cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Devil's Staircase
Às dèidh dha an rathad fhàgail agus dìreadh thèid an rathad tron bhealach eadar Stob Mhic Mhàrtainn agus a' Bheinn Bheag, dìreach ri taobh an Aonaich Eagaich. Tha an t-slighe a' cromadh às dèidh sin le sealladh air a' Black Water Reservoir.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas na h-Alba
Ceann Loch Raineach
thumb|Ceann Loch Raineach 'S e baile beag ann an Siorrachd Pheairt is Cheann Rois a tha ann an Ceann Loch Raineach (Beurla: Kinloch Rannoch). Tha e faisg air Loch Raineach. 'S e seo na co-chomharran aige: 56° 42′ 0″ Tuath agus  4° 11′ 0″ Iar.
Tías (Las Palmas)
‘S e baile beag air an eilean Lanzarote anns an An Spàinn a th’ ann Tías. Tha e suidhichte ri taobh Port Adhair Lanzarote, aig astar dhe 1,578km bho Mhadrid, prìomh-bhaile na dùthcha agus 197km bho Las Palmas, prìomh-bhaile na roinne. Tha am baile ann an ceann a deas an eilein. Tha 12,820 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile, Chaochail an sgrìobhadair José Saramago: (1922 – 2010) ann an Tías.
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na Spàinne Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Spàinn Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Usgar
Tha usgarna bhall-maise airson caol an dùirn neo a’ mhuineil.
Pereira (baile)
‘S e prìomh-bhaile na roinne Risaralda, ann an Coloimbia, a th’ann Pereira. Tha e suidhichte aig àirde dhe 1411m os cionn ìre na mara 294km air falbh bho Bhogotá agus tha e faisg air Cali agus Medellín. A bharrachd air sin, tha teodhachd meadhan dhe 23° aige, rè a’ bhliadhna. Chaidh am baile a steidheachadh ann an 1863 anns an sgìre ris an canar Meadhan a’ Chofaidh (Spàinntis: El Eje Cafetero). Tha eaconomaidh a’ bhaile gu math crochte air gnìomhachas a’ chofaidh. Tha cunntas-sluaigh dhe 443,554 aig a' bhaile fhèin ann an 2005, a-rèir a’ chunntas-sluaigh mu dheireadh. 'S e Pereira an 13mh baile as motha na dùthcha.
Freumhan an Ainm
'S e Cartago a' chiad ainm a fhuair am baile leis gur e à Cartagena de Indias a bha a'mhòr-chuid dhe na saighdear a ràinig ann ann 1540. Chaidh an t-ainm a dh'atharrachadh gu Pereira ann an 1863 mar chuimhe air José agus Manuel Peraira, dithis bhràthar a chuir am baile air bhog nuair a bha iad a' teiche bho na Spàinntich aig àm Cogadh an Neo-Eisimeileachd eadar 1816 agus 1819.
1627
MDCXXVII
Usgar
Roinn-seòrsa:Buill-mhaise
1627
Bàsan
Roinn-seòrsa:1620an
Pereira (baile)
Sluagh a' bhaile
Ged a tha 443,554 nan tàmh anns a' bhaile, chan eil ach 72,315 dhuibh a' fuireach anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile. Tha fearrann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin. Air adhbharan trioblaidean poiliteagach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail.
Taobh chinnidh, ' s e daoine geala/mestizos a th'ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann am Pereira, ach tha 0.7% dhe Tùsanaich agus 5.7% dhe daoine le freumhan ann an Afraga cuideachd. ' S urrainn dhan 93% dhe na daoine ann an Pereira leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, tha fòn aig an taigh aig 77.8% dhe na dachannan.
Pabbay
Is iomadh Pabaigh a tha ann, ach se am fear sna h-Eileanan Siar, a tha as ainmeile.
Saoil an robh thu a' lorg na leanas?
Pereira (baile)
Daoine Ainmeil
César Gaviria Trujillo (1947): Ceann-suidhe na dùthcha eadar 1990 agus 1994.
Pabbay
Roinn-seòrsa:Alba
Pereira (baile)
Ceanglaichean A-mach
An t-sìde ann am Pereira
Roinn-seòrsa:Coloimbia Roinn-seòrsa:Bailtean
Lochain a' Mhullaich
'S e dà loch ann an Alba a ris an canar Lochain a' Mhullaich. Tha iad suidhichte anns an Eilean Sgitheanach eadar Caol Àcainn is an t-Àth Leathann. Tha iad suidhichte san ear an rathaid an A851 a leanas gu Armadal.
Tha an t-uisge a' sruthadh a-mach à Lochain a' Mhullaich tro allt bheag gu deas don Allt Choire nan Clach. Chan eil duine sam bith a' fuireach faisg air Lochain a' Mhullaich agus mar sin chan rathaidean ann a leanas chun nan lochain seo.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach
Bangor
Tha am baile Bangor ann an Gwynedd, a' Chuimrigh. Tha e 127.2 mi (204.7 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 206.5 mi (332.4 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 15928 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 5801 (36.4%); rugadh 52% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Tha Slighe Costa na Cuimrigh a' dol tro Bhangor.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Gwynedd Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
6 an t-Sultain
'S e 6 an t-Sultain an 249mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (250mh ann am bliadhna-leum). Tha 116 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
thumb|[[Benjamin Neeve Peach|Ben Peach (air an làimh dheas)]]
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
2080an
Bidh na 2080an, eadar 1 am Faoilleach 2080 is 31 an Dùbhlachd 2089. Se na ochdamh deich-bliadhna den linn
Roinn-seòrsa:21mh linn *
Clàrsach
thumb|right|[[Clàrsach Albannach]]
Tha clàrsach na inneal-ciùil nan teud. Cleachdar "taigh nan teud" mar far-ainm.
'S e cruit an t-ainm a tha air clàrsach beag.
'S e orghan-ciùil teudach trì-cheàrnach a th' anns a' chlàrsaich neo a' chruit.
Clàrsaich bho dùthchannan eile
Gheibhear caochladh sheòrsachan de chlàrsaichean air feadh Afraga, an Roinn Eòrpa, Aimearaga agus roinnean de dh'Àisia. B' àbhaist seasamh àrd a bhith aig a' chlàrsaich agus an liora am measg a' chuid a bu mhotha de chinnidhean an t-saoghail. Anns an Roinn Eòrpa, chaill a' chlàrsaich a seasamh tràth anns an 19mh linn oir shaoil sgrìobhadairean ciùil gur e ionnsramaid do bhoireannaich a bh' innte bhon a lean móran bhoireannach cleas Marie Antoinette ann a bhith a' gabhail ùidh innte.
A thaobh Aeolian harp (clàrsach gaoithe), autoharp neo cumadh sam bith den liora neo ciothara, chan e clàrsaichean a th' annta seo air sgàth s nach bi na teudan aca ag éirigh gu dìreach a cuim na clàrsaich. Bidh na teudan aca seo a' dol tarsainn na cuime agus mar sin buinidh na h-ionnsramaidean seo dhan ghné-orghain zither, mar a bhuineas agus pianoforte is harpsichord.
