cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Baile Mhic Seathrùin
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Contae Mhaigh Eo Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Èireann Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann
Saarland
'S e stàit (Gearmailtis: Land) anns A' Ghearmailt a th' ann an Saarland  (IPA: ˈzaːɐlant, Fraingis: Sarre). Tha an stàit seo suidhichte air an àirde an iar na dùthcha air na crìochan leis An Fhraing agus aon stàit eile, Rheinland-Pfalz ann an ceann a tuath na roinne. 'S e Saarbrücken prìomh-bhaile na stàite, agus am baile as motha cuideachd. Tha an stàit seo a’ sìneadh air 2,568.65km2 ri gach taobh na h-Aibhne Moselle. Le dìreach 1,017,567 de dhaoine nan tàmh an seo, 's e an dàrna stàit as lugha anns a' Ghearmailt a thaobh àireamh-shluaigh a th' ann Saarland an dèidh Bremen.
Curran geal
thumb|Dealbh le [[Johann Georg Sturm bho Deutschlands Flora in Abbildungen a sgriobh e.]]
Curran geal (Pastinaca sativa): seòrsa glasraich a tha mar curran buidhe, ach tha blas eadar-dhealaichte aige. Tha an curran geal beagan milis cuideachd.
Roinn-seòrsa:biadh Roinn-seòrsa:Glasraichean
C.B. Naomh Mearain
'S e club ball-coise proifeiseanta Albannach a th' ann an Club Ball-coise Naomh Mearain.
Tùsan
Roinn-seòrsa:Ball-coise Roinn-seòrsa:Sgiobannan ball-coise Roinn-seòrsa:Ball-coise Albannach Roinn-seòrsa:Sgiobannan ball-coise Albannach
1968
'S e bliadhna-leum a bha ann an 1968 (MCMLXVIII).
Bàsan
Roinn-seòrsa:1960an
Iain Mac a' Bhrataich
B' e eachdraiche cliùiteach na Gaidhealtachd a bha ann an Dotair Iain Mac a' Bhrataich (Beurla: John Bannerman; Baile Mo Thatha, 13 an Lùnasdal 1932 — Baile Mo Thatha, 8 an Dàmhair 2008). Bha an rannsachadh aige air Dál Riata, an Seanchas Ì Chaluim Chille, agus an Senchus fer n-Alban (Seanchas Fhear na h-Alba) gu h-àraidh buadhach. Rugadh e ann am Baile Mo Thatha 13 an Lùnasdal 1932, taobh Loch Laomainn ann an teaghlach Gàidhlig, agus sgrùdaich e na cànanan Ceilteach aig Oilthigh Ghlaschu agus Oilthigh Chambridge. As dèidh dha ceumnachadh, ghabh e dreuchd an toiseach anns an Roinn Ceilteach aig Oilthigh Obar Dheathain, agus an sin ann an Oilthigh Dhùn Èideann. Leig e dheth a dhreuchd aig an oilthigh ann an 1997 a bhith na thuathanach làn-thìde ann am Baile mo Thatha. Chaochail e ann an 8 an Dàmhair 2008.
Clàr-leabhraichean
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba Roinn-seòrsa:Gàidhlig Roinn-seòrsa:Sgoilearan na Gàidhlig
Llanhari
Tha am baile Llanhari ann an Rhondda Cynon Taf, a' Chuimrigh. Tha e 11.3 mi (18.1 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 142.1 mi (228.6 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 3460 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 482 (13.9%); rugadh 90% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Rhondda Cynon Taf Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Alba an Iar (roinn-phàrlamaid na h-Alba)
'S e roinn-phàrlamaid na h-Alba a tha ann an Alba an Iar (Beurla: West Scotland).
Tha 10 buill roinne-pàrlamaid agus 7 buill liosta aice.
Chruthachadh i ann an 1999 is mhùth a crìochan ann an 2011.
Buill Pàrlamaid
Buill roinne-pàrlamaid o 2016:
Buill liosta:
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba Roinn-seòrsa:Sgìrean Phàrlamaid na h-Alba
Cùisear
Tha an cùisear (Beurla: subject) sa' ghràmar a' ciallachadh an duine no an nì a bhios a’ dèanamh a’ ghnìomh ann an rosg-rainn. Tha am facal “mi” na chùisear ann an “tha mi a’ sgrìobhadh litir”, agus “dùinidh mi an doras”.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Teirmean gràmair
Drochaid na h-Aibhne Tuath
Tha Drochaid na h-Aibhne Tuath (Beurla: North River Bridge) ann an Siorrachd Bhioctoria, Alba Nuadh.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Fàsach Sahara
right|thumb|Sahara right|thumb|Cruth na tìre Sahara 'S e am fàsach as motha san t-saoghail a tha ann am Fàsach Sahara. Tha e ann an Afraga-a-Tuath, agus na laighe faisg air am Fàsach Araibianach, air taobh eile den Muir Dearg, agus an Spàinn. Tha "Sahara" a' ciallachadh "fàsach" ann an Arabais.
'S e seo am farsaingeachd aige: 8,600,000 cilemeatair ceàrnagnach.
The a a' gabhail a-stech pàirt de ne dùthchànnan: Aildiria, An t-Siad, An Èipheit, Libia, Màili, Nìgeir, Moratainia, Maroco, Sudàn agus Tuinisia.
Faic cuideachd
Roinn-seòrsa:Afraga a Tuath Roinn-seòrsa:Fàsaichean
F. Sherwood Rowland
'S e ceimigear às Na Stàitean Aonaichte a th' ann Frank Sherwood Rowland (Delaware 28 an t-Ògmhios 1927). Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 1995, còmhla ri Paul J. Crutzen agus Mario J. Molina airson an obrach aca air an fhilleadh òson.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Moldàibhia
Is e dùthaich anns an Roinn-Eòrpa an ear a tha ann am Moldàibhia neo a' Mholdobha neo Moldòbha. Tha Romàinia san iar na dùthcha, agus an Ucràin timcheall air an dàrna leth.
Tha Chişinău na prìomh-bhaile.
Eachdraidh
Cheannsaich Süleyman I an sgìre airson Impireachd nan Otomanach. Chaidh am Poblachd Fhèin-riaghlaidh na Moldobha (MASSR) a stèidhicheadh ann an 1924 mar phàirt dhen Ucràin. Chuir an t-Aonadh Sovietach grèim air pàirt de Romàinia, Besserabia, ann an 1940 is dh'aontaich e Besserabia agus am MASSR. Chaidh i neo-eisimeileach an dèidh do dhèireadh an Aonaidh Shovietaich. Chaidh a' chiad cheann-suidhe boireann, Maia Sandu, a thaghadh ann an 2020.
Loch Afraig
thumb|Loch Afraig
Tha an loch mu 5 cilemeatairean (3.1 mìle) a dh'fhad agus mu 500 meatair a leud. Mar sin tha cruth an locha a' sealltainn gun deach an loch a chruthachadh le eigh-shruth anns an linn-deighe. Tha e cho mòr ri 12.13 km² le 6.06 km³ de thomhas-lìonaidh uisge. 'S e 29 meatair (94 troigh) am meadhan doimhneachd aige le 67.4 meatair (221.1 troigh) aig an àite as doimhne. Tha bàrr uisge an locha mu 235 meatair (771 troigh) os cionn na mara. Thèid an t-uisge a-steach bho Abhainn Afraig san iar agus sruthaidh an t-uisge a-mach à Loch Afraig chun an ear gu Loch Beinn a' Mheadhoin.
