cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Beinn Rothaich
'S e cur-seachad a th' ann do luchd-coiseachd agus luchd-streap a bhith a' dìreadh gach aon de na Beanntan Rothaich agus a' cumail clàr air an adhartas. Thathar a’ cur an ainm car éibhinn “pocadair rothach” air na daoine sin. Ge-tà, gach bliadhna caillidh daoine am beatha air na beanntan agus an t-sìde, an talamh gharbh no dìth-shlàinte a' fàs mar dhùbhlan dhaibh.
Uamh
right|200px
Tha uamh na chuas neo toll domhainn san talamh, gu h-àraid, sa chliathach cnuic neo creagain. Tha cuid gu math domhainn, agus cho mòr ri àrd-eaglais neo catharlann.
Roinn-seòrsa:eòlas-talmhainn Roinn-seòrsa:Tìr-eòlas
538
Bàsan
Roinn-seòrsa:530an
Sòdhaigh
thumb|Arcasaidh Sòdhaigh anns an Soay Sound
Cleachdaidhean eile aig Sodhaigh (soilleireachadh)
'S e aon de na h-eileanan anns na h-Eileanan a-staigh a tha ann an Sòdhaigh. Thàinig an t-ainm aige bhon fhacal Seann Lochlannais so-øy, a tha a’ ciallachadh “Eilean nan caoraich”.
Cruinn-eòlas
Tha Sòdhaigh suidhichte dìreach san àird a deas an Eilean Sgitheanach, an t-eilean as motha de na h-Eileanan a-staigh. Tha an Soay Sound eadar an Eilean Sgitheanach agus Sòdhaigh. Tha Rùm san àird a deas dheth. 'S e seo na Co-chomharran aige: 57° 9' 0" Tuath is 6° 13' 48" Iar
Tha Sòdhaigh cho farsaing ri 10,4 cilemeatair ceàrnagach. Le 141 meatair a dh’àrd, 's e Beinn Bhreac a’ bheinn as motha a tha air an eilean. San àird a tuath tha Arcasaidh Sòdhaigh agus san àird a deas tha Camas nan Gall ann. 'S e Mol-chlach faisg air cladach Camas nan Gall an clachan as motha, sa’ bhliadhna 2001 bha 7 daoine a’ fuireach ann. .
Eachdraidh
thumb|Factoraidh òla 'Sa bhliadhna 1851 bha 158 de shluagh ann. Ach aig àm nan Fuadaichean, dh’fheumadh a-uile duine an eilean fhagail airson Sòdhaigh a chur fo chaoraich. Ann an 1946 cheannaich an sgrìobhadair Gavin Maxwell an t-eilean agus chuir e factoraidh air bhonn airson òla a dhèanamh à cearbanan mòra (Laideann: Cetorhinus maximus). Ach an dèidh trì bliadhnaichean b’fheudar dha am factoraidh a dhùnadh. Gus na làithean an-diugh chan eil mòran cearbanan air fhagail timcheall air Sòdhaigh.
B’ ann ann an Sòdhaigh a bha a’ ciad siostam fòn air feadh an t-saoghail a bha ag obrachadh le cumhachd na greine.
Stampaichean
Eadar 1965 is 1967 chaidh stampaichean air foillseachadh ann an Sòdhaigh. Bha iad a’ sealltainn ìomhaighean na h-Eòrpa. Bha cuid a' sealltainn Winston Churchill cuideachd. Ged a bha an fheadhainn seo foillsichte gun chead, tha cruinnichean-stampaichean gan iarraidh fhathast.
Giùlan
S’ urrainnear a dhol a Shòdhaigh le bàta à Ealaghol.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Eileanan a-staigh
190
Bàsan
Roinn-seòrsa:190an
Baile Ùr Ghlinn Lus
‘S e baile beag dùthchasail faisg air An t-Sròin Reamhair, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th' ann am Baile Ùr Ghlinn Lus (Beurla/Beurla Ghallta: New Luce). Tha e suidhichte aig 75m os cionn ìre na mara, aig comar nan Aibhnichean Uisge Luis agus Uisge Chrois Luis, air an àirde an iar Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Bhaile na h-Ùige ro 1975), eadar Clachan Ghlinn Lus agus Inbhir Gharbhain. Tha e 299km air falbh bho Obar Dheathain, 109km bho Ghlaschu, 81km bho Dhùn Phrìs agus 154km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. 'S e Beurla agus Beurla Ghallta a th' aig a’ mhòr-chuid dhiubh ann am Baile Ùr Ghlinn Lus. Tha Eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas, coilltearachd agus dreuchdan anns An t-Sròin Reamhair. Taobh fhoghlaim, tha bun-sgoil ann ach feumar a dhol dhan àrd-sgoil anns An t-Sròin Reamhair.
Freumhan an Ainm
A rèir eòlaichean fhreumh-fhaclachd, tha e coltach gur ann à lùib anns a' Ghàidhlig fhèin a th' ann ainm a' bhaile. Nochd a' Ghàidhlig ann an ceann a deas na h-Alba anns an 7mh Linn agus bha an cànan fhathast làidir ann an Siorrachd Bhaile na h-Ùige fhèin anns an 18mh Linn. A bharrachd air sin, tha cruth na tìre, le abhainn lùbach a' sruthadh tron àite, a' toirt cuideam dhan teòiridh seo.
Poileataigs
'S ann gu Comhairle Choimhearsnachd Lus Ùir a bhuineas Baile Ùr Ghlinn Lus, a ghabhas a-steach sgìre na mòintich gu tuath. Tha dìreach 235 duine a' fuireach san sgìre air fad. Tha naoinear comhairlichean coimhearsnachd a' riochdachadh na sgìre agus thathar a' cumail coinneamhan na Comhairle gach mìos ann an Talla Chuimhneachaidh ann am Baile Ùr Ghlinn Lus. Tha e a' buntainn dhan uàrd-taghaidh 02 (Wigtown an Iar) airson Comhairle na Roinne.
Gnàth-shìde
'S ann ann an sgìre mòran nas blàithe (Cuibheasachd bhliadhnail: 8.2 °C) agus mòran nas fhliche (Cuibheasachd bhliadhnail: 1206mm) an coimeas ris an còrr dhen dùthaich 's a tha Baile Ùr Ghlinn Lus. Tha sileadh trom ann, fiù 's fad na mìosan nas tioraim, leis nach eil e idir fad air falbh bhon mhuir shuas air a' mhòinteach air an àirde an iar na h-Alba. 'S e àite Cfb ann an sgèile Köppen-Geiger a th' ann am Baile Ùr Ghlinn Lus. Cuirear an t-sneachd bho àm gu àm an seo. Tha diofar mhòr eadar am mìos as fhliche agus am mìos as tioraim: 66mm eadar an Cèitean (dìreach 66mm) agus an Dàmhair (132mm). Fad na bliadhna, bidh an teothachd ann am fiaradh mheadhanach: 11.5 °C.
Rialto
thumb|Droichead Rialto air a' chanàil.
Rathad A82
right|230px thumb|An rathad A82
Rialto
'S e frith-bhaile ann am Baile Átha Cliath a tha ann an Rialto.
Rathad A82
'S e an A82 am príomh-rathad a tha a' dol bho Glaschu tron Ghearasdan gu Inbhir Nis, astar 269 km (167 mìle).
Rialto
Tha stèisean Luas an-sin.
Rathad A82
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Rathaidean
Rialto
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Baile Átha Cliath
Flùr na h-Alba
Is e Flùr na h-Alba aon de Laoidhean Nàiseanta neo-oifigeil na h-Alba, (Beurla: Flower of Scotland). Chaidh a sgrìobhadh (ann am Beurla) le Roy Williamson (Na Corries).