Eachdraidh-shòisealta na Chlàrsach
Thathar a smaoineachadh gu bheil a’ Chlàrsach ’na h-ionnstramaid ciùil a chaidh a cruthachadh ann an Alba fhèin às dèidh dhan ‘Lyre’ Èirinneach a’ tighinn a-nall thairis anns an ochdamh no naoidheamh linn. Tha sinn a’ faighinn am fiosrachadh seo bho na clachan Cruithneach gu math aosta ann an Alba le dealbhan den Chlàrsach orra. Bha a’ Clarsach cuideachd air a cluich anns na h-eaglaisean còmhla ri duine a seinn le guthan agus Pìoban Tri Fillte. Stad seo nuair a thòisich an Musick Fyne. Rinn an eaglais seo airson na daoine a bhrosnachadh a bha a’ tighinn dhan eaglais. B’e droch rud airson na Clàrsaich a bha seo, oir mòran de na leabhraichean far an robh an ceòl air a sgrìobhadh sìos, chaidh iad an cur dhan teine.
An t-àm a b’ fheàrr aig a’ Chlàrsach b’ e àm Tighearnas nan Eilean eadar an ochdamh linn agus an còigeamh linn deug. Bha Clàrsair aig a h-uile Ceann-chinnidh aig an àm agus bha iad ann còmhla ri na bard a’ dèanamh òrain agus puirt airson a’ Cheann-chinnidh agus a’ theaghlach. Cha deach mòran de phuirt na clàrsaich a sgrìobhadh sìos aig an àm seo agus tha smaoin ann gun robh mòran de na Clàrsadairean dall. Bha iad ag ionnsachadh ceòl bhon cluasan an àite bhon phàipear aig an àm agus cò na b’ fheàrr aige seo na duine dall. Bhiodh an teòirig seo a mìnicheadh carson nach eile mòran againn sgriobhte ann an latha an-diugh. Nuair a bhris Tighearnas nan Eilean sìos chaidh a’ Chlàrsach fhathast a cumail beò gu meadhan na seachdamh linn deug ach chan eil sin a’ ciallachadh gu robh a h-uile rud ceart gu leòr. Thòisich na teaghlaichean Clàrsair a gluasad a-steach gu obraichean eile oir cha robh obair gu leòr ann a-nis.
B’ e Ruaidhri Dall MacMhuirich aon de na ceann-chinnidh tradaiseanta mu dheireadh: Iain Breac. Bha Aramach nan Seumasaich agus ‘Anglicization’ a cur crìoch air an seann dòigh bheatha a bha aig na ceann-chinnidh is na daoine aca. Bha seo a dèanamh buaidh mòr air na Clàrsairean oir cha robh airgead gu leòr aig na cinn-chinnidh a-nis airson Clàrsairean a phàigheadh. Bha Ruaidhri Dall a chur mòran fhaclan ùra gu na h-òrain aosta ach, thathar a’ smaointinn gu e ceòl aosta a-mhàin a bha e a’ cluich air a’ Chlàrsach. Chaidh cuid de na h-òrain aige a toirt thairis dhan bheul-aithris. Tha fhios again nach eil iad an aon rud ’s a bha aig an àm oir tha tri ceud bliadhna air a dhol seachad, ach tha iad fhathast a’ toirt sealladh a-steach cò-ris ’s a bha puirt na Clàrsaich coltach. Chuir an aramach ann an 1745 a h-uile nach-ciùil ann an àite corrach agus às dèidh sin bha daoine dìreach ga cluich ann an còmhlan agus bha ceòl na Clàrsaich a’ dol air chall. Bha an dà rud seo a’ toirt a’ mhòrchuid den choire airson crìonadh na Clàrsaich ach cuideachd bha ionnstramaidean ciùil na b’ fheàrr ann airson na aighear nan daoine a togail suas ann am blàr agus cha robh a’ Chlàrsach làidir agus fuaimneachd gu leòr airson a dhol ann an co-fharpais ris a’ Phìob. Cuideachd bha an Fhidheal a’ dol suas ann am meas nan daoine oir bha i air a cluich airson dannsaichean agus cha robh e fada gus an robh i na bu fèillear na a’ Chlàrsach.
Atharrachadh na Clàrsaich thairis air na bliadhnaichean
Bha nòs a’ Chlàrsach anns na làithean sin gu math cudromach airson an ionnstramaid ciùil a tha sinn a’ faicinn anns an latha an-diugh. Fhuir a’ Chlàrsach a frèam trìantan oir bha seo a’ toirt neart dhan Chlàrsaich agus air sgath seo ghabhadh barrachd teudan a chur oirre agus tha seo a’ ciallachadh gu bheil farsaingeach ciùil nas motha aice. Cuideachd bha an trìantan seo a’ ciallachadh gum b’ urrainn do na teudan a bhith nas teinne agus bha seo a’ dèanamh fuaim nas soilleir agus nas domhain is iomlan nuair a bhite a’ spìonadh na Clàrsaich.
Tha am bogsa-fuaime a’ cuideachadh le bhith a’ toirt fuaim a tha domhain is iomlan cuideachd. Tha smaoin ann gun robh am bogsa-fuaime aig na ciad Clàrsaich air a’ dhèanamh a-mach à aon phìos feadha mar feadh-seileich no feadh-darach. Bha na teudan air an dèanamh à mòran diofair rudan. Mar eisimpleir rudan nàdarra mar ròineach is caolain agus rudan meatailt mar òr, airgead, umha agus iarann. Bha na Clàrsaichean anns na làithean sin cuideachd a’ faighinn spangan, oir bha lagh ann nach b’ urrainn da dhuine sam bith a’ Chlàrsach a toirt air falamh bhon Clàrsair oir b’ e sin an dòigh a fhuair an Clàrsair a bheòshlaint. Bha na spangan a’ tighinn ann am mòran diofair dòighean bho ealain anns an fheadh gu clachan-lèig.
Mu dheireadh bha na daoine sna làithean sin a’ cluich na Clàrsaich leis na h-ìnean aca airson a spìonadh nan teudan. Anns an latha an-diugh tha Clàrsairean a’ cleachdadh na padaichean-corraig airson na teudan a spìonadh. Tha rudan eile anns a’ Chlàrsaich fhèin a tha diofraichte a-nis. Mar eisimpleir tha am bogsa-fuaime a-nis air a dhèanamh a-mach à leathar an àite feadh. Tha na teudan beagan nas duilidhe bha iad gan atharrachadh gu teudan crisle is uèir ach an latha an-diugh tha seo air atharrachadh oir tha daoine ag iarraidh am fuaim as fheàrr fhaighinn a-mach as an ionnstramaid ciùil aca. Mar eisimpleir thòisich Ann Heymann ag atharrachadh nan teudan aice a rèir na lorg i a-mach mu na dòighean aosta. Chuir i òr air na teudan na b’ ìsle airson nas motha soilleireachd a thoirt dhaibh. Cuideachd chuir i airgead air na teudan anns a mheadhain agus mu dheireadh chuir i pràis air na teudan na b’ airde.
Ùr-bheòthachadh na Clàrsaich
Gheibhar leabhraichean-ciùil leis an t-ainm Ap Huw agus leabhair Edward Bunting ‘Ancient Music of Ireland’ (1840) a tha a’ sealltainn an follamhan a bha aig a’ Chlàrsach anns na lathaichean a chaidh seachad. Thàinig na leabhraichean seo dìreach aig an am ceart airson a’ Chlàrsach oir bha seo dìreach mus do bhris tradaisean ceòl na Clàrsaich agus tha seo a’ ciallachadh gu bheil clàr again a’ sealtainn mar a bha an ceòl anns na làithean sin. Mar eisimpleir, tha iad a’ sealltainn nach robh an bun-loidhne dìreach airson chòrdan ach airson ruithean is trìaran agus bha na chòrdan a tha sinn a’ cleachdadh san latha an-diugh gu math ainneamh aig an àm. Gu fortanach airson na Clàrsaich tha ceangal làidir ann eadar ceòl aosta a’ Chlàrsach agus ceòl na Phìob agus tro seo tha cuid den ceòl na Clàrsaich beò fhathast. Tha ceòl na Fìdhle agus an Lute a ruith gu nàdarra air na Clàrsaichean aosta agus a’ lìonadh beàrn cudromach ann an eachdraidh ceòl na h-Alba. Rinn Alison Kinnard agus Keith Sanger tòrr rannsachaidh air eachdraidh na Clàrsaich agus lorg iad ceòl, fianais agus làmh-sgrìobhaidhean a bha a’ sealltainn a’ ceangail seo.
Bha cuideachadh a’ tighinn airson a’ Chlàrsach bho àite neònach. Bha co-fharpais ann an Lunnainn ann an 1832 airson nam Pìobairean agus nuair a thòisich iad co-fharpais airson na Fhìdhle cuideachd thuirt Captain Mackenzie gum biodh e math nam biodh iad a’ toirt misneach dhan Chlàrsaich cuideachd. Gu mì-fhortanach cha do thòisich iad an co-fharpais airson na Clàrsaich ach b’ e ceum anns an àite ceart a bh’ ann. Às dèidh seo thòisich a’ chiad ‘Irish Harp Society’ ann an Èirinn agus bho seo thòisich sgoilearan a thighinn airson a’ Chlàrsach a ionnsachadh. Ann an 1892 thòisich na co-fharpaisean aig a’ Mhòd Nàiseanta Rìoghail agus bha an Lord Archibald an ceann-suidhe ag iarraidh a’ dèanamh ath-bheòthaich airson na Clàrsaich. Bha a’ chiad co-fharpais airson an òrain a b’ fheàrr le taic fhèin air a’ Chlàrsach. Bha dìreach dà fharpaiseach air a’ bhliadhna sin ach bho seo thòisich e a’ fàs. San latha an-diugh tha latha sònraichte aig a’ Chlàrsaich anns a Mhòd.
Faic cuideachd
Roinn-seòrsa:Innealan-ciùil
390an
Bha na 390an, sa 4mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 390 is 31 an Dùbhlachd 399.
644
Bàsan
Roinn-seòrsa:640an
Frances Tolmie
Tha Frances Tolmie (1840-1926) ainmeil airson nan cruinneachaidhean de dh'òrain Ghàidhlig a rinn i. B' i a' chiad neach-cruinneachaidh nach do dh'fheuch na h-òrain a 'leasachadh' nuair a dh'fhoillsich i iad, ach a thug iomradh orra mar a chuala i iad.
A beatha
Rugadh i ann an 1840 ann an Uiginis, an t-Eilean Sgitheanach. B' e athair John Tolmie, fear-baile no gabhaltach ann an Uiginis. Tha beul-aithris air an Eilean ag innse gur e Lochlannaich a bh' anns na Tolmie agus gun do thog iad Caisteal Dhùin Thuilm.
Chuir i seachad a beatha le a bràthair ann an Sròn an t-Sìthein agus an uair sin ann an Bracadal bho 1856 nuair a chaidh a bràthair a ghairm dhan eaglais an sin.
A h-obair
Bha Gàidhlig aice agus bha comas aice ceòl a sgrìobhadh agus a leughadh.
Mar nighean òg, rinn i obair airson a' Bhana-mhaighstir NicLeòid Dhùn Bheagan, a' fighe stocainnean do shaighdearan anns a' Chogadh Crimea. B' ann aig an àm sin a thòisich i òrain a chruinneachadh bho a teaghlach fhèin agus a coimhearsnachd. Thug i na h-òrain dhan English Folksong Society a dh'fhoillsich iad ann an 1911. Thug i òrain cuideachd do Keith Norman MacDonald agus tha 130 òrain anns a' Gesto Collection a dh'fhoillsich e.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Ùrnaigh an Tighearna
thumb|right|250px|Ùrnaigh an Tighearna ann an Eaglais Paternoster ann an [[Ierusalem ]]
Ceangal a-muigh
Roinn-seòrsa:Ùrnaighean Crìosdaile Roinn-seòrsa:Crìosdaidheachd Roinn-seòrsa:An Tiomnadh Nuadh
Ólafur Ragnar Grímsson
B' e ceann-suidhe na h-Innis Tile a bha ann an Ólafur Ragnar Grímsson. Rugadh e san 14 an Cèitean 1943 ann an Ísafjörður. Bha e air a thaghadh airson a’ chiad turas anns a' bhliadhna 1996 agus a-rithist ann an 2000 agus airson an treasamh tursan ann an 2004. Bha e na bhall Framsóknarflokkurinn agus Alþýðubandalagið. Fhuair e a chuid foghlaim aig Menntaskólinn í Reykjavík agus Oilthigh Innis Tìle (Innis-Tìlis: Háskóli Íslands).
Taghaidh dhan Cheannas
Chaidh a thaghadh dhan cheannas còig tursan. Seo na torridhean a fhuair e:
Prìomh-mhinistearan Grímsson
Bha Grímsson na cheann-suidhe fad fichead biadhna agus bha sianar prìomh-mhinistear, a riochdachadh trì pàrtaidhean fodha fad 's a bha e san dreuchd, mar a leanas:
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Luchd-poileataigs Eòrpach Roinn-seòrsa:Daoine à Innis Tìle Roinn-seòrsa:Innis Tìle Roinn-seòrsa:Daoine Roinn-seòrsa:Poileataigs
Glaschu an Ear (sgìre Phàrlamaid Westminster)
'S e sgìre Phàrlamaid Westminster a tha ann an Glaschu an Ear (Beurla: Glasgow East).
Chaidh a cruthachadh ann an 2005 o Ghlaschu Baile Nighean Sheadhna agus Ghlaschu Baillieston.
Tha Baillieston, Baile Nighean Sheadhna, An Taigh Sear, Cair Maol agus Celtic Park anns an sgìre seo. Tha i ann an crìch ri Coatbridge, Chryston agus Bellshill, Lannraig agus Hamilton an Ear, An Ruadh-Ghleann agus Hamilton an Iar, Glaschu Meadhain agus Glaschu an Ear-Thuath.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sgìrean Phàrlamaid Westminster Roinn-seòrsa:Glaschu
Tarja Halonen
'S e ceann-suidhe na Suòmaidh a tha ann an Tarja Kaarina Halonen. Rugadh i an 24mh latha den Dùbhlachd 1943 ann an Helsinki agus bha i air a taghadh anns a' bhliadhna 2000 agus a-rithist ann an 2006. B' ise a' chiad bhoireannach a bha na ceann-suidhe ann an Suòmaidh. Chaidh i gu Oilthigh Helsinki.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Luchd-poileataigs Eòrpach Roinn-seòrsa:Daoine à Suòmaidh
Cuenca (provincia)
'S e provincia na Spàinne a tha ann an Cuenca (IPA: kweŋka). Tha e na laighe ann an Castilla-La Mancha, ann an ceann a deas na dùthcha. 'S e Cuenca a tha na phrìomh-bhaile. Chaidh an roinn a chruthachadh ann an 1833 le Javier de Burgos, a bha na Rùnaire na Stàite agus Leasachaidh aig an àm. B' e an siostam-riaghalaidh ionadail na Frainge a chleachd e mar mhodal. Chuireadh a-steach Coimhearsnachd fèin-riaghlaidh Chastilla la Mancha i ann an 1978, nuair a sgrìobhadh Bun-reachd ùr. Sìnidh Cuenca fad 17,141km² agus tha 219,138 duine a' fuireach ann. Le sin, 's e an 35mh roinn as motha na Spàinne a thaobh talmhainn agus an 44mh a thaobh àireimh-sluaigh. Tha crìochan aice le Albacete, Ciudad Real, Guadalajara, Madrid, Teruel, Toledo agus València. 'S e dìreach Spàinntis a tha ga bruidhinn an seo.
Freumhan an ainm
Tha e coltach gur ann à قونكة (Qūnkatu) ann an Arabais a tha an t-ainm, air sàilleabh gu robh dùn os cionn prìomh-bhaile na sgìre, nuair a bha an sgìre fo bhuaidh nan Arabach.Tha fuaimneachadh an ainm air atharrachadh fad nan linntean, a' call an ق (qaf) agus an t-iar-leasachan -tu, a' toirt dhuinn Conca ann an Catalanais agus Cuenca Spàinntis. Tha an fhuaimreag o air atharrachadh dhan dhà-fhoghair ue (/ɔ/ gu /wo/), rud a tha a' tachairt daonnan sa chànan sin. Mar a b’ àbhaist san Spàinn, b’ e dìreach ainm a’ bhaile a bu motha sa sgìre a chuireadh air an roinn.
645
Bàsan
Roinn-seòrsa:640an
La Merced
'S e baile beag faisg air Aranzazu ann an Caldas, Coloimbia, a th' ann an La Merced (IPA: la meɾˈseð). Tha e suidhichte aig 1,819m os cionn ìre na mara agus 98km air falbh bho Mhanizales. 'S e baile le gnàth-shìde gu math càilear a th' ann agus tha teodhachd mheadhanach mu 18.7˚ aige. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1901.
Eachdraidh
B' e na Pozo a bha làidir anns an sgìre seo mus an do ràinig na Spàinntich. Bha buaidh nan Spàinnteach cho làidir air na Tùsanaich gun do bhàsaich a' mhòr-chuid ro cheann linn. Chaochail an ceannsaiche Spàinnteach Jorge Robledo an seo ann an 1546. Thoisich daoine à Antioquia a' tighinn ann ri cofaidh a chinntinn anns an 19mh Linn. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1901 a-mhàin, dìreach aig deireadh Cogadh na Mìle Làithean. Ged a tha FARC fhathast an làthair ann an caochladh sgìre ann an Caldas, chan eil iad air a bhith idir làidir an seo bho chion bhliadhnaichean. A dh'aindeoin sin, bha luchd-reic dhrogaichean nan trioblaid dhoirbh aig deireadh an 20mh Linn o chionn 's gu bheil am baile faisg air Antioquia. B' ann ann an La Merced a chaidh Cacique Pipintá - buidheann cheannarcach an làimhe dheis - a stèidheachadh ann an 1999.
Sluagh a' bhaile
Ged a tha 2.190 nan tàmh anns a' bhaile fa leth, tha 6,752 anns an sgìre air fad. Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin. Air adhbharan trioblaidean poilitigeach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid nan daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail. Taobh chinnidh, 's e daoine geala/mestizos a th' ann a' mhòr-chuid nan daoine ann an La Merced, ach tha 0.1% a tha nan Tùsanaich agus 0.5% nan daoine le freumhan ann an Afraga. 'S urrainn dhan 85.7% nan daoine ann an La Merced leughadh agus sgrìobhadh. A thuilleadh air sin, tha fòn aig an taigh aig 20.4% nan dachannan.
Freumhan an Ainm
Chaidh am baile a dh’ainmeachadh mar chuimhne air Moire na Tròcaire, neo La Virgen de la Merced ann an Spàinntis. Thogadh eaglais dhi an seo nuair a stèidheachadh am baile.
Fèisean
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an La Merced. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid Chaitligeach a th' ann fhathast,  fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir 's a tha beairteas cultarail na dùthcha.
Ceanglaichean A-mach
An t-sìde ann an La Merced
An Dàrna Cogadh
'S e cogadh mòr a bha anns An Dàrna Cogadh, eadar 1939 agus 1945 eadar dùthchannan a' Chaidreachais is a' Ghearmailt, An Eadailt agus Iapan. 'S e an cogadh a bu sgriosaile a thachair ann an eachdraidh an t-saoghail. Chaill còrr is 60,000,000 am beatha 's cha robh ceàrn an t-saoghail nach do dh'fhairich a bhuaidh. Bha feachdan an Fhaisisteachais, an Deamocrasaidh agus an Co-mhaoineas a' sabaid ri chèile sa chogadh.
An Cùmhnant Munich
29mh an t-Sultain, 1938, chuir Neville Chamberlain (A' Bhreatann Mhòr), Édouard Daladier (An Fhraing), Adolf Hitler (A' Ghearmailt) is Benito Mussolini (An Eadailt) An Cùmhnant Munich (Seicis: Mnichovská dohoda; Beurla: Munich Agreement) air bhonn. A rèir An Cùmhnant Munich, fhuair Adolf Hitler sgìrean faisg air na crìochan far a bheil sluagh Ghearmailtrach a' fuireach, Sudetenland, bhon t-Seic-Slòbhac (Czechoslovakia).
thumb|right|Na prìosanaich tinne leis an acras ann am camp-braighdeanais Ebensee
Uile-losgadh
Is e an t-Uile-losgadh (Eabhra: haSho'ah, השואה) an scrios is murt den Iùdhaich Eòrpach a rinn na Nàsaich agus na luchd sin gun do phàirtich am beachd nan Nàsaich den linn an Dàrna Cogadh. Bha gràin mòr aig na Nàsaich air Iùdhaich sa' bheachd-smaoinealas agus sluagh-iùlach aca bho thùs, agus sgrìobh Adolf Hitler air a' chuspair sin san leabhar leis - Mo Chath Fhein (Mein Kampf). Smaoinich iad gun do rinn na Iùdhaich brath air a' Ghearmailt san Chiad Cogadh. Air sgath sin, rinn na Nàsaich iomairt bruideal is luath, a' cur muileannan de Iùdhaich ri campaichean-braighdeanais, agus gan marbhadh, a' mhorchuid le gas nimheil. Còmhla leis na h-Iùdhaich, dh'iarr na Nàsaich cuideachd a mharbhadh na Giofagan, Pòlainnich dhùthchasach agus Slàbhaich eile, prìosanaich-cogaidh on t-Aonadh Sobhiat, Comannaich, Clachairean, fir cho-sheòrsach, Pàpanaich, ciorramaich, agus daoine eile gum foillsicheadh maoidheadh ris na Nàsaich 'nan tòrachd airson chumhachd.
Bha na Nàsaich a' stèidheachadh campaichean-braighdeanais air feadh meadhan na Roinn-Eòrpa, mar eisimpleir Auschwitz-Birkenau, Majdanek, Chelmno, Sobibór, Treblinka is Belzec anns A' Phòlainn, Theresienstadt / Terezín anns an t-Seic-Slòbhac (Czechoslovakia), Mauthausen anns An Ostair agus Buchenwald, Bergen-Belsen, Dachau, Flossenbürg, Ravensbrück is Sachsenhausen anns A' Ghearmailt fhèin.
Faic cuideachd
*
Lucía Etxebarria
'S e ùghdar às an Spàinn a th’ ann Lucía Etxebarria de Asteinza (València, 7mh An Dùbhlachd 1966).
Beatha
'S ann à Bermeo (Dùthaich nam Basgach) a th’ ann a cuid phàrantan, is ise an tè nas òige dhe seachdnar daoine-chloinne. Rugadh i ann an València agus fhuair i a cuid fhoghlaim ann an sgoil air an ruith le cailleachan dubha. Chaidh i dhan oilthigh ann am Madrid far an tug i ceum ann am Beurla agus Naidheachdas. A bharrachd air a bhith na tè-fhrithealadh, tha i air a bhith an sàs anns na h-iris-leabhrichean Ruta 66 agus Nuevos Medios, bha i os cionn roinn na meadhanan aig Sony agus bha i an urra ri conaltradh airson Fnac. Leig i an dreuchd sin dheth beagan mus do dh’fhoillsich i a’ chiad leabhar aice.
'S e seòrsa dhe Beath-eachdraidh-ficsean mu dheidhinn Courtney Love agus Kurt Cobain a bh’ ann a’ chiad leabhar a sgrìobh i ann an 1996: Sgeulachd Kurt agus Courtney: cuir le sin (Spàinntis: La historia de Kurt y Courtney: aguanta eso). Chuir Ana María Matute taic dhi airson a’ chiad nobhail aice a sgrìobhadh ann an 1997, Gaol, iongantas, prozac agus teagamhan (Spàinntis: Amor, curiosidad, prozac y dudas). Bha an leabhar sin gu math connspaideach oir bhathar a’ fàgail oirre gu do chleachd i seantansan fa leth bhon an nobhail Prozac Nation, a sgrìobh Elizabeth Wurtzel ann an 1994. Tha i air càineadh fhaighinn gu seach-àraidh bho na pàipear-naidheachdan na làimhe dheis. Bhuannaich i an Duais Nadal an ath-bhliadhna airson an darna nobhail aice, Beatrix agus na Cuirp san iarmailt (Spàinntis: Beatriz y los cuerpos celestes). Bha an dà nobhail seo uabhasach fèin-eachdraidheil agus làn Boireann-dhligheachas, is chleachd i samhlaidhean dìreach mar anns na sgrìobh Dante Alighieri anns an darna fhear dhuibh. ‘S e dùsgadh na Dà-ghnèitheachd a tha aig cnag na cùise anns an leabhar sin, rud a tha dìreach mar an t-ùghdair fhèin. Ann an Chan eil sinne mar an fheadhainn eile (Spàinntis: Nosotras que no somos como las demás) (1999) chruthaich i nobhail le structar a tha coltach ris a’ chiad nì a sgrìobh i agus an leabhar Slaves of New York, le Tama Janowitz. Tha e làn sgeulachdan air an measgachadh ri chèile is na caractaran a’ nochdadh an siud ‘s an seo air feadh na sgeòil. Cuideachd anns a’ bhliadhna sin sgrìobh i sgriopt an fhiolm Mairidh mi beò (Spàinntis: Sobreviviré), ann an co-bhann le David Menkes agus Alfonso Albacete. Rinn i sgriop an fhiom I love you baby còmhla riutha ann an 2001, nuair a rinn an stiùiriche-fhiolm Miguel Santesmases dreach saor dhe Gaol, iongantas, prozac agus teagamhan ged an d’ fhuair e cuideachadh bhuaipe, agus rinn Antonio del Real fiolm dhen sgriobt a sgrìobh i airson Boireannach mo bheatha (Spàinntis: La mujer de mi vida).
Chaidh e gu Alba ann an t-Sultain 2000 is i ag obair anns an Oilthigh Obar Dheathain mar thìdsear sgrìobhaidh sgriobtaichean. A bharrachd air sin ghabh i pàirt ann an caochladh cho-labhairt. Thug an t-oilthigh sin Dotaireachd Honoris Causa ann an litreachas dhise sa bhliadhna sin cuideachd. Nochd cruinneachadh dhe abaltanan mu dheidhinn Boireann-dhligheachas fon ainm ''Ebha ri teachd. Litir ri teachd (Spàinntis: La Eva futura. La letra futura ann an 2000. Sgrìobh i an t-altan Ann an gàirdeanan a’ mhnatha fhetis'' (Spàinntis: En brazos de la mujer fetiche) (2002), ann an co-bhann le Sonia Núñez Puente, mar thoradh na h-ùine a chuir i seachd ann an Alba.
Thill i dhan rosg le A h-uile càil faicsinneach agus do-fhaicsinneach (De todo lo visible y lo invisible) (2001), a bhuannaich an Duais Primavera airson nobhailean, agus dh’fhoillsich i an leabhar dhe sgeulachd goirrid Sgeulachd gaol mar stòiridh eile air coireigin (Spàinntis: Una historia de amor como otra cualquiera) ann an 2003. An dèidh sin, ann an 2004, dheasaich i a’ chiad leabhar aige, a-nis leis an ainm ùr Courtney is mise (Spàinntis: Courtney y yo), le tòiseachadh ùr. Bhuannaich Mìorbhail ann an co-chuideam (Spàinntis: Un milagro en equilibrio), nobhail mu dheidhinn a bhith na màthair, an 53 Duais Planeta ann an 2004. Ann an 2005 chruinnich is dh’eadar-theangaich i Am Beatha romhpa: guthan à agus gu ruige Palastain (Spàinntis: La vida por delante: voces desde y hacia Palestina), air a dh’fhoillseachadh leis a’ chlò-bhualadair Editorial Fundamentos, is chaidh a h-ainmeachadh deasaiche a’ chruinneachaidh Astarté airson MR Ediciones.
A bharrachd air sin, tha ise air bàrdachd a dheasachadh cuideachd. Thòisich i le ''Stèisean na h-Ifrinn (Spàinntis: Estación de infierno) ann an 2001 ach dh’fhàgadh oirre anns an irisleabhar Inverviu gun do rinn i meirle-sgrìobhaidh air na sgrìobh am bàrd Antonio Colinas. Ann an 2004 dh’fhoillsich i Gnìomhan a’ Ghràidh is na Tlachd (Spàinntis: Actos de amor y placer), a bhuannaich an 20mh Duais Barcarola, ged an do thabhainn iad an duais dhi mus do nochd an leabhar co-dhiù.
Ann an 2005 dh’fhoillsich i Chan fhulaing mi ri gaol a-nis (Spàinntis: Ya no sufro por amor), is dh’innse i gu e seòrsa dhe aspirinn a th’ ann dhise, is tha feadhainn a’ cumail a’ dol nach ann ach leabhar fèin-cuideachaidh a th’ann. Leis an leabhar seo dh’fhàgadh air Etxebarria gun do rinn i meirle-sgrìobhaidh a-rithist.
Dh’fhoillsich i nobhail ùr as t-earrach 2007, air a bheil Fuath ron Fhànais (Spàinntis: Cosmofobia), is an leabhar seo a’ sealltainn beatha 20 neach is iad a’ fuireach còmhla anns an sgìre Lavapiés ann am Madrid fhèin.
Ann an 2009 dh’fhoillsich i an abaltan Club na droch mhàthraichean (Spàinntis: El club de las malas madres) ann an co-bhann le Goyo Bustos, is bha an leabhar sin làn beachdan is comhairle mu dheidhinn an dreuchd dhoirbh dhe màthair, athair neo maighstir sgoile an latha an-diugh.
Tha a cuid obrach air a bhith ga dh’eadar-theagachadh gu 20 cànain.
Meirle-sgrìobhaidh
Ann An t-Sultain 2006, bhuannaich an t-eòlaiche-inntinn Jorge Castelló cùis lagh na h-aghaidh ann an València airson "gnàths eucoireach" is "ionnsaigh an aghaidh còirichean na seilbhe inntleachdail" a chuir esan dhan chùirt dà mhìos ro-làimhe. Dh’innse Castelló, ann an litir dhan chùirt, gun tug Etxebarria paragrafaichean gu lèir bhon airtigil aige Eisimealachd thòcail agus ainneart na dachaigh (Spàinntis: Dependencia emocional y violencia doméstica), bho 2004 dìreach dhan leabhar aice Chan fhulaing mi ri gaol a-nis (Spàinntis: Ya no sufro por amor). Nochd an t-airtigil sin an dà thaobh air an eadar-lìn agus ann an irisleabhar oifigeil. Rèitich an dithis an gnothach far a’ chùirte mu dheireadh thall is dh’aidich Etxebarria gun do chleachd i na sgrìobh Castelló taobh eòlas-inntinn is phàigh i €3,000 dha, mar dhamaistean. Dh’innse Etxebarria gur e dìreachd mearachd taobh dheasachaidh bha as choireach.
Obair
Rosg Bàrdachd
Sgriobtaichean
Eile
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Daoine à Valencia Roinn-seòrsa:Dùthaich nam Basgach Roinn-seòrsa:Litreachas Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Spàinnteach
1628
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1628 (MDCXXVIII).
Bàsan
Roinn-seòrsa:1620an
Manizales (baile)
Freumhan an Ainm
'S e ainm saidheansail a th' ann am Manizales. Tha e a' ciallachadh achaidhean na Clachan "Mani", clachan eit liath a tha pailt an seo. Tha an t-iar-leasachan -al a' ciallachadh àite làn chraobh neo doire-choille, m.e: El Rosal ann an Cundinamarca neo Chaparral ann an Tolima.
Sluagh a' bhaile
Ged a tha 379,972 nan tàmh anns a' bhaile, chan eil ach 26,660 dhuibh a' fuireach anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile. Tha fearrann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin. Air adhbharan trioblaidean poiliteagach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail.
Taobh chinnidh, 's e daoine geala/mestizos a th' ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann am Manizales, ach tha 0.2% dhe Tùsanaich agus 0.9% dhe daoine le freumhan ann an Afraga cuideachd. ' S urrainn dhan 95% dhe na daoine ann an Manizales leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, tha fòn aig an taigh aig 73% dhe na dachannan.
Fèisean
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Manizales. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid Chaitligeach a th’ann fhathast,  fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s a tha beairteas cultarail na dùthcha.
Ceanglaichean a-mach
An t-sìde ann am Manizales
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Coloimbia Roinn-seòrsa:Bailtean
Beddgelert
Tha am baile Beddgelert ann an Gwynedd, a' Chuimrigh. Tha e 112.8 mi (181.6 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 197.6 mi (317.9 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 444 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 231 (52.0%); rugadh 52% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Suidhe Artair
Se beinn a tha ann an Àird nan Saighead, Àrd-na-Said, Creag nam Marbh no Suidhe Artair ann an meadhan baile Dùn Èideann.
7 an t-Sultain
Tachartasan
thumb|[[Buddy Holly]]
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
646
Bàsan
Roinn-seòrsa:640an
Guðmundur Steingrímsson
'S e ceòladair, neach-aithris, sgrìobhadair, riochdaire dioplòmasach agus neach-poileataigs à Innis Tìle a th' ann an Guðmundur Steingrímsson. Rugadh e air 27 an Dàmhair 1972 ann an Reykjavík. 'S ann gu teaghlach beartach agus cumhachdail 's a bhuinneas e: bha athair (Steingrímur Hermannsson) agus a sheanair (Hermann Jónasson) nam fhorsætisráðherra (Gàidhlig: prìomh-mhinistearan) roimhe. Fhuair e a chuid foghlaim sgoile aig Menntaskólinn í Reykjavík, far an robh e na cheann-suidhe a' chomainn-oileanaich Framtíðin. An dèidh na sgoile thug e ceum ann am feallsanachd agus Innis-Tìlis bho Oilthigh Innis Tìle, agus an uair sin chaidh e thall thairis gu Oilthigh Uppsala, Oilthigh Caitligeach Leuven agus Oilthigh Oxford. Chaidh a thaghadh dhan Alþingi airson a' chiad turais ann an 2009 airson Framsóknarflokkurinn (Gàidhlig: Am Pàrtaidh Adhartach), ach dh'fhàg e pàrtaidh a theaghlaich agus ghabh e ri Björt framtíð (Gàidhlig: Teachd Soilleir), pàrtaidh ùr a stèidhich e fhèin còmhla ri Róbert Marshall agus cuid a dhaoine à Besti flokkurinn (Gàidhlig: Am Pàrtaidh as Fhèarr). Cha do ghabh e pàirt anns na taghaidhean nàiseanta ann an 2016. Tha e air a bhith pòsta dà thuras: aig a' pheantair Marta María Jónsdóttir agus aig an actair Alexía Björg Jóhannesdóttir, ach dhealaich e bhuapsa. Tha triùir chloinne aige. Bho 1992 tha e air a bhith a sàs anns na còmhlain-ciùl Skárren ekkert agus Ske, a cho-stèidhich e. Mar neach-naidheachd, tha e air a bhith ag obair airson a' phàipear-naidheachd Fréttablaðið agus sianal telebhisein air a bheil Sirkus bho 2003. A bharrachd, bho 2013 tha e air a bhith na bhall na bhuidheann riochdachadh Innise Tìle gu Seanadh Pàrlamaideach OSCE, far a thug e a chuid thaic gu gluasad a bhrosnaicheadh co-obrachadh eadar an OSCE PA agus an OSCE fhèin.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Luchd-poileataigs Eòrpach Roinn-seòrsa:Daoine à Innis Tìle Roinn-seòrsa:Innis Tìle Roinn-seòrsa:Daoine Roinn-seòrsa:Poileataigs
Pàidh
thumb|350px|right|Pàidh le ùbhlan
Tha pàidh na sheòrsa bidh a nithear le pastra, agus feòil, measan neo glasraich ann. Bidh iad ga fhuineadh.
Roinn-seòrsa:Biadh
Gors-las
Tha am baile Gors-las ann an Sir Gaerfyrddin, a' Chuimrigh. Tha e 44.6 mi (71.7 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 170.4 mi (274.2 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 3938 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 2523 (64.1%); rugadh 82% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sir Gaerfyrddin Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
647
Bàsan
Roinn-seòrsa:640an
Lochan Cruinn
thumb|Tha Lochan Cruinn air an làimh chlì
'S e loch ann an Alba a tha ann an Lochan Cruinn. Tha e suidhichte anns an Eilean Sgitheanach eadar Caol Àcainn is an t-Àth Leathann faisg air an A851. Tha Lochain Teanna san ear dheth.
Tha an loch seo cho mòr ri 1.6 ha (4 acair). 'S e 0.6 km (0.4 mìle) an cuairt-thomhas aige agus tha e mu 236 m a dh'fhad san àite as dìriche. Chan eil eilean anns an loch seo. Tha bàrr uisge an locha mu 67 m (220 troigh) os cionn na mara agus tha e mu 2 km (1.2 mìle) air falbh bhon mhuir. Tha an t-uisge a' sruthadh a-mach à Lochan Cruinn gu tuath tro Allt Lochain Cruinn.
Stèisean Drochaid an Aonachain
250px|thumb|right|Stèisean ann an [[Drochaid Aonachain]] 'S e Stèisean Drochaid Aonachain (Beurla:Spean Bridge railway station) an stèisean-rèile ann an Drochaid Aonachain. Tha e suidhichte air an Rathad Iarainn nan Eilean. Dh'fhosgail e anns an Lùnastal 1894. <br style="clear: both;" /> <br style="clear: both;" />
Lochan Cruinn
Chan eil duine sam bith a' fuireach faisg air Lochan Cruinn.
Stèisean Drochaid an Aonachain
Roinn-seòrsa:trafaig Roinn-seòrsa:Giùlan Roinn-seòrsa:Stèiseanan
Lochan Cruinn
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach
Moguer
‘S e baile beag ann an ceann a deas na Spàinne aig 51m os cionn ìre na mara a th’ ann Moguer. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1333 leis manaich mar mhanaistear. ‘S ann às an Arabais Maghaarah (مغارة) a th’ann an t-ainm is e a’ ciallachadh uamh. Tha am baile ri taobh na h-Aibhnichean Galarín agus Montemayor, is iad a’ sruthadh dhan Abhainn Tinto. A bharrachd air sin, tha tràighean ris an canar Arenas Gordas (Spàinntis Gainmheach Reamhar) ri taobh a’ bhaile. Tha e suidhichte aig astar dhe19km bho Huelva, 456km bho Mhadrid, prìomh-bhaile na dùthcha, 76km bho Sevilla, prìomh-bhaile na coimhearsachd agus 235km bho Mhálaga. Tha am baile anns an roinn Huelva, air an àirde an iar Andalusia. Tha 15,219 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile.
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na Spàinne Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Spàinn Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
T. P. O'Connor
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:Daoine à Èirinn Roinn-seòrsa:Poileataigs
590an
Bha na 590an, sa 6mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 590 is 31 an Dùbhlachd 599.
490an
Bha na 490an, sa 5mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 490 is 31 an Dùbhlachd 499.
Bliadhnaichean
Roinn-seòrsa:5mh Linn *
2090an
Bidh na 2090an, eadar 1 am Faoilleach 2090 is 31 an Dùbhlachd 2099. Se na naoidheamh deich-bliadhna den linn, agus am fear mu dheireadh.
Roinn-seòrsa:21mh linn *
Mulhouse
'S e baile mòr air àirde an ear-dheas na Frainge a th’ ann am Mulhouse (IPA: myluz, Gearmailtis: Mülhausen, Elsässisch: Milhüsa). Tha an t-ainm a’ ciallachadh Taigh a’ Mhuillein bho dhà fhacal anns a’ Ghearmailtis: Haus (Taigh) agus Mühle (Muillean). Tha e suidhichte aig 242m os cionn ìre na mara, faisg air na crìochan leis an Eilbheis agus a' Ghearmailt, ri taobh na h-aibhnichean (Fraingis: Rivières) Doller agus Ill, a shruthas chun na Rhin fhèin, anns an roinn (Fraingis: Département) Haut-Rhin. Tha am baile 390km air falbh bho Pharis (Prìomh-bhaile na dùthcha), 687km bho Bhordeaux, 517km bho Mharseille agus 446km bho Lille. Tha 111,860 duine a’ fuireach anns a’ bhaile. Chaidh am baile a chlàradh airson a’ chiad turas ann an 803 (Mulinhuson). 'S e an 34mh baile as motha san dùthaich a th’ ann am Mulhouse. Chaidh oilthigh a stèidheachadh anns a’ bhaile ann an 1975.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na Frainge Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Fhraing
648
Bàsan
Roinn-seòrsa:640an
Inbhir Dhobhrain
thumb|Sràid ann an Inbhir Dhobhrain, tha an taigh-òsta air an làimh dheas 'S e clachan beag ann an  Earra-Ghàidheal agus Bòd a tha ann an Inbhir Dhobhrain  (Beurla: Inveroran). Tha e suidhichte aig ceann an iar Loch Tulla air bruach an uillt bhig ris an canar Allt Òrain. Tha Drochaid Urchaidh faisg air, mu 3 mìltean air taobh an ear dheth. Tha e suidhichte eadar Taigh an Droma agus Taigh an Rìgh. 'S e seo na co-chomharran aige: 56° 31′ 58.24″ Tuath agus 4° 48′ 28.1″ Iar.
Chithear na beanntan Am Monadh Dubh, Stob Ghabhar, Stob a’ Choire Odhair, Meall nan Eun agus Stob Coir’ an Albannaich bhon àite seo. Anns na seann làithean b’ e Inbhir Dhobhrain an àite far an robh na dròbhairean uisge a thoirt dhan sprèidh aca air an t-slighe gu deas. An-diugh tha taigh-òsta ann a chaidh a thogail ann an 1708. Bha cuid duine ainmeil a’ stad an seo airson oidhche m. e.: Donnchadh Bàn Mac an t-Saoir, Charles Darwin agus Charles Dickens.
Tha Slighe na Gàidhealtachd an Iar, frith-rathad astair eadar Glaschu agus an Gearasdan a' dol tron chlachan seo.
Paidirean
right|thumb|Paidirean
San eaglais Chaitligeach, tha paidirean neo a’ Chonaire na sreath ùrnaighean, neo bann ghriogagan a chleachdar airson na h-ùrnaighean seo a chunntadh.
'S e “mala” a tha mar paidirean Bùdach, ach san àite ùrnaighean, canaidh na Bùdaich mantran.
Roinn-seòrsa:Creideamh
1629
MDCXXIX
Bàsan
Roinn-seòrsa:1620an
Duais Nobel ann an Eaconomachd
thumb|Duais Nobel ann an Eaconomachd 2008 ann an [[Stockholm]] 'S e duais airson rannsachadh fìor mhath anns an roinn eaconomaidh a tha anns an Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel (Suainis: Sveriges riksbanks pris i ekonomisk vetenskap till Alfred Nobels minne). Bidh Acadamh Rìoghail Shuaineach nan Saidheansan a' taghadh na buannaichean.
Mar is trice canar Duais Nobel ann an Eaconomachd ris agus tha e ceangailte ris an Duais Nobel, ged nach e aon de na còig Duaisean Nobel ceart a tha ann (Fiosaig, Ceimigeachd, Leigheas, Litreachas, agus Sìth) a chuir Alfred Nobel air bonn ann an 1895. Chuir Sveriges Riksbank, am banca nàiseanta anns an t-Suain, an Duais air bhonn anns a' bhliadhna 1968 agus tha e air a bhith ann gach bliadhna bhon uair sin.
Cha do thoir an t-Acadamh an Duais ach do dhà bhoireannaich: Elinor Ostrom agus Esther Duflo.
Liosta nam buannaichean
Seo liosta de na daoine a bhuannaich an Duais Nobel ann an Eaconomachd:
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Duais Nobel *
Boson
thumb|Leusairean. 'S urrainn do leusairean a bhith co-chrochte air sgàth 's gur e bosonan a tha ann am fotonan.
Arad (Siorrachd)
'S e roinn (Romàinis: Județ) air an àirde an iar Romàinia a th' ann an Arad (IPA: aˈrad). Tha e suidhichte eadar Hunedoara, Bihor, Alba agus Timiş. 'S e Arad fhèin a th' ann prìomh-bhaile na roinne. 'S e Arad an còigeamh roinn as motha na dùthcha a thaobh fharsaingeachd agus an 21mh a thaobh àireimh-shluaigh.
Boson
'S e seòrsa de mhìrean bunaiteach a tha ann am boson.
Oilthigh Coimbra
<div style="float: right; clear: right; margin: 0 0 1em 2em; width: 25em; text-align: right; font-size: 0.86em; font-family: lucida grande, sans-serif; line-height: normal;">
Arad (Siorrachd)
Eachdraidh
Chaidh am baile air a bheil Arad a chlàradh airson a' chiad turais ann an 1080. Chaidh an roinn a stèidheachadh ri linn Szent István király, a' chiad Rìgh na h-Ungaire. Bhuineadh Arad, mar iomadh roinn eile air an àirde iar-thuath Romàinia, dhan Ostair-Ungaire ron a' A' Chogaidh Mhòir. Chaill An Ungair Arad ann an 1920.
Bailtean as Motha
Tha ainm aig a h-uile baile ann an Ungairis agus ann an Gearmailtis aig mòran dhuibh o chionns gu robh coimhearsnachdan làidir ann ron a' Chogadh Mhòr agus àm Dej/Ceauşescu far an robh na cànain seo gam bruidhinn.
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Romàinia Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa Roinn-seòrsa:An Ungair
Oilthigh Coimbra
<div style="border: 1px solid #ccd2d9; background: #f0f6fa; text-align: left; padding: 0.5em 1em; text-align: center;">
<h1 style="font: inherit; font-size: 100%; font-weight: bold; text-align: center; border: none; margin: 0; padding: 0; color: #6a6c76;"> Universidade de Coimbra
<p style="margin: 1em 0;"> 200px|center
Tha an t-Oilthigh Coimbra (Laideann: Universitas Conimbrigensis, Portagailis: Universidade de Coimbra) ann an Coimbra ann an cridhe na Portagail. Canar gur e am fear as fheàrr anns a’ Phortagail an-diugh. Chaidh a stèidheachadh ann an 1290 leis a' Phàp Nicolau IV. Mar sin 's e fear dhe na h-oilthighean as sine san Roinn Eòrpa agus tha e ri measg na h-oilthighean as aosmhòr air feadh an t-saoghal.
Boson
Leig Satyendra Nath Bose, fiosagaiche às na h-Innseachan, ris gur urrainn do bhosonan, mar eisimpleir fotonan, an aon ìre de lùths a chòmnaidh. Cha urrainn do fhermionan, mar eisimpleir protonan agus eileagtronan, an aon ìre de lùths a chòmhnaidh mur eil diofar feartan fiosagach, mar eisimpleir toinneadh, aca.
Tha fotonan a' còmhnaigh an aon ìre de lùths ann an gathan leusair, agus tha ataman de helium a' còmhnaidh an aon ìre de lùths ann an os-lionnan.
Dh'ainmich Paul Dirac na mìrean seo air Bose. Tha bosonan a' leantainn stadastaig Bose–Einstein.
Faic cuideachd
Roinn-seòrsa:Eòlas-nàdair
Rhode Island
'S e tè de na Stàitean Aonaichte a tha ann an  Rhode Island (Eilean Ròdach sa Gàidhlig). Tha i suidhichte san àirde an ear-thuath na dùthcha. Tha 1,052,567 duine a' fuireach anns an stàite. Tha Providence na prìomh-bhaile agus am baile as motha a tha ann an Rhode Island. 'S e Rhode Island an stàit as lugha a tha anns na Stàitean Aonaichte. Tha e air a bhith na stàit bho 29 an Cèitean 1790.
Ro 2020 bha the State of Rhode Island and Providence Plantations ('Stàit Eilean Ròdach is Planntachaidhean Phrovidence') gu oifigeil air is dh'atharrachadh an riaghladair air sgàth ceanglaichean le thràilleachd e.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Stàitean de na Stàitean Aonaichte Roinn-seòrsa:Na Stàitean Aonaichte
Henri Becquerel
B' e fiosaigiche às an Fhraing a bha ann an Henri Becquerel. Tha e ainmeil airson a thaisgealadh rèidhidheachd bheò.
Beatha
Rugadh e ann am Paris agus chaidh e na oileanach aig an École polytechnique ann an 1872. Rannsaich e buaidh na raointean magnaiteach air solas, pòlarachd solais agus caoir-bianag ach fhuair e an dotaireachd aige ann an 1888 airson a theusais mu dheidhinn sùghachd sholais aig criostalan neo-iosatròpach.
Ann an 1896 lorg e rèidhidheachd bheò nuair a rannsaich e fluaraiseachd ann an salainn de uranium. Dhearbhaich e gu bheil an rèidhidheachd seo a' tighinn à gach salann de uranium, gur urrainn dhuibh gasaichean idheonachadh agus gur urrainn do raointean magnaiteach an slighean ath-threòrachadh agus mar-sin rinn e sgaradh eadar na gathan seo agus gathan-X.
Urraman
Ann an 1903 bhuannaich e an Duais Nobel ann am Fiosaigs còmhla ri Marie Curie agus Pierre Curie. Taghadh e mar bhall Acadamaidh nan Saidheansan ann an 1889, aon bliadhna an dèidh don dotaireachd aige. Dh'ainmicheadh aonad rèidhidheachd le samhla Bq is cruinn-shlocan air a' Ghealaich agus Cuirg air.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às an Fhraing Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann am Fiosaigs Roinn-seòrsa:Luchd-saidheans
Longyearbyen
Is e am baile as motha anns na h-eileanan Svalbard a tha ann an Longyearbyen.
Is e am baile as tuathaiche air feadh an t-Saoghal le barrachd na 1.000 duine a tha ann an Longyearbyen. Mar sin dheth tha tòrr rudan ann ris an canar: The world's northernmost.
Tha àite eile nas tuathaiche ann an Svalbard, Ny-Ålesund, ach tha dìreach 30 daoine a’ fuireach anseo.
Tha port-adhar, Svalbard Airport, faisg air a’ bhaile le pleanaichean gu agus à Tromsø agus Oslo, Nirribhidh. Tha roinn na turasachd gu math làidir as t-samhradh.
Ann an 1993 dh'fhosgail an Svalbard University Centre (UNIS), Ionaid a tha ceangailte ris na oilthighean ann an Nirribhidh. S' urrainn do na h-oileanaich geophysics, eòlas-nàdair argtach agus teicneòlas argtach ionnsachadh an seo.
280px|thumb|left|Longyearbyen
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Nirribhidh
690an
Bha na 690an, sa 7mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 690 is 31 an Dùbhlachd 699.
Romhsaigh
thumb|Midhowe Broch
690an
Bliadhnaichean
Roinn-seòrsa:7mh Linn *
Romhsaigh
'S e eilean ann an Arcaibh a th' ann an Robhsaigh neo Romhsaigh (Lochlannais: Hrólfs-øy (Eilean Hrolf) ; Beurla: Rousay). Tha e suidhichte san ear-thuath air Mòr-thìr, Arcaibh. Tha na h-eileanan Egilsay san ear agus Wyre san ear-dheas. Ann an 2011 bha 216 daoine a' fuireach an seo.