cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pi
Pi, aplé pafwè konstant d’Archimèd, sa roun nonm rouprézanté pa lèt grèk miniskil di menm non : π. A rapò konstant di sirkonférans-a di roun sèrk à so djamèt annan roun plan éklidjen. Nou pouvé égalman défini li kou rapò di lè di roun disk o karé di so réyon.
So valò aprochée pa défo à mwen di 0,5×10–15 prè sa 3,141 592 653 589 793 an ékritir désimal.
Di nonbréz fòrmil, di fizik, d'enjényéri é byen sir di matématik, ki ja enpliké π, ki sa roun dé konstant ki pli enpòrtant dé matématik
Nonm-an π sa irrasyonèl, a-pou-di ki roun pa pouvé èsprimé li kou roun rapò di Dé nonm antché ; sa ka antréné ki so ékritir désimal sa ni fini, ni péryodik. A menm roun nonm ki transandan, sa ki ka signifyé ki i pa ka ègzisté di polinom ki pa nil à koéfisyan antché don π sa roun rakaba.
Véritab Égliz di Jézi
«Véritab Égliz di Jézi» sa roun Égliz krétyenn fondé koté Péken (Lachin) an 1917 rasamblan 1,5 à 2,5 milyon di krwayan adan karant-wit péyi é sis kontinan. Sa Égliz sa rojn émanasyon di branch pantcôtis di Kristyanism ki ka émerjé o kour di XXe syèk. Dépi 1983, VEJ établie so kò an Lafrans. So objektif a di prêché Évanjil a tout sé nasyon avan sékonn vini di Jézi. Dis krwayans di baz di Véritab égliz di Jézi sa :
Paul de Tarse
thumb|Èstati di sen Paul annan Légliz-a Santi Severino e Sossio atè Naples.
Paul de Tarse oben sen Paul, ka poté osi non jwif-a di Saul ki ka prounonsé so kò « Shaoul » ([ʃaul]) (né probabman atè Tarse an Cilicie o koumansman di ier syèk é mouri bò'd 67 - 68 atè Rome), sa roun apot Jézi-Kris, tout an fézan pa parti dé « Douz ». Li sa sitwayen romen di nésans é jwif farizyen. Nouvèl Testaman-an ka prézanté li kou roun pèrsékitò dé disip di Jézi jouk so kontré mitik ké Kris-a, bò'd 32-36, mè réyalité di so pèrsékisyon ka fè déba annan istoriografi modèrn-an, tou kou anplwa-a di tèrm di « konvèrsyon » à so propo.
Wè osi
Katégori:Personalité
Mexico
Mègsiko (an èspagnòl Ciudad de México[sju.ˈða(ð) ðe ˈme.xi.ko], eman abréjé CDMX), sa roun antité fédérativ ké kapital-a di Mègsik.
Sa antité fédérativ pa sa ni roun lavil ni roun Léta o sans dé artik di Konstitisyon mègsiken-an.
Mègsiko sa roun sant finansyé ké kiltirèl enpòrtan, agrikiltir-a ka tchipé osi roun laplas ki pa néglijab annan so ékonnomi.
Piblisité
thumb|Times Square, a New York, oun di sé lyé di pli fort konsantrasyon di afichaj irben. thumb|Piblisité pou Coca-Cola, annan sé lannen 1890.
Évoké, pa lègzanp, non-an di roun antrépriz, di roun magazen, oben òkò di roun mark, ki pa ka enpliké otomatikman roun ak piblisitèr. Mè sa ka divini li à partir di moman koté lòbjèktif ki volontèrman sasé sa d'atiré atansyon-an asou lòbjè-a ki évoké é/oben di sigjéré d'alé à tèl oben tèl andrwa.
Artik konnèks
Katégori:Médya
Shen Kuo
thumb|Vizyon d'artis modèrn di Shen Kuo
Shen Kuo (chinwa : 沈括 ; pinyin : Shěn Kuò, Wade-Giles Shen K'uo, EFEO Chen K'ouo), Shen Guo, Shen Kua oben òkò Shen Gua, né an 1031 atè Hangzhou é mouri an 1095 à Zhenjiang, sa roun syantifik polimat chinwa, fonksyonèr gouvèlmantal anba dinasti Song-an (960-1279).
Sfèr
thumb|Oun sfè annan roun lèspas éklidjen
An jéyométri annan lèspas-a, oun sfè sa roun sirfas ki konstitchwé di tout pwen-yan ki sitchwé à roun menm distans di roun pwen ki aplé sant. Valò-a di sa distans sa aplé réyon di sfè-a. Jéyométri sférik-a sa syans-a ki ka étidjé propriyété-ya dé sfè. Sirfas-a di Latè-a pouvé, an pronmyé aproksimasyon, fika modélizé pa roun sfè don réyon-an sa anviron 6 371 km.
Pli jénéralman an matématik, annan roun lèspas métrik, oun sfè sa ansanm-an dé pwen ki sitchwé à menm distans di roun sant. Yé fòrm pouvé alò fika trè diférant di fòrm ronn izwèl-a. Oun sfè sa égalman oun élipsoyid déjénéré.
