cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Menntaskólinn í Reykjavík
'S e Acadamh (Gymnasium) fo cheum suidhichte ann an Reykjavík ann an Innis Tìle 's a th' ann an Menntaskólinn í Reykjavík (Gàidhlig: An Acadamaidh ann an Reykjavík, ainm goirid: MR, Laideann: Schola Reykjavicensis/Schola Reykjavicana). 'S ann aig MR far am faigh na daoine as beartaiche is as cumhachdaile na dùthcha an cuid foghlam sgoile, iomadh prìomh-mhinistear agus dithis Duais Nobel nam measg.
1789
MDCCLXXXIX
Menntaskólinn í Reykjavík
Eachdraidh
'S e Menntaskólinn í Reykjavík (MR) a' Cholaiste (Gymnasium) as sine ann an Reykjavík, Innis Tìle. Thòisich an sgoil ann an 1056, nuair a chaidh a stèidheachadh ann an Skálholt agus tha i fhathast mar aon de na h-ionadan as sine ann an Innis Tìle. B' ann ann an Hólar 's a tha i bho Hólar bho 1784 gu ruige 1805, nuair a ghluais i gu Reykjavik, ach dh' adhbhraich droch shuidheachadh an stèidheachaidh gluasad ùr gu Bessastaðir, faisg air Reykjavik. Ann an 1846 ghluais e mu dheireadh chun àite far a bheil e an-dràsta ann an Reykjavik fhèin. B' e seo an togalach as motha san dùthaich aig an àm agus chithear e air tiogaidean 500 crùn Innis Tìle. Chaidh a chleachdadh an toiseach nuair a thòisich Alþingi a' coinneachadh a-rithist ann an Reykjavik às deidh beagan bhliadhnaichean agus seo far an do dh' innis ceannard na neo-eisimeileachd Jon Sigurdsson don neach-aithris an abairt ainmeil aige «Vér mótmælum allir».
1789
Bàsan
Roinn-seòrsa:1780an
Menntaskólinn í Reykjavík
Eachdraidh
B' e « Lærði skólinn »(Sgoil Teagaisg),« Latínuskólinn » (Sgoil Laidinn) a bh' air an sgoil roimhe seo, agus leis an ainm Laideann “Reykjavicensis Schola”. Cha d'fhuair i an t-ainm a th' air an-dràsta ach ann an 1937. Bidh an sgoil a' tabhann ceithir bliadhna de chùrsaichean ionnsachaidh agus mar as trice bidh na daoine a' crìochnachadh leis an tiotal Stúdentspróf, a tha a' toirt còir don oileanach ceumnaiche nochdadh air liosta de dh'oilthighean na dùthcha.
MR an aghaidh VÍ
Aon latha san Dàmhair gach bliadhna, bidh oileanaich MR agus an sgoil cho-fharpaiseach aca Verzló (Sgoil Mhalairt Innise Tìle) a' coinneachadh fo làmhan a chèile anns a' phàirc “Hljómskálagarður”, air iomall Reykjavik, far am bi iad a' dèanamh diofar gheamannan agus ghnìomhachd farpais. Tha iad sin a' toirt a-steach: rèisidh astair, ball-coise, iomradh, iomradh tàileisg mòire (an uairsin tàileasg traidiseanta), sgreuchail, cluich ròpa, farpaisean ithe, lìonadh chàraichean le iomadh daoine, agus rud air a bheil Corrida Mexicana. 'S e gu bheil co-spàirn mhòr ann eadar an dà sgoil air sgàth 's gu bheil Menntaskólinn í Reykjavík a' dèanamh fòcas air cuspairean gu math acadaimigeach agus a cuid oileanaich airson a dhol dhan oilthigh, fhad 's a tha cùrsaichean Verzló rud beag nas pragtaigiche. Tha diofar nan clasaichean sòisealta an lùib cuideachd.
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:Foghlam Roinn-seòrsa:Innis Tìle
El Tarròs
‘S e baile beag eadar Tornabous agus La Fuliola, ann an cridhe Chatalòinia a th’ ann El Tarròs (Catalanais) neo Tarrós (Spàinntis). Tha e suidhichte aig 279m os cionn ìre na mara, 100km air falbh bho Bharcelona, prìomh-bhaile na Chatalòinia, agus 83km bho Mhadrid, prìomh-bhaile na Spàinne. Tha 129 duine a’ fuireach ann an El Tarròs.
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean na Spàinne Roinn-seòrsa:An Spàinn Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Gabriel García Márquez
B' e Gabriel José García Márquez, (IPA: ɡaˈβɾjel ɡarˈsia ˈmarkes, Aracataca, 6 am Màrt 1927 - Meagsago, 17 an Giblean 2014) sgriobhadair, foillsichear, naidheachdair agus gnìomhachair poileatagach Coloimbianach agus cuideachd bhuannaich e an Duais Nobel ann an Litreachas ann an 1982.
Maighstirean is Ministearan
Tha 'Maighstirean is Ministearan' (1970) na leabhar le Iain Mac a' Ghobhainn.
Gabriel García Márquez
Beatha agus Obair
Rugadh Gabriel José García Márquez, neo Gabo mar fhar-ainm, ann an Aracataca, baile meadhanach roinneil ann an ceann a tuatha Coloimbia. Bha e na fhear-aithris fad iomadh bhliadhna leis a' phàipear-naidheachd El Espectador ann am Bogotá, prìomh-bhaile na dùthcha. Fhad's a bha e an siud ghabh e fianais air seachdain dhe ùpraid anns na sràidean ris an canar Am Bogotazo. Fhuair sin, agus an cogadh sìobhalta neo-fhoirmeil a lean e buaidh mhòr air an ùghdair. Le sin, nochdaidh cuspairean poileatagach na dùthcha aige fhèin gu tric anns na leabhraichean a sgrìobhas e.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Litreachas Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Coloimbiach Roinn-seòrsa:Daoine à Coloimbia
Helium
Is e eileamaid cheimigeach a tha ann an helium, no hilium no heillium le samhla He agus àireamh atamach 2.
'S e gas uasal a tha ann is cha urrainn do dh'ataman helium iom-obrachadh còmhla ri ataman eile. Tha dà iosatòpaichean seasmhach aig helium, 3He is 4He. 'S e an iosatòp as cumanta anns a' chruinne-cè a tha ann an 4He. thumb|Helium Fo 2.7 K a theothachd tha helium-4 a' toirt na os-lionn. Tha e a' sruth gun lùth-suathaidh agus 's urrainn dha a theàrnadh à soithichean. Tha a' theothachd os-lionn de helium-4 nas àirde na helium-3 air sgàth 's gur e boson a tha ann an ataman de helium-4. Feumaidh ataman de helium-3 paidhreachadh mus do ghiùlaineas iad mar bhosonan air sgàth 's gur e fermionan a tha annta.
Eachdraidh
Ann an 1868 lorg dà reul-eòlaiche, Jules Janssen anns a' Fhraing agus Norman Lockyer ann an Sàsainn, loidhne ùr anns an speactram na grèine rè dubhraidh na grèine. Rinn iad a' bheachd-bharail gun tàinig an loidhne à eileamaid ùr. Tha an t-ainm "helium" a' dol às a' Ghreugach ἥλιος, a tha a' ciallachadh "grian".
Ann an 1895 lorg dà cheimigear Suaineach, Per Teodor Cleve agus Nils Abraham Langlet, helium fhèin ann an clach-uranium.
Ann an 1908 rinn Heike Kamerlingh Onnes helium lionnach.
