cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Saighdear
Chan e làmh-chòmhraig a th' ann gach saighdear co-dhiù. Ged a gheibh a h-uile saighdear trèanadh bunaiteach fo armaibh, tha feadhainn ann a nì dreuchdan agus seirbheisean eile am broinn an Airm a bharrachd air a bhith dìreach a’ sabaid, mar eisimpleir gnothaichean clèireachail, solarachd, innleadaireachd, sgrùdadh neo trèanadh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Cogadh Roinn-seòrsa:Dreuchdan
Ceann Loch Lìobhann
thumb|Ceann Loch Lìobhann 'S e baile anns a’ Ghàidhealtachd  a tha ann an Ceann Loch Lìobhann (Beurla: Kinlochleven). Tha am baile suidhichte ann an Loch Abar aig ceann an ear Loch Lìobhann. Tha am Mamores Ridge air taobh tuath a' bhaile, tha Gleann Comhann air an taobh a deas. 'S e seo na co-chomharran aige: 56° 42′ 47″ Tuath agus 4° 57′ 40″ Iar.
Shaker Heights, Ohio
'S e baile ann am Ohio, sna Stàitean Aonaichte, a th' ann an Shaker Heights. Anns a’ bhliadhna 2010 bha 28,448 duine a’ fuireach an seo. Tha e suidhichte aig 320m os cionn ìre na mara.
Ceann Loch Lìobhann
Ann an 2004 bha timcheall air 880 duine a' fuireach an seo.
Tha Slighe na Gàidhealtachd an Iar, frith-rathad astair eadar Glaschu agus a' Ghearasdan, a' dol seachad air a' bhaile, agus 's e àite cudromach a th' ann do luchd-coiseachd gus an oidhche a chosg an sin. Mar sin tha taighean-òsta agus ostail òigridh ann.
Shaker Heights, Ohio
Eachdraidh
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1911.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Ohio Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Ohio Roinn-seòrsa:Na Stàitean Aonaichte
An Cliseam
thumb|Mullach am Cliseam 'S e beinn air Ceann a Tuath na Hearadh a th' anns a' Chliseam. 'S e a' bheinn as àirde sna h-Eileanan Siar a th' ann, agus 's i an Corbett a-mhàin ann an Innse Gall. Tha slighean gu leòr suas a' bheinn, agus tha sealladh math bhon mhullach. Tha aon shlighe chumanta a' dol suas bho àite-parcaidh ri taobh an rathaid eadar Steòrnabhagh agus an Tairbeart. Tha slighe eile thairis air cruadh-eich a' Chliseim a tha a' tòiseachadh aig ceann a tuath Abhainn Scaladail agus a' dol suas air Mullach an Langa. Tha seallaidhean on mhullach a' nochdadh beanntan a' chruidhe-eich: An t-Isean, Mulla bho Dheas, Mulla bho Thuath, agus Mullach an Langa. Tha a' bheinn mu 799 meatairean (2,621 troighean) a dh'àirde.
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Na Hearadh
Ceann Loch Lìobhann
Eachdraidh
Dh'fhàs am baile gu luath tràth san 19mh linn nuair a thòisich an Noth British Aluminium Company pròiseact mòr. Bha iad airson an àite a chleachdadh air sgàth 's gur e am baile as fliuch ann am Breatainn a th' ann. Thog iad balla-casg os cionn na baile. a tha gus an latha an-diugh a' casg an seann Uisge Dubh, a' cruthachadh am Black Water Reservoir. Chleachd iad am balla sin gus cumhachd-uisge a chruthachadh airson leaghadair-almain (aluminium smelter) obrachadh.
Bhanuatu
'S e dùthaich eileanach anns a' Chuan Shèimh a tha ann am Bhanuatu neo 'Bhanuàtu, ainm oifigeil: Republic of Vanuatu ‘sa Bheurla neo République de Vanuatu san Fhraingis. Tha i na laighe mu 1,750 cilemeatair air falbh san ear air Astràilia, 500 cilemeatair (310 mi) san earra-thuath New Caledonia, san taobh an iar Fìdi agus deas air  na  na h-Eileanan Sholaimh.
Ceann Loch Lìobhann
Eachdraidh
Dh'fhàs a' choimhearsnachd gu luath agus aig amannan bha 800 duine ag obair aig an leaghadair-amlain, agus chuir sin fàs mòr dhan eaconamachd Loch Abair fad cha mhòr ceud bliadhna. Ann an 1994 bha fios aig a' chompanaidh Alcan Smelting and Power (UK) Ltd gun robh aca ri dùnadh air sgàth 's gun robh an teicneòlas seann-fhasanta agus a cùisean eaconamach ag atharrachadh air feadh an t-saoghail. Dhùin e anns a' bhliadhna 2000 agus bha droch bhuaidh aig sin air a' choimhearsnachd. Anns a’ bhliadhna 2003, dh’fhosgail ionad sreap san t-seann togalach, an Ice Factor, le ballaichean-sreap agus am balla-sreap deighe as motha anns an t-saoghal.
Bhanuatu
Aig àm na Fraingich ‘s na Breatainnich bha ainm eile air an dùthaich: “New Hebrides”.
Ceann Loch Lìobhann
Eachdraidh
An-diugh tha cuideam gnìomhachas a' bhaile air turasachd agus cur-seachadan taobh a-muigh. Tha an West Highland Way a' leantainn tron bhaile, agus do mhòran duine 's e sin an stad mu dheireadh mus cur iad an coiseachd gu crìch anns a' Ghearasdan. Tha pròiseactan leasachaidh seasmhachd na h-àrainneachd agus na coimhearsnachd nam prìomh amasan Ceann Loch Lìobhann an-diugh. Ann an 2004 chaidh ionad-sreip (Ice Factor) a thogail, a tha a' tarraing luchd-turais dhan bhaile as t-samhradh agus sa gheamhradh.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Bhanuatu
280px|thumb|left|Bhanuatu thumb|left|Funeral masks anns an Eilean Mhalakula
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Dùthchannan Roinn-seòrsa:Roinn a' Chuain Shèimh
Blàr Athall
'S e baile-beag ann an Siorrachd Pheairt is Cheann Rois a tha ann am Blàr Athall (Beurla: Blair Atholl). Tha Stèisean Bhlàr Athall ann.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Lluís Llach i Grande
‘S e seinneadair, sgrìobhadair, ceòladair agus sgrìobhadair ciùil à Catalòinia a th' ann an Lluís Llach i Grande (IPA: ʎuˈiz ˈʎak, Girona, 7 an Cèitean 1948). Bha e na bhall a’ chòmhlain-chiùil Els Setze Jutges (Sia Britheamhan Deug) agus thathar dhen bheachd gur e fear-leasachaidh an Nova Cançó (Òran Ùr) a th' ann. Mar cheòladair poileataigeach, tha e air a bhith an sàs ann an saoghail a’ chiùil agus anns na h-iomairtean phoileateagach fad trì ginealach co-dhiù.
Beatha
‘S e mac Josep María Llach, lighiche agus tuathanach, agus María Grande, tìdsear a th' ann. Rugadh e ann an Girona ach thogadh e ann am Verges, baile beag eadar Barcelona agus Figueres. Dh’ionnsaich e fhèin agus a Bhràthair Josep María ris a’ ghiotàr a chluiche, nuair bha an dithis aca gu math òg. Tha piàna san taigh cuideachd. Fhuair e beachdan an làimhe chlì on ghlùin.
