cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bistrița
Eachdraidh
'S ann às an fhacal bystrica (Gàidhlig: sruth luath) ann an Slabhais 's a tha ainm a' bhaile. Bhuinneadh an t-àite dhan roinn Ròmanach Dacia. Chaidh am baile a chlàradh airson a' chiad turais ann an 1241 mar Markt Nosa anns an Codex Echternach. Nuair a dh' iarr Rìgh na h-Ungair air na Sagsannaich gun gabhadh iad còmhnaidh ann an Transsilvania anns na meadhannan aoisean, stèidhich iad seachd bailtean daingnichte, Bistrița nam measg. 'S e an adhbhar a chanar Siebenbürgen (Gàidhlig: seachd caistealan) ri Transsilvania ann an Gearmailtis. Bhuinneadh am baile dhan Phrionnsalachd Transsilvania bho 1541 gu ruige 1699. Bhuinneadh am baile dhan Ostair-Ungaire gu ruige 1922, nuair a ghabh Romàinia os làimh e.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Romàinia Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Romàinia
Vlad Țepeș
B' e Tighearna às An Ungair agus Țara Românească (Romàinia an latha an-diugh) a bh' ann am Vlad Țepeș (IPA: ˈvlad ˈtsepeʃ, ainm eile: Vlad Drăculea, IPA: ˈvlad ˈdrəkule̯a, Sighișoara, 1431 - Bucharest, 14 an Dùbhlachd 1476. Cheannsaich Impireachd nan Otomanach na bha air fhàgail dhen Impireachd Bheasantian ann an 1453, nuair a bha Țepeș 22 bliadhna a dh' aois. Thug sin làmh an uachdair dha na h-Otomanaich sna Balcain agus àirde an ear-dheas na Roinn-Eòrpa air fad agus Constantinopolis fo smachd Ioslam. B' ann ann an co-theacsa poiliteagach seo 's a rinn Țepeș a dhìcheall gus an dùthaich aige a shaoradh. Bha fuath is gràin aige air na h-Otomaich air sgàth 's gun tug iad e agus a bhràthair Radu giall, is iad nan giallan, ann an 1442. Ann an 1459 dhiùlt Țepeș cìsean a phàigheadh dha na Otomanaich agus thro-lot e mòran dhuibh. An ath-bhliadhna, ann an 1460, chuir e ainm gu caidreachas le Mata Corvinus Rìgh na h-Ungaire agus ' Chròthais. Bha e na voivode (Gàidhlig: ceannard) Țara Românească trì tursan:  1448, 1456 gu ruige 1462 agus 1476. B' ann ann an Târgoviște a bha Țepeș air a chrùnadh. Fhuair e bàs ann an cath an aghaidh nan Otomanach agus an cuid caidreabhaich agus esan 46 bliadhna a dh' aois.
Murfatlar
'S e baile beag eadar Călărași agus Constanța, ann an ceann a deas Romàinia a th' a ann am Murfatlar (IPA: murfatˈlar) Tha e suidhichte ri taobh a' Canàil Dunăre–Marea Neagră, aig 90m os cionn ìre na mara, san t-siorrachd (Romàinis: Județ) Constanța. Tha 10,216 duine a' fuireach ann. 'S ann ainmeil 's a tha Murfatlar air feadh an t-saoghail airson an  fìona a thathar a' dèanamh an seo. Tha am baile beag Siminoc (seann ainm: Turc-Murfat) fo sgàil Mhurfatlar airson adhbharan rianachdail. 'S ann à ainm fhlùir Helichrysum arenarium (siminoc ann an Romàinis) a tha.
Vlad Țepeș
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:Poileataigs Roinn-seòrsa:Daoine à Romàinia Roinn-seòrsa:Romàinia
Murfatlar
Àireamh-shluaigh
À rèir Cunntas-shluaigh 2011 tha 8,657 Romàinianaich (89.86%), 547 Tataraich (5.68%), 236 Rroma(2.45%), 134 Turcaich (1.39%), 9 Ungairianaich (0.09%), 3 Aromàinianaich (0.03%), 16 eile (0.17%), agus 32 gun chinneadh aithnichte (0.33%) a' fuireach ann am Murfatlar.
Eachdraidh
'S ann às an fhacal mürvet (Gàidhlig: fialaidh) ann an Turcais s' a tha ainm a' bhaile. A dh'aindeoin sin, tha cuid eile ag ràdh gur ann à ainm thighearna Turach, air an robh Ali Murfat, 's a tha an t-ainm. Chanadh Mircești anns an meadhan aoisean. Chaidh am baile a chlàradh airson a' chiad turais ann an 1864. Chanadh Basarabi ris eadar 1924 agus 1965, air sgàth 's gu robh connspaid phoiliteagach ann eadar Libearalaich agus Luchd na Tuatha. Chleachdadh an t-ainm Basarabi a-rithist bho 1980 gu 2007 fo bhuaidh Nicolae Ceauşescu agus Pàrtaidh Comunnach Romàinia, leis go robhar dhen bheachd gu robh Basarabi mòran na bu Romàinianiche na Murfatlar. Bha siostam uamhan air an lorg fon talamh an seo ann an 1957, le tobhtaichean às na meadhan aoisean: a' chiad eaglais na dùthcha agus mannastir Bulgàirianach nam measg. Thathar cuideachd air tobhtaichean thaighean - air an togail ann an 992 - a lorg san sgìre. Thogadh Canàl tron sgìre eadar 1976 agus 1987 eadar an Abhainn Danube agus A' Mhuir Dhubh. B' e prìonsanaich poiliteagach a chleachadh mar luchd-obrach ach chaochail iad nam mìltean tro obair chruaidh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Romàinia Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Romàinia
Ploieşti
'S e baile mòr eadar Buzău agus Pitești, ann an ceann a deas Romàinia a th' ann am Ploieşti (IPA: ˈploˈjeʃtʲ, seann dòigh sgrìobhaidh: Ploeşti, Bulgàiris: Плоещ). Tha e suidhichte ri taobh na h-Aibhne Dâmbu, aig 160m os cionn ìre na mara, san t-siorrachd (Romàinis: Județ) Prahova. Tha 209,945 duine a' fuireach ann. 'S e an 9mh baile nas motha na dùthcha 's th' ann.
Àireamh-shluaigh
À rèir Cunntas-shluaigh 2015 tha mòr-chuid Romàinianaich (199,221) agus mion-chuidean Rroma (1289), Ungairianaich (109), Gearmailtich (69), Ruisianaich (44) agus Ucràinianaich (8) a' fuireach ann am Ploieşti.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Romàinia Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Romàinia
Eachdraidh
Chaidh am baile a chlàradh airson a' chiad turais ann an 1567. Bhuinneadh e do Țara Românească bho 1330 gu guige 1856, ged a bha na e na bha na bho shaor fad greiseag ann an 1870 cuideachd, an dèidh ar-a-mach air an robh Republica de la Ploiești (Gàidhlig: Poblachd Phloieşti). B' ann ann am Ploieşti 's a bha feachdan Mihai Viteazul air an gearastanachadh ann an 1597. Anns An Dàrna Cogadh thug plèanaichean-cogaidh Aimearaganach, Breatainneach agus Sobhiatach ionnsaidh air a' bhaile gu cunbhalach o chionn's gu robh achaidhean-peatroil san sgìre. Rinneadh sgrios air 55% nan toglaichean sa bhaile. Bha an t-ainm air atharrachadh bho Ploeşti gu Ploieşti an dèidh a' chogaidh.
