cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Samhain
Cleachdaidhean thar nan linn ann an Èirinn is Albainn
Bhiodh ìobairtean fhathast air an dèanamh sna h-Eileanan suas dhan 19mh Linn, mar eisimpleir, chuireadh lionn no lite air a’ mhuir do “Shony”, Dia na Mara, gus feamainn gu leòr fhaighinn bhuaithe. No, bhiodh iad a’ dèanamh ìomhaigh coin leis a’ bhuain mu dheireadh, is bhiodh iad ga losgadh air an t-samhnaig. Bha sin a’ toirt taing do spioradan na talmhainn airson bliadhna torrach, is airson dìon fhaighinn bhuapa an aghaidh phlàighean.
Mar a bha Fèill Bealltainn a’ comharrachadh toiseach na h-obrach air an talamh, bha Samhain a’ comharrachadh deireadh na buana. ’S e àm nan atharrachaidhean a bh’ ann, mar a tha an t-seann abairt ag ràdh “Air Oidhche Shamhna theirear gamhna ris na laoigh”, agus bhiodh an crodh air a roinneadh eadar an fheadhainn airson marbhadh gus feòil fhaighinn airson a’ gheamhraidh, is an fheadhainn a bhiodh iad a’ cumail gus ginealach eile fhaighinn. A thuilleadh air sin, is co-cheangailte ris a’ chreideamh, cha bhiodh daoine ag ithe smeuran às dèidh na h-oidhche sin, oir bhiodh na sìthichean air smugadh orra, mar a chanadh ann an Èirinn, no gun robh na diabhlan air am mùnadh, mar a bhathar a’ creidsinn ann an Sasainn. thumbnail|200px|left|Seann aghaidh-choimheach à Èirinn.
Bha creideamh ann aig daoine nach robh na sìthichean idir càirdeach, is bhiodhte gan seachnadh. Air an adhbhar sin, bhiodh snèipean air am falamhachadh, is air an cleachdadh mar lòchrain, is aodainn eagalach orra, gus na creutairean os-nàdarrach a chumail fada air falbh, ach air sgàth ’s gur e puimceanan a bu chumanta ann an Ameireaga nuair a dh’imrich Gàidheil à Èirinn is à Alba ann, b’ e sin a thòisich iad air cleachdadh, is a chleachdas daoine air feadh an t-saoghail san latha an-diugh, mar fhasan no buaidh às na Stàitean. thumb|[[Tarsgabhaig sgeadaichte airson na fèille]]
Chaidh an fhèill seo air a "Chrìosdachadh" air Tìr-mòr na Roinn Eòrpa sna meadhan-aoisean, far an canar “Toussaint” no “Todos los Santos” oirre, is far am bi cleachdaidhean eadar-dhealaichte air an cumail san latha an-diugh.
Clàr leabhraichean is sgrìobhainnean
Roinn-seòrsa:Fèisean
Ivo Andrić
B' e sgrìobhadair agus riochdaire dioplòmasach à Bosna agus Hearsagobhana a bha ann an Ivo Andrić. Rugadh e ann an Dolac, clachan beag ri taobh Travnik ann an 1892 agus chaochail e ann am Belgrade ann an 1975. Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Litreachas ann an 1961.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Iùgoslabhach Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Litreachas Roinn-seòrsa:Daoine às an Iùgoslabh
Dyffryn Clydach
Tha am baile Dyffryn Clydach ann an Castell-nedd Port Talbot, a' Chuimrigh. Tha e 31.2 mi (50.1 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 159.3 mi (256.3 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 3078 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 350 (11.4%); rugadh 89% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Castell-nedd Port Talbot Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
226
Bàsan
Roinn-seòrsa:220an
Rob MacGiobain
'S e neach-poileataigs Albannach a tha ann an Rob MacGiobain (Beurla: Rob Gibson). Rugadh e san 10 an Dàmhair 1945 ann an Glaschu. Mar BhPA riochdaich e a' Ghàidhealtachd agus na h-Eileanan eadar 2003 is 2011 agus bha e BPA airson Gallaibh, Cataibh agus Ros eadar 2011 agus 2016. Tha e na bhall de Phàrtaidh Nàiseanta na h-Alba.
Chaidh e dhan Oilthigh Dhùn Dè.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Pop-ealain
thumb|250px|[[Angelina Probst, 'The Sexiest Gallery', Berlin, A' Ghearmailt ]]
'S e gluasad ealain a tha ann am pop-ealain a thòisich aig deireadh nan 1950an sa Bhreatainn Mhòr.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Ealain
1532
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1532 (MDXXXII).
773
Bàsan
Roinn-seòrsa:770an
1532
Bàsan
Roinn-seòrsa:1530an
Comely Bank
'S e sgìre ann an Dùn Èideann a tha ann an Comely Bank.
Tha cladh ann. Tha mòran uaigh ann on Chogadh Mhòr agus on Dàrna Cogadh air sgàth 's gun robh Comely Bank faisg air dà ospadail armach.
Tha Comely Bank na pàirt den uàrd Inverleith.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Dùn Èideann
Baile Shidni, Alba Nuadh
'S e bhaile na mòr-roinn Alba Nuadh a tha ann an Shidni (Beurla: “Sydney”). Anns a’ bhliadhna 2001 bha 24,115 duine a’ fuireach anns an bhaile.
Chaidh am baile a stèidheachadh san 1785.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Eilean Cheap Bhreatainn
Bonn (airgead)
Se pìos airgid a tha ann am bonn air a dhèanamh le meatailt. Se bonn òir a tha as prìseile, agus bonn airgid an dèidh sin, agus bonn copair as dèidh sin.
Haute-Savoie
thumb|Suidheachadh Haute-Savoie thumb|[[Gearradh-arm Haute-Savoie]]
Srath Annan
'S e sgìre ann an Siorrachd Dhùn Phrìs, ann an ceann-a-deas na h-Alba, a th' ann an Srath Annan (Beurla: Annandale).
Haute-Savoie
'S e département na Frainge a tha ann an Haute-Savoie (Arpitan : Savouè d’Amont / Hiôta-Savouè). Tha e na laighe ann an Rhône-Alpes.
Srath Annan
right|450px
Ceangailtean a-muigh
Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas na h-Alba Roinn-seòrsa:Alba
Haute-Savoie
'S e Annecy am prìomh-bhaile.
Roinn-seòrsa:Départements na Frainge
James McAvoy
'S e actair Albannach a tha ann an James McAvoy (rug. 21 an Giblean 1979). Rugadh e ann am Port Ghlaschu, Alba.
Fiolmaichean
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Bàideanach
thumb|Bàideanach ann an Alba
'S e sgìre air an àirde an ear na Gàidhealtachd a th' ann am Bàideanach (Beurla: Badenoch).
Daoine ainmeil
Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas na h-Alba Roinn-seòrsa:Alba
Struth (eun)
Bidh iad a’ fuireach an Afraga. Chan urrainn dhaibh falbh air iteag, ach ruithidh iad gu math luath. Chan eil feòil an strutha mar cearc, tha e nas coltaiche ri mart-fheòil.
Fèisean nan Gàidheal
Ged a tha iomadh ciall aig an fhacal 'fèis', don a mhòr-chuid de dhaoine an-diugh tha e co-ionnan ri iomairt nam Fèisean, buidheann de dh'fhèisean-teagaisg air feadh Alba far am bi daoine, is gu h-àraid daoine òga, ag ionnsachadh agus a' taisbeanadh nan ealan Gàidhlig.