Fhuair e droch làimhseachaidh bhon dheachdaire Franco, agus b’fheudar dha a theiche thall thairis gu Paris anns na 70an. ‘S e a' chiad seinneadair ain-opàra a ghabh òrain san Taigh-cluiche Gran Teatre del Liceu a bh’ann Llach, is e a’ seinn Somniem (Nar cadal), san Shultain 1979. Bha 103,000 duine an làthair aig consart a rinn e sa phàirc Ball-coise Nou Camp, am Barcelona, air an siathamh latha dhen Iuchar 1985, an cuirm-chiùil na bu mhotha a bha a-riamh san Roinn-Eòrpa.
Chlàraich Llach 33 clàran eadar 1969 agus 2007. Chleachdadh an t-òran na b' ainmeile agus na bu chonnspaidiche a rinn e a-riamh, L'estaca (An Cabar, 1968), leis an Aonadh-ciùird Solidarność (air a stèidheachadh le Lech Wałęsa) agus an sgioba rugbaidh Unió Esportiva Arlequins de Perpinyà. A thuilleadh air sin, ‘s e òran ar-a-mach ann an Tuinisia sa bhliadhna 2011 a bh' ann cuideachd.
Ann an 2011 chuir e an Stòras Lluís Llach air dòigh, thall ann an Seanagal. Bha an leabhar a sgrìobh e ann an 2012 Memòria d'uns ulls pintats (Cuimhne nan sùilean dathte) uabhasach soirbheachail. A bharrachd sin, bha e an sàs ann an stèidheachadh Assemblea Nacional Catalana (Co-chruinneachadh Nàiseanta Chatalòinia).
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ceòl Roinn-seòrsa:Daoine à Catalonia Roinn-seòrsa:Poileataigs
C
thumb|right|100px|Dlighe-sgrìobhaidh (Copyright)
B’ e C an treasamh litir den aibidil Laidinneach Tha seann-ainm aige sa Ghàidhlig– “Coll”.
Bidh luchd-eachdraidh a’ cleachdadh ‘c.’ no ‘circa’ mura bheil deit chinnteach aca. 'S e facal Laideann a tha ann an ‘circa’, agus tha e a' ciallachadh ‘mu’ no ‘timcheall air’. Mar sin tha ‘c.5000’ a' ciallachadh mu 5000. Chì thu gu bheil ‘c’ a’ nochdadh tric ann an ro-eachdraidh agus ann an arc-eòlas.
Roinn-seòrsa:Litrichean na Gàidhlig Roinn-seòrsa:Litrichean
Goetre Fawr
Tha am baile Goetre Fawr ann an Sir Fynwy, a' Chuimrigh. Tha e 19.5 mi (31.4 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 123.5 mi (198.7 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 2332 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 270 (11.6%); rugadh 77% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sir Fynwy Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Aonghasan
'S e ainm Gàidhlig a th' ann an Aonghasan. 'S e ainm baistidh fireann a th' ann.
Bunachas
'S e ainm meanbhach den ainm Aonghas a th' ann an Aonghasan. Nochd an t-ainm Aonghas ann an seann Ghaeilge mar Óengus.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ainmean Gàidhealach
San Luis (Antioquia)
'S e baile beag ann an Antioquia, Coloimbia, a th’ ann San Luis. Tha e suidhichte ann am meadhan na dùthcha faisg air El Santuario aig 1,050m os cionn ìre na mara agus 116km air falbh bho Mhedellín, prìomh-bhaile na roinne. 'S e baile le gnàth-shìde theth a th' ann agus tha teodhachd mheadhanach dhe 24˚ aige, rè na bliadhna. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1875.
Eachdraidh
Ri linn fàs Antioquia, san dàrna leth dhen 19mh Linn, thàinig aig an t-Sagart Clemente Giraldo air slighe gu deas chun na talmhainn bhàn a shealltainn do fheadhainn a bha airson croitean a stèidheachadh dhaibh fhèin. Chaidh am baile seo a chur ait dòigh ann an 1875 agus fhuair e a chuid chòirichean ann an 1882. 'S e Samuel Gómez, José María Gómez, Silverio Hernández, Serafín Yepes, Nepomuceno Castaño, Cayetano Rivas, José María Suárez, Emigdio Suárez, Ramón Giraldo, Antinógenes García, Sergio Marín agus Antonio González na ràinig còmhla ris an t-sagart.
Sluagh a' bhaile
Tha 10,987 nan tàmh anns a' bhaile fa leth, ach tha a’ mhòr-chuid dhuibh, 6,105 dhuibh a’ fuireach thall anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile. Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin. Air adhbharan trioblaidean poiliteagach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail. Le sin, ‘s e pàtran àireimh-shluaigh gu math traidiseanta a th’ ann an San Luis fhathast.
A thaobh chinnidh, 's e daoine geala/mestizos a th' anns a' mhòr-chuid dhe na daoine ann an San Luis, agus 0.4% dhe daoine le freumhan ann an Afraga. ' S urrainn dhan 85.4% dhe na daoine ann an San Luis leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, chan eil fòn aig an taigh aig ach 14.3% dhe na dachannan.
Fèisean
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an San Luis. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid chaitligeach a th’ann fhathast,  fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s a tha beairteas cultarail na dùthcha.
Ceanglaichean A-mach
An t-sìde ann an San Luis
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Antioquia Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Coloimbia
Justin Rose
'S e cluicheadair goilf a th' ann an Justin Peter Rose (30 an t-Iuchar 1980).
Rugadh e ann an Johannesburg, Afraga a Deas.
Tha e a' cluiche gu proifeiseanta o 1998.
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:Daoine beò Roinn-seòrsa:Luchd-spòrs Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
D
’S e D a' cheathramh litir den aibidil Laidinneach Tha seann-ainm aige sa Ghàidhlig – “Dair”.
Roinn-seòrsa:Litrichean na Gàidhlig Roinn-seòrsa:Litrichean
Àrd-thìr
250px|right|thumb|Monte Roraima ann an [[Venezuela]]
'S e ceàrn de thìr àrd a th' ann an àrd-thìr ann an geo-eòlas agus eòlas na cruinne a tha, mar is àbhaist, gu ìre mhòr còmhnard, rèidh, dùthchail.
Gineachas
'S e ceàrn mhòr de thìr àrd a tha gu ìre mhòr còmhnard a th' ann an àrd-thìr. Tha e sgaraichte bhon talamh mun cuairt air le leòidean casa (mar ann an Tibeat), no ri càrnadh grùid, no ri co-mheasgachadh dhen dà chuid (mar an Altiplano Andean).
Bidh àrd-thìrean gan cruthachadh nuair a bhios tìr còmhnard air a thogail le tectonic-beòthaileachd, agus an uairsin air a chreimeadh leis a' ghaoth no leis an uisge.
Tha àrd-thìrean a' còmhdachadh mu 45 sa cheud de uachdar na cruinne.
Eisimpleirean
'S e Chang Tang ann an Tibeat,air a bheil "mullach an t-saoghail", an t-àrd-thìr as motha agus as àirde sa chruinne agus thathas a' cruthachadh fhathast e, air sgàth mar a bhios na pleataichean tectonaich Innseanach is Eòraisianach an aghaidh a chèile.
