cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Augusto Roa Bastos
Beatha
Thug riaghaltas na dùthcha an saoranachd air falbh bhuaithe ann an 1982 ach chaidh saoranachd gu h-onarach na Spàinne a thoirt dha ann an 1983 agus na Frainge ann an 1987. Bhuannaich e caochladh dhuais fad a bheatha, gu h-àraidh Duais a’ Bhritish Council (1948) Farpais Eadar-nàiseanta na nobhailean Losada (1959), Duais Memorial Aimearga-Laideannach ann am Braisil, 1988), Duais nàiseanta na Litreachas ann am Paraguaidh (1995) agus feadhainn eile bho air feadh an t-saoghail. S’ e am bonn-cuimhne José Martí a thug Riaghaltas Ciùba dha ann an 2003 a bh' ann an duais mu dheireadh a fhuair e..
A' Bhruach Fhada
Tha mòran de na daoine a tha a' fuireach anns' a Bhruach Fhada ag obair ann an Glaschu.
Na Cùiltean
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Obar Dheathain
A' Bhruach Fhada
Tha ainm a' bhaile a' nochdadh air seann mhapa às an 18mh linn mar "Longbank".
Augusto Roa Bastos
Beatha
Bhuannaich e an Duais Cervantes ann an 1989. Nuair a fhuair e an duais gheall e gun chleachdadh e an t-airgead airson stòras leabharlainn a chur air dòigh ann am Paraguaidh ach cha tàinig aige air sin a dhèanamh idir. Bho a thill e do Pharaguaidh gus a bhàsaich e sgrìobhadh e colbh làitheil beachdachaidh anns a’ phàipear-naidheachd Noticias, ann an Asunción.
A' Bhruach Fhada
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Rinn Friù
Augusto Roa Bastos
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Paraguaidheach Roinn-seòrsa:Daoine à Paraguaidh
1784
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1784 (MDCCLXXXIV).
Bàsan
Roinn-seòrsa:1780an
Missouri
'S e tè de na Stàitean Aonaichte a tha ann am  Missouri. Tha i suidhichte ann am meadhan na dùthcha. Tha an Abhainn Missouri a' ruith troimpe. Tha 5,988,297 duine a' fuireach anns an stàite. Tha Jefferson City na prìomh-bhaile ach 's e Kansas City am baile as motha a tha ann am Missouri. Tha e air a bhith na stàit bho 10 an Lùnasdal 1821.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Stàitean de na Stàitean Aonaichte Roinn-seòrsa:Missouri
O
B’ e O an còigeamh litir deug den aibidil Laidinneach, agus an treaseamh litir deug ann an aibidil na Gàidhlig. Tha seann-ainm aige sa Ghàidhlig – “Onn”
Naomh Adhamhnán
B' e aba ann an Ì Chaluim Chille (679–704) agus neach-lagha clèireachail a bha ann an Naomh Adhamhnán (627/8 – 704). Canar Saint Adamnan ris sa Bheurla, ach ann an Èirinn chithear cruth Beurla mar Saint Eunan cuideachd.
O
Roinn-seòrsa:Litrichean na Gàidhlig Roinn-seòrsa:Litrichean
Międzyrzec Podlaski
S'e baile ann an Pòlainn an ear-dheas, eadar Biała Podlaska is Lublin, air Abhainn Krzna a th'ann Międzyrzec Podlaski. (IPA: mjɛnˈd:zɨʐɛt:s pɔdˈlaski, Laideann: Meserici, Iùdais: מעזעריטש/Mezeritch, Gearmailtis: Meseritz, Seacais: Podleské Meziříčí, Liotuànais: Palenkės Mendzižecas, Ùcrainis: Межиріччя, Мендзижець-Підляський, Latbhais: Mendzižeca Podļaska, Ruseis: Мендзыжец-Подляски, Bealaruisis: Міжрэчча, Мендзыжац-Падляскі, Eabhra: מיינדזיז'ץ פודלסקי)Tha e na phriomh-bhaile den gmina ann an voivodship Lublin, agus tha 17.300 daoine ann (ann an 2005).Tha Międzyrzec Podlaski 83km air falbh bho Lublin, 291km bho Kraków, 380km bho Gdańsk agus 125km bho Warsaw, prìomh-bhaile na dùthcha. Chaidh am baile a chlàradh airson a' chiad turas ann an 1178, ann an sgrìobhainn eaglaiseil.
Naomh Adhamhnán
Na h-obraichean aige
thumb|left|[[Abaid Ì Chaluim Chille]] 'S e "Vita Columbae" an leabhar as cudromaiche aige a bhios a' toirt seachad fiosrachadh mionaideach mu bheatha Calum Cille. Rinn e cruinneachadh mu àitichean naomh ann an "De Locis Sanctis".
Międzyrzec Podlaski
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:A' Phòlainn Roinn-seòrsa:Bailtean
Naomh Adhamhnán
Na h-obraichean aige
Bha e an sàs gu mòr cuideachd gus lagh ùr a chur air bhonn ris an canar "Cáin Adomnáin", (Lagh Adomnán) no "lex innocentium" (Law of Innocents sa Bheurla) an-diugh. Bha Cáin Adomnáin a-mach air daoine a dhìon nach eil an sàs ann an cath. Chuir an lagh peanasan air marbhadh luchd clèireachail, clann no boireannaich; mar eisimpleir: ''whoever slays a woman ... his right hand and his left foot shall be cut off before death, and then he shall die ...''
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Creideamh Roinn-seòrsa:Daoine à Èirinn
Mecca
'S e baile ann an Saud-Aràibia a tha ann am Mecca neo Makkah, ainm fada: : Makkah Al-Mukarramah (Arabais: مكّة المكرمة IPA: mækːæ(t) ælmʊkarˑamæ). Tro na linntean bha ainm eile air cuideachd: Becca.
Tha e suidhichte ann an gleann caol, mu 80 cilemeatair air falbh bhon Mhuir Ruadh.
Tha Mecca cliùiteach anns a’ chreideamh Ioslam air sgàths gu bheil an àite as cudthromaiche den chreideamh, am Mosg Masjid al-Haram suidhichte anns a’ bhaile fhèin.
A-rèir creideamh Islam feumaidh gach muslim a shiubhail do Mecca mas urrainn dha.
Ceangal a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Àisia-an-Iar-Dheas Roinn-seòrsa:An Ear Mheadhanach Roinn-seòrsa:Aràibia nan Sabhd
Loch Lamascaig
thumb|Sealladh air Loch Lamascaig
'S e loch ann an Alba a tha ann an Loch Lamascaig. Tha e suidhichte ann an Slèite, an t-Eilean Sgitheanach. Tha Loch an t-Seilich san iar-dheas agus Loch Sgùrr na Caorach san ear-dheas dheth. Tha e na laighe eadar Bealach na Ceardaich is Sgùrr nan Caorach.
Tha Loch Lamascaig cho mòr ri 9.9 acair. 'S e 1 km (0.6 mìle) an cuairt-thomhas aige agus tha e mu 378 m a dh'fhad san àite as dìriche. Tha trì eileanan beaga anns an loch seo. Tha bàrr uisge an locha mu 138 m (453 troigh) os cionn na mara agus tha e mu mhìle (1.6 km) air falbh bhon mhuir.
