cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Romhsaigh
Cruth na tìre
Tha Robhsaigh cho mòr ri 4860 ha. Tha seann chlach-ghainmhich dearg cumanta ann an Robhsaigh.
Le 250 m de dh'àirde 's e Blotchnie Fiold a' bheinn as àirde air an eilean. Tha e suidhichte aig ceann an ear-dheas an eilean anns an Trumland Nature Reserve, raon a fo chùram Comann Rìoghail Dìon nan Eun. Beagan nas fhaide chun an iar-thuath, ann am meadhan an eilean, tha a' bheinn Twelve Hours Tower (210 m) ann agus tha an "Suso Burn" eatarra. San ear-thuath air Blotchnie Fiold, air an taobh eile den t-Suso Burn chithear Kierfea Hill (235 m) agus nas fhaide gu tuath  Faraclett Head (107m). Tha na beanntan san iar Robhsaigh nas ìsle, tha Brae of Moan san iar-thuath an eilean mu 122 m de dh'àirde. Tha Ward Hill (198m) suidhichte aig ceann an iar-dheas an eilean.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Arcaibh
Cinn Rosaidh
thumb|Cinn Rosaidh 'S e baile beag ann an Siorrachd Pheairt is Cheann Rois a tha ann an Cinn Rosaidh (Beurla: Kinrossie). 'S e seo na co-chomharran aige: 56° 28′ 32.84″ Tuath agus  3° 19′ 11.28″ Iar.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Bratach na dùthcha
Tha bratach na dùthcha aig gach dùthaich air feadh an t-Saoghal. Is e ìomhaigh a tha innte a tha sònraichte don dùthaich fhèin. Mar is àbhaist tha i dìonta leis an lagh. Cleachdar a' bhratach mar riochdachadh aig tachartasan oifigeil.
Mar is trice tha a' bhratach air a dèanamh à sìoda. Tha na dathan eadar-dhealaichte a rèir nan dùthchannan fèin.
Chan eilear cinnteach dè a' bhratach as aosda a th' ann: Bratach na h-Alba neo Bratach na Danmhairg.
Tha liosta anns a' Wikipedia Commons leis a h-uile bratach:
Glaschu an Ear-thuath (sgìre Phàrlamaid Westminster)
Chaidh a cruthachadh ann an 2005 o Ghlaschu Cnoc Màiri agus Ghlaschu Allt an Fhuarain.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sgìrean Phàrlamaid Westminster Roinn-seòrsa:Glaschu
649
649
Bàsan
Roinn-seòrsa:640an
8 an t-Sultain
'S e 8 an t-Sultain an 251mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (252mh ann am bliadhna-leum). Tha 114 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
thumb|Clach-chuimhne Seumas a' Ghlinne
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Leipzig
'S e Leipzig (Sorbais Uarach: Lipsk) am baile as motha ann an Sagsainn, ann an earra-dheas na Gearmailt. Anns an Ògmhios 2020 bha 592,796 duine a' fuireach ann.
Suidheachadh
Tha am baile suidhichte anns an Leipziger Tieflandsbucht, àite gu math rèidh, ann an iar-thuath Shagsainn. 'S e seo na co-chomharran aige: 51° 20′ 25.2″ Tuath agus 12° 22′ 29.1″ Ear.
Tha an abhainn Weiße Elster a' ruith tron bhaile. Is iad am Monarchenhügel (159 m) agus am Fockeberg (153 m) na h-àitichean as àirde anns a' bhaile fhèin, tha a' bheinn Galgenberg (163 m) faisg air a‘ bhaile.
Eachdraidh
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 900 ri taobh na h-aibhne Parthe mar thuineachadh Slàbhach. Tha a' chiad tùs sgrìobhte a' nochdadh ann an 1015, far an robh Thietmar von Merseburg a' toirt seachad fiosrachadh mu "urbs Libzi" (Baile nan Teilean). Dh' atharraich an t-ainm seo tro na linntean gu Liptzick (1220), Leiptzgk (1402) agus ann an 1507 gu Leipzig.
thumb|left|250px|An t-aros ùr aig Fèill Leipzig Bhon 12na linn a-mach 's e teas-meadhan malairt cudromach a tha ann an Leipzig. Chaidh an Leipziger Messe (Fèill Leipzig) a chur air bhonn ann an 1190 agus mar sin 's e Leipzig aon dhe na h-àiteachan-fèille as aosta anns an t-saoghal air fad. Air sgàth 's nach robh na seann toglaichean airson na fèille mòr gu leòr, chaidh àros ùr a thogail ann an 1996. Chaidh na seann tallaichean ath-nuadhachadh cuideachd, tha bùthan ann a-nis. An-diugh bidh diofar fhèillean a' tachairt aig amannan eadar-dhealaichte tron bhliadhna, m.e.: fèill ris an canar Auto Mobil International no an Games Convention Online. Tha fèillean eile a' sealltainn nan rudan ùra a tha ceangailte ri taighean, gàirnealachd agus còcaireachd.
Ann an eachdraidh a' bhaile chithear gu bheil ceangal làidir eadar Leipzig agus clò-bhualadh is malairt leabhraichean. Anns an 17mh linn chaidh an Leipziger Buchmesse (Fèill Leabhraichean Leipzig) a stèidheachadh.
Cultar
Tha cliù aig Leipzig mar bhaile ciùil. Rugadh iomadach Neach-ciùil ainmeil anns a’ bhaile no bha iad ag obair ann.
Tha an talla-consairt Gewandhaus agus an taigh-opara ann an teis-meadhan a’ bhaile. Chaidh orcastra an Gewandhaus a stèidheachadh ann an 1743 agus tha cliù eadar-nàiseanta aice.
’S e an Thomanerchor (còisir Eaglais Naoimh Thòmais) a’ chòisir as sine agus as ainmeile anns a’ bhaile. Chaidh a stèidheachadh ann an 1212 agus chaidh a stiùireadh le iomadach neach-ciùil cudromach thar nan linntean, leithid Johann Sebastian Bach bho 1723 gu 1750.
Tha raon farsaing de thachartasan cultarail gan cumail ann an Leipzig. Chaidh an fhèis-chiùil Bachfest a stèidheachadh ann an 1904 agus bidh i a-nis a’ tachairt a h-uile bliadhna mar chuimhneachan air Johann Sebastian Bach. ’S e an Wave-Gotik-Treffen (WGT) an fhèis Gothic as motha anns an t-saoghal. Chaidh a stèidheachadh ann an Leipzig ann an 1992 agus bidh i a’ tachairt a h-uile bliadhna aig deireadh-seachdain na Caingis.
Foghlam
'S e an dàrna oilthigh as sine anns a' Ghearmailt a tha ann an Oilthigh Leipzig. Chaidh a stèidheachadh ann an 1409. Mar a b' àbhaist aig an àm ud, bhathar a' teagasg eòlas-lagha, eòlas-leighis, eòlas-diadhachd agus feallsanachd ann.
Bhon bhliadhna 1927 bha Werner Heisenberg ag obair mar ollamh aig Oilthigh Leipzig. Bhuannaich e Duais Nobel ann an 1932.
'S e Oilthigh Leipzig an aon oilthigh san t-saoghal aig a bheil Roinn na Sòrbais. Tha i a' tabhainn chùrsaichean ceuma ann an Sòrbais Uachdarach agus Sòrbais Ìochdarach, teagasg tro mheadhan na Sòrbais agus mion-chànanan Eòrpach. Ann an 2013/2014 bha 37 oileanaich aig an oilthigh agus rinn an stàid Sagsainn cinnteach gum faigh gach oileanach obair mar thidsear ma bhios e soirbheachail aig an oilthigh.