'S e Altiplano Andianach an dàrna fear as motha 's as àirde air an liosta, aig 3600-4000 meatairean a dh' àirde, suidhichte taobh a-staigh na Meadhan-Andianaich agus a' gabhail a-steach Loch Titicaca.
Àrd-thìrean Cuanach
Thathas a' cleachdadh àrd-thìr gus dealbh a thoirt air cruitheachdan geo-eòlasach fon t-sàl. Tha cuid de àrd-thìrean fon t-sàl, leithid an t-àrd-thìr Seychelles, nan spealgan de rùsg mòr-thìreach a tha nan laighe sgaraichte bho mòr-thìrean. Tha iadsan co-fhreagarrach ri sgeilpean mhòr-thìreach; tha cuid eile leithid Àrd-thìr Java Ontong, nan roinnean mhòr theinntidh, air an dèanamh à tuiltean-bhasailt.
Àrd-thìrean geàrrta
'S e àrd-thìr gu mòr air a chreimeadh a th' ann an àrd-thìr geàrrta. Tha na h-àrdachaidhean nas sìne ud air an creimeadh le geòdhachan agus aibhnichean gus faochadh cas car coltach ri beanntan a chruthachadh. Thathas a' cantainn "beanntan" ri iomadach ceàrn de Àrd-thìr Allegheny agus Àrd-thìr Cumberland, a tha aig oir an iar Beanntan Appalachianach ann an taobh an ear Aimeireaga a Tuath, ged 's e àrd-thìrean geàrrta a th' annta ann an da-rìreabh. 'S urrainnear a bhith a' seasamh air "beinn" àrd agus fainear a thoirt gur ann aig an aon àirde 's a tha na mullaichean uile eile; rud a tha a' riochdachadh an còmhnard bho thùs mun deach a thogail.
Àrd-thìr
Beatragus hunteri
'S e seòrsa Antalop a tha ann an Beatragus hunteri (Beurla: hirola, Hunter's hartebeest, Hunter's antelope). Tha iad a' fuireach ann an Ceinia is Somàilia.
thumb|center|Roinnean far a bheil Beatragus hunteri cumanta
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Antalop Roinn-seòrsa:Mamalan
Hebrides Overture
thumb|right|250px|An Uamh Bhinn ann an Stafa 'S e roi-cheòl a tha ann an Hebrides Overture (Gearmailtis: Die Hebriden), opus 26, ainm eile: Fingal's Cave. Sgrìobh Felix Mendelssohn am pìos seo nuair a bha e a’ siubhail tro Alba agus a’ ceilidh air Stafa. Chunnaic e an Uamh Bhinn an seo, a chur buaidh mhòr air.
Bha an roi-cheòl deiseil san 16 an Dàmhair 1830. An toiseach chuir Mendelssohn an tiotal: "Die einsame Insel" (an t-Eilean aonranach) ris a’ phìos seo, ach dh’atharraich e an t-ainm an uair sin gu "Die Hebriden" (The Hebrides)
Chaidh Die Hebriden a’ gabhail air an àrd-ùrlar airson a' chiad turas ann an Lunnainn san 14 an Ceitean 1832.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Ceòl
160an
right|thumb|300px|[[Lucius Verus, impire Romanach]]
Bha na 160an, sa 2na Linn, eadar 1 am Faoilleach 160 is 31 an Dùbhlachd 169.
Bliadhnaichean
Roinn-seòrsa:2na Linn *
Oilthigh Yale
right|300px|thumb|Oilthigh Yale
Tha Oilthigh Yale gu math ainmeil. Stèidhichte ann an Connecticut ann an 1701, sna Stàitean Aonaichte, còmhla ri Oilthigh Harvard, tha e co-ionnan ri Oilthigh Chambridge is Oilthigh Oxford ann an Sasainn.
Chaidh George W. Bush, agus an t-athair aige, George H. W. Bush gu Yale.
Aistidhean co-cheangailte
Roinn-seòrsa:Oilthighean anns na Stàitean Aonaichte Roinn-seòrsa:Ivy League
Beinn na Croise
'S e beinn ann an Alba a th' ann am Beinn na Croise. Tha e suidhichte ann am Muile deas air an rathad A849 agus iar air Loch Fuaran. Tha Loch Buie san ear-dheas agus Beinn Bhuidhe air an iar-thuath. Tha e 503m (1650 troigh) de dh'àirde. Tha mullach na beinne gu ìre mhòr rèidh agus tha cuid lochan ann. Tha càrn ann a bhios a' sealltainn a' phuing as àirde. 'S e Marilyn a th' ann.
Nassau
'S e prìomh-bhaile na h-Eileanan Bhathama a th’ ann an Nassau. 'S e teis-meadhan malairteach an Eilein a th’ ann cuideachd. Tha mu 70% de mhuinntir na h-Eileanan Bhathama a’ fuireach anns a’ bhaile fhèin. Tha am port-adhair, an Lynden Pindling International Airport, 16 cilemeatair san iar air Nassau, tha pleanaichean a’ dol gu na Stàitean Aonaichte, Canada agus an Rìoghachd Aonaichte. Tha Nassau suidhichte air an Eilean New Providence. Tha port-mara a’ bhaile gu math trang. Tha ailtireachd Nassau anns an stoidhle traidiseanta agus an aimsir a tarraing mòran luchd-turais don eilean.
Beinn na Croise
Thèid beanntan na h-Alba a chur ri chèile ann an liostaichean sònraichte a rèir àirde agus àirde rinneach mullach na beinne. Canar Beinn Rothaich, Murdo, Marilyn, Donald, Graham neo Corbett riutha. Tha buidhnean eadar-dhealaichte gam measach agus an uair sin thèid na tomhasan a chruinneachadh ann an liostaichean a tha rim faighinn air an làrach-lìn "Database of British and Irish hills". Bho àm gu àm nì iad ath-sgrùdadh mu àird na beinne, agus rinneadh an t-ath-sgrùdadh mu dheireadh air Beinn na Croise san 28 an Dàmhair 2001.
Nassau
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean Roinn-seòrsa:Bailtean
Beinn na Croise
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Muile
Jagniątków
‘S e clachan air an àirde an iar-dheas na Pòlainn a th’ ann Jagniątków (IPA: jag’ɲɔntkuf, Gearmailtis: Agentendorf). Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1621 leis a' Bhana-iarla Barbara Agnes von Schaffgotsch. Tha e suidhichte anns an Roinn Dolnośląskie (Siberia Ìosal). Bha 911 daoine a' fuireach anns a' bhaile bheag seo ann an 1939. ‘S e baile Gearmailteach a bh’ann gu ruige 1945 nuair a chaill na Gearmailtich An Dàrna Cogadh. Chaidh an clachan a thoirt a-steach dhan bhaile Jelenia Góra, aig ìre oifigeil, ann an 2008. Chaochail an sgrìobhadair Gerhart Johann Robert Hauptmann (1862 – 1946) an seo.
Montevideo
Is e Montevideo prìomh-bhaile Uruguaidh. Tha am baile suidhichte san àird a deas na dùthcha. Tha nas motha na 1,000,000 duine a’ fuireach anns a’ bhaile fhèin, mar sin dheth ’s e am baile as motha na dùthcha agus an t-aonar bhaile le àireamh-shluaigh os cionn 1,000,000. Tha tràighean brèagha aige, m.e.: Pocitos, Buceo, Malvín, Playa de los Ingleses, Playa Verde, Punta Gorda agus Carrasco. Tha am baile làn togalaichean eachdraidheal. A-rèir "Mercer Human Resource Consulting" ‘s e Montevideo am baile leis a’ ghnè-bheatha as àirde ann an Aimearaga-Laideannach. .