Chan eil duine sam bith a' fuireach air bruach Loch Lamascaig. Mar sin chan eil rathaidean ann a leanas chun an locha seo.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba Roinn-seòrsa:an t-Eilean Sgitheanach
T in the Park
thumb|T in the Park ann an 2010 'S e fèis a th' ann an T in the Park a tha a' tachairt gach bliadhna ann am Balado, faisg air Peairt.
Ann an 2013, b' e tòrr diofar daoine a' cluich air an àrd-ùrlar mar Mumford and Sons, Chase and Status, Calvin Harris agus Rihanna. A' bharrachd air Calvin Harris, bha cluicheadairean Albannach eile ann mar 'The Proclaimers'.
Tha T in the Park a' tachairt fad 3 làithean, bho oidhche Haoine gu Didòmhnaich. Tha taghadh aig na daoine a th' a' dol ann eadar a' campadh neo a' fuireach faisg air an àite.
Tha ticeadan ri fhaighinn bho T in the Park fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ceòl Roinn-seòrsa:Comhairle Pheairt is Cheann Rois
Seumas VI na h-Alba is Seumas I Shasainn
B' e Rìgh na h-Alba bho 24 an Iuchar 1567 gu 27 Mairt 1625 agus Rìgh Sasainn bho 24 am Màrt 1603 a bha ann an Seumas VI Alba agus I Shasainn. Rugadh e 19 an t-Ògmhios 1566 ann an Caisteal Dhùn Èideann, Alba, a' chiad-gin mic dha mhàthair, a' Bhan-rìgh Màiri.
Fhuair e seilbh air crùn Alba, mas fhìor, is gun e ach bliadhna a dh'aois, nuair a rinneadh cùl-mhutaireachd le cuid de dh'àrd-uaislean Alba agus chaidh a mhàthair a chuir an greim leotha (aig a cheann thall, chaidh a toirt seachad dha na Sasannaich).
Na òige, bha làn chumhachd aig iomadach tànaistear a ghabh stiùir na dùthcha. Ach aig aois 17, chuir Seumas roimhe gun rìoghaicheadh e fhèin, agus fhuair e cuidhteas na tànaistearan.
B'e Seumas VI a' chiad rìgh a-riamh a shuidh air rìgh-chathair Alba agus Sasainn còmhla; shealbhaich e crùn Shasainn ann an 1603 nuair a chaochail a' bhànrigh Ealasaid I, co-ogha a mhàthar, gun sliochd. 'S e Aonadh nan Crùintean a chanar ri seo. Nuair a shealbhaich e an coron Sasannach, dh'fhàg e Alba is cha do thill. Bha e cuideachd na Rìgh Èireann.
Fhuair Seumas oideachadh math na òige, agus bha e fhèin na sgoilear ainmichte. Fo làimh-riaghaidh, lean na "làithean geal" dhen litreachas Beurla, comharraichte le ùghdaran mar William Shakespeare, John Donne is Francis Bacon. Chaidh am frith-ainm "an t-amadan as glice a th' anns a' Chrìosdaidheachd" a bhuileachadh air.
Fo riaghladh, chaidh a' chiad thuineachadh Sasannach ann an Ameireaga a Tuath a stèidheachadh - "Baile Sheumais" no Jamestown (1607).
Nuair a shiubhail e, shealbhaich a mhac a bu shine a mhair beò, Teàrlach, oir bha a chiad-ghin mic, am Prionnsa Eanraig, air caochladh gun e ach aois ochd-deug.
|thumb|Seumas VI Alba na ghille bheag
Buidheag (lus)
Airson ciall eile, faic buidheag
Se luibh beag a tha ann am buidheag (Ranunculus, neo Ranunculus repens). Tha e ainmeil airson blàth buidhe aige, a tha mar neòinean buidhe deàrrsach.
Sgoil Mhalairt Innise Tìle
'S e colaiste phrìobhaideach fo cheum suidhichte ann an Reykjavík ann an Innis Tìle 's a th' ann an Sgoil Mhalairt Innise Tìle (Innis-Tìlis: Verzlunarskóli Íslands, ainm goirid: Verzló).
Gàidheal
Is iad na Gàidheil (sluagh Ceilteach) a bhios a' bruidhinn Gàidhlig no cànanan Gàidhealach eile. Tha ceithir dùthchannan san latha an-diugh aig a bheil eachdraidh a tha co-cheangailte gu mòr leis na Gàidheil. Is iad: Alba, Éirinn (an dà thaobh) agus Eilean Mhanainn. Tha Alba is Èirinn a Tuath (6/32 siorrachdan Éireannach) fo'n Rìoghachd Aonaichte (le sgaoileadh-cumhachd, o chionn na 1990s); Eilean Mhanainn fo smachd Bhreatainn (ach le pàrlamaid aca fhèin, agus air taobh a muigh an Rìoghachd Aonaichte), agus Poblachd na h-Éireann (26/32 siorrachdan Éireannach) na stàit neo-eisimeileach.
Ged nach eil mòran sam bith a' bruidhinn na Gàidhlig tuilleadh ann an gin de na dùthchannan a tha air an ainmeachadh gu h-àrd, b' àbhaist gur i am prìomh chànan aig a' mhòr-shluagh agus aig na rìghrean còmhla ri na h-uaislean eile.
Sgoil Mhalairt Innise Tìle
Prògram
Ged a tha i suidhichte ann an Reykjavík, 's e Innis Tìle gu lèir 's a tha i a' frithealadh agus tha còrr air mìle oileanach ann. Tha e air a eagrachadh a rèir siostam foirm, leis an aon chlàr-ama aig a h-uile oileanach den aon fhoirm. Tha oileanaich san sgoil làn-ùine eadar 8:15m agus 15:40f Diluain gu Dihaoine. Tha bliadhna na sgoile a' toirt a-steach dà shemeastar, foghar agus earrach. Gach semeastar, bidh oileanaich a' gabhail cùrsa làn-ùine luach dà no trì chreideasan gach fear. Thar trì bliadhna, bithear a' toirt còrr air 140 creideas gu h-iomlan agus a' faighinn teisteanas ann an Innis Tìle, a tha riatanach airson faighinn a-steach don oilthigh ann an Innis Tìle. Thathas a' gabhail ris an teisteanas seo cuideachd airson faighinn a-steach do dh' oilthighean air feadh an t-saoghail.
Port-au-Prince
Ann an 2010 thachair Crith-thalmhainn Haiti agus thuit mìltean de thogalaichean ann am Port-au-Prince, nan measg An Lùchairt Nàiseanta (Àros nan Uachdarain), Àros a' Phàrlamaid agus Ceann-Oifis nan Cìsean. Thuit a' chuid a bu mhotha de na taighean eiridinn cuideachd.
Ceanglaichean a-mach
left|thumb|Port-au-Prince, Haïti
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean anns a' Chairibìan Roinn-seòrsa:Greater Antilles Roinn-seòrsa:Bailtean
Sgoil Mhalairt Innise Tìle
Prògram
Anns an dà bhliadhna a tha air fhàgail den phrògram ceithir-bliadhna aca, bidh oileanaich a' dèanamh an deuchainn clàraidh. Faodar beachdachadh air an dà bhliadhna sin mar dà bhliadhna de sgrùdadh aig colaisde oilthigh, mar eisimpleir co-ionann ri dà bhliadhna de chùrsaichean bunaiteach aig ìre oilthigh aig colaiste Ameireagaidh.