O Fhlùir na h-Alba, cuin a chì sinn an seòrsa laoich a sheas gu bàs 'son am bileag feòir is fraoich, a sheas an aghaidh feachd uailleil Iomhair 's a ruaig e dhachaidh air chaochladh smaoin? Na cnuic tha lomnochd 's tha duilleach Foghair mar bhrat air làr, am fearann caillte dan tug na seòid ud gràdh, a sheas an aghaidh feachd uailleil Iomhair 's a ruaig e dhachaigh air chaochladh smaoin. Tha 'n eachdraidh dùinte ach air dìochuimhne chan fheum i bhith, is faodaidh sinn èirigh gu bhith nar Rìoghachd a-rìs a sheas an aghaidh feachd uailleil Iomhair 's a ruaig e dhachaidh air chaochladh smaoin.
Roinn-seòrsa:Laoidhean nàiseanta Roinn-seòrsa:Alba Roinn-seòrsa:Òrain Ghàidhlig
Gini
Uaireannan canar Gini-Conakry ris an dùthaich seo (a-rèir Conakry, am prìomh-bhaile aice). 'S e seo airson sealltainn gu bheil i eadar-dhealaichte bho Gini-Bissau.
Tha crìochan aice sa tuath le Gini-Bissau, le Seanagal agus le Màili, san iar le Siarra Leòmhann, san earra-dheas le Costa Ìbhri agus sa deas le Libèiria.
Tha trì aibhnichean mòra ann:
Ceanglaichean a-mach
left|250px|left|thumbnail|Cairt: Gini 250px|thumbnail|Baile beag anns a' Cheàrn Dabola, Gini
Roinn-seòrsa:Dùthchannan Roinn-seòrsa:Afraga Roinn-seòrsa:Afraga-an-Iar
Francisco Goya
B' e peantair às an Spàinn a bha ann an Francisco José de Goya y Lucientes (IPA: fɾanˈθisko xoˈse ðe ˈɣoʝa i luˈθjentes ).
1491
MCDXCI
Francisco Goya
Rugadh e ann an 1746 ann an Fuendetodos faisg air Zaragoza agus dh'ionnsaich e peantaireachd fo José Luzan ann an Zaragoza agus Francisco Bayeu ann am Madrid. Bha e na pheantair a' chùirt airson Carlos III na Spàinne, Carlos IV na Spàinne agus Fernando VII na Spàinne. Dh'fhàs e bodhar an dèidh do thinneas ann an 1792. Chaidh e air fògradh gu Bordeaux ann an 1824 is chaochail e ann an 1828.
1491
Bàsan
Roinn-seòrsa:1490an
Francisco Goya
Goya ann an Alba
thumb|An Lighiche Tha 151 dealbhan aig Gailearaidhean Nàiseanta Alba, mar eisimpleir El Médico ('An Lighiche').
Dubbo
250px|right|thumb|Sealladh. Tha Dubbo na bhaile-mòr ann an A' Chuimrigh Nuadh a Deas, Astràilia.
Francisco Goya
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às an Spàinn Roinn-seòrsa:Neach-ealain
Èirinn a Tuath
right|200px|thumb|Èirinn a Tuath anns [[an Rìoghachd Aonaichte.]] 'S e Èirinn a Tuath (Gàidhlig na h-Èireann: Tuaisceart Éireann; Beurla: Northern Ireland; Ullans: Norlin Airlann) roinn den Rìoghachd Aonaichte. Tha Beul-Feirste aice mar prìomh-bhaile agus tha 1,837,938 neach a' fuireach innte. Tha trì chànain: Gàidhlig na h-Èireann, Albais Uladh (Beurla: Ulster-Scots), agus Beurla air aithneachadh anns an sgìre.
Ráth Miontáin
'S e baile ann am Baile Átha Cliath a tha ann an Ráth Miontáin (Beurla: Jobstown).
Roinn-seòrsa:Baile Átha Cliath
Èirinn a Tuath
Bidh feadhainn ag eigheachd Còigeamh Uladh air ach chan eil ach mu dà-threas den sgìre ud (agus 86% dhen àireamh-shluaigh) fo chùmhachd riaghaltas Èirinn a Tuath. Tha strì mòr air a bhith anns an dùthaich eadar na daoine a tha a' fuireach ann o chaidh thaobh a deas Èirinn a phàirteachadh bhon Rìoghachd Aonaichte ann an 1922, gu h-àraidh an dèidh deireadh na 1960an nuair a thòisich na "troubles" mar a chanas daoine ris an strì anns a' Bheurla. Tha an sluagh-aonachdach, ("Unionists"), leis a chuid mhòr a' leantainn an creideamh Pròsdanach, agus sinnsearachd Gallda Albannach aca, airson Èirinn a Tuath a chumail mar pàirt den Rìoghachd Aonaichte. Tha na nàiseantaich, no gu tric "Poblachdaich", a tha gu mòr nan Caitligich airson aonachadh le Poblachd na h-Èireann agus mar sin Eilean Eirinn aonachadh fo aon riaghaltas Eirinneach, taobh a-muigh den RA. 'Comhaontú Aoine an Chéasta" air Dihaoine, an 10mh latha den Giblean 1998, tha an sìth air cumail mar is àbhaist ged a bhios fhathast connspaid ann aig àmanan agus mort ach s' ann glè ainneamh a bhios tachartasan mar seo ann san latha an diugh. Tha an achd seo cuideachd ga dhèanamh laghal airson sluagh Èirinn a Tuath taghadh eadar an Rìoghachd Aonaichte agus Poblachd na h-Èireann airson dè'n dùthaich a b' fheàrr leotha.
Iomradh
Roinn-seòrsa:An Rìoghachd Aonaichte Roinn-seòrsa:Èirinn *
1040
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1040 (MXL).
Dubbo
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Astràilia
1040
Bàsan
Roinn-seòrsa:1040an
14 an Gearran
'S e 14 an Gearran an 45mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich. Tha 320 latha (321 ann am bliadhna-leum) air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
München
'S e baile uabhasach mòr ann an ceann a deas na Gearmailte a th’ ann am München (IPA:ˈmʏnçən, Eadailtis: Monaco de Baviera, Beurla/Fraingis/Spàinntis: Munich, Pòlais: Monachium). Tha e suidhichte aig 518m os cionn ìre na mara ri taobh na h-aibhne Isar, anns an stàit Bayern, aig 504km air falbh bho Bherlin, 195km bho Stuttgart agus 612km bho Hamburg. ‘S e Kreisfreie Stadt neo baile neo-eisimeileachd a th’ ann agus tha 16 oilthighean an seo. Tha 1,330,440 duine a' fuireach anns a’ bhaile, leis gur e an treas baile as motha na dùthcha. B' e prìomh-bhaile Rìoghachd Bayern a bh' ann.
14 an Gearran
Tachartasan
thumb|[[Naomh Bhaileintin]]
München
Eachdraidh
Chaidh am Pàrtaidh Nàsach a stèidheachadh an seo air 24 an Gearran 1920 le Anton Drexler. Chaochail an sgrìobhadair Paul Johann Ludwig von Heyse ann am München ann an 1914 agus Alistair MacLean ann an 1987. Theab Adolf Hitler an Riaghaltas Poblachd Weimar a ghabhail os làimh ann an 1923 ann an cur-fodha stàite ann am München, air an robh ban Hitlerputsch, nach robh soirbheachail a thaobh armachd ach a bha feumail dha a thaobh chleas-follaisidh.