Struth (eun)
Tha an struth anns an òrdugh saidheanail Struthioniformes còmhla ri eòin eile nach tèid air sgeith, an kiwi, eumu, rhea, casuaraidh agus am moa nach maireann.
Fèisean nan Gàidheal
Tha fèisean a' toirt cothrom do dhaoine a thighinn còmhla airson an sgilean ann an seinn, dannsa, dràma agus ceòl traidiseanta a leasachadh. Tha an teagasg beòthail agus spòrsail, ach proifeasanta agus eifeachdach. 'Se fèis-seachdain bhliadhnail am prìomh thachartas aig a' mhòr-chuid de na fèisean, ach tha àireamh nam fèisean a tha a' tabhann phrògraman de chlasaichean leanntainneach fad na bliadhna airson seirbhisean a chumail suas a' sìor-dhol am meud.
Struth (eun)
Gheibhear tuathanasan strutha ann an iomadach dùthaich far a bheil ag iarraidh an fheòil, na h-itean agus an craiceann. Nithear leathar math o craiceann an strutha. Chleachdar itean an srutha airson fasan. Ithidh feòil an srutha.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Eòin
Fèisean nan Gàidheal
Fèis Bharraigh
Chaidh a' chiad fhèis a chur air bhog nuair a thòisich buidheann de phàrantan ann am Barraigh a' gabhail dragh gun robh dualchas an eilein a' dol bàs is nach robh an cuid chloinne ag ionnsachadh ceòl traidiseanta anns an sgoil. Mar dhòigh gus an suidheachadh seo a leasachadh chaidh a' chiad Fhèis Bharraigh a chumail anns an Eilean ann an 1981.
Nuair a chualas cho mòr is a shoirbhich le Fèis Bharraigh, thòisich coimhearsnachdan air feadh Alba a' cur nam fèisean aca fhèin air dòigh. Bha Fèis Bharraigh 21 bliadhna a dh'aois ann an 2002, agus 22 bliadhna bho 'rugadh' i, tha còrr is 35 fèisean ann, gach tè dhiubh ga ruith leis a' choimhearsnachd agus air a dealbhadh gus feumalachdan na sgìre a fhrithealadh. Tha a' mhòr-chuid de dh'Fhèisean fhathast gan ruith le comataidean saor-thoileach.
Iomairt Luachmhòr
Tha na sgilean a tha gan teagasg aig Fèisean air am meas mar phàirt air leth cudthromach de dh'fhoghlam neo-fhoirmeil dhaoine òga, agus lorgar dearbhadh air a-seo anns an ìre de thaic a tha pàrantan is saor-thoilich deònach a thoirt seachad. Nas cudthromaiche air fad, tha e cuideachd ga mheas gu luachmhor leis na com-pàirtichean òga iad fhèin. Aig ìre nàiseanta, tha na fèisean gam meas le tòrr mar tè de na h-iomairtean-ealain as luachmhor a th'ann do dh'òigridh an Alba.
Bithidh còrr is 3,500 dhaoine òga gach bliadhna a' gabhail pàirt anns na 37 Fèisean; tha 4 dhiubh seo gan cumail tro mheadhan na Gàidhlig. Tha còrr is 450 dreuchdan-teagaisg gan tabhann le Fèisean – 132 dhaoine – àireamh a tha, an cois luchd-obrach Fèisean nan Gàidheal agus Fèis Rois, co-ionnan ri 24.8 obraichean làn-tìde.
228
Bàsan
Roinn-seòrsa:220an
Fèisean nan Gàidheal
Iomairt Luachmhòr
Tha na 37 Fèisean nam buill de dh'Fhèisean nan Gàidheal, agus tha Bòrd-stiùiridh Fhèisean nan Gàidheal air a thaghadh às a' bhallrachd, leis a' bhallrachd. Bithidh na Fèisean a' tighinn còmhla aig Co-labhairt Bhliadhnail Fèisean nan Gàidheal, agus tro chuirmean-ciùil nàiseanta an-dràsda is a-rithist. Tha fiosrachadh ga sgaoileadh tron chuairt-litir Faileas.
A' Sior Fhàs
Mar a tha iomairt na Fèisean air soirbheachadh agus mar a tha na bliadhnaichean air a dhol seachad tha atharraichean eile air a thighinn, ’nam measg Fèis Alba, a chuireadh air bhog ann an 1999 mar fhèis nàiseanta do chom-pàirtichean adhartach ’nan deugan agus ’nam ficheadan, agus Blas a chuireadh air bhog ann an 2005.
Tha fèisean nan samhla air sàr-obair anns na h-ealain do dh'òigridh agus neartachadh sgilean coimhearsnachd, agus tha iad a' tabhann àireamh nach beag de dh'obraichean, agus luach-airgid. Tha dealas airson cànan is cultur na Gàidhlig aig cridhe na h-iomairt agus bithidh Fèisean nan Gàidheal agus na fèisean a' strì an-còmhnaidh airson cothrom a leudachadh airson Gàidhlig a chleachdadh agus a bhrosnachadh anns na fèisean.
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:Buidhnean Gàidhlig
1898
150px|thumb|[[Otto von Bismarck]] MDCCCXCVIII
Bàsan
Roinn-seòrsa:1890an
774
Bàsan
Roinn-seòrsa:770an
Inbhir Biorbhaidh
'S e baile beag ann an ear-thuath na h-Alba a tha ann an Inbhir Biorbhaidh, Inbhir Bearbhaigh neo Inbhir Beirbhe (Beurla: ''Inverbervie').
Ann an 2001 bha 2,094 duine a' fuireach an seo.
Giùlan
Tha e na laighe air an A92.
Daoine ainmeil
Hercules Linton (1836-1900), dealbhaiche Cutty Sark
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:A' Mhaoirne Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Obar Dheathain
Bonnach
thumb|Bonnach Tha bonnach na chèic bheag air a dhèanamh air coirce neo eòrna.
Faic cuideachd
Roinn-seòrsa:Biadh
Beannachd
Tha beannachd (às an Laideann benedictio) na ùrnaigh neo mhiannachadh de sonas air cuideigin neo rudeigin; a’ canntainn/dèanamh gu bheil neach neo nì naomh. Sna eaglaisean, bidh sagart gu tric a’ gabhail beannachaidh aig deireadh an t-seirbheis.
Anns a’ Ghàidhlig, canar “beannachd leat/leibh” nuair a bhios daoine air falbh. Thoisich sin mar a bha daoine ag iarraidh deagh-fhortan air na luchd-siubhail.
Roinn-seòrsa:Creideamh
ברכה
Haute-Vienne
thumb|Suidheachadh Haute-Vienne thumb|[[Gearradh-arm Haute-Vienne]]
'S e département na Frainge a tha ann an Haute-Vienne (Ogsatanais: Nauta-Viena neo Nauta-Vinhana). Tha e na laighe ann an Limousin.
Aimearaga a Tuath
right|300px
Haute-Vienne
'S e Limoges am prìomh-bhaile.