Cleachdadh
Cleachdar helium ann an sganairean MRI agus ann am bailiùnaichean.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ceimigeachd Roinn-seòrsa:Eileamaidean Roinn-seòrsa:Gasan uasal
Lannraig agus Hamilton an Ear (sgìre Phàrlamaid Westminster)
'S e sgìre Phàrlamaid Westminster a tha ann an Lannraig agus Hamilton an Iar (Beurla: Lanark and Hamilton East).
Chaidh a cruthachadh ann an 2005 o phàirtean de Dhail Chluaidh, Hamilton a Tuath agus Hamilton a Deas.
Tha Lannraig, agus meadhan-bhaile Hamilton, anns an sgìre seo. Tha i ann an crìch ris An Ruadh-Ghleann agus Hamilton an Iar, Glaschu an Ear, Coatbridge, Chryston agus Bellshill, Siorrachd Dhùn Phris, Dail Chluaidh agus Srath Thuaidh, Baile Lèibhinn, An t-Àrd-Ruigh agus Shotts agus Tobar na Màthar agus Wishaw.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sgìrean Phàrlamaid Westminster Roinn-seòrsa:Siorrachd Lannraig
Tolochenaz
‘S e baile beag ann an àirde an iar na h-Eilbheise a th’ ann an Tolochenaz. Tha e suidhichte aig 417m os cionn ìre na mara faisg air Lausanne, ri taobh Loch Léman anns an roinn (Fraingis: Canton) Vaud, 184km air falbh bho Zürich, 90km bho Bherne agus 41km bho Ghenève. Tha 1,727 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile. ‘S e Fraingis an cànan a tha aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine an an Tolochenaz (84.2%). Tha an Abhainn Boiron faisg air a’ bhaile.
Eachdraidh
Bhuineadh am baile gu Poblachd Rhodàinia bho 1802 gu ruige 1810. Chaochail an t-actair Sasannach Audrey Hepburn an seo ann an 1993.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Eilbheis
Oilthigh Johns Hopkins
'S e oilthigh rannsachaidh suidhichte ann am Baltimore anns Na Stàitean Aonaichte 's a th' ann an Oilthigh Johns Hopkins (Beurla: Johns Hopkins University). Chaidh a stèidheachadh ann an 1876 le neach-malairt Cuaigear air an robh Johns Hopkins, a shabaid cuideachd an aghaidh tràilleachd.
Stàitire
thumb|right|200px|Stàitirean ri chèile
‘S e fear neo tè air a bhith cliùiteach measail fad iomadh bliadhna ann am poileataigs, am broinn an Riaghaltais neo anns a’ bheatha phoblach aig ìre nàiseanta neo eadar-nàiseanta a th’ann stàitire mar as tric. ‘S e na daoine anns na meadhanan neo luchd-leantainn a chleachdas am facal sin ann an dòigh measail. Nuair a leigeas luchd-poileataics an dreuchdan, ‘s e stàitirean aosda a thoir orra. Thathar a’ tuigsinn gu bheil am facal stàitire a’ ciallachadh dòighean ceannas a dh’ aontas na daoine, a chuireas cùram air a h-uile duine is an comann-sòisealta. Thathar a’ cleachdadh am facal stàitire airson ceannard stàite neo neach-poileataics air choireigin a sheallas gu bheil deagh sgilean chinneas aige.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:poileataigs
Loch an t-Seilich
thumb|Sealladh air Loch an t-Seilich
'S e loch ann an Alba a tha ann an Loch an t-Seilich. Tha e suidhichte ann an Slèite, an t-Eilean Sgitheanach. Tha Loch Lamascaig san ear-thuath agus Loch Sgùrr na Caorach san ear dheth. Tha e na laighe eadar Bealach na Ceardaich is Sgùrr a' Chàise. Sruthaidh an t-uisge a-mach às an loch seo gu tuath tro Allt Loch an t-Seilich.
Tha Loch an t-Seilich cho mòr ri 16.8 acair. 'S e 1.7 km (1.1 mhìle) an cuairt-thomhas aige agus tha e mu 501 m a dh'fhad san àite as dìriche. Chan eil ach eilean beag anns an loch seo. Tha bàrr uisge an locha mu 138 m (453 troigh) os cionn na mara agus tha e mu 1.9 km (1.2 mhìle) air falbh bhon mhuir.
Chan eil duine sam bith a' fuireach air bruach Loch an t-Seilich. Mar sin chan eil rathaidean ann a leanas chun an locha.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba Roinn-seòrsa:an t-Eilean Sgitheanach
Dùn Choll
‘S e baile beag dùthchasail faisg air Dùn Phrìs, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th’ ann an Dùn Choll (Beurla/Beurla Ghallda: Duncow). Tha e suidhichte aig 29m os cionn ìre na mara, air an àirde an ear-dheas Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Dhùn Phrìs ro 1975), eadar Dalswinton agus Auldgirth, ri taobh na h-aibhne Nid. Tha e 244km air falbh bho Obar Dheathain, 90km bho Ghlaschu, 28km bho Inbhir Anainn agus 95km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. 'S e Beurla agus Beurla Ghallda th' ann an dà chànan aig a’ mhòr-chuid dhuibh ann an Duncow. Tha Eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas, coilltearachd agus dreuchdan ann an Dùn Phrìs. A bharrachd air sin, tha trì tuathanasan ann. Taobh fhoghlaim, tha bun sgoil ann, ach feumar a dhan àrd-sgoil ann an Dùn Phrìs.
Freumhan an Ainm
A rèir eòlaichean fhreumh-fhaclachd, tha a h-uile coltas ann gur ann à dùn agus gobhar sa a' Ghàidhlig fhèin a tha ainm a' bhaile. Nochd a' Ghàidhlig ann an ceann a deas na h-Alba anns an 7mh Linn agus bha an cànan fhathast làidir ann an Siorrachd Dhùn Phrìs fhèin anns an 14mh Linn.
Eachdraidh
Tha daingneach ro-eachdraidheil ann agus lorgadh tobhtaichean campa Ròmanach faisg air làimhe cuideachd. agus nochd am baile ann an 19mh Linn mar bhaile oighreachd, is thogadh an taigh ann an 1860. Bhuineadh an oighreachd do John Crabbie, bha an sàs ann an gnothach na dibhe làidir ann an Lìte, faisg air Dùn Èideann. Bha clach ann a shealladh far a chuir an Righ Seumas V oidhche seachad an seo. Chaidh an Tùr Amisfield, muileann gaoithe, a thogail an seo mu 1700. Chaidh an eaglais a thogail ann an 1822, a tha a' frithealadh a' pharraist air fad, a' gabhail a-steach Baile na h-Eaglaise agus Dalswinton. Chaidh a' bhun sgoil fhosgladh ann an 1878. A-rèir carragh-chuimhne san sgìre, fhuair ceithir duine thar fhichead às a' pharraist bàs sa Chogadh Mòr agus trì duine deug eile san Dàrna Cogadh. Ri linn an cogadh sin, chaidh lùchairt eile, air a bheil Newlands, a chleachdadh mar ospadal le saighdearan à Nirribhidh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Alba Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh Roinn-seòrsa:Siorrachd Dhùn Phrìs
Buidsidh
'S e eun beag buidhe a tha ann am buidsidh (Melopsittacus undulatus). Is ann à Astràilia a tha iad. Tha iad coltach ri pearraid beag neo, canari is paracait.