Laoidh Nàiseanta
'S e òran sònraichte a th' aig gach dùthaich a th' ann an laoidh nàiseanta.
München
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Ghearmailt
Laoidh Nàiseanta
Faic cuideachd
* Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas Roinn-seòrsa:Ceòl
Saint Helier
Tha  Saint Helier  na prìomh-bhaile agus am baile as motha ann an Jersey.
Iomraidhean
left|thumb|250px|Caisteal "Elizabeth"
thumb|250px|Saint Helier mar a tha e ri fhaicinn bhon taobh an iar
Roinn-seòrsa:Prìomh-Bhailtean na Roinn Eorpa Roinn-seòrsa:Eileanan a' Chaolais Roinn-seòrsa:Bailtean
Tràilleachd
thumb|Malairt thràillean ‘S e siostam eaconomach a th’ann an Tràilleachd (Bho Seann-Lochlannais: þræll), far am bithear ag ùisinneachadh nan daoine mar rudan neo seilbh, an àite mar dhaoine le còirichean. Ann an iomadh àite, bha tràilleachd stèidhichte ann an lagh. Ann an dòigh as simplidh bunaitiche ri ràdh, 's e duine sam bith a bhios ag obair airson duine eile às aonais chòirichean neo tuarastal a th' ann an tràill. Ghairmeadh ann an Coinbheinsean mu Thràilleachd a chuir Comhairle nan Nàisean an gnìomh air 25 an t-Sultain  1926 nach ann tràilleachd ach:
"... stàit neo suidheachadh anns a bheil neach fa leth fo sheilbh duine eile ... mar sin thathar dhen bheachd gur e tràill a th’ann neach fa leth nach fhaod a mhaighstir, a neach-seilbhe neo a cheannard fhàgail, ... gun chead agus thèid an tràill a thoirt air ais ma chailleas neo ma theicheas e. Feumaidh ga chumail ann an dòigh neo-fhoirmeil, tro chòrdaidhean oifigeil neo tostach leis a’ Phoileis neo ùghdarrasan eile – airson nam maighstirean cumhachdail, air sàilleabh gur e daoine beairteach aig a bheil oighreachdan a th’ annta."
Tha iomadh teacsa laghail eadar-nàiseanta air mìneachadh a thoirt dhan fhacal tràilleachd. Thuirteadh anns a' chiad artaigeil Coinbheinsean mu Thràilleachd Chomhairle nan Nàisean (1927), gur e stàit neo suidheachadh far am bithear a' làimhseachadh neo a’ dèiligeadh ris na daoine mar sheilbh a th’ ann tràilleachd". Ann an 1930 ghabh Buidheann Eadar-nàiseanta na h-Obrach (BENO) ri mìneachadh mu obair-èiginn a ghairm gur e coltach ri tràilleachd: "Tha an teirm obair-èiginn,  neo obair mar dhleastanas, a’ gabhail a-steach a h-uile obair neo seirbheis a nì neach fa leth  fo dhaorsa cuideigin agus obair nach do thairg an neach gu saor-thoileach". A thuilleadh air sin, tha BENO dhen bheachd gur e seòrsa thràilleachd a th' ann clann ag obair. Bithear daonnan a’ cleachdadh an fhacail tràilleachd mar argamaid phoileataigeach neo ideòlach:  tràilleachd thuarastail an aghaidh Chalpachas, tràilleachd fhiosgail nam libearalach, smuaintean nan sìochantair agus nam libearalach a nì coimeas eadar seirbheis san arm agus tràilleachd, a bharrachd air tràilleachd nam beathaichean.
Eachdraidh
Fad eachdraidh nan daoine agus fiù ‘s anns an àm ro eachdraidheil, ghabhadh mòran cho-chomainn ri tràilleachd ann am foirm air choireigin. Mhair tràilleachd oifigeil gu ruige 2007, nuair a chuir Moratainia caisg laghail oirre, an dùthaich mu dheireadh san t-saoghal, ged a chaidh tràilleachd a chur às an lagh ann an 1981. Tha an Global Slavery Index ag innse gun robh 90,000 daoine ann an tràilleachd nuadh ann am Moratainia ann an 2018.
Tràilleachd Àrsaidh
B’ e tràilleachd ann an teis-mheadhan an eaconamaidh anns na làithean ro Chrìosta. Chleachdadh daoine air an glacadh ann an cogadh mar tràillean agus an cuid cloinne. B’ e cleachdadh sòisealta gu math àbhaisteach fad an t-siubhail gu ruige nam meadhan aoisean san Roinn Eòrpa gus an do nochd siostam eile, ged a lean tràilleachd air thall thairis. B' ann gu math cudromach a bha tràilleachd o chionn 's nach robh còirichean daonna ann agus bha e gu math furasta a' toirt air na daoine a h-uile obair shuarach chruaidh a dhèanamh.
Tràilleachd thar a’ Chuain Shiar
Thàinig tràilleachd gu Ameireaga anns an 16mh Linn. Chaochail 90% nan Tùsanach ann an Ameireaga le galaran às an t-seann shaoghal anns na 100 bliadhna a lean teachd nan Spàinnteach ann 1492. Le sin, thòisicheadh daoine a thoirt à Afraga nan tràillean dha na colonaidhean ùra air taobh thall a’ Chuain Shiar, fada air falbh bhon Roinn Eòrpa. Aig an toiseach tòisichidh bhite a' cleachdadh luchd-obrach bannaichte às an Roinn Eòrpa, mòran Ghàidheil nam measg. Ach bha feum aig na h-uachdarain air luchd-obrach mòran na bu shaoire na seo agus 's e an adhbhar a ghabh iad ri tràillean a cheannachd ann an Afraga. A bharrachd air sin, bha gràin-chinnidh an lùib. Seo na h-àireamhan de dhaoine a chaidh a thràilleachadh a rèir gach dùthaich a bha an lùib sa ghnothaich mar a leanas:
B’ e Poll a' Ghrùthain, Glaschu agus Lunnainn na bailtean a bha gu làidir an sàs anns a’ mhalairt triantanach: stuth às nan taighean-gnìomhachais ga reic ann an Afraga, tràillean nan reic ann an Aimearaga, siùcar, tombaca agus gran-bhàrr na talmhainn eile ga reic anns an Roinn Eòrpa.
Chaidh còrr is millean acaire air a' Ghàidhealtachd a cheannachadh le bheartais a thàinig bho thràilleachd. Tha Ceit Fhoirbeis dhen bheachd gum bu chòir taigh-tasgaidh na tràilleachd a stèidheachadh air a' Ghàidhealtachd.
Tràilleachd an Là an-diugh
Chan eil tràilleachd laghail idir ann an dùthaich sam bith an latha an-diugh. A dh’aindeoin sin, thathar dhen bheachd gu bheil còrr is fichead muillean duine fhathast nan tràillean ann an suidheachaidhean neo-fhoirmeil air feadh an t-saoghail.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:Lagh Roinn-seòrsa:Eaconomachd Roinn-seòrsa:An Fhraing Roinn-seòrsa:An Spàinn Roinn-seòrsa:A' Phortagail Roinn-seòrsa:An Rìoghachd Aonaichte Roinn-seòrsa:Na Stàitean Aonaichte Roinn-seòrsa:Na Tìrean Ìsle Roinn-seòrsa:An Danmhairg Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Braisil
Làgan
right|300px
'S e seorsa de bhiadh a th' ann an làgan. Thathas ga dhèanamh air mìn-choirce, le bhith a' goil an t-sùgh searbhta ach am faighear seorsa de shlaman tiugh.
Tha e coltach ri biadhan milis aosta eile mar flummery, sùbhan, sowens, blancmange agus mar sin air aghaidh.