Tha oilthighean is colaistean eile anns a’ bhaile a bharrachd air Oilthigh Leipzig, m. e. a’ cholaiste-chiùil Hochschule für Musik und Theater “Mendelssohn Bartholdy” (HMT), a’ cholaiste-ealain Hochschule für Grafik und Buchkunst agus Hochschule für Technik, Wirtschaft und Kultur (HTWK) le fòcas air teicneòlas, economas agus na meadhanan.
Spòrs
Chaidh an Deutscher Fußballbund (comann ball-coise na Gearmailt) a stèidheachadh ann an Leipzig ann an 1900. Tha iomadach club buill-coise ann an Leipzig anns an latha a tha ann. ’S e RB Leipzig (stèidhichte ann an 2009) an aon fhear dhiubh a tha ann am prìomh lìg na Gearmailt.
Tha HC Leipzig, sgioba ball-làimhe nam ban, am measg an fheadhainn as soirbheachaile anns a’ Ghearmailt. Bhuannaich iad lìg na Gearmailt (no an GDR roimhe) 21 turas. Tha sgioba nam fear aig SC DHFK a’ cluich ann am prìomh lìg na Gearmailt cuideachd.
Tha stèideam buill-coise mòr, an Red-Bull-Arena, agus talla-spòrs is consairt, Arena Leipzig, ann an iar-thuath a’ bhaile.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Ghearmailt
1630
MDCXXX
Bàsan
Roinn-seòrsa:1630an
Carolina a Deas
thumb|right|300px|Carolina a Deas 'S e tè de na Stàitean Aonaichte a tha ann an Carolina a Deas. Tha i suidhichte san àirde an ear na dùthcha. Tha 4,625,364 duine a' fuireach anns an stàite. Tha Columbia na prìomh-bhaile agus am baile as motha a tha ann an Carolina a Deas. 'S e aon de na 13 tìrean-imrich a tha ann an Carolina a Deas a bha a' sabaid an-aghaidh smachd na Breatannaich anns an Ar-a-mach Ameireaganach. Tha e air a bhith na stàit bho 23 an Cèitean 1788.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Stàitean de na Stàitean Aonaichte‎ Roinn-seòrsa:Na Stàitean Aonaichte‎ Roinn-seòrsa:Carolina a Deas
Hendy-gwyn
Tha am baile Hendy-gwyn ann an Sir Gaerfyrddin, a' Chuimrigh. Tha e 66.0 mi (106.2 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 193.5 mi (311.3 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 1727 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 749 (43.4%); rugadh 77% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sir Gaerfyrddin Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
A' Chuineag
'S e beinn a tha anns a' Chuineag no Cuinneag (Beurla: Quinag). Tha e suidhichte ann an Asaint, Cataibh.
Còmhdhail
Modhan giùlain
Tha caochladh mhodhan-giùlain ann, air an roinn a rèir na dòigh air am bi iad a' siubhal agus a rèir nan uidheaman a bhios a' giùlan na trabhaig fhèin. Tha modhan-giùlain eadar-dhealaichte freagarrach air trabhaig eadar-dhealaichte. Mar riaghailt choitcheann, bidh na modhan-giùlain as luaithe nas cosgaile - an airgead agus an cumhachd.
Tha na prìomh roinnean a rèir a' mheadhain
Giùlan air tìr
Cleachdar caochladh mhodhan-siubhail air tìr, nam measg rathaidean-iarainn, carbadan-ola(nach eil gu mòran feum gun rathad dubh, le bàrr tearra) agus canalan.
Giùlain tron adhar
Cleachdar itealain agus heileacoptairean.
Sanndaigh, Arcaibh
thumb|Sanndaigh
651
Bàsan
Roinn-seòrsa:650an
Sanndaigh, Arcaibh
'S e eilean ann an Arcaibh a tha ann an Sanndaigh (Beurla: Sanday; Lochlannais/Nornais: Sandey). Ann an 2011 bha 494 duine a' fuireach an seo.
Còmhdhail
Giùlain tron adhar
Ann an Alba tha siubhal itealain gu math cudthromach do na h-eileanan. Anns a' chiad dol a-mach, leasachadh seirbhisean itealain gu na h-eileanan le Loganair anns na 1960an
Giùlan air uisge
Is urrainn do ghiùlan thar uisge a bhith na mhodh-siubhail cho saor 's a th' ann a thaobh cumhachd. O chionn 's gu bheil suathadh eadar cochall na luinge agus an t-uisge a rèir astar an t-siubhail, cha mhòr nach eil suathadh idir ann aig long a bhios na siubhal gu mall.
Sanndaigh, Arcaibh
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Arcaibh
Còmhdhail
Giùlan air uisge
Anns an fharsaingeachd is e siubhal-adhair as cosgaile an cumhachd, ged as e am modh-siubhail as luaithe.
Stèiseanan rèile
Air na rathaidean-iarainn bho Sràid na Banrigh ann an Glaschu gu tuath, bidh soidhnichean a' nochdadh gu dà-chànanach ann an Gàidhlig is Beurla.
Companaidhean giùlain
Roinn-seòrsa:Giùlan
Bermo
Tha am baile Bermo ann an Gwynedd, a' Chuimrigh. Tha e 93.7 mi (150.8 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 186.7 mi (300.4 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 2422 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 1005 (41.5%); rugadh 51% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Lochan na Sàile
thumb|Sealladh air Lochan na Sàile
Tha an loch seo cho mòr ri 7.9 ha (19.5 acair). 'S e 1.5 km (0.9 mìle) an cuairt-thomhas aige agus tha e mu 654 m a dh'fhad san àite as dìriche. Chan eil eilean anns an loch seo. Tha bàrr uisge an locha mu 205 m (673 troigh) os cionn na mara agus tha e mu 3.1 km (1.9 mìle) air falbh bhon mhuir. Tha an t-uisge a' sruthadh a-mach à Lochan na Sàile gu tuath tro Allt Lochan na Sàile.
Chan eil duine sam bith a' fuireach faisg air Lochan na Sàile agus mar sin chan rathaidean ann a leanas chun na locha seo.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach
1631
MDCXXXI
Bàsan
Roinn-seòrsa:1630an
2014
thumbnail|180px|[[Gabriel García Márquez]] 2014
790an
Bha na 790an, sa 8mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 790 is 31 an Dùbhlachd 799.
Roinn-seòrsa:8mh Linn *
Dàna
Tha Dàna ’na iris Ghàidhlig air-loidhne, a thòisich air 7 am Màirt 2014. ’S e iomairt shaor-thoileach a th’ ann. Bidh iomadh duine a’ sgrìobhadh phìosan don iris, agus tha sgioba bheag ga stiùireadh agus ga deasachadh. Nochd 150 pìosan air an làraich anns a’ chiad bhliadhna, bho chòrr is 30 sgrìobhadair.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Irisean Gàidhlig
Is acher in gaíth in-nocht...
Tha Is acher in gaíth in-nocht... 'na dhàn gun urra às an 9mh linn. Chaidh a lorg ann an oir làmh-sgrìobhainn ann an leabharlann St. Gallen san Eilbheis (MS 904). Tha coltas gun deach a sgrìobhadh ann an Èirinn uaireigin ann am meadhan na 9mh linne nuair a bhiodh na Lochlannaich a' creachadh cladaichean na h-Alba 's na h-Èireann gu cunbhalach.