Gàidheal
Eachdraidh nan Gàidheal
Is ann fo Ghàidheil a bha Alba stèidhichte nuair a ghabh Coinneach mac Ailpin, Rìgh Dail Riata - an t-seann rìoghachd a bh' aig a' chiad Ghàidheil ann an Alba, grèim air slat rìoghail nan Cruithnich agus mar seo bha aonachadh eadar an dà dhùthaich. 'S ann tro a mhàthair, ban-phrionnsa Cruithneach, a bha cothrom aig Coinneach a shuidhe air an Cathair-rìoghail aig Pictavia agus bha gu leòr pòsadh agus càirdeas eadar na Gàidheil agus na Cruithnich. Mar seo an dèidh do Ghàidheil cumhachd fhaighinn, thoisich a' Ghàidhlig buaidh a dhèanamh air cànan nan Cruithneach, agus ged nach robh uibhir a Ghàidheil ann an Alba ri Cruithneach (tha dùil gun robh corr is naoi Cruithneach airson a h-uile Gàidheal) am broinn corr is ceud/dà cheud bliadhna, cha robh càil ach cuimhne de chànain nan Cruithneach air fhàgail. 'Se Gàidhlig am prìomh cànan ann am Breatainn a tuath a' nis.
Pioghaid
'S e eun beag a th' ann am pioghaid (magpie ann am Beurla). Tha iad dubh 's geal 's gorm.
Gàidheal
Tighean na Lochlannaich
Is ann à Èirinn a' dh'imrich na Gàidheil a' dh'Alba agus 's e Gàidhlig an cànan a bh' air a bhruidhinn air feadh an t-eilean ud. Dh'atharraich seo an dèidh an naoidheamh linn nuair a thoisich sgrios nan Lochlannach agus le ionnsaigh fhiadhaich ghabh iad cumhachd tarsainn air pàirtean mòra den eilean - mar eisimpleir, an "Dubh Linn" air a neo 'san latha an diugh 'Dublin' sa Bheurla (is "Divlyn" sa Ghàidhlig Mhanainn) agus Baile Átha Cliath 'sa Ghàidhlig na h-Èireann no na h-Alba.
Sgoil Mhalairt Innise Tìle
VÍ an aghaidh MR
Aon latha san Dàmhair gach bliadhna, bidh oileanaich Verzló agus an sgoil cho-fharpaiseach aca MR (Menntaskólinn í Reykjavík) a' coinneachadh fo làmhan a chèile anns a' phàirc “Hljómskálagarður”, air iomall Reykjavik, far am bi iad a' dèanamh diofar gheamannan agus ghnìomhachd farpais. Tha iad sin a' toirt a-steach: rèisidh astair, ball-coise, iomradh, iomradh tàileisg mòire (an uairsin tàileasg traidiseanta), sgreuchail, cluich ròpa, farpaisean ithe, lìonadh chàraichean le iomadh daoine, agus rud air a bheil Corrida Mexicana. 'S e gu bheil co-spàirn mhòr ann eadar an dà sgoil air sgàth 's gu bheil Menntaskólinn í Reykjavík a' dèanamh fòcas air cuspairean gu math acadaimigeach agus a cuid oileanaich airson a dhol dhan oilthigh, fhad 's a tha cùrsaichean Verzló rud beag nas pragtaigiche. Tha diofar nan clasaichean sòisealta an lùib cuideachd.
Pioghaid
Seanfhacal
Mar a tha an t-aghan ag ràdh:
Sgoil Mhalairt Innise Tìle
Àiteachan
Tha an sgoil air a bhith ag obair ann an sia àiteachan ann an Reykjavik:
Gàidheal
Tighean na Lochlannaich
Chan ann a-mhàin an Èirinn a lorgadh tu Gall bhon Lochlainn a' dèanamh creach agus sgrios ach cuideachd an Alba, Mhanainn (far an do ghabh iad grèim air an cathair-rìoghail) agus gu mòr ann an Sasainn far an do dh'ionnsaigh iad bho rìgh Cnut air a no Canute 'san aona linn deug agus cheannsaich iad an dùthaich. Ann an Alba chaidh na h-Eileanan Siar agus a' mhòrchuid den taobh Iar den dùthaich a ghlèidheadh fo cumhachd nan Lochlannaich - 'sann mar seo a' tha an t-ainm 'Innse Gall againn air na h-eilean 'san latha an diugh ged is e 'Innse Gàidheal' a bhiodh nas fìrinneach.
Pioghaid
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eòin
Sgoil Mhalairt Innise Tìle
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:Foghlam Roinn-seòrsa:Innis Tìle
Gàidheal
Tighean na Lochlannaich
Chan ann gu tighean Somhairle, an gaisgeach ainmeil ud a thoisich Rìoghachd nan Eilean agus a dh'fhàg iomadach teaghlach cumhachdach mar Clann MhicDhòmhnaill mar a' Shìol a fhuair na Gàidheil buaidh agus cumhachd air na Gall anns na meadhan aoisean.
Crìonadh na Gàidhlig ann an Alba
thumb|Alba sa bhliadhna 1400 Mun àm seo thoisich Gàidhlig a call talamh ann an taobh a deas agus oirthir Alba. Chan eil cinnt ann carson a thoisich seo ach tha e coltach gun robh barrachd air aon adhbhair ann - nam measg am bàs mòr a bh' anns an taobh a' deas de dh'Alba tro na cogaidhean a sheas iomadach bliadhna an aghaidh Sasainn agus an t-imreachadh a' rinn gall - Sasannaich mar is tric - tuath a dh'Alba. Ghluais uaislean Normannach bhon Fhraing a-steach cuideachd agus còmhla riutha thàinig saighdear agus luchd-leanmhainn eile a dùthchannan mar an Òlaind agus a' Ghearmailt.
Mu dheireadh dh'fhàs taobh a deas Alba a bharrachd air an iar-dheas - Gall-Gàidhealabh, cho làn Goill is gur e an Galldachd an t-ainm a bh' air agus a' Ghàidhealtachd a bh' air taobh tuath, iar-thuath agus na h-eileanan siar.
Mun t-àm an t-Ath-Leasachadh anns an siathamh linn deug, cha robh ach còir air leth de sluagh Alba aig an robh a' Ghàidhlig agus bha Albannaich Gall gu mòr a tionndadh an aghaidh na Gàidheil. 'S ann aig an àm seo a rinn iad oidhirp atharrachadh an t-ainm aig a' Ghàidhlig bho 'Scottis', no 'Scottish' gu 'Irish' no 'Erse' agus an cànan aca fhèin, a' Bheurla Ghallda, gu 'Scots'.
Deireadh an Tighearnas agus toiseach a' Chreach
thumb|An t-Saoghal Gàidhealach mu 1500 Anns a' bhliadhna 1493 chrìochnaich Tighearnas nan Eilean agus, seach nach robh cumhachd no riaghaltas Gàidhealach ri lorg, thoisich àm 'nuair a' bha sabaid is goid cumanta 'sa Ghàidhealtachd. Chanar 'Linn nan Creach' ris an t-àm seo agus tha a' mhòrchuid de sheann bhàrdachd Gàidhlig o' na bliadhnaichean seo.
Le na linntean a leanas tha nas lugha agus nas lugha Albannaich a' bruidhinn a' Ghàidhlig agus tha a Ghàidhealtachd a fàs nas lugha cuideachd. Aig an aon àm tha Beurla a dèanamh ionnsaigh mòr an aghaidh a' Ghàidhlig ann an Èirinn an deidh do na h-uaislean imrich gu tìr mòr an Roinn-Eòrpa le feagal bho na Sasannaich (Chanair 'Flight of the Earls ' ris an seo anns a' Bheurla).