Stow Hill
Tha am baile Stow Hill ann an Casnewydd, a' Chuimrigh. Tha e 10.2 mi (16.4 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 123.7 mi (199.1 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 4594 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 380 (8.3%); rugadh 62% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Casnewydd Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Wollongong
250px|right|thumb|Sealladh. Tha Wollongong na bhaile-mòr ann an A' Chuimrigh Nuadh a Deas, Astràilia.
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Astràilia
La Chaux-de-Fonds
‘S e baile mòr air an àirde an iar na h-Eilbheis a th’ ann an La Chaux-de-Fonds. Chaidh am baile seo a chlàradh airson a’ chiad turas mar La Chaz de Fonz, ann an 1350. Tha e suidhichte dìreach ri taobh na crìochan leis An Fhraing, aig 1.034m os cionn ìre na mara ri taobh na h-aibhne Aare, anns an roinn (Fraingis Canton) Neuchâtel, 130km air falbh bho Zürich, 116km bho Ghenève 17km bho Neuchâtel agus dìreach 50km bho Bhern, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha 37,523 duine a’ fuireach anns a’ bhaile, an 13mh baile na dùthcha a-rèir àireamh-sluaigh. ‘S e Fraingis an cànan a tha aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an La-Chaux-de-Fonds.
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Eilbheis
191
Bàsan
Roinn-seòrsa:190an
Ariège
'S e département na Frainge a tha ann an Ariège (Ogsatanais: Arièja). Tha e na laighe ann am Midi-Pyrénées.
'S e Foix am prìomh-bhaile. Canar 'ariégeois(e)' ri muinntir an àite.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Départements na Frainge
Puerto Rico
'S e Puerto Rìceo an t-eilean as lugha a tha anns na Greater Antilles. Tha eileanan eile ann a tha a’ buntainn do Phuerto Rìceo cuideachd, m.e.:
Édith Piaf
B' e aon de na seinneadairean agus luchd-ciùil as ainmeile san Fhraing a bh' ann an Édith Piaf (IPA: edit pjaf, Fìor ainm: Édith Giovanna Gassion, Paris, 19 an Dùbhlachd 1915–Plascassier, 11 an Dàmhair 1963) agus dh'fhàs i ìomhaigh dhùthchail. Nochd a seinn a beatha dhochannach, bhrònach, le a neart a bhith òrain-ghaoil thiamhaidh air seinn ann am guth caointeach. Tha "La vie en rose" (1946), "Hymne à l'amour" (1949), "Milord" (1959), agus "Non, je ne regrette rien (1960) am-measg a h-òrain ainmeile.
Beatha mhoch
A dh'aindeoin na mòran eachdraidhean-beatha uimpe, tha mòran na beatha Édith falaichte le rùn, a' gabhail a-steach a breith. Rugadh i Édith Giovanna Gassion ann an Belleville, Paris, an ceàrn an imreachais àird air thoirt iomradh air nas fhadalaiche le Daniel Pennac. Thuirteadh sgeulachd shean gun rugadh i air a' chabhsair na Rue de Belleville 72, ach thuirt a teisteanas-breith oifigeil gun rugadh i aig an Hôpital Tenon, an taigh-leighis airson an ceàrn na Belleville. Thugadh an t-ainm Édith dhi airson an banaltram Breatannach A' Chogaidh Mhòir, Edith Cavell, a bha air chur ri bàs air a' chuideachadh saighdearan Frangach a theicheadh bhon bhraighdeanas na Gearmailte. Thòisich piaf— mith-chainnteachas a' Pharas airson "gealbhonn"—cho leas-ainm gum fuair i 20 bliadhnaichean na b' fhadalaiche.
'S e ban-dùthchasach leth-Eadailteach de Livorno a bh' ann a màthair, Annetta Giovanna Maillard (1895–1945). Bha i aig obair cho seinneadair nan taigh-seinnse fodhan ainm Line Marsa. 'S e lùth-chleasaiche na t-sràide a bh'ann an athair Édith, Louis-Alphonse Gassion (1881–1944) le eòlas an taighe-chluiche. Bha gu luath Édith trèigte le a màthair agus bha a h-athair sa' Chogadh, 's mar sin dh'fhuirich i fad ùine ghoirid leis a' mhàthair a màthar, Emma (Aïcha) Saïd ben Mohammed (1876–1930), a bha 'na Ban-Cabileach. Gu goirid an dèidh sin, ghabh an t-athair Édith a nighean a dh'fhuireach le a mhàthair, a bha 'na bhana-mhaighstir taigh-strìopachas ann an Normandie, agus an uair sin thill e dhan dh'armailt Fhraingich ann an 1916. Chuidich na strìopaichean a dh'àrach Édith.
As na h-aoisean trì ri seachd, bha air aithris Édith dall, a' fulang bho cor na t-sùla, 's dòcha at-còirne; agus as na h-aoisean ochd ri ceithir deug, bha i air aithris bodhar. A-rèir ri aon a h-eachdraidhean-beatha, fhuair i a lèirsinn air ais nuair ann an mar a tha iomradh air thoirt air cho "mìorbhail", an dèidh chruinnich na strìopaichean a seanmhair airgead ga cur air taisdeal a thoirt urram ri Thérèse de Lisieux. Ann an 1929, aig an aois 14, cheangail i le a h-athair 'na ghnìomhan na t-sràide air feadh na Frainge, far an sheinn i gu follaiseach air a' chiad àm. An uair sin ghabh i seòmar aig an Grand Hôtel de Clermont (18 rue Veron, Paris 18ème) agus dhealaich i bhuaithe, a' dol a slighe fhèin cho seinneadair-sràide anns an Pigalle, Ménilmontant, agus na h-iomall-bhailtean na Paris (th' ann iomradh ri seo 'san òran "Elle fréquentait la Rue Pigalle" (Thadhail I an Sràid Pigalle). Cheangail i le a leth-phiuthar Simone Berteaut ("Momone") 'san oidhirp seo, agus dh'fhàs an dithis buan-chàirdean sa' mhiastadh. Bha i mu dheidhinn 16 bliadhna a dh'aois nuair thuit i ann am gaol le gille-fritheil, Louis Dupont. Aig an aois 17 rugadh an aon pàiste aice, caileag ainmichte Marcelle, a bhàsaich aig dà bliadhna a dh'aois à fiabhras eanchainne. Mar a màthair fhèin roimhpe, lorg Édith ag àrach pàiste doirbh fad fhuireach beatha air na sràidean, 's mar sin dh'fhàgtadh i gu tric Marcelle na h-aonar fad a neo-làthaireachd, agus ghabh Dupont an nighean a dh'àrach leis fhèin roimh a' bhàs Mharcelle mìosan na b' fhadalaiche. 'S e drùisear a bh' ann an ath-leannan Édith, Albert, agus ghabh e roinn-pàighidh as an airgead gun d' rinn i le seinn ann an iomlaid ann an iomlaid nach cuirteadh e spàirn oirre a dh'fhàs strìopach; chuir caraid Édith, nighean thlàth ainmichte Nadia, làmh 'na beatha fhèin nuair bha i air chur aghaidh air an smaoin de fàs strìopach agus cha mhòr nach do chuir Albert peilear tro Édith nuair bhris i am càirdeas oir a' bhàis Nadia.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às an Fhraing Roinn-seòrsa:Seinneadairean
Ráth Maonais
'S e baile ann am Baile Átha Cliath a tha ann an Ráth Maonais.
