cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lite
thumb|Lite le bainne 'S e lite am facal Gàidhlig airson biadh sìmplidh is bunaiteach, gu math furasta ri dhèanamh; ann an Alba tha sinn a' cleachdadh min-choirce, uisge is salann airson lite tradiseanta. Bidh feadhainn a' cleachdadh gràinean eile timcheall an t-saoghal. Mar eisimpleir, ann an Afraga tha min-bhuidhe air a chleachdadh gu math cumanta, am feadh an Roinn-Eòrpa an Ear tha iad a' cleachdadh cruithneachd-buidhe. Tha rìs gu math cumanta ann an Sìona is anns na h-Innsean cuideachd. Anns na làithean an-diugh tha mòran gràinean bracaist ann, ach gu math tric 's e biadh giullaichte a th' annta is chan eil dad cho fallain ri lite, gu h-àiridh lite tradaiseanta na h-Alba. A thaobh còcaireachd, thathar ag ràdh gum bu chòir sleaghag a bhith air a cleachdadh, 's ann às a phoit gheibhear an lite as fheàrr. Tha an salann riatanach airson lite a tha blasta. Tha e gu math cumanta a bhith ag ithe lite le bainne, no uachdar air uairibh. Tha cuid ag ràdh nach bu chòir a bhith bainne air an lite fhèin anns a' bhobhla, ach gum bu chòir bainne a bhith anns a' chupan ri thaobh, airson sgobag lite a thumadh, a rèir beul-aithris. Tha lite gu math feumail airson dhaoine a tha a' cunntadh nan calaraidhean. 'S e deagh bhiadh a th' ann cuideachd airson coileastarail a' cumail aig ìre ìosal. A bharrachd air sin, bheir e spèird dhan bhodhaig, ach ann an dòigh màirnealach.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Biadh
2 an t-Samhain
'S e 2 an t-Samhain an 306mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (307mh ann am bliadhna-leum). Tha 59 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
thumb|George Bernhard Shaw
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Y Gurnos
Tha am baile Y Gurnos ann am Merthyr Tudful, a' Chuimrigh. Tha e 21.3 mi (34.3 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 140.5 mi (226.2 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 5015 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 303 (6.0%); rugadh 92% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Merthyr Tudful Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Inneal-smùide
Tha inneal-smùide 'na inneal a tha 'ga obrachadh air an lùths a tha ann an smùid.
Is feart do stoth, gu bheil a thoirt aig teasad de 100 °C agus bruthachd caighdeanachd (760mm Hg) mu 1400 uiread toirt an uisge aig a h-aon teasad.
An t-Inneal Teine de Newcomen
right| Tha an dealbh air an taobh dheis a' riochdachadh an cruth de inneal stotha a h-ùraich Tomas Newcomen (1663-1715) mun bhliadhna 1706. Is inneal-steidhichte a tha ann, sònraichte ri taosgadh uisge a-mach às mèin. B’ e Inneal Newcomein a’ chiad inneal-stoith uidheamaichte le steallair a dh’obraich ann an siorcair; a’ chiad inneal-stoith dealbhaichte ri tiomanadh bheirt (taosgaire) agus a'chiad gnè inneal-stoith a rinn dleasdanas malairteachd.
Tha eagar an t-innil soilleir anns an dealbh. Chaidh togail air innealan mar seo ri taobh sloc an taosgaidh – toll inghar, mu deidhinn 2m anns an leud, a rachadh sìos do trannsa b’ ìsle na mèine. Bhiodh Taosgaire-Sàthaidh suidhichte ann an slugan aig bun an t-sluic, le a shlat-thiomain na shìneadh suas, a mach a beul an t-sluic, far an rachadh a h-altachadh, le slabhraidh, ri ceann a-muigh na Sail Mhòr.
Is e luamhan a tha anns an shail mhòr a pein, le lùdag aig a leth-phuing a tha stèidhichte air sorch calma ( mar is tric togta a-steach ri balla taigh an inneil), Tha ceann na Sail Mhòr os cionn Slat an Taosgaire agus a ceann eile os cionn làr an Steallair. Tha Slat an Steallair ceangailte ri ceann a-stigh na Sail Mhòr, mar a tha Slat an Taosgaire ris a’ cheann a-muigh.. Mar sin, nuair a thuiteas Slat an Taosgaire bithidh an steallair ag èirigh agus nuair a bhitheas an steallair a’ dol sìos bithidh Slat an Taosgaire ag èirigh.
Is ainneamh gum bhiodh domhainnead sloc an taosgaidh nas lugha na 20 fathom (40m). Mar sin, bhiodh Slat an Taosgaire torr nas truime na ‘n steallair a crochadh far ceann eile na Saile agus suidheadh an t-inneil aig fòs, mar a tha e anns an fhìor-dhealbh, le Slat an Taosgaire sìos  agus an Steallaire suas.
Bhiodh an t-uisge a’ fuaradh an stoth, ga dluthadh ri uisge anns a bhàd agus ag aobharachadh falamhantas anns an t-siorcair. An lùib seo, bhiodh cuideam an àile air steallair an inneil, ga thiomain sìos.
Nuair a thigeadh an steallair ri ceann iochdar a shiubhail, duineadh U, agus fosgaileadh Coc an Stoithe a-rithis. Sruitheadh Stoth don an t-siorcair, a’ briseadh am falamhantas agus a’ leigeil steallair an-innil a dh’eirigh a-rithis. Nuair a bhiodh an t-inneal a’ dol, cha fosgaileadh coc an doirteil airson gach strac, ach bho àm gu àm fhosgaileadh e a leigeil às an t-uisge dluithte a bhiodh na cruinneachadh aig bun an t-siorcair. Aig toiseach an 18mh linn cha robh an teicneòlas ann a dheanamh siorcair eagnaidh, mar sin bhiodh an steallair uidheamichte le clàr leathair air an taobh uachdarachd agus gleidheadh an seul eadar siorcair agus steallair le uisge air mun an leathair, chumadh uisge ri seul an steallaire tro coc S.
Tha e soillear, nach e bruthachd stoithe ach falamhantas a'dh obraicheas innealan mar seo, agus is e cuideam Slat an Taosgaire a dh'aobhraicheas stràc-iomain d’an taosgaire. Is e obair an innil fhein a thogail Slat an Taosgaire a-rithis airson an ath sràc-thaosgaidh.
Chuireadh a' chiad Inneal Newcomein an gniomh mu deidhinn 1712, rè an seachad bliadhna as deidh sin, mun do thuraich Seumas Bhatt (1736-1819) inneal-stoith uidheamaichte le dluthadair fa-leth, thogadh cheudan dhaibh. Mhair tè neo dha dhan 20mh linn.
1580an
Bha na 1580an san 16mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 1580 is 31 an Dùbhlachd 1589. 'S e na ciad deich-bliadhna den linn.
Roinn-seòrsa:16mh linn *
Colbhasa
'S e eilean ann an Earra-Ghàidheal, Alba a th' ann an Colbhasa.
A rèir cunntas-sluaigh 2011 bha 124 duine a' fuireach ann an Colbhasa agus mar sin dh'fhàs àireamh muinntir an eilein bho 108 duine anns a' bhliadhna 2001.
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:Eileanan a-staigh Roinn-seòrsa:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Càrdanros
right|300px|thumb|Càrdainn Ros
'S e baile ann an Earra-Ghaidheal agus Bòd a tha ann an Càrdainn Ros no Càrdanros  (Beurla: Cardross). Tha e na laighe eadar Dùn Bhreatainn agus Baile Eilidh.