Dealbhan
Roinn-seòrsa:Eòin Roinn-seòrsa:Peataichean
Seumas V Alba
Bha Seumas V na Rìgh na h-Alba eadar 1513, nuair nach robh e ach aon bliadhna a dh'aois is chaochail athair sa' Bhlàr Flodden, is 1542. Rìoghail tànaistearan an àite Sheumais gu ruige 1528. Chuir e am Pròstanach Patrick Hamilton gu bàs ann an 1528. Phòs e Madeleine de Valois, nighean Rìgh na Frainge, ann an 1537 ach chaochail i as dèidh sia mìosan, is phòs e Marie de Guise ann an 1538. Lunn Eanraig VIII air Alba ann an 1542 is chaill Alba am Blàr Solway Moss. Chaochail Seumas ann an Lùchairt Falkland san Dùbhlachd 1542.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Rìghrean na h-Alba Roinn-seòrsa:Eachdraidh na h-Alba Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
U
B’ e U a’ chiad litir air fhichead den aibidil Laidinneach agus an t-ochdamh litir deug ann an aibidil na Gàidhlig. Tha seann-ainm aige sa Ghàidhlig – “Ur”.
Lochain Dubha
thumb|Sealladh air Lochain Dubha
'S e buidhean de lochan ann an Alba a tha anns na Lochain Dubha. Tha iad suidhichte anns an Eilean Sgitheanach eadar Caol Àcainn is an t-Àth Leathann. Tha iad nan laighe san iar air an A851 a leanas gu Armadal ach chan eil duine sam bith a' fuireach faisg air na Lochain Dubha.
Kingston, Iaimeuca
'S e prìomh-bhaile Iaimeuca a tha ann an  Kingston, ainm oifigeil: Kingston and St. Andrew Corporation. Anns a’ bhliadhna 1923 chuir riaghaltas Iaimeuca an dà ceàrn  St. Andrew Parish agus Kingston Parish ri chèile mar "Kingston and St. Andrew Corporation" (KSAC). Anns a’ bhliadhna 2001 bha 96,052 daoine a’ fuireach ann an Kingston Parish agus 555,828 ann an St. Andrew. Tha am baile suidhichte san àirde an earra-dheas an eilein. Tha na beanntan Blue Mountains, Red Hills agus Long Mountain timcheall air agus tha port-mara nadarra aige.
Lochain Dubha
Tha mòran dhiubh ceangailte le alltan beaga agus tha an t-uisge a' sruthadh a-mach às an loch as motha tro allt gu Loch Airigh na Saorach.
Kingston, Iaimeuca
Ceanglaichean a-mach
thumb|right|340px|Kingston, anns a' bhliadhna 2003
Lochain Dubha
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba Roinn-seòrsa:an t-Eilean Sgitheanach
Kingston, Iaimeuca
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean anns a' Chairibìan Roinn-seòrsa:Greater Antilles Roinn-seòrsa:Bailtean
310an
Bha na 310an, sa 4mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 310 is 31 an Dùbhlachd 319.
Bliadhnaichean
Roinn-seòrsa:4mh Linn *
Ceòlas
thumb|Dalabrog
ʼS e sgoil-chiùil agus chultair na Gàidhlig a th' ann an Ceòlas a tha ʼga cumail ann an Uibhist a Deas timcheall air Sgoil Dhalabrog gach bliadhna bhon a thòisich i ann an 1996. Ach anns an latha an-diugh tha Ceòlas air fàs gu bhith ʼna Ceòlas Uibhist Earr., fear de na prìomh bhuidhnean chultar agus ealain na Gàidhlig ann an Albainn, a tha aʼ obair agus aʼ cur tachartasan air dòigh fad na bliadhna.
Tha Ceòlas stéidhichte air co-mheasgachadh de dhualchas nan Eileanan Siar, eadar òrain, cheòl, dhannsa agus chànan. Tha e aʼ cur cuideim air taisbeanadh agus oilean a tha aʼ comharrachadh agus agus brosnachadh dualchas Gàidhlig na sgìre, a bharrachd air cheanglaichean ri na Gàidheil thall thairis ann an Ceap Breatainn agus àiteachan eile. Thar fichead bliadhna tha e air pàirt chudromach a ghabhail ann an eaconomaidh Uibhist.
Tha Ceòlas freumhaichte ann an Uibhist a Deas, an sgìre as àirde cuibhreann de luchd-labhairt na Gàidhlig ann an Albainn (Cunntas-sluaigh 2011). Tha an ceòl ʼs an cànan fhathast làidir, agus tha Ceòlas aʼ cuideachadh riʼn comharrachadh agus riʼn caomhnadh. Tha Ceòlas mothachail gur e seo té de na sgìrean mu dheireadh ann an Albainn anns a bheil aʼ Ghàidhlig dha-rìreabh ʼna cànan coimhearsnachd, agus tha e a-nis air Oifigear Leasachaidh na Gàidhlig a fhastadh gus an cànan a chur air adhart.
Ceanglaichean dhan taobh a-muigh
Roinn-seòrsa:Ceòl Roinn-seòrsa:Alba Roinn-seòrsa:Fèisean
Sequamur (dealbh-chluich)
'S e dealbh-chluich Gàidhlig a th’ ann an Sequamur.
Sgrìobhadh e le Dòmhnall S Moireach.
Tha an dealbh-chluich stèidhichte air fiosrachadh fìor agus tha e a' toirt iomradh air beatha an neach-foghlaim Leòdhasach, Uilleam Gibson, agus mun stiùireadh brosnachail a thug e dha iomadh òigear Innse Gallach airson an sgoil fhàgail agus a dhol dhan chogadh ann an 1914. 'S e facal-suaicheantais Sgoile MhicNeacail 'Sequamur' a tha a' ciallachadh 'Leanamaid'.
'S e dealbh-chluich ioma-mheadhan a bh' ann agus e a’ tarraing còmhla ceòl agus earranan film a tha a’ toirt sealladh air sabaid agus air meòrachaidhean nan saighdearan. Aig deireadh gach tachartas, chaidh liosta cuimhneachail urramach a chur suas air sgrion le ainm nan saighdearan on sgìre sin a thuit san An Cogadh Mòr.
Chaidh an dealbh-chluiche air Cuairt Nàiseanta ann an 2015.
LÀITHEAN
B’ e Iain MacRàth an stiùiriche, agus b’ iad na cleasaichean:
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Dealbhan-cluiche Gàidhlig
FilmG
Bidh am farpais a’ ruith gach bliadhna eadar an Lùnastal agus am Faoilleach le dà fharpais fa-leth, tè airson aois 12-17, agus tè airson inbhich. ’S e riatanasan na farpaise gum bi am film ann an Gàidhlig agus eadar 3 agus 5 mionaidean a dh’fhaid le tiotalan. Gheibhear taic bhon sgioba FilmG agus tha uidheam ri fhaighinn air iasad an asgaidh.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Buidhnean Gàidhlig
Podgorica
Tha  Podgorica  (IPA: ˈpɔdgɔˌriʦa) na phrìomh-bhaile agus am baile as motha ann am Monadh Neagrach. Eadar 1946 agus 1992 bha ainm eile air: Titograd. Tha am baile 157km air falbh bho Phrishtina.
Aistean co-cheangailte
Roinn-seòrsa:Prìomh-Bhailtean na Roinn Eorpa Roinn-seòrsa:Bailtean
Loch Fada, Slèite
thumb|Sealladh air Loch Fada
'S e loch ann an Alba a tha ann an Loch Fada. Tha e suidhichte ann an Slèite, an t-Eilean Sgitheanach aig bonn Sgùrr nan Caorach (280 m). Tha Loch an t-Seilich san ear-thuath agus Loch Sgùrr na Caorach san àird a tuath dheth. Chan eil duine sam bith a' fuireach air bruach Loch Fada. Mar sin chan eil rathaidean ann a leanas chun an locha.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba Roinn-seòrsa:an t-Eilean Sgitheanach
J
B’ e J an deicheamh litir den aibidil Laidinneach, leis am fuaim "di" neo "de".