Pwen-yan distans-a o sant sa entéryò oben égal o réyon ka konstitchwé oun boul.
Shakti (endouism)
thumb|Boga Shakti sa senbòl di mè iniversel andan tradisyon-an Chola. Estati an bronz di XIIe-XIIIe syèk. Shakti (sanskrit IAST : śakti ; devanāgarī : शक्ति ; pali : satti ; tibétain : yum, nus-ma) sa roun tèrm ki ka signifyé « pouvwar », « pwisans », « lafòs ». Annan endouism-an, sa mo ka dézigné énerji féminin-an, prensip aktif-a ké èstéryorizé di roun divinité maskilin. Nou pouvé sité notaman : Pārvatī, Durgā, Lakṣmī, Kālī, Sarasvatī. Shakti sa osi non-an di roun déyès ki sa épouz-a d'Indra, bondjé di roun paradi-linivèr (loka) koté endou-ya ; li sa souvan asosyé annan tan kontanporen-yan à Shiva, énèrji maskilin-an.
Wè osi
Katégori:Endouism
Pierre-Simon de Laplace
thumb|Paulin Guérin, Pòrtrè di Pierre Simon Marquis de Laplace (1838), chato di Versailles.
Pierre-Simon de Laplace, né Pierre-Simon Laplace, kont Laplace épi 1er marki de Laplace, né 23 mars 1749 atè Beaumont-en-Auge é mouri 5 mars 1827 atè Paris, sa roun matématisyen, astronòm,  fizisyen ké wonm politik fransé.
Laplace sa roun dé prensipal syantifik di péryòd napoléonyenn-an. An léfè, li apòrté dé kontribisyon fondamantal annan diféran cham dé matématik, di astronomi é di téyori dé probabilité. I té roun dé syantifik pli enfliyan-yan di so tan, notaman pa so afirmasyon di détèrminism.
Michael Faraday
thumb
Michael Faraday (Newington, 22 sèptanm 1791 - Hampton Court, 25 out 1867) sa roun fizisyen é roun chimis britanik, té konnèt pou so travay fondamantal annan domenn-an di élèktromagnétism-an, élèktrochimi-a, djamagnétism-an, épi élèktroliz-a. I ka bay so non à di miltip lalwa ké fénomenn annan sa domenn-yan, notaman lalwa-a di Faraday(oben Lenz-Faraday) an endiksyon élèktromagnétil, lalwa-ya di Faraday an élèktrochimi, léfè Faraday, oben òkò à dé dispozitif éspérimantal kou kaj-a di Faraday ké kavité-a di Faraday. Farad-a, inité di kapasité élèktrik, sa égalman nonmen an so lonò.
Mystik
Mistik-a oben mistisism-an sa sans ki ka konsèrné mistèr-a, o kichoz-ya ki kaché oben sigrèt. Tèrm-an ka roulévé prensipalman di domenn rélijyé, é ka sèrvi à kalifyé oben à dézigné dé èspéryans èspiritchwèl di lòrd di kontak oben di kominikasyon-an ké roun réyalité transandant mè pa disèrnab pa sans komen-an.
« Mistik » ka vini di adjèktif-a grèk μυστικός (mustikos). A roun mo di menm fanmi-a ki vèrb-a μυέω (muéô) ki ka signifyé « inisyé, anségné », é ki non-an μυστήριον (mustérion) ki bay « mistèr ».
Mwayen-Aj
Mwéyen Laj sa roun péryòd di listwè di Léròp, ki ka étann sokò di Ve syèk jouk XVe syèk, ki ka koumansé ké déklen-an di Lanpir ronmen di Lògsidan é ka tèrminen pa Rounésans-a ké Grann dékouvèrt-ya. Sitchwé ant Lantikité-a ké lépòk modèrn-an, péryòd-a sa sibdivizé ant rot Mwéyen Laj (VIe – Xe syèk), Mwéyen Laj santral (XIe – XIIIe syèk) ké Mwéyen Laj tardiv (XIVe – XVe syèk).
Dépopilasyon-an, dézirbannizsyon-an ké migrasyon-yan di Lantikité tardiv ka pourswiv yékò pannan Rot Mwéyen Laj ké anvayisò barbar-ya ka fondé tchèk rwéyonm nòv asou téritwè-a di ansyen Lanpir ronmen di Lògsidan.
Pilyé di islam
Pilyé di islam-an sa dévwar-ya ki tout musulman divèt apliké. Pli notab-ya ké rèspékté sa o nonm di senk. Sa dévwar-ya pa sa èsplisitman souligné annan Koran-an kou sa Dis Koumansman-an annan Labib-a, mè ka rapòrté annan roun hadith profétik : « Islam-an sa bati asou senk pilyé » (rapòrté pa Al-Boukharî é Muslim). Konsèp-a té adòpté pa sunnism-an (trè larjman majoritèr) notaman, mè roujété pa ròt group jòdla minoritèr tèl Kharijis-ya, ensi ki ròt minorité chiit. Dévwar-ya dé musulman sunnit pa ka limité so kò à sa pilyé-ya mè yé mété an aplikasyon sa enpérativ.