Bha seann sgoil-diadhaireachd, Colaiste Naoimh Peadair, ann an Taigh Kilmahew. Thogadh i ann an 1960an ach chaidh i a dhùnadh ann an 1980. Bhòtadh e mar thogalach as buadhaiche ann an Alba ann an 2005.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Earra-Ghàidheal agus Bòd
John Wayne
B' e cleasaiche à Iowa sna Stàitean Aonaichte a bha ann am Marion Mitchell Morrison neo John Wayne (Winterset, 26 an Cèitean 1907–Los Angeles, 11 an t-Ògmhios, 1979). Rugadh e ann an Iowa, Na Stàitean Aonaichte, ach dh'imrich a theaghlach do Chalifornia. Chaidh e a dh'Oilthigh California a Deas ann an 1925 air sgoilearachd ball-coise is nuair a rinn e obair pàirt-ùine thachair e ris an stiùiriche-film John Ford is nochd e sa' chiad film, Men Without Women, ann an 1930. An dèidh do 70 filmichean dh'fhàs e ainmeil airson a ròl ann an Stagecoach (1939). Bhuannaich e Oscar airson a ròl mar Rooster Cogburn ann an True Grit ann an 1979.
Joliet, Illinois
'S e Joliet am baile mòr a tha ann an Illinois. Anns a’ bhliadhna 2011 bha 148,402 duine a’ fuireach an seo. Tha e suidhichte aig 196m os cionn ìre na mara.
John Wayne
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte Roinn-seòrsa:Cleasaichean nam film
Joliet, Illinois
Eachdraidh eile
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1833.
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Illinois
Francisco Franco
B' e Deachdaire na Spàinne bho 1936 gu 1975 a bh' ann am Francisco Franco y Bahamonde (Ferrol, 4 an Dùbhlachd 1892 – Madrid, 20 an t-Samhain 1975). Bha e os cionn na dùthcha bho 1939 gus a chaochail e ann an 1975. Dh’èirich e, còmhla ri oifigearan eile, an aghaidh riaghaltas laghail Dàrna Poblachd na Spàinne ann an 1936 agus fhuair e taic bhon Fhaisisteachas air feadh na Roinn Eòrpa: Chuir na Nàsaich anns a' Ghearmailt an reiseimeaid Chòndor agus stuth armachd ùr chun na Spàinne, a bharrachd air cuideachaidh a fhuaras bho na Faisitich thall san Eadailt, ri linn Cogadh Sìobhalta na Spàinne.
Òigridh
Rugadh Franco ann am Ferrol (san Roinn Coruña) port uamhasach cudromach do Chabhlach na Spàinne, ged a bhuineadh na daoine aige do dh’ Andalusia, san cheann a deas bho thùs. 'S e oifigearan a’ Chabhlaich a bh’ ann am muinntir Fhranco agus bha Franco fhèin ag iarraidh a dhol dhan Acadamh a’ Chabhlaich, ach bha e air a dhùineadh bho 1906 gu ruige 1913. Theab anarcach à Alba, air an robh Stuart Christie ga mharbhadh ann an 1964.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine à Galicia Roinn-seòrsa:Eachdraidh Roinn-seòrsa:Poileataigs
Eilean Thasman
right|150px right|200px right|200px
Tha Eilean Thasman na eilean mòr agus tha e na fhear dhe na Stàitean Astràilianach. 'Se Hobart Prìomh-bhaile na stàite agus chaidh ainmeachadh air Abel Tasman (1603 - 1659), maraiche agus fear-malairt às na Tìrean Ìsle.
Roinn-seòrsa:Stàitean agus fearainn Astràilia
Òsgaig
'S e baile beag air taobh an iar anns an Eilean Ratharsair a th' ann an Òsgaig (Beurla: Oskaig). Rugadh Somhairle MacGill-Eain, am bàrd Gàidhlig ainmeil, ann an Òsgaig ann an 1911, agus a bhràthair, Calum Iain MacGilleathain, sgrìobhadair agus neach-cruinneachaidh beul-aithris, ann an 1915.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Ratharsair
Rhydaman
Tha am baile Rhydaman ann an Sir Gaerfyrddin, a' Chuimrigh. Tha e 41.0 mi (65.9 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 166.6 mi (268.1 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 5261 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 2709 (51.5%); rugadh 84% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Clark Gable
B' e cleasaiche à Ohio sna Stàitean Aonaichte a bha ann an William Clark Gable (Cadiz, Ohio 1 an Gearran 1901–Los Angeles 16 an t-Samhain 1960).
Rhydaman
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sir Gaerfyrddin Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Clark Gable
Filmichean
Seo liosta de chuid de na filmichean as ainmeile aige:
1590an
Bha na 1590an san 16mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 1590 is 31 an Dùbhlachd 1599. 'S e na ciad deich-bliadhna den linn.
Clark Gable
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte Roinn-seòrsa:Cleasaichean nam film Roinn-seòrsa:Ohio
1590an
Roinn-seòrsa:16mh linn *
Roger Scruton
Urraman
Chaidh e na ridire ann an 2016.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine à Sasainn Roinn-seòrsa:Feallsanaich Sasannach
71
Is dòcha gu bheil thu a' lorg 1971
Loch nan Clach
thumb|Sealladh air Loch nan Clach 'S e loch ann an Alba a tha ann an Loch nan Clach. Tha e suidhichte ann an Slèite, an t-Eilean Sgitheanach.
Tha Loch nan Clach cho mòr ri 3.2 acair. 'S e 0.5 km (0.3 mìle) an cuairt-thomhas aige agus tha e mu 192 m a dh'fhad san àite as dìriche. Chan eil eilean anns an loch seo. Tha bàrr uisge an locha mu 276 m (906 troigh) os cionn na mara agus tha e mu 2.9 km (1.8 mìle) air falbh bhon mhuir. Chan eil duine sam bith a' fuireach air bruach Loch nan Clach. Mar sin chan eil rathaidean ann a leanas chun an locha.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba Roinn-seòrsa:an t-Eilean Sgitheanach
Cille Bheathain
'S e baile beag dùthchasail ann an ceann a tuath na Stiùbhartachd, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th' ann am Cille Bheathain (Beurla/Beurla Ghallda: Kirkbean). Tha e suidhichte aig 84m os cionn ìre na mara, ann an Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Chille Chuithbeirt ro 1975), air an A710 eadar Sandyhills agus An Abaid Ùr, ri taobh an Uillt Chille Bheathain. Tha e 265km air falbh bho Obar Dheathain, 113km bho Ghlaschu, 30km bho Chille Chuithbeirt agus 118km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. 'S e Beurla a th' ann a’ chiad chànan aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Cille Bheathain. Tha eaglais agus talla ann an Cille Bheathain. Tha Eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air turasachd, àiteachas agus coilltearachd. Taobh fhoghlaim, tha bun-sgoil ann, ach feumar a dhol dhan àrd-sgoil ann an Dail Bheithe.
Freumhan an Ainm
A rèir eòlaichean fhreumh-fhaclachd, tha e coltach gur ann à cill agus an t-ainm Beathan anns a' Ghàidhlig tha an t-ainm Nochd a' Ghàidhlig ann an ceann a deas na h-Alba anns an 7mh Linn agus bha an cànan fhathast làidir ann an Siorrachd Chille Chuithbeirt fhèin anns an 17mh Linn.