Daoine ainmeil
Roinn-seòrsa:Baile Átha Cliath
Inneal-siubhail
thumb|Inneal-siubhail Ann an co-theacsa de rathad-iarainn is e a tha ann an inneal-siubhail, inneal-tarruinn dealbhaichte a tharruinn trèanaichean de uaganan (carabadan-bathair).
Anns an fharsainneachd, tha trèanaichean-bathair nas troma na trèanaichean airson siubhalaich agus cha ruith iad cho luath. Cho tràth ri meadhan nan 1830'n thòisich innleadairean rathad-iarainn a dhealbh innlean-tarruinn gu sònraichte airson trachdadh bhathair. Fhreagair innlean le siolandairean mora, cuibhlichean beaga agus caraidean cuibhle-iomain cho-cheangailte ri trachdadh-bhathair.
Is ann mar sin a bha inneal-bathair "clasaigeach" na Breatuinn uidheamaichte le sia cuibhle co-cheangailte, nach eil ach 5 troigh neo 5 troigh agus 3 oirlich thairis. Bha clasaichean J37 & J39 den Rathad-Iarainn Breatuinn a' Thuath na deagh eisimpleirean den seòrsa inneal seo.
Roinn-seòrsa:Rathad-iarainn
Bankend
'S e baile beag dùthchasail faisg air Dùn Phrìs, air àirde an iar-dheas na h-Alba a th' ann am Bankend. Tha e suidhichte aig 22m os cionn ìre na mara, air an àirde an ear Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Dhùn Phrìs ro 1975), eadar Ruadhail agus Gleann Chapall, ri taobh na h-aibhne Lochar. Tha e 255km air falbh bho Obar Dheathain, 106km bho Ghlaschu, 9km bho Dhùn Phrìs agus 108km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. 'S e Beurla a’ chiad chànan aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann am Bankend. Tha eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas agus coilltearachd. A bharrachd air sin, tha talla a' bhaile agus còig tuathanasan mu thimcheall a’ bhaile. Taobh fhoghlaim, chan eil sgoil ann agus le sin feumar a dhol dhan bhun-sgoil ann an Gleann Chapall agus dhan àrd-sgoil ann an Dùn Phrìs.
Eachdraidh
Chaidh tùr dìona a thogail an seo ann an 1622, ged an do chlàraich na Sasannaich fear eile ro làimhe mu 1560. Chaochail fear às a' bhaile air an robh John Hutton, ann an 1704, agus chaidh sgoil, Hutton Hall Academy, a stèidheachadh leis a dhìleab ann an 1712. Chaidh Na Seumasaich seachad air Bankend air an t-seann rathad shuas gu tuath ann an 1746, an dèidh dhuibh Sasainn fhàgail. Thogadh eaglais na sgìre ann an 1781, air iomall Bhankend airson paraiste Chille Bhlàthain. Mus do thog Thomas Telford an rathad ùr tro mhòinteach Lochar aig toiseach na 19mh Linne, rachadh a' phrìomh rathad eadar Cathair Luail agus Dùn Phrìs tro Bhankend. Chaidh Prionnsa Teàrlach Stiùbhart agus na Seumasaich seachad oirre ann an 1745. A rèir carragh-chuimhne a' bhaile, fhuair aon duine thar fhichead à Bankend bàs sa Chogadh Mhòr agus dusan eile san Dàrna Cogadh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Alba Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh Roinn-seòrsa:Siorrachd Dhùn Phrìs Roinn-seòrsa:Na Seumasaich
1045
MXLV
Bàsan
Roinn-seòrsa:1040an
1882
MDCCCLXXXII
Bàsan
Roinn-seòrsa:1880an
Monrovia
'S e prìomh-bhaile Libèiria a tha ann am Monrovia. Anns a’ bhliadhna 2003 bha 572,000 duine a' fuireach anns a' bhaile fhèin. Mar sin dheth 's e am baile as motha den dùthaich cuideachd. Tha Monrovia suidhichte eadar a’ Chuan Siar agus an Abhainn Mesurado. Tha am baile na laighe timcheall air a' phort-mara aige. 'S e seo an co-chomharran aige: 6° 19’ Tuath agus 10° 48’ Iar. Tha Monrovia 361km air falbh bho Freetown (Siarra Leòmhann), 478km bho Chonakry (Gini), 753km bho Abidjan agus 612km bho Yamoussoukro (Costa Ìbhri). Tha e suidhichte air an àirde an iar-thuath na dùthcha, aig 30m os cionn ìre na mara.
Chaidh am baile a stèidheachadh anns a’ bhliadhna 1824, ach bha daoine a’ fuireach an seo roimhe sin. Chuireadh Monrovia mar ainm air a’ bhaile airson urram a chuir air James Monroe, ceann-suidhe nan Stàitean Aonaichte aig an àm sin. 'S e teas meadhan malairteach ‘s gnìomhachail a th’ann. Tha am Central Bank of Liberia, am banca as cudthromaiche den dùthaich, ann am Monrovia cuideachd. Tha bàtaichean a’ dol gu Greenville agus gu Harper. 'S e an Roberts International Airport am port-adhair as fhaisge, tha e mu 60 cilemeatair air falbh bhon bhaile.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Afraga Roinn-seòrsa:Afraga-an-Iar Roinn-seòrsa:Bailtean
Jacques-Louis David
'S e peantair nua-clasaigeach a bh' ann an Jacques-Louis David. Rugadh e 30 an Lùnasdal 1748 ann am Paris, an Fhraing agus chaochail e 29 an Dublachd 1825.
An Rèabhlaid Fhrangach
Thaic e an Rèabhlaid Fhrangach agus bha e eòlach air Maximilien Robespierre. 'S e comharradh an Rèabhlaid Fhrangach a th' ann an cuid de na dealbhan a rinn e, m.e. National Convention (1792) agus La Mort de Marat (1793).
Napoleon
Roinn-seòrsa:Ealain Roinn-seòrsa:Daoine às an Fhraing
Sùbhan
'S e seòrsa de bhiadh air a bhrachadh a tha ann an sùbhan no sùghan.
Tha e air dhèanamh air càthan coirce. Bogachar na càthan ann an uisge gus rachas an uisge goirt, sìolachear an uisge agus 's e sùbhan a tha san stuth soladach.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Biadh
André Gide
B' e sgrìobhadair Frangach a bha ann an André Paul Guillaume Gide (IPA: /ɑ̃dʁe pɔl ɡijom ʒid/). Rugadh e ann am Paris ann an 1869 agus chaochail e an siud fhèin ann an 1951. Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Litreachas ann an 1947.
Parraist
thumb|right|250px|Parraist ann an Èirinn
‘S e sgìre bhunaiteach eaglaiseil a th’ann am parraist neo paraiste (Gaeilge: paróiste) agus mar as àbhaist ‘s e sagart neo ministear a bhios ga frithealadh. ‘S ann às a’ Ghreugais παρоικια,  tron Laideann paroecia  agus an t-seann Fhraigis paroisse (1075)  a tha am facal fhèin. Tha dà phàirt san fhacal: παρά = faisg air agus οικος = taigh. Bithear a’ cleachdadh an fhacail ghàidhealach Sgìre an àite parraiste sa Ghàidhlig cuideachd.
Iomraidhean
Category :Creideamh Category : Crìosdaidheachd
Y Mot
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sir Benfro Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Wichita, Kansas
'S e  Wichita  (IPA: /ˈwɪtʃɪtaː/) am baile as motha a tha ann an Kansas. Tha e suidhichte san àirde a deas na stàite air bruach an Abhainn Arkansas. Anns a’ bhliadhna 2011 bha 382,368 duine a’ fuireach an seo. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1870.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Kansas
Stùird
Roinn-seòrsa:Tinneasan
539
Bàsan
Roinn-seòrsa:530an
1493
MCDXCII
Bàsan
Roinn-seòrsa:1490an
Uaireadair
'S e inneal a tha ann an uaireadair a sheallas dè an uair a tha e. Tha iad gu math beag, agus cuirear air caol an dùirn gu h-àbhaisteach. Tha dà sheòrsa ann: digiteach air a bheil àireamhan, agus uaireadair-làimh mar cleoc traidiseanta.