Roinn-seòrsa:Gàidhlig
Gipuzkoa (An Spàinn)
'S e provincia na Spàinne a tha ann am Gipúzkoa (Spàinntis: Guipúzcoa). Tha e na laighe ann an Dùthaich nam Basgach, ann an ceann a tuath na dùthcha. 'S e Donostia a tha na phrìomh-bhaile. Chaidh an roinn a chruthachadh ann an 1833 le Javier de Burgos, a bha na Rùnaire na Stàite agus Leasachaidh aig an àm. B' e an siostam-riaghalaidh iondail na Frainge a chleachd e mar mhodal. Chuireadh a-steach Coimhearsnachd fèin-riaghlaidh Euskadi i ann an 1978, nuair a sgrìobhadh Bun-reachd ùr. Sìnidh Gipuzkoa fad 1,909km² agus tha 709,607 duine a' fuireach ann. Le sin, 's e an roinn as lugha na Spàinne a thaobh talmhainn agus an 21mh as motha a thaobh àireimh-sluaigh. Tha crìochain aice le Araba, Bizkaia agus An Fhraing. 'S e Basgais agus Spàinntis a tha gam bruidhinn an seo.
Freumhan an ainm
Ged nach eil freumh-fhaclachd an ainm seo cho soilleir tha e coltach gur ann à Giputz (Gàidhlig: druim) ann am Basgais a tha an t-ainm. Tha am facal seo ceangailte ri ip (Gàidhlig: tuath).
Eachdraidh
Chaidh an sgìre seo a chlàradh airson a' chiad turais ann an 1025 mar Ipuscoa.
Kramatorsk (Donetska Oblast)
'S e baile mòr eadar Donetsk agus Kharkiv anns An Ucràin a th' ann an Kramatorsk (Ucràinis: Крамато́рськ, IPA: krɐmɐˈtɔrʲsʲk). Tha e suidhichte air an àirde an ear-dheas na dùthcha, ri taobh na h-Aibhne Kazenyi Torets, san roinn Donetska Oblast. Tha 150,084 duine a' fuireach ann.
Eachdraidh
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1868, nuair a thogadh stèisean rèile tron sgìre. Ann an 1991, thàinig Kramatorsk gu bhith na phàirt de nàisean neo-eisimeileach na h-Ucràine. Bhomaich feachdan na Ruise an stèisean air 8 an Giblean 2022 le boma Tochka-U, ri linn Ionnsaigh na Ruise air an Ucràin. Chaidh 57 duine a mharbhadh agus bha 109 duine eile air an goirteachadh. Bhuinneadh àireamh a' bhoma gu sreath bhomaichean a chleachd na Ruiseanaich ann an Siria.
Eòlas-sluaigh
A rèir a' Chunntais-shluaigh a rinneadh ann an 2001, 's e Ruisis a tha a' mhòr-chuid nan daoine ann an Kramatorsk a' bruidhinn (63.4%), ged a tha mion-chuid ann le Ruisis cuideachd (36.0%). Ged a bha fàs ann an uiread dhaoine a bha a' fuireach ann an Kremenchuk tron 20mh Linn, cha b' ann ach an dèidh An Dàrna Cogaidh a fhuair am baile fàs uabhasach fhèin mòr a thaobh àireimh-shluaigh agus an An t-Aonadh Sobhiatach ga ghnìomhasachadh. A dh'aindeoin sin, tha an uiread dhaoine a tha nan tàmh ann an Kramatorsk air thuiteam fad na 21mh Linn.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Ucràin
Glaschu a Tuath (sgìre Phàrlamaid Westminster)
'S e sgìre Phàrlamaid Westminster a tha ann an Glaschu a Tuath (Beurla: Glasgow North).
Chaidh a cruthachadh ann an 2005 o Ghlaschu Cnoc Màiri agus pàirtean de Ghlaschu Ceilbhinn agus Ghlaschu Fearann Anna.
Tha Oilthigh Ghlaschu, Cnoc Màiri, Summerston agus an cathair-eaglais anns an sgìre seo. Tha i ann an crìch ri Siorrachd Dhùn Breatainn an Ear, Glaschu an Ear-thuath, Glaschu Meadhain agus Glaschu an Iar-thuath.
Pàirce
right|thumb|Pàirce ann an [[Tours]]
Tha pàirce na ghàrradh mòr a thèid a chleachdadh le duine sam bith, neo seòrsa achaidh neo lèana.
Roinn-seòrsa:Tìr
Pàipear
Is docha tha thu lorg pàipear-naidheachd neo aiste
right|thumb
Tha pàipear na stuth tana air a chleachdadh airson sgrìobhaidh, clò-bhualaidh, pasgaidh ⁊c. Is ann às an Èiphit a thàinig ainm “pàipear”, à papyrus, seòrsa cuilce, a chleachd na Seann-Èiphitich ga dhèanamh. Nise, cleachdaidh sinn cainb, sean-aodach ⁊c airson pàipear a chruthachadh.
Roinn-seòrsa:Stuth
Inbhir Àirnein
thumb|The Drover's Inn ann an Inbhir Àirnein 'S e baile ann an Earra-Ghàidheal agus Bòd a tha ann an Inbhir Àirnein (Beurla: Inverarnan). Tha e suidhichte air a' mhòr-rathaid A82 mu dhà mhìle air falbh bho Àrd Laoigh aig ceann tuath Loch Laomainn. 'S e seo na co-chomharran aige: 56° 19′ 41″ Tuath agus 4° 43′ 20.35″ Iar.
Luís Vaz de Camões
B’ e Luís Vaz de Camões neo Camoens (IPA: luˈiʒ ˈvaʒ dɨ kaˈmõjʃ, Mu 1524–Lisbon, 10 an t-Ògmhios 1580), sgrìobhadair agus bàrd às A' Phortagail. Thathar dhen bheachd gur e am Bàrd na b' fheàrr a sgrìobhadh a-riamh sa Phortagailis a bh’ ann Camões; Sgrìobh e rud neo dhà san Spàinntis cuideachd. Thathar ag ràdh gur e athair a' Phortagailis a th’ ann Camões leis cho ealanta 's a tha a chuid Dhàn Mhòir, air a bheil Os Lusíadas. Tha e cho ainmeil anns A' Phortagail ri Cervantes san Spàinn neo William Shakespeare ann an Sasainn.
Inbhir Àirnein
Tha an taigh-òsta ainmeil, The Drover's Inn, an seo. Chaidh a thogail ann an 1705. B’ àbhaist do na dròbhairean a stad an seo biadh is deoch a ghabhail an t-slighe aca eadar Gleann Fìn agus Both Chuidir no Glengyle. Tha cladh-abhainn Inbhir Àirnein a chaidh a thogail timcheall air 1850 faisg air an taigh-òsta.
Port Phàdraig
‘S e baile beag dùthchasail faisg air An t-Sròin Reamhair, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th' ann am Port Phàdraig (Beurla/Beurla Ghallta: Portpatrick). Tha e suidhichte eadar ìre na mara shìos air a' chidhe agus 35m shuas air a' bheinn ann an cridhe nan Rannaibh, eadar A' Ghlac agus Eaglais Steafain, air an àirde an iar Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Bhaile na h-Ùige ro 1975). Tha e 318km air falbh bho Obar Dheathain, 126km bho Ghlaschu, 100km bho Dhùn Phrìs agus 174km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. 'S e Beurla agus Beurla Ghallta a th' aig a’ mhòr-chuid dhiubh ann am Port Phàdraig. Tha Eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas agus turasachd. Taobh fhoghlaim, tha bun-sgoil ann ach feumar a dhol dhan àrd-sgoil anns An t-Sròin Reamhair.