Tha tòrr bheanntan timcheall air an loch, tha Sgùrr na Lapaich (1074 m) agus an Tudair (1036 m) san àird a tuath, agus sa deas tha Aonach Shasuinn (888 m) is Càrn a' Choire Ghairbh (865 m).
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba
873
873
Tachartasan
Sgrìobh Pàpa Iain VIII an Litir Abstolach Unum est an aghaidh Tràilleachd.
Bàsan
Roinn-seòrsa:870an
Glasag
'S i glasag, no leatas cuain (Ulva Lactuca), aon sheòrsa feamainn a bhathas, agus a thathas ag ithe amh. Gheibhear air feadh an t-saoghail i.
Gabhaidh ithe mar sin fhèin, air neo ann am brot no sùgh. Tha tòrr iarann ann an glasag. Tha an seòrsa Enteromorpha Intestinalis càirdeach rithe, agus tha e math airson a bhith ga frithigeadh ann an ola.
'S i glasag an seòrsa Albannach anns am bheil an tomhas as àirde de bhiotamain C. Dh' fhiosraicheadh bho chionn ghoirid gun robh an co-thàth, poilisacoraideach, (polysacchoride), a' nochdadh buaidhean antivìorasach nuair a chaidh as-tharraing às an fheamainn air a leth. Bha e a' lùghdachadh ràtaichean fri-fhillteach ann an iomadh seòrsa vìoras cinne-daonna, 's eun dhen chnatan-mhòr.
A thaobh mean-fhàs, 's iad na h-Algae ghorma (Chlorophyta) as cudthromaiche, agus tha a' ghlasag na pàirt den chòmhlan seo. Tha a' mhòr-chuid dhiubh beò ann an uisge, ach tha a' ghlasag na pàirt den 13% a tha beò ann an sàl.
Àiteachadh
Ann an Iapan, a-rèir aithrisean, thathar a' togail agus a' buain seòrsaichean ghlasag ris an canar Aosa (アオサ）bho chionn 1930 ann an Linne Ise (伊勢湾）agus Linne Mikawa (三河湾). Tha àiteach Aosa feumach air bàgh, caol, caolas no camas sèimh socair, far am bheil tomhas an t-salainn san t-sàl rud beag nas lugha.
Iomraidhean
thumb|left|250px| Glasag (Ulva Lactuca)
Roinn-seòrsa:Feamainn Roinn-seòrsa:Biadh
Creag an Iubhair
'S e baile beag ann am Muile a th' ann an Creag an Iubhair (Beurla: Craignure). Ann an 2001 's e 70 an àireamh-shluaigh a tha aige. An sin tha aiseagan a' dol eadar Creag an Iubhair is an t-Òban le Caledonian Mac a' Bhriuthainn.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Muile
Fionnphort
thumb|Cladach ann am Fionnphort
'S e baile beag ann am Muile a th' ann am Fionnphort (Beurla:Fionnphort). Ann an 2001 's e 80 an àireamh-shluaigh a tha aige. An sin tha aiseagan a' dol eadar Fionnphort is Ì Chaluim Chille le Caledonian Mac a' Bhriuthainn.
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Muile
An Corrán, Contae Dhoire
'S e baile ann an Contae Dhoire a tha ann An Corrán (Beurla: Curran).
Christopher Plummer
S'e cleasaiche à Ontario ann an Canada a th'ann an Christopher Plummer neo Arthur Christopher Orme Plummer (Toronto, 13 an Dùbhlachd 1929).
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte Plummer, Christopher
Llandŵ
Tha am baile Llandŵ ann am Bro Morgannwg, a' Chuimrigh. Tha e 15.0 mi (24.2 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 146.1 mi (235.0 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 706 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 105 (14.9%); rugadh 68% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bro Morgannwg Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Bearanach Thiar
‘S e baile beag ann am Muirthead, Chontae Mhaigh Eo sa Chúige Chonnacht ann an Èirinn a th’ann an Bearanach Thiar.
Ceanglaichean a-mach
Ireland Gen Web
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Contae Mhaigh Eo Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Èireann Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann Roinn-seòrsa:Èirinn
An Creagán, Contae Dhoire
'S e baile ann an Contae Dhoire a tha ann An Creagán.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae Dhoire
Sgeir Dhubh
Tha Sgeir Dhubh (Beurla: Skir Dhu) ann an Siorrachd Bhioctoria, Alba Nuadh.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
874
Tachartasan
Thoisich tuinneachadh Lochlannach air Innis Tìle
Bàsan
Roinn-seòrsa:870an
Groban
'S e beinn ann an Alba a th' ann an Groban. Tha e suidhichte ann am Frìth Fanaich air a' Ghàidhealtachd san iar-thuath air Loch Fanaich. Tha e 749m (2457 troigh) de dh’àirde. 'S e Marilyn is Graham a th' ann.
Thèid beanntan na h-Alba a chur ri chèile ann an liostaichean sònraichte a rèir àirde agus àirde rinneach mullach na beinne. Canar Beinn Rothaich, Murdo, Marilyn, Donald, Graham neo Corbett riutha. Tha buidhnean eadar-dhealaichte gam measach agus an uair sin thèid na tomhasan a chruinneachadh ann an liostaichean a tha rim faighinn air an làrach-lìn "Database of British and Irish hills". Bho àm gu àm nì iad ath-sgrùdadh mu àird na beinne, agus rinneadh an t-ath-sgrùdadh mu dheireadh air Groban san 10 am Màrt 2007.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba Roinn-seòrsa:Frìth Fanaich
Maighdeann-ròin
thumb|right|200px|Selchidh air stampa às [[na h-Eileanan Farach]] Tha na maighdeannan-ròin (Beurla: selkies silkies no selchies) 'nan creutairean uirsgeulach san eòlas-uirsgeul na h-Èireann agus na h-Alba a 's urrainn dhaibh chruth-atharrachadh o ròin ann am mac an duine. Thòisich an fionnsgeul gu soilleir ann an Arcaibh, far a tha "selkie" gu soirbh am facal Arcach air "ròn".
Tha maighdeannan-ròin urrach a dh'fhàs daoine le cur air imrich am bèin-ròin, agus 's urrainn dhaibh ris an dealbh ròin thilleadh le cur am bèin air ais umpa. Am bitheantas tha sgeulan timcheall maighdeannan-ròn 'na sgeulan brònach suirghe: tuitidh duine agus maighdeann-ròin ann an gaol, ach an dèidh ùine fàsaidh a' mhaighdeann-ròin neo-fhoisneach, a' socrachadh ri thilleadh dhan mhuir. Uaireannan cha bhi fhios aig duine a bheil a leannan 'na maighdeann-ròin, agus dùisgidh gan lorgadh air falbh. Uairean eile falaichidh an duine an bian na maighdinn-ròin, mar sin gam bocadh an tilleadh dhan riochd ròin.
Tha The Great Silkie of Sule Skerry 'na òran tradaiseanta ainmeil à Arcaibh mu mhaighdeann-ròin agus tha iad an teis-mheadhan an fhilm The Secret of Roan Inish cuideachd.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Eòlas uirsgeulachd Eòlas uirsgeulachd Roinn-seòrsa:Miotas-eòlas
Inuktitut
'S e cànan nan Inuit a th' ann an Inuktitut. Tha i ga bruidhinn ann an Canada a Tuath, Alasca agus A' Ghraonlainn. Canar "Canadian Syllabic" ris an dòigh-sgrìobhaidh a chleachdas Inuktitut.