Roinn-seòrsa:Départements na Frainge
Aimearaga a Tuath
'S e Aimearaga a Tuath mòr-roinn, aon de seachdnar, agus pàirt na h-Aimearagan. Tha i air a dhealachadh bho Aimearaga a Deas tro tairbeart caol, mu thimcheall Panama is Colombia. Tha an Cuan Siar gu taobh an ear agus an Cuan Sèimh air an taobh-a-siar. A bharrachd, tha an Cuan Argtach mu thuath, le Bàgh Hudson a' dol a-staigh, agus a' Mhuir Charaibeach air an earra-dheas.
Aimearaga Mheadhanach
Seo taghadh de na dùthchannan ann, airson fir eile, faic Aimearaga Mheadhanach. Tha Meagsago còmhla gu tric.
Muir Cairibianach
Seo taghadh den dùthchannan ann, airson liosta gu lèir, faic an Roinn Charaibeach. Tha na h-eileanan Greater Antilles agus na Lesser Antilles nan laighe anns a' Mhuir Chraibeach. Tha dùthchannan air an oirthir a tuath de Aimearaga a Deas còmhla gu tric.
Aistidhean eile
Roinn-seòrsa:Na h-Aimearagan *
1533
MDXXXIII
Bàsan
Roinn-seòrsa:1530an
Còcaire
thumb|right|300px 'S e ceàrd a tha an sàs ann an còcaireachd, a' cur biadh air dòigh, a th' ann an còcaire. Mar as àbhaist 's ann dhan chlas-obrach a bhuinneas a' mhòr-chuid dhe na còcairean, leis gur e ciùird a th' annta. A dh'aindeoin sin, a cuid dhaibh ann a bhuinneas dhan a' bhùirdeasachd, ma bhios companaidh neo taigh-bìdh aca fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Biadh Roinn-seòrsa:Dreuchdan
Comar nan Allt, Cill Saidh agus Cair Cheann Tulaich an Ear (sgìre Phàrlamaid Westminster)
'S e sgìre Phàrlamaid Westminster a tha ann an Comar nan Allt, Cill Saidh agus Cair Cheann Tulaich an Ear (Beurla: Cumbernauld, Kilsyth and Kirkintilloch).
Cruthaicheadh e ann an 2005 o Chomar nan Allt agus Cill Saidh agus pàirtean de Shrath Chelbhinn agus Bearsden.
Tha Comar nan Allt, Cill Saidh agus pàirtean Chair Cheann Tulaich anns an sgìre seo. Tha i ann an crìch ri Sruighlea, An Eaglais Bhreac, Gleann Iucha agus An Eaglais Bhreac an Ear, Coatbridge, Chryston agus Belshill, An t-Àrd-Ruigh agus Shotts agus Siorrachd Dhùn Breatann an Iar.
229
Bàsan
Roinn-seòrsa:220an
Geoimeatras
right|thumb
Tha geoimeatras (no cè-mheas, no tlachd-tomhais) a’ dèiligeadh ri feartan agus dàimhean phuingean, loidhnichean, chumaidhean, chruthan, uachdaran, agus an samhlachas aca ann an spàs ioma-sheallach. B’ e tè den dà roinn àrsaidh matamataig (b’ e àireamhachd an tè eile) ach an-diugh tha na bun-bheachdan geoimeatrach air an leudachadh gu mòr agus e a’ dèanamh feum de shiùil calcalais agus ailseabra easchruthach. Chan eil e furasta a-nis an ceangail aithneachadh eadar cuid de na roinnean geoimeatrais nodha agus an geoimeatras clasaigeach.
Dùn Mheinidh
'S e clachan ann an Dùn Èideann a tha ann am Dail Mheinidh neo Dail M'Eithne no Dùn Mheinidh faisg air Cas Chaolais.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Dùn Èideann
Geoimeatras
Geoimeatras Eoclaideach
Uaireannan tha a’ chòigeamh posdalaid seo ainmichte a’ phosdalaid cho-shìnte. Ann am briathran eile tha i ag ràdh nam biodh loidhne ann agus puing P air leth, cha bhiodh ach aon loidhne ann tro P a tha co-shìnte. Agus ’s e seo a tha a’ dèanamh dealachaidh eadar geoimeatras Eoclaideach agus geoimeatras neo-Eoclaideach, oir tha geoimeatrasean anns nach eil seo fìor. Chan eil loidhnichean co-shìnte idir ann an geoimeatras eileapsach (m.e. cruinneadaireachd), agus tha uimhir gun crìoch de loidhnichean co-shìnte ann an geoimeatras hipearbolach.
Chan eil geoimeatras Eoclaideach air a cheangal ri dà no trì siùil-thomhais. Faodaidh uimhir sam bith de shiùil-thomhais a bhith ann.
Geoimeatras ailseabrach
’S e geoimeatras ailseabrach sgrùdadh geoimeatrach nam fuincseanan ailseabrach no sgrùdadh geoimeatrais tro ailseabra. Tha e a’ gabhail a-steach geoimeatras anailiseach (no geoimeatras cho-chomharran) anns a bheil co-aontaran a chleachdadh airson tuairisgeul a thoirt air cumaidhean agus cruthan agus an cois seo fiosrachadh àireamhach a thoirt bhuapa. Faodaidh seo a bhith na bheactar no chumadh no chruth.
Anns a' chiad dol-a-mach, b'e geoimeatras fàinneachan ailseabrach a bh'ann – gu h-àraidh fàinne nan iol-teirmeach – ach tha e nis air a leudachadh gu fàinneachan co-iomlaideach sam bith (teòiridh sgeamaichean), agus tha oidhirpean ann a leudachadh gu fàinneachan euco-iomlaideach cuideachd.
Geoimeatras diofarachaidh
’S e geoimeatras diofarachaidh sgrùdadh lùban agus uachdaran ann an spàs, nan samhlachasan ioma-sheallach aca, agus nan cruth-atharrachaidhean aca.
Toipeòlas
’S e toipeòlas sgrùdadh nam feartan geoimeatrach agus nan dàimhean spàsail nach eilear a’ drùdhadh fo atharrachadh rèidh riochd no meud crutha. Mar eisimpleir, ged nach eil cearcall agus ceàrnag an aon chumadh, tha am feart aig an dà dhiubh gu bheil iad a’ roinn an raoin anns an dà phàirt: an raon a-staigh agus an raon a-muigh. Agus tha seo a’ chuis nam fàsadh a’ cheàrnag no nan atharraicheadh i gu bhith na cearcall. ’S ann anns an seagh seo a tha ceàrnag agus cearcall hoimèamorphach (tha co-ionnanachd toipeòlasach aca).
Roinn-seòrsa:Matamataig
Glyn-nedd
Tha am baile Glyn-nedd ann an Castell-nedd Port Talbot, a' Chuimrigh. Tha e 26.5 mi (42.7 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 150.8 mi (242.6 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 4138 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 814 (19.7%); rugadh 92% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Castell-nedd Port Talbot Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Derwen
Tha am baile Derwen ann an Sir Ddinbych, a' Chuimrigh. Tha e 108.5 mi (174.6 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 174.0 mi (280.0 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 409 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 191 (46.7%); rugadh 60% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sir Ddinbych Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Derwen
Achd na Croitearachd (1886)
thumb|Peighinn Choinnich, baile chroitearachd faisg air Uige anns [[an t-Eilean Sgitheanach|an Eilean Sgitheanach ]] 'S e lagh de Phàrlamaid na Rìoghachd Aonaichte a tha ann an Achd na Croitearachd (1886) (uaireannan: Achd Chroitearachd (Alba) 1886) a tha an sàs ann gus an latha an-diugh. Anns an achd seo chaidh mìneachadh oifigeil a chur air bhonn cò th' ann an croitear agus dè tha ann an sgìre chroitearachd. Airson a chiad turais fhuair na croitearan tèarainteachd air an fhearann aca agus mar sin chuir an achd seo crìoch air Fuadaichean nan Gàidheal. Bha i a' leantainn gu ìre mhòr na h-achdan a chaidh a stèidheachadh ann an Èirinn ann an 1870 is 1881.