Eachdraidh
Chaidh Cill Bheathain a chlàradh airson a' chiad turas mar Kyrkebene ann an 1274. Chumadh coinneamhan adhraidh-rùin dìobhair an seo ri àm an an Ath-Leasachaidh, far am biodh na mìltean an làthair. B' e port cudromach anns an 18mh Linn a thaobh imrich a-mach rè fuadaichean nan croitear ann an ceann a deas na h-Alba. Chaidh am baile a leasachadh mar bhaile oighreachd aig deireadh an 18mh Linn. Chaidh eaglais a thogail an seo ann an 1776, a chaidh a leasachadh ann an 1835. Chaidh am feallsanaiche Frangach Jean Thurot (1755 – 1833) a thìodhlacadh an seo. A-rèir carragh-chuimhne san bhaile, fhuair 14 duine à Cille Bheathain bàs sa Chogadh Mhòr agus còignear eile san Dàrna Chogadh.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Alba Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh
An t-Iomaire Riabhach
'S e baile beag ann an Comhairle Shruighlea a tha ann an An t-Iomaire Riabhach (Beurla: Strathyre).
An t-ainm
Ged a tha Ainmean-Àite na h-Alba a' toirt 'Srath Eadhair', a rèir Iain Mac an Tàilleir 's e an t-srath a tha 'Srath Eadhair' air agus tha An t-Iomaire Riabhach neo An t-Iomaire Fada a tha air a' bhaile. Bha Immerioch air anns a' Bheurla.
Alasdair Barden
B' e bàrd agus dotair-teaghlaich a bha ann an Alasdair Barden (1963-1998).
Astràilia an Iar
right|300px
An t-Iomaire Riabhach
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle Shruighlea
Astràilia an Iar
'S e tè de na Stàitean Astràilianach a th' ann an Astràlia an Iar (Beurla: "Western Australia"), agus 's e an tè as iomallaiche a th' ann cuideachd.
Alasdair Barden
Rugadh e ann an Nairobi, Kenya. Thogadh e ann am Baile Adainn, Lodainn an Ear. Dh'ionnsaich athair Gàidhlig dha.
Astràilia an Iar
Prìomh-bhaile: Peairt
Alasdair Barden
Bha e na oileanach aig Oilthigh Dhùn Èideann agus chaidh e na dhotair-teaghlaich is dh'obair e ann an Steòrnabhagh. Phòs e aig Donna Chaimbeul ann an Hiort ann an 1993. Bha e cuideachd na cathraiche Phàrtaidh Nàiseanta na h-Alba ionadail. Chaochail e ann an 1998 ann an tubaist gyrocopter.
Astràilia an Iar
Roinn-seòrsa:Stàitean agus fearainn Astràilia
Alasdair Barden
Chaidh duais aig a' Mhòd ainmeachadh às a dhèidh, The Dr Alasdair Patrick Barden Memorial Salver airson òran às an Eilean Sgitheanach no Cataibh. Stèidhich Camanachd Leòdhais an Dr Alasdair Barden Trophy ann an 2017.
John Barrowman
'S e actair Albannach a tha ann an John Barrowman (rug. 11 am Màrt, 1967). Rugadh e ann am Mount Vernon, Glaschu, Alba.
Ceanglaichean A-mach
Barrowman
The Poozies
'S e còmhlan-ciùil a th' anns na Poozies.
Anns a' chòmhlan an-dràsta, is iad:
Roimhe seo, bha Jenny Gardiner, Patsy Seddon agus Kate Rusby anns a' chòmhlan.
Eachdraidh
Thàinig an còmhlan ri chèile ann an 1991.
Ann an 1990, bha Patsy Seddon agus Mary MacMaster (an còmhlan 'Sìleas') ag obair còmhla ris an seinneadair Sally Barker air a dàrna clàr. Dh'aontaich iad gum biodh e math còmhlan boireannaich a stèidheachadh. Thachair Barker an uair sin ri Karen Tweed, curaidh na h-Èireann air a' bhogsa-ciùil, agus chuir iad an còmlan ri chèile.
Rinn iad cuairt còmhla ris an fhìdhlear Jenny Gardiner an toiseach, ach dh'fhàg Gardiner an còmhlan mus do chlàr iad 'Chantoozies' ann an 1993. Airson greis, dh'fhàg Barker an còmhlan agus thàinig an seinneadair Sasannach Kate Rusby a-steach. Fhad's a dh'fhàs Rusby nas ainmeile mar sheinneadair i fhèin, ged-tà, bha e nas doirbhe dhi a bhith sa chòmhlan cuideachd agus dh'fhàg i.
Aig an àm sin, thòisich Eilidh Shaw, fìdhlear o taobh siar na Gàidhealtachd a' cluich sa chòmhlan. 'S e a' chiad chòmhlan anns an do chluich Shaw an Highfield Band, còmhlan dannsa Albannach, le a pàrantan. Thill Barker dhaibh an uair sin agus a-rithist bha còignear sa chòmhlan.
Aig deireadh 2007, dh'fhàg Karen Tweed agus thàinig Mairearad Green a-steach a bha uair a' cluich sa Unusual Suspects còmhla ri Shaw. Anns a' Ghiblean 2012, dh'fhalbh Seddon, a bh' ann o thus.
The Voice
Ghabh Sally Barker pàirt anns an fharpais seinn aig a' BhBC The Voice, ann an 2014. Ruig i na farpaisean deireannach. Tha i an uair sin air cuirmean-ciùil a dhèanamh far a bheil i a' toirt taic do Sir Tom Jones, an 'còidse' a bh' aice anns a' phrògram.
Stàitean agus fearainn Astràilia
Stàitean agus fearainnean a-staigh
72
Is dòcha gu bheil thu a' lorg 1972
Stàitean agus fearainn Astràilia
Fearainn eile
Roinn-seòrsa:Astràilia
72
Bàsan
Roinn-seòrsa:70an
1550an
Bha na 1550s, sa 16mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 1550 is 31 an Dùbhlachd 1559. Se na ciad deich-bliadhna den linn
Roinn-seòrsa:16mh linn *
Roth basaichte
Is e a tha ann an roth basaichte, roth de cruth coltach ri roth fiodha anns am bi cìoch aig meadhan na cuibhle agus basan (maidean ann an eagar gathach) le na cinn a-stigh air an leigeil a-steach ris a' chìoch agus na cinn a-muigh air an leigeil a-steach ri cuairsgeanan an rotha. Is e a tha anns na cuairsgeanan, àlach de boghan fiodh a tha dèanamh cearcall agus a tha air an cumail teannaichte ri chèile leis a bachall iaruinn a tha na riomb don chuibhle.
Tha cuid carbadan rathad-iarainn uidheamaichte le rothan basaichte, ged a tha na cuibhlichean seo cruthaichte as stàilinn tilgte. Tha cìoch, basan agus cearcall na cuibhle anns a h-aon mir.