Éva Heyman
B' e nighean-sgoile agus sgrìobhadair às An Ungair/Romàinia a bh' ann an Éva Heyman (Nagyvárad, 13 an Gearran 1931 - Auschwitz-Birkenau, 17 an Dàmhair 1944. Thogadh i ann an Bihor ann an teaghlach Bùirdeasach Ungaireach Iùdhach: bha a h-athair na ailtire agus bha a màthair na cungadair. Bha coimhearsnachd Iùdhach uabhsach fhèin làidir ann an Nagyvárad aig an àm. Dhealaich a pàrantan nuair a bha i òg agus phòs a màthair aig an neach-aithris Sòisealach Béla Zsolt. Thòisich i ri leabhar-latha - dìreach mar a rinn Anne Frank thall sna Tìrean Ìsle aig an aon àm - a sgrìobhadh nuair a thug na Nàsaich ionnsaidh air an Ungair. Rinn na Nàsaich murt oirre ann an KZ Auschwitz-Birkenau air 17 an Dàmhair 1944. B' e Josef Mengele fhèin a thagh Éva airson a' bhàis. Chaochail mu 25,000 Iùdhaich à Nagyvárad san Uile-losgadh. Chuir a màthair Agnes an leabhar sin sa chlò an dèidh a' Chogaidh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Romàinianach Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Ungairianach Roinn-seòrsa:Daoine à Romàinia Roinn-seòrsa:Daoine às an Ungair Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Roinn-seòrsa:An Ungair Roinn-seòrsa:Cogadh Roinn-seòrsa:Iùdhaich
Oradea
'S e baile mòr eadar Arad agus Satu Mare, ann an ceann a tuath Romàinia a th' ann an Oradea (IPA: ˈoˈrade̯a, Ungairis: Nagyvárad, IPA: ˈnɒɟvaːrɒd, Gearmailtis: Großwardein, IPA: ˈɡʁoːsvaʁˈdaɪn). Tha e suidhichte ri taobh na h-Aibhne  Crișul Repede, aig 142m os cionn ìre na mara, san t-siorrachd (Romàinis: Județ) Bihor. Tha 196,367 duine a' fuireach ann.
Àireamh-shluaigh
À rèir Cunntas-shluaigh 2015 tha mòr-chuid Romàinianaich (73.1%) agus mion-chuid Ungairianaich (24.9%) a' fuireach ann an Oradea.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Romàinia Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Romàinia
Cluj-Napoca
'S e baile mòr eadar Oradea agus Târgu Mureș, ann an ceann a tuath Romàinia a th' ann an Cluj-Napoca (IPA: ˈkluʒ naˈpoka, Ungairis: Kolozsvár, IPA: ˈkoloʒvaːr, Gearmailtis: Klausenburg). Tha e suidhichte ri taobh na h-Aibhne Someșul Mic, aig 340m os cionn ìre na mara, san t-siorrachd (Romàinis: Județ) Cluj. Tha 324.576 duine a' fuireach ann.
Àireamh-shluaigh
À rèir Cunntas-shluaigh 2015 tha mòr-chuid Romàinianaich (81.5%) agus mion-chuid Ungairianaich (16.4%) a' fuireach ann an Cluj-Napoca.
Eachdraidh
'S ann às an fhacal clusa (Gàidhlig: mòr-chlais) ann an Laideann 's a tha ainm a' bhaile. Chanadh Napoca ris aig àm Impireachd na Ròimhe o chionn's gu robh treubh Daci air an robh na Napaei nan tàmh san sgìre. Chaidh am baile a chlàradh airson a' chiad turais ann an 1213 mar Clus. Nuair a dh' iarr Rìgh na h-Ungair air na Sagsannaich gun gabhadh iad còmhnaidh ann an Transsilvania anns na meadhannan aoisean, stèidhich iad seachd bailtean daingnichte, Cluj-Napoca nam measg. 'S e an adhbhar a chanar Siebenbürgen (Gàidhlig: seachd caistealan) ri Transsilvania ann an Gearmailtis. Buinneadh Cluj-Napoca dhan Phrionnsalachd Transsilvania bho 1541 gu ruige 1699 a bh' ann. B' e prìomh-bhaile na Groß Fürstentum Siebenbürgen bho 1790 gu 1848 agus an uaire sin bho 1861 gu 1867 cuideachd. Bhuinneadh am baile dhan Ostair-Ungaire gu ruige 1922 nuair a ghabh Romàinia os làimh e. Chruthaich A' Ghearmailt Nàsach Ghetto Iùdhach an an Cluj-Napoca mar phàirt an Uile-losgaidh. Shaoraich feachdan Romàinia agus An t-Aonadh Sobhiatach am baile air 11 an Dàmhair 1944.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Romàinia Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Romàinia
Țara Românească
B' e dùthaich air an àirde an ear-dheas na Roinn-Eòrpa a mhair bho 1330 gu ruige 1859 a bh' ann an Țara Românească (IPA: ˈt͡sara romɨˈne̯askə, Aibidil Cirileach: Цѣра Рꙋмѫнѣскъ, Àrsachd: Țeara Rumânească, Ungairis: Havasalföld, Turcais: Eflak, Gàidhlig: An Tìr Romàinianach). Chaidh An Tìr Romàinianach a stèidheachadh ann an 1330 nuair a sgarr sgìrean far a bheil ceann an deas Romàinia an latha an-diugh bho Rìoghachd na h-Ungaire. B' ann fo bhuaidh Impireachd nan Otomanach mar bhasaille 's a bha i bho 1417 gu ruige 1859 agus b' e cosantaireachd na Ruise eadar 1829 agus 1856. Ann an 1922, an dèidh A' Chogaidh Mhòir ghabh An Tìr Romàinianach os làimh Transsilvania, a' cruthachadh Romàinia.
Sighișoara
'S e baile meadhannach eadar Brașov agus Târgu Mureș, ann an cridhe Romàinia a th' ann an Sighișoara (IPA: ˈsiɡiˈʃo̯ara, Ungairis: Segesvár, IPA: ˈʃɛɡɛʃvaːr, Gearmailtis: Schäßburg/Schäsbrich, IPA: ˈʃɛsbʊʁk, Iùdais: שעסבורג). Tha e suidhichte ri taobh na h-Aibhne Târnava Mare, aig 380m os cionn ìre na mara, san t-siorrachd (Romàinis: Județ) Mureș. Tha 28,102 duine a' fuireach ann.
Eachdraidh
'S ann às an fhacal vár (Gàidhlig: cathair) ann an Ungairis agus ainm seann tuineachadh nan Daci air an robh  Sandava s' a tha ainm a' bhaile. Bhuinneadh an t-àite dhan roinn Ròmanach Dacia. Tha cuid a dhaoine eile dhen bheachd gur ann às an fhacal sechs (Gàidhlig: sia). Chaidh am baile a chlàradh airson a' chiad turais ann an 1191 mar Castrum Sexum agus an uair sin mar Schespurch ann an 1298. Nuair a dh' iarr Rìgh na h-Ungair air na Sagsannaich gun gabhadh iad còmhnaidh ann an Transsilvania anns na meadhannan aoisean, stèidhich iad seachd bailtean daingnichte, Sighișoara nam measg. 'S e an adhbhar a chanar Siebenbürgen (Gàidhlig: seachd caistealan) ri Transsilvania ann an Gearmailtis. Bhuinneadh am baile dhan Phrionnsalachd Transsilvania bho 1541 gu ruige 1699. Ghabh am baile ris an Ath-Leasachadh agus na sgrìobh Màrtainn Lùtair ann an 1550. Thug a' Phlàigh buaidh uabhasach fhèin làidir air Sighișoara san 17mh Linn, nuair a chaochail lrth chuid muinntir a' bhaile. Fhuair Sándor Petőfi, Gaisgeach rèabhlaid na h-Ungaire bàs an seo aig Blàr Segesvár, air 31 an t-Iuchar 1849. Bhuinneadh am baile dhan Ostair-Ungaire gu ruige 1922, nuair a ghabh Romàinia os làimh e.
Bela Lugosi
B' e cleasaiche às An Ungair a bh' ann am Bela Lugosi (Fìor ainm: Béla Ferenc Dezső Blaskó , IPA: ˈbeːlɒ ˈfɛrɛnt͡s ˈdɛʒøː ˈblɒʃko Lugos, 20 an Dàmhair 1882 - Los Angeles, 16 an Lùnasdal 1956). Rugadh e ann an sgìre air a bheil am Banat, faisg air Timișoara, fon impireachd Ostair-Ungaire. Bhuinneadh e do theaghlach Bùirdeasach: bha athair na bhancair. Ghabh e anns an arm ann an 1914 agus chaidh a lèon a' sabaid an aghaidh na Ruise. An dèidh A' Chogaidh Mhòir bha e an sàs ann an ar-a-mach an aghaidh an Riaghaltais: air sgàth sin agus a chuid bheachdan poileateagach - bha e na Shòisealach - b' fheudar dha an dùthaich fhàgail. Chaidh e dha na Stàitean Aonaichte, far an d' fhuair e fìor dheagh chlìu mar chleasaiche. Tha e fhathast ainmeil airson a chuid obrach anns na filmichean tràth, gu seachd-àraidh air Dracula (1931). Tha an t-ainm Lugosi a' ciallachadh duine à Lugos. Chaochail air le greim-cridhe ann an 1956.