Thug seo cothrom do Shasainn, a' bha air cumhachd fhaighinn an Èirinn o' chionn linntean, sluagh mhòr de Ghoille a' ghluasad - mar is àbhaist bhon Galldachd gu Èirinn agus Uladh gu h-àraid. Bhris seo an Gàidhealtachd Mòr a bh' ann fo taobh an iar-dheas de Èirinn gu ear-thuath de dh'Alba agus bhon àm is tha barrachd agus barrachd atharraichean a' nochdadh ann an Gàidhlig an dà dùthaich gu, mu dheireadh, bha dà (trì le Mhanann) chànain atharraichte ann.
An deidh call Blàr Chuil Lodair chaidh sgrios agus muirt mùr a' dhèanamh tron Gàidhealtachd fo Duke a' Chumberland. Stèidhich an riaghaltas laghan an aghaidh aodach, ceòl agus dualchas eile nan Gàidheal. Bha feum aig clann na h-uaislean a' dhol gu sgoiltean Beurla 'sa Ghalldachd an dèidh achd foghlam agus le achd foghlam nàiseanta chaidh cuir às do sgoiltean Gàidhlig agus dh'fheumadh a h-uile leanabh dhol gu sgoil a bha cleachdadh a' Bheurla.
An latha an Diugh
'San ficheadamh linn tha a' Ghàidheal agus a' Ghàidhealtachd air fàs nas gann agus nas lugha nas luath na aig àm sam bith an eachdraidh. Bha mu 280,000 Gàidheal an Alba aig toiseach an linn agus a-nis tha fo 60,000. Ged a' tha an cànan air tòiseachadh taic fhaighinn fo pàrlamaid Bhreatainn agus Alba le sgoiltean a teagaisg 'sa chànan chan eil fios an dèid a sàbhaladh.
Ann an Èirinn chaidh taic làidir a thoirt dhan chànan fon Poblachd agus is e am prìomh cànan aig an riaghaltas is tha mòran foghlam air a' thoirt seachad sa chànan ach tha e fhathast a crìonadh le mu 70,000 neach a' bhios ga chleachdadh mar prìomh cànan (ged a chanas mu 1.5 millean gu bheil iad fileanta gu ìre mhath no uabhasach math.)
Ann am Manainn bhàsaich a' Ghàidhlig thùsach le Ned Maddrell ann an 1974 ach tha feadhainn a' tha air ionnsachadh agus a' bhios ga bruidhinn rin clann.
Ann an Aimearaga a Tuath, chan eil ach mu 1,000 Gàidheil air fhàgail den sluagh a dh'imrich - uile ann an Ceap Breatainn an Alba Nuadh. Tha a' mhòrchuid den luchd seo gu math aosd ach tha ruid beag foghlam tro mheadhan a' Ghàidhlig ann le colaistean Gàidhlig agus sgoiltean samhraidh.
Aistidhean Co-cheangailte
Roinn-seòrsa:Eachdraidh na h-Alba
1785
MDCCLXXXV
Bàsan
Roinn-seòrsa:1780an
An Dubh is an Gorm
'S e cruinneachadh de sgeulachdan goirid le Iain Mac a' Ghobhainn a tha ann An Dubh is an Gorm (1963).
B' e an dàrna leabhar anns an t-sreath Leabhraichean ùra Gàidhlig Oilthigh Obair-Dheadhain a bha fo stiùireadh Ruaraidh MacThòmais Chaidh a mhaoineachadh leis an Urras NicCaoig.
Ja, vi elsker dette landet
Tha an òran 'Ja vi elsker dette landet' (Tha gràdh againn airson an diùthaich seo) an t-òran nàiseanta Nirribhidh. Chaidh e a' sgrìobhadh bliadhnaichean air ais le Bjørnstrette Bjørnson, ach chaidh e a' bhi an òran nàiseanta dìreach ann an 2019. thumb|Ja, vi elsker dette landet
An Dubh is an Gorm
Sgeulachdan
Chaidh seachd de na sgeulachdan fhoillseachadh ann an Gairm mus deach an cur anns an cruinneachadh seo.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Nobhailean Roinn-seòrsa:Iain Mac a' Ghobhainn
Ja, vi elsker dette landet
Focail
Tha seo am focail Nirribhis Bokmål airson.
Ja, vi elsker dette landet,
som det stiger frem,
furet, værbitt over vannet,
med de tusen hjem, —
elsker, elsker det og tenker
på vår far og mor
𝄆 og den saganatt som senker
drømmer på vår jord. 𝄇
II
Dette landet Harald berget
med sin kjemperad,
dette landet Håkon verget,
medens Øyvind kvad;
Olav på det landet malet[b]
korset med sitt blod,
𝄆 fra dets høye Sverre talet[c]
Roma midt imot. 𝄆
III
Bønder sine økser brynte
hvor en hær dro frem;
Tordenskjold langs kysten lynte,
så den lystes hjem.
Kvinner selv stod opp og strede
som de vare menn;
𝄆 andre kunne bare grede,
men det kom igjen! 𝄆
IV
Visstnok var vi ikke mange,
men vi strakk dog til,
da vi prøvdes noen gange,
og det stod på spill;
ti vi heller landet brente
enn det kom til fall;
𝄆 husker bare hva som hendte
ned på Fredrikshald! 𝄆
V
Hårde tider har vi døyet,
ble til sist forstøtt;
frihet ble oss født.
Det gav faderkraft å bære
hungersnød og krig,
og det gav forlik. 𝄆
VI
Fienden sitt våpen kastet,
opp visiret fór,
vi med undren mot ham hastet,
ti han var vår bror.
Drevne frem på stand av skammen,
gikk vi søderpå;
𝄆 nå står vi tre brødre sammen,[e]
og skal sådan stå! 𝄆
VII
Norske mann i hus og hytte,
takk din store Gud!
Landet ville han beskytte,
skjønt det mørkt så ut.
Alt, hva fedrene har kjempet,
𝄆 har den Herre stille lempet,
så vi vant vår rett. 𝄆
VIII
Lluís Companys i Jover
B’ e Lluís Companys i Jover (IPA: ʎuˈis kumˈpaɲs, El Tarròs, 21 an t-Ògmhios 1882 – Barcelona, 15 an Dàmhair 1940) neach-poileataigs agus fear-lagha à Catalòinia. Bha beachdan na làimhe clì aige agus bha e an sàs ann am poileataigs na dùthcha mar fhear-iomairt airson poblachdas agus còirichean do Chatalòinia. ‘S e ceannard a' phàrtaidh Esquerra Republicana de Catalunya (Gàidhlig: Làmh Chlì Phoblachdach Chatalòinia) a bh' ann, ministear Riaghaltas na Spàinne (1933) agus Ceann-suidhe Chatalòinia ri linn Dàrna Poblachd na Spàinne, bho 1934 gu ruige 1940. Theich e thall thairis an dèidh Cogadh Sìobhalta na Spàinne ach chaidh e a chur an greim san Fhraing leis a' Ghestapo, fo iarrtas bhon a’ Phoileas san Spàinn. Chuireadh air ais gus An Spàinn e, far an d’ fhuair e fìor dhroch làimhseachaidh. Nochd e ri beulaibh Cùirte a' Chogaidh, agus chuireadh gu bàs e sa chaisteal Montjuic am Barcelona. Nuair a loisgeadh air dh'èigh e "Per Catalunya!" (Suas le Catalòinia!).