Inbhir Àirnein
Tha Slighe na Gàidhealtachd an Iar, frith-rathad astair eadar Glaschu agus an Gearasdan a' dol seachad air a' bhaile.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Earra-Ghàidheal agus Bòd Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Port Phàdraig
Eachdraidh
Chaidh am baile a chlàradh ann an 1646 mar Port Fadrick agus mar Poirt Fadrick ann an 1654, a sheallas cho Gàidhealach 's a bha an t-àite uaireigin. Chaidh a stèidheachadh mar bhaile-iasgaich, air sgàth 's gu bheil port-mara nàdarra aige. Bha aiseagan a' ruith eadar Port Phàdraig agus Èirinn a Tuath airson bathar agus litrichean. Ach aig deireadh na 19mh linn, nuair a chleachdadh bàtaichean nas motha, bha trioblaid aca am port-mara a' ruigsinn air sgàth 's a' ghaoth làidir a tha a' tighinn bhon àirde an iar. Mar sin dheth ghuais an gnìomhachas seo chun an t-Sròin Reamhair. Tha tobhtaichean dhen Dunskey Castle mu leth mhìle deas air Port Phàdraig. Chaidh an caisteal a thogail anns an 16mh linn. Ann an 1763 chaidh rathad a chruthachadh leis an arm eadar Port Phàdraig agus Cathair Luail. Bhathar ag iarraidh an rathad seo a chleachdadh airson Èirinn a cholonachadh. Chaidh an sreath telebhisein Two Thousand Acres of Sky fhilmeadh an seo agus ann am Port Neasaig eadar 2001 agus 2003.
Luís Vaz de Camões
Beatha
Chan eil tòrr fhiosrachaidh againn mu dheidhinn a bheatha ach stòraidhean gun chinnte. Tha e coltach gun do rugadh e ann an Alenquer, Coimbra neo Lisbon mu 1524, ach s’ dòcha gun do bhuineadh e do theaghlach à Chaves ann an ceann a tuath na dùthcha. Tha fheadhainn a’ creidsinn gur b’ e Simão Vaz de Camões agus Anna de Sá e Macedo a phàrantan. Le sin, bhiodh càirdeas a bhith ann taobh athair leis a’ Bhàrd Vasco Pires de Camões às A’ Ghàilis agus taobh a mhàthair leis a’ Mharaiche ainmeil Vasco da Gama. Chaochail athair Chamões thall thairis ann an Goa.
Port Phàdraig
Poileataigs
'S ann gu Comhairle Choimhearsnachd Phort Phàdraig fhèin a bhuineas Port Phàdraig, a ghabhas a-steach sgìre na mòintich gu tuath. Tha 840 duine a' fuireach san sgìre air fad. Tha 12 comhairlichean coimhearsnachd a' riochdachadh na sgìre agus thathar a' cumail coinneamhan na Comhairle gach mìos ann an Talla a' Bhaile ann am Port Phàdraig. Tha e a' buntainn dhan uàrd-taghaidh 01 (An t-Sròn Reamhar agus na Rannaibh) airson Comhairle na Roinne.
Luís Vaz de Camões
Beatha
Bha Camões fhèin a’ fuireach uaireigin ann an Coimbra far am biodh e na oileanach nan Daonnachdan, s’ dòcha aig Manachainn Shanta Cruz, leis gu robh bràthair-athar na mhanach an sin. A dh’aindeoin gu bheil sgrìobhainnean ann mu dheidhinn an fhir sin, air an robh Bento de Camões, chan eil dearbhadh ann a sheallas gu robh am Bàrd fhèin idir ann co-dhiù. Ach, tha e cinnteach gun d’fhuair e deagh oideachaidh ann an àite air choireigin, leis cho ealanta, foghlaimte ‘s a bha na rudan a sgrìobh e.
Port Phàdraig
Gnàth-shìde
'S ann ann an sgìre mòran nas blàithe (Cuibheasachd bhliadhnail: 8.4 °C) agus mòran nas fhliche (Cuibheasachd bhliadhnail: 1127mm) an coimeas ris an còrr dhen dùthaich 's a tha Port Phàdraig. Tha sileadh uabhasach trom ann, fiù 's fad na mìosan nas tioraim, leis nach eil e idir fad air falbh bhon mhuir air an àirde an iar na h-Alba. 'S e àite Cfb ann an sgèile Köppen-Geiger a th' ann am Port Phàdraig. Chan eil an t-sneachd idir pailt an seo. Tha diofar mhòr eadar am mìos as fhliche agus am mìos as tioraim: 57mm eadar an Cèitean (dìreach 64mm) agus an Dàmhair/an t-Samhain (121mm). Fad na bliadhna, bidh an teothachd ann am fiaradh mheadhanach: 11.4 °C.
Luís Vaz de Camões
Beatha
Bha e an sàs san Arm is e na shaighdear, is fiù 's chaill e sùil ann an cath an aghaidh nan Arabach, ann an Ceuta, sa bhliadhna 1549. Thill e gu Lisbon ann an 1551, far a leanadh e beatha gu math drùiseil. Bha iomadh leannanan aige, chan eil dìreach eadar na ban-uachdarain, ach fiù 's leis a’ Bhan-phrionnsa Maria, piuthar an Rìgh Manuel I fhèin. Ann an 1553, an dèidh a bhith sa phrìosan air sàilleabh tuasaid air choireigin còmhla ri Gonçalo Borges, b’ fheudar dha a dhol chun Na h-Innseachan, an dèidh leth bhliadhna a chur seachad air an dùthaich. Tha sgrìobhainnean ann a dhearbhaidh sin. Chaidh e gu Goa agus tha e coltach gun do sgrìobh e a’ mhòr-chuid dhen obair aige an siud. Bha e ann an trioblaid an siud cuideachd air sàilleabh nach do phàigh e a chuid iadsan. Fhuair e dreuchd mar shagart ann am Macau far an do chuir e crìoch air na Lusíadas.
Port Phàdraig
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Alba Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh Roinn-seòrsa:Siorrachd Bhaile na h-Ùige
Luís Vaz de Camões
Beatha
Thill e dhachaidh, ach chaidh an soitheach aige a chall far a chosta Mhòsaimbic, is b’ fheudar dha fhuireach an siud. 'S e a charaid Diogo do Couto a lorg ann am Mòsaimbic e, is sgrìobh esan gun robh am bàrd ann am fìor dhroch stàit: "cho bochd gun tigeadh e beò air saothair a chuid charaidean". Phàigh Diogo do Couto cosgaisean turas a’ Bhàird air ais gu Lisbon, far a ràinig Camões mu dheireadh thall, ann an 1569.
Ged an robh e bochd agus tinn, chaidh aige air Os Lusíadas fhoillseachadh ann an 1572, le cuideachadh bho na càirdean aige a bha dlùth air an Rìgh Sebastião I. Ach tha foillseachadh Os Lusíadas gu math dìomhair – Nochd dà eagran san aon bliadhna agus chan eil fios ann cò a’ chiad fhear. Thug an Rìgh peinnsean beag dha airson na rinn dhan dhùthaich nuair a bha e thall thairis, ach ràinigeadh an t-airgead gu fadalach a-riamh agus cha do shàbhalaich sin am bàrd bhon a’ bhochdainn.
Taobh a chuid obrach liriceach, ghoideadh an leabhar Bàrdachd a sgrìobh e. Le sin, chaidh a chuid obrach liriceach fhoillseachadh an dèidh a bhàis, is chan eil e idir cinnteach dìreach cò a th’ ann an fheadhainn air an sgrìobhadh leis a’ Bhàrd. Tha diofar dreachan a chuid obrach liriceach ann, ach chan eil e idir cinnteach gur b’ esan a sgrìobh a h-uile càil.