Ann an Canada, 's e cànan oifigeil Nunavut a th' ann agus tha i cuideachd ga cleachdadh ann an Quebec an Tuath le 36,000 neach.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Cànain dùthchasail Aimeireaganach
875
DCCCLXXV
Bàsan
Roinn-seòrsa:870an
An Tart-Thìr
thumb||400px|Cairt dhen Tart-Thìr a chaidh air foillseachadh ann an [[1705 ann an Amsterdam]]
An Tart-Thìr (Laideann: Tartaria): sgìre neo dùthaich ann an Meadhan Àisia far an robh na Tartaraich a' fuireach.
Roinn-seòrsa:Àisia Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Bun Easain
thumb|right|250px|Bun Easain 'S e baile-beag ann am Muile a th' ann am Bun Easain  (Beurla:Bunessan). Ann an 2001 's e 200 an àireamh-shluaigh a tha aige.
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Muile
Fulangach (gràmar)
Tha gniomhair “fulangach” (Beurla ‘’passive’’) den riochd a bheir buaidh air a’ chùisear. Tha “buail” na riochd fulangach ann an “Bhuaileadh am bòrd leis an òrd”.
Roinn-seòrsa:Teirmean gràmair
An Caolas Beag, Alba Nuadh
Tha An Caolas Beag (Beurla: Little Narrows) ann an Siorrachd Bhioctoria, Alba Nuadh.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Camanachd an Òbain
Na sgiobaidhean eile san Òban, 's iad Comann Camanachd Ceilteach an Òbain agus Comann Camanachd Latharnach an Obain.
Duaisean
Bhuannaich iad Cupa na Camanachd ann an 1933, 1938 agus 1996.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Camanachd Roinn-seòrsa:Sgiobaidhean iomain
Camanachd Lunnainn
Sgioba Iomain
Sgìre-chluiche : Sgìre a Deas
An aon sgioba iomain ann an Sasainn. Chaidh e a bith tràth sna 90an ach chaidh a bheòthachadh ann an 2004. Ghabh iad pàirt ann an Cuach Bhullough.
Ceangal a-mach
Roinn-seòrsa:Camanachd
Caingeiseachd
right|thumb|300px|Caingeisich ann an [[Meagsago]]
Malabo
'S e prìomh-bhaile Gini Mheadhan-Chriosach a tha ann am Malabo. Ged a tha am pàirt as motha den dùthaich suidhichte air tìr mhòr Afraga, tha Malako suidhichte 'san taobh tuath air an eilean Bioko. Tha Malabo 609km air falbh bho Abuja (Nìgeiria), 450km bho Yaoundé (Camarun), agus 303km bho Libreville (Gabon). Tha e suidhichte aig 111m os cionn ìre na mara. 'S e seo an co-chomharran aige: 3° 45’ Tuath agus 8° 47’ Ear.
Oilthigh Akureyri
'S e oilthigh rannsachadh na stàite ann an Akureyri, ann an ceann a tuatha Innis Tìle 's th' ann an Oilthigh Akureyri (Innis-Tìlis: Háskólinn á Akureyri air neo An t-Oilthigh ann an Akureyri, facal air an fhacal). Chaidh a stèidheachadh ann an 1987. Tha Sgoil Saidheansan Slàinte Oilthigh Akureyri ag obrachadh fad trì roinnean; Altramachd agus Leigheas Dreuchdail, a tha a' tabhann sgrùdadh fo-cheum airson ceum baidsealair (B.s.) agus ceum for-cheum a bheir seachad sgrùdaidhean for-cheum eadar-chuspaireil airson ceum maighstireachd (M.s.) agus dioplòma ann an saidheansan slàinte. Tha grunn sgrùdaidhean ann an saidheansan slàinte air an dèanamh anns na saidheansan slàinte a tha ceangailte ris an roinn iar-cheumnach agus a tha a rèir poileasaidh agus amasan bunaiteach roinn nan saidheansan slàinte agus poileasaidh Oilthigh Akureyri aig àm sònraichte sam bith.
Caingeiseachd
Caingeiseachd (Beurla: Pentecostalism): Eaglaisean ùra far a bheil iad a' seinn òran sna modhan sa latha an diugh, a' deanamh leighis spioradail, a' bruidhinn tro Spiorad Naomh 7c.
Rafael Núñez Moledo
B’ e neach-lagha, neach-poileataigs agus riochdaire dioplòmasach à Coloimbia a bh’ ann an Rafael Wenceslao Nuñez Moledo (Cartagena de Indias, 28 an t-Sultain 1825 – Ibidem, 18 an t-Sultain 1894). Bha e na cheann-suidhe na dùthcha ceithir turas airson dà phàrtaigh. B’ e balach gu math lag bochd a bh’ ann ach a dh’aindeoin sin, bha e na saighdear ann an Cogadh nan Àrdanach ann an 1840 nuair a bha e dìreach 14 bliadhna a dh’aois. Bha e na fhear-aithris fad iomadh bliadhna an dèidh an oilthigh fhàgail. Phòs e aig María de los Dolores Gallegos Martínez ann an 1831 air adhbharan sòisealta agus rug i dithis duine-cloinne dha. Dhealaich iad agus chaidh e thall thairis. Phòs e a-rithist, an turas sin aig Soledad Román Polanco, à Cartagena de Indias. B’ e boireannaich gu math ainmeil a bh’ annta, agus bha Román Polanco gu math cumhachdail. Thug na sgrìobh Spencer buaidh mhòr airsan.
Clann Chamshron
thumb|Ìomhaigh Clann Chamshron 'S e Clann Chamshron aon de na cinnidhean as sìne ann an Alba, le fearann dualchasach ann an Loch Abar.
Caingeiseachd
Roinn-seòrsa:Creideamh
Rafael Núñez Moledo
Bha e na cheann-suidhe nan Stàitean Aonaichte Choloimbia dà thuras, bho 8 an Giblean 1880 gu ruige 1 an Giblean 1882 agus an uair sin bho 11 an Lùnastal 1884 gu ruige 1 an Giblean 1886, nuair a bha co-labhairt reachdail ann, a dh' atharraich cruth na stàite. B' e an feallsanachd phoileataigeach aigesan a bha air cùl gnothaich. Bha e na cheann-suidhe Choloimbia eadar  4 an Giblean  1887 agus 7 an Lùnastal 1892, agus an uair sin bho 29 an t-Sultain 1886  gus a chaochail e ann an 1894. Leig e dìleab mòr an dà chuid do Choloimbia agus tha aodainn a’ nochdadh air an airgead an siud.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:Daoine à Coloimbia
Clann Chamshron
Meuran
'S e prìomh mheur a' chinnidh Loch Iall, agus is iad na fineachan eile Eireachd (le prìomh-athair Eòghann Camshron), Na Cluainean, Gleann Nibheis, agus Am Fasadh Feàrna.
An Cuach
Cleachdaidhean eile aig Cuach (soilleireachadh)
Clann Chamshron
Meuran
Tha caochladh bheachdan air tùs a' chinnidh. 'S e aon bheachd gun do tàinig an sliochd bho bhall Theaghlagh Rìoghail an Danmhairg, fear le sròn cam agus, mar sin, leis an leth-ainm Cam-shròn; 's e beachd eile gun do tàinig an sliochd à Fìobh agus gun d' fhuair iad an sloinneadh bho ainm sgìre an sin.
An Cuach
'S e baile ann an Contae Dhoire a tha ann am An Cuach.