Ja, vi elsker dette landet
Focail
med de tusen hjem.
Og som fedres kamp har hevet
Lluís Companys i Jover
iomraidhean
Roinn-seòrsa:Cogadh Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:Poileataigs na Spàinne Roinn-seòrsa:Daoine às an Spàinn Roinn-seòrsa:Daoine à Catalonia
Ja, vi elsker dette landet
Focail
det av nød til seir,
𝄆 også vi, når det blir krevet,
for dets fred slår leir. 𝄆
Tha e uabhasach fada, ach tha iad dìreach a' seinn rannan 1, 7 agus 8.
Roinn-seòrsa:Laoidhean nàiseanta
800an
Is dòcha gu bheil thu a' coimhead airson an 9mh Linn
Naomh Augustine à Hippo
B' e sgrìobhadair is easbaig a bha ann an Naomh Augustine à Hippo.
Tha e as ainmeile airson feallsanachd agus na leabhraichean a sgrìobh e, mar eisimpleir Confessiones ('Faoisidean') agus De Civitate Dei ('Air Baile Dia').
Linwood
'S e baile ann an Siorrachd Rinn Friù a tha ann an Linwood. Tha e suidhichte mu 14 mìltean iar-dheas air Glaschu.
Rootes
Tha e ainmeil airson factaraidh Rootes. Thogadh am factaraidh sna 1960an airson càr beag, an Hillman Imp, a dhèanamh. Dh'fhàs am baile o 2500 gu 15000 daoine gu luath. Bhuannaich Chrysler am factaraidh ann an 1967. Chaidh an t-Imp mu dheireadh a dhèanamh ann an 1976 is reic Chrysler ri Peugeot–Citroën ann an 1979. Dhùn Peugeot–Citroën am factaraidh ann an 1981. Chan eil mòran fianais ann an latha an-diugh. Tha pàirc gnothaich agus pàirc bhùithtean air an làrach an-dràsta.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Rinn Friù
Prionnsalachd Hohenzollern-Sigmaringen
B’ e meanbh-dhùthaich ann an ceann a deas na Gearmailt a mhair bho 1623 gu ruige 1850 a bh’ anns A' Phrionnsalachd Hohenzollern-Sigmaringen (Gearmailtis: Fürstentum Hohenzollern-Sigmaringen). B’ e Sigmaringen a bh’ ann prìomh-bhaile na dùthcha agus b' e an teaghlach uasal Hohenzollern a bha cionn a cionn.
Chaidh a' Phrionnsalachd a chruthachadh ann an 1623 tro àrdachadh Iarla Johann Hohenzollern-Sigmaringen gu Prionnsa. Chaidh a leasachadh ann an 1767 nuair a chuireadh na h-oighreachdan a bhuineadh dhan Iarla Hohenzollern-Haigerloch rithe nuair a chaochail e. Thug Ar-a-mach na Frainge buaidh mhòr oirre agus ann an 1801 chailleadh a h-uile oirghreachd air an taobh thall na Rèine. Ann an 1803 chaidh a leasachadh, a' gabhail a-steach taighean-cràbhach ann an Inzigkofen, Klosterbeuern agus Holzhen, oighreachdan ann an Glatt agus abaid ann am Muri. Chaidh a leasachadh a-rithist ann an 1806, a' gabhail a-steach oighreachdan ann an Achberg, Hohenfels, Altshausen, Gammerling, Hetingen, Trochtelfinger,Strassburg, Ostrach, Messkien agus fiù 's taigh-cràbhadh ann an Wald, nuair a dh' atharraich Napoleon Bonaparte structair phoileataigeach na Gearmailt, a' cur às do dh' Ìmpireachd Naomh na Ròimhe. Bha Hohenzollern-Sigmaringen, a bha dìreach cho beag ri Rònaigh faisg air Ratharsair, na ball Co-chaidreachas na Rèine bho 1806 agus bhathar dhen bheachd gum b' e dìreach stàit-pupaid fo bhuaidh na Frainge a bh' ann cuideachd. Chuir Hohenzollern-Sigmaringen dìreach 193 saighdearan do Fheachdan a' Cho-chaidreachais.
Thug Ar-a-mach 1848 buaidh mhòr air a' Phrionnsalachd agus b' fheudar dhan Phrionnsa Bun-reachd a chur air dòigh. Chaidh a' Phrionnsalachd aonachadh ri Hohenzollern-Hechingen mar roinn na na Pruise ann an 1850, leis gu robh am prionnsa Karl Anton anns na h-oghaichean le Friedrich Wilhelm IV. B' e esan athair Righ Carol à Romàinia.
1786
Bàsan
Roinn-seòrsa:1780an
Prionnsalachd Hohenzollern-Sigmaringen
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Poileataigs
1929
MCMXXIX thumb|Martin Luther King, Jr.
Clannad
thumb|Clannad. Ged nach eil Gaeilge na h-Eirinn aig Clannad, air a bha Moya Brennan gle mheasail 's a dhiult e nuair a bha iad og ann am Gaoth Dobhair, Tir Chonaill/Dùn nan Gall.
Claran le Clannad
Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil
An Èipheit
Tha an Èipheit    neo Èiphit (ainm oifigeal sa Bheurla: Arab Republic of Egypt) suidhichte ann an Afraga a Tuath. Tha crìochan aice san iar le Libia, sa deas le Sudàn agus san ear leis an Raon Ghàsa 's Iosrael. Tha am Muir Meadhanach san àird a tuath agus am Muir Ruadh san ear dhith.
Eachdraidh
Bha An Èipheit na phàirt Impireachd nan Otomanach ro 1922.
Faic cuideachd
thumb|left|250px|An Èipheit
Bìobuill is Sanasan Reice
'S e leabhar bàrdachd le Iain Mac a' Ghobhainn a tha ann am Bìobuill is Sanasan Reice.
An Èipheit
Faic cuideachd
Roinn-seòrsa:Dùthchannan Roinn-seòrsa:Afraga a Tuath *
Bìobuill is Sanasan Reice
Dh'fhoillsich Gairm e ann an 1965. Mar as trice airson Iain Mac a' Ghobhainn, chan eil eadar-theangachaidhean Beurla san leabhar seo, ach tha eadar-theangachaidhean ann an leabhraichean eile.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Iain Mac a' Ghobhainn
R
B’ e R an t-ochdamh litir deug den aibidil Laidinneach, agus an còigeamh litir deug ann an aibidil na Gàidhlig. Tha seann-ainm aige sa Ghàidhlig – “Ruis”
900an
Is dòcha gu bheil thu a' coimhead airson an 10mh Linn
Roinn-seòrsa:10mh Linn *
Sgarba
'S e eilean beag faisg air Diùra agus air Coire Bhreacain a th' ann an Sgarba (Beurla: Scarba). Ann an 1794, bha ceithir teaghlach deug a' fuireach air Sgarba, ach chan eil mac an duine air a bhith a' fuireach air Sgarba bho 1960s. 'S e Lord Richard Sandys seilbheadair an eilein.