Roinn-seòrsa:Innleadaireachd
Sròn a' Chlachair
right|300px
Oulu
‘S e baile mòr agus port cudromach faisg air Muhos, air an àirde an iar-thuath Shuòmaidh a th' ann an Oulu san Fhionnlannais (IPA: oulu) neo Uleåborg san Shuainis (IPA: ʉːleɔˌbɔrj). Tha an dà ainm co-oifigeil. Tha e suidhichte ri beulaibh na h-Aibhne Oulujoki agus Bàgh Kempeleenlahti, aig 15m os cionn ìre na mara, anns an roinn Pohjois-Pohjanmaan, 539km air falbh bho Helsinki (prìomh-bhaile na dùthcha), 533km bho Turku, 400km bho Tampere agus 393km bho Hämeenkyrö. Chaidh Oulu a stèidheachadh air 9 an Giblean 1605 leis an Righ Karl IX nuair a bha Suòmaidh fo bhuaidh na Suaine. Tha agus 191,237 duine a' fuireach ann. 'S e an siathamh baile as motha na dùthcha a tha ann cuideachd.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Suòmaidh Roinn-seòrsa:Bailtean
Orasaigh
thumb|Orasaigh thumb|Cladach san taobh an ear Orasaigh
Nathan Altman
B' e dealbhadair, peantair agus neach-dealbhachaidh àrd-ùrlair Ucràineach/Sobhiatach a ghabhadh ri Ciùbachas a bh' ann an Nathan Isaevich Altman (Ucràinis: Альтман Натан Ісайович, Vinnytsia, 22 an Dùbhlachd 1889 - Leningrad, 12 an Dùbhlachd 1970). Bhuinneadh e do theaghlach Bùirdeasach Iùdhach: bha athair na mharsan. Fhuair e a chuid foghlaim aig sgoil-ealaine ann an Odesa bho 1902 gu ruige 1907. Chuir e seachad bliadhna thall ann am Paris ann an 1910 cuideachd, far an do choinnich r ri Marc Chagall, Alexander Archipenko agus David Shterenberg. 'S ann ainmeil 's a tha e airson an dealbh a rinn e den bhàrd Anna Akhmatova ann an 1914.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às an Ucràin Roinn-seòrsa:An Ucràin Roinn-seòrsa:Luchd-ealain Roinn-seòrsa:Co-mhaoineas Roinn-seòrsa:Iùdhaich Roinn-seòrsa:Aonadh Sobhiat
George Steiner
B' e breithniche is feallsanaiche às an Fhraing a bha ann an George Steiner.
3 an t-Samhain
'S e 3 an t-Samhain an 307mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (308mh ann am bliadhna-leum). Tha 58 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
thumb|[[Doiminicia]]
Bruadar
Is docha gu bheil sibh a' lorg aisling.
'S e ainm Gàidhlig a th' ann am Bruadar. 'S e ainm baistidh fireann a th' ann. Mar as trice chan eil cruth na Beurla air an ainm seo.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ainmean Gàidhealach
Talyllychau
Tha am baile Talyllychau ann an Sir Gaerfyrddin, a' Chuimrigh. Tha e 48.7 mi (78.4 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 168.2 mi (270.7 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 486 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 207 (42.6%); rugadh 54% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sir Gaerfyrddin Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Canberra
thumb|Canberra
Peoria, Illinois
'S e baile mòr ann an Illinois a tha ann am Peoria. Anns a’ bhliadhna 2011 bha 115,007 duine a’ fuireach an seo. Tha e suidhichte aig 200.9m os cionn ìre na mara.
Eachdraidh
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1813.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Illinois
Marlon Brando
B' e cleasaiche à Nebraska sna Stàitean Aonaichte a bha ann am Marlon Brando, Jr. (Omaha, 3 an Giblean 1924–Los Angeles, 1 an t-Iuchar 2004). Bha e na sgoilear aig Acadamh Armach Shattuck ach chaidh a fhuadachadh airson smocadh agus eas-ùmhlachd. Lean e a pheathraichean, a bha nan cleasaichean, do dh'Eabhraig Nuadh is dh'ionnsaich e actaireachd aig an New School for Social Research. Dh'fhàs e ainmeil nuair a mhol an stiùiriche Elia Kazan e mar Stanley Kowalski ann an taisbeantas A Streetcar named Desire le Tennessee Williams ann an 1947. Nochd e anns a chiad fhilm The Men (1950) agus a dh'ullaich e ann an ospadal seann-ghaisgeach. Bhuannaich e a chiad Duais Oscar airson On the Waterfront (1954) agus a-rithist airson The Godfather (1972).
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte Roinn-seòrsa:Cleasaichean nam film
C.B. Rangers
'S e sgioba ball-coise ann an Glaschu gu math soirbheachail a th' annta, ann an Alba agus anns an Roinn-Eòrpa, ach tha iad ainmeil cuideachd airson am buidheannachas an aghaidh Caitligich a tha aig cuid de na luchd leantainn aca. 'S e Rangers an sgioba is buadhach anns na co-fharpaisean ball-coise Albannach ach chan eil iad a riamh air dèanamh cho mar 'sa bu chòir dhaibh ann an co-fharpais eadar-nàiseanta mar Cupa na Roinn-Eòrpa. Tha còmhstri mòr, ainmeil eadar Rangers agus sgioba eile à Glaschu, Celtic. Tha toir den bheachd gur e na geamannan eatarra, ris an canar an geama 'Old Firm', an geama as fiadhaich anns an t-saoghal agus b' àbhaist dha gu leòr trioblaid a bhith ann eadar na luchd-leantainn le sabaid muirt an dèidh geamannan.
Manaidsearan
Chan eil ach 17 manaidsearan air a bhith aig Rangers nan eachdraidh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ball-coise Albannach Roinn-seòrsa:Sgiobannan ball-coise Albannach
Abraham Darby
thumb|Fùirneis-iarainn Darby, a-nis ann an taigh-tasgaidh iarainn Coalbrookdale. B' e maighstir-iarrainn Shasunnach a bh' ann an Abraham Darby I (14 an Giblean 1678 - 8 am Màrt 1717).
Rugadh esan ann an Dudley, an Siorramachd Worcester far an robh athair na ghobha-ghlasan. B' e Cuaigearan a bha ann an teaghlaich. Dh'ionnsaich e a cheàrd e fhèin, fo shaor-mhuilinn ann am Birmingham roimhe 1699 nuair a phòs e.
Thog e fhèin is a' bhean ri Bristol, far an robh e an sàs ann an obair umha. Ghluais e bho obair umha ri iarann tilgte. Fhuair e taic de obraichean iarrainn aig Coal Brook Dale ri taobh Abhainn na Severn an 1708, far an d' rinn e poitean agus coireachan a mach à iarann "tilgte". Cha robh e fada 's na h-obraichean sin mus an do thoisich e a lorg connadh nas fheàrr (agus nas shaora) na gual-fhiodha a theasachadh na fùirneisean iarainn aige.
73
Is dòcha gu bheil thu a' lorg 1973
Bàsan
Roinn-seòrsa:70an
Inbhir Pheofharain
’S e Inbhir Pheofharain (IPA:/'iɲɪɾʲ 'fjɔhəɾan/) no Baile Chàil (Beurla: Dingwall no Bailechaul) am prìomh-bhaile ann an Siorrachd Rois. Tha e suidhichte mu dhà mhìle dheug air falbh bho Inbhir Nis fo dhubhar Bheinn Uais (3429’). Tha e air a bhith na Bhorgh Rìoghail fad barrachd air 780 bliadhna, a bheir cead dha malairt a dhèanamh tron t-saoghal. ’S e àite math a th’ ann airson faighinn gu àiteachan eile sa Ghàidhealtachd le rathadan agus an rathad-iarainn a’ dol deas tro Inbhir Nis, a’ dol an iar agus a’ dol tuath tro Inbhir Ghòrdain.
Ro Eachdraidh
Bho Linn Deigh mu dheireadh suas gu mu 500ÀC, bha an làrach far a bheil Inbhir Pheofharain air a shuidheachadh na pàirt dhe bhoglach làn-mara. Thàinig an abhainn Pheofharain gu crìoch far a bheil Srath Pheofharain air a shuidheachadh agus bha Inbhir Pheofharain fon uisge bhon Tulach air an taobh tuath gu Baile a' Ghlasaich air an taobh deas agus bho Millnain, trì mìle air falbh bho Inbhir Pheofharain, air an taobh an iar dha Linne Crombaigh air an taobh an ear.