Malabo
Anns a’ bhliadhna 1827 chaidh am baile a stèidheachadh leis na Breatannaich le Port Clarence mar ainm. Nuair a bha an t-eilean fo smachd na Spàinntis, dh'atharraich iad an t-ainm gu Santa Isabel. Anns a’ bhliadhna 1973 chuir an ceann-suidhe Francisco Macías Nguema an t-ainm Malabo air a’ bhaile. Bha esan ag iarraidh ainm afraganach an àite ainm eòrpach. Tha port-adhair eadar-nàisenta aige: Malabo International Airport. Tha bàtaichean-aiseig a’ dol gu Douala agus gu Bata bhon phort-mara Mhalabo.
Oilthigh Akureyri
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Oilthighean ann an Innis Tìle Roinn-seòrsa:Foghlam
Clann MacPhàrlain
Roinn-seòrsa:Cinnidhean Albannach
Malabo
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Afraga Roinn-seòrsa:Meadhan Afraga Roinn-seòrsa:Bailtean
Clann Chamshron
Meuran
Anns na meadhan-aoisean, dh' aonaich na Camshronaich le trì cinnidhean eile, 's e sin MacMhàrtainn à Leitir Fhionnlaigh, MacGhillOnfhaidh às an t-Sròin agus MacShomairle à Gleann Nibheis.
Ceann-cinnidh
'Se ainm traidiseanta a' ceann-feadhna Mac Dhòmhnaill Dhuibh (an t-ainm air tighinn bho' n t-sinnsear Dòmhnall Dubh (rugadh 1400), a' chiad cheann-feadhna air a bheilear cinnteach), no Loch Iall (bho' n loch a tha faisg air cathair a' chinnidh, Caisteal Achadh na Cairigh), a tha fhathast na àite-fuirich do Loch Iall.
O thùs, b' e Tòrr a' Chaisteil cathair a' chinnidh. Chaidh a leagail le Eòghann Dubh Camshron, a thog Caisteal Achadh na Cairigh ann an 1655. Chaidh Achadh na Cairigh a lasadh leis na Hanoverians. Chaidh 'ath-thogadh le Dòmhnall Camshron ann an 1802.
Eachdraidh a' chinnidh
B' e sluagh-ghairm a' chinnidh Chlanna nan con thigibh a seo is gheibh sibh feòil, agus am facal-suaicheantais Aonaibh Ri Chèile.
Coltach ris a' mhòr-chuid de chinneadhan Gàidhealach, bha Clann Chamshron an sàs ann am mòran cathannan troimh na linntean, mòran dhiubh an aghaidh an nàimhdean Clann an Tòisich. Gidheadh, shabaid iad leis a' chinneadh sin an aghaidh Clann Dòmhnaill aig Blàr Inbhir Lochaidh ann an 1431.
Ri linn Cogaidhean an Neo-eisimeileachd anns a' cheathramh linn deug, thathar a' creidsinn gun do shabaid Clann Chamshron air taobh Rìgh Raibeart am Brus an aghaidh nan Sasannach. Cuideachd, bha Clann Chamshron air taobh nan Seumasaich aig Prestonpans, Blàr na h-Eaglaise Brice (1746), agus Blàr Chùil Lodair. As dèidh Chùil Lodair, ghabh an ceann-feadhna, Dòmhnall Camshron, Gentle Lochiel, tèarmann anns an Fhraing, far an do chaochail e ann an 1748.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Alba Roinn-seòrsa:Cinnidhean
Air Cuan Dubh Drilseach
thumb|Còmhdach an leabhair
'S e nobhail fhicsean-saidheans a th' ann an Air Cuan Dubh Drilseach, le Tim Armstrong, a chaidh a chur an clò le CLÀR anns a' Ghiblean, 2013. 'S e Air Cuan Dubh Drilseach a' chiad leabhar ficsean-saidheans cruaidh do dh'inbhich anns a' Ghàidhlig. A thaobh cuspair, tha an nobhail suidhichte eadar saibeir-punc agus opra-fànais, agus an sgeulachd a-mach air saibeirneataics, an t-singilteachd theicneòlach, poileataics anarcach agus ceòl nuadh.
Duais Litreachais Comann Bratach na Croise 2013
Anns an Dàmhair 2013, chaidh Air Cuan Dubh Drilseach ainmeachadh air Geàrr-liosta Duais Litreachais Comann Bratach na Croise - Ciad Leabhar na Bliadhna - còmhla ri leabhraichean bho Chalum MacAoidh (Mantle), Eunice Buchanan (Kettillonia), Vicky Jarrett (Linen Press) agus Kellan MacInnes (Luath Press). Bhuannaich an nobhail an duais.
Eadar-theangachadh
Chaidh Tinte na Farraige Duibhe fhoillseachadh le Leabhar Breac ann an 2020. Chaidh  Tinte na Farraige Duibhe  eadar-theangachadh le Eoin P. Ó Murchú.
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:Leabhraichean
An tuiseal ginideach
'S e an tuiseal ginideach am foirm den ainmear (tuiseal) a sheallas cò no dè tha a’ seilbheachadh rudeigin, neo a sheallas bunadas rudeigin.
Eisimpleirean sa Ghàidhlig
Roinn-seòrsa:Teirmean gràmair
Llanilltud Faerdref
Tha am baile Llanilltud Faerdref ann an Rhondda Cynon Taf, a' Chuimrigh. Tha e 8.4 mi (13.6 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 137.7 mi (221.7 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 14587 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 2501 (17.1%); rugadh 89% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Rhondda Cynon Taf Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
San Francisco
thumb|right|300px| San Francisco Is e baile mòr air taobh an iar Na Stàitean Aonaichte ann an California a tha ann an San Francisco. Tha am baile suidhichte air an leth-eilean San Francisco Peninsula. Tha an Cuan Sèimh san àirde an iar dheth. Tha an drochaid Golden Gate a tha san àirde a tuath San Francisco, gu math cliùiteach.
Chaidh am baile a stèidheachadh anns a' bhliadhna 1776 leis na Spàinnteach. An toiseach bha misean ann aig an robh an t-ainm Naomh Francis à Assisi.
Catalòinia
'S e fear de na ceàrnaidhean na Spàinne a tha ann an Catalòinia (Spàinntis: Cataluña; Catalanais: Catalunya; Aranese: Catalonha). Tha e suidhichte ann an ear-thuath na dùthcha. Tha crìochan aige sa tuath leis an Fhraing agus Andorra. Tha am Muir Meadhanach san àird an ear. San àird a tuath tha na Beanntan Pirineach, a' dol cho àrd ri 3000 meatair. Tha Catalòinia cho farsaing ri 32,114 cilemeatair ceàrnagach. Anns a' bhliadhna 2008 bha 7,210,508 duine de shluagh ann, le dlùths aig àireamh 222.16 duine gach km². Tha i na Coimhearsnachd fèin-riaghlaidh fo smachd Parlament de Catalunya.
San Francisco
Daoine ainmeil
Rugadh Clint Eastwood, actair fhilmichean ann an San Francisco ann an 1930.
Catalòinia
Tha Catalanais, Spàinntis agus Aranais nan cànanan oifigeil.
San Francisco
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Calafòrnia
Catalòinia
Tha Barcelona na phrìomh-bhaile.