Wè osi
Katégori:Islam
Mi
Mi, miyis (Zea mays L., oben Zea mays subsp. mays (otonim)), appelé blé d'Enn o Kanada, sa roun plant zèrbasé tropikal anniyèl di fanmi-a dé Poacé (graminé), larjman kiltivé kou séréyal pou so gren-yan ki rich an amidon, mè osi kou plant fourajèr. Tèrm-an ka dézigné osi gren-an di mi li-menm.
Sa lèspès, orijinèr di Mèksik, ki té ka konstitchwé aliman-an di baz dé Amérendjen anvan rivé-a an Amirik di Christophe Colomb.
Sentéli
Vas koumin ki distan d'anviron 80 Km di lakot Atlantik, o sant-nò di Lagwiyann. Bour-a, ka konté atchwèlman anviron roun senkantenn di zabitan, dipi lopérasyon ANACONDA é HARPIE dé dannyé lannen.
Òrpayò klandésten brézilyen-yan pli ka rété o bour kou anvan mé dirèkman asou sit ilégal-ya.
Atchwèlman, vilaj-a ka dispozé di roun légliz, di roun lanméri, di roun zépisri é di roun jit-réstoran.
Anba lenpilsyon-an di nouvèl lékip minisipal (2014) roun sèrten nonm di konstrigsyon té réyalizé pou akéyi touris-ya. Jandanbri-a ké dispansèr-a té dézafègté. I pa gen di lékòl Pou akéyi timoun-yan. Lélègtrisité-a sa fourni pa dé group élègtrojenn (110 Kwa). Roun nouvèl rézo dilo potab (2015) té fika kréyé.
Nouvèl lékip minisipal té osi pou projé annan kad-a di so dévlopman ékonnonmik di kréyé roun nouvèl zonn irben òbò di lak di Piti-So o lyé-nonmen PK09 Nouvèl Gar Tig.
Lokalizasyon
Pwen kilminan di Sentéli sa montangn-an di Trinité-a, don pik-a ki pli rot-a ka trouvé so kò à roun laltitid di 636 m, ki sitchwé o sant di rézèrv natirèl-a di Trinité-a ki jéré pa ONF-a. Lak-a di rétni di baraj di Piti-So ka trouvé so kò asou téritwè-a di koumin-an.
Koumin limitròf-ya ké Sentéli sa Sennmari o nò, Kourou o nò-lès, Roura o sid-lès, Réjina o sid, Sayil o sid-lwès, Mannan à lwès, é Irakoubo o nò-lwès.
Klima
Klima sa di tip tropikal.
Vwè di kouminikasyon ké transpò
Nou pouvé randé nou kò la an lélikòptèr (labsans di pist di latérisaj pou lavyon-yan) oben an konbinan piròg-a pou travèrsé lak-a di baraj di Piti-So, ké 4x4 oben kwad pou randé so kò o bour pa 26 km di pis (trajé-a pa lapis-a ka douré ki 30 à 40 min an tout sézon).
Listwè
Sentéli sa roun dé pli ansyen vilaj di entéryò-a di Lagwiyann. Kréyé gras à lòrpayaj o xixe syèk, nou ka trouvé laba roun patrimwenn arkéyolojik endistriyèl enpòrtan tèl ki dé machin à konkasé kwatz orifèr-a ké roun ansyen vwè di chimen di fèr ki konstrwi pa bangna-ya don roun pati ka trouvé so kò jòdla nwéyé anba d'lo-ya di lak di rétni di baraj di Piti-So.
Démografi
Lévolisyon-an di nonm di zabitan atravè rousansman-yan di popilasyon-an ki éfègtchwé annan koumin-an dipi 1961, pronmyé rousansman pòstéryò à départmantalizasyon-an di 1946. À pati di 2006, popilasyon légal-ya dé koumin sa pibliyé anniyèlman pa Insee-a. Rousansman-an ka roupozé dézòrmè asou roun kolèk di lenfòrmasyon anniyèl, ki ka konsèrnen sigsésivman tout téritwè kouminal-ya o kour di roun péryòd di senk lannen. Pou koumin-yan di mwen di 10 000 zabitan, roun ankèt di rousansman ki ka poté asou tout popilasyon-an fika réyalizé tout senk lannen-yan, popilasyon légal-ya dé lannen lentèrmédjèr ki fika kant à yé èstimen pa entèrpolasyon oben èstrapolasyon. Pou koumin-an, pronmyé rousansman ègzostif ki ka antré annan kad-a di nouvèl dispozitif té fika réyalizé an 2008.
Lékonnomi
Prensipal rousours ékonnonmik-ya di koumin-an sa tags ki lyannen o Baraj idroélègtrik di "Piti-So" ké roudouvans minyé-a.
2 prensipal konpangni milyé sa konpangni AUPLATA ki ka itilizé syannirasyon pou lèstragsyon-an dilò ké S.M.S.E. (Sosyété dé Min di Sentéli).