Chaochail e air an air 10mh latha dhen Ògmhios 1580 leis a’ Phlàigh is ‘s e caraid air choireigin a phàigh airson ga thìodhlacadh. Chaidh an tuama aige, faisg air an taigh chailleachan-dubha Shanta Anna ann an Lisbon, air a chall gu tùr san Chrith-thalmhainn 1755, is le sin chan eil fios aig duine sam bith far a bheil a chuid iarsmaidh. A bharrachd air sin, tha dà thuama oifigeil ann, fear sa Mhanachainn Jerónimos agus fear eile sa Charragh-chuimhne Nàiseanta (Panteó Nacional), ann an Lisbon.
Thathar dhen bheachd gur b’ e Camões am bàrd na b’fheàrr a-riamh a sgrìobhadh ann am Portagailis, is a chuid obrach leth shlighe eadar Clasaigeas (Classicismo) agus modhalas (Maneirismo). Ann am Bàrdachd neo dhà agus tro chleachdadh nam paradocsaichean, mar eisimpleir Amor é fogo (Gaol na theine), chithear freumhan an stoidhle bharròc. ‘S e an Duais Luís de Camões (Premio Luís de Camões) am duais litreachail as cudromaiche san Phortagailis an latha an diugh. Chaidh e a stèidheachadh le Riaghaltasan na Portagail agus Braisil ann an 1988.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Portagaileach Roinn-seòrsa:Bàird Roinn-seòrsa:Daoine às a' Phortagail
Blaðamannafélags Íslands
'S e aonadh-ciùird à Innis Tìle s' a th' ann am Blaðamannafélags Íslands (Gàidhlig: Aonadh Luchd-naidheachd Innis Tìle). Chaidh a stèidheachadh ann an Reykjavík air 18 an t-Samhain 1897 agus 's e luchd-naidheachd a tha an sàs anns na meadhannan 's a tha e a' riochdachadh. 'S e Hjálmar Jónsson a tha na cathraiche an aonaidh a-nis (Róbert Marshall roimhe). Tha Blaðamannafélags Íslands na bhall Chomann Luchd-naidheachd Eadar-nàiseanta (FIJ) a bharrachd air Comann Luchd-naidheachd Lochlannach.
Ceanglaichean A-muigh
Roinn-seòrsa: Innis Tìle Roinn-seòrsa:aonaidhean-ciùird Roinn-seòrsa:Poileataigs
652
Bàsan
Roinn-seòrsa:650an
Ùranas (planaid)
Is Ùranas no Urànus (o Οὐρανός Sheann-Ghreugais tro Uranus Laideann) an t-seachdamh planaid on ghrian. Tha an treas rèideas planaideach as motha agus an ceathramh tomad planaideach as motha aige san rian-grèine againn. Tha stuthan Ùranais coltach ri stuthan Neaptuin, ach tha na stuthan ceimigeach aca diofraichte on fheadhainn aig na famhairean gasa nas motha, siud am Bliogh agus Satarn. 'S ann air an adhbhar seo gun cuir na h-eòlaichean "fuamhairean deighe" air Ùranas agus Neaptun gus an diofar eatorra is na fuamhairean gas a nochdadh. Tha àile Ùranais coltach ri feadhainn a' Bhliogh agus Satairn on a tha a' mhòrchuid dhe 'na hàidhdreaidean is hilium ach tha barrachd "deighean" aige mar uisge, amòinia agus methan cho math ri lorgan hàidhdrea-charbonan eile. 'S e an t-àile planaideach as fhuaire sa rian-ghrèine a th' ann agus is 49 K (−224.2 °C) an teothachd as lugh agus tha breathan neòil iom-fhillte aige. Thathar dhen bheachd gu bheil an t-uisge pailt sna neòil as ìsle agus methan sna neòil as àirde. Tha a' mhòrchuid dhe mheadhan Ùranais 'na dheighean is clach.
Chan fhaicear Ùranas leis an t-siùil lom ach gu fann. Chaidh a lorg le William Herschel. 'S e planaid uaine/glas a tha ann.
Gealaichean Ùranais
Chaidh na gealaichean ainmicheadh air caractaran anns na h-obraichean William Shakespeare agus Alexander Pope.
Lorg William Herschel Oberon is Titania ann an 1787. Lorg William Lassell Ariel agus Umbriel, agus Lorg Gerard Kuiper a' choigeamh ghealach, Miranda, ann an 1948. Nuair a bha Voyager 2 air chuairt air Ùranas lorg e deich gealaichean eile: Juliet, Puck, Cordelia, Ophelia, Bianca, Desdemona, Portia, Rosalind, Cressida is Belinda. Chaidh gealaichean a bharrachd a lorg le teileasgopan air Thalamh no ann an dealbhan bho Voyager 2: Caliban is Sycorax ann an 1997, Stephano, Prospero agus Setebos ann an 1999, Ferdinand, Francisco agus Trinculo ann an 2001 agus Mab, Cupid is Margaret ann an 2003.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Planaidean
890an
Bha na 890an, sa 9mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 890 is 31 an Dùbhlachd 899.
Roinn-seòrsa:9mh Linn *
Eileanan a' Chaolais
right|thumb|240px|Eileanan a' Chaolais, eadar [[an Fhraing agus Sasainn]] 240px|right|thumb|Bailiwick of Guernsey is Bailiwick of Jersey 'S e buidheann de dh’eileanan a tha ann an Eileanan a' Chaolais (Beurla: Channel Islands, Fraingis: Îles Anglo-Normandes neo Îles de la Manche). Tha iad suidhichte san airde a tuath na Normandy, an Fhraing anns an Caolas Sasannach
Tha iad a’ gabhail a-steach dà bailiwicks eadar-dhealaichte:
Chan eil iad nam pàirt den Rìoghachd Aonaichte.
Tha mu 160,000 duine a’ fuireach anns na h-eileanan gu lèir. 'S e 16,488 an àireamh-shluaigh ann an St. Peter Port agus 28,310 ann an St. Helier, an dà bhaile as motha.
Bailiwick of Guernsey
Bailiwick of Jersey
10mh linn RC
10mh linn RC
Eileanan a' Chaolais
Mar as trice tha iar-leasachan mar -ey aig na h-eileanan mòra, agus iar-leasachan -hou aig na h-eileanan beaga. Canar gun thàinig sin bhon Sean-Lochlannais: ey agus holmr.