Roinn-seòrsa:Litrichean
Prionnsalachd Schwarzburg-Sondershausen
B’ e meanbh-dhùthaich ann an ceann a deas na Gearmailt a mhair bho 1697 gu ruige 1918 a bh’ anns A' Phrionnsalachd Schwarzburg-Sondershausen (Gearmailtis: Fürstentum Schwarzburg-Sondershausen). Chaidh a' Phrionnsalachd a chruthachadh ann an 1697 tro àrdachadh Iarla Schwarzburg-Sondershausen gu Prionnsa. Bha Schwarzburg-Sondershausen, a bha beagan na bu lugha na Ì Chaluim Chille, na ball Co-chaidreachas na Rèine bho 1807 gu ruige 1813, nuair a dh' atharraich Napoleon Bonaparte structair phoileataigeach na Gearmailt, a' cur às do dh' Ìmpireachd Naomh na Ròimhe. Chuir Schwarzburg-Sondershausen dìreach 650 saighdearan do Fheachdan a' Cho-chaidreachais. B’ e Sondershausen a bh’ ann prìomh-bhaile na dùthcha.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Poileataigs
Ruairidh MacLeòid nan Duilleagan Gàidhlig
Buinidh an Dr Ruairidh MacLeòid (Beurla: Roderick MacLeod) do Loch nam Madadh ann an Uibhist a Tuath agus bha e bliadhnaichean na mhinistear ann am Beàrnaraigh na Hearadh mus do ghluais e gun Fhùirneis ann am Meadhan Earra-Ghàidheal. Bha e na Chomhairliche air Comhairle nan Eilean nuair a chaidh an t-ùghdarras ionadail a stèidheachadh. Tha e air a bhith na fhear-deasachaidh air Na Duilleagan Gàidhlig airson na h-iris ‘Life and Work’ aig Eaglais na h-Alba airson iomadh bliadhna agus b' esan a ghabh seirbheis cuimhneachaidh Iain Noble ann an Eaglais nam Manach Liath ann an Dùn Èideann anns a’ Ghiblean 2010.
Sgrìobhaidhean mu a dheidhinn
MacLeòid, Ruairidh Roinn-seòrsa:Gàidheil Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gàidhlig
1790
Bàsan
Roinn-seòrsa:1790an
Fawlty Towers
thumb|John Cleese 'S e sreath de phrògraman èibhinn a tha ann am Fawlty Towers a chaidh a dhèanamh leis a' BhBC anns na 1970an.
Chaidh an dusan prògram san t-sreath a sgrìobhadh le dithis de na prìomh chleasaichean, John Cleese agus Connie Booth.
Tha an sreath stèidhichte ann an taigh-òsta ann an Torquay ann an ceann a deas Shasainn.
Roinn-seòrsa:film
Llanelli
Tha am baile Llanelli ann an Sir Fynwy, a' Chuimrigh. Tha e 24.0 mi (38.7 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 129.8 mi (209.0 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 3818 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 337 (8.8%); rugadh 74% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Tha Slighe Costa na Cuimrigh a' dol tron bhaile.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sir Fynwy Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Llanelly
Cànanan Innd-Eòrpach
thumb|300px|Làthaireachd an latha an-diugh de mheòir nan cànan Innd-Eòrpach, mu thuaiream, sna dùthchannan aca san Roinn-Eòrpa agus Àisia ‘S e a h-uile cànan a bhuineas do theaghach mòr nan teangaichean le freumhan ann an ro Innd-Eòrpach, air a ath-chruthachadh leis na cànanaichean, a th’ann na Cànanan Innd-Eòrpach. Gheibh sin a-steach na cànain air am bruidhinn le 3,000 duine aig ìre eadar-nàiseanta agus a’ mhòr-chuid dhe na cànain san Roinn Eòrpa agus air an àirde an ear-dheas Àisia. Air sailleabh adhbharan eachdraidheil, bithear gam bruidhinn air feadh na cruinne, agus tha iad gu math làidir thall anns na h-Aimearagan agus Roinn a' Chuain Shèimh. ‘S e ball na buidhne seo a th’anns a’ Ghàidhlig. A bharrachd air sin s’ ann leis an teaghlach seo a tha na cànain a leanas, gam bruidhinn le còrr is 50 millean dhe daoine: Beurla, Bangla, Eadailtis, Farsi, Fraingis, Gearmailtis, Gujarati, Hindi, Portagailis, Ruisis agus Spàinntis.
An t-Urramach Gilleasbuig Farcharson
Bha an t-Urramach Gilleasbuig Farcharson neo MacFhearchair (1801–1878) na mhinistear agus na bhàrd Gàidhlig. (Beurla: Rev. Archibald Farquharson)
Cànanan Innd-Eòrpach
Na cànain Innd-Eòrpach is lìonmhoire an luchd-labhairt
Tomo Belgium, ope Smirfy
An t-Urramach Gilleasbuig Farcharson
Beatha
'S ann à Siorrachd Pheairt a rugadh e. Chuir e seachad a bheatha ann an Tiriodh mar mhinistear.
Cànanan Innd-Eòrpach
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Cànain Innd-Eòrpach
An t-Urramach Gilleasbuig Farcharson
Beatha
Thuirt an t-Urramach Dòmhnall MacGillEathain mu a dheidhinn:
Obair Sgrìobhaidh
Sgrìobh e leabhran beag anns an naoidheamh linn deug ag argumaid gun robh còir aig na Gàidheil foghlam sgoile fhaighinn anns an Gàidhlig anns a' chiad dol a-mach aig an sgoil. Bha e cuideachd dhen bheachd gun robh còir aig Albannaich le Beurla Ghallda foghlam fhaighinn anns a’ chànan sin anns a' chiad dol a-mach cuideachd.
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:Bàird Ghàidhlig Farcharson, Gilleasbuig
Eadar Fealla-dha is Glaschu
'S e Bàrdachd cruinnichte le Iain Mac a' Ghobhainn a tha ann an Eadar Fealla-dha is Glaschu (1974).
Roinn-seòrsa:Iain Mac a' Ghobhainn Roinn-seòrsa:Bàrdachd
Kappa (Creutair Miotas-eolasach)
thumb|right|Kappa
Buinidh an Kappa（河童) do na seann faoin-sgeulachdan Iapanach agus 's e seòrsa glaistiga th’ ann. Cha mhòr nach eilear ag aithris mu dheidhinn air feadh Iapain gu lèir, mar sin tha an t-ainm agus a riochd ag atharrachadh a rèir gach sgìre. Is e Kawatarò (河太郎（かわたろう) ainm eile a ghabhas air.
410an
Bha na 410an, sa 5mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 410 is 31 an Dùbhlachd 419.
Kappa (Creutair Miotas-eolasach)
Tha e a’ còmhnaidh ann an aibhnichean is lochain. ‘S e is ciall dhan fhacal Kappa "leanabh na h-aibhne", agus tha an Kappa mu mheud leinibh anns a’ chuid as motha de sgeulachdan. Chan fhaodar an t-uisge a tha glèidhte ann am "bobhla" air a chinn a thraoghadh idir, oir 's e tobar beatha an Kappa th' ann. Thathar ag ràdh ma ruitheas an t-uisge seo a-mach gun caochail an Kappa. ‘S e th’ anns “a’ bhobhla” ach seòrsa lag na cheann far am bheil an t-uisge, agus tha sin air a chuairteachadh ‘s air a chòmhdachadh leis a’ ghruaig sgèiteach aige. Tha a slige air a dhruim coltach ri slige toirtis. Tha craiceann nan Kappa gorm, uaine no dearg.