Wè osi
Katégori:Koumin di Lagwiyann
Miguel de Cervantes
thumb|Portrè imajinèr de Cervantes (I pa ka ègzisté pyès pòrtrè otantifyé).
Miguel de Cervantes Saavedra (né 29 sèptanm 1547 atè Alcalá de Henares- antéré 23 avril 1616 atè Madrid) sa roun romansyé, powèt é dranmatirj èspagnòl. Li sa sélèb pou so roman L’Ingénieux Hidalgo Don Quichotte di Manch-a, pibliyé an 1605 é roukonnèt kou pronmyé roman modèrn-an.
Wè osi
Katégori:Personalité
Mwa
Oun mwa sa roun inité di tan itilizé andan kalandriyé-ya, ki ka korèsponn à roun divizyon di lannen.
Annan kalandriyé solèr ògsidantal-ya, oun mwa sa défini kou roun douzyenm di lannen, li-menm bazé asou lannen tropik, chak mwa ka konté roun nonm varyab di jou. Ròt tip di kalandriyé ka itilizé dé définisyon diférant, kou kalandriyé linè-ya, bazé asou linézon-yan. Ròt-ya ka dékoupé tan di mannyè arbitrèr san korèspondans ké dé fénomenn astronomik kou sèrten kalandriyé aztèk pou lakèl péryod-ya ki ka korèsponn sa aplé dé tréséna.
Sof annan ka di roun dat ki ka évoké oun évenman istorik, mwa ka ékri nòrmalman, an miniskil : nou ké kkdonk ékri « 5 out », mè « 10 Jen ».
Mwa-a pouvé divizé so kò an 3 parti :
Étimoloji
Mo « mwa » ka provini di laten mensis (« mwa »), ka provini li-menm di endo-européyen komen *mḗh₁n̥s (« lalin » oben « mwa »).
Abrévyasyon
Abrévyasyon-yan ki ka swiv sa kouraman itilizé :
Abrévyasyon'yan sa « obténi pa apokop (souprésyon é lèt final), koupé aprè roun konsonn é divan oun vwayèl, lésan soubsisté oun fraksyon signifikativ di mo abréjé ».
Konpléman di enformasyon :
Wè osi
Katégori:Kalandriyé
Shintoyism
Shinto-a (神道, shintō?, littéralement « vwa-a dé bondjé » oben « vwa-a di diven ») oben shintoyism (/ʃintɔism/) sa roun ansanm di krwayans ki ka daté di listwè ansyenn-an di Japon, pafwè roukonèt kou rélijyon. Li ka mélanjé dé éléman politéyis ké animis. A pli ansyenn rélijyon ki konnèt di Japon é partikilyèrman lyé à so mitoloji. Tèrm-an « shintō », lèktir sino-japonèz, oben kami no michi, sa aparèt pou diféransyé sa vyé rélijyon di bouddhism « enpòrté » di Lachin o Japon o vie syèk. So pratikan-yan sa jòdla pli di san milyon o Japon.
Wè osi
Katégori:Rélijyon Katégori:Japon
Mytoloji
thumb|upright=1.5|Bondjé Thor di mitoloji nòrdik afrontan jéyant-ya, M. E. Winge, 1872.
Mitoloji-a (di grèk μυθολογία, di μῦθος / mýthos « palò » é λόγος / lógos« diskou ») sa swé oun ansanm di mit ki lyé à oun sivilizasyon, oun rélijyon oben oun tenm partikilyé, swé étid-a di sa mit-ya. Sasò-ya ki ka étidjé mitoloji-ya sa aplé « mitològ »-a.
Konpriz kou ansanm di mit, nosyon-an di mitoloji sa jénéralman itilizé pou dékri dé ansanm di rési é di figir divin, moun oben monstriyéz brasé pa sistenm rélijyé-ya dé sivilizasyon ansyenn oben di sosyété tradisyonèl, élwagné annan lèspas oben annan tan-an.
Mè
thumb|Mè, ekstrè di Très Riches Heures du duc de Berry (vers 1410-1416), mizé Condé, Chantilly, ms.65, f.5. Mè sa senkyèm mwa di sé kalandriyé grégoryen é julyen. A lorijin, a té trwazyèm mwa di kalandriyé romen.
Katégori:Kalandriyé
Shoah
thumb|Ensirèksyon dibghetto di Varsovi, avril-mè 1943.
Shoah (hébreu : שואה, « katastròf ») sa ègstèrminasyon sistématik pa Almagn nazi di ant senk ké sis milyon di Jwif, ki ka rouprézanté Dé tchèr dé Jwif d'Éròp é anviron 40 % dé Jwif di monn, pannan Ségonn Lagèr mondjal-a. Nou ka itilizé osi tèrm-yan d'« Holocauste », di « jénosid jwif » oben « jénosid nazi », é menm « Jénosid » tou kour, di « joudéosid » oben òkò di « dèstriksyon dé Jwif d'Éròp » (Raul Hilberg), dé déba ki ka opozé istoryen ké lengwis asou tèrm adékwat.