Ro-eachdraidh
Mar a chunnacas anns na Fuadaichean, cha robh còraichean oifigeil aig na croitearan air an fhearann aca gus 1886, bha e ceadaichte gam fuadach a-mach às na bailtean croitearachd aca gun dragh sam bith. Thòisich strì nan croitearan ann an 1874, air sgàth 's gun robh iad ag iarraidh na còraichean tradaiseanta air an fhearann air ais. Tha adhbharan na strìthe rin lorg ann an eachdraidh siostam nan cinnidhean, a chaidh a stèidheachadh ann na Meadhan Aoisean. Tro leasachaidhean eaconomach is poileataigeach chaidh seallaidhean eadar-dhealaichte a chruthachadh eadar na daoine uasail agus an tuath: ''The cultural force of dùthchas was pervasive in Gaeldom and was central to the social cohesion of the clan because it articulated the expectations of the masses that the ruling family had the responsibility to act as their protectors and guarantee secure possession of land in return for allegiance, military sevice, tribute and rental. It was a powerful and enduring belief which lived on long after the military rationale of clanship itself had disappeared and tribal chiefs had shed their ancient responsibilitities and become commercial landlords.''
Thòisich strì nan croitearan air sgàth an gluasad "Home Rule" ann an Èirinn agus na beachdan aca a chaidh a thoirt do na h-Eileanan Siar leis na h-iasgairean. Chleachd iad stailcean màil agus chuir iad an sprèidh aca air a’ choitcheann. Bha na croitearan den bheachd gum b’ ann leotha a bha còraichean air a' choitcheann, ach bha na uachdaran gan iarraidh airson nan caoraich mòra agus mar oighreachdan seilg. Dh'fhàs an strì na bu mhiosa, dh'iarr na uachdaran bàtaichean-chogaidh airson an dìon an aghaidh nan croitearan. Bho àm gu àm bha ùpraidean is sàbaidean cruaidh eatorra.
Aig ìre phoileataigeach bhathar ag iarraidh fuasgladh laghail, mar sin chaidh Comunn Gàidhealach Ath-Leasachadh an Fhearainn (Highland Land Law Reform Association) a chur air bhonn 1885 ann an Lunnainn. Cuideachd chaidh Pàrtaidh nan Croitearan a stèidheachadh, bha còignear bhuil phàrlamaid aca ann an 1885. 'S e 'Is Treasa Tuath na Tighearna' an sluagh-ghairm a bha aca. Bha eagal air an riaghaltas gum biodh an gluasad "Home Rule" a' sguabadh thairis air a' Ghàidhealtachd cuideachd. Le agallamhan leis na croitearan air feadh na Gàidhealtachd rinn an Coimisean Napier sgrùdadh mionaideach air suidheachadh nan croitearan. Chuir iad aithisg a-mach ann an 1884. Dh’fheuch William Gladstone lagh ùr a chur tron phàrlamaid ach chaidh e a dhiùltadh san Chèitean 1885. Leig Gladstone an dreuchd aige dheth san Ògmhios 1885, ach dh'fhairlich na pàrtaidhean eile riaghaltas ùr a chruthachadh. Nuair bha Gladstone air ais san Fhaoilleach 1886 thug e an achd a-mach san 25mh den Ògmhios 1886.
An Achd
Airson a' chiad turais ann an eachdraidh na h-Alba bha Achd na Croitearachd (1886) a' dearbhadh gun robh còir aig na croitearan air an fhearann aca. Thug i inbhe laghail do na bailtean croitearachd tradaiseanta cuideachd.
Bha an achd a' dèiligeadh gu sònraichte leis na puingean a leanas:
A rèir an lagha chaidh Coimisean nan Croitearan a chur air bhonn. B' urrainnear dol ann nan robh trioblaidean eadar na h-uachdaran agus na croitearan. A-measg na ciad dleastanasan a bha aig a' choimisean bha e ri ràdh dè na sgìrean a bha nan sgìrean croitearachd agus mar sin a' tighinn fon achd ùr. B’ e sin na Siorrachdan tràidiseanta na h-Alba a leanas Sealtainn, Àrcaibh,  Gallaibh, Cataibh, Siorrachd Rois, Cromba,  Inbhir Nis is Earra-Ghàidheal. 'S e coimhearsnachd croitearachd a bha ann anns na sgìrean far an robh croitearan ann fad 's 80 bliadhna gun chùmhnant màil agus a' pàigheadh màl na b' ìsle na £30 gach bliadhna agus aig an robh coitcheann.
A-measg na dleastanasan eile den choimisean bha e aca ri màl cothromach a stèidheachadh agus ath-sgrùdadh a dhèanamh gach seachd bliadhna. Nan robh croitearan dhen bheachd gun robh e a' pàigheadh màl ro àrd bha cothrom aca dol don choimisean airson am màl a' cothromachadh. Gu math tric chaidh am màl a ghearradh sìos no a dhubhachd às, nan robh an croitearan a' pàigheadh cus roimhe sin. Bha cumhachd aig an coimisean an achd seo a leasachadh agus achdan ùra eile a chur air bhonn. Bha cumhachd aca cuideachd talamh feurach a thoirt do na croitearan airson croitean beaga a leudachadh.
Buaidh na h-achda
Bha beachdan eadar-dhealaichte ann mun achd seo. Air an dàrna làimh bha na croitearan a' caoineadh nach deach an achd fada gu leòr, air sgàth 's nach robh cothrom aca greim fhaighinn air fearann torrach airson na croitean beaga aca a leudachadh. Agus na b' mhiosa, cha robh an achd a' dèiligeadh le suidheachadh nan coitearan, aig nach robh fearann idir. Ach an dèidh greis chunnaic iad gun robh an coimisean deònach na còirichean aca a chur gu bhuill, gu h-àraidh a thaobh tèarainteachd màil. Gu mì-fhortanach bha cion-airgid aig a' choimisean agus cha robh fearann gu leòr ann airson a thoirt do na croitearan cuideachd. Cha robh an achd a' dèiligeadh leis an duilgheadas a bu mhotha: am fearann a thoirt air ais do na croitearan. Cha robh fuasgladh ann do na cùisean far an robh an t-uachdaran agus na croitearan ag iarraidh an dearbh pìos fearainn.
Air an làimh eile thuirt na h-uachdaran gun robh "...communism looming in the future" agus sgrìobh am pàipear-naidheachd The Scotsman gum b' e "great infringement on the rights of private property" a bha anns an achd seo.
Cha do chuir an achd crìoch air strì nan croitearan, air sgàth' s gun robh Arthur Balfour dhen bheachd gun tug an achd seo ùghdarras mhoralta dha gach ùpraid a chur sìos le armachd airson Law and order a stèidheachadh a-rithist. Mar sin thàinig bàtaichean-cogaidh air ais don Eilean Sgitheanach agus Tiriodh.