Schleswig-Holstein
‘S e stàit (Gearmailtis: Land) anns A' Ghearmailt a th' ann an Schleswig-Holstein (IPA: ˈʃleːsvɪç ˈhɔlʃtaɪn, Danmhairgis: Slesvig-Holsten, Frysk: Sleeswyk-Holstein). Tha an stàit seo suidhichte ann an ceann a tuath dùthcha air na crìochan leis An Danmhairg agus trì stàitean eile, Hamburg, Mecklenburg-Vorpommern agus Sagsainn Iosail is iad uile ann an ceann a deas na stàite. ‘S e Kiel a th’ann prìomh-bhaile na stàite, agus am baile as motha cuideachd, ach ‘s e Lübeck a th’ann am baile as eachdraidheil is as ainmeil na stàite. Tha an stàit seo a’ sìneadh air 15,763.18km2 ri taobh na mara Bhaltach agus a’ Chuain a Tuath, air an ceann a deas na Doirling Jutland. Le dìreach 2,834,259 de dhaoine nan tàmh an seo, ‘s e an naodhamh stàit as motha na Gearmailte, a thaobh àireamh-sluaigh, a th’ann Schleswig-Holstein.
Catalòinia
'S e roinn eachdraidheil a tha ann an Catalòinia, tha bratach Chatalòinia a’ dol air ais dhan 10mh linn. Mar sin tha togalaichean eireachdail eachdraidheil rim faicinn air feadh na dùthcha. Tha mòran bailtean ann a tha beairteach a thaobh àrsaidheachd agus dìleab dualchais, mar eisimpleir: Lleida, Tarragona, Girona agus Barcelona.
Tha trì puirt-adhair eadar-nàiseanta ann:
Daoine ainmeil
Ealain
Ceòl
Poileataigs
Creideamh
18 an Cèitean
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Cànanan Ceilteach
thumb|300px|Buidhe–freumhan nan cànanan, uaine-ìre nas motha, gorm-far a bheil cànanan Ceilteach gam bruidhinn an-diugh 'S iad cànanan Innd-Eòrpach a tha ann an cànanan Ceilteach. Thathar gam bruidhinn an-diugh anns na h-Eileanan Breatannach, a' Bhreatainn Bheag, Alba Nuadh agus Patagòinia. Tha iad a' cleachdadh na h-aibidil Ròmanaich. Roinnear na cànanan a tha beò air dà bhuidhean.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Cànain Cheilteach
Una Voce
thumb Tha Una Voce (Laideann: "Aon Guth") na chomann Caitligeach le meuran ann an 28 duthchannan air feadh an t-saoghal. Se an priomh amas Una Voce leasachadh an aifrionn Laidinn tràidiseanta.
Ceangailtean a-muigh
Roinn-seòrsa:Creideamh
Dixie Carter
B' e cleasaiche à Tennessee sna Stàitean Aonaichte a bha ann an Dixie Carter neo Dixie Virginia Carter (McLemoresville 25 an Cèitean 1939 – Houston 10 an Giblean 2010). Bha i pòsta ri Hal Holbrook. Chaochail i le aillse corporis uteri.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte Roinn-seòrsa:Cleasaichean nam film
Târgu Jiu
Eachdraidh
'S ann às an fhacal Търг (Gàidhlig: margaidh) an an Slàbhais agus ainm na h-Aibhne 's a th'ann an t-ainm. Chaidh am baile a chlàradh airson a' chiad turais ann an 1406.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Romàinia Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Romàinia
Paul D. Boyer
B' e ceimigear às Na Stàitean Aonaichte a bh' ann am Paul Delos Boyer (Provo 31 an t-Iuchar 1918–2 an t-Ògmhios 2018).
Rugadh e ann an Utah is bha e na oileanach aig Oilthigh Brigham Young. Sgrìobh e a theusais aig Oilthigh Wisconsin is dh'obraich e aig Oilthigh Stanford is Oilthigh Minnesota mus deach e do dh'UCLA ann an 1963. Rannsaich e am beirmear a tha a' dèanamh ATP, moileciuil glè chudromach ann an cearcall lùths nan cealla, is chinntich John E. Walker a theòiridh mun phròiseas nuair a dhearbhaich e structar an ATP synthase.
Urraman
Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 1997, còmhla ri Jens C. Skou agus John E. Walker airson na h-obrach aca air lùths ann an ceallan.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Greifswald
‘S e baile meadhanach air an àirde an ear-thuath na Gearmailte a th’ ann an Greifswald (IPA: ɡʁaɪfsvalt, Plattdüütsch: Griepswoold). 'S ann à Greif (grìbhean) agus wald (coille) a tha an t-ainm. Tha e suidhichte aig 7m os cionn ìre na mara ri taobh na h-aibhne Ryck, faisg air na h-eileanan Usedom agus Rügen agus ri beulaibh na Baltach, anns an stàit Mecklenburg-Vorpommern, 110km air falbh bho Rostock, 225km bho Bherlin agus 264km bho Hamburg. ‘S ann leis an sgìre Landkreis Vorpommern-Greifswald a tha am baile agus, le 56,445 duine a' fuireach ann, ‘s e an còigeamh baile as motha na roinne a th'ann.
Eachdraidh
Chaidh am baile a chlàradh airson a' chiad turas ann an 1199nuair a stèidhich manaich às An Danmhairg manachainn agus chaidh Oilthigh Ghreifswald a thogail ann an 1456, an dàrna fear as aosda ann an ceann a tuath na Roinn Eòrpa. Bhuineadh am baile dhan lìg mhalairt Hansa fad na meadhan aoisean. Eadar 1631 agus 1815, bha am baile, agus Pomerania air fad, fo bhuaidh na Suaine. An uair sin, chaidh Roinn Phruisianach Phomerania a stèidheachadh, le Greifswald na broinne gu ruige 1945.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Ghearmailt
Tàcharan
Shaoil mi a-riamh gun robh am facal "changeling" a' ciallachadh an leanabh a bha air ghoid agus an sìthiche a bha air falbh. Chan eil e fìor ge-tà.
A-rèir Katharine Briggs anns an leabhar aice, Abbey Lubbers, Banshees & Boggarts; an leabhar a bha mu dheidhinn sìthichean Sasannach; 's e an sìthiche a tha ann "changeling" a-mhàin.
Earra-Ghàidheal agus Bòd (sgìre Phàrlamaid Westminster)
Chaidh a cruthachadh ann an 1983 o Earra-Ghàidheal agus pàirtean de Bhòid agus Siorrachd Àir a Tuath. Is ionann crìochan na sgìre agus crìochan na Chomhairle Earra-Ghàidheal is Bhòid a-nis ach ro 2005 b' ionann a crìochan agus crìochan sgìre Phàrlamaid na h-Alba agus bha an t-ionad mu Bhaile Eilidh sa' sgìre eile. Tha Ceann Loch Chille Chiarain, Dùn Òmhain, Baile Eilidh agus Baile Bhòid nam bailtean cudromach sa sgìre seo.
Tàcharan
Sgrìobh i :
876
'S e bliadhna-leum a bha ann an 876 (DCCCLXXVI).
Tàcharan
Rudan, chan e daoine. Sgrìobh i sin "rudan" airson chan eil sìthichean a-mhàin air falbh mar tàcharan an àite an caoineachan no an t-sighideach.
Earra-Ghàidheal agus Bòd (sgìre Phàrlamaid Westminster)
Tha i ann an crìch ri Ros, An t-Eilean Sgitheanach agus Loch Abar, Peairt agus Siorrachd Pheairt a Tuath, Sruighlea agus Siorrachd Dhùn Breatainn an Iar.
876
Bàsan
Roinn-seòrsa:870an
Tàcharan
Tha trì seòrsachan de tàcharan; stoc maidean, leanabh sìth agus seann shìthiche.