Wake (atoll)
Wake sa roun atoll sitchwé annan nò di loséyan Pasifik, à 1 442 km o nò-nò-wès di Delap-Uliga-Darrit, kapital dé zil Marshall, é à 2 267 km à lès-nò-lès di Saipan (Mariannes di Nò), swa à enpé pli di tyèr di chimen ki ka rélyé lil mariannèz à Maui, o zil Away.
Vérité
thumb|La Vérité, abstraksyon personifyé, twèl di Jules Joseph Lefebvre. Vérité-a (di laten veritas, « vérité », dérivé di verus, « vrè ») sa koréspondans-a ant oun propozisyon ké réyalité à lakèl sa propozisyon ka référé. Soupannan sa définisyon korèspandantis di vérité-a pa sa sèl-a, i la ègzisté di nonbréz définisyon di mo é dé kontrovèrs klasik otour dé divèrs téyori di vérité-a.
An matématik, oun vérité pronmyèr ki admèt san démonstrasyon sa roun aksyòm.
Annèks
Katégori:Épistémoloji
Pil élektrik
thumb|Diférant forma di pil : dé pil di 9 volt, dé AAA, dé AA, oun C, oun D, oun pou kaméskop, oun pou téléfonn san fil ké oun pou roun radjo amatò.
Oun pil élèktrik, kouraman aplé pil, sa roun dispozitif élèktrochimik ki ka konvèrti an énèrji élèktrik gras à oun réyaksyon chimik d'ogsidorédiksyon.
Vokabilèr : pil, batri, akimilatò
À lorijin-an, tèrm-an « pil » té ka dézigné oun dispozitif envanté pa savan italyen-an Alessandro Volta, ki konpozé di roun anpilman di rondèl di Dé métal diféran, ki séparé pa dé fét enprégné di roun élèktrolit. Pa ègstansyon, mo-a « pil » ka dézigné tout batri monoblòk. Soupannan, tèrm-an « batri » ka dézigné oun ansanm d'éléman ki monté an séri pou obténi oun tansyon ki swété, annan roun anbalaj inik.
Wallis-é-Futuna
Wallis-é-Futuna, an fransè Wallis-et-Futuna, an form long téritwar di zil Wallis é Futuna, sa roun kolektivité di lout-lanmè fransé, formé di trwa rwayom koutimyé polinézyen é sitchwé annan émisfè sid. So chèf-lyé sa Mata Utu é so kod postal é INSEE ka koumansé pa 986.
Shâh Nâmeh
Liv dé Rwa (an persan : شاهنامه ; romanizasyon ALA-LC : Shāhnāmah) sa roun powenm épik, routrasan listwè-a di Iran(Gran Iran) dipi kréyasyon-an di monn jouk rivé-a di Islam-an, an plis de 60 000 distik, ékri bò'd lan 1000 pa Ferdowsi.
Vòl spasyal
thumb|250px|Modjoul CSM Apollo an òrbit linèr
Vòl èspasyal-a sa mouvman-an di roun astronèf annan é atravè lèspas-a. Vòl èspasyal-a sa itilizé annan kad-a di èsplwatasyon èspasyal-a, é annan aktivité komèrsyal-ya ki lyannen tèl ki tourism èspasyal-a ké satélit-ya di télékominikasyon. Ròt izaj-ya ki pa komèrsyal sa égalman rousansé, tèl ki téléskòp èspasyal-ya é satélit èspyon-yan oben sa-ya d'òbsèrvasyon di planèt-a.
Plant
Plant-ya (Plantae) sa dé òrganism fotosentétik é ototròf, ki karaktérizé pa dé sélil véjétal. Yé ka fòrmé yé roun dé règn dé ékaryot. Yé sa klasikman, ké zalg ki ka apartni oben ki pa ka apartni à sa règn (menm syanobaktéri-ya), lòbjè di étid di botanik-a. Plant-ya ka fòrmé roun group monofilétik ki ka konprann plant térès-ya, zalg vèrt-ya, zalg rouj-ya ké glokofit. O sans filojénétik é annan klasifikasyon modèrn-yan (kladis oben évolisyonnis), « règn véjétal » annan so kontni tradisyonèl pli ka ègzisté ké véjétal-ya sa roun tèrm ki tròp vag.
thumb|Divèrsité dé plant
Piramid di Khéops
thumb
Li té konsidéré annan Antikité-a kou pronmyé dé Sèt Mèrvèy di monn. Li sa dayò sèl-a Sèt Mèrvèy di monn ki sirvéki jouk jòdla, li sa égalman pli ansyenn-an.
Shâh Nâmeh
Kontèks di rédaksyon
Nou ka konnèt ki trè mal lavi-a di Ferdowsi, prensipal sours-a à sa sijè sa Liv dé Rwa li-menm. Ròt powèt, kou Nizami, té ékri asou so lavi, mè ékar-a kronolojik sa tròp gran pou ki sours-a sa fyab.
Wè osi
Katégori:Litératir
Sikism
thumb|Khaṇḍā sa senbòl di sikhism.