Sighișoara
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Romàinia Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Romàinia
Bela Lugosi
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às An Ungair Roinn-seòrsa:An Ungair Roinn-seòrsa:Cleasaichean nam film
Baia Mare
'S e baile mòr eadar Satu Mare agus Bistrița, ann an ceann a tuath Romàinia a th' ann am Baia Mare (IPA: ˈˈbaja ˈmare, Ungairis: Nagybánya, Gearmailtis: Groß-Neustadt/Frauenbach). Tha e suidhichte ri taobh na h-Aibhne Săsar, aig 228m os cionn ìre na mara, san t-siorrachd (Romàinis: Județ) Maramureş. Tha 123,738 duine a' fuireach ann.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Romàinia Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Romàinia
Alexandria (Romàinia)
'S e baile meadhannach eadar Slatina agus Giurgiu, ann an ceann a deas Romàinia a th' ann an Alexandria (IPA: ˈalekˈsandri:a). Tha e suidhichte ri taobh na h-Aibhne Vedea, aig 47m os cionn ìre na mara, san t-siorrachd (Romàinis: Județ) Teleorman. Tha 45,434 duine a' fuireach ann.
Eachdraidh
'S ann à ainm a' Phrionnsa Alexandru Dimitrie Ghica 's a tha ainm a' bhaile. Chaidh Alexandria a stèidheachadh ann an 1834 agus bhuinneadh e do Țara Românească gu ruige 1859. B' e innleadair às An Ostair air an robh Moritz von Ott a dhealbhaich planaichean a' bhaile. Thogadh cathair-eaglais an seo ann an 1898.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Romàinia Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Romàinia
Dumbrăvioara
'S e baile beag eadar Bistrița agus Târgu Mureș am broinn a' bhaile mhunaiseapail (Romàinis: municipiu) Ernei, ann an ceann a tuath Romàinia a th' ann an Dumbrăvioara (Ungairis: Sáromberke). Tha e suidhichte ri taobh na h-Aibhne Mureș, aig 340m os cionn ìre na mara, san t-siorrachd (Romàinis: Județ) Mureș. Tha 1,757 duine a' fuireach ann. Tha mòr-chuid Ungairianich sa bhaile: 1,459 (86%) Ungairianich, 159 Romàinianaich (9.5%) agus 73 Rroma (4.5%) ann an 1992. 'S ann air àiteachas 's a tha eaconomaidh a' bhaile stèidhichte. 'S ann à Dumbravă (Gàidhlig: frith-choille) agus am meanbhair -ioară 's a tha an t-ainm oifigeil. Tha an t-ainm traidiseanta a' ciallachadh Beinn an lùdain ann an Gearmailtis bho Scharn (Gàidhlig: lùdan) agus berg (Gàidhlig: beinn).
Sibiu
'S e baile mòr eadar Brașov agus Alba Iulia, ann an cridhe Romàinia a th' ann an Sibiu (IPA: ˈsiˈbiw, Ungairis: Nagyszeben, IPA: ˈnɒt͡sːɛbɛn, Gearmailtis: Hermannstadt, IPA: ˈhɛʁmanʃtat). Tha e suidhichte ri taobh na h-Aibhne Cibin, aig 431m os cionn ìre na mara, san t-siorrachd (Romàinis: Județ) Sibiu. Tha 147,245 duine a' fuireach ann.
Ana Pauker
B' e eadar-theangair, neach-teagaisg agus neach-poileataigs Comannach Stalineach à Romàinia a bh' ann an Ana Pauker (ainm-breithe: Hannah Rabinsohn, Codăești, 13 an Gearran 1893 - Bucharest, 3 an t-Ògmhios 1960). Rugadh agus thogadh i ann am Vaslui agus bhuinneadh i do theaghlach Clas-obrach Iùdhach gu math bochd: bha a h-athair na spadair ann an sionagog. Fhuair i a cuid fhoghlaim aig Oilthigh Gheneva, Oilthigh Mhosco agus san Sgoil Eadar-nàiseanta Lenin. Ghabh i ann am Pàrtaidh Comunnach Romàinia ann an 1921 ach chaidh a chur an greim ann an 1923 agus 1924 air adhbharan poileataigeach. B' fheudar dhi an dùthaich fhàgail agus theich i agus an duine aice thall thairis nam fògarrach dhan Aonadh Sobhiatach. Chaidh ise a chur an greim sa phrìosan Liubianka ann am Mosgo fad greiseag ann an 1938, aig àm Purcaid Mhòr Stalineach. Thill i gu Romàinia an cois an Airm Deirge an dèidh An Dàrna Cogaidh. Bha e na àrd-rùnaire neo-oifigeil a' Phàirtidh agus b' i a' chiad thè ann an eachdraidh na cruinne a bhith na Ministear nan Dùthchannan Cèin. Bha an Securitate a stèidheachadh fhad 's a bha i os cionn a' Phàirtidh. Bha i a-riamh ann ann strì an aghaidh Elek Köblös taobh a-staigh a' Phàirtidh. Chaill i a dreuchd ann am purgaid nan Iùdhach às a' Phàrtaidh ann an 1952. Chaochail i le aillse ann am Bucharest ann an 1960. Chreideadh Pauker gum bu chòir do ghach uile ar-a-mach agus atharrachadh poiliteagach a bhith fo stiùir mion-chuid Stalinich proifeiseanta, an treabh dham buinneadh ise fhèin. Cha robh i a-riamh air a h-ath-ghnàthachadh an dèidh bàis air sgàth gur e boireannach agus Iùdhach a bh'innte.
Dumbrăvioara
Eachdraidh
Chaidh am baile a chlàradh airson a' chiad turais ann an 1319 mar Sarumberg ann an dà litir air an sgrìobhadh le Károly Róbert. Tha tuineachadh air a bhith ann bho na Meadhan Aoisean, a rèir sgrìobhainn bho 1453, a thuirt gu robhar a' cumail margaidh ann. Bhuinneadh a' chiad neach-seilbh na talmhainn seo - fear air an robh Tamás Szécsényi - dhan chinneadh Kacsics: bha e na bhritheamh na thighearna grunn shiorrachdan air feadh Transilvania. Ghabh Antal Somkereki Erdélyi agus a shliochd am baile thairis ann an 1405, tro atharrachadh seilbh agus bha e fhathast leis an teaghlach siud fad linntean. Às deidh bàs Istvánné Erdélyi Krisztina Mindszenti, b' ann dhan t-Seansalair Dénes Bánffy a chaidh am baile, agus an uairsin às deidh a bàis do Mihály Teleki, às deidh 1674. Thàinig am baile ann an làmhan nan Teleki an an 1759. Thog Teleki Sámuel Caisteal ann an stoidhl bharocach ann an 1769, a chaidh a sgeadachadh ann an 1912. Thuit pàirtean a'chaisteil sìos ann an 1944. 'S e sgoil a th' ann toglach a' chaisteil a-nis. Thogadh an eaglais Phròstanach ann an 1785. Thogadh an eaglais Chaitligeach ann an stoidhl Ròmanach Nuadh ann an 1905. A bharrachd air sin, tha taigh-dìthreabhaich ortadogsach ann, a bhuinneas dhan mhainistir ann an Toplița. Chaidh ainmean a' bhaile atharrachadh gu Dumbrăvioara ann an 1922, nuair a chaill An Ungair an sgìre air fad agus Transilvania na phàirt Romàinia on bhliadhna sin. A dh'aindeoin sin, 's e Șaromberc/Șarombărc ann an Romàinis, Scharnberg/Schallenbrich ann an Gearmailtis agus Sáromberke ann an Ungairis a tha muinntir an àite a' canntainn ris. Tha am baile ainmeil an latha an-diugh air feadh na dùthcha o chionn's gu bheil geaban mòr goban-corra ann.