Tha na sìthichean a' cleachdadh stoc maidean nuair a tha iad ag iarraidh a ghoid duine inbheach (boireannach mar as trice, an dara cuid màthair a tha a' banaltrachadh no caileag àlainn a tha aon de na sìthichean ag iarraidh). Tha coltas an duine air an stoc maidean, coltas an duine TINN. Bidh an stoc maidean a' fàs nas tinne agus a' dol bàs agus bidh air thìodhlachadh.
Uaireigin bidh na sìthichean a' cur an leanabh sìthiche an àite an leanabh saoghalta. Tha e tinn, mar as trice, agus chan e a' soirbheachadh. Tha e a' gul agus a' caoineadh agus a' sgreuchail fad na h-ùine. Chan eil e ag ithe. Chan eil e ag òl. Chan eil e a' cadal.
Agus 's e an seann shìthiche an treas seòrsa tàcharain. Tha mi a' smaoineachadh gu bheil mar cluaineas, nach eil? Tha an seann shìthichean sgìth, caithte agus mar tàcharan tha cuideigin ga thoirt cùram agus ga bheathachadh agus chan eil obair sam bith aige a dhèanamh. 'S e deagh bheatha. Airson an tàcharan. Chan eil airson a' mhàthair.
Roinnean na Spàinne
'S e na pàirtean dhen Spàinne anns an robh an Spàinn air a roinn airson stadastaireachd agus rianachd a tha na roinnean na Spàinne (Spàinntis: provincias de España).
Chaidh sgrìobhainn fhoillseachadh ann an 1833 le Javier de Burgos, a bha an Rùnaire na Stàite agus Leasachaidh aig an àm. Chruthaich esan stàit mheadhanaichte, air a roinneadh ann an 49 roinnean agus 15 mòr-roinnean. Dh'ainmich 45 dhuibh an dèidh nam prìomh-bhailtean (ach Nafarroa (Pamplona), Araba (Gasteiz), Gipuzkoa (Donostia) agus Bizkaia (Bilbao). Chaidh siostam ùr a chur an gnìomh ann an 1978, a chruthaich Coimhearsnachdan fèin-riaghlaidh: tha seachd dhuibh aon-roinneil: Asturias, Na h-Eileanan Balèarach, Cantàbria, La Rioja, Madrid, Murcia agus Nafarroa. Chan eil comhairlean roinneil (Catalanais: diputacions provincials) aca. Seo liosta Roinnean na Spàinne bho fhigearan na Riaghaltais
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:An Spàinn Roinn-seòrsa:Provincias na Spàinne
Halmstad
‘S e baile meadhanach agus port ann an ceann a deas na Suaine a th’ ann an Halmstad (IPA: halmsta). Tha e suidhichte eadar Göteborg agus Helsingborg, aig Inbhir na h-aibhne Nissan, far a shruthas i dhan Kattegat, san sgìre Hallands län, 426km air falbh bho Stockholm, 451km bho Uppsala agus 1,107km bho Luleå. Tha 58,577 duine a' fuireach ann. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1307.
Freumhan an ainm
Tha e coltach gur ann à dà fhacal ann an Suainis: halmr (feur) agus stad (baile) a tha an t-ainm. Bheireadh sin Baile an Fheòir dhuinn sa Ghàidhlig an latha an-diugh.
Am Borgh Ùr
'S e baile ann am Fìobha a tha sam Borgh Ùr (Beurla: Newburgh).
Halmstad
Eachdraidh
Chaidh am baile a chlàradh airson a' chiad turais ann an 1231 mar Halmstæde. Fhuair Halmstad - a bha beagan na b' fhaide shuas na h-aibhne na tha e a-nis - a chuid chòirichean a thaobh chìsean agus malairt bho Rìgh na Danmhairge ann an 1307. Ghluaiseadh meadhan a' bhaile dhan àite far a bheil e an latha an-diugh mu 1320, le cead bhon Phàp, nuair a bha trioblaid mhòr ann leis An t-Suain, a bheireadh ionnsaigh daonnan air Halmstad. Eadar 1400 agus 1530 b' ann ann an Halmstad a rèiteachadh cò a bhiodh na Rìgh air an Aonadh Kalmar. Thog an Rìgh Christian den Fjerde ballachan-dìona an seo. Chaidh am baile na smàl ann an 1619. Ann a 1645 thug an t-Suain seilbh air Halmstad. Dh'fhàs am baile fad an 19mh Linn air sàilleabh gu robhar a' togail taighean-gnìomhachais.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean anns an t-Suain Roinn-seòrsa:An t-Suain
Am Borgh Ùr
B' e borgh rìoghail a bha ann. Ro 1978 bha ceàrdaichean ola-lìn sam Borgh Ùr ach bhriseadh an Tayside Floorcloth Company agus dh'fhosgaileadh iad.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Fìobha
Loch Beinn a' Mheadhoin
thumb|Loch Beinn a' Mheadhoin thumb|Dama an locha
'S e loch ann an Alba a tha ann an Loch Beinn a' Mheadhoin no Loch Beinn a' Mheadhain (Beurla: Beinnavian neo Beneveian). Tha e suidhichte air a' Ghàidhealtachd ann an Gleann Afraic. Tha e mu 8 cilemeatairean san iar dheas air Canaich agus chan fhaighear an seo ach air slighe bhig.
Tha an loch mu 8.3 cilemeatairean a dh'fhad agus mu 600 meatair a leud. Bha an loch tùsail na bu lugha na sin. Ach leis a' phròiseact "Neart nan Gleann" chaidh dama a thogail agus dh'fhàs an loch na bu mhotha an uair sin. Tha an dama glè bheag, mar sin chan eil e cho faicsinneach bhon astar agus chan eil e a' milleadh an àrainneachd gu mòr. Tha Loch Beinn a' Mheadhoin na phàirt den Affric-Beauly hydro-electric power schemes.
Thèid an loch a lìonadh bho struth uisge san iar à Loch Afraig. Cuideachd tha pìob ann fo thalamh bho Loch Mullardoch a tha na laighe nas àirde na Loch Beinn a' Mheadhoin. Thèid struth an uisge anns a' phìob seo a chleachdadh gus dealan-uisge a chruthachadh. Sruthaidh an t-uisge a-mach à Loch Beinn a' Mheadhoin chun an ear gu Abhainn Beauly agus air an dàrna làimh tro phìob-uisge gu stèisean-cumhachd dealan-uisgeach ann an Fas na Coille faisg air Canaich.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba
Fìobh an Ear-Thuath (sgìre Phàrlamaid na h-Alba)
'S e sgìre Phàrlamaid na h-Alba a tha ann am Fìobh an Ear-Thuath (Beurla: North East Fife).
Chruthaicheadh i ann an 1999 agus b' ionann a crìochan agus an sgìre Westminster. Mhùth a crìochan ann an 2011. Tha Am Borgh Ùr, Cair Ail, Cill Mhaoininn, Cill Rìmhinn, Eanstair, Elie, Uachdar Mucadaidh san sgìre seo.
Tha i ann an crìch ri Fìobh Meadhanach agus Gleann Rathais agus Siorrachd Pheairt a Deas agus Siorrachd Cheann Rois.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba Roinn-seòrsa:Fìobha Roinn-seòrsa:Sgìrean Phàrlamaid na h-Alba
1970
MCMLXX
Bàsan
thumb|150px|Bertrand Russell
Cúil Raithin
'S e baile ann an Contae Dhoire a tha ann an Cúil Raithin (Beurla: Coleraine).