Jagniątków
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:A' Phòlainn Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Bas
Is dòcha gu bheil thu lorg bàs thumbnail|right
Montevideo
Ceanglaichean a-mach
thumb|left|200px|Montevideo, meadhan a' bhaile agus am port-mara thumb|200px|Montevideo
Bas
Tha bas na roinn na làimh air taobh a-staigh, eadar na meòir agus caol an dùirn.
Roinn-seòrsa:corp
Michigan
'S e tè de na Stàitean Aonaichte a tha ann am Michigan. Tha i suidhichte san àirde a tuath na dùthcha. Tha i suidhichte air an Loch Michigan, thàinig ainm na stàite bhon loch seo cuideachd. Tha Michigan a' gabhail a-steach dà leth-eilean: Upper Peninsula agus Lower Peninsula. Tha 9,883,640 duine a' fuireach anns an stàite. Tha Lansing na prìomh-bhaile ach 's e Detroit am baile as motha a tha ann am Michigan. Tha e air a bhith na stàit bho 26 am Faoilleach 1837.
Dhaka
thumb|300px|left| Shahid Sriti Stombho - Sohrawardy Uddan. 'S e prìomh-bhaile Bhangladais a tha ann an Dhaka. Tha e suidhichte air bruach an Abhainn Buriganga. Tha gu bhith 11 millean duine a’ fuireach anns an ard-bhaile Dhaka. Tha far-ainm eile air: Baile nam mosgan. 'S e teas meadhan malairteach, poileataigeach ‘s cultarach a tha ann an Dhaka.
Iomradh
thumb|left|250px|Dhaka
Prionnsalachd Salm-Salm
B’ e meanbh-dhùthaich anns a’ Ghearmailt a mhair bho 1739 gu 1813 a bh’ anns A' Phrionnsalachd Salm (Gearmailtis: Fürstentum Salm). Chaill Am Prionnsa Constantine Alexander a chuid talmhainn san àirde an iar ann an 1790, ri linn Ar-a-mach na Frainge, ach fhuair e oighreachdan eile na b' fhaide dhan ear mar dhìoladh ann an 1803. Le sin, cheannachd Napoleon Bonaparte dìlseachd a' Phrionnsa ri linn atharraidhean mòra a rinn e air structair phoileataigeach na Gearmailt, an dèidh dha cur às do dh' Ìmpireachd Naomh na Ròimhe. Bhuineadh Am Prionnsa Constantine Alexander dhan teaghlach uasal Salm-Salm. Bha an stàit sin na ball Co-chaidreachas na Rèine dìreach bho 1807 gu ruige 1811, nuair a thug Frainge os làimh e. B' e Bocholt a bh' ann prìomh-bhaile na dùthcha.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Poileataigs Roinn-seòrsa:An Fhraing
1769
thumb|right|Napoleon Bonaparte MDCCLXIX
Tachartasan
Chaidh Palo Alto (Calafòrnia) a stèidheachadh. Chaidh San Diego (Calafòrnia) a stèidheachadh.
Bàsan
Roinn-seòrsa:1760an
Pays de la Loire
'S e région na Frainge a tha ann am Pays de la Loire (Brezhoneg: Broioù al Liger). Tha e na laighe ann an taobh an iar na Frainge. Tha Naoned na phrìomh-bhaile.
Beinn Mhàrtainn
'S e beinn anns na h-Eileanan Siar, Alba a th' ann am Beinn Mhàrtainn (Beurla: Ben Mhartainn).
Suidheachadh
Tha e suidhichte ann an iar-thuath an eilean Bharraigh. Tha Grianan air an ear agus Beinn Chliaid air an tuath. Tha Beinn Mhàrtainn na laighe eadar an dà bhaile, Borgh sa deas agus Allathasdal sa tuath agus tha an rathad A888 a' dol seachad air a' bheinn san iar.
Tha Beinn Mhàrtainn 244m (801 troigh) de dh'àirde. A rèir an "Database of British and Irish hills" rinneadh an t-ath-sgrùdadh mu dheireadh a thaobh àirde na beinne san 21 an Dubhlachd 2012. Air mullach na beinne chithear clach air mòine a bhios a' sealltainn a' phuing as àirde. Tha an àirde rinneach de 110m a' sgaradh Beinn Mhàrtainn bho na beanntan eile agus 's e Sheabhal a mhàthair-mhullaich. 'S e HuMP a th' ann.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Beanntan ann am Barraigh Roinn-seòrsa:HuMP
1770
MDCCLXX
Bàsan
Roinn-seòrsa:1770an
Rory McIlroy
'S e cluicheadair goilf a th' ann an Rory McIlroy MBE (4 an Ceitean 1989).
Rugadh e ann an Ard Mhic Nasca (Beurla: Holywood), ann an Contae an Dúin, Èirinn a Tuath.
Tha e a' cluiche gu proifeiseanta o 2007.
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:Daoine beò Roinn-seòrsa:Luchd-spòrs Roinn-seòrsa:Daoine à Èirinn a Tuath
Coatbridge, Chryston agus Bellshill (sgìre Phàrlamaid Westminster)
Cruthaicheadh e ann an 2005 o Choatbridge agus Chryston agus pàirtean de Hamilton a Tuath agus Bellshill.
'S e Coatbridge a tha am baile as motha agus as cudromaiche anns an sgìre seo. Tha i ann an crìch ri An t-Àrd-Ruigh agus Shotts, Tobar na Màthar agus Wishaw, An Ruadh-Ghleann agus Hamilton an Iar, Glaschu an Ear, Glaschu an Ear-Thuath, Siorrachd Dhùn Breatainn an Ear agus Comar nan Allt, Cill Saidh agus Cair Cheann Tulaich an Ear.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sgìrean Phàrlamaid Westminster Roinn-seòrsa:Siorrachd Lannraig
Bonaid
right|thumb|Fealla-dha sa 1810s air bonaidean
Roinn-seòrsa:aodach
Eileamaid cheimigeach
thumb|Strontium, eileamaid chemigeach a chaidh a lorg ann an Alba Tha eileamaid cheimigeach a' ciallachadh dà rud eadar-dhealaichte:
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ceimigeachd Roinn-seòrsa:Eileamaidean
Athairne
'S e ainm Gàidhlig a th' ann an Athairne. 'S e ainm baistidh fireann a th’ ann.
Bunachas
'S e ainm tearc a th' ann an Athairne a chaidh a chleachdadh air a' Ghàidhealtachd. Nochd e cuideachd ann am miotas-eòlas Èirinneach, mar eisimpleir ann an "Tochmarc Luaine acus aided Athirni" (suirghe Luaine agus bàs Athairne) a chaidh a sgrìobhadh sìos aig deireadh na 12 linn.
Chuireadh cruth Bheurla air mar Hercules, ainm Greugach a bhios a' ciallachadh "glòir Hera".
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ainmean Gàidhealach
An t-Aonadh Eòrpach
'S e aonadh eadar-nàiseanta a tha anns an Aonadh Eòrpach. Stèidhicheadh e le Cùmhnant na Ròimhe ann an 1957.
Bhuannaich e an Duais Nobel airson Sìthe ann an 2012.