Ana Pauker
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:Daoine à Romàinia Roinn-seòrsa:Poileataigs Roinn-seòrsa:Romàinia Roinn-seòrsa:Co-mhaoineas
Dumbrăvioara
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Romàinia Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Romàinia
Sibiu
Eachdraidh
'S ann à ainm na h-Aibhne Cibinium ann an Laideann s' a tha ainm a' bhaile. Bhuinneadh an t-àite dhan roinn Ròmanach Dacia. Chanadh Cedonia ris an àite aig àm nan Daci agus Impireachd na Ròimhe. Chaidh am baile a chlàradh airson a' chiad turais ann an 1191 mar Cipin agus an uair sin mar Prepositus Scibiniensis ann an 1211. Bha an t-ainm air atharrachadh gu Villa Hermanni ann an 1223 ann an ònoir an àrd-easbaige Hermann II à Köln. Nuair a dh' iarr Rìgh na h-Ungair air na Sagsannaich gun gabhadh iad còmhnaidh ann an Transsilvania anns na meadhannan aoisean, stèidhich iad seachd bailtean daingnichte, Sibiu nam measg. 'S e an adhbhar a chanar Siebenbürgen (Gàidhlig: seachd caistealan) ri Transsilvania ann an Gearmailtis. Bhuinneadh am baile dhan Phrionnsalachd Transsilvania bho 1541 gu ruige 1699. Ghabh am baile ris an Ath-Leasachadh agus na sgrìobh Màrtainn Lùtair ann an 1523. B' ann ann an Sibiu a chaidh a stèidheachadh a' chiad bhanca Romàinianach. Bhuinneadh am baile dhan Ostair-Ungaire gu ruige 1922, nuair a ghabh Romàinia os làimh e. Bha mòr-chuid Gearmailteach ann ach dh'fhalbh iad uile gu lèir an dèidh An Dàrna Cogaidh agus, gu seachd-àraidh, fhad's a bha Nicolae Ceauşescu os cionn na dùthcha.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Romàinia Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Romàinia
Elie Wiesel
B' e neach-aithris, ollamh, neach-iomairt, eadar-theangair agus sgrìobhadair à Romàinia a bh' ann an Elie Wiesel (ainm slàn: Eliezer Wiesel, Eabhra: אֱלִיעֶזֶר וִיזֶל‎, Sighet, 30 an t-Sultain 1928 - Eabhraig Nuadh, 2 an t-Iuchar 2016. Thogadh e ann am baile meadhannach ann am Maramureş ann an teaghlach Iùdhach bochd: bha athair na cheannaiche. Bha coimhearsnachd Iùdhach uabhsach fhèin làidir ann an Sighet aig an àm: bha 11,026 Iùdhaich nan tàmh sa bhaile ann an 1920. Thug athair miseanachadh dha gun ionnsaicheadh e Eabhra agus gun gabhadh e ri daonnaireachd. Chruthaich A' Ghearmailt Nàsach Ghetto Iùdhach an an Sighet mar phàirt an Uile-losgaidh ann an 1944 agus chuireadh an teaghlach Wiesel gu KZ Auschwitz-Birkenau, far a do rinneadh murt orra. B' e dìreach Elie agus triùir peathraichean a bha air fhàgail aig deireadh a' Chogaidh. Chaidh e dhan Fhraing le taic bho OSE agus mu dheireadh thall thug e ceum ann on Sorbonne. Chuir e seachad bliadhnaichean ag ionnsachadh Eabhra agus ag obair mar cho-sgrìobhaiche air pàipearan-naidheachd mar Tsien in Kamf, L'Arche agus Yedioth Ahronoth. Bhuannaich e an Duais Nobel airson Sìthe ann an 1986.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Romàinianach Roinn-seòrsa:Daoine à Romàinia Roinn-seòrsa:Romàinia Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Roinn-seòrsa:Cogadh Roinn-seòrsa:Iùdhaich
Alba Iulia
'S e baile meadhannach eadar Deva agus Sibiu, ann an cridhe Romàinia a th' ann an Alba Iulia (IPA: ˈalba ˈjuli:a, Ungairis: Gyulafehérvár, Gearmailtis: Karlsburg/Weißenburg). Tha e suidhichte ri taobh na h-Aibhne Mureş, aig 230m os cionn ìre na mara, san t-siorrachd (Romàinis: Județ) Alba. Tha 63,536 duine a' fuireach ann.
Eachdraidh
'S e eadar-theangachadh on t-seann ainm Bălgrad (Gàidhlig: Baile Geal) ann an Slabhais agus ainm tighearna-cogaidh air an robh Gyula, s' a tha ainm a' bhaile. Sgrìobh Ptolomaidh gu robh baile nan Daci ann an seo air an robh Apoulon san leabhar Γεωγραφικὴ Ὑφήγησις. Bhuinneadh an t-àite dhan roinn Ròmanach agus b' e Apulum a chanadh ris an àite aig àm Impireachd na Ròimhe. Chaidh am baile a chlàradh ann an 1171 mar Frank episcopus Belleggradienesis agus an uair sin mar Castrum Albens ann an 1206. Cha b' ann ach ann an 16mh Linn a nochd an t-ainm ann an Gearmailtis agus Ungairis. Nuair a dh' iarr Rìgh na h-Ungair air na Sagsannaich gun gabhadh iad còmhnaidh ann an Transsilvania anns na meadhannan aoisean, stèidhich iad seachd bailtean daingnichte, Alba Iulia nam measg. 'S e an adhbhar a chanar Siebenbürgen (Gàidhlig: seachd caistealan) ri Transsilvania ann an Gearmailtis. Chaidh sgìreachd-easbaig na h-Eaglaise Chaitligiche ann an Transsilvania a stèidheachadh an seo anns na meadhan aoisean. B' e Alba Iulia a bh' ann prìomh-bhaile Phrionnsalachd Transsilvania bho 1570 gu ruige 1692. Bhuinneadh am baile dhan Ostair-Ungaire gu ruige 1922, nuair a ghabh Romàinia os làimh e. Bha coimhearsnachd làidir air a stèidheachadh an seo anns an 18mh Linn, agus thog iad sionagog ann an 1840. Thug feachdan Ion Antonescu an deachdaire sgrios agus milleadh orra tron Uile-losgadh. Bha mòran Ghearmailteach ann ach dh'fhalbh iad uile gu lèir an dèidh An Dàrna Cogaidh agus, gu seachd-àraidh, fhad's a bha Nicolae Ceauşescu os cionn na dùthcha.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Romàinia Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Romàinia
Craiova
'S e baile mòr eadar Vidin agus Slatina, air an àirde an ear-dheas Romàinia a th' ann an Craiova (IPA: kraˈjova ). Tha e suidhichte ri taobh na h-Aibhne Jiu, aig 100m os cionn ìre na mara, san t-siorrachd (Romàinis: Județ) Dolj. Tha 269,506 duine a' fuireach ann. 'S e taighean-gnìomhachais chàraichean Ford a th' ann bun-stèidh eaconomaidh a' bhaile.