410an
Bliadhnaichean
Roinn-seòrsa:5mh Linn *
Kappa (Creutair Miotas-eolasach)
Dol a-mach
‘S toigh leis an Kappa a bhith ri aimhleas oir, tha iad coltach ri clann nan dòighean. Tha iad làn de mhagaidean. ‘S tric a bhios iad a’ slaodadh dhaoine agus bheathaichean sìos a-steach do na h-aibhnichean, agus tha iad dualtach a bhith a’ feuchainn gleac Sumo air daoine san dol seachad. Bidh daoine air an dàrna taobh faiceallach mun timcheall orra, ach air an taobh eile, tha dàimh eatorra cuideachd.
‘S minig a bhathar a’ measadh an Kappa mar Dis Uisge a shàbhaileadh daoine a bha ann an cunnart bàthaidh.
An Kappa a rèir sgìrean
Tha diofar sgeulachdan ann mun Kappa air feadh Iapain. Mar sin, tha beagan caochlaidh ann an riochd agus giùlan an Kappa a rèir gach sgìre.
Tha sgeulachdan ann far a bheil na Kappa ag obair còmhla ri daoine ann an co-chomann ris a chèile, far a bheil daoine agus Kappa a' cuideachadh càch a chèile. Mar eisimpleir, tha sgeulachd ann co-cheangailte ri Asakusa ann an Tokio, far am b' àbhaist drochaid a bhith ann (Kappa-bashi) 河童橋; agus ri drochaid eile, air a bheil ainm ceudna - Kappa-bashi - faisg air tobar teth (onsen)温泉　beag ann an Chichibu, Saitama, air am bheil (Mangan no Yu)満願の湯. Anns an sgeulachd seo, bhiodh teaghlach de Kappa, Clann Togoro (カッパ勝五郎）,a' cuideachadh muinntir clachain ann a bhith ag imrich dhachaigh a gheamhradh is samhradh.
Buinneag Bhruisealach
right|thumb|Buinneag Bhruisealach
Heileacoptair
thumb|Heileacoptair 1922 thumb|Heileacoptair K Max
Kappa (Creutair Miotas-eolasach)
An latha a th' ann
Tha buaidh sgeulachdan nan Kappa a' mairsinn ann an cultar an latha an-diugh. Canar gur e cularan as fheàrr leis an Kappa mar bhiadh, agus thathas a’ tairgsinn a’ ghlasraich sin dhaibh rè fèillean diadhachd-uisge. Thathar a’ cleachdadh an fhacail “kappa” mar ro-leasachan airson biadhan aig am bheil cularan nam broinn. Mar eisimpleir, kappa-zushi（河童寿司）, a tha na sheòrsa de mhaki-sushi anns am bheil pìosan de chularan.
Buinneag Bhruisealach
'S e glasraich bheag uaine a tha ann am buinneag Bhruisealach (Brassica oleracea; Beurla: Brussels sprout). Tha iad coltach ri càl beag. Mar is trice, ithidh daoine iad aig àm na Nollaig còmhla ri coileach Frangach.
Kappa (Creutair Miotas-eolasach)
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:An t-Seapan Roinn-seòrsa:Miotas-eòlas
Heileacoptair
Tha heileacoptair na sheòrsa carbaid-adhair, a tha air iomain le propailear còmhnard os a chionn. Gu h-àbhaisteach, chan eil sgiathan orra (ged a bha air cuid den fheadhainn as sìne). Is urrainn dhaibh a dhol air raon adhair gu math beag – èirichidh iad a-nìos dìreach.
Buinneag Bhruisealach
Roinn-seòrsa:Glasraichean
Heileacoptair
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Carbadan-adhair
William Golding
B' e William Golding sgrìobhadair às a' Chòrn. Rugadh e ann an baile beag ris an canar Sen Kolomm Vyghan ann an 1911 agus chaochail e ann am Pyran ar Woethel ann an 1993. Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Litreachas ann an 1983.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Sasannach Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Litreachas Roinn-seòrsa:Daoine às a' Chòrn
Na Hearadh
thumb|Bratach 'S e eilean fada mun iar-thuath air chost an iar Gàidhealtachd na h-Alba a tha anns Na Hearadh. Ged a tha e ceangailte ri Leòdhas, tha e air fhaicinn mar eilean ann fhèin. San t-seann aimsir, bha an t-ainm air a sgrìobhadh "Na h-Earadh", ainm a thàinig sìos thugainn bho na seann Lochlannaich.
Tha cruth na tìre ag atharrachadh bho thuath gu deas anns Na Hearadh. Tha tuilleadh bheanntan air ceann a tuath Na Hearadh, agus gheibhear a' bheinn as àirde sna h-Eileanan an Iar ann (Cliseam - àirdead 799m). Tha na rathaidean gu Hùisinis neo Reinigeadal air a' cheann a tuath iongantach is eagalach aig an aon àm, a chionn ‘s gu bheil iad an dà chuid cas agus caol, ach le seallaidhean brèagha is eireachdail.
1930
MCMXXX
Na Hearadh
Tha am baile as motha, an Tairbeart, le port aiseig agus iomadach bùth, air a shuidheachadh far a bheil an t-eilean cha mhòr roinnte le "tairbeart" chaol - àite far an do tharraing na Lochlannaich bho shean na bataichean aca thairis air isthmus. An ear air an Tairbeart, tha an t-Eilean Sgalpaigh na Hearadh ceangailte ris na Hearadh le drochaid. Aig ceann deas an eilein tha Ròghadal ainmeil airson eaglais meadhon-aoiseach, an Eaglais Chliamhain.
1930
Breithean
thumb|right|180px|[[Sean Connery 1999]]
Na Hearadh
San àird an ear, eadar an Tairbeart is Ròghadal, tha rathad air an oirthir air an tug daoine an t-ainm “the Golden Road”, a chionn ‘s gun deach a leithid a dh'airgead a chosg ga thogail. Tha e a’ ceangal nam bailtean beaga air an oirthir ri chèile. Ann an ceann a deas na Hearadh chan eil na beanntan cho àrd agus a tha an fheadhainn san taobh tuath, ach tha iomadach tràigh gainmhich, air an comharrachadh le gainmheach brèagha geal, air a' chosta an iar.
Ceanglaichean a-mach
* Roinn-seòrsa:Na h-Eileanan Siar
1930
Bàsan
thumb|150px|[[Arthur Balfour|Arthur James Balfour, 1ad Iarla Balfour]]
An t-Adhar Ameireaganach
'S e Sgeulachdan goirid a tha ann An t-Adhar Ameireaganach, cruinnichte le Iain Mac a' Ghobhainn (1973).
Roinn-seòrsa:Iain Mac a' Ghobhainn Roinn-seòrsa:Leabhraichean
Y Ferwig
Tha am baile Y Ferwig ann an Ceredigion, a' Chuimrigh. Tha e 76.8 mi (123.7 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 197.8 mi (318.3 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 1159 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 700 (60.4%); rugadh 67% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ceredigion Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Cànan Earranta
Tha Cànan (Canan Earranta) ’na companaidh foillseachaidh - air pàipear agus air CD agus air an Eadarlìon - a tha air a bhith stéidhte aig Sabhal Mòr Ostaig bho 1992.