Daoine ainmeil le ceangal ri Sgarba
A rèir beul-aithris, chaidh am bàrd Màiri nighean Alasdair Ruaidh agus fear de chinn-chinnidh nan Leòdach a-mach air a chèile agus bha Màiri air a cur a Sgarba mar pheanas.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eileanan a-staigh Roinn-seòrsa:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Tràillealachd-drùise
Tha tràillealachd-drùise 'na cùis àraidh na tràillealachd gum gabh a-staigh na cleachdaidhean seo air leth:
Am bitheantas, tha an nàdar na tràillealachd a' ciallachadh gur an tràill gu fìor ri fhaotainn airson drùis, agus ordinary social conventions and legal protections that would otherwise constrain an owner's actions are not effective. Tha ban-tràillean aig a' chunnart as àirde am gabhlach-brath na drùise agus tràillealachd-drùise.
Eagrachaidhean Inbheach
Roinn-seòrsa:Strìopachas Roinn-seòrsa:Tràillealachd
Oilthigh Stendhal
B' e oilthigh rannsachaidh na stàite ann an Grenoble san Fhraing 's a bh' ann an Oilthigh Stendhal (Fraingis: Université Stendhal/Grenoble III). Chaidh a stèidheachadh ann an 1970 agus mhair e gu ruige 2015 nuair a chaidh a dh'aonadh ri dà oilthigh eile gus Université Grenoble Alpes a stèidheachadh.
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:Oilthighean Roinn-seòrsa:An Fhraing
Rubha Thairbeirt
ʼS e Rubha Thairbeirt no Rubha an Tairbeirt an rubha a tha aig beul Chaolas Dhòrnaich ann an Ros an Ear.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:A' Ghàidhealtachd
Iain Bàn Òg
B' e fear-naidheachd, eadar-theangaiche agus leabharlannaiche a bh' ann an Iain Whyte (?-1913) neo Iain MacGhille-bhàin. Bha e aithnichte fon ainm Iain Bàn Òg no I.B.O. anns a chuid sgrìobhaidhean cuideachd. (Beurla:John Whyte). Rugadh agus thogadh e ann an Èisdeal còmhla ri a bhràthair Henry Whyte. Bha e na fhear-deasaiche airson an iris An Gàidheal. Sgrìobh e cuideachd le na far-ainmean/ainmean-pinn 'MacMharcuis' agus 'IBO'.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gàidhlig
Loch Airigh na Saorach
thumb|Drochaid thairis air Allt Àirigh na Suiridhe
'S e loch ann an Alba a tha ann an Loch Airigh na Saorach. . Nochd e cuideachd fon ainm Loch Airigh na Suiridhe. Tha e suidhichte anns an Eilean Sgitheanach eadar Caol Àcainn is an t-Àth Leathann. Tha e na laighe san iar air an A851 a leanas gu Armadal.
Tha an loch seo cho mòr ri 1.9 ha (4.7 acair). 'S e 0.7 km (0.4 mile) an cuairt-thomhas aige agus tha e mu 235 m a dh'fhad san àite as dìriche. Chan eil ach dà eilean anns an loch seo. Tha bàrr uisge an locha mu 48 m (157 troigh) os cionn na mara agus tha e mu 2.6 km (1.6 mile) air falbh bhon mhuir. Tha an t-uisge a' sruthadh a-mach às an loch seo tro Allt Àirigh na Suiridhe.
Chan eil duine sam bith a' fuireach faisg air Loch Airigh na Saorach.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba Roinn-seòrsa:an t-Eilean Sgitheanach
Speinne Mòr
'S e beinn ann an Alba a th' ann am Speinne Mòr. Tha e suidhichte ann am Muile ear air Loch Frisa. Tha Beinn Chreagach san ear-dheas. Tha Speinne Mòr 446m (1463 troigh) de dh'àirde. Air mullach na beinne chithear càrn mòr a tha 45m deas den phuing thriantanachd, a' phuing as àirde. 'S e Marilyn a th' ann.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Muile
Taigh an Rathaid
'S e baile ann an  Dùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh  a th'ann an  Taigh an Rathaid (Beurla: Gatehouse of Fleet). Tha e suidhichte air a' mhòr-rathaid A75 eadar Dùn Phrìs agus An t-Sròn Reamhar. 'S e seo na co-chomharran aige: 54° 53′ 0″ Tuath agus 4° 11′ 0″  Iar. Ann an 2011 bha 986 duine a' fuireach an seo. Ged a bha daoine a' fuireach an seo roimhe sin, chaidh Taigh an Rathaid a chur air bhonn anns an 17mh linn, nuair a bha James Murray a' togail taigh-samhraidh air a shon an seo ann an 1765. ' S e taigh-òsta a th' anns an taigh-samhraidh an-diugh. Tha Cardoness Castle air àirde an iar-dheas a bhaile.
Eachdraidh
Ann an 1763 chaidh rathad a chruthachadh leis an arm eadar Port Phàdraig agus Cathair Luail, a dheidheadh tro Thaigh an Rathaid. Bhathar ag iarraidh an rathad seo a chleachdadh airson Èirinn a cholonachadh. Chaidh sealladh neo dhà às an fhilm Wickerman fhilmeadh an seo ann an 1973.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Alba Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh
Anton Chekhov
B' e dràmataiche is sgrìobhadair às an Ruis a bha ann an Anton Chekhov.
1787
MDCCLXXXVII
Loch Uinneach
'S e baile ann an Siorrachd Rinn Friù a tha ann an Loch Uinneach (Beurla: Lochwinnoch). Tha e suidhichte faisg air Loch Caisteal Semple air bruach Abhainn Caladar.
1787
Bàsan
Roinn-seòrsa:1780an
Loch Uinneach
Tha ciad tùs a' bhaile a' nochdadh anns an 12a linn, ach bha tuineachadh ann roimhe sin.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Rinn Friù
Anton Chekhov
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Ruiseanach
Blàr Boyacá
‘S e am blàr a dhearbhaich soirbheachas iomairt na neo-eisimeileachd ann an Granada Ùr agus fear dha na blàran na bu chudromaich ann an cogadh na neo-eisimeileachd ann an Aimearaga a Deas a bh' ann am Blàr Boyacá. Ghabh e àite air an 7mh latha dhen Lùnastal 1819.
Iomairt an aghaidh na Spàinne
Chuir am "Blàr Boyacá" crìoch air iomairt dhe 77 a rinn Simón Bolívar airson Leas-Rìoghachd Ghranada Ùire a shaorachadh. Chuir ràith an uisge trom tropaigeach bacadh air a’ chogadh anns A' Bheiniseala is le sin dh’fhàg Bolívar Angostura, prìomh-bhaile na dùthcha sin aig an àm, is rinn e air na faichean mòra dhe Apure agus an uair sin chaidh e dha na faichean mòra ann an Casanare, far an do chuir e fòirne an t-Seanalair Santander ri chèile leis a chuid shaighdearan. An uair sin thug e ionnsaigh air seann tìrean na roinne Tunja. Bha Barreiro a’ feuchainn ri Bogotá a ruigsinn is feachdan an Leas-Rìgh Juan de Sámano a lorg air an rathad gu Boyacà, an dèidh Blàr Pantano de Vargas a chall.