10mh linn RC
Roinn-seòrsa:10mh linn RC
Eileanan a' Chaolais
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Na h-Eileanan Breatannach *
Róbert Marshall
'S e iasgair, neach-aithris agus neach-poileataigs à Innis Tìle a th' ann an Róbert Marshall. Rugadh e air 31 an Cèitean 1971 ann an Reykjavík ach thogadh e ann am Vestmannaeyjar. B' ann à Dùn Èideann an Alba a bha athair. Fhuair e a chuid foghlaim sgoile aig Framhaldsskólinn í Vestmanneyjum agus thug e ceum ann an lagh agus Saidheans Poilitigeach bho Oilthigh Innis Tìle. Tha e air a bhith pòsta dà thuras: aig a' chomhairliche Sigrún Elsa Smáradóttir ach dhealaich e bhuaithe. Tha e pòsta a-nis aig a' bhancair Brynhildur Ólafsdóttir. Tha ceathar chloinne aige. Mar neach-naidheachd, bha e an sàs ann an sreath fhoillsichean mar Vikublaðið, Mannlíf agus Tíminn bho 1994 gu ruige 2005, a bharrachd air a bhith na neach-athris air sianal telebhisein air a bheil Stöð 2 aig an aon àm. Dh' fhàg e an dreuchd aige aig Stöð 2 air sgàth 's gu robh connspaid ann a thaobh mhearachdan a rinn a t-sianail mun chogadh ann an Ioràc. Chaidh a thaghadh mar Chathraiche air an aonadh-ciùird Blaðamannafélags Íslands ann an 2003 agus chaidh a thaghadh a-rithist ann an 2005. Chaidh a thaghadh dhan Alþingi airson a' chiad turais ann an 2009 airson Samfylkingin (Gàidhlig: An Caidreachas), ach dh'fhàg e pàrtaidh seo agus ghabh e ri Björt framtíð (Gàidhlig: Teachd Soilleir), pàrtaidh ùr a stèidhich e fhèin còmhla ri Guðmundur Steingrímsson agus cuid a dhaoine à Besti flokkurinn (Gàidhlig: Am Pàrtaidh as Fhèarr). Cha do ghabh e pàirt anns na taghaidhean nàiseanta ann an 2016 agus tha e air a bhith ag obair ann an turasachd airson na beagan bhliadhnaichean a dh' fhalbh on uair sin.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Luchd-poileataigs Eòrpach Roinn-seòrsa:Daoine à Innis Tìle Roinn-seòrsa:Innis Tìle Roinn-seòrsa:Daoine Roinn-seòrsa:Poileataigs
Calw
‘S e baile beag aig ceann a deas na Gearmailt a th’ ann Calw (IPA: ˈkalf, neo kʰalp anns an sgìre fhèin). Chaidh am baile a chlàradh airson a’ chiad turais ann an 1075 agus tha e faisg air na h-Aibhnichean Nagold, Tälesbach, Ziegelbach, Wurstbrunnenbach, Schießbach, Schlittenbach agus Schweinbach. Tha e suidhichte aig ceann a tuath na Coille Duibhe, eadar 330m agus 630m os cionn ìre na mara, 41km air falbh bho Karlsruhe, 535km bho Bherlin, prìomh-bhaile na dùthcha, 33km bho Stuttgart agus 227km bho München. Tha am baile aig cridhe Baden-Württemberg. Tha 23,275 duine a’ fuireach ann an Calw.
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Ghearmailt Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Cille Mhìcheil (Peairt is Ceann Rois)
Lorgar àiteachan eile leis an ainm aig Cille Mhìcheil (soilleireachadh). thumb|right|250px|Cille Mhìcheil 'S e baile beag ann an Siorrachd Pheairt is Cheann Rois a tha ann an Cille Mhìcheil (Beurla: Kirkmichael). 'S e seo na co-chomharran aige: 56° 42′ 0″ Tuath agus 4° 11′ 0″ Iar.
Niels Bohr
B' e fiosagaiche às an Danmhairg a bha ann Niels Hendrik David Bohr.
653
Bàsan
Roinn-seòrsa:650an
Cille Mhìcheil (Peairt is Ceann Rois)
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Niels Bohr
Tha e ainmeil airson a mhodail an ataim agus am mìneachadh Copenhagen am meacanaigs cuantamach.
Beatha
B' e ollamh beò-eòlais a bha ann an athair aige, Christian Bohr. Bha e na oileanach ann an Oilthigh Chopenhagen agus sgrìobh e an tràchdas aige an sin fo Christian Christiansen.
Stèidhich e an Institiud airson Fiosaigs Teòiridheach mar pàirt den Oilthigh Chopenhagen ann an 1921. 'S e an Institiud Niels Bohr a tha ann, a-nis.
Rè an Dàrna Chogaidh chaidh e do Bhreatainn agus dh'obair e ann am pròiseact am boma atamach a thogail.
Ann an litreachas
Sgrìobh Michael Frayn an dealbh-chluich Copenhagen mu dheidhinn coinneachadh eadar Bohr agus Werner Heisenberg rè an Dàrna Chogaidh t-Saoghal.
Urraman
Bhuannaich e an Duais Nobel ann am Fiosaigs ann an 1922. Dh'ainmicheadh an eileamaid bohrium air.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann am Fiosaigs Roinn-seòrsa:Luchd-saidheans Roinn-seòrsa:Daoine às an Danmhairg
Cluaran
thumb|right|Cirsium vulgare - Cluaran deilgneach 'S e ainm aig iomadh lus anns an teaghlach Asteraceae a tha ann an cluaran no fòghnan. Gu h-àraidh, thathar an t-ainm ga chleachdadh airson lus de na dreaman Carduus, Cirsium agus Onopordum.
Luibh-eòlas
Tha lusan dream Onopordum dà bhliadhnail agus lusan dream Cirsium a' fàs fiù 's barrachd bhliadhnaichean. Lorgar iad anns an Roinn-Eòrpa, Àisia, Afraga agus Aimearaga a Tuath, agus bha iad air an cur ann an Astràilia cuideachd. Tha flùraichean purpaidh aca agus tha bioran air na cuiseagan (agus aig feadhainn de sheòrsachan air na duilleagan). Faodaidh na cuiseagan a' fàs gu 0.5-3m a dh'àirde. Fàsaidh iad eadhon ann an àiteachan nach eil gu math torrach.
Uaireigin, thathar am facal "cluaran" ga chleachdadh airson liathan (Chrysanthemum segetum).
Samhla
thumb|right|Onopordum acanthium
Anns an earraideas, 's e suaicheantas na h-Alba a tha anns a' chluaran bho chionn iomadh bliadhna 's linn. 'S iad na seòrsachan na thathar gan cleachdadh mar shamhla seo nas trice Cirsium vulgare - Cluaran deilgneach agus Onopordum acanthium (ged nach eil e dùthchasach do Alba). Chan eil e ro fhurasta a-nis a dhèanamh a-mach le fìrinn cuine no ciamar a chaidh an t-urram sin a bhuileachadh air, oir chan eil eachdraidh sgrìobhte a tha a' cur solas sam bith air a' chùis.
Sgeul a' chluarain
Tha beul-aithris ann a tha a' cur an cèill na dòigh anns an tàinig e mun cuairt ge-tà.
Aig àm nan Lochlannach bha na Gàidheil agus na Lochlannaich air campachadh mu choinneamh a chèile, deiseil gu dhol a chur a chath air an làrna mhàireach. Cha robh e air a mheas aig an àm sin, ceart no uasal do aon fheachd feall-fhalach a dhèanamh air feachd eile, no tighinn orra le foill rè na h-oidhche. Chaidil na Gàidheal gu socrach, sàmhach, air an oidhche sin, gun eagal foille no gnìomh mì-onarach sam bith orra. Ach 's ann a ghabh na Lochlannaich cothrom an dorchadais agus chuir iad romhpa tighinn air na Gàidheil gun fhios dhaibh agus briseadh a-staigh don champ aca far am biodh làn chothrom aca air am murt 's am marbhadh. Nuair a dh'fhalbh iad, bha a h-uile mac màthar air a chasan rùisgte air eagal starbraich sam bith a dhèanamh a bheireadh caismeachd dha na Gàidheil. Mar a bha am breamas an dàn dhaibh, sheas aonar fear air cluaran geur, stobach, agus chaidh na biorain fada, caola an sàs am bonn a choise. Nuair a leig e sgreuch, dhùisg na h-Albannaich agus ann am priobadh na sùla bha gach duine fo armachd, ghabh iad an coinneamh nan Lochlannach agus chuir iad an ratreut orra le sgath mòr. Agus nuair a thuig iad dè a dh'adhbhraich an sgriach a thug caismeachd dhaibh, chuir iad romhpa gum biodh an cluaran mar shuaicheantas aca bho sin a-mach.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Alba Roinn-seòrsa:Luibhean
Carduus ნარშავი Bogáncs Distels Oset Чертополох
22mh Linn
Bidh an 22mh linn eadar 1 am Faoilleach 2101/2100 is 31 an Dùbhlachd 2200.