Bho àm gu àm, cleachdar uaireadair airson cleoc air fad.
Roinn-seòrsa:àm Roinn-seòrsa:acfhainn Ur (kronometer) Orologio
192
Bàsan
Roinn-seòrsa:190an
Ráth Garbh
'S e baile ann am Baile Átha Cliath a tha ann an Ráth Garbh.
Daoine ainmeil
Roinn-seòrsa:Baile Átha Cliath
T. S. Eliot
B' e sgrìobhadair agus bàrd a bha ann an Thomas Stearns Eliot. Rugadh e ann an St. Louis, na Stàitean Aonaichte ann an 1888 agus chaochail e ann an Lunnainn, Sasainn ann an 1965. Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Litreachas ann an 1948.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Aimeireaganach Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Sasannach Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Litreachas Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
C.B. Cridhe Mheadhan-Lodainn
'S e sgioba ball-coise a th' ann an Cridhe Mheadhan-Lodainn no Hearts mar a chanas riutha nas trice. Bidh iad a' cluich aig raon-cluiche Tynecastle.
Anns an seusan a b' fhearr a bh' aca airson bliadhnachan, 2005/2006, bhuannaich iad Cupa na h-Alba an aghaidh Gretna agus ghlèidh iad an dara àite anns an SPL air thoiseach air Rangers - a' chiad turas a tha sgioba air crìochnachadh eadar an "Old Firm" airson barrachd air deich bliadhna - agus mar sin tha cothrom aca cluich anns an Champions League, no Cupa na Roinn-Eòrpa, an aghaidh na sgiobannan is ainmeil agus cumhachdach anns an t-saoghal.
Duaisean
Buadhaiche Alba : 1895, 1897, 1958, 1960
An Iolaire
thumb|right|270px|HMY An Iolaire ann an 1908 nuair a bha Amalthaea air.
'S e iacht a bh' anns an HMY An Iolaire. Chaidh a togail mar Iolanthe ann an 1881 le Ferguson's of Leith is b' e long-thoileachais a bh' innte ron Chogadh, nuair a chaidh gunnaichean a chur innte is chaidh i na bàta-faire timcheall air Sealtainn, Yarmouth is Portsmouth. Bha Mione is Amalthaea air mus chaidh ainmeachadh An Iolaire san Dàmhair 1918.
C.B. Cridhe Mheadhan-Lodainn
Duaisean
Cupa Lìog na h-Alba : 1955, 1959, 1960, 1963
An Iolaire
Tràth sa mhadainn Là na Bliadhna Ùire 1919, bha faisg air 300 daoine air bòrd, seòladairean agus saighdearan a bha a' tilleadh dhachaidh às dèidh an Chiad Chogaidh. Faisg gu chladach Steòrnabhaigh, chaidh an Iolaire às an rathad agus chaidh a mhilleadh air Biastan Thuilm. Chaidh barrachd air 200 daoine bhàthadh.
C.B. Cridhe Mheadhan-Lodainn
Tùsan
Roinn-seòrsa:Ball-coise Roinn-seòrsa:Sgiobannan ball-coise Roinn-seòrsa:Ball-coise Albannach Roinn-seòrsa:Sgiobannan ball-coise Albannach
An Iolaire
thumb|Carragh-chuimhne ann an Tolm, Leòdhas, airson na daoine a chaidh bhàthadh air an Iolaire
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bàtaichean
Sunne
'S e sgìre dùthchasail air an àirde an iar-dheas na Suaine a th' ann an Sunne. Tha e suidhichte ri taobh Loch Fryken, ann an Värmland, 243km air falbh bho Stockholm agus 240km bho Ghöteborg. Tha 13,308 duine a' fuireach anns an sgìre.
La Chorrera
‘S e baile agus sgìre roinneil ann am Panama a th’ ann an La Chorrera. Tha an t-àite seo suidhichte ann am meadhan na dùthcha.
Sunne
Freumhan an ainm
Tha e coltach gur ann às an fhacal sund (caol) ann an Suainis (san tuiseal tabhartach shingilte) a tha an t-ainm. Bheireadh sin An Caolas dhuinn sa Ghàidhlig an latha an-diugh. 'S e co-dhàimh leis a' Bheurla sound a th' ann. B' e Sundy a chanadh ris roimhe. Tha sin a' gabhail cruth na tìre.
La Chorrera
Daoine Ainmeil
Roinn-seòrsa:Coloimbia Roinn-seòrsa:Panama Roinn-seòrsa:Bailtean
Sunne
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean anns an t-Suain Roinn-seòrsa:An t-Suain
Bile na Gàidhlig 2002
B’ e seo a’ chiad Bile na Gàidhlig a thug Mìcheal Ruiseal a-steach gu Pàrlamaid na h-Alba air 13 an t-Samhain 2002. Thuit e, air sgàth cinn-ùine nuair a thàinig seisean na Pàrlamaide gu chrìch ann an 2003. Ach lean e dhan dàrna Bile na Gàidhlig, a thug Peter Peacock a-steach dhan Phàrlamaid air 27 an t-Sultain 2004 agus a thàinig gu buill ann an Achd na Gàidhlig 2005.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba
Àibheis
'S e àibheis clais no toll a tha uabhasach domhainn, gu h-àraid anns a' mhuir neo Ifrinn.
Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas
Ráth Eanaigh
'S e baile ann am Baile Átha Cliath a tha ann an Ráth Eanaigh neo Ráth Éanna.
Roinn-seòrsa:Baile Átha Cliath
1057
MLVII
Bàsan
Roinn-seòrsa:1050an
Skelmorlie
Chaidh Skelmorlie a chur air bhonn anns an 15mh linn. Bha Caisteal Skelmorlie deas air a’ bhaile, chaidh a thogail ann an 1502. Anns na bliadhnaichean mu dheireadh bha taigh-òsta ann, ro àm a chaidh an togalach a chur sìos anns na 1990an.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Àir a Tuath
Aube
thumb|Suidheachadh Aube thumb|[[Gearradh-arm Aube]] 'S e département na Frainge a tha ann an Aube. Tha e na laighe ann an Champagne-Ardenne.
'S e Troyes am prìomh-bhaile.
Roinn-seòrsa:Départements na Frainge
193
Bàsan
Roinn-seòrsa:190an
Aideachadh
Roinn-seòrsa:Creideamh
Geelong
250px|right|thumb|Sealladh. Tha Geelong na bhaile-mòr ann an Bhictòria, Astràilia.
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Astràilia
Mòr-thìr, Sealtainn
'S e eilean as motha ann an Sealtainn agus an treas eilean nas motha ann an Alba a tha ann am Mòr-thìr, Sealltainn.
Còmhdhail
Tha dà phort-adhair anns a' mhòr-thìr, ann an Sumburgh taobh a deas agus Tingwall faisg air Lerwick. Tha seirbheis aiseig a' ceangal Lerwick ri Obar Dheathain agus Arcaibh. Tha seirbheisean aiseig cuideachd eadar a' mhòr-thìr, Yell, Bressay agus Whalsay.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sealtainn
Uaireadair-grèine
right|thumb|Uaireadair-grèine
15 an Gearran
'S e 15 an Gearran an 46mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich. Tha 319 latha (320 ann am bliadhna-leum) air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Uaireadair-grèine
'S e innleachd a tha ann an uaireadair-grèine a sheallas an uair le faileas na grèine. Tha tursachan mar uaireadair-grèine mòr, agus bha iad aig na Ròmanaich.