Bànrigh Ealasaid II
'S i Ealasaid II (Ealasaid Alexandra Màiri; breith 21 an Giblean, 1926–8 an t-Sultain, 2022) Bànrigh an Rìoghachd Aonaichte agus iomadach dhùthcha eile mun cuairt an t-saoghal ris an canar na Riaghaltan Co-Fhlaitheas; mar eisimpleir Canada.
Gu lèir, bha i na monarc tarsainn air Antigua agus Barbuda, Astràilia, Na h-Eileanan Bhathama, Belize, Canada, Grenada, Iaimeuca, Sealainn Nuadh, Papua Gini-Nuadh, Naomh Crìstean agus Nibheis, Naomh Lùisia, Naomh Bhionsant agus Eileanan Greanadach, Na h-Eileanan Sholaimh, Tuvalu is an Rìoghachd Aonaichte, am Breatainn Mòr agus Èirinn a Tuath.
Chaidh a h-athair, Seòras VI, a chrùnadh an deidh do a bhràthair, Eideard VIII, leigeil an cathair rìoghail seachad ann an 1936.
Riaghail Seòras VI gu 1952 agus, an deidh do bhàsachadh (an 6mh den Gearran), chaidh a chrùn gu an nighean is sine aige; Ealasaid. Chaidh a crùnadh mar banrigh air 2 an t-Ògmhios 1953. 'S e an duine aice, a phòs i ann an 1947, am Prionnsa Philip, Diùc Dhùn Èideann agus 's ann 'on a' Ghrèig a tha e. Tha ceithir chlann aca le Teàrlach III as sine. Tha dà mhac eile aca, Anndra agus Èideard, agus aon nighean, Anna.
Chaochail i 8 an t-Sultain 2022 ann am Baile Mhorail.
Leanabachd
thumb|left|150px|A Bhana-phrionnsa Ealasaid ann an 1929 'S i a' chiad leanabh a bh' aig Prionnsa Albert, Diùc York agus a bhean, Ealasaid. 'S e a h-athair an dàrna mac aig Rìgh Seòras V agus a' Bhanrigh Màiri. Rugadh i aig 2.40 sa mhadainn (GMT) air 21 dhan Ghiblean 1926 aig taigh a seanair: 17 Sràid Bruton, Mayfair, Lunnainn.
Bha aon phiuthar aice, Mairead, a bha ceithir bliadhna nas òige na i.
Pàpa Urbain VII
B' e Pàpa Eadailteach agus riochdaire dioplòmasach a bha ann am Pàpa Urbain VII (Laideann Pàpa Urbanus P.P. VII, An Ròimh, 4 an Lùnasdal 1521 - Cathair na Bhatacain, 28 am Faoilleach 1590. B' e Giambattista Castagna an t-ainm a bh' air bho thùs. Chaidh a thaghadh air an 15 an t-Sultain 1590 mar phàpa an dèidh bàs Pàpa Sixtus V. 'S e an 228mh fear a bh'ann, leis a' Phàpachd na bu ghiorra a bh'ann a-riamh, dìreach 12 làithean. Bhuineadh e do theaghalach beairteach air uachdaranach le freumhan ann an Genova.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Creideamh Roinn-seòrsa:Daoine às an Eadailt
Sinn Féin
'S e pàrtaidh poilitigeach ann am Poblachd na h-Èireann agus Èirinn a Tuath a tha ann an Sinn Féin (Gàidhlig: Sinn Fhìn).
Chaidh a stèidheachadh ann an 1905 le Arthur Griffith.
Bànrigh Ealasaid II
Pòsadh
Thachair Ealasaid ri Prionnsa Philip ann an 1934.
Phòs iad air 20 dhan t-Samhain 1947 ann an Westminster Abbey. Fhuair iad thairis air 2,500 prèasantan bho air feadh an t-saoghal.
Rugadh Teàrlach air 14 dhan t-Samhain 1948, agus a Bhana-phrionnsa Anna ann an 1950.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte Roinn-seòrsa:An Teaghlach Rìoghail Breatannach Roinn-seòrsa:Rìoghalachd Roinn-seòrsa:Monarcan an Rìoghachd Aonaichte
Oilthigh Chailleannach Ghlaschu
'S e oilthigh ann an Glaschu a tha ann an Oilthigh Chailleannach Ghlaschu.
Chuireadh Cholaiste a' Bhanrigh air bhonn ann an 1875 agus Glasgow Polytechnic ann an 1971. Cho-aonaich iad ann an 1993 agus chruthaich iad oilthigh nuadh.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Oilthighean Albannach
Càradal
thumb|Port-mara ann an Càradal
'S e baile ann an Earra-Ghàidheal agus Bòd a tha ann an Càradal (Beurla: Carradale). Tha e na laighe air taobh an ear an leth-eilean Cinn Tìre. Tha e mu 14 mìle air falbh bho Cheann Loch Chille Chiarain. Tha Torr Mòr san àirde a tuath a' bhaile.
Anns an 17mh is 18mh linn bha coimhearsnachdan croitearachd is iasgach cumanta ann an is timcheall air Càradal. Nuair a dh'fhàs bàtaichean-smùide na bu chumanta, dh'atharraich dòigh-beatha ann an Cinn Tìre. Eadar na 1830an agus an Dàrna Cogadh bha na bàtaichean a' stad ann an Càradal air an t-slighe aca bho Cheann Loch Chille Chiarain gu Glaschu. Chaidh a' chiad chidhe a thogail ann an Càradal ann an 1858, nuair a dh'fhàs gnìomhachas sgadain na bu treasa. Nan cois thogadh taighean-òsda cuideachd agus bha sin a' brosnachadh turasachd na sgìre.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Gustav Kirchhoff
B' e fiosaigiche a bha ann an Gustav Kirchhoff.
Dh'ionnsaich e matamataig agus fiosaig à 1842 gu 1847 aig Oilthigh Königsberg far an do sgrìobh e an tràchdas aige mu ghiùlanairean. Ann an 1848 fhuair e a Habilitation on Oilthigh Mharburg.
Ann an 1850 dh'imrich e chun an Oilthigh Bhreslau, far an do choinnich e Robert Bunsen a bhrosnaich ris do Heidelberg imrich. Chaidh e na ollamh aig an Oilthigh Heidelberg ann an 1854. Ann an 1875 chaidh e na àrd-ollamh airson fiosaigs theòiridheach aig Oilthigh Bherlin gu 1886.
Thionnsgail e speactromachd nuair a leig e ris gun robh diofar speactram aig gach eileamaid cheimigeach. Lorg e caesium agus ruibidium còmhla ri Bunsen. Sgrìobh e na riaghailtean Kirchhoff dè tha a' toirt cunntas air sruthan dealain.
Bha i pòsta dà uair, aig Clara Richelot, nighean ollamh matamataig ann an Königsberg, agus an dèidh dhi a chaochail, aig Luise Brömmel à Goslar ann an 1872.
Oilthigh Obar Thatha
Tha Oilthigh Obar Thatha ann an Dun Deagh
Aistean cho-cheangailte
Obar Thatha Obar Thatha
1450an
Bha na 1450s, sa 15mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 1450 is 31 an Dùbhlachd 1459. Se na ciad deich-bliadhna den linn
Roinn-seòrsa:15mh linn *
Fànas
'S e an roinn-dùthcha dìlinn th' ann Fànas. Tha fànas luaidh ann fiosaig mar tìm is fànas. Tha rionnagan, planaidan agus reul-chriosan uile ann Fànas.