Eachdraidh
'S ann às as fhacal airson Krajl (togail fearrain) ann an Slabhais air 's a tha ainm a' bhaile. Chaidh Craiova a chlàradh airson a' chiad turais ann an 1448. Bhuinneadh e do Țara Românească gu guige 1859, a bharrachd air 21 bliadhna fo sgàil na h-Ostaire, bho 1718 gu ruige 1739. Bha e na phrìomh-bhaile Țara Românească eadar 1770 agus 1771 agus an Cogadh Ruisianach-Turcach a' sgiursadh na dùthcha. Thug Crith-thalmhainn ann 1790 agus a'Phlàigh ann an 1795 buaidh làidir air Craiova. Rinn feachdan Osman Pazvantoğlu sgrios air a' bhaile ann an 1800 agus loisg iad a h-uile càil. B' ann ann an sgoil armailteach a fhuair an deachdaire Faisisteach Ion Antonescu a chuid foghlaim. San dàrna leth na 20mh Linn b' ann ann an Craiova a dhèanadh càraichean Olcit, Citroën agus Daewoo.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Romàinia Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Romàinia
Lugoj
'S e baile meadhannach eadar Timișoara agus Deva, air an àirde an iar Romàinia a th' ann an Lugoj (IPA: ˈluɡoʒ, Ungairis: Lugos, Gearmailtis: Lugosch, Turcais: Logoş). Tha e suidhichte ri taobh na h-Aibhne Timiș, aig 124m os cionn ìre na mara, san t-siorrachd (Romàinis: Județ) Timiș. Tha 40,361 duine a' fuireach ann.
Eachdraidh
'S ann connspaideach 's a tha freumh-fhaclachd ainm a' bhaile. Tha cuid a dhaoine dhen bheachd gur ann às an fhacal liugas (Gàidhlig: boglach) ann an Dacis air neo Lugos (Gàidhlig: Lugh) ann an seann Cheiltis. 'S mathaid gun tàinig e bhon fhacal  locus (Gàidhlig: àite) ann an Laideann, seach lugas (Gàidhlig: doire) ann an Ungairis. A dh'aindeoin sin, tha teòiridh eile ann a chanas gur e dìreach am facal rogoz (Gàidhlig: rumach) ann an Romàinis. Chaidh a chlàradh airson a' chiad turais ann an 1368 mar Lugas agus an uair sin ann an 1376 mar Castrum Lugas. Buinneadh Lugoj dhan Phrionnsalachd Transsilvania bho 1570 gu ruige 1699, nuair a bha e fo smachd Impireachd nan Otomanach fad fichead bliadhna. Rinn na teine mòr sgrios agus milleadh air a' bhaile ann an 1842. B' ann ann an Lugoj far an robh bunait armailteachd mu dheireadh Lajos Kossuth, mus dh'fhalbh e thall thairis ann an 1849. Bhuinneadh am baile dhan Ostair-Ungaire gu ruige 1922 nuair a ghabh Romàinia os làimh e. Bha coimhearsnachd Iùdhach a' bhaile uabhasach fhèin làidir ron Dàrna Chogadh. Chleachd an deachdaire Ion Antonescu iad mar thràillean agus chaochail mòran dhuibh san Uile-losgadh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Romàinia Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Romàinia
Ștefan Gheorghiu
B' e saor, deasaiche, ceannard aonaidh-ciùird agus neach-poileataigs Sòisealach à Romàinia a bh' ann an Ștefan Gheorghiu (Ploieşti, 15 am Faoilleach 1879 - Bucharest, 19 am Màrt 1914). Bhuinneadh e do theaghlach Clas-obrach bochd: bha athair na shaor roimhe. Ghabh e ann an Club Luchd-obrach Sòisealach ann am Ploieşti nuair a bha e dìreach 17 bliadhna a dh' aois. Bha e doirbh dhàsan obair sheasmhach fhaighinn agus companaidhean a' seachnadh cosnadh math a thoirt do mhìleantaich. Ghabh e pàirt ann an Caismeachd mhòr nan Luchd-obrach am Bucharest ann an 1903. Thathar ag ràdh gun deach e ann air chois leis nach robh sgillinn ruadh aige airson an trèana. Chuir esan agus a dheagh charaid Nae Georgescu buidheann luchd-obrach air dòigh air an robh România muncitoare (Gàidhlig: Romàinia na h-Obrach) agus dheasaicheadh e iris na buidhne cuideachd. B' ann ann an 1907 a thòisich a chuid shlàinte a dhol na lughad. Chaidh a chur an greim leis an Arm agus an stàit a' fàgail airsan gun do chuir e air bhog ar-a-mach an aghaidh an Riaghaltais. Thug droch shuidheachadh a' phrìosain buaidh làidir air a chorp is e fo ghlasaibh ann an carcair bog fluich ann an Galați fad bliadhna. Nuair a leigeadh saor e, chaidh e mun cuairt ann an Galați agus Brăila agus e a' brosnachadh luchd-obrach na sgìre ri sheasamh airson an cuid chòirichean. Ach b' fheudar dha mìosan a chur seachad ann an sanaidh faisg air Iași ann an 1911, agus an uair sin chaidh e thall thairis gu Cathair Alasdair anns An Èipheit, ann an 1912. Nuair a thill e dhachaidh fhuair e dreuchd mar rùnaire aonadh-ciùìrd na Còmhdhalach air an robh Uniunea muncitorilor de transport din România (Gàidhlig: Aonadh Luchd-obrach na Còmhdhalach ann an Romàinia). A' dh'aindeoin sin, bha e air iomallachadh gu poiliteagach aig ìre nàiseanta air sgàth 's gu robh e a' gabhail ri ain-riaghailteachd. Chaochail Gheorghiu leis a' Chaitheamh san ospadal ann am Bucharest an an 1914.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:Daoine à Romàinia Roinn-seòrsa:Poileataigs Roinn-seòrsa:Romàinia Roinn-seòrsa:Sòisealachd Roinn-seòrsa:Ain-Riaghailteachd
Satu Mare
'S e baile mòr eadar Nyíregyháza agus Baia Mare, ann an ceann a tuath Romàinia a th' ann an Satu Mare (IPA: ˈsatu ˈmare, Ungairis: Szatmárnémeti, IPA: sɒtmaːrneːmɛti, Gearmailtis: Sathmar, Iùdais: סאטמאר). Tha e suidhichte ri taobh na h-Aibhne Someș, aig 127m os cionn ìre na mara, san t-siorrachd (Romàinis: Județ) Satu Mare. Tha 102,441 duine a' fuireach ann.
Eachdraidh
'S ann à ainm tighearna-cogaidh air an robh Zotmar ann an Ungairis s' a tha ainm a' bhaile. Cha do nochd an t-ainm ann an Romàinis Satu Mare (Gàidhlig: Clachan Mòr) ach anns an 19mh Linn: chanadh Sătmar ann an Romàinis gu ruige sin. Chaidh am baile a chlàradh ann an 972 mar Villa Zotmar agus an uair sin mar Castrum Zotmar ann an 1230 san leabhar Gesta Hungarorum. Bhuinneadh am baile dhan Ostair-Ungaire gu ruige 1922, nuair a ghabh Romàinia os làimh e. Bha coimhearsnachd làidir Iùdhaich air a stèidheachadh an seo anns an 18mh Linn. Thug feachdan an deachdaire Ion Antonescu agus na Gearmailt Nàsaich fìor dhroch sgrios agus milleadh orra tron Uile-losgadh:  Chruthaich iad Ghetto Iùdhach sa bhaile agus rinneadh murt air 14,440 dhuibh ann an Auschwitz ann an 1944.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Romàinia Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Romàinia
Securitate
B' e feachd poileis dìomhair oifigeil Stalineach a bha an sàs ann an Romàinia a bh' ann an Departamentul Securității Statului (Gàidhlig: Roinn Tèarainteachd na Stàite, ainm àbhaisteach: Securitate, IPA: ˈsekuriˈtate, giorrachadh: DSS). Chaidh an Securitate a chruthachadh air 30 an Lùnasdal 1948 le Pàrtaidh Comunnach Romàinia, fhad 's a bha Ana Pauker os cionn a' Phàirtidh agus an dùthaich fo sgàil an Aonaidh Sobhiataich. Chleachdadh an NKVD mar mhodail. Phaisg an Securitate na slatan air 30 an Dùbhlachd 1989, aig àm Rèabhlaid Romàinia. Bha an Securitate am measg nam feachdan na bu mhotha dhen t-seòrsa anns a' Cho-aonta Warszawa, an taca ris an uiread dhaoine a bha a' fuireach ann an Romànina aig an àm. Anns a' chiad bhuidsead ann an 1948, chuireach mu seach airgid airson 4,641 dreuchd, agus dh'fhastaich 3,549 gu ruige a' Ghearrain 1949 agus iad seo: luchd-obrach (64%), luchd na tuatha (4%), clàrcan (28%), innleachdail (2%) agus daoine eile (2%). Dh'fhàs feachd-obrach na Securitate còig tursan gu ruige 1951, agus san Fhaoilleach 1956 bha 25,468 ag obair às leth na buidhne. San àrd-bhlàth, bha mu 11,000 ag obair ann agus mu 500,000 luchd-fiosrachaidh an lùib sin, ann an dùthaich far nach robh ach 22 muillean daoine nan tàmh ann an 1985. Fo Nicolae Ceauşescu, b' e an Securitate an t-seirbheis phoileis dhìomhair na bu bhrùideile san t-saoghal air fad, agus iad a' gabhail ri ainneart, craonadh agus murt gu leòr. Thathar daonnan a' cantainn gu robh neach-fiosrachaidh na Securitate anns gach uile oifis, sgoil, taigh-gnìomhachais neo bloca fhlataichean, bho Horodiștea gu Zimnicea.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Poileataigs Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:Romàinia Roinn-seòrsa:Cogadh
Deva
'S e baile meadhannach eadar Lugoj agus Sibiu, air an àirde an iar Romàinia a th' ann an Deva (IPA: ˈdeva, Ungairis: Déva, IPA: ˈdeːvɒ, Gearmailtis: Diemrich/Schlossberg/Denburg, Turcais: Devevar). Tha e suidhichte ri taobh na h-Aibhne Mureş, aig 187m os cionn ìre na mara, san t-siorrachd (Romàinis: Județ) Hunedoara. Tha 61,123 duine a' fuireach ann.