Piramid di Khéops
Piramid di Khéops oben grann piramid di Gizeh sa oun moniman konstri pa Éjipsyen-yan di Antikité-a, ki ka fòrmé oun piramid à baz karé. Tombo prézimé di faraon Khéops, li té édifyé i té gen pli di 4 500 lan, anba IVe dinasti-a, o sant di konplèks finérèr di Khéops ki ka sitchwé so kò atè Gizeh an Éjip. Li sa pli grann dé piramid di Gizeh.
Sikism
Skhism sa roun rélijyon monotéyis ki fondé annan nò di Enn-an o xve syèk pa Gurû Nanak.
Mo-a ਸਿੱਖ (sikkh) sa roun mo pendjabi ki sa dérivé di mo sanskrit शिष्यः (śiṣya) ki ka signifyé disip oben étidjan, oben di शिक्ष (śikṣa), ki ka signifyé étid oben "enstriksyon". Transkri litéralman sala ka rouvini à di « lam di bondjé ». Dòktrin-an di sikhism ka fondé so kò asou ansègnman-yan èspiritchwèl dé Dis gurûs, rékéyi annan Sri Guru Granth Sahib.
Sigmund Freud
thumb|Sigmund Freud pa Max Halberstadt an 1922.
Sigmund Freud (prounonsyasyon alman : [ˈziːkmʊnt ˈfʁɔʏt] ; prounonsyasyon franséz [fʁøːd] oben [fʁœjd]), né Sigismund Schlomo Freud 6 mè 1856 atè Freiberg (Otrich) (atchwèl Répiblik tchèk) é mouri 23 sèptanm 1939 atè Lonn, sa roun nérològ otrichyen, fondatò di psikanaliz-a.
Médsen vyennwa, Freud ka kontré plizyò pèrsonnalité enpòrtant pou dévlopman-an di psikanaliz-a, don li sa prensipal téyorisyen-an.
Sikism
Wè osi
Katégori:Rélijyon
Walt Disney
thumb| Walt Disney an 1946.
Walter Elias Disney nonmen Walt Disney, né 5 désanm 1901 atè Chicago (Illinois) é mouri 15 désanm 1966 atè Burbank (Kalifòrni), té konnèt kou prodigtò, réyalizatò, sénaris, agtò é annimatò anmériken di désen annimen. Li té fondé an 1923 sosyété-a Walt Disney Company é ka divini piti piti roun dé prodigtò di film pi sélèb-ya. Walt Disney sa osi pronmyé kréyatò di « park ké tenm », envantan sa konsèp.
Plan (matématik)
thumb|Oun plan andan roun lèspas éklidjen ké trwa dimansyon.
Définisyon aksyomatik
An jéyométri klasik, définisyon-an di roun plan sa aksyomatik é ka vizé à idéyalizé rouprézantasyon fizik di sirfas plann (tab, tablo, féy...). Nou ka trouvé roun définisyon aksyomatik di plan koté Éklid, bò'd 300 lan anvan Jézi-Kris, ki ka défini roun sirfas kou « sa ki gen longò é larjò rounso » é présiz alò annan so définisyon 7:
An matématik, roun plan sa roun lòbjè à Dé dimansyon. Entchwitivman, li pouvé fika vizwalizé kou roun féy d'épésò nil ki ka étann so kò à enfini-a. Ésansyèl-a di travay fondamantal an jéyométri é an trigonométri ka éfèktchwé so kò an Dé dimansyon kidonk annan roun plan.
Définisyon aksyomatik
À finisman-an di xixe syèk, aprè dékouvèrt-a dé jéyométri ki pa éklidjenn, roun mouvman ka désiné so kò pou aksyomatizé òkò davantaj jéyométri-a an sasé à vidé li di so kontni ontolojik.
Matouri
Matouri sa roun koumin fransé, ki sitchwé annan départman-an di Lagwiyann. Ké Rémir-Monjoli, sa lavil ka konstitchwé banlyé rézidansyèl-a ensi ki roun zonn di lagtivité di Kayenn.
Sitchwasyon
Koumin-an ka sitchwé so kò atè Lagwiyann asou kontinan-an di Lanmérik di Sid. Laltitid magsimal-a di koumin-an sa di 234 mèt an rézon di prézans-a di Mon Gran Matouri. O nò, koumin-an ka dispozé di roun zonn kotché ki bòdé pa loséyan Atlantik-a ; roun pò sa anménajé.
Koumin limitròf-ya sa :
Klima
Klima-a sa di tip ékwatoryal.
Listwè
Koumin-an di Matouri té ka fè pati di ansyen kartché-a di Tour-de-L'Isle, ki fondé an 1656. Oun légliz ké fika bati laba an 1662 é plasé anba protègsyon-an di sen Michel. An 1736 gouvèlnò Lamirande, propriyétèr di roun bèl propriyété ant Kayenn ké Matouri ki té ka koumansé krézaj-a di lakrik fouyé-a ki ka lyannen Mayouri-a ké larivyè di Kayenn. Sa kannal ké divèt fè lyézon-an ant Kayenn, Kabasou, Rémir-Monjoli ké Roura. Lakrik Fouyé-a te fika inogiré pa gouvèlnò entérimèr-a De Chesney.