Anns na bliadhnaichean an dèidh na h-achda chaill Comunn Gàidhealach Ath-Leasachadh an Fhearainn (a-nise fon ainm: Dionnasg an Fhearainn) agus Pàrtaidh nan Croitearan a' chumhachd phoileataigeach aca, air sgàth 's nach b' urrainn dhaibh aontachadh air ceist an fhearainn agus dè cho fad 's am biodh iad a' leantainn a' ghluasaid "Home rule" ann an Èirinn a thaobh seilbh an fhearainn.
Chaidh am beachd seo a thogail a-rithist ann an Achd Chroitearachd (1976) anns an d’fhuair na croitearan cothrom a' chroit aca a cheannachd airson prìs 15 x am màl bliadhnail agus mar sin a bhith na neach-seilbh. Ach le seilbh air a' chroit chaill iad an còir air grantaichean CCAGS (Crofting Counties Agricultural Grant Scheme). Ann an Achd Ath-leasachaidh Fearainn (Alba) 2003 chaidh còir ceannachd a thoirt do bhuidheann coimhearsnachd croitearachd eadhon an-aghaidh miann nan uachdarain airson leasachaidhean eaconomach is sòisealta a chur air adhart. Ann an Achd Chroitearachd 2010 chuirear co-ionnanachd do luchd-gabhaltais agus luchd-seilbh, gu h-àraidh a thaobh grantaichean agus dleastanasan agus chaidh soilleireachadh nas mionaidiche a chur seachad mu neo-làthaireachd. A-nise feumaidh an neach-gabhail no an neach-seilbh a bhith a' fuireach an taobh a-staigh 32 cileameatair bhon chroit. Le sin chaidh cothrom a chruthachadh croitean nach eil air an obrachadh ceart a thoirt seachad do luchd-gabhaltais ùr.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Croitearachd Croitearachd (1886), Achd na Roinn-seòrsa:Eachdraidh na h-Alba Roinn-seòrsa:Strì an Fhearainn
Earra-Ghàidheal agus Bòd (sgìre Phàrlamaid na h-Alba)
Chruthaicheadh i ann an 1999 nuair am bu ionann na crìochan agus crìochan na sgìre Westminster a mhùth ann an 2005. Tha na uàrdan Ceann Tire a Deas (mu Cheann Loch Chille Chiarain), Ceann Tire agus na h-Eileanan, Earra-Ghàidheal Meadhain, An t-Òban a Deas agus na h-Eileanan, An t-Òban a Tuath agus Latharna, Còmhghall agus Dùn Òmhain san sgìre seo.
Tha i ann an crìch ris an t-Eilean Sgitheanach, Loch Abar agus Bàideanach, Siorrachd Pheairt a Tuath, Sruighlea agus Dùn Breatainn. Tha luchd-taghaidh an seo a' taghadh aon ball sgìreil agus buill liosta airson A' Ghàidhealtachd agus na h-Eileanan.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba Roinn-seòrsa:Sgìrean Phàrlamaid na h-Alba
Beinn
'S e beinn, monadh àrd. Is urrainn dhi a bhith air tìr neo fon mhuir, neo air planaidean eile.
Nuair a tha a' bheinn glè àrd, bidh sneachd is deigh oirre, agus is urrainn do abhainn-deigh a’ toiseachadh.
Eòlas-adhair, -aimsir is –uisge
Tha mòran aibhnichean is fuaran a’ fàs air beanntan; nuair a buail àile fliuch am beann, feumaidh e a’ dol as àirde, far a bheil teas nas ìsle ann, agus thig e sìos mar uisge. Cruinnichidh beanntan an t-uisge seo, sna alltan, fuaran agus aibhnichean.
Beanntan ann an Alba
Canar Beinn Rothach ri beinn ann an Albainn a tha nas àirde na 3000 troigh.
* Roinn-seòrsa:Tìr-eòlas
Na h-Aimearagan
thumb|300px|Na h-Aimearagan
Arauca (baile)
'S e baile ann an Coloimbia agus prìomh-bhaile na roinn Arauca a th' ann Arauca, neo La Villa de Santa Barbara de Arauca (Baile Naoimh Bharbail dhe Arauca). Tha e suidhichte 746km air falbh bho Bhogotá. dìreach air na crìochan leis A' Bheiniseala. Bha àireamh-sluaigh dhe 75,557 aig a' bhaile fhèin ann an 2005, a-rèir a’ chunntas-sluaigh mu dheireadh gan sgaoileadh air 23,818km. 'S e Arauca an 64mh baile as motha na dùthcha. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1780.
Na h-Aimearagan
Tha na h-Aimearagan (Beurla: The Americas; Spàinntis: América) nan Saoghal Ùr, leis a' Chuan Siar air taobh-an-ear, agus an Cuan Sèimh air an taobh-an-iar. Tha dà mhòr-roinn ann: Aimearaga a Tuath is Aimearaga a Deas, ach is tric a chì thu roinnean eile mar, Aimearaga-Laideannach, Aimearaga Mheadhanach ⁊c.
Arauca (baile)
Freumhan an Ainm
Mar a b'àbhaist ann an Aimearaga, chruthachadh na Spàinntich ainmean-àite le freumhan anns na creideamhan aca neo mar chuimhne air àiteachan agus daoine ainmeil thall anns an Spàinn: m.e. Sante Fe de Bogotá, San Bonifacio de Ibagué agus Santiago de Cali. Mar sin, fhuair am baile an t-ainm aige oir chaidh e stèidheachadh air an latha Naomh Barbail. 'S ann às na Arauca, tuath Tùsanach a bha nan tàmh anns an sgìre seo o shin,a thàinig ainm a' bhaile agus na roinne. 'S e Arawak a bh'ann na Arauca.
Na h-Aimearagan
Roinn-seòrsa:Mòr-roinnean
Arauca (baile)
Eachdraidh
Ann an 1816 chleachd Simón Bolívar an t-àite far a bheil am baile an latha an-diugh airson saighdearan a fhastadh is an dùthaich a riaghladh, leis gu robh e air an t-slighe eadar A' Bheiniseala agus Colombia.' S e clachan beag dhe Tùsanaich Arawak a bh'ann Arauca fhathast ann an 1870 nuair a ràinig an sagart Caitligeach Juan Isidro Daboín, a bha na bhall a' Chomainn Iosaid. Stèidhich esan eaglais bheag.
Ann an 1899, aig àm Cogadh na Mìle Làithean chaill am baile dha feachdan A' Bheiniseala.le taic bho na Libearalaich a bha a' sabaid an aghaidh na Tòraidhean. Ghairm Humberto Gómez agus Arévalo Cedeño poblachd neo-eisimeileachd ann an Arauca ann an 1916. Cha do mhair an ar-a-mach sin mòran ùine, ach sheall e dìreach cho dona 's a bha an droch làimhseachadh a fhuaireadh Arauca is an roinn aige bhon Riaghaltas ann am Bogotá.