Buill
Liosta de na dùthchannan Eòrpach a tha anns an Aonadh Eòrpach agus a' bhliadhna a fhuair iad a-steach don aonadh. right|400px|thumbnail|An t-Aonadh Eòrpach 1957 1973 1981 1986 1995 2004 2007 2013 2020
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:An t-Aonadh Eòrpach Roinn-seòrsa:Buidhnean eadar-nàiseanta Roinn-seòrsa:Duais Nobel airson Sìthe
Donald Knuth
'S e neach eòlaiche-choimpiutaireachd agus an t-Ollamh Emiratus aig an Oilthigh Stanford a th' ann am Donald Ervin Knuth às Na Stàitean Aonaichte (rugadh 10 am Faoilleach 1938). 'S e ùghdar an leabhar mòr The Art of Computer Programming a th' ann agus 's e “athair mìneachadh nan algairmean” am far-ainm a th' air. Leasaich e am mìneachadh air camadh àireamh nan algairmean agus chruthaich dòighean matamataig foirmeil a th' orra. Rinn e asymptotic notation nas cumanta.
Chruthaich e siostam clò-shuidheachadh TeX, cànain sònrachaidh air cruth-clò METAFONT, agus buidheann aodann-clò Computer Modern. Chruthaich e siostaman prògramaidh WEB/CWEB agus dhealbhaich e seata fiosrachaidh MIX/MMIX.
Ceanglaichean A-Muigh
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte Roinn-seòrsa:Teicneòlas
Santiago Pérez de Manosalbas
B’ e , neo de Manosalbas ùghdair, tìdsear, neach-aithris, neach-poileataigs agus riochdaire dioplòmasach à Coloimbia. Rugadh e 23 an Cèitean 1830 ann an Zipaquirá, Cundinamarca (Coloimbia) agus a chaochail 5 an Lùnasdal 1900 ann am Paris (An Fhraing) Bha e na cheann-suidhe Coloimbia bho 1874 gu ruige 1876. Fhad ‘s a bha e os cionn an Riaghaltais thoisich e na h-obraichean air rathaidean-iarainn ann an ceann an tuatha na dùthcha (Spàinntis: 'Ferrocarril del Norte) agus bhrosnaich e am foghlam. ‘Se Libearalach a bh’ann.
‘S e mac Felipe Pérez agus Rosa Manosalva a bh’ann, agus bha dithis bhràthair aige, Felipe Pérez agus Rafael Pérez.
Beatha
‘S e fear-aithris agus deasaiche aig pàipearan-naidheachd a bh'ann, mar El Mensajero, La Defensa (far an robh e na dheasaiche ann an 1880), El Relator, a bharrachd air La América, ann an Eabhraig Nuadh, far an do rinn e dubh chàineadh air Oirceadal an Rothaich (Beurla: The Monroe Doctrine). Nuair a bha a 22 a dh’aois, ann an 1852, bha e na Rùnaire ann an Coimisean Taisgleadh na Dùthcha agus chaidh na sgrìobagan aige a chur sa chlò eadar 1853 agus 1854 anns a’ phàipear-naidheachd El Neogranadino.
Steidhich e sgoil, agus a bharrachd air sin stiùireadh e an Oilthigh air Astar Coloimbia ann an 1891 agus thug e os làimhe Reachdadaireachd an Oilthigh Nàiseanta Colombia, leis cho dìleas a bha a air brosnachadh an fhoghlaim.
Seo airthis air na sgilean teagaisg a bh’aige:
Bha e eòlach seadh air na cuspairean daonna seadh air na saidheansan fisigeach, moralta, laghail agus sòisealta, agus theagasgadh e gu seach àraidh eaconomaidh poiliteagach ann an dòigh cho math is cho soillleir, gun d’ fhuair deagh fhoghlaim gach fear is tè gus a bheireadh esan a chuid oideachaidh.(Eduardo Rodríguez Piñeres).
Phòs e Tadea Triana Silva agus fhuair iad ceirthrear duine-chloinne còmhla: Santiago, Paulina, Eduardo and Amelia. Phòs Amelia duine a ràinig ceannas na dùthcha, Clímaco Calderón. ’S e riochdaire dioplòmasach a bh’ann Eduardo agus ‘s e fear-poileataigs, ùghdair, fear-aithris agus riochdaire dioplòmasach a bh’ann Santiago.
Toiseach toisichidh anns a’ Phoileataigs
Bha e an sàs anns a’ Cho-chruinneachadh dhe Rionegro ann an 1863. ‘S e Rùnaire an Riaghaltais agus na Dùthchannan Cèin anns a’ chiad Riaghaltas aig Manuel Murillo Toro (1864 – 1866) a bh’ann, is an uair sin dh’fhàs e a bhith fear dhe na ciad luchd-taic Àirde nan Raidigeach (Spàinntis: olimpo radical). Chaidh e an aghaidh na Deachdaireachd aig Tomás Cipriano de Mosquera ann an 1867 agus ghabh e pàirt anns an iomairt airson ga chur às a' chathair. Bha e os cionn Ceannas na Stàitean Aonaichte Choloimbia an àite an t-Seanalair Santos Gutiérrez Prieto eadar 22 agus 30 an t-Ògmhios 1869. Bha e na thosgair ann an Washington bho 1868 gu ruige 1873.
Ceann-suidhe na dùthcha
Chaidh e a thaghadh mar Cheann-suidhe na Stàitean Aonaichte Choloimbia ann an 1874 airson terim goirid dhe dà bhliadhna, nuair a bha e 44 bliadhna a dh’aois. "’S e am foghlam, a’ mhorlatachd agus am beairteas a tha aig cridhe na Poblachd" ars esan ann an òraid nuair a thug e an dreuchd os làimhe. ‘S e toiseachadh na h-obrach air loighne an Ferrocarril del Norte, àrdachadh nan cosnadh (gu –àraidh leis am piseach a fhuair an dùthaich taobh às-mhalairte), beagachadh na cùl-mhùtaireachd agus lùghachadh cosagaisean an Riaghaltais a th’ann na nithean na bu chodrmaiche a rinn e nuair a bha e os cionn an Riaghaltais.
An dèidh gun tug e an dreuchd seachad chun an Rùnaire an Ionmhais aige, Aquileo Parra Gómez, ann an 1876 lean Pérez air is esan fhathast a’ sabaid anns a’ phoileataigs. Cho-dhùin e an dùthaich fhàgail gu saor-thoileach eadar 1885 gu ruige 1891 air sgàth a chuid dhùbhlain an aghaidh Rafael Núñez. Chaidh e a thaghadh ceannard a’ Phàrtaidh nam Libearalach Liberal ann an 1892. Chuir an leas cheannard Miguel Antonio Caro Tovar às an dreuchd sin e ann an 1895.
Càineadh an Riaghaltais aige
Thuirt Baldomero Sanín Cano mu dheidhinn na rudan nach do rinn e cho math nuair a bha e os cionn Riaghaltas na dùthcha:
Chaill e mòran dhe na deagh-mhèin a bh’aig an Riaghaltas aig an toiseach o chionns gu robh e cus do-lùbach moralta, is e rag leis na beachdairean poiliteagach agus leis cho trom a bha e, fiu’s mar thìdsear, taobh na daoine a bha nan oileanaich còmhra ris o shean, is iad a-nis an sàs ann am poileataigs na dùthcha. Gun teagamh, ged gur e fear tàlantach beusach a bh’ann, cha robh e idir cho sùbailte airson na daoine a stiùireadh ann an saoghal garbh a’ poileataigs.