Tha iad a-nis a’ dèanamh a’ mhórchuid den obair rianaidh air an fharpais bhliadhnail FilmG.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Buidhnean Gàidhlig
1791
Bàsan
Roinn-seòrsa:1790an
Buidheag an t-samhraidh
Se luibh beag a tha ann am buidheag an t-samhraidh (Ranunculus). Is iomadh seòrsa a tha ann:
Tha e ainmeil airson blàth buidhe aige, a tha mar neòinean buidhe deàrrsach.
Dealbhan
Roinn-seòrsa:Luibhean
Beàrnaraigh na Hearadh
thumbnail|right|Beàrnaraigh na Hearadh thumb|250px|Beàrnaraigh 'S e aon de na h-Eileanan an Iar, Alba a th' ann am Beàrnaraigh.
Sgrìodhaidhean mun eilean
Tha leabhar r’a fhaighinn sa Ghàidhlig, r’a leughadh air an Eadar-lìon no ’na leabhar-d, mu eachdraidh na h-eilthireachd bhon Eilean: “Sgeul nan Eilthireach a dh’fhalbh à Beàrnaraigh na Hearadh”, le Pàdruig MacIlleChiar, 2012.
Roinn-seòrsa:Na h-Eileanan Siar
Aonadh nan Crùintean
An dèidh do Ealasaid I, Ban-Rìgh Shasainn, bàsachadh gun sliochd, chaidh a crùn is a slat rìoghail a bhuileachadh air Rìgh Seumas VI Alba anns a' bhliadhna 1603, agus 's e Seumas I Shasainn a bh' ann san an uair sin. Bho sin air adhart 's e Rìghrean Breatainn Mòr a bha a' riaghladh. 'S e Aonadh nan Crùintean a their an luchd-eachdraidh ris an tachartas seo, agus beagan còrr is ceud bliadhna às a dhèidh rinneadh Aonadh nam Pàrlamaid eadar riaghaltas Alba is Sasainn agus chaidh an Rìoghachd Aonaichte a stèidheachadh.
Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:Eachdraidh na h-Alba Roinn-seòrsa:An Rìoghachd Aonaichte
Nàisean
Tha nàisean na àireamh mhòr de dhaoine a dh’fhuiricheas san aon earrainn den t-saoghail, agus gu tric an aon cànan. Tha e coltach ri sliochd neo cinneadh, as aonais gu bheil e gu tric na buidheann poileatagach, aig nach eil ceangail le sinnsearan.
Roinn-seòrsa:poileataigs
Lochain Teanna
thumb|Tha Lochain Teanna air an làimh dheas
'S e loch ann an Alba a tha ann an Lochain Teanna. Tha e suidhichte anns an Eilean Sgitheanach eadar Caol Àcainn is an t-Àth Leathann. Tha e na laighe san ear air an A851 a leanas gu Armadal.
Chan eil duine sam bith a' fuireach faisg air Lochain Teanna agus mar sin chan rathaidean ann a leanas chun na locha seo.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba Roinn-seòrsa:an t-Eilean Sgitheanach
K
B’ e K an t-aona litir deug den aibidil Laidinneach.
Roinn-seòrsa:Litrichean
Blàr Allt a' Bhonnaich
B' e seo blàr a chuireadh faisg air Sruighlea aig Allt a' Bhonnaich eadar arm Albannach fo stiùir Rìgh Raibeart Brus agus arm Sasannach le Rìgh Eideard II air a cheann, ann an 1314. Bhuannaich na h-Albannaich, agus shocraich Blàr Allt a' Bhonnaich na Cogaidhean neo-eisimealachd na h-Alba na thòisich aig deireadh 13mh linn.
Toradh a' Bhlàir
Bha cumhachd Shasainn cho mòr air a briseadh an dèidh a' bhlàir 's nach b' urrainn dhi na b' fhaide feachd de eachraidh 's de choisichean armaichte a thaomadh a-nall air Alba a-rithist. Leis a' bhuaidh seo, bha làn shaorsa air a cosnadh, ged a lean an còmhrag ri Sasann ri linn Eideird, agus ann an dàrna bliadhna de rioghachadh Eideard III, chaidh an t-sìth a nasgadh ri Alba, leis an do dh' aidich rìgh Shasainn gun robh Alba saor bho siud a-mach gu bràth bho thighearnas sam bith a bhith aig rìghrean Shasainn thairis oirre. Gus an t-sìth seo a dhèanamh na bu treise dh' aontaich Eideard gum biodh Ioanna, a phiuthar, air a pòsadh ri Dàibhidh, mac agus oighre rìgh Alba. Rinneadh an còrdadh seo sa bhliadhna 1328.
Innleachd is ullachadh
Threòraich Raibeart Brus an t-arm sìos do chòmhnard a tha faisg air Sruighlea ris an abrar a' Phàirc. 'S ann dlùth don Phàirc sin agus air grunnd na b'ìsle a dh'fheumadh an t-arm Sasannach gabhail seachad tro bhoglaich is shruthan uisge. Bha mar seo roghainn làraich aig na h-Albannaich.
Cearban
Tha dà ciall aig cearban:
Blàr Allt a' Bhonnaich
Innleachd is ullachadh
Bha ceann a deas an airm a' ruigsinn gu bruachan Allt a' Bhonnaich agus bha an t-airm na laighe air gach taobh rathaid shean Ròmanaich a b' e aon de an dà slighean a b' urrainn dhan eachraidh Sasannaich a chleachdadh. Bha àireamh mòr sheirbhiseach, gillean cartach, co-chàirdean 's a leithid sin, aig nach robh airm mar bu chòir, agus fir le airm, ach na thàining ro fhadalach airson trènadh, a' leantainn a' chaimp. Dh'òrdaich am Brusach an dream sin uile air falbh gu gleann air cùlaibh a' chnuic, ris an abrar "Cnoc nan gillean" bhon latha sin, a tha ri ear-thuath air àite na h-armailt.
An dèidh sin, chaidh an t-airm a roinn mar seo: an tùs-feachda, fo Thòmas Randolph, na b' fhaide mu thuath faisg air Cille Naomh Ninean; roinnean fo Sheumas Dùghlas agus Eideard Brus gu a làimh cheart ri taobh an rathaid Ròmanaich; agus an roinn fo Raibeart Brus fhèin agus an eachraidh fo Robert Keith, an t-Iarla Marasgal, mar chùl-chuideachd, na bu doimhne anns a' choille.
A' chiad latha den bhlàr
Air feasgar 23 an t-Ògmhios dhlùthaich an t-arm Sasannach riutha. Dh'fhuasgail iad gun toir an tùs-feachda fo Iarla Gloucester agus Iarla Hereford aghaidh air na h-Albannaich taobh an rathaid Ròmanaich, agus gum marcaich aig an aon àm 600 ridirean fo Ridire Robert Clifford agus Ridire Henry Beaumont du ruigsinn na h-Albannaich bho an cùl, far an robh dùil aig na Sasannaich gum biodh an t-airm Albannach a' teicheadh.
Beàrnaraigh Mòr
right|300px|thumb|Cruth na tìre ann am Bearnaraigh
Blàr Allt a' Bhonnaich
A' chiad latha den bhlàr
Chunnaic fear de mharcaichean a' thùs-feachda, Henry de Bohun, rìgh Raibeart le còran òir air a chlogaid agus a' giùlan tuagh-chatha stàilinn na làimh. Chaidh e air adhart a' Bhrusaich leis a shleagh, ach nuair a bha e gu bhith aige, mharbh am Brusach e le beum a thuagh-chatha cho làidir 's a deach an tuagh tron chlogaid 's tron chlaigeann aig de Bohun, a thuit marbh às a dhiollaid. As dèidh sin chuir an roinn fon rìgh aghaidh air an tùs-feachda Sasannach. Oir bha duilgheadasan gu leòr aig na marcaichean mu thràth air sgàth na slochdan falaichte, thug iad teicheadh.