Fad na 1050an fhuaireadh na reubaltaich Libearalach làn taic ann an Arauca is iad a' sabaid ann an cogadh fhuilteach neo-fhoirmeil an aghaidh a' Phàirtidh Tòraidh ris an canar an t-ainneart. Nochd na Reublataich ELN ann an 1968 agus FARC ann an 1969 is am baile fhathast fo bhuaidh iomadh bhuidhne armachd, gu seachd àraidh na làimh dheis. Thoisich gnìomhachas a' Pheatroil ann an 1983.
Sluagh a' bhaile
Ged a tha 75,557 nan tàmh anns a' bhaile, chan eil ach 12,923 dhuibh a' fuireach anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile.. Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin. Air adhbharan trioblaidean poileataigeach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail.
Taobh chinnidh, ' s e daoine geala a th'ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann an Arauca (is mòran dhuibh mestizos), le 1% dhe Tùsanaich agus 3,2% dhe daoine le freumhan ann an Afraga. ' S urrainn dhan 87.9% dhe na daoine ann an Arauca leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, chan eil fòn aig an taigh ach ann an 38,2% dhe na dachannan.
Fèisean
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Arauca. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid Chaitligeach a th’ann fhathast,  fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s tha beairteas cultarail na dùthcha.
Ceanglaichean a-mach
An t-sìde ann an Arauca
1534
MDXXXIV
Bàsan
Roinn-seòrsa:1530an
Scandium
Eachdraidh
Ann an 1874 lorg Lars Fredrik Nilson scandium ogsaid (Sc3O2) ann an gadolinit. Dh'ainmhich e an eileamaid ùr air Lochlann (Scandinavia san Laideann).
Cleachdadh
Cleachdar a' mhòr-chuid de scandium ann an aloidhean cuide ri aluiminium san gnìomhachas fànas-adhair.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eileamaidean Roinn-seòrsa:Meatailt
Muc-Àird
thumb|Poll Mhuc-àird
Tha Muc-Àird ann an Siorrachd Chlach Mhanainn. Tha da bhailtean ann, Poll Mhuc-Àird (Beurla: Pool of Muckhart) and Geataichean Mhuc-Àird.
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Siorrachd Chlach Mhanann
775
Bàsan
Roinn-seòrsa:770an
An Argantain
'S e dùthaich ann an Aimearaga a Deas a tha anns an Argantain neo Argentina (Spàinntis is Beurla: Argentina, Cuimris: Yr Ariannin). Tha Buenos Aires na phrìomh-bhaile. Tha crìochan aice san taobh tuath le Paraguaidh agus Boilibhia, san ear-thuath le Braisil agus Uruguaidh agus leis an t-Sile san iar dheas.
Eachdraidh
Chuireadh às do tràilleachd an seo ann an 1853.
Daoine ainmeil
left|thumb|250px|Gleann Calchaquí. left|thumb|250px|Salta.
Iomradh
Roinn-seòrsa:Dùthchannan *
Louisbourg, Alba Nuadh
'S e bhaile na mòr-roinn Alba Nuadh a tha ann an Louisbourg.
Anns a’ bhliadhna 2001 bha 1,157 duine a’ fuireach anns an bhaile.
Donnie Murdo
'S e seann phrògram cloinne a tha ann an Donnie Murdo ris an canar Danger Mouse 'sa Bheurla.
Roinn-seòrsa:BBC Alba Roinn-seòrsa:TBh Roinn-seòrsa:Telebhisean Gàidhlig
Diego Armando Maradona
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Cluicheadairean buill-choise Roinn-seòrsa:Daoine às an Argantain
Àird Rosain
'S e baile beag ann an Siorrachd Inbhir Àir a Tuath, ann an àird an iar-dheas Alba a tha ann an Àird Rosain (Beurla: Ardrossan).
An sin tha aiseagan a' dol eadar Àird Rosain is Tràigh a' Chaisteil ann an Arainn le Caledonian Mac a' Bhriuthainn. Tha trì stèiseanan-rèile ann, Caladh Àird Rosain, Baile Àird Rosain agus Tràigh a Deas Àird Rosain.
Iomraidean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Bailtean Siorrachd Inbhir Àir Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Àir a Tuath
Dada
thumb|right|200px
'S e Dada gluasad cultarach a thòisich ann an Zürich, an Eilbheis neo-phàirteil rè A' Chiad Chogaidh Mhòir. Bha an gluasad is motha a' tarraing air ealain lèirsinneach, litreachas, dràma agus dealbhadh grafaigeach. Bha an ealain air a sònrachadh le gòrachas, tuairmeachas, os-ìreachas (surrealism), tuiteamas, searbhasachadh agus diùltadh riaghailtean coitcheann na h-ealain.
Dada-aich Ainmeil
Roinn-seòrsa:Cultar Roinn-seòrsa:Ealain
Einsteinium
Rinneadh caractarachd ri 19 iosatòpaichean de einsteinium. Tha 252Es, le leth-bheatha 471.7 laithean, as seasmhaiche.
Eachdraidh
Ann an 1952 lorg an sgioba Albert Ghiorso dà eileamaid ùr, einsteinium agus fermium, ann an sileadh niùclasach bho a' chiad dheuchainn boma haidridein. Chruinnicheadh an sileadh seo le pàipear-sìolaidh air itealain a bha ag itealaich tron neul spreadaidh. B' e einsteinium-253 le leth-bheatha 20.5 laithean a bha ann. Dh'ainmicheadh iad e air Albert Einstein.
Cleachdadh
Roinn-seòrsa:Actanach Roinn-seòrsa:Eileamaidean Roinn-seòrsa:Meatailt
Hiort
Tha na h-eileanan ris an canar Hiort, a’ chuid as iomallaiche a dh'Alba, 41 mìle (68 cilemeatair) an iar air Beinn na Faoghla ann an Innse Gall na h-Alba. Tha na h-eileanan seo, len cuid bhearraidhean is stacan, air àite sìolachaidh cho cudromach ’s a tha air ceann an iar thuath na Roinn Eòrpa airson eòin-mhara. Nuair a dh’fhàg na daoine ann an 1930, thàinig eachdraidh iongantach air tighinn beò gu crìch.
Dh'fhàg an còigeamh Iarla Bhòid Hiort aig Urras Nàiseanta na h-Alba mar dhìleab ann an 1957. Chaidh a chomharrachadh san aon bhliadhna mar Thèarmann Nàdair Nàiseanta le Glèidhteachas Nàdair (NàdarAlba a-nis). Dìreach mus do chaochail e, dh’aontaich Iarla Bhòid pìos beag fearainn a thoirt air mhàl do Mhinistreachd an Dìon  mar stèisean-lorgaidh ràdair airson raon nan urchraichean ann am Beinn na Faoghla ann an Innse Gall.(Chaidh an aonta màil ùrachadh ann an 1976 airson 25 bliadhna eile.)
thumb|right|Stac Lì
An-diugh, tha na trì buidhnean seo, Urras Nàiseanta na h-Alba, NàdarAlba agus Ministreachd an Dìon, ag obair ann an co-bhanntachd gus prògram glèidhteachais agus rannsachaidh a leudachadh air na h-eileanan airson a bhith cinnteach gun tèid Làrach Dhualchas na Cruinne a chumail gu math agus a dhìon.
Chaidh Hiort a chomharrachadh iomadh uair aig ìre eadar-nàiseanta airson dualchas agus nàdar air leth.
Bonnach-uighe
Tha bonnach-uighe na mheasgachadh ròsta de dh'uighean, gu tric le annlan de chàise ⁊c na bhroinn.
