dhan 88.5% dhe na daoine ann an Santo Domingo leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, chan eil fòn aig an taigh ach aig 19.3% nan dachaigh.
Fèisean
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Santo Domingo. Chithear fèilltean Caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid Chaitligeach a th’ ann fhathast,  fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s tha beairteas cultarail na dùthcha.
Ceanglaichean A-mach
An t-sìde ann an Santo Domingo
Tel Aviv
‘S e baile mòr agus port cudromach faisg air Ramla, ann an cridhe Iosrael a th’ ann an Tel Aviv (Eabhra: תֵּל־אָבִיב, Arabais: تل أبيب). Tha an t-ainm a’ ciallachadh "Cnoc an t-Earraich", bhon dhà fhacal anns an Eabhra: תֵּל (Tel, Gàidhlig: "Cnoc") agus אָבִיב (Aviv, "Earrach"). Tha e suidhichte aig 32m os cionn na mara, air oirthir na Mara Mheadhanach, ri taobh na h-aibhne Yarkon, 55km air falbh bho Ierusalem (prìomh-bhaile na dùthcha) agus 86km bho Haifa. Tha 404,400 duine a’ fuireach anns a’ bhaile. ‘S e am baile as motha na dùthcha a th’ann Tel Aviv.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Israel
Leoncin
‘S e baile beag ann an cridhe na Pòlainn a th’ ann Leoncin (IPA: lɛˈɔnt͡ɕin). Tha e suidhichte anns an sgìre (Pòlais: Powiat) Nowodworski, anns an roinn (Pòlais: Województwo) Mazowieckie eadar Nowy Wilków agus Wincencówek, faisg air an Abhainn Wisła. Tha am baile aig dìreach 70m os cionn ìre na mara 178km air falbh bho Kraków agus 35km  bho Warsaw prìomh-bhaile na dùthcha. Tha 5,212 daoine a’ fuireach ann an Leoncin.
Col (Leòdhas)
thumb|Col Iarach
Leoncin
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:A' Phòlainn Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Col (Leòdhas)
Tha Col Uarach 1.5km (1 mìle) an iar-dheas air Col fhéin.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Eilean Leòdhais
Baile Rob Ruaidh
thumb|right|250px|Clach-chuimhneachain [[Uilleam Uallas ann an Robroyston]] 'S e iomall baile Ghlaschu a tha ann am Baile Rob Ruaidh (Robroyston). Tha e suidhichte air àird an ear-thuath a’ bhaile.
Canar gur e Baile Rob Ruaidh ainm a' bhaile a-rèir Rob Ruadh MacGriogair.
'S e sin an t-àite far an deach Uilleam Uallas a ghlacadh 5 an Lùnasdal 1305. An diugh tha clach-chuimhneachain ri faicinn an seo le soidhne sgrìobhte ann an Laideann: "Dico tibi verum, libertas optimum rerum, nunquam servili sub nexu, vivito fili (I tell you the truth, the best of all things is freedom, never son, live under the bonds of slavery)" 'S e sin am facal-suaicheantais a dh’ionnsaich Uallas bhon athair aige nuair a bha e òg.
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
John Smith
B' e neach-poileataigs à Alba is ceannard a' Phàrtaidh Làbarach eadar 1992 is 1994 a bha ann an John Smith QC BP.
Rugadh e ann an Dail Mhàilidh is thogadh e ann an Ìle. Bha e na sgoilear aig Sgoil-ghràmair Dhùn Omhain is na oileanach aig Oilthigh Ghlaschu far an do dh'ionnsaich e lagh agus bha e an sàs anns a' phoileataigs. Bhuannaich e co-fharpaisean deasbaireachd còmhla ri Dòmhnall Mac an Deòir, mar eisimpleir Geall-dùbhlain an Albannach ann an 1961 is Màs an Observer ann an 1962.
Chaidh e na thagraiche ann an 1967 is sheas e airson nan Làbarach ann am Fìobha an Ear anns na taghaidhean ann an 1961 is 1964. Bhuannaich e Siorrachd Lannraig a Tuath ann an 1970 is chaidh e na mhinistear airson ola anns an riaghaltas Làbarach ann an 1974, agus chaidh e san chaibineit ann an 1978 dìreach mus do thill na Làbaraich gu beingean-dùbhlain ann an 1979. Dh'obair e mar neach-labhairt na Malairt agus a' Gnìomhachais eadar 1984 is 1987, is mar sheannsalair dùbhlanach an dèidh 1987. An dèidh dhan Pàrtaidh Làbarach an taghadh coitcheann 1992 a chall choisinn e ceannas a' phàrtaidh an aghaidh Bryan Gould.
Fhuair e clisgeadh-cridhe ann an 1988 agus a-rithist ann an 1994 nuair a chaochail e.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba
1010an
Bha na 1010s, sa 11mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 1010 is 31 an Dùbhlachd 1019. Se na ciad deich-bliadhna den linn
Roinn-seòrsa:11mh linn *
Poll Beithe
thumb|right|Poll Beithe
Ann an 2001 bha 2,440 duine a' fuireach an seo.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Karlstad
‘S e baile agus sgìre-riaghlaidh air an àirde an iar-dheas na Suaine a th’ ann an Karlstad. Tha e suidhichte aig inbhir na h-Aibhne Klarälven, ann an Värmland, 258km air falbh bho Stockholm agus 396km bho Ghöteborg. Tha 89,245 duine a' fuireach anns, 61,685 sa bhaile fhèin.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean anns an t-Suain Roinn-seòrsa:An t-Suain
Nannerch
Tha am baile Nannerch ann an Sir y Fflint, a' Chuimrigh. Tha e 120.0 mi (193.0 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 176.9 mi (284.6 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 487 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 73 (15.0%); rugadh 46% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sir y Fflint Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Mumford & Sons
thumb|Mumford & Sons aig Fèis Dot to Dot ann am [[Bristol, 2009]] Is e còmhlan ciùil à Lunnainn, Sasainn, a tha ann am Mumford & Sons
Tha iad air an dèanamh an àrd le Marcus Mumford, Winston Marshall, Ben Lovatt agus Ted Dwane.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil
Na Cruacha Gorma
thumb|Na Cruacha Gorma 'S sreath bheanntan àrd ann an Èirinn iad Na Cruacha Gorma. Tha iad suidhichte ann an Contae Dùn nan Gall a deas no Tìr Chonaill mar a chanas a' mhòr-chuid ris.
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Èireann
22 an t-Samhain
'S e 22 an t-Samhain an 326mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (327mh ann am bliadhna-leum). Tha 39 làithean air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
thumb|Màiri de Guise
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Làithean
Brot Cuilinn
'S e brot tiugh Albannach a tha ann am brot Cuilinn (Beurla Ghallda: Cullen Skink). Tha e air a dhèanamh de dh'adagan Fhionndan, buntàta is uinneanan. Thathar 'ga ithe aig toiseach dhìnnearan mar is trice.
Tha am brot seo sònraichte do dh'Inbhir Cuilinn, baile ann am Moireibh ann an ear-thuath na h-Alba.