Beàrnaraigh Mòr
A-rèir staitistearachd ann an 2001,bha comas bruidhinn ann an Gàidhlig aig 64% dhen t-sluaigh ann
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Na h-Eileanan Siar Roinn-seòrsa:Eilean Leòdhais
Blàr Allt a' Bhonnaich
An dàrna latha den bhlàr
Gus uisge a thoirt chun nan each aca agus gus campachadh ann an àite às am faodadh iad aghaidh a chur air an airm Albannach air talamh fosgailte sa' mhadainn, chaidh an eachraidh Sasannach tarsainn air All a' Bhonnaich. Ge-tà, nuair a chunnaic am Brusach anns a' mhadainn de 24 an t-Ògmhios gun robh an eachraidh air a cuartachadh air trì taobhan leis an allt 's an leas-abhainn aige, agus a' choisridh air air an taobh eile den uisge, dh'fhuasgail esan aghaidh a chur orrasan.
Beinn na Drise
'S e beinn ann an Alba a th' ann am Beinn na Drise. Tha e suidhichte ann am Muile tuath air Loch na Keal. Tha e 424m (1391 troigh) de dh'àirde. Air mullach na beinne tha raon triantanachd ann a bhios a' sealltainn a' phuing as àirde. 'S e Marilyn a th' ann.
Blàr Allt a' Bhonnaich
An dàrna latha den bhlàr
Chaidh an roinn aig Eideard Brus an toiseach, le Allt a' Bhonnaich air a làimh cheart; an roinn aig Seumas Dùghlas air a làimh cheàrr agus beagan air a chùlaibh; agus beagan air cùlaibh agus air làimh cheart roinn Dhùghlais an roinn aig Thomas Randolph, le Pelstream (leas-abhainn na h-uillt) air a làimh chlì. Cha b' urrainn do na marcaich gluasad mar bu chòir anns an àite stainnte agus mar sin cha robh an tairbhe gnàthach aca air saighdearan-coise Albannach. A bharrachd air sin, cha b' urrainn do na fir-bogha Sasannach losgadh chun na h-Albannaich gun chunnart gum marbhadh iad na marcaichean aca fhèin; agus nuair a chaidh na iad gu cliathach a' bhlàir, ruaig an eachraidh Albannach fo Robert Keith iad.
Beinn na Drise
Thèid beanntan na h-Alba a chur ri chèile ann an liostaichean sònraichte a rèir àirde agus àirde rinneach mullach na beinne. Canar Beinn Rothaich, Murdo, Marilyn, Donald, Graham neo Corbett riutha. Tha buidhnean eadar-dhealaichte gam measach agus an uair sin thèid na tomhasan a chruinneachadh ann an liostaichean a tha rim faighinn air an làrach-lìn "Database of British and Irish hills". Bho àm gu àm nì iad ath-sgrùdadh mu àird na beinne, agus rinneadh an t-ath-sgrùdadh mu dheireadh air Beinn na Drise san 2 an Gearran 2013.
Blàr Allt a' Bhonnaich
An dàrna latha den bhlàr
As dèidh ùine, thòisich an eachraidh Sasannach ri lagachad. Nuair a chunnaic am Brusach sin, chuir e càch na saighdearan aige fo Aonghas MacDhòmhnaill chun a' bhlàir. Thuig Iarla Pembroke agus Ridire Giles D'Argentan gun robh am blàr air chall agus chuir iad ìmpidh air Eideard II falbh gus am beatha aige a shàbhaladh. Chaidh na h-Albannaich na bha air cùlaibh Chnuic nan Gillean air adhart an uair sin. Nuair a chunnaic a' choisridh Albannach iad, bha iad a' smaoineachadh gur e arm eile aig a' Bhrusach a bha annta, agus leis na fir-bogha a' tilleadh agus a' bhratach rìogail Shasannach a' fàgail a' bhlàir, ghabh iad eagal agus theich iad le maoim.
Beinn na Drise
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Muile
Blàr Allt a' Bhonnaich
Teicheadh Eidird II
Dhiùlt Ridire Philip Mowbray, fear-gleidhidh Chaisteil Shruighlea, an rìgh Sasannach a leigeil a-steach don chaisteal, on a bhiodh aige an dèidh a' bhlàir ris a' chaisteal a ghèilleadh agus bhiodh an rìgh na phrìosanach. Mar sin, thionndaidh Eideard II le mu 500 marcaichean aige gu deas, agus Seumas Dùghlas gan ruagadh le 60 marcaichean aige fhèin. Rug iad na Sasannaich seachad air Gleann Iucha, agus ged nach b' urrainn dhaibh aghaidh a chur orra, chùm iad gan ruagadh agus sàrachadh gus am faigh iad gu Dhùn Bharra. An uairsin thill Dùghlas leis na h-eich a dh'fhàg na Sasannaich a-muigh air a' chaisteal; dh'fhàg Eideard II air a' bhàta a gu Bamburgh, agus an uairsin gu Bearaig, gus feitheamh airson càch an airm aige.
Na chaill Sasann
Thuit mu 4,000 Albannaich agus còrr is 10,000 Sasannaich anns a' bhlàr. Ghlac na h-Albannaich mòran creiche (a-rèir Manach de Mhalmesbury fiach £200,000 de airgid an ama siud) agus mòran phrìosanach, gu seachd àraidh Iarla Hereford, agus chaidh èirig mhòr a phàigheadh air an son. Anns na h-iomlaidean seo, fhuair Raibeart Brus air ais a bhean, a nighean, a phiuthar Cairistìona (bha a phiuthar Màiri saor bho 1312) agus Robert Wishart, Easbaig Ghlaschu na bha nam prìosanaich rè ochd bliadhna.
Ceanglaichean a-mach (Beurla)
Roinn-seòrsa:Eachdraidh na h-Alba
Stèisean Fharrais
thumb|Stèisean-rèile Fharrais 'S e Stèisean Fharrais (Beurla: Forres railway station) an stèisean-rèile ann am Farrais. Tha e suidhichte air an loidhne eadar Obar Dheathain agus Inbhir Nis.
Eachdraidh
Dh'fhosgail stèisean rathad-iarainn aig Farrais anns a' chiad dol a-mach, ann an 1858 nuair a chaidh fosgladh air 'Rathad-iarainn Altachaidh Inbhir Nis is Obar Dheathain', (ainmichte gu h-oifigeil an Inverness and Aberdeen Junction Railway) a chaidh seachad taobh tuath a' bhaile. Chaidh ath-shuidheachadh air stèisean Fharrais ann an 1863, nuair a rinneadh gabhail aig Farrais eadar an rathad-iarainn maireannach agus loidhne ùr deas gu Peairt. Rinneadh an altachadh eadar an dà rathad-iarainn ann an cruth triantan le gabhail aig gach ceàrnag, mus am biodh aig trèanaichean ruith slighe air bith eadar na loidhnichean comh-altaichte.
<br style="clear: both;" /> <br style="clear: both;" />
Roinn-seòrsa:Trafaig Roinn-seòrsa:Giùlan Roinn-seòrsa:Stèiseanan
Carme Ballester i Llasat
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Daoine à Catalonia Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:Poileataigs Roinn-seòrsa:Daoine às an Spàinn Roinn-seòrsa:Iùdhachd
Rabhdan is Rudan
'S e leabhar bàrdachd le Iain Mac a' Ghobhainn a tha ann an Rabhdan is Rudan.