Latha a' Bhlàir
Thachair am blàr Disathairne 7 an Lùnasdal 1819. Aig deich uairean sa mhadainn dh’òrdaich Bolívar nach leigeadh na feachdan aige dha na Rìoghairean a dhol thar na drochaide air an abhainn Teatinos, far am biodh na Rìoghairean a’ coinneachadh le Samacá. ‘S e rathad mòr rìoghail a bh’ ann (Spàinntis: camino real). Chaidh na Poblachdaich, leis a’ chaiptean Diego Ibarra os an cionn, sìos aig dà uair feasgar agus chuir iad iongnadh air na Rìoghairean. Aig an aon àm bha an Seanalair Santander is a chuid shaighdearan a’ sabaid an aghaidh a’ chùl-choimhead rìoghail. Anns a’ bhad dh’ aontaich a’ mhòr-chuid dhe na Feachdan rìoghail aig Barreiro airson a shabaid an aghaidh cùl-choimhead an t-Seanalair José Antonio Anzoátegui.
Bha an còmhstri eadar an dà airm anns an àirde mu thrì uairean feasgar, ach bha na Rìoghairean fo anacothrom air sàilleabh gu robh iad a’ sabaid ann an dà àite. Rinn an còrnaileir Juan José Rondón ionnsaigh làidir leis a chuid eachdraidh às na faichean is chuir iad ruaig air na Rìoghairean. Aig an aon àm, b’ urrainn dha na saighdearan à Casanare aig José María Ruiz gan chur ri chùlaibh an tùis-feadhna Rìoghail. Dh’ òrdaich Santander na buidhnean Cazadores agus Primeros de Línea leis na còrnaileirean Joaquín París Ricaurte agus Antonio Obando os an cionn, thar na drochaide. Bha làmh an uachdair a-nis aig na Reubaltaich. Ged a dh’fheuch Barreiro ri dhol am feabhas, b’ fheudar dhasan a thoirt thairis, agus mar sin thàinig an latha eachdraidheil gu ceann aig ceithir uairean feasgar.
B’ urrainn dhan Leas-Rìgh Juan de Sámano a theiche, oir dh’innis teachdaire dìomhair dhasan gun do chaill na Rìoghairean am blàr.
Na Feachdan
Feachdan na Poblachd:
Feachdan an Rìgh:
Toradh a’ Bhlàir
Rinn Blàr Boyacà an gnothach air smachd na Spàinne air a’ Ghranada Ùr, a dh’aindeoin gun robh na Rìoghairean gu math làidir fhathast ann an roinnean eile an Leas-Rìoghachd mar Santa Marta agus Pasto, far an do mhair iad corra bhliadhna. Chaill prìomh-bhaile na dùthcha dha na reubaltaich agus le sin b’ urrainn dhuibh aonadh a’ Ghranda ùr leis a’ Bheiniseala a chur air dòigh: Coloimbia Mhòr.
Bonn-Cuimhne Boyacá
Chruthaich Bolívar Bonn-Cuimhne Boyacá mar chuimhne air na saighdearan a bha an sàs anns a’ bhlàr eachdraidheil sin. ‘S e Am Bonn-Cuimhne a thoir Riaghaltas Choloimbia dha na daoine, Coloimbianaich neo coigrich, a nì sàr obair airson na dùthcha.
Fèis Nàiseanta
‘S e 7 an Lùnasdal fèis nàiseanta ann an Coloimbia mar chuimhne air an latha eachdraidheil ud nuair a rugadh an nàisean. A bharrachd air sin, thoir an ceann-suidhe ùr an  Riaghaltas os làimhe air a’ cheann-latha sin cuideachd, ann an Lùchairt Nariño, ann am meadhan a’ bhaile Bogotá. Tachraidh sin gach uile ceithir bliadhna.
Beul-aithris
Miotas a' bhalaich òg
Thathar ag ràdh gur e balach às a’ bhaile bheag Belén Boyacá a bh’ann Pedro Pascasio Martínez. Bha esan a’ cur cùraim air na h-eich aig Bolívar. Chaidh e a dh’ àrdachadh gu sàirdseant airson an Seanalair Barreiro a chur an greim gu curanta is chaidh gealladh a thoirt dhà gum faigheadh e 100 pesos. Cha d’fhuair e a chuid airgid a-riamh. Chaidh esan fhèin agus iomadh saighdear òg a leigeil ri taobh na h-Aibhne Mhagdalena, mus do ràinig iad Santa Fe (Bogotá an latha an-diugh).
A bharrachd air a’ mhiotas sin, tha e gu math soilleir gun do dh’ òrdaich Santander gun do chuir iad gu bàs Barreiro, a bha dìreach 26 bliadhna a dh’aois is esan na phrìosanach. ‘S e eisimpleir Cogadh chun a’ Bhàis (Spàinntis: Guerra a Muerte) a th’ ann, far a mharbhadh iad gach uile Spàinnteach gun truas. Chaidh 38 oifigearan Spàinnteach eile, a thug gèill ann Boyacá, a chur gu bàs cuideachd. A dh’aindeoin sin, bha cleachdadh na cloinne mar shaighdearan toirmisgte fo na h-òrdughan armachd na Spàinne aig an àm.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Aimearaga a Deas Roinn-seòrsa:Coloimbia Roinn-seòrsa:Cogadh Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Stèisean Inbhir Narann
250px|right|thumb|Stèisean-rèile ann an [[Inbhir Narann]] 'S e Stèisean Inbhir Narann (Beurla: Nairn railway station) an stèisean-rèile ann an Inbhir Narann. Tha e suidhichte air an loidhne eadar Obar Dheathain agus Inbhir Nis.
Roinn-seòrsa:trafaig Roinn-seòrsa:Giùlan Roinn-seòrsa:Stèiseanan
210an
Bha na 210an, sa 3mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 210 is 31 an Dùbhlachd 219.
Bliadhnaichean
Roinn-seòrsa:3mh Linn *
Y Borth
Tha am baile Y Borth ann an Ceredigion, a' Chuimrigh. Tha e 79.0 mi (127.1 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 180.1 mi (289.8 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 1367 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 443 (32.4%); rugadh 41% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ceredigion Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Caol meadhanach .
Is e a tha anns a' chaol meadhanach an t-àite far a bheil colunn daoine bu seanga, mu deidhinn a mheadhan.
Lorgar còig "caol" air corp gach slàn.
Is iad an dà chaol dhuirn (os cionn na lamhan), an da chaol coise (os cionn na casan) agus an caol meadhanach.
Llandeilo Gresynni
Tha am baile Llandeilo Gresynni ann an Sir Fynwy, a' Chuimrigh. Tha e 27.1 mi (43.7 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 119.8 mi (192.9 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 709 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 70 (9.9%); rugadh 58% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sir Fynwy Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Oscar Wilde
B' e Oscar Fingal O'Flahertie Wills Wilde (16 an Dàmhair 1854 ann am Baile Átha Cliath–30 an t-Sultain 1900 ann am Paris) na ùghdair Èireannach. Bha e a b' ainmeile mar dhràmadaiche nuair a bha e beò, ach bha e a' sgrìobhadh dàin agus rosg cuideachd. Bha e a' cleachdadh paradocsaichean gu leòr - b' esan, còmhla ri G. K. Chesterton, aon de na sgrìobhadairean a bha gan cleachdadh as motha.
Iain am Measg Nan Reultan
'S e Nobhaileag cloinne (ficsean-saidheans) le Iain Mac a' Ghobhainn a tha ann an Iain am Measg Nan Reultan. (1970)
Oscar Wilde
Dràmadaiche
B' e Oscar Wilde na dhuine soirbheachail agus cudromach anns an deireadh 19 linn air sgàth nan dealbhan-cluich a bha e a' sgrìobhadh. Mar as àbhaist, 's iad aoirean làn de còmhradh sgaiteach is beur, agus thathar feadhainn dhiubh gan cluich fhathast, as trice The Importance of Being Earnest.