Bàgh Labhrainn
Tha Bàgh Labhrainn (Beurla: Bay St Lawrence) ann an Siorrachd Bhioctoria, Alba Nuadh.
Smaoinichidh cuid gun robh Leif Erikson a' fuireach an seo.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Bearanach Thoir
‘S e baile beag ann am an Muirthead, Chontae Mhaigh Eo sa Chúige Chonnacht ann an Èirinn a th’ann an Bearanach Thoir.
Ceanglaichean a-mach
Ireland Gen Web
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Contae Mhaigh Eo Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Èireann Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann Roinn-seòrsa:Èirinn
Oilthigh Bifröst
'S e oilthigh dùthchail rannsachaidh ann am Bifröst, a faisg air Borgarnes (Vesturland), a th' ann an Oilthigh Bifröst (Innis-Tìlis: Háskólinn á Bifröst). Chaidh am baile, Bifröst, a thogail timcheall air an sgoil, anns a bheil mu 200 duine a' fuireach ann. Chaidh an sgoil a stèidheachadh ann an 1918 fon ainm Samvinnuskólinn a bha i an uairsin ann an Reykjavík. Bha an sgoil air a ruith le Comann Chomainn Co-obrachaidh Innis Tìle agus bha i airson buill den ghluasad co-obrachaidh a bha seo. B' e Jónas Jónsson à Hrifla a' chiad phrionnsapal. B' ann air Colaiste Ruskin, ann an Sasainn, a chaidh a mhodaileadh. Ghluais an sgoil gu fearann Hreðarvatn anns an Artaig a Tuath ann an 1955. B' ann an 1988 a chaidh an sgoil a stèidheachadh gu foirmeil mar oilthigh. Tha an sgoil air a dhol tro ghrunn atharrachaidhean ainm, ach a bharrachd air a' chiad ainm (an Sgoil Cho-obrachail) agus an t-ainm a th' ann an-dràsta (Oilthigh Bifröst), chaidh an t-Oilthigh ainmeachadh mar Oilthigh Co-obrachail agus Oilthigh Gnìomhachais Bifröst. Tha an sgoil air a bhith san roinn prìobhaideach bho 1990, mus robh i na roinn taobh a-staigh Samband ĺslenskra Samvinnufélaga (Gàidhlig Comann Co-chomainn Innis Tìle). 'S e Vilhjálmur Egilsson, an ceannard an-dràsta, a thòisich san dreuchd ann an 2013 nuair a leig Bryndís Hlöðversdóttir dheth a dhreuchd an dèidh dà bhliadhna a fhrithealadh, bho 2011. Tha còrr air 570 oileanaich san sgoil. Tha dà roinn san: saidheansan sòisealta air an dara taobh agus lagh agus gnìomhachas air an taobh eile. Chuir Guðni Thorlacius Jóhannesson - ceann-suidhe Innise Tìle - bliadhnaichean ag obair an seo.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Oilthighean ann an Innis Tìle Roinn-seòrsa:Foghlam
Miguel Abadía Méndez
B’ e Miguel Abadía Méndez (Piedras, Tolima, 5 an t-Ògmhios 1867 - La Unión - Fómeque, Cundinamarca, 15 an Cèitean 1947) fear-lagha, daonnaire, neach-poileataigs agus riochdaire dioplòmasach à Coloimbia. Fhuair e a chuid fhoghlaim aig a’ Cholaiste Colegio Mayor de Nuestra Señora del Rosario ann am Bogotá. Bha e na cheann-suidhe na Poblachd, reachdadair, bha e air a bhith os cionn seachd ministrealachdan, na Chomhairliche na Stàite agus na Bhreitheamh aig Àrd-chùirt A’ Cheartais. Mar Mhinistear an Riaghaltais (ministear na dùthcha agus a’ cheartais an latha an-diugh) stiùir esan an ath-leasachadh bun-reachdail dhe 1910 air a’ Bhun-Reachd dhe 1886. Riochdaich e an dùthaich ann an t-Sile, An Argantain agus Braisil.
Nuair a thug e a làmh air Ceannas na Poblachd airson an teirm eadar 1926 agus 1930 (bha esan an aon tagraiche a bh’ann agus fhuair e 370,611 bhòtaichean airson am Pàrtaidh Tòraidh) rèitich e na crìochan mhara còmhla ri Niocaragua a’ cumail innis-mhuir San Andrés, Providencia agus Santa Catalina fo uachdaranas Choloimbia ach a’ toirt Costa de Mosquitos do Niocaragua; bhrosnaich e na h-obraichean poblach, am foghlam agus na miseanan chreidimh dha na Tùsanaich; Bha iomadh trioblaid poileataigeach, eaconamach agus sòisealta gu math doirbh roimhe, mar staing an eaconamaidh dhe 1929 agus Mort nam Bananeras ann an 1928, air brìgh na poileasaidhean aige ri piseach a dheànamh ann am fiachan eadar-nàiseanta na dùthcha, dhol an aghaidh toiseach tòisichidh na sòisealachd agus còmhstri anns an àiteachas a rèiteachadh le ceannsal: a bharrachd air buaidh phrìsean ìosal a’chofaidh air an dùthaich. Fhad ’s a bha e na cheann-suidhe steidhich e Co-nasgadh Nàiseanta Tuathanaich Cofaidh Choloimbia.
Mar eisimpleir dhe gràdh-dùthcha agus an dèidh 42 bliadhna na smachd Tòraidh, thug e an cumhachd seachad dhan ath cheann-suidhe agus a cho-chòmhragaiche poileataigeach Enrique Olaya Herrera ann an 1930.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine à Coloimbia Roinn-seòrsa:Eachdraidh Choloimbia Roinn-seòrsa:Luchd-Poileataigs Choloimbia
Mothtan
thumb|Mothtain Tha mothtain (cuideachd: cailleach-stùir, clòimh-shìth) 'nan dosain bheaga de dhuslach a nochdas fo àirneis no ann an oisein nach eil 'gan glanadh gu cunbhalach. 'S e falt, lìon, craiceann marbh, lìontan dhamhan-allaidh agus duslach a bhios annta mar is trice, uaireannan le sgudal aotram 'nam measg agus tha iad 'gan cumail ri chèile le cumhachd dealain stadaigich agus greimeachadh ri chèile air nòs peileige. Chan eil feum ach air aon stùr a' gluasad ri linn oiteige shàmhach rèidh mar thoiseach tòiseachaidh air mothtan.
Buaidh
right|thumb|Mial-duslaich Gheibhear mialan-duslaich agus faoighichean eile ann agus tha buaidh aca air criathragan duslaich.
Tha droch bhuaidh aca cuideachd air innealan dealain a chionn 's gun cuir iad bacadh air sruthadh an adhair agus a' teasachadh nan innealan leis a sin.
Ann an saidheans
Chaidh gintinn nam mothtain a chleachdadh mar mhac-shamhladh air cruinneachadh stuthan fànais ann am planetoidean.
Cànain eile
Tha iomadh ainm air an nì seo ann an diofar cànain:
Tùsan
Roinn-seòrsa:Sgudal Roinn-seòrsa:Glanadh
Eideard Brocklebank
'S e neach-poileataigs Albannach a tha ann an Eideard Brocklebank (Beurla: Ted Brocklebank). Rugadh e 24 an t-Sultain 1942 ann an Cill Rìmhinn. Dh'obair e mar chraoladair agus riochdaire airson Telebhisean Grampian. Mar BhPA riochdaich e roinn Alba Mheadhanach agus Fìobh eadar 2003 is 2011. Tha e na bhall de Na Tòraidhean.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Tòraidheach na h-Alba
Richard Smalley
B’ e ceimigear às na Stàitean Aonaichte a bha ann an Richard Errett Smalley (Arkon 6 an t-Ògmhios 1943–Houston 28 an Dàmhair 2005).