Thug duine onorach, gu math cleachdte ri dreuchdan dhen sheòrsa an Riaghaltas os làimhe, ach cha robh e cho sgileil taobh phoileataigs, mar a chunnaic sinn iomadh turas. (Ignacio Arizmendi Posada)
Na Bliadhanachan mu dheireadh
Chaochail e na fhògarrach thall ann am Paris 5 an Lùnasdal 1900, nuair a bha e 70 bliadhana a dh’aois. Chaidh e a thiodhlachadh anns a’ Chladh aig Batignolles, ann am Paris fhèin, far an robh e gu ruige 1952, nuair a a chaidh na luaithrean aige a thoirt air ais chun na dùthcha aige is e a-nis ga thiodhachadh ann an Cladh Meadhanach ann am Bogotá.
Ceanglaichean A-mach
Pàrtaidh Libearalach Choloimbia (Spàinntis)
Economía Política y Estadística de Santiago Pérez Manosalva (Spàinntis)
Lofsöngur
thumb|Sveinbjörn Sveinbjörnsson, an duine a' sgrìobhadh ceòl Lofsöngur thumb|Matthías Jochumsson a' sgrìobh focail an laoidh Tha Lofsöngur (Fuaimneachadh Tìleach: ​[ˈlɔvˌsœiŋkʏr̥] no 'Laoidh') an laoidh nàiseanta an Innis Tìle. 'S e am focail aige 'Ó Guð vors lands' a tha aige. Chaidh an duan a sgrìobhadh le Sveinbjörn Sveinbjörnson agus chaidh am focail a' sgrìobhadh le Matthías Jochmunson.
Focail
Seo focail Tìleach agus eadar-theangachadh litireil gu Gàidhlig:
thumb|Clàradh an Laoidh Nàiseanta Innis Tìle Ó, guð vors lands! Ó, lands vors guð!
Vér lofum þitt heilaga, heilaga nafn!
Úr sólkerfum himnanna hnýta þér krans
þínir herskarar, tímanna safn.
Fyrir þér er einn dagur sem þúsund ár
og þúsund ár dagur, ei meir:
eitt eilífðar smáblóm með titrandi tár,
sem tilbiður guð sinn og deyr. thumb|An sgòr ciùl Lofsöngur an robh a' sgrìobhadh le Sveinbjörn Sveinbjörnson Íslands þúsund ár,
Íslands þúsund ár,
Loch Cill Chriosd
'S e loch ann an Alba a tha ann an Loch Cill Chriosd. Tha e suidhichte anns an Eilean Sgitheanach faisg air an rathaid B8083 a leanas bhon Àth Leathann gu Cille Bhrìghde is Ealaghol.
Diùranais
'S e baile air a' Ghàidhealtachd a tha ann an Diùranais (Beurla: Durness). Tha am baile suidhichte air Caolas Dhiùranais. 'S sin am baile as motha air iar-thuath na h-Alba. Tha e air na mòr-rathaidean A836 agus A838 eadar Inbhir Theòrsa (116 km/72 mìle san ear) agus Ulapul (109 km/68 mìle sa deas).
Loch Cill Chriosd
Tha an loch seo cho mòr ri 20.8 ha (51.4 acair). 'S e 2.9 km (1.8 mìle) an cuairt-thomhas aige agus tha e mu 958 m a dh'fhad san àite as dìriche. Chan eil eilean anns an loch seo. Tha bàrr uisge an locha mu 24 m (79 troigh) os cionn na mara agus tha e mu 3.1 km (2 mhìle) air falbh bhon mhuir. Thèid a lìonadh le Allt Coire Forsaidh agus tha an t-uisge a' struthadh às an loch chun an ear-thuath tro Abhainn an Ath-Leathainn.
Diùranais
Tha timcheall air 400 duine a' fuireach an seo.
Loch Cill Chriosd
Aig ceann an ear-tuath na locha tha tobhtaichean den seann eaglais ann. Tha cuid taighean faisg air Loch Cill Chriosd air an taobh eile dhen rathaid. Tha Beinn Dearg Bheag san iar-thuath air cùl na locha.
Diùranais
Tha am baile ainmeil airson an uaimh aige ris an canar Uamh Smudha. Tha Clo Mor Cliffs faisg air, tha iad cho àrd ri 281 m (921 troigh) agus mar sin 's iad na sgeirean as motha air feadh tìr-mòr Bhreatainn.
Loch Cill Chriosd
Dealbhan
Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba
Diùranais
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Cataibh Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Lofsöngur
Focail
sem tilbiður guð sinn og deyr.
Ó guð, ó guð! Vér föllum fram
og fórnum þér brennandi, brennandi sál,
guð faðir, vor drottinn frá kyni til kyns,
og vér kvökum vort helgasta mál.
Vér kvökum og þökkum í þúsund ár,
því þú ert vort einasta skjól.
Vér kvökum og þökkum með titrandi tár,
því þú tilbjóst vort forlagahjól.
Íslands þúsund ár!
Voru morgunsins húmköldu, hrynjandi tár,
sem hitna við skínandi sól.
Ó, guð vors lands! Ó, lands vors guð!
Vér lifum sem blaktandi, blaktandi strá.
sem að lyftir oss duftinu frá.
Ó, vert þú hvern morgun vort ljúfasta líf,
vor leiðtogi í daganna þraut
og á kvöldin vor himneska hvíld og vor hlíf
og vor hertogi á þjóðlífsins braut.
Íslands þúsund ár! thumb|Skógar ann an Innis Tìle, an àit a chaidh Matthías Jochmunson a thogail verði gróandi þjóðlíf með þverrandi tár,
sem þroskast á guðsríkis braut.
Tha seo eadar-theangachadh litireil gu Gàidhlig:
Lledrod
Tha am baile Lledrod ann an Ceredigion, a' Chuimrigh. Tha e 67.2 mi (108.2 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 173.7 mi (279.6 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 714 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 386 (54.1%); rugadh 56% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Lofsöngur
Focail
O, a Dhia ar tìr! O, a Dhia ar tìr!
Molaidh sinn d’ainm naomh, naomh!
Bho shiostaman grèine nan nèamhan bidh thu a’ fighe blàth-fhleasg
Lledrod
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ceredigion Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
1771
MDCCLXXI
Toirdhealbhach Ó Cearbhalláin
B' e ceòl-sgrìobhaiche agus clàrsair à Èirinn a bha ann an Toirdhealbhach Ó Cearbhalláin (IPA: t̪ˠɾˠeːl̪ˠəx oː ˈcaruːl̪ˠaːnʲ, An Obair 1670 - Béal Átha Fearnáin 25 am Màrt 1738). Shiubhal e timcheall na h-Éireann is e a’ cluiche ceòl is a’ gabhail òran leis na sgrìobh e fhèin agus an-diugh tha e cliùiteach mar sin. Dh' eug e air an 25mh latha dhen Mhàrt 1738 ann an Ros Comáin. Bha e na Chlàrsair a sgrìobh e a chuid ciùil fhèin, a bharrachd air sreath dàna. Thoisich e ceòl ionnsachadh nuair a chaill e a chuid adharc na shùilean ag 18 bliadhna a dh'aois, agus chaidh e air feadh na tìre is e a’ cluiche agus ag snìomh ceòl dhen a h-uile seòrsa. Chluicheadh e ceòl ann an taighean nan uaislean, far a chuala e ceòl Eadailteach agus le sin chruthaich e stoidhle ùr a chithear san aistean-chiùil aige fhèin. Mar thorradh a dhoille chan fhaodadh e ceòl a leughadh neo sgrìobhadh ach mhair timcheall dà cheud pìosan a chum e sa traidisean. Rinn Seán Ó Riada - a bha na bhall Ceoltóirí Chualann - agus daoine eile ath-bheòthachadh air ceòl Uí Chearbhalláin san dàrna leth dhen 20mh Linn agus tha pìosan mar "Sí Bheag, Sí Mhór" agus na pìosan a chleachd Planxty ainmeil gus ar làithean.