Raghnallach
'S e baile ann am Baile Átha Cliath a tha ann an Raghnallach.
15 an Gearran
Tachartasan
thumbnail|[[Louis XV na Frainge]]
Uaireadair-grèine
Roinn-seòrsa:Àm Roinn-seòrsa:Acfhainn
Raghnallach
Daoine ainmeil
Roinn-seòrsa:Baile Átha Cliath
15 an Gearran
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Lia Fàil
thumb|right|200px|An Lia Fhàil: Suidhichte fo cathair coisrigidh na Sasainn ann an 1855 Is clach coisrigidh Rìghrean na h-Alba a tha anns an Lia Fàil (no Clach Sgàin). B’ àbhaist do rìghrean na h-Alba a shuidhe air an Lia Fhàil rè an coisrigeadh.
Cruth an Lia Fhàil
Is leac de clach-shaor ruadh a tha ann, uidheamaichte le fàinne iarainn air gach ceann.
Mangaineis
'S e eileamaid cheimigeach a tha ann am mangaineis le samhla Mn agus àireamh atamach 25.
Cùirn
250px|right|thumb|Sealladh. Tha Cùirn na bhaile-mòr ann an Queensland, Astràilia.
Mangaineis
'S e meatailt trastach, cruaidh, brisg a tha ann. Chan eil ach aon iosatòp seasmhach ann, 55Mn. Tha 24 iosatòpaichean neo-sheasmhach cuideachd.
1495
MCDXCV
Mangaineis
Eachdraidh
Tha an t-ainm "mangaineis" a' dol, coltach ri "magnesium" agus "magnat", à Magnesia anns a' Ghrèig.
1495
Bàsan
Roinn-seòrsa:1490an
Lia Fàil
Eachdraidh
Tha tràth eachdraidh An Lia Fhail caillte ann an ro-eachdraidh na h-Alba. Is coltach gu robh e na clach coisrigidh do Rìghrean Dail Riada mus deach Alba aontachadh mar dhùthaich. Anns na meadhan aoisean, b' àbhaist do Rìghrean ur na h-Alba a bhi coisrigte aig Mainistir Sgàin, faisg air a' Pheairt agus bha i na laighe an eaglais a' mhainistir. B'e Am Peairt na chiad phrìomh-bhaile na h-Alba. Chaidh goid air a' cloiche le Eideard I na Sasainn ann an 1296 agus chaidh a chuir ann an cathair coisrigidh na Sasainn, far an do dh'fhan i gus 1951, nuair a chaidh an saoradh le buidheann beag de oileanaich tìr-gràdhach Albannach. Chaidh a' clach air chuairt, caillte do na h-ùghdarrasan, airson grunnan mìosan mus an do nochd e air altair Mainistir Obar Bhrothaig. Chaidh an toirt air ais ri Lunnainn a-rithist, far an do dh'fhan e gu 1996. Anns a' bhliadhna sin, dh'aontaich Riaghaltas na Rìoghachd Aonaichte gum bu chòir don leac fhuirich an Albann ach an uair a bha feum air airson coisrigeadh Rìgh (neo ban-righinn). Tha A' Chlach a nis ri fhaicinn aig Caisteal Dùn Èideann.
Cùirn
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Astràilia
Mìcheal Ruiseal
Tha Mìcheal Ruiseal (Beurla: Michael William Russell) BPA (rugadh 9 an Lùnastal 1953) 'na neach-poileataigs de chuid Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba. Tha e 'na Bhall de Phàrlamaid na h-Alba, a' riochdachadh Earra-Ghàidheal agus Bòd, agus bha e 'na Runaire a' Chaibineit airson Foghlaim agus Ionnsachaidh Fad-beatha ro 2014. An dèidh don Reifreann mu bhallrachd Bhreatainn san Aonadh Eòrpach 2016 chaidh e 'na Mhinistear airson Còmhraidh RA air Àite na h-Alba anns an Eòrpa. Tha e 'na shuidhe ann an Caibineat Riaghaltas na h-Alba. Tha companaidh telebhisein aige, Eala Bhàn, agus tha e air seachd leabhraichean a sgrìobhadh.
Tha e air a' Ghàidhlig a ionnsachadh gu fileantachd. Tha e air taic mhór a thoirt don Ghàidhlig sa Phàrlamaid, gu h-àraid leis a' chiad Bile na Gàidhlig ann an 2002. Ann an 2010, thug e seachad òraid sa Ghàidhlig ann an Comhairle na h-Eòrpa, a chiad uair a chaidh sin a dhèanamh.
Ann an 2009 thug e seachad Òraid an t-Sabhail aig Sabhal Mòr Ostaig.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba Roinn-seòrsa:Òraidichean an t-Sabhail Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba
Lia Fàil
Ainmean eile
Is gann gun cuir na Gaidheal ainm air bith air a' clach ach An Lia Fhàil, ged a tha i ainmichte fo riochd "A 'Chlach", ann an Òrain na Cloiche, a chaidh air dèanamh tràth 's na 1950an a cheilearaich saoradh na cloiche. Air barrachd, tha an t-ainm Clach na Ceanamhainn clàraichte anns an fhaclair aig Dwelly, leis an fhiosrachadh gun tàinig an t-ainm seo bho seann chreideamh Albannach gum bitheadh fear do shloighne Albannach a' riaghladh àite sam bith a bhitheadh a' chlach air an cumail.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Eachdraidh na h-Alba
Mangaineis
Eachdraidh
Ann an 1774 rinn Johan Gottlieb Gahn sampla de mhangaineis nuair a dh'iom-obraich e mangaineis dà-ogsaid cuide ri carbon.
Cleachdadh
Cleachdar mangaineis san gnìomhachas-saothrachaidh stàilinne.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eileamaidean Roinn-seòrsa:Meatailt
Inbhir Narann
Tha Inbhir Narann na laighe ann an taobh tuath na h-Alba. B' e prìomh-bhaile den Siorrachd Inbhir Narann a bha ann. Tha Inbhir Narainn mu chòig deug mìle ro Inbhir Nis.
Thadhail Samuel Johnson air Inbhir Narainn ann an 1773. Na bheachd, bha am baile air oir na Gàidhealtachd:"'At Nairn we may fix the verge of the Highlands; for here I first saw peat fires, and first heard the Erse language.'"
Giùlan
Tha Stèisean Inbhir Narann ann, far a bheil na trèanaichean a' ruith gu Obar Dheathain agus Inbhir Nis.
Spòrs
Tha Sgioba Iomain aige cuideachd. Tha dha raon goilf aig Inbhir Narann agus tha club ball-coise Nairn County a' cluich aig Pàirc a' Station.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd Roinn-seòrsa:Siorrachd Inbhir Narann
1295
MCCXCV
Bàsan
Roinn-seòrsa:1290an
Sambandsflokkurinn
B' e partaidh poileatagach à Innis Tìle 's a bh' ann an Sambandsflokkurinn (Gàidhlig: Pàrtaidh an Aonaidh). Chaidh a stèidheachadh ann an Reykjavík ann an 1912, nuair a bha Innis Tìle fhathast na phàirt na Danmhairg, mar chaidreachas eadar Heimastjórnarflokkurinn, Sjálfstæðisflokkurinn agus corra bhall-phàrlamaid neo-eisimeileach. Bhuinneadh 32 bhall-phàrlamaid a-mach 40 do Shambandsflokkurin. Bhathar airson còrdadh an aonaidh eadar Innis Tìle agus An Danmhairg a rèiteachadh. B' e Hannes Hafstein, a stèidhich am pàrtaidh. Bhris Sambandsflokkurinn a-mach à chèile ann an 1914 o chionns gun d'fhuair e fìor droch chàineadh anns na pàipear-naidheachd. Thill a' mhòr-cuid nam ball gu Heimastjórnarflokkurinn.