Roinn-seòrsa:Bliadhnaichean *
Loch an t-Seachrain
'S e loch ann an Alba a tha ann an Loch an t-Seachrain. Tha e suidhichte anns an Eilean Sgitheanach eadar Caol Àcainn is an t-Àth Leathann. Tha e na laighe eadar Càrn an t-Seachrain is Sìthean a' Choire Odhair aig ceann an ear an leth-eilean.
Tha an loch seo cho mòr ri 0.6 ha (1.5 acair). 'S e 0.3 km (0.2 mile) an cuairt-thomhas aige agus tha e mu 122 m a dh'fhad san àite as dìriche. Chan eil eilean anns an loch seo. Tha bàrr uisge an locha mu 425 m (1394 troigh) os cionn na mara agus tha e mu 1.2 km (0.7 mìle) air falbh bhon mhuir. Tha an t-uisge a' sruthadh a-mach à Loch an t-Seachrain  tro allt beag gu tuath do Allt Mòr Ghuaidhre.
Chan eil duine sam bith a' fuireach faisg air Loch an t-Seachrain agus mar sin chan rathaidean ann a leanas chun na locha seo.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach
990an
Bha na 990an, sa 10mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 990 is 31 an Dùbhlachd 999.
Roinn-seòrsa:10mh Linn *
Eaglais Labhrainn
'S e baile ann an ear-thuath na h-Alba a tha ann an Coinmheadh neo Eaglais Labhrainn (Beurla: Laurencekirk, bho sean Conveth).
Tha e ann an Comhairle Shiorrachd Obar Dheathain (A' Mhaoirne ro 1975). Tha e mu 31 mìltean (50 km) san àird a deas air Obar Dheathain.
Ann an 2001 bha 1,808 duine a' fuireach an seo.
Giùlan
Tha e na laighe faisg air an A90. Tha Stèisean Eaglais Labhrainn ann, far a bheil na treanaichean a' ruith gu Obar Dheathain agus Dùn Dèagh.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:A' Mhaoirne Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Obar Dheathain
Bethesda
Tha am baile Bethesda ann an Gwynedd, a' Chuimrigh. Tha e 123.2 mi (198.2 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 202.2 mi (325.4 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 4519 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 3501 (77.5%); rugadh 81% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Tha Bethesda ainmeil air sgàth 's an Cuaraidh Penrhyn a bha na chreag sglèata a bu mhotha a bh' ann air feadh an t-saoghail aig deireadh an 19mh linn agus a tha fhathast na creag sglèata as motha ann am Breatainn san latha an-diugh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Gwynedd Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Bethesda
1632
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1632 (MDCXXXII).
Bàsan
Roinn-seòrsa:1630an
Siapansaigh
'S e eilean ann an Arcaibh a tha ann an Siapansaigh (Beurla: Shapinsay; Lochlannais/Nornais: Hjálpandisey). Ann an 2011 bha 307 duine a' fuireach anns an eilean.
Neiptiunium
'S e eileamaid cheimigeach a tha ann an neiptiunium le samhla Np agus àireamh atamach 93. 'S e actanach agus meatailt rèidio-bheò is cruaidhe a tha ann.
Siapansaigh
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Arcaibh
Neiptiunium
Tha a' mhòr-chuid neiptiunium san àrainneachd a' dol à spreadhaidhean niùclasach san àile eadar 1945 agus 1963.
Eachdraidh
Ann an 1940 rinn Edwin McMillan neiptiunium le greasadair-mhìrean ann am Berkeley. Bhuail e niùtronan air uranium. Dhearbhaich Philip Abelson gum bu eileamaid ùr a bh' ann agus bhuannaich McMillan an Duais Nobel ann an Ceimigeachd. Dh'ainmicheadh e air am planaid Neaptun air sgàth 's gum b' e an eileamaid as dèidh uranium san clàr pillteach a bh' ann.
Iosatòpaichean
Tha 235Np, 236Np agus 237 nan iosatòpaichean neiptiuinium as cudromaiche.
Bith-eòlas
Càrnar neiptiunium anns a' chreatlach.
654
Bàsan
Roinn-seòrsa:650an
Charlton Heston
B' e cleasaiche à Illinois sna Stàitean Aonaichte a bha ann an Charlton Heston neo John Charles Carter (Evanston/Wilmette, 4 an Dàmhair 1923 - Beverley Hills, 5 an Giblean 2008). Chluich e Moses ann an "The Ten Commandments", Taylor ann an "Planet of the Apes" agus Andrew Jackson ann an "The President's Lady and The Buccaneer" (dà thuras). Bhuannaich e an Academy Award airson Judah Ben Hur anns an fhilm "Ben-Hur".
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte Heston, Charlton
Neiptiunium
Bith-eòlas
Roinn-seòrsa:Actanach Roinn-seòrsa:Eileamaidean Roinn-seòrsa:Meatailt
1633
MDCXXXIII
Bàsan
Roinn-seòrsa:1630an
Eaconomaich Ainmeil
Seo liosta luchd eaconomaidh ainmeil; airson daoine a bhuannaich an Duais Nobel, faic Duais Nobel ann an Eaconomacachd.
W
Roinn-seòrsa:Eaconomachd Roinn-seòrsa:Daoine a rèir dreuchd
9 an t-Sultain
'S e 9 an t-Sultain an 252mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (253mh ann am bliadhna-leum). Tha 113 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Pannal
Tha pannal na chlàr fiodha, meatailte, ⁊c a tha na earrann de dhoras, bhalla ⁊c. Mar seòrsa leasachadh, tha ciall eile – còmhlan dhaoine air an taghadh gus rudeigin a bheachdachadh.
9 an t-Sultain
Tachartasan
180px|thumb|[[Seumas IV Alba|Seumas IV]]
Bàsan
thumb|left|200px|[[Vera Schmiterlöw|Schmiterlöw còmhla ri actairean eile ann an 1922]]
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Pannal
Roinn-seòrsa:Ailtireachd Roinn-seòrsa:Lagh Roinn-seòrsa:Poileataigs
Panel Panel
9mh linn RC
9mh linn RC
Beinn Narnain
'S e beinn a tha ann am Beinn Narnain. Tha e suidhichte ann an Earra-Ghaidheal. Tha e 926m de dh'àirde agus 's e Beinn Rothaich a th' ann.
Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba
9mh linn RC
Roinn-seòrsa:9mh linn RC
Liosta dhaoine à Alba
An liosta seo air mapa
Twynholm
'S e baile beag ann an Dùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh a tha ann an Twynholm . Tha e suidhichte mu 3 cilemeatair gu àirde an iar-thuath Chille Chuithbeirt.
Daoine ainmeil
Thogadh David Coulthard, draibhear rèisean nan càraichean Formula One ann an Twynholm. Tha taigh-tasgaidh ann an-diugh a tha a' tarraing mòran luchd-turais dhan bhaile.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Alba Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh
655
Bàsan
Roinn-seòrsa:650an
656
Bàsan
Roinn-seòrsa:650an
Alderney
Tha e suidhichte mu dheich cilemeatair air falbh bho La Hague anns an Fhraing agus mu 97 cilemeatair air falbh bho Shasainn. Tha Burhou air an àird a iar-thuath.
Pàiste
Tha pàiste na duine, a nas sine na naoidhean ach chan e na inbheach.
Murchadh MacLeòid
Bha Murchadh MacLeòid na thidsear, na fhear-sgrùdaidh sgoile Gàidhlig agus na ùghdar. Dh'aithnicheadh daoine e mar Murchadh HMI.
Pàiste
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Leanabachd
Eala ghlòrach
'S e eun mòr geal a tha ann an eala ghlòrach (Laideann: Cygnus cygnus, Beurla "Whooper Swan") a tha a' fuireach faisg air bùrn.