1923
thumbnail|[[William Butler Yeats]] MCMXXIII
Toirdhealbhach Ó Cearbhalláin
Iomraidhean
Ó Cearbhalláin, Toirdhealbhach Ó Cearbhalláin, Toirdhealbhach Roinn-seòrsa:Gàidheil
1923
Bàsan
Roinn-seòrsa:1920an
170an
right|300px|thumb|Treubhan Gearmailteach
Bha na 170an, sa 2na Linn, eadar 1 am Faoilleach 170 is 31 an Dùbhlachd 179.
Bliadhnaichean
Roinn-seòrsa:2na Linn *
Lofsöngur
Focail
do ghaisgich, cruinneachadh nan amannan.
Euskirchen
‘S e baile meadhanach air an àirde an iar-thuath na Gearmailte a th’ ann an Euskirchen. Tha an t-ainm a’ ciallachadh Eaglais an Raoin-tuile bho dhà fhacal anns a’Ghearmailtis: Kirche (Eaglais) agus Aue (Raon-tuile). The suidhichte aig 157m os cionn ìre na mara, anns a’ mhòintich Eifel, air iomall Köln, anns an sgìre Köln fhèin, 62km air falbh bho Düsseldorf, 388km bho Hamburg agus 501km bho Bherlin, prìomh-bhaile na dùthcha. Chaidh am baile a chlàradh airson a’ chiad turas ann an 870 agus fhuair e a chuid chòirichean ann an 1302. Tha 55,871 duine a’ fuireach anns a’ bhaile, an 159mh baile nas motha na dùthcha.
Lofsöngur
Focail
Dhutsa, tha aon latha coltach ri mìle bliadhna
agus mìle bliadhna san là, cha'n ann ni's mò :
aon bhlàth beag sìorraidh le deòir crathaidh,
Piocardaidh
'S e région na Frainge a tha ann am Piocardaidh (Fraingis: Picardie). Tha e na laighe ann an taobh a tuath na Frainge. Tha Amiens na phrìomh-bhaile.
Lofsöngur
Focail
Innis Tìle mìle bliadhna,
a ni aoradh d'a dhia, agus a gheibh bàs.
O Dhia, a Dhia! Bidh sinn a 'tuiteam air adhart
agus iobairt dhuit anam loisgeach, loisgeach,
Dia an t-Athair, ar Tighearna o linn gu linn,
agus tha sinn a' cur an ceill ar cùis ro naomh.
Bidh sinn a 'crith agus a' toirt taing airson mìle bliadhna,
oir thairg thu ar baidhseagail foillseachaidh.
Innis Tìle airson mìle bliadhna!
'N robh madainn fhuar, deòir rithimeach,
a tha air am blàthachadh leis a' ghrian a tha deàlrach.
Tha sinn beò mar chonnlach a tha a’ frasadh, a’ frasadh.
Tha sinn a' bàsachadh, mur 'eil thu 'n solas 's a' bheatha,
a tha gar toirt far an fhùdair.
stiùiriche an earraich ann an tòimhseachan an latha
agus anns an fheasgar tha ar fois nèamhaidh agus ar fasgadh
E
B’ e E an còigeamh litir den aibidil Laidinneach Tha seann-ainm aige sa Ghàidhlig – “Eadha”.
Lofsöngur
Focail
agus ar diùc air slighe na beatha nàiseanta.
E
Roinn-seòrsa:Litrichean na Gàidhlig Roinn-seòrsa:Litrichean
Lofsöngur
Focail
bithidh cinneach slànachaidh le deòir tioram,
a tha leasachadh air slighe rìoghachd Dhe.
Roinn-seòrsa:Innis Tìle Roinn-seòrsa:Laoidhean nàiseanta
Bòid
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Luacharas
'S e baile ann am Fìobha a tha ann an Luacharas no Luachrais neo Luachar. Tha e ainmeil airson stèisean Feachd Rìoghail an Adhair aige agus airson an stèisean rèile as fhaisge gu Cill Rìmhinn.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Fìobha
Ivy League
right|300px|thumb|Oilthigh Phrinceton
Tha an Ivy League a' ciallachadh buidhne den oilthighean as aosda aig na Stàitean Aonaichte. Ceangailte ris na h-uachdaran Aimearaganach, tha iad uile ann an Sasainn Nuadh, ann an ear-thuath na dùthcha.
180an
Bha na 180an, sa 2na Linn, eadar 1 am Faoilleach 180 is 31 an Dùbhlachd 189.
Bliadhnaichean
Roinn-seòrsa:2na Linn *
Murdaich
'Se Murdaich prògram clann air BBC Alba agus cbeebies.
Buidheag
Is iomadh ciall a tha aig buidheag:
Gwehelog Fawr
Tha am baile Gwehelog Fawr ann an Sir Fynwy, a' Chuimrigh. Tha e 21.4 mi (34.5 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 119.3 mi (192.0 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 485 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 54 (11.1%); rugadh 66% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sir Fynwy Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Moileciuil
thumb|Modail moileciuileach.
'S e am bith gun teàirrds co-dhèanta de dà no barrachd ataman a tha ann am moileciuil.
'S urrainn do mhoileciuilean a bhith beag le dà no tri ataman mar uisge (H2O) no ogsaidean (O2), no mòr le tùsanan ataman ann am moileciuilean fuadain mar naidhlean no bith-mhoileciuilean mar DNA no grunnain-feòla.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ceimigeachd
Graeme McDowell
Rugadh e ann am Port Rois, Contae Aontroma, Èirinn a Tuath.
Tha e a' cluiche gu proifeiseanta o 2002.
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:Daoine beò Roinn-seòrsa:Luchd-spòrs Roinn-seòrsa:Daoine à Èirinn a Tuath
Poitou-Charentes
'S e région na Frainge a tha ann am Poitou-Charentes. Tha e na laighe ann an taobh an iar na Frainge. Tha Poitiers na phrìomh-bhaile.
Bogsa-litrichean
right|300px|thumb|Bogsa-litrichean
Tha bogsa-litrichean na bhocsa airson litrichean a chuireas tu air falbh, neo airson litrichean a bhios gan libhrigeadh.
Roinn-seòrsa:Acfhainn Roinn-seòrsa:Conaltradh
1772
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1772 (MDCCLXXII).