Sitchwasyon
thumb|An rouj téritwè kouminal-a di Matouri.
Lòjman
Nonm total-a di lòjman annan koumin-an sa di 1 178. Parmi sa lòjman, 78,4 % sa dé rézidans prensipal, 7,2 % sa dé rézidans ségondèr épi 13,7 % sa dé lòjman vakan.
Listwè
O xixe syèk, nou ka konstrwi roun fò o konfliyan di lakrik Fouyé-a é di Mayouri : Fò Triyo-a. Gouvèlnò Lemoine, sigsésò di Lamirande, té fika konstrwi roun pon asou lakrik Fouyé-a pou fasilité trajé-a ant Kayenn ké Matouri.
A asou téritwè-a di sa koumin ki ka sitchwé so kò laéropò Félix-Éboué ké dégra di Larivot.
Démografi
Lévolisyon-an di nonm di zabitan sa konnèt atravè rousansman-yan di popilasyon-an ki éfègtchwé annan koumin-an dipi 1961, pronmyé rousansman pòstéryò à départmantalizasyon-an di 1946. À pati di 2006, popilasyon légal-ya dé koumin sa pibliyé anniyèlman pa Insee-a. Rousansman-an ka roupozé dézòrmè asou roun kolèk di lenfòrmasyon anniyèl, ki ka konsèrnen sigsésivman tout téritwè kouminal-ya o kour di roun péryòd di senk lannen. Pou koumin-yan di pli di 10 000 zabitan rousansman-yan té gen lyé chak lannen à laswit-a di roun ankèt pa sondaj opré di roun échantiyon di adrès ki ka rouprézanté 8 % di yé lòjman, kontrèrman o ròt koumin-yan ki ganyen roun rousansman réyèl tout senk lannen-yan.
Listwè
15 ògtòb 1879, dékrè-a ka òrgannizé minisipalité-ya di Lagwiyann ka prévwè kréyasyon-an di roun koumin Zilé-di-Kayenn & Tour-De-L'Isle ki gen pou chèf-lyé "bour di Zilé di Kayenn". Lò dé lélègsyon di 30 mè 1880, ségsyon-an di Tour-De-L'Isle ka éli sis konséyé minisipal, koumin-an té fèt.
Wè osi
Katégori:Koumin di Lagwiyann
Pari
Topografi
thumb|Wè asou Pari, o krépiskil, dipi tou Montparnasse.
Jéyoloji ké rélyèf
Basen parizyen-an, ki konstitchwé i té gen 41 milyon di lannen, ka fòrmen roun gran ansanm di kouch sédimantè sigsésiv. A roun basen maren épikontinantal ki ka roupozé asou dé masif ki ka daté di paléyozoyk, Vosges, Masif santral-a ké Masif armoriken-an. Ké fòrmasyon-an dé Zalp, basen-an ka roufronmen so kò mé ka rété ouvè bò'd Lanmanch-a ké loséyan Atlantik-a, préfigiran fitir basen flivyal-ya di Lalwè-a é di Lasenn-an. An finisman-an di l'Oligocène, Basen parizyen-an ka divini kontinantal.
Lidrografi
Lavil-a té marké pa rounlo linondasyon, don pli enpòrtan-yan anvan xxe syèk sa sa-ya di 583, 842, 1206, 1280, 1325, 1407, 1499, 1616, 1658, 1663, 1719, 1733, 1740, 1764, 1799, 1802, 1836, 1844 ké 1876. Pou péryòd résan-yan, pli enpòrtan-yan sa sa-ya di 1910, 1924, 1955, 1982 ké 2016.
thumb|Pon dé Lar ké pon Nòv, Dé di pli sélèb pon-yan di Pari.
Vénézwéla
Lagèr di lendépandans
5 jwiyé 1811, Vénézwéla ka déklaré so kò endépandan é sa ka déklanché réyagsyon-an di Kouronn-an. Simón Bolívar té gran chèf-a di sa mouvman é dé briga pou konstrigsyon-an di roun nouvèl nasyon.
Pari
Toponnimi
Non-an di sité-a sa atèsté pou pronmyé fwè-a pa Jules César, o milyé di ie syèk anv. J.-K., annan Lagèr dé Gol, anba fòrm Lutecia oben Lutetia (soulon mannouskri-ya). Nou ka trouvé answit Lutetia apud Parisios o ive siècle (Parisios ki sa à lakizatif pliryèl-a) ; épi Parisios [usque] an 400 - 410, é anfen Pari, atèsté dipi 887.
Lidrografi
Lavil-a sa égalman travèrsé pa Labyèv, jòdla antchèrman soutéren, ki ka rivé di sid, é pa kannal Saint-Martin(4,5 kilomèt), inogiré an 1825. U ka konstitchwé parti tèrminal-a di kannal di l'Ourcq(108 kilomèt) é di kannal Saint-Denis(6,6 kilomèt), louvri an 1821, ki ka pèrmèt di roujwenn Lasenn-an an aval an évitan travèrsé-a di lavil-a. Li ka alimanté basen-an di Villette, ka pasé an soutéren anba boulva Jules-Ferry ké Richard-Lenoir épi laplas-a di Bastille, ka travèrsé dégra-a di l'Arsenal é ka roujwenn Lasenn-an an anmon di zilé Saint-Louis.