74
Is dòcha gu bheil thu a' lorg 1974
Bàsan
Roinn-seòrsa:70an
Delaware City, Delaware
'S e Delaware City baile a tha ann an Delaware. Tha e suidhichte ann an New Castle County. Anns a' bhliadhna 2010 bha 1,695 duine a’ fuireach an seo.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Delaware
Ceann Loch Goill
'S e baile ann an Earra-Ghàidheal agus Bòd a tha ann an Ceann Loch Goill (Beurla: Lochgoilhead).
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Humphrey Bogart
B' e cleasaiche às na Stàitean Aonaichte a bha ann an Humphrey DeForest Bogart  (Eabhraig Nuadh, 25 an Dùbhlachd 1899 - Los Angeles, 14 am Faoilleach 1957).
Calcium
'S e eileamaid cheimigeach a tha ann an calcium le samhla Ca agus àireamh atomach 20.
'S e meatailt talmhaidh alcaileach a tha ann.
Taisgealadh
Ann an 1808 rinn Humphry Davy calcium fìor-ghlan nuair a chuir e sruth dealain tro mheasgachadh aol agus mearcair ogsaid (HgO).
Taoisigh na h-Èireann
'S e ceannard riaghaltas na-Èireann a tha ann an Taoiseach (Gaeilge IPA: [t̪ˠiːʃʲəx]; iolra: Taoisigh, IPA: [t̪ˠiːʃʲɪɟ]). Tha Taoiseach coltach ri prìomh-mhinistear.
Seann Taoisigh
Tha còig de na seann taoisigh beò fhathast:
*
Rathad
right|thumb|Rathad Romanach
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Giùlan
Donetsk (Donetska Oblast)
'S e baile mòr eadar Kramatorsk agus Mariupol anns An Ucràin a th' ann an Donetsk (Ucràinis: Донецк, IPA: dɐˈnʲetsk). Tha e suidhichte air an àirde an ear-dheas na dùthcha, ri taobh na h-Aibhne Kalmius, san roinn Donetska Oblast. Tha 905,364 duine a' fuireach ann.
Eachdraidh
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1869 le John Hughes, neach-gnothaich às A' Chuimrigh a bha os cionn muilinn-stàilinn agus mèinnean san sgìre. Chanadh Yuzovka (Baile MicAoidh) ris fad bliadhnaichean, gu ruige 1924 nuair a chuireadh Stalino air. Mu dheireadh thall, chaidh an t-ainm atharrachadh gu Dontesk ann an 1961. Ann an 1991, thàinig Donetsk gu bhith na phàirt de nàisean neo-eisimeileach na h-Ucràine.
Eòlas-sluaigh
A rèir a' Chunntais-shluaigh a rinneadh ann an 2001, 's e Ruisis a tha a' mhòr-chuid nan daoine ann an Donetsk a' bruidhinn (74.9%), ged a tha mion-chuid ann le Ucràinis cuideachd (24.1%).
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:An Ucràin
The Poozies
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil Roinn-seòrsa:Còmhlanan-ciùil
Sròn a' Chlachair
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba Roinn-seòrsa:Comhairle Shruighlea
Stronachlachar
4 an t-Samhain
'S e 4 an t-Samhain an 308mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (309mh ann am bliadhna-leum). Tha 57 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.
Tachartasan
thumb|[[Màiri II Shasainn is Alba agus Uilleam III Shasainn is II Alba air gini]]
Orasaigh
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eileanan a-staigh
4 an t-Samhain
Fèillean
Roinn-seòrsa:Làithean
Michael Perham
'S e seòladair Sasannach a tha ann am Michael (no Mike) Perham (r. 16 Màrt 1992, Hertfordshire, Sasainn). Tha e ainmeil on a bha e na dhuine a b' òige a dh'iom-sheòl na cruinne-cè leis fhèin.
Iom-sheòladh
Dh'fhàg Mike Gunwharf Quays, Portsmouth anns a' bhàta totallymoney.com air 15 Samhainn 2008. Sheòl e chun na h-àirde an ear taobh Cape of Good Hope agus Panama Canal. Thug mearachdan-obrachaidh an uidheim aige air stadan a dhèanamh ann an Cascais (a' Phortagail), Las Palmas (Na h-Eileanan Canàrach), Cape Town (Afraga a Deas), Hobart (Tasmania), Auckland (Sealainn Nuadh) agus Panama City (Panama), ach thill e gu Gunwharf Quays air 29 Lùnastal 2009. Ge-tà, mhair an iom-sheòladh ceart (bho phuing air a' chruinne-cè dhan aon phuing a-rithist) o 16 Samhainn 2008 gu 27 Lùnastal 2009, nuair a bha Mike 17 bliadhna agus 164 latha a dh'aois.
Sgrìobh Mike leabhar mu dheidhinn an iom-sheòladh aige leis an ainm Sailing the Dream.
Pròiseactan eile
Ron iom-sheòladh, bha Mike na dhuine a b' òige a sheòl leis fhèin thar a' Chuan Shiar (18 Samhain 2006 – 3 Faoilleach 2007). As dèidh sin, chaidh e leis fhìn timcheall an t-saoghail anns a' chàr, agus tha planaichean aige a-nis ri dhol leis fhìn timcheall air a' phlèana. Tha e cuideachd a' gabhail òraidean agus a' togail airgead airson carthannasan man Tall Ships Youth Trust no ShelterBox.
Ceanglaichean a-mach
Roinn-seòrsa:Seòladairean Sasannach Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Sasannach Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
Coirce
Tùs
Tha coirce an latha an-diugh (Avena sativa) agus mion-bhàrr eile (Avena byzantina) a' buntainn ri coirce-fiadhain (Avena sterilis). Thathar dhen bheachd gun tàinig e à sgìre sa Mheadhan-Ear, a' gabhail a-steach pàirt dhen Èipheit.
Àiteach
Tha coirce ga fhàs air feadh roinnean tlàth. Chan eil ach teas ìosal a dhìth air as t-samhradh, agus seasaidh e ro uisge nas fheàrr na gràn eile mar chruithneachd, seagal no eòrna. Mar sin dheth, tha e na bhàrr bunaiteach ann an àiteachan far am bheil samhraidhean fliuch fionnar mar iar-thuath na Roinn Eòrpa, agus fiù 's cho fada tuath ri Innis Tìle. Tha eachdraidh mhòr aig coirce ann an Alba. 'S e lus bliadhnail a th' ann, agus thèid a chur aon chuid as t-fhoghar (airson buain deireadh an t-samhraidh), no as t-earrach (airson buain tràth an fhoghair).
Min-choirce
Thathas a' bleith coirce gus min-choirce a dhèanamh. Bha min-choirce na phàirt bunaiteach ann an diathad traidiseanta muinntir na h-Alba, agus thathar ga chleachdadh fhathast ann an iomadh dòigh.
'S iomadh bhiadh a bhathas agus a thathas a' dèanamh de mhin-choirce ann an Alba:
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:Luibh-eòlas
Jämshög
‘S e clachan (Suainis: tatort) ann am an ceann a deas na Suaine a th’ann Jämshög. Chaidh am baile a stèidheachadh mu 1100. Tha e suidhichte anns an sgìre Blekinge, anns an roinn (Suainis: Län) Blekinge, eadar Loch Halen agus Loch Orlunden, ri taobh na h-Aibhne Mieån. Tha am baile fhèin aig 52m os cionn ìre na mara 226km  air falbh bho Ghöteborg agus 403km  bho Stockholm prìomh-bhaile na dùthcha. Tha 1,543 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile. ‘S e an dualchaint Bleskingska (measgachadh dhe Suainis agus Danmhairgis) a tha ga bhruidhinn anns an sgìre. Chaidh Jämshög a thoirt ri chèile, aig ìre riaghaladh, le Kyrkhult agus Olofström ann an 1967.