Dh'fhoillsich Gairm e ann an 1973. Mar as trice airson Iain Mac a' Ghobhainn, chan eil eadar-theangachaidean Beurla san leabhar seo, ach tha eadar-theangachaidhean ann an leabhraichean eile.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Iain Mac a' Ghobhainn
510an
Bha na 510an, sa 6mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 510 is 31 an Dùbhlachd 519.
Bliadhnaichean
Roinn-seòrsa:6mh Linn *
Lus-an-eallain
Geranium robertianum
'S e seo lus a tha gu math cumanta air feadh na h-Alba, agus an t-saoghail gu lèir. 'S iad lus-an-ròis, righeal cùil, agus righeal rìgh ainmean eile a th' air.
Buadhan leigheasach
Bhathar ga mhion-sgrùdadh agus ga ghoil ann an uisge fad uair a thìde, ach am faigheadh leigheas a chum leasachadh aillse, caochladh chneadhan agus galaran chraicinn. Bheireadh dà unnsa dhen luis pinnt mhasgaidh agus bhite a' rèiteachadh an tomhais a-rèir aois an euslaintich.
Bhathar a' creidsinn gur e leigheas làidir a bh' ann airson aillse chraicinn agus fiù 's anns na 1920an, bha duine anns an Dabhach Dhearg no (Dabhach na Creige), Siorrachd Inbhir Nis, a' cumail a-mach gun deach aige fhèin air corra dhaoine a leigheas leis.
Tha fàileadh garg duilleagan bhrùthte an luis na bhacadh do mheanbh-fhrìde tighinn dlùth.
Tùsan Fiosrachaidh
Roinn-seòrsa:Luibhean
Sportsound
'S e prògram rèidio Spòrs Albannach bho BhBC Scotland a tha ann an Sportsound. Tha e air a chraoladh eadar 1400 is 1730 air BBC Radio Scotland gach Disathairne agus eadar 1810 agus 1900 gach Diluain gu Dihaoine.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Rèidio Roinn-seòrsa:BBC
Rudyard Kipling
Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Litreachas anns a' bhliadhna 1907.
Capercaillie
Is urrainn do Capercaillie a' ciallachadh -
Am Muir Meadhan-thìreach
'S e cuan eadar an Roinn-Eòrpa a Deas, Àisia an Iar, agus Afraga a Tuath a tha anns a' Mhuir Mheadhan-thìreach. Nochdaidh an t-ainm cuideachd mar am Muir Meadhanach neo a' Mhuir Mheadhanach.
Na dùthchannan timcheall air
thumb|350px|Am Muir Meadhan-thìreach
Tha cuid ranntairean eile ann, leithid Gibraltar, Ceuta and Melilla.
Seo liosta de na 10 eileanan as motha a rèir farsaingeachd thumb|'S iad [[Sicilia is Sardainia an dà eilean as motha anns a' Mhuir Mheadhan-thìreach]]
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Muir Roinn-seòrsa:Afraga Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Tobar na Màthar agus Wishaw (sgìre Phàrlamaid Westminster)
'S e sgìre Phàrlamaid Westminster a tha ann an Tobar na Màthar agus Wishaw (Beurla: Motherwell and Wishaw).
Chaidh a cruthachadh ann an 1997 o Thobar na Màthar a Tuath agus Tobar na Màthar a Deas.
Tha Tobar na Màthar, Wishaw, Shieldmuir agus Gowkthrapple anns an sgìre seo. Tha i ann an crìch ris An Ruadh-Ghleann agus Hamilton an Iar, Lannraig agus Hamilton an Ear, An t-Àrd-Ruigh agus Shotts agus Coatbridge, Chryston agus Bellshill.
Eachdraidh ro 1997
Nuair a bha Tobar na Màthar air an sgìre seo, bhuannaich a' chiad Bhall Pàrlamaid Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba, Robert McIntyre, ann am frith-thaghadh 12 an Gearran 1945 e. Chaill e a sheat anns an taghadh coitcheann 1945.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sgìrean Phàrlamaid Westminster Roinn-seòrsa:Siorrachd Lannraig
Khabarovsk
'S e baile mòr faisg air Vladivostok anns an Ruis a th' ann an Khabarovsk (Ruisis: Хабaровск, IPA: xɐˈbarəfsk). Tha e suidhichte air an àirde an ear na dùthcha, san sgìre Khabarovsk Krai. Tha 577,441 duine a' fuireach ann.
Eachdraidh
Chaidh am baile a steidheachadh ann an 1858.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Ruis Roinn-seòrsa:Aonadh Sobhiat
Cailein T. MacCoinnich
Bha Cailein T. (Tormod) MacCoinnich (1917–1994) na sgrìobhadair Gàidhlig. Choisinn e Crùn na Bàrdachd aig An Comunn Gàidhealach ann an 1952.
Beatha
thumb|Tarasaigh Rugadh MacCoinnich ann an 1917. 'S ann à Tarasaigh, Na Hearadh a bh' ann.
Sgrìobh e sgeulachdan, naidheachdan agus bàrdachd. Rinn e eadar-theangachaidhean air bàrdachd Bhurns.
Rosg
Seo liosta dhe na sgrìobhaidhean aig Cailean T. MacCoinnich:
Port Leathain
'S e baile ann an ear-thuath na h-Alba a tha ann am Port Leathain neo Am Port Leathann (Beurla: Portlethen).
Tha e ann an Comhairle Shiorrachd Obar Dheathain (A' Mhaoirne ro 1975). Tha e mu 7 mìltean (14 km) san àird a deas air Obar Dheathain.
Ann an 2001 bha 6,603 duine a' fuireach an seo.
Giùlan
Tha stèisean ann. Tha e suidhichte air an loidhne eadar Obar Dheathain agus Dùn Dèagh. Tha am bus a' dol gu Obar Dheathain agus Cala na Creige.
Dealbhan
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:A' Mhaoirne Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Obar Dheathain
Rèabhlaid Ghlòrmhor
thumb|Uilleam, Prionnsa Orains, is a shaighdearan Duitseach a' tighinn air tìr an Torbay, Ceann a Deas Shasainn
Air an 10mh latha dhen Ògmhios 1688, rugadh leanabh mic do Rìgh Seumas VII Alba is II Shasainn is an dàrna bean aige, Mary of Modena a bha na Caitligeach.
Chuir seo uabhas air Pròstanaich an dà rìoghachd (Alba is Sasainn), aig an robh làmh-an-uachdair a-nis san dà dhùthaich, oir bha e ri aithneachadh gun togadh an Rìgh is a bhean an leanabh, oighre dligheach crùn Alba is crùn Shasainn, sa chreideamh caitligeach. Ged a bha Seumas air iompachadh dhan chreideamh Chaitligeach mu 1676, gu ruige 1688 's e nighean Sheumais bu shine bhon a' chiad pòsadh aige, Màiri, a chaidh a thogail na Pròstanach, a bha na h-oighre dligheach.
Chuir còmhlan de mhòr-uaislean Shasainn romhpa gun tugadh iad fiathachadh dhan Phròstanach uasal Duitseach Uilleam, Prionnsa Orains is Nassau, a bha pòsd' ri Màiri, e thighinn le chuid armachd a Shasainn gus an rìoghachd a ghabhail a-nall bho Rìgh Seumas. Air 5mh Samhain 1688, sin na rinn e.
Nuair a ràinig e, dh'fhalbh a chuid a bu mhotha dhe na h-oifigich bho arm Sheumais, agus liostaig iad an arm Uilleim. Chaill Seumas a mhisneachd agus theich e a dh'Èirinn.