Murchadh MacLeòid
A bheatha
'S ann à Griais ann an Leòdhas a bha Mgr. Murchadh MacLeòid.
Eala ghlòrach
Ceangal a-mach
GRD: Eala (eala ghlòrach)
Dealbhan
Roinn-seòrsa:Eun-uisge
Murchadh MacLeòid
A bheatha
Mar ùghdar, dh'fhoillsich e leabhraichean teagaisg do cloinne le Gàidhlig agus do luchd-ionnsachaidh.
7mh linn RC
7mh linn RC
Droichead na Bandan
'S e baile beag ann an ceann a deas Contae Chorcaí, Cúige Mumhan, Èirinn a th'ann an Droichead na Bandan. Tha e suidhichte ri taobh na h-Aibhne Bandan, 24km air falbh bho Chorcaigh, 171km bho Ghaillimh agus 244km bho Bhaile Átha Cliath, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha 1,721 duine a’ fuireach anns a’bhaile fhèin agus 4,101 mu thimcheall air an dùthaich.
Eachdraidh
Chaidh am baile a stèidheachadh le Sasannaich air an robh Beecher, Newce, Shipward agus Archdeacon, ann an 1604 ri linn Planntachadh na h-Èireann. Thogadh balla-dìona mu thimcheall a’ bhaile gus na Gàidheil a chumail air falbh agus bha caisg laghail ann an aghaigh nan Caitligeach cuideachd.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Èireann Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann
Beinn Odhar
right|thumb|Beinn Odhar
Iasgair
thumb|right|250px|Iasgair casrùisgte anns na [[Na h-Eileanan Sheiseall|Eileanan Sheiseall'']]
Beinn Odhar
'S e beinn a tha ann am Beinn Odhar, ann an Siorrachd Shruighlea.
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba
Iasgair
'S e cuideigin a tha ag iasgach air neo 's a tha ag obair le iasg 's a tha ann an iasgair. Mar as àbhaist 's ann dhan chlas-obrach a bhuinneas a' mhòr-chuid dhe na iasgairean, leis gur e ciùird a th' annta. A dh'aindeoin sin, a cuid dhaibh ann a bhuinneas dhan a' bhùirdeasachd, ma bhios companaidh aca.
Iasgairean Ainmeil
Roinn-seòrsa:Dreuchdan
Oighreachd Asaint a Tuath
thumb|Baile croitearachd ann an Asaint
Girona (provincia)
Freumhan an ainm
‘S ann gu math connspaideach ‘s a tha Freumh-fhaclachd an àite seo. Tha e coltach gur ann às an Abhainn Onyar (no Undarios o chionn fhada) a tha e. B’ e Kerunta a bh’ ann an t-ainm Ibearach agus chaidh sin atharrachadh gu Gerunda ann an Laideann nuair a bha an sgìre fo bhuaidh nan Ròmanach. Fad nan linntean dh'atharrachadh fuaimeanachadh an ainm, a’ call an d eadar nan connragan, a’ toirt Girona dhuinn an latha an-diugh ann an Catalanais. Mar a b’àbhaist san Spàinn, b’ e dìreach ainm a’ bhaile a bu motha sa sgìre a chuireadh air an roinn.
Oighreachd Asaint a Tuath
Tha Oighreachd Asaint a Tuath san àirde a tuath air Ulapul anns an sgìreachd Asaint. 'S e sin a chiad oighreachd a chaidh a cheannachd le coimhearsnachd chroitearachd air a' mhargaidh fosgailte.
Tha an oighreachd cho mòr ri 21.132 acair agus chan eil ach 50 acair ann    nach eil air an cleachdadh airson croitearachd. Tha 172 croit ann agus tha timcheall air 400 duine a' fuireach an seo, le dìreach ¼ dhiubh nach robh a' dèanamh a' bheòshlainte à croitearachd. Tha 13 bailtean croitearachd ann: Torr Breac, Achadh Mhealbhaich, Clach Toll, An Clais Mòr, Baile a' Chladaich, Ardnacarin, An Cùl-cinn, Raffin, An Stòr, Clais an Easaidh, Cùl-Cinn an Droma Bhig, An Druim Beag agus An Nead. Chaidh iad uile a stèidheachadh aig Àm nam Fuadaichean.
722
Bàsan
Roinn-seòrsa:720an
Oighreachd Asaint a Tuath
Eachdraidh na h-oighreachd
Chaidh an oighreachd a stèidheachadh fon ainm "Oighreachd Loch an Inbhir a Tuath" (North Lochinver Estate) ann an 1989.
Girona (provincia)
Cruinn-eòlas
Tha dà iadhtag ann, a bhuineas do Ghironaː Llívia ann an ceann a tuath na roinne anns An Fhraing agus Las Llosas, a-muigh Barcelona. Tha iad nan àiteachan fa leth air sàilleabh gu bheil sliabh ann eadorra agus an còrr dhen roinn. Chan eil ach 226 duine a' fuireach anns Las Llosas agus 1,456 ann an Llívia.
Oighreachd Asaint a Tuath
Eachdraidh na h-oighreachd
Bho thùs bha i na pàirt den oighreachd Asaint a bha aig Edmund Vestey, neach-malairt agus aon de na daoine a bu bheartaiche ann am Breatainn. Ann an 1989 reic an neach-seilbhe cuid den talamh anns an iar-thuath Asaint air sgàth' s gun robh e ag iarraidh roinn eile a cheannachd a bha na bu fhreagarraiche do stalcaireachd fèidh. Chuir Vestey ainm ùr North Lochinver Estate air an oighreachd seo agus sgaraich e i ann an trì pìosan airson reic. Gu fortanach chaidh a ceannachd uile gu lèir leis an Scandinavian Property Services Limited airson £1,080,000.
Pròiseactan
thumb|Loch Asaint le bàta iasgaich Rinn iad sgrùdadh airson leasachaidhean eaconomach, agus bha am plana a' moladh stèisean-cumhachd dealain-uisge a thogail ann an Loch Poll airson gu bhith  fichead mile not (£20,000) fhaighinn gach bliadhna. Ach chuir Dualchas Nàdair na h-Alba bacadh air a’ phròiseact air sgàth 's gun robh eòin dìonta a' fuireach ro fhaisg air bruach an locha. Mu dheireadh thall, ann an 2000 chuir iad an Assynt Hydro Ltd air bhonn a thog stèisean-cumhachd dealain-uisge air bruach Abhainn Oldany. Tha nas motha na 200 loch le bradan anns an oighreachd a tha tarraingeach do na h-iasgairean slaite. Reicidh an t-urras cead iasgachd   a tha a' cosg £5 airson latha, agus tha 10 bàtaichean air mhàl ann don luchd-turais. Còmhla ris an North West Sutherland Fisheries Trust rinn iad pròiseact rannsachaidh mu na h-àireamhan èisg agus chuir iad frìth-èisg ùr anns na lochan far ann robh bradain gann.
'S e gnìomhachas cudromach don urras a th' ann an sealg. Nì iad pròiseactan sònraichte, m.e. “sealg fad trì làithean” airson luchd-turais a tharraing a dh’Asaint sa gheamhradh, mar sin chaidh obair pàirt-ùine a chruthachadh do shealgair. Thog iad seòmar-feòla airson sitheann fèidh a reòthadh cuideachd.
Labhar
thumb|Taigh-òsta Labhair 'S e baile-beag ann an Siorrachd Pheairt is Cheann Rois a tha ann an Labhar (Beurla: Lawers). 'S e seo na co-chomharran aige: 56° 31′ 0″ Tuath agus 4° 9′ 0″ Iar.