Timișoara
'S e baile mòr eadar Arad agus Reșița, air an àirde an iar Romàinia a th' ann an Timișoara (IPA: ˈtimiˈʃo̯ara, Ungairis: Temesvár, Gearmailtis: Temeswar, Sèirbis; Темишвар). Tha e suidhichte ri taobh na h-Aibhne Timiș, aig 90m os cionn ìre na mara, san t-siorrachd (Romàinis: Județ) Timiș. Tha 319,279 duine a' fuireach ann.
Eachdraidh
'S ann às an fhacal vár (Gàidhlig: Cathair) ann an Ungairis agus am freumh Innd-Eòrpais thib (Gàidhlig: boglach) 's a tha ainm a' bhaile. Bha treubhan Daci agus Ceilteach nan tàmh ann, ro teachd nan Ròmanach. Tha eachdraiche neo dithis ann an Romàinia dhen bheachd gur ann ann an Timișoara 's a bha an tuineachadh Daci Zurobara, mun do sgrìobh Ptolomaidh san leabhar Γεωγραφικὴ Ὑφήγησις. Chaidh am baile a chlàradh airson a' chiad turais ann an 1212 mar Castrum regium Themes. Rinn na Tatari sgrios agus milleadh air a' bhaile san 13mh Linn. Bhuinneadh e do dh' Impireachd nan Otomanach bho 1552 gu ruige 1716. B' e gun tàinig fear air an robh Kara Ahmed Pasha agus 160,000 saighdear gu Timișoara, chuairtich iad am baile agus, air 22 an Giblean 1552, thuit e: bha Timișoara phrìomh-bhaile na roinn Eyālet-i Tımışvār on latha siud air adhart. Ann ceann 176 bliadhna, cheannsaich arm nan Habsburgach am baile ann an 1716. Ghabh Romàinia os làimh Timișoara ann an 1920. Thug plèanaichean-cogaidh Aimearganach, Breatainneach agus Gearmailteach ionnsaigh air a' bhaile aid deireadh an Dàrna Cogaidh. B' ann ann an Timișoara a thòisich Rèabhlaid Romàinianach air 16 an Dùbhlachd 1989, nuair a thog na daoine fianais sna sràidean agus an Riaghaltas a' feuchainn ris an easbaig Pròstanach László Tőkés a chur a-mach à dheuchd.
Deva
Eachdraidh
Chaidh am baile a chlàradh airson a' chiad turais ann an 1269, ann an sgrìobhainn Ungairianach mun chaisteal. Buinneadh Deva dhan Phrionnsalachd Transsilvania bho 1570 gu ruige 1660. Rinn feachdan Impireachd nan Otomanach fìor dhroch sgrios air ann an 1550. Thàinig 51 teaghlaichean dhe fògarraich Caitligeach à Bulgàiria ann an 1711, leis gun do dh'fhàilnig ar-a-mach an aghaidh nan Otomanach. Chanadh Greci (Gàidhlig: Greugaich) riutha san sgìre. Nuair a bhuail a' phlàigh air a' bhaile ann an 1738 bha na Greugaich seo air an coslachadh mar-thà. Bhuinneadh am baile dhan Ostair-Ungaire gu ruige 1922 nuair a ghabh Romàinia os làimh e. Bha coimhearsnachd Iùdhach a' bhaile uabhasach fhèin làidir ron Dàrna Chogadh. Thàinig iad dhan bhaile ann an 1830. Anns a' chiad leth den 20mh Linn bha clò-bhualadair, pàipear-naidheachd agus dà shionagog ann. Thug an t-Uile-losgadh buaidh uabhasach fhèin làidir orrasa.
Timișoara
Àireamh-shluaigh
À rèir Cunntas-shluaigh 2015 tha mòr-chuid Romàinianaich (259,754) agus mion-chuidean Ungairianaich (15,564), Seirebianaich (4,843), Gearmailtich (4,193), Rroma (2,145), Rutheni (556) agus Iùdhaich (176) a' fuireach ann an Timișoara.
Sighetu Marmației
'S e baile meadhannach eadar Ivano-Frankivsk agus Baia Mare, ann an ceann a tuath Romàinia a th' ann an Sighetu Marmației (IPA: ˈsiɡetu marˈmat͡si.ej, seann ainm: Sighet, Ungairis: Máramarossziget, Gearmailtis: Marmaroschsiget, Iùdais: סיגעט, Slòbhacais: Marmarošská Sihoť). Tha e suidhichte ri taobh na h-Aibhne Tisa, aig 274m os cionn ìre na mara, san t-siorrachd (Romàinis: Județ) Maramureş. Tha 37,640 duine a' fuireach ann.
Deva
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Romàinia Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Romàinia
Timișoara
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Romàinia Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Romàinia
Sighetu Marmației
Eachdraidh
'S ann às an fhacal sziget (Gàidhlig: eilean) ann an Ungairis, air neo zeget (Gàidhlig: cathair) ann an Daci, no fiù's sihot (Gàidhlig: margaidh) ann an Slàbhais 's a th' ann ainm a' bhaile. Chaidh Sighetu Marmației a chlàradh airson a' chiad turais ann an 1326. Buinneadh e dhan Phrionnsalachd Transsilvania bho 1554 gu ruige 1660. Bhuinneadh am baile dhan Ostair-Ungaire gu ruige 1920 nuair a ghabh Romàinia os làimh e. Bha coimhearsnachd Iùdhach a' bhaile uabhasach fhèin làidir ron Dàrna Chogadh: bha 11,026 Iùdhaich nan tàmh sa bhaile ann an 1920. Chruthaich A' Ghearmailt Nàsach Ghetto Iùdhach ann an Sighetu Marmației mar phàirt an Uile-losgaidh. Rinn na Nàsaich murt air a' mhòr-chuid dhuibh anns na campaichean-losgaidh. Chan eil ach 11 Iùdhaich air fhàgail ann an Sighetu Marmației an latha an-diugh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Romàinia Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Romàinia
Slatina
'S e baile mòr eadar Craiova agus Târgoviște, ann an ceann a deas Romàinia a th' ann an Slatina (IPA: ˈslatina, Bulgàiris: Слатина). Tha e suidhichte ri taobh na h-Aibhne Olt, aig 155m os cionn ìre na mara, san t-siorrachd (Romàinis: Județ) Olt. Tha 70,293 duine a' fuireach ann. 'S e taighean-gnìomhachais almain a th' ann bun-stèidh eaconomaidh a' bhaile.