Iain am Measg Nan Reultan
Roinn-seòrsa:Nobhailean Roinn-seòrsa:Iain Mac a' Ghobhainn Roinn-seòrsa:Nobhailean cloinne
Oscar Wilde
Bàrd
'S e The Ballad of Reading Gaol an dàn as ainmeile aige. Chaidh Wilde a chur am prìosan airson dà bhliadhna ann an 1895 airson eucoirean co-sheòrsach agus sgrìobh e an dàn an dèidh dha am prìosan fhàgail. Tha e a' smaoineachadh air peanas-bàis ann.
Sgrìobhadair ruisg
Sgrìobh Oscar Wilde grunnan sgeulachdan goirid, an dà chuid àbhachdach (m.e. Lord Arthur Savile's Crime) agus brònach (m.e. The Happy Prince), na tha a' nochdadh an clò mar chruinneachaidhean gu seo. Rinn e cuid mhath dhiubh airson cloinne. Cha do sgrìobh e ach aon nobhail, The Picture of Dorian Gray, ach tha ise am measg leabhraichean clasaigeach an-diugh.
thumbnail|left|Oscar Wilde, mu. 1882 le Napoleon Sarony
Na Gàidheileamailtich
'S e prògram TV a tha sna Gàidheileamailtich (Beurla: The German-Gaels, Gearmailtis: Die Deutsch-Gälen ) a chaidh a chraoladh air BBC Alba ann an 2010 a' chiad turas mar phàirt dhen t-sreath Trusadh aig MacTV agus is ann mu na Gearmailtich a chaidh an tàladh a dh'Alba 's a dh'ionnsaigh na Gàidhlig a tha e. A bharrachd air BBC Alba, chaidh a shealltainn aig fèis FilmAlba sa Ghearmailt cuideachd ann an 2011.
Chaidh am prògram a rannsachadh leis an Dotair Dòmhnall Uilleam Stiùbhairt bho Oilthigh Dhùn Èideann 's e a' toirt sùil air carson a tha ceangal cho làidir eadar na Gearmailtich 's Alba o chionn fhada. Tha esan dhen bheachd gu bheil ceangal ann eadar crìonadh cultar tradaiseanta na Gearmailte ri linn na thachair san Dàrna Chogadh Mhòr agus iad a' cur ùidh ann an cultar dhùthchannan eile a-mach o na 1960s. Tha cuid dhe na daoine leis an deach agallamhan aig aontachadh ris a' bheachd aige, nach urrainn dhaibh a bhith pròiseil gur e Gearmailtich a th' annta gun eagal orra gum fàg càch orra gu bheil iad nan Nàsaich.
Tha e ag innse gu bheil co-dhiù aon Ghearmailtich aig gach roinn Ghàidhlig aig na h-oilthighean ann an Alba gach bliadhna 's iad a' dèanamh obair ionmholta as leth cultar is cànan nan Gàidheal. 'S ann aig Sabhal Mòr Ostaig a tha a' chuibhreann as motha dhiubh gach bliadhna 's na Gearmailtich a' dèanamh suas an roinn as motha am measg nan oileanach bho thall thairis. Bha triùir air cùrsaichean làn-tìde ann an 2011, triùir air cùrsaichean air astar agus 11 air cùrsaichean goirid.
Na Gàidhealamailtich
Tha am prògram a' toirt sùil air na daoine seo leanas:
Tùsan
Roinn-seòrsa:Gàidhlig Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Telebhisean Gàidhlig
Agrigento
‘S e baile meadhanach ann an ceann a deas na h-Eadailt a th’ ann an Agrigento (Sicilianais: Girgenti, Greugais: Ἀκράγας, Laideann: Agrigentum). Chaidh am baile a stèidheachadh mu 582 - 580 R.C. leis na Greugaich à Gela. Tha e suidhichte aig 230m os cionn ìre na mara, faisg air A’ Mhuir Mheadhanach anns an sgìre (Eadailtis: Provincia) Agrigento fhèin, anns an roinn (Eadailtis: Regione) Sicilia, mu cheann a deas an eilein, 518km air falbh bhon An Ròimh, prìomh-bhaile na dùthcha, 91km bho Phalermo agus 134km bho Chatania. Tha 59,163 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile, an 92mh baile as motha na dùthcha.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Eadailt
Augsburg
‘S e baile mòr ann an ceann a deas na Gearmailte a th’ ann an Augsburg (Eadailtis: Augusta, Frangais: Augsbourg, Laideann: Augusta Vindelicorum). ‘S ann às na Vindelici, treubh Ceilteach neo Liburnianach a bha nan tàmh san sgìre ro àm nan Ròmanach a th'ann an t-ainm is chaidh am baile a stèidheachadh ann am 15 BC le Tiberius. Tha e suidhichte aig 485m os cionn ìre na mara, ri taobh na h-aibhne Lech, anns an stàit Bayern. Tha am baile 494km air falbh bho Bherlin (Prìomh-bhaile na dùthcha), 57km bho Mhünchen, 132km bho Stuttgart, 67km bho Ulm agus 198km bho Heidelberg. Tha Augsburg am broinn na sgìre Schwaben. Tha 264,708 duine a' fuireach anns a’ bhaile, leis gur e an 3 baile na stàite, an 24mh baile nas motha na dùthcha agus an treas baile as aosda (an dèidh Trier agus Neuss). Chaidh oilthigh a stèidheachadh an seo ann an 1970.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Ghearmailt
Alan Turing
Alan Mathison Turing (23 an t-Ògmhios 1912 - 7 an t-Ògmhios 1954), dh'aithnichear mar “athair” coimpiutairean digiteach. B' e neach-matamataig agus eòlaiche choimpiutairean a bh' ann. Leasaich e an smaoin air Inneal Turing, siostam nan riaghailtean agus nan coir, ann an 1936. Chruthaich e an Deuchainn Turing, nuair a tha coimpiutair a' feuchainn nochdadh mar duine ri duine. Air feadh an Dàrna Cogadh b' e còd-cnacair a bh' ann an Turing. Dh'obair e aig Pàirc Bletchley ann an Sasainn agus bhrist e an Inneal Enigma aig na Gearmailtiche.
Thug coimhearsnachd agus riaghaltas Bhreatainn droch cheann do Thuring air sgath 's gu bheil e co-sheòrsachd. Ann an 1952, chiontaich e airson cleamhnas a dhèanamh le fear. Bha roghainn aige eadar prìosan no spoth ceimigeach. Thagh e spoth. B' e buaidh an spoth neo-chomas agus dh'fhàs uchdan air. As dèidh dà bhliadhna a' fuireach leis na buaidhean sin, thug Turing ùthachd dha fhèin. Ann an 2009, ghabh Prìomh Mhinistear na Breatainne, Gordon Brown, a leisgeul ri teaghlach Turing airson a làimhseachadh.
Logh Policing and Crime Act 2017 a h-uile duine a chiontaich fon aon coire—"gross indecency"—mar Turing ann an Sasainn is Cuimrigh. Chanar "Lagh Alan Thuring" gu tric, ged a bha Turing na dhaoine as ainmeil a bha fon coire seo.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Teicneòlas Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte Roinn-seòrsa:Matamataig Roinn-seòrsa:Coimpiutaireachd Roinn-seòrsa:LCDT