Prìomh-mhinistearan
Bha dìreach aon Forsætisráðherra (Gàidhlig: Prìomh-mhinistear) aige nuair a bha am pàrtaidh ann:
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Poileataigs Roinn-seòrsa:Innis Tìle Roinn-seòrsa:An Danmhairg
Socorro (Santander)
'S e baile meadhanach ann an Santander, Coloimbia, a th' ann an Socorro. Tha e suidhichte ann am meadhan na dùthcha shuas aig 1,300m os cionn ìre na mara agus agus 121km air falbh bho Bhucaramanga, prìomh-bhaile na roinne. 'S e baile le gnàth-shìde mheadhanach a th' ann agus tha teodhachd mheadhanach mu 22.3˚ aige, rè na bliadhna. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1683.
1496
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1496 (MCDXCVI).
Socorro (Santander)
Eachdraidh
Chaidh am baile seo a stèidheachadh le José de Archila agus José Díaz Sarmiento air 16 an t-Ògmhios 1683. Chuireadh ainm Spàinnteach airsan: tha Socorro a' ciallachadh furtachd ann an Spàinntis agus tha ceithir bailtean anns An Spàinn air a bheil an aon ainm. Thogadh cathair-eaglais ann an 1873. Thoisich Ar-a-mach nan Comuneros (Spàinntis: Insurrección de los Comuneros) ann an Socorro ann an 1781. Bha an t-uabhas mì-thoileachas ann a thaobh chìsean. Bha ar-a-maich a bhith ann mar-thà o chionns gu robhar a' cumail monopolaidh ann am prìsean deoch làidir agus tombaca, ach b' e na cìsean neo-chothromach agus èigheachd nan cìsean a chaidh fhoillseachadh ann an Socorro a bha aig cnag na cùise. B' e Socorro fhèin a bh' ann teis-mheadhan an ar-a-maich air sàilleabh cho làidir 's a bha malairt san sgìre. An ceann ginealach, ann an 1819, chaidh Antonia Santos, a bha an sàs anns an iomairt airson neo-eisimeileachd na dùthcha, a chur gu bàs an seo. B' e prìomh-bhaile na roinne a bh' ann Socorro eadar 1861 agus 1886. Mean air mhean, anns an dàrna leth dhen 19mh Linn, dh' fhàsadh eaconomaidh a' bhaile na bu laige oir b' e eaconomaidh stèidhichte air àiteachas a bh' ann.
1496
Bàsan
Roinn-seòrsa:1490an
Socorro (Santander)
Sluagh a' bhaile
Tha 22,997 nan tàmh anns a' bhaile fa leth, ach tha 29,076 duine a’ fuireach anns an sgìrean air fad, a' gabhail a-steach nan clachan dùthchasail a-staigh crìochan a' bhaile. Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin. Air adhbharan trioblaidean poilitigeach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail nan sgìrean dùthchasail. Taobh chinnidh, 's e daoine geala/mestizos a th' ann a' mhòr-chuid nan daoine ann am Vélez, ach tha 0.3% dhe daoine aig a bheil freumhan ann an Afraga. 'S urrainn dhan 92.8% nan daoine ann an Socorro leughadh agus sgrìobhadh. A thuilleadh air sin, tha fòn aig an taigh aig 61.4% nan dachannan.
Meall Buidhe, Cnòideart
’S e beinn ann an Cnòideart air a’ Ghàidhealtachd a th’ ann am Meall Buidhe. Tha e 946m de dh’àirde agus ’s e Beinn Rothaich iomallach a th’ ann. Tha e suidhichte eadar Loch Shubhairne, Loch Nibheis agus Linne Shlèite ri taobh Luinne Bheinn. 'S e an dòigh as cumanta a bhith ga shreap bho Inbhir Aoidhe agus Gleann an Dubh-Lochain. Bidh cuid ga shreap air aon latha còmhla ri Luinne Bheinn.
Socorro (Santander)
Fèisean
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Socorro. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid Chaitligeach a th' ann fhathast, fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s a tha beairteas cultarail na dùthcha.
Meall Buidhe, Cnòideart
Bhon mhullach gheibhear seallaidhean air Linne Shlèite agus an Eilean Sgitheanach, Rùm agus Eige agus beannan Chnòideirt.
Socorro (Santander)
Ceanglaichean A-mach
An t-sìde ann an Socorro
Meall Buidhe, Cnòideart
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Socorro (Santander)
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Coloimbia
Iain Gobha na Hearadh
'S e bàrd spioradail a bh' ann an Iain Gobha na Hearadh (1790-1852), neo John Morrison sa Bheurla. Rugadh e ann an Ròghadal, Na Hearadh. Dh'fhàs e na ghobha agus na cheannard soisgeulasach, cho math ri na bhàrd. Ann an 1828, fhuair e obair mar cheistear leis an SSPCK.
Bha e comasach air sgrìobhadh gu fileanta sa Ghàidhlig agus sa Bheurla. Sgrìobh e, mar eisimpleir, an dàn fada 'An Nuadh Bhreith, no Gleachd an t-Seann Duine agus an Duin' Òig'.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bàird Ghàidhlig Iain Gobha na Hearadh Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Trefesgob
Tha am baile Trefesgob ann an Casnewydd, a' Chuimrigh. Tha e 14.5 mi (23.4 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 118.3 mi (190.4 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 2068 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 244 (11.8%); rugadh 82% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Casnewydd Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Trefesgob
Luibh-eòlas
thumb|Theophrastus, seann luibh-eòlaiche. Is e saidheans nan lusan a tha ann luibh-eòlas. Is e meur a' bhith-eòlas a tha ann.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bith-eòlas
Dealbhadair
'S e neach a dhealbhas stuthan a th' ann an dealbhadair. Canar dealbhadair-èibhinn ris an neach a nì dealbhan aoireil airson nam meadhannan.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Dreuchdan Roinn-seòrsa:Na h-ealain
Uair
Se aonad-thìde a tha ann an uair. Sa Ghàidhlig, ged a tha ciall farsaing aige, mar “tha cuimhne agam nuair (an uair) a thàinig iad”, tha ciall nas cumhainge aige, “uair a thide”, agus se seo air a bheil an aiste seo. Tha 24 uairean aig gach latha, agus tha 60 mionaidean aig gach uair.
Aude
thumb|Suidheachadh Aude thumb|[[Gearradh-arm Aude]] 'S e département na Frainge a tha ann an Aude. Tha e na laighe ann an Languedoc-Roussillon.
194
Bàsan
Roinn-seòrsa:190an
Aude
'S e Carcassonne am prìomh-bhaile.
Blaenau Gwent
Bailtean ann am Blaenau Gwent
Roinn-seòrsa:Siorrachdan na Cuimrigh *
Aude
Roinn-seòrsa:Départements na Frainge
Yr Hafanau
Tha am baile Yr Hafanau ann an Sir Benfro, a' Chuimrigh. Tha e 85.2 mi (137.1 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 214.1 mi (344.5 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 1139 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 147 (12.9%); rugadh 61% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sir Benfro Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Beinn Leribreck
'S e beinn anns na h-Eileanan Siar, Alba a th' ann am Beinn Leribreck (Beurla: Ben Leribreck)