Freumhan an Ainm
Ged nach eil freumh-fhaclachd an ainm seo cho soilleir tha e coltach gur ann à hög (Gàidhlig: àrd/bàrr) agus Jäm (iarann) a tha an t-ainm. Bheireadh sin Bàrr an Iarainn dhuinn sa Ghàidhlig an latha an-diugh.
Ceanglaichean A-mach
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean anns an t-Suain Roinn-seòrsa:An t-Suain
George Steiner
Bha e am measg nan co-eòlaichean a stèidhich Colaiste Churchill aig Oilthigh Chambridge ann an 1961 is mhair e an siud mar cho-eòlaiche sònraichte as dèidh 1969. Dh'obair e cuideachd mar àrd-bhreithniche aig The New Yorker eadar 1966 is 1997. Chaochail e 3 Gearran 2020.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Feallsanaiche Roinn-seòrsa:Daoine às an Fhraing
Harrington, Delaware
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Delaware
Potasium
'S e meatailt alcalaidh a tha ann. Tha am feartan glè choltach ri na meatailtean alcalaidh eile. Mar shodium tha aidheonan potasium glè chudromach anns a' chorp.
Taisgealadh
Ann an 1732 dhearbhaich Henri Louis Duhamel du Monceau gun robh diofar ann eadar salainn sodium agus salainn potasium. Ann an 1807 rinn Humphry Davy potasium fìor-ghlan nuair a chuir e sruth dealain tro photais. Tha an t-ainm a' dol a "potais" ach tha an samhla a' dol às an t-ainm sa Laideann, kalium.
Mel Gibson
'S e cleasaiche à Eabhraig Nuadh (stàit) sna Stàitean Aonaichte a tha ann am Mel Colm-Cille Gerard Gibson (Peekskill, 3 am Faoilleach 1956). Rugadh e ann an Eabhraig Nuadh, Na Stàitean Aonaichte. Dh'fhàs e ainmeil leis na filmichean aige: Braveheart (1995) agus The Passion of the Christ (2004).
Potasium
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Eileamaidean Roinn-seòrsa:Meatailtean alcalaidh
Brus
thumb|Raibert Brus, dealbh bho 1562 'S e ainm Gàidhlig a th' ann am Brus. 'S e ainm baistidh fireann a th' ann. Mar as trice nochdaidh e ann am Beurla mar Bruce.
Mel Gibson
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte Roinn-seòrsa:Astràilia Gibson, Mel
Brus
Bunachas
B' e ainm sloinnidh a bh' ann am Brus a thàinig bho theaghlach uaisle Nòrmannach gu Alba is Sasainn aig toiseach na Meadhan-aoisean. B' e Raibeart Brus am fear a b' ainmeile dhen teaghlach seo. An uair sin dh'fhàs e cumanta mar chiad ainm.
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Ainmean Gàidhealach
Oilthigh Versailles
Chaidh Oilthigh Versailles a stèidheachadh ann an 1991 ann am Versailles.
Tre-lech
Tha am baile Tre-lech ann an Sir Gaerfyrddin, a' Chuimrigh. Tha e 65.2 mi (104.9 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 189.5 mi (305.0 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 737 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 440 (59.7%); rugadh 63% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
Taoiseach
Oifis poileataiceach ann am Poblachd na h-Èireann, coltach ris a' phrìomh-mhinistear.
Oilthigh Versailles
Ceanglaichean a-muigh
Roinn-seòrsa:Oilthighean Roinn-seòrsa:An Fhraing
Skara
'S e baile meadhanach ann am meadhan na Suaine a th' ann an Skara. The suidhichte ri taobh an rathaid E20, anns an roinn Västergötland, 115km air falbh bho Ghöteborg, 310km bho Mhalmö agus 286km bho Stockholm, prìomh-bhaile na dùthcha. Chaidh am baile a stèidheachadh anns an 13mh Linn. Tha 18,711 duine a’ fuireach ann, 10,841 anns a’ bhaile fhèin.
Tre-lech
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Sir Gaerfyrddin Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Ynys-wen
Tha am baile Ynys-wen ann am Merthyr Tudful, a' Chuimrigh. Tha e 15.9 mi (25.5 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 138.2 mi (222.5 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 3695 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 373 (10.1%); rugadh 93% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.
75
Is dòcha gu bheil thu a' lorg 1975
Taoiseach
Airson liosta, faic:
Skara
Freumhan an ainm
Tha e coltach gur ann às an fhacal skära/skåra (fàl) ann an Suainis a tha an t-ainm. Bheireadh sin An Fhàladaireachd dhuinn sa Ghàidhlig an latha an-diugh. 'S co-dhàimh leis A' Bheurla Ghallda scar a th' ann an Skara. B' e gu robhar ag obair an an talamh an seo.
Impireachd na Ròimhe
thumb|Impireachd na Ròimhe ann an [[117 AC.]]
Skara
Eachdraidh
Chaidh Oilthigh Saidheansail an Àiteachais a stèidheachadh ann an 1977 le campas ann an Uppsala, Alnarp, Skara fhèin agus Umeå. Chaidh Pia Johansson dhan sgoil dhràma an seo.
Taoiseach
Roinn-seòrsa:Èirinn Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann Roinn-seòrsa:Taoisigh na h-Èireann Roinn-seòrsa:Poileataigs
Skara
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:Bailtean anns an t-Suain Roinn-seòrsa:An t-Suain
1410an
Bha na 1410s, sa 15mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 1410 is 31 an Dùbhlachd 1419. Se na ciad deich-bliadhna den linn
Inbhir Pheofharain
Na Maormores
Bhon an 6mh linn bha Inbhir Pheofharain fo smachd na Maormores a bha coltach ri Rìghrean na h-Alba. Tha dà Mhaormores uabhasach ainmeil fhathast ’s e sin Finlaec agus a mhac MacBheatha. Chan eil fianais aig duine sam bith nan rugadh MacBheatha ann an Inbhir Pheofharain, ach tha fianais aig luchd-eachdraidh gun robh Finlaec a’ fuireach anns a’ bhaile nuair a rugadh MacBheatha. Cuideachd tha fianais gun robh MacBheatha a’ fuireach ann an Inbhir Pheofharain nuair a bha e òg agus mus robh e na Rìgh air Alba. thumb|MacBeth
Iarlan Shiorrachd Rois
Ann an 1226 chaidh Inbhir Pheofharain na Bhorgh Rìoghail agus thug an Rìgh cead dhan bhaile malairt a dhèanamh tron t-saoghal. Tro na Cogaidhean Albannach bha Inbhir Pheofharain fo smachd Èideird I à Shasainn, ach bhuannaich Iarla Rois smachd air a’ bhaile airson Raibeart Bruis. A-rithist ann an 1314, thug Iarla Rois cuideachadh do Raibeart Bruis aig Blàr Allt a' Bhonnaich. Airson a’ chuideachaidh sin, thug Raibeart Brus Inbhir Pheofharain, a chaisteal agus an talamh dha Iarla Rois. Ann an 1411 dh’fheuch Aonghas, Tighearna nan Eilean, smachd a ghabhail air Inbhir Pheofharain air sgàth ’s gun robh e a’ feuchainn an tiotal Iarla Rois a ghabhail ach cha robh e soirbheachail. Co-dhiù, ann an 1438 chaidh Alexander, Tighearna nan Eilean, na Iarla Rois agus thòisich e a’ fuireach anns a’ bhaile. An dèidh Alexander thàinig a mhac an ath Iarla Rois ach cha robh e cho shoirbheachail air sgàth ’s gun do dh’fheuch e co-chòrdadh a dhèanamh le Rìgh Shasainn, Èideard IV, gus Crùn na h-Alba a ghabhail. Chuala Rìgh Seumas III na h-Alba mu dheidhinn seo agus thug e smachd air Inbhir Pheofharain agus air a h-uile rud a bh’ aig Iarla Rois. An dèidh sin ‘s e an dàrna mac aig an Rìgh a bha na Iarla Rois. Dh’fhàg an crùn Inbhir Pheofharain mu 1600 agus chaidh an caisteil na thobhta. Bha e ga chleachdadh mar dhoca suas gu 1817 nuair a sgrios e.