Bàsan
Roinn-seòrsa:1770an
Sgùrr a' Ghreadaidh
'S e beinn anns a' Chuiltheann air an Eilean Sgitheanach a tha ann an Sgùrr a' Ghreadaidh. Tha e 973 m (3192 troigh) de dh'àirde agus 's e Beinn Rothaich a th' ann. Rinneadh an t-ath-sgrùdadh mu dheireadh a thaobh àird na beinne 8 an t-Ògmhios 2009
Ainm
Tha Forbes dhen bheachd gu bheil an t-ainm Sgùrr a’ Ghreadaidh a’ tighinn bho “ghreadadh”. ’S urrainn dha a bhith a’ ciallachadh “strì” (mar eisimpleir strì a sreap suas, air sgàth ’s gu bheil e cruaidh am mullach a ruigsinn. ’S urrainn dha a bhith a’ ciallachadh sèideadh làidir na gaoithe cuideachd.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach
F
B’ e F an t-siathamh litir den aibidil Laidinneach Tha seann-ainm aige sa Ghàidhlig – “Feàrna”.
Roinn-seòrsa:Litrichean na Gàidhlig Roinn-seòrsa:Litrichean
Bòla
thumb|Bòla às an t-[[Sìona]] Tha bòla na shoitheach cruinn, neo cuach mòr.
Roinn-seòrsa:Acfhainn Roinn-seòrsa:Còcaireachd
Machair (tbh)
Bha Machair na shiabann-telebhisein Ghàidhlig air a dhèanamh le STV eadar Lùnastal 1992 agus Sultain 1996 agus air a chraoladh ann an Alba leis a' chompanaidh telebhisein Bhreatannach ITV. Bha ceithir fichead 's a naoi deug prògraman ann uile gu lèir agus chaidh an dèanamh air fad ann an Leòdhas anns na h-Eileanan Siar.
A-measg sgrìobhadairean na sreatha bha am bàrd ainmeil Aonghas 'Dubh' MacNeacail agus am measg nan cleasaichean bha Sìm MacCoinnich, Anna Mhoireach, Coinneach MacRàth, Donnchadh MacNèill agus Tony Kearney.
Roinn-seòrsa:TBh Roinn-seòrsa:Telebhisean Gàidhlig
Aonghas Pàdraig Caimbeul
'S ann às an Leth Mheadhanach ann an Uibhist a Deas a tha Aonghas Pàdraig Caimbeul (no Aonghas Phàdraig, mar a chanas a choimhearsnachd fhèin sa cheann a deas). Chaidh e gu Sgoil Gheàrraidh na Mònadh agus an uair sin gu Àrd-sgoil an Òbain, far an do ghabh e ùidh ann an litreachas fo stiùir an neach-teagaisg Bheurla aige, Iain Mac a' Ghobhainn, nach maireann.
Foghlam
Chaidh Aonghas Pàdraig an uairsin gu Oilthigh Dhùn Èideann, far an tug e a-mach Ceum le Urram ann am Poileataigs agus Eachdraidh. Fhad 's a bha e san Oilthigh fhuair e misneachd mhòr a thaobh a chuid sgrìobhaidh bho Shomhairle MacGill-Eain, a bha na Sgrìobhaiche aig an Oilthigh aig an àm.
As dèidh an Oilthigh, chaidh Aonghas Pàdraig a dh'obair na fhear-naidheachd do Phàipear Beag an Eilein Sgitheanaich, agus an uair sin chun a’ BhBC agus gu Telebhisean Ghrampian.
Litreachas
Tha e air grunn leabhraichean a thoirt a-mach. Ann an 2001 chaidh urram Crùn na Bàrdachd a thoirt dha leis a' Chomunn Ghàidhealach aig Mòd nan Eilean Siar, agus anns a bhliadhna sin cuideachd fhuair e an duais chliùiteach 'Creative Scotland Award' bho Chomhairle nan Ealain. Tha e air a bhith na Sgrìobhaiche aig Sabhal Mòr Ostaig agus tha dreuchd Caidreachais Iain Mhic a' Ghobhainn aig Roinn na Gàidhealtachd air a bhith aige cuideachd. Aon uair, chluich e ball-coise ann an Cuach na h-Alba aig Pàirce Hampden an aghaidh Queen's Park. Tha e fhèin ’s a bhean Liondsaidh a' fuireach ann an Slèite san Eilean Sgitheanach. Tha sianar chloinne aca. ’S e na sgrìobhadairean as fheàrr leis Lev Tolstoj, George Eliot, Gabriel Garcia Marquez, agus ’s e Alex Cropley aig Hibs an cluicheadair ball-coise as fheàrr a chunnaic e a' cluich beò.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gàidhlig Roinn-seòrsa:Bàird Ghàidhlig Roinn-seòrsa:Cleasaichean Gàidhlig Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean an t-Sabhail Roinn-seòrsa:Uibhistich Caimbeul, Aonghas Pàdraig
Funza
'S e fear dhe na 116 bailtean ann an  Cundinamarca, Coloimbia. Tha e suidhichte anns an sgìre Sabana Occidente aig 24km bho Bhogotá. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1600.
Tha am facal Funza a’ ciallachadh fireannach neartmhor is 's e facal Tùsanach a th' ann. Tha am baile am broinn a’ Cheàrn chathaireil Bhogotá, a-rèir a’ chunntas-sluaigh 2005. 'S e Funza an 68mh baile as motha na dùthcha.
Sluagh a' bhaile
Ged a tha 61,380 nan tàmh anns a' bhaile, chan eil ach 4,270 dhuibh a' fuireach anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile. Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin. Air adhbharan trioblaidean poilitigeach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail. 'S e am baile leis an dlùths taobh àireimh-sluaigh as motha anns an dùthaich.
Taobh chinnidh, 's e daoine geala a th' ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann an Funza (is mòran dhuibh mestizos), tha 0.2% dhe Tùsanaich agus tha 0.7% dhe daoine le freumhan ann an Afraga. 'S urrainn dhan 95% dhe na daoine ann an Funza leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, tha fòn aig an taigh aig 64.2% dhe na dachannan.
Fèisean
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann am Funza. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid Chaitligeach a th' ann fhathast,  fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir 's tha beairteas cultarail na dùthcha.
Daoine Ainmeil
Chaochail Diego Lemos an seo ann an 1908
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Coloimbia
An t-Aonaran
'S e Nobhaileag a tha ann an "An t-Aonaran" a rinn Iain Mac a' Ghobhainn.
Roinn-seòrsa:Leabhraichean Roinn-seòrsa:Iain Mac a' Ghobhainn
1773
thumb|Muileann-gaoithe Monkton a thogadh ann an 1773 MDCCLXXIII
Bàsan
Roinn-seòrsa:1770an
Eilean Dubh, na h-Eileanan Samhraidh
thumb|Eilean Dubh, sealladh bhon aiseig thumb|Arcasaid an Eilein Dhuibh 'S e eilean beag a tha ann an Eilean Dubh. Tha e suidhichte ann an Loch Bhraoin san àird an iar-thuath Alba. Tha Tannara Mòr san earra-thuath dheth. Tha e na phàirt de na h-Eileanan Samhraidh.
Tha an àite as motha san iar-thuath an eilein, tha e cho àird ri 87 meatair. San earra-thuath tha camas ann ris an canar "Arcasaid an Eilein Dhuibh".
Chan eil duine sam bith a’ fuireach ann fad a’ bhiadhna ach dithis Aimearaganach airson pàirt uine.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Na h-Eileanan Samhraidh
Douglas Haig
Bha Douglas Haig (Gàidhlig: Dùbhghlas Haig/MacCaig) na oileanach aig Oilthigh Ath nan Damh agus an Acadamaidh Rìohghail Armailteach ann an Sandhurst.