Hiort
An dèidh don RAF an t-eilean a' gabhail os làimh ann an 1957, bha Seumas A. MacAoidh na oifigeach-fhoghluim airson a rèiseamaid. Bha e thall air Hiort agus chunnaic e cia mar a bha beatha nam balach a bha an urra ris nan rocaidean an sin. Sgrìobh e alt toil-inntinneach leis an tiotal Hiort an Diugh a chaidh fhoillseachadh ann an GAIRM Leabhar VIII, 1959-60. Rinn e luaidh air alt eile le Tim Weir mu Hiort, a thàinig a-mach ann an Gairm an Earraich,1958.
Pàdraig Post
'S e prògram cloinne air BBC Alba a tha an am Pàdraig Post (Beurla:Postman Pat).
Bonnach-uighe
Roinn-seòrsa:Biadh
Hiort
Ionad fiosrachaidh
Tha planaichean ann ionad fiosrachaidh mu dheidhinn Hiort a thogail ann am Mangurstadh ann an Ùig Leòdhais.
Pàdraig Post
Roinn-seòrsa:BBC Alba Roinn-seòrsa:TBh Roinn-seòrsa:Telebhisean Gàidhlig
Hiort
Sgrìobhaidhean mu Hiort
Sgrìobh Màrtainn MacGilleMhàrtainn mun chuairt a rinn e do Hiort ann an 1697 anns an leabhar A Late Voyage to St Kilda. Chaidh an leabhar fhoillseachadh ann an 1698.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Hiort Roinn-seòrsa:Eileanan na h-Alba
Eòlaiche-sìde
'S e eòlaiche-sìde (bho eòlas-sìde) seòrsa neach-saidheans a tha a' dèanamh fòcas air an t-sìde agus mar a làimhicheamaid i.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Dreuchdan Roinn-seòrsa:Saidheans
Katharine Hepburn
thumb|[[Màiri I, Bànrigh na h-Alba|Màiri na h-Alba (1936)]] B' e cleasaiche à Connecticut sna Stàitean Aonaichte a bha ann an Katharine Houghton Hepburn (Hartford, 12 an Cèitean 1907 - Old Saybrook, Connecticut, 29 an t-Ògmhios 2003). Tha i ainmeil airson nam filmichean The Philadelphia Story agus Suddenly, Last Summer.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte Roinn-seòrsa:Cleasaichean nam film
Beannag
right|thumb|Boireannach le beannag (bandana) dubh air
Se stiall aodaich a tha ann am beannag. Caithear mu ceann neo guailnean.
Taobh a-muigh na ceanglaichean
Roinn-seòrsa:aodach
Rhondda Cynon Taf
thumb|Rhondda Cynon Taf anns a' Chuimrigh 'S e aon de na 22 ùghdarrasan ionadail aonadach anns a' Chuimrigh a th' ann an Rhondda Cynon Taf [ˈr̥ɔnða ˈkənɔn ˈtaːv], ainm goirid RCT. Tha e suidhichte ann am meadhan na dùthcha agus tha e cho mòr ri 424km². Ann an 2012 bha 235.599 duine a' fuireach ann.
Tha e suidhichte ann an trì glinn, Rhondda Valley, Cynon Valley is Taff-Ely Valley. 'S iad Aberdâr is Pontypridd na bailtean as motha ann an Rhondda Cynon Taf.
Gnìomhachas
Le barrachd air 60 mèinnean bha mèinnearachd gu math làidir Rhondda Cynon Taf anns an 19mh linn. Ged a dhùineadh na mèinnean fo thalamh gu ìre mhòr thòisich mèinneadh fosgailte an dèidh sin: Tha mèinnean fosgailte  fhathast rim faicinn gu h-àraidh san àirde a tuath na sgìre. Bha buaidh mhòr aca air an àrainneachd, bha na h-aibhnichean cha mhòr cho truaillte gun do bhàsaich an t-iasg annta gu lèir. Bha buaidh bho ghnìomhachas ceimigeach a bha stèidhichte ann an Groes-faen.
Bailtean
Seo cuid de na bailtean ann an Rhondda Cynon Taf:
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Siorrachdan na Cuimrigh *
Vilnius
Iomraidhean
250px|thumb|left|Seann bhaile Vilnius
Roinn-seòrsa:Prìomh-Bhailtean na Roinn Eorpa Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Liotuàinia
Niţchidorf
‘S e baile agus sgìre dùthchasail air an àirde an iar Romàinia a th’ann an Niţchidorf, (Gearmailtis: Nytzkydorf, Ungairis: Niczkyfalva). Tha e suidhichte aig 132m os cionn ìre na mara anns an t-siorramachd (Ròmainis: Judeţ) Timiş, anns an sgìre còmhnard rèidh ris an canar Banat, aig astar dhe dìreach 30km bho Thimişoara agus 381km bho Bhucuresţi, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha 1,570 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1784 leis an Iarla Kristóf Nytzky. ‘S e Gearmailtis an cànan a bha aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Nitzkydorf gu ruige 1977, nuair a thoisich an deachdaire Nicolae Ceauşescu ri Gearmailtich a reic dhan Ghearmailt. ‘S e baile le mòr-chuid Romàinianach a th’ ann an latha an-diugh. Tha bun-sgoil, bùth a’ cheimigear, fiaclairean, dotairean, dotairean-caoraich, leabharlann agus trì eaglaisean anns a’ bhaile. A bharrachd air Niţchidorf fhèin tha dà chlachain eile am broinn na sgìre, Blajova agus Duboz.
230
Bàsan
Roinn-seòrsa:230an
Niţchidorf
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Romàinia Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Romàinia
Westport, Connecticut
'S e baile ann an Connecticut, sna Stàitean Aonaichte, a th' ann an Westport. Anns a’ bhliadhna 2010 bha 26,391 duine a’ fuireach an seo. Tha e suidhichte aig 8m os cionn ìre na mara.
Eachdraidh eile
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1835.
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Connecticut
Andes (baile)
'S e baile dùthchasail ann an ceann a deas Antioquia, ann an Colombia a th' ann Andes, neo San Juan de los Andes. Tha e suidhichte ann an ceann a deas na roinne aig 1,360m os cionn ìre na mara, 117km air falbh bho Mhedellín. Tha an sgìre aige an sàs ann an gnìomhachas a' chofaidh. 'S e baile le gnàth-shìde gu math blàth a th' ann agus tha teodhachd mheadhanach dhe 21.2° aige, rè na bliadhna. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1852.
Jean-Paul Sartre
B' e sgrìobhadair agus feallsanaiche Frangach a bha ann an Jean-Paul Charles Aymard Sartre. Rugadh e ann am Paris ann an 1905 agus chaochail e an siud fhèin ann an 1980. Bha e na oileanach ann am Paris ach dh'ionnsaich e cuideachd aig an Institiud Frangach ann am Berlin eadar 1933 is 1934. Thug na sgrìobh Stendhal buaidh uabhasach fhèin làidir air Sartre, agus thathar dhen bheachd gu bheil ceangaichean ann eadar Le Rouge et Le Noir agus Huit Clos. Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Litreachas anns a' bhliadhna 1964 ach dhiùlt e e. Nuair a bha e na bhodach, thug e taic dhan iomairt airson Stuart Christie, anarcach à Alba a bha na phrìosanach san Spàinn, a shaorachadh.