thumb|Talla a' Bhaile Ghluais an Riaghaltas ann an Inbhir Pheofharain gu Dùn Èideann agus dh’fhàg iad am baile leatha fhèin. Ann an 1707 ghluais an Riaghaltas a-rithist gu Lunnainn agus thug iad aon bhòt anns a’ phàrlamaid eadar na còig buirgh anns an taobh tuath, 's e Inbhir Pheofharain, Baile Dhubhthaich, Inbhir Ùige, Inbhir Theòrsa agus Baile na h-Eaglais a th’ annta. Anns an taghadh airson an riochdaire seo, bha Inbhir Pheofharain ainmeil airson airgead a ghabhail gus an bhòt aca atharrachadh. Ann an 1730 chleachd a’ chomhairle ann an Inbhir Pheofharain an t-airgead seo airson Talla a’ bhaile a thogail, agus ann an 1774 chleachd iad an t-airgead seo a-rithist gus an tur gleoc a chur air Talla a’ bhaile. Bha an gleoc an seo suas gu 1906 nuair a chaidh gleoc ùr a chur na àite. Chan eil seo ach aon dhe àireamh bheag dhe ghleocaichean mar seo a tha fhathast ag obair ann an Alba agus tha e 100 bliadhna a dh’aois a’ bhliadhna seo.
1410an
Roinn-seòrsa:15mh linn *
75
Bàsan
Roinn-seòrsa:70an
Inbhir Pheofharain
Cùl Lodair
Roimh 1707 bha tòrr smachd air an t-siorrachd aig Clann Choinnich air sgàth ’s gun robh iad càirdeil ris a’ crùn. Ann an 1745 thug Iarla Chrombaigh neo Probhaist Inbhir Pheofharain Clann Choinnich gu Cùl Lodair a chuideachadh a' Phrionnsa ach cha bhuannaich iad am blàr. An-dèidh Cùl Lodair bha a’ chùirt anns a’ bhaile gu math cudromach airson cumail ris an dòigh ùir. Thàinig tòrr luchd-lagha gu Inbhir Pheofharain air sgàth 's gun robh a’ chùirt gu math trang agus bha tòrr airgid ri fhaighinn.
Am Baile Siorrachd agus an t-Ionad Margaidh
Eadar an ochdamh linn deug agus an naoidheamh linn deug thòisich a' tuathanachas ag atharrachadh agus bha tuathanachas malairteach na bu chumanta agus thàinig tòrr airgid gu Inbhir Pheofharain. Anns an naoidheamh linn deug chaidh rathaidean ùr a thogail le Thomas Telford agus bha Inbhir Pheofharain gu math trang. Thug an Rìgh an tiotal Baile Siorrachd air a’ bhaile ann an 1843.
Zolochiv
‘S e baile air an àirde an iar na h-Ucràine agus bha e na bhroinn na Pòlainn ro 1945, a th’ ann an Zolochiv (Ucràinis: Золочів, Gearmailtis: Solotschiw, Pòlais: Złoczów, Ròmainis: Zolociv). The suidhichte aig 147m os cionn ìre na mara, ri taobh na h-aibhne Zolochivka, 91km bho Horodok, 63km air falbh bho Lviv, 87km bho Bhuchach agus 406km bho Kyiv, prìomh-bhaile na dùthcha. Chaidh am baile a chlàradh airson a’ chiad turas ann an 1424 agus fhuair e a chuid chòirichean ann an 1523. Tha 23,900 duine a’ fuireach anns a’ bhaile, an 179mh baile na dùthcha.
Canberra
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Astràilia
Breasal
'S e ainm Gàidhlig a th' ann am Breasal. 'S e ainm baistidh fireann a th' ann. Mar as trice chan eil cruth na Beurla air an ainm seo.
Ynys-wen
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Merthyr Tudful Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Oilthigh na h-Alba an Iar
Tha Oilthigh na h-Alba an Iar, neo mar b' àbhaist Oilthigh Phàislig, ann am Pàislig.
Breasal
Bunachas
Thàinig an t-ainm Breasal bhon Ghaeilge agus tha e a' ciallachadh 'pian' .
Sinn Féin
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Zolochiv
Eachdraidh
Ann an 1991, thàinig Zolochiv gu bhith na phàirt de nàisean neo-eisimeileach na h-Ucràine.
An Abchas
'S e poblachd fhèin-riaghlaidh a tha aithnichte mar phàirt dhen A' Chairtbheil a tha anns An Abchas (Abchasais: Аҧсны).
Niall MacAilpein
B' ann à Ìle a bha e.
Inbhir Pheofharain
Am Baile Siorrachd agus an t-Ionad Margaidh
Bha coinneamh aig a’ chomhairle ann an 1884 mu dheidhinn ionad margaidh a thogail agus chaidh a' chiad fèill-reic a chumail aig a’ mhart air an 5mh là dhen Lùnastal 1884. Ann an 1890 thàinig an rathad-iarainn dhan bhaile còmhla ris an ionad margaidh ur, agus ann an 1891 thòisich an ionad margaidh a' cumail fèill-reic gach seachdain.
Zolochiv
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Bailtean Roinn-seòrsa:A' Phòlainn Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa Roinn-seòrsa:An Ucràin Roinn-seòrsa:Bailtean anns An Ucràin
Inbhir Pheofharain
Am Baile Siorrachd agus an t-Ionad Margaidh
Bha am mart fo smachd buidhnean diofraichte thairis air na bliadhnaichean ach ann an 1992 chaidh iad na aon chompanaidh, Dingwall Auction Mart Ltd, ach ann an 1995 chaidh sin na Dingwall & UA Partnership Ltd agus dhùin UA am mart aca ann an Inbhir Nis. Ann an 2000 chaidh UA a cheannach le Dingwall Auction Mart Ltd, agus ann an 2002 chaidh iad nan Dingwall & Highland Marts Ltd. Ann an 2003 dhùin iad am mart agus ghluais iad gu làrach ùr aig Humberston Farm air an taobh deas a’ bhaile agus thog Tesco bùth ùr air an t-seann làrach i.
Niall MacAilpein
Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Cànanaichean Roinn-seòrsa:Gàidhlig Roinn-seòrsa:Daoine à Alba Roinn-seòrsa:Ìlich
An Abchas
Shabaid poblachd an aghaidh na Cairtbheile ann an 1992–1993 is ghairm i neo-eisimeileachd ann an 1999. Chaidh cogadh a chur eadar an Ruis agus a' Chairtbheil ann an 2008 anns an Abchas is as dèidh sin dh'aithnich an Ruis mar stàit neo-eisimeileach an Abchas.