Eachdraidh
'S ann às na faclan zlata (Gàidhlig: òr) air neo slat (Gàidhlig: salann) ann an Slabhais 's a tha ainm a' bhaile. Chaidh Slatina a chlàradh airson a' chiad turais ann an 1368. Bhuinneadh e do Țara Românească gu ruige 1859. B' ann ann an s a' bhaile seo far an robh blàr cudromach ann an 1522 anns an do rinn Radu de la Afumați, tighearna Țara Românească, a' chùis air na Otomanaich. Chuir Arm Romàinia, fo stiùir Constantin Prezan agus Ion Antonescu, ruaig air na Gearmailtich an seo eadar 23 an t-Samhain agus 27 an t-Samhain 1916. Rinn feachdan na Gearmailt Nàsaich sgrios air a' bhaile aig deireadh an Dàrna Cogaidh ann an 1944 agus loisg iad a h-uile càil.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Romàinia Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Romàinia
Giurgiu
'S e baile meadhannach eadar Alexandria agus Călărași, ann an ceann a deas Romàinia a th' ann an Giurgiu (IPA: ˈˈdʒjurdʒju, Bulgàiris: Гюргево, Gearmailtis; Zurz, Turcais: Yergöğü). Tha e suidhichte ri taobh na h-Aibhne Danube, aig 25m os cionn ìre na mara, san t-siorrachd (Romàinis: Județ) Giurgiu. Tha 61,353 duine a' fuireach ann. Tha am baile Rousse suidhichte dìreach air an taobh thall na h-aibhne ann am Bulgàiria.
Eachdraidh
'S ann à ainm an Naoimh Sèoras 's a tha ainm a' bhaile. Bha baile, air an robh Theodorapolis, san sgìre fo na Ròmanaich. Chaidh Giurgiu a chlàradh airson a' chiad turais anns an Codex Latinus Parisinus, ann an 1395. Bhuinneadh e do Țara Românească bho thùs gu ruige 1859, ged a bha e fo smachd Impireachd nan Otomanach, bho 1400 gu ruige 1595 agus an uair sin bho 1597 gu ruige 1829. 'S e buaidh uabhasach fhèin làidir 's thug na Turcaich air. Bha coimhearsnachd Iùdhach a' bhaile uabhasach fhèin làidir ron Dàrna Chogadh, an dà chuid Sefardi agus Ashkenazi. Bha co-dhiù 207 Iùdhaich ann an Giurgiu ann an 1930. Chruthaich Ion Antonescu campaichean-losgaidh thall ann an Transnistria, agus b' ann ann an sin a rinneadh murt orra. Chan eil Iùdhach neo Iùdhach air fhàgail ann an Giurgiu an latha an-diugh. B' ann air 1 an t-Sultain 1944 a thuit am baile gu feachdan an Aonaidh Sobhiataich.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Romàinia Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Romàinia
Rìoghachd na h-Alba
B' e Daibhidh I a' chiad rìgh Albannach a bhuail a bhuinn-airgid fhèin fhad 's fhios dhuinne. Roimhe sin, bhiodh buinn na h-Alba cha mhòr co-ionnann ris an fheadhainn Shasannach a thaobh na bh' annta de dh'airgead ach a-mach o 1300, chaidh a' chuibhreann de dh'airgead an lughad na bu luaithe na ann an Sasainn. Aig àm Aonadh an Dà Chrùn, bha an dà-dheicheamh uiread a luach sa phunnd Albannach 's a bha sa phunnd Sasannach. Chaidh an t-airgead Albannach à bith aig àm Achd an Aonaidh ach tha na bancaichean Albannach a' clò-bhualadh notaichean Albannach sònraichte fhathast agus is ann aig Banca Rìoghail na h-Alba a tha an aon not luach £1 san Rìoghachd Aonaichte an-diugh. Tha cladach na h-Alba cho fada 's a tha cladach Shasainn is na Cuimrigh còmhla is paileat mòr eileanan 'na cheann. San iar-thuath, tha na h-eileanan agus a' Ghàidhealtachd bheanntach agus san ear is mu dheas, a' Ghalldachd.
Aig toiseach nam meadhan-aoise, b' i a' Ghàidhlig an cànan as cudromaiche ann an Alba ach bha a-riamh Seann-Bheurla (sinnsir na Beurla Ghallda), Lochlannais agus Fraingis a-staigh san àireamh cuideachd. Cha d'fhuair a' Bheurla Ghallda làmh an uachdar ach mu thoiseach na linn nuadh.
Ràinig Crìosdaidheachd Alba san t-siathamh linn. San linn Fraingis, dh'atharraich eaglais na h-Alba gu mòr agus dh'èirich ùird mhanach is buidhnean cràbhach ùra ri linn sin. Bhuail ùpraid mhòr air eaglaisean ann an Alba san t-siathamh linn deug, an t-Ath-leasachadh Pròstanach a thoiseach air chàch agus às a sin, dh'èirich Eaglais na h-Alba a bha gu math Calbhanach 'na nàdar. Bha creideamh 'na chuspair connspaideach fad ùine mhòr agus dh'èirich iomadh sgaradh is geur-leanmhainn 'na chois.
Ged a stèidhich crùn na h-Alba feachdan mara aig diofar amannan 'na h-eachdraidh, 's e prìobhadairean a bh' annta gu tric is iad ri guerre de course. Bha an t-arm coitcheann an teis-mheadhan nam feachdan tìre ach ghabhadh ri iomadh rud is gleus ùr cuideachd a nochd san Roinn Eòrpa san t-siathamh linn deug cuideachd. A dh'aindeoin sin, bha iomadh Albannach a' strì san arm Sasannach mar shaighdear-tuarastail.
Lagh
Tha fianais ann gun do rinn Rìgh Èideard I oidhirp air laghan Albannach a bha ann an còmhstri le laghan Shasainn a chur gu neoini mar a rinn e sa Chuimrigh. Fo Rìgh Raibeart I ann an 1318, chuir pàrlamaid aig Sgàin còd laghan an gnìomh a bha stèidhichte air seann-ghnàthaidhean. Mhìnich e mar a chumar triailean eucorach agus an dìon aig basaillean o fhuadachadh. Tha sgrìobhainnean tràtha lagh na h-Alba againn an-diugh a tha a' dol air ais chun na ceathreamh linn deug, mar an Regiam Majestatem (a thaobh ghnàthasan sna cùirtean rìoghail) agus an Quoniam Attachiamenta (a thaobh ghnàthasan sna cùirtean baranach), a thug a-steach an dà chuid an lagh coitcheann agus lagh nan Ròmanach.
Thug na rìghrean Stiùbhartach ionnsaigh air an lagh ghnàthachail, mar lagh Chlann 'icDhubhaich agus dh'fhàs na ceàrnaidhean far an robh an lagh coitcheann an gnìomh ri linn sin. Thàinig an dreuchd laghail gu bith a-mach o rìoghachd Sheumais I agus chaidh rianachd a' cheartais eucoirich agus shìobhalta a' toirt cruinn. Leis gun robh obair na pàrlamaid a' fàs agus leis gun robhar a' toirt rianachd na dùthcha cruinn ann an Alba, bha feum air dòighean nas fheàrr airson achdan na pàrlamaid a sgaoileadh chun nan cùirtean is luchd-èigneachaidh eile an lagha. Aig fìor dheireadh na còigheamh linn dheug, rinneadh oidhirpean air lagh na h-Alba a chòdachadh, a mhìneachadh agus ùrachadh ann an coimiseanan ach cha do shoirbhich leotha. Mar a tha clàran eachdraidheil nan cùisean lagha on linn seo ag innse, 's e an gnàthas a bha aca aig an àm sin gèilleadh ri laghan Albannach sònraichte ma bha gin ann agus mur an robh dad ann, na beàrnan a lìonadh leis an lagh choitcheann a bha, gu fortanach, air a sgrìobhadh sìos.