Vénézwéla
xxe é xxie syèk
An 2018, ladministrasyon-an Trump ka kontré ké ofisyé militèr ribèl di Vénézwéla ki ganyen roun plan di ranvèrsman di prézidan Nicolas Maduro, soulon dé rèsponsab anmériken ké roun ansyen militèr vénézwélyen ki ka di ki li partisipé o réynyon. Kaz-Blanng déklaré ki li té lé « djalogé ké tout vénézwélyen ki ka manifèsté roun dézir di démokrasi ». The New York Times ka afirmen soupannan ki roun dé koumandan militèr vénézwélyen ki enpliké annan diskisyon sigré-ya ké anmériken-yan té ka figiré figurait asou lis-a dé fongsyonnèr vénézwélyen koronpi établie pa gouvèlman anmériken. Li sa notanman akizé ké ròt moun di tòrtiré dé advèrsèr politik. Dapré New York Times, rèsponsab anmériken té finalman désidé di pa apiyé konspiratò vénézwélyen-an, mé kou yé aproché yé, sa pouvé bay krédi à Nicolas Maduro, ki té ka dénonsé oun lenjérans anmériken. Kaz-Blanng ka déklaré ki li ka mentni so volonté di ranfòrsé roun kowalisyon entèrnasyonnal pou « rèstoré démokrasi-a o Vénézwéla ».
Jéyografi
Asou kontinan-an, Vénézwéla ka posédé dé frontchè ké Gwiyannan à lès, Brézil-a o sid, Kolonbi-a à lwès, é à tchèk dizenn di mayls maren o larj dé lakot di lanmè-a dé Karayb o nò, ka trouvé yé kò Lézanti néyèrlandé-ya (Aruba, Bonaire, Curaçao) ké Trinité-kź-Tobago (ègs-GB). Nou pwé distengé trwè gran réjyon : lakot-a ké Zann-yan o nò é à lwès-a, plenn-yan o sant ké masif gwiyannen-an o sid-lès.
Lanmizik
Lanmizik-a di Vénézwéla sa enfliyansé pa so lorijin èspangnòl, anmérendjen ké afriken-yan. Kiltir otogtonn-an sa jòdla prézan annan lanmizik-a atravè sèrten enstrouman, antrot cameo, oun tanbou, ké botuto, oun sòrt di tronpèt.
Lagèr di lendépandans
19 avril 1810, oun lasanblé à laswit-a di dèstitisyon-an di Vicente Emparan pa lentèrmédjèr-a di lagt-a di 19 avril 1810, gouvèlnò di kaptennri jénéral-a di Vénézwéla.
Pari
Topografi
thumb|Pwen zéro dé larout di Lafrans, divan katédral Notre-Dame di Pari.
Vénézwéla
Jéyografi
thumb|Laplaj vénézwélyen.
Téritwè vénézwélyen-an ka étann so kò dipi anviron-yan di lékwatò-a jouk nò di onzyenm paralèl. So sipèrfisi sa di 916 445 km2.
Lagèr di lendépandans
thumb|Tenm pòs ki émèt an koumémorasyon dé 100 lannen di Vénézwéla endépandan.
Lalimantasyon
Séréyal-a ki pli konsonmen-an sa douri. Ka vini pa dèyè diblé, ki itilizé pou dipen-an (osi bagèt fransé-a, ki aplé canilla). Farin-an di mi sa partikilyèrman itilizé annan arepa ki ka akonpangen plat-ya (kou dipen-an) oben ki pouvé fika fouré. La Hallaca, sa enkontournab douran péryòd-a di Nwèl : a roun lapat di mi ki mélanjé ké vyann-an an lasos ké légim ki tchwit annan roun féy di pyébannan, kou tamales mègsiken-yan. Pan de jamón sa égalman roun plat tipik di Nwèl. Sa dipen o janbon sa préparé, sa fwè, ké farin diblé-a.
Wè osi
Katégori:Lanmérik di Sid
Pari
Prélistwè ké Lantikité
thumb|Kaldaryonm dé Thermes de Cluny.
Vénézwéla
Jéyografi
Sid-a di basen di Lorénòk-a, ké so afliyan Caroní, sa sovaj é sa roun réjyon touristik. Nou ka trouvé laba dé rot lyé ki pli atragtif-a di péy : chit-ya di Salto Ángel rot di 979 mèt, roukonnèt kou pli rot chit dilo o monn.
Pari
Topografi
O milyé di Basen parizyen-an, Dé zilé asou Lasenn-an ka konstitchwé tchò istorik-a di Pari : zilé Saint-Louis, ki pli à lès-a ké zilé di Sité-a, ki pli à lwès-a. Lavil-a ka étann so kò di tout koté di flòv, asou roun sipèrfisi anviron