Andes (baile)
Freumhan an Ainm
Chuir Pedro Restrepo Escobar an t-ainm San Juan de los Andes air a' bhaile ùr ann an 1852 oir 's e baile àrd anns na h-Andes a th'ann agus o chionns gu bheil e suidhichte ri taobh na h-aibhne San Juan, aig bun a' cnuic San Juan. Le sin, tha an t-ainm a' ciallachadh Naomh Iain na h-Andes, bhon fhacal Spàinntis San/Santo (naomh) agus an t-ainm pearsanta Juan (Iain).
Pamplona (Coloimbia)
‘S e baile beag ann an Coloimbia a th’ann am Pamplona. Tha e suidhichte ann an sgìre iar-dheas na roinne Norte de Santander. Chan eil e ach 74km bho Chúcuta, fear dhe na bailtean mòra nas cudromaiche na dùthcha. Ged nach eil port-adhair ann, tha deagh rathaidean ann gu ruige Chúcuta fhèin, Bucaramanga agus na bailtean beaga ri taobh an iar na roinne.
Andes (baile)
Sluagh a' bhaile
Tha 41,591 nan tàmh anns a' bhaile fa leth, ach tha a’ mhòr-chuid dhuibh, 22,451 dhuibh a’ fuireach thall anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile. Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin. Air adhbharan trioblaidean poiliteagach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail. Le sin, ‘s e pàtran àireimh-shluaigh traidiseanta a th’ann an Andes fhathast.
Pamplona (Coloimbia)
Tha eaconomaidh a’ bhaile gu math ceangailte ri gnothach a’ bhidh (mar eiseimpleir deànamh mìlsean, briosgaidean, cèicichean, etc.), turasachd na fèisean Caitligich (gu seach àraidh aig àm na Càisge) agus goireasan eile (àiteachan-fuirich, biadh, etc.) airson oileanaich an Oilthigh Pamplona. ‘S ann Cúcuta fhèin agus bailtean eile a’ Chairib air Costa an Tuath Choloimbia a th’ann a mhòr-chuid dhuibh.
Andes (baile)
Sluagh a' bhaile
Taobh chinnidh, ' s e daoine geala/mestizos a th'ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann an Andes, ach tha 0.2% dhe Tùsanaich agus 1.6% dhe daoine le freumhan ann an Afraga. ' S urrainn dhan 83.9% dhe na daoine ann an Andes leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, chan eil fòn aig an taigh aig ach 34.4% dhe na dachannan.
Jean-Paul Sartre
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Frangach Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Litreachas Roinn-seòrsa:Daoine às an Fhraing
Drochaid an Fhuarain
'S e sgìre ann an Dùn Èideann a tha ann an Drochaid an Fhuarain (Beurla: Fountainbridge).
Hautes-Alpes
thumb|Suidheachadh Hautes-Alpes thumb|[[Gearradh-arm Hautes-Alpes]]
'S e département na Frainge a tha ann an Hautes-Alpes (Ogsatanais: Auts Aups). Tha e na laighe ann am Provence-Alpes-Côte d'Azur.
'S e Gap am prìomh-bhaile.
Drochaid an Fhuarain
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Dùn Èideann
Hautes-Alpes
Roinn-seòrsa:Départements na Frainge
Pamplona (Coloimbia)
Fèisean
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann am Pamplona. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid Chaitligeach a th’ann fhathast,  fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s a tha beairteas cultarail na dùthcha.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Coloimbia
Andes (baile)
Fèisean
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Andes. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid chaitligeach a th’ann fhathast,  fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s tha beairteas cultarail na dùthcha.
Daoine Ainmeil
Gonzalo Arango (1931 - 1976): Fear-aithris agus ùghdair. Stèidhiche a an Nadaismo.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Antioquia Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Coloimbia Roinn-seòrsa:Cofaidh
An Dìseart
'S e baile ann am Fìobha a tha anns An Dìseart (Beurla: Dysart).
An Eaglais Bhreac (sgìre Phàrlamaid Westminster)
'S e sgìre Phàrlamaid Westminster a tha ann an An Eaglais Bhreac (Beurla: Falkirk).
Chaidh a cruthachadh ann an 2005 o na h-Eaglaise Brice an Iar agus pàirtean de na h-Eaglaise Brice an Ear.
Tha An Eaglais Bhreac fhèin, an Daingneach, Alamhagh a Deas, Leth-Pheairt agus Stenhousemuir anns na sgìre seo. Tha i ann an crìch ri Sruighlea, Gleann Iucha agus An Eaglais Bhreac an Ear agus Comar nan Allt, Cill Saidh agus Cair Cheann Tulaich an Ear.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sgìrean Phàrlamaid Westminster Roinn-seòrsa:Comhairle na h-Eaglaise Brice
1899
thumbnail|150px|[[Ernest Hemingway ann am Milan, 1918 le Ermeni Studios]] MDCCCXCIX
Bàsan
Roinn-seòrsa:1890an
Beàrnan-brìde
Tha beàrnan-brìde (Laideann:Taraxacum) na luibh air a bheil blàth buidhe agus duilleagan eagach. Tha mòran ainmean oirre, mar breunan-brothaich, caisearbhan nam muc, fiacail-leòmhainn, lus nam mionnag agus pioban.
Dealbhan
Roinn-seòrsa:Luibhean
Newstead
thumb|Sealladh bho Eildon Hill, tha Newstead air a làimh chlì thumb|Drochaid ann an leadarfoot 'S e baile anns na Crìochan a tha ann an Newstead. Tha e suidhichte ear air Maolros ann an gleann Abhainn Thuaidh. Ann an 2001 bha 256 duine a' fuireach an seo. 'S e seo na co-chomharran aige: 55° 35′ 52.8″ Tuath agus 2° 41′ 30.84″ Iar.
Tha seann drochaid rathad-iarainn ann an Leaderfoot, a tha faisg air a' bhaile. Chaidh an drochaid a thogail ann an 1865.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle nan Crìochan
1535
Bàsan
Roinn-seòrsa:1530an
776
Bàsan
Roinn-seòrsa:770an
Hautes-Pyrénées
thumb|Suidheachadh Hautes-Pyrénées thumb|[[Gearradh-arm Hautes-Pyrénées]]
'S e département na Frainge a tha ann an Hautes-Pyrénées (Basgais: Pirinio Garaiak; Gascon: Nauts Pirenèus / Hauts Pirenèus). Tha e na laighe ann am Midi-Pyrénées.
'S e Tarbes am prìomh-bhaile.
Roinn-seòrsa:Départements na Frainge Roinn-seòrsa:Dùthaich nam Basgach
240
Bàsan
Roinn-seòrsa:240an
Liosta nan lochan ann an Rùm
Seo liosta de cuid de nan lochan anns an eilean Rùm. Nochdaidh iad air an liosta a rèir nan àitichean far a bheil iad suidhichte bho cheann a tuath gu ceann a deas an eilein.
Bogh Mòr
'S e Bogh Mòr (Beurla: Bowmore) am prìomh-bhaile ann an Ìle. Tha e ainmeil airson an taigh-staile aige agus an t-uisge-beatha ris an canar: Bowmore Single Malt. Ann an 2001 bha 862 duine a’ fuireach an seo.