Bha e na oileanach aig Hope College ann am Michigan agus an sin Oilthigh Mhichigan. Dh'obraich e airson Shell Oil mar cheimigear agus sgrìobh e a thràchdas aig Oilthigh Phrinceton far an do rannsaich e speactromachd leusair. An dèidh postdoc aig Oilthigh Chicago lean e an rannsachadh aige aig Oilthigh Rice. Lorg e, còmhla ri a oileanach Robert Curl agus Harold Kroto à Sussex, fullerenes ann an 1985 is Kroto air chèilidh. Chaochail e le tinneas nan ceallan bàna aig aois 62.
Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 1996, còmhla ri Curl agus Kroto airson obrach ann an nanoteichneòlas.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Aillse
thumb|Ceallan aillse 'S e aillse galar a dh'fhàsas sa chorp. Is urrainn a dh’aillse a bhith àiteigin san corp - san fhuil (bànachadh-fala), na clachan, craiceann, cìochan, stamag, beul 7c. Anns an latha a tha ann, gabhaidh i a leigheas ma mhothaicheadh dhi tràth gu leòr, gu h-àraidh le réidio-theiripe, ceimeo-theiripe no le oparèisean. Mar eisimpleir le aillse na guthlaige, mur eil réidio-theiripe no ceimeo-theiripe ag obrachadh, faodaidh na dotairean a' ghuthlag a chur a-mach.
Sa chumantas, chan urrainn do dh'aillse a bhith ga h-aiseag, seach trì seòrsachan: aillse drùiseil conail, galar tùmoir aodainn aig diabhlan Tasmanach, agus seòrsa de dh'aillse aig a' bhreallaich.
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:Tinneasan *
Gnìomhair
'S e pàirt gràmair glè chudromach a tha ann a’ "ghnìomhair" (Beurla verb). 'S e am facal dh’innseas dè tha cuideigin neo rudeigin a’ dèanamh, a’ faireachdainn ⁊c. 'S e gnìomhairean a tha ann am facail mar "bi", "ceannaich", "ith", "snàmh", agus "suidh"
Chan urrainn do ainmear rosg-rann a dhèanamh na aonar, ged is urrainn do gnìomhair ga dhèanamh.
Roinn-seòrsa:Teirmean gràmair
John E. Walker
’S e Ceimigear às Sasainn a th’ ann John Ernest Walker (Halifax 7 am Faoilleach 1941). Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 1997, còmhla ri Jens C. Skou agus Paul D. Boyer.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd Roinn-seòrsa:Ceimigearan Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
877
DCCCLXXVII
Frédéric Chopin
Bha Frédéric François Chopin (22 an Gearran no 1 am Màrt 1810 – 17 an Dàmhair 1849) na chumadair-ciùil, na chleasaiche-piàno agus na thidsear-ciùil às a' Phòlainn. Tha am far-ainm a th' air Bàrd den Piàno. Bha e maighstir de cheòl romansach.
Rugadh Chopin ann an Żelazowa Wola, baile-beag ann an Diùcachd Warsaw. B' e iongantas leinibh a bh' ann. As dèidh an November Uprising ann an 1830, cuin a chùm an Ruis fodha a' Phòlainn, dh'fhuirich e ann am Paris, an Fhraing, mar pàirt den Eilthireachd Mhòr Phòlainneach. Airson airgead, dh'obair e mar tìdsear-piana agus cumadair-ciùil ach cha d' rinn e mòran cuirm-ciùil. Eadar 1837 agus 1847 bha càirdeas aige leis an tè-sgrìobhadair Fhrangach Seòras Sand. Cha robh slàinte mhath aig Chopin. Chaochail e ann am Paris ann an 1849. Bha e dìreach 39 bliadhna a dh'aois.
Martin Heinrich Klaproth
B' e poitigeir agus ceimigear às a' Ghearmailt a bha ann am Martin Heinrich Klaproth (Wernigerode, 1 an Dùbhlachd 1743 - Berlin, 1 am Faoilleach 1817).
Frédéric Chopin
Tha a' mhòr-chuid den obair aig Chopin airson piàno aon-neachd ach sgrìobh e dà choncerto airson piàno cuideachd. Tha an obair aige gu math doirbh, teicnigeach ach le mòran doimhne. Chruthaich Chopin am foirm ciùil ballade innealach. Rinn e atharrachaidhean mòr ri sonata piana, mazurka, waltz, nocturne, polonaise, étude, impromptu, scherzo, agus prélude.
Roinn-seòrsa:Ceòl clasaigeach Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil Roinn-seòrsa:Daoine às a' Phòlainn Roinn-seòrsa:Daoine às an Fhraing Roinn-seòrsa:19mh linn
Martin Heinrich Klaproth
Beatha
Eadar 1766 agus 1771 dh'obraich e mar phoitigeir ann an Hànobhar, ann am Berlin, far a dh'ionnsaich e ceimigeachd fo Johann Heinrich Pott agus Andreas Sigismund Marggraf, agus ann an Gdańsk. Ann an 1771 chaidh e air ais do Bherlin agus stèidhich e obair-lann an-sin.
Ann an 1810 chaidh e na chiad ollamh cheimigeachd aig an Oilthigh Bherlin.
Chaochail e ann an 1817 an dèidh stròic agus dh'ainmicheadh cruinn-shlocan air a' Ghealaich air.
Ceimigeachd
Lorg e uranium, siorcònium agus cerium. Dhearbhaich e na taisgealaidhean itrium, telurium agus titanium.
Leabraichean
Seo liosta de chuid de na leabhraichean a sgrìobh Klaproth:
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ceimigeachd Roinn-seòrsa:Luchd-saidheans Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt
Mitú
'S e baile beag ann an Vaupés, Coloimbia,  a th' ann am Mitú. Tha e suidhichte ann an ceann a deas na dùthcha, 660km air falbh bho Bhogotá faisg air na coilltean-uisge anns an Amazon. Tha àirde meadhanach dhe 200m os cionn ìre na mara aige. 'S e baile le gnàth-shìde theth a th' ann le teodhachd meadhanach dhe 27˚, rè na bliadhna. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1935.
Freumhan an Ainm
'S e ainm Tùsanach a th'ann Mitú. Tha am facal a' ciallachadh Paujil (seòrsa dhe eun) ann an Yeral, cànan Tupi-Guaranaidh a tha ga bhruidhinn anns an sgìre.
Cromleax
'S toil leis Torc, ach is beag air na Ròmanaich. (uill 's toil leis a bhith ag obair orra.)
Mitú
Sluagh a' bhaile
Ged a tha 28,382 nan tàmh anns a' bhaile, tha a’ mhòr-chuid dhuibh,  15,361, a' fuireach anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile. Tha fearrann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin. Air adhbharan trioblaidean poiliteagach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail. Le sin ‘ s e pàtran àireimh-shluaigh a th’ann fhathast ann am Mitú.
Cromleax
Mar an t-ainm sa Fhraingis is sa Bheurla, Obelix, a tha a' tarraing air an fhacal, obelisk, tha Cromleax a' tarraing air an fhacail Gàidhlig airson na carraighean-cuimhne ceilteach, cromleac.