An toiseach: 400–943
On chòigeamh linn AD a-mach, bha taobh tuath Bhreatainn air a roinn eadar diofar rìoghachdan beaga. ’Nam measg seo, b' e rìoghachd nan Cruithneach san ear-thuath, Albannaich Dhail Riata san iar, Breatannaich Rìoghachd Shrath Chluaidh san iar-dheas agus Bernicia, rìoghachd nan Anglach (a chaidh aontachadh mar rìoghachd Northumbria ann an 653) san ear-dheas, a’ gabhail a-staigh pìos de Shasainn a Tuath. Thàinig an dà latha air an t-suidheachadh seo ann an 793 nuair a thòisich na Lochlannaich air dubh-chreachadh nam manachainn, mar Ì|Mhanachainn Ì agus Lindisfarne, rud a dh’adhbharaich eagal is tro chèile am measg rìoghachdan taobh tuath Bhreatainn. Thàinig Arcaibh, Sealtainn agus Innse Gall gu tur fo smachd nan Lochlannach aig a’ cheann thall. Dh’fhaoidte gun do luathaich an cunnart seo Gàidhealachadh rìoghachdan nan Cruithneach a ghabh cànan is gnàthasan nan Gàidheal thar ùine. Thàinig an dà rìoghachd, Dail Riata agus Rìoghachd nan Cruithneach, còmhla aig a’ cheann thall, ged a tha deasbad ann a thaobh cò fhuair làmh an uachdair air cò. Ri linn sin, ghabh Coinneach I na h-Alba (no Cínaed mac Ailpín mar a th’ air sna làmh-sgrìobhainnean), ainm "Rìgh nan Cruithneach sna 840an (mar is trice, ’s e 843 a’ bhliadhna a tha ’ga h-ainmeachadh) agus leis a sin, stèidhich e Sliochd Ailpein. Nuair a chaochail e ann an 900, thàinig Dòmhnall II na h-Alba ’na àite agus b' esan a’ chiad neach air an robh rí Alban (i.e. Rìgh na h-Alba). Dh’fhas Alba agus Scotia cumanta mar ainm air cridhe rìoghachdan nan rìghrean seo tuath air Abhainn Foirthe agus aig a’ cheann thall, bha Scotland aig daoine air an rìoghachd air fad a bha aig rìghrean na h-Alba sa Bheurla Ghallda agus cànain eile. Fhuair Còiseam I na h-Alba an crùn ’na dhèidh, no Constantín mac Cináeda mar a bha air ’na linn agus bha an riaghladh fada aige glè chudromach do stèidheachadh Rìoghachd na h-Alba agus fhuair e cliù mar am fear a thug còmhla an Eaglais Albannach agus an Eaglais Chaitligeach.
Fàs: 943–1513
Bha buaidh aig rìghrean na h-Alba air Srath Chluaidh a-mach on 9mh linn ach b’ e Maol Chaluim I (no Máel Coluim mac Domnaill mar a bha air ’na linn, a’ riaghladh eadar 943–954 mu thuaiream) a cheannsaich Srath Chluaidh. Thàinig atharrachadh mòr mòr air Rìoghachd na h-Alba ri linn Daibhidh I (Dabíd mac Maíl Choluim) is esan a’ cur toirt a-steach rian fiùdalachd dhan dùthaich, a’ stèidheachadh nan ciad bhuirgh rìoghail, a’ chiad chùinneadh Albannach agus sreath de ath-leasachaidhean creidmheach is laghail. Cha robh a’ chrìoch eadar Alba agus Sasainn seasmhach idir suas gun 13mh linn agus ged a chuir Daibhidh I Northumbria ri Alba, chaill ogha ’s iar-theachdaire Maol Chaluim IV (Máel Coluim mac Eanric) e a-rithist ann an 1157. Chaidh a’ chrìoch a stèidheachadh ann an Cùmhnant Eabhraic ann an 1237, faisg air crìoch ar latha Mu àm riaghladh Alasdair III, bha na h-Albannaich air smachd fhaighinn air cladach an iar na dùthchan an dèidh Blàr na Leargaidh Ghallda ann an Cùmhnant Pheairt ann an 1266. Fhuair Sasainn smachd air Eilean Mhanainn san 14mh linn ged a rinn na h-Albannaich iomadh oidhirp fhaighinn air ais. Cheannsaich na Sasannaich cuid mhòr de dh'Alba fo Èideard I agus chuir iad pìos mòr dhen Ghalldachd ri Sasainn fo Èideard III ach dhaingnich Alba a neo-eisimeileachd aig deireadh na 13mh linn fo stiùireadh dhaoine mar Raibeart Brus agus Uilleam Uallas agus na rìghrean ’na dhèidh san 14mh linn ann an cogaidhean neo-eisimeileachd na h-Alba (1296-1357). Fhuair iad taic o rìghrean na Frainge san oidhirp seo, rud ris an can sinn an Seann-chaidreachas an-diugh, aonta taic a chumail ris a’ chèile an aghaidh Shasainn. Ged a bha an 15mh linn agus toiseach na 16mh linn ’na ùine aimhreiteach buaireasach fo na rìghrean Stiùbhartach, fhuair an crùn barrachd smachd air na tighearnan neo-eisimeileach agus ath-cheannsaich iad fearann a chaill iad roimhe gus an robh an dùthaich cha mhòr cho mòr ’s a tha e an-diugh. Nuair a fhuair crùn na h-Alba Arcaibh agus Sealtainn mar thochradh ann an 1468, b’ e sin am pìos fearainn mòr mu dheireadh a fhuair an rìoghachd. Cheannsaich na Sasannaich Bearaig, gearastan-crìche agus am port as motha ann an Alba mheadhan-aoiseil ann an 1482 agus is ann an Sasainn a tha e air a bhith on àm sin. An cois an t-Seann-chaidreachais leis an Fhraing, dh’fhuiling arm nan Albannach call mòr aig Blàr Flodden ann an 1513 agus ri linn bàs Sheumais IV sa bhlàr ud, lean ùine fhada de chugallachd phoilitigeach.
Daingneachadh is aonadh: 1513–1707
Fo Sheumas V agus Màiri Bànrigh nan Albannach san 16mh linn, a dh’aindeoin chogaidhean sìobhalta ’s aimhreit nan Sasannach is nam Frangach, thàinig buaidh an ath-nuadhachaidh agus na monarcachd ùr air a’ chrùn is a’ chùirt. Thàinig Alba fo bhuaidh an ath-leasachaidh ann am meadhan na 16mh linn, gu sònraichte luchd Calbhanachais agus dh’adhbharaich seo briseadh ìomhaighean na h-Eaglaise fad is farsaing agus chaidh rian Clèireachais a stèidheachadh aig an robh buaidh mhòr air beatha nan daoine ann an Alba. Bha Sheumas VI ’na eòlaiche cudromach aig deireadh na 16mh linn agus bha ùghdarras mòr aige air an rìoghachd. Fhuair e crùn Shasainn agus crùn na h-Èireann mar dhìleab ann an 1603, rud a stèidhich Aonadh nan Crùn (ged a ghlèidh na trì stàitean an cuid buidhnean is an dearbh-aithne nàiseanta fhèin) agus ghluais e suidheachan na cumhachd rìoghail a Lunnainn. Dh’fheuch a mhac Teàrlach I pìosan de rèite creideimh Shasainn a sparradh air Alba agus dh’adhbharaich seo Cogaidhean nan Easbaig (1637-40), còmhstri a chaill an rìgh agus chaidh stàit Chùmnantaichean Clèireach cha mhòr neo-eisimeileach a stèidheachadh mar thoradh air. Phiobraich seo cogadh ann an Èirinn is Sasainn cuideachd, leis na h-Albannaich a' briseadh a-steach air cùisean gu mòr. An dèidh call Theàrlaich I, chuir na h-Albannaich taic ris an rìgh ann an Dàrna Cogadh Sìobhalta Shasainn agus nuair a chaidh a chur gu bàs, ghairm iad Teàrlach II mar rìgh, rud a dh'adhbharaich Treas Cogadh Sìobhalta Shasainn an aghaidh poblachd òg Shasainn fo Oilibhear Crombalach. Dh'fhuiling na h-Albannaich call an dèidh caill agus ri linn sin, chaidh Alba a ghabhail a-staigh ann an Co-fhlaitheas Shasainn, Alba agus Èireann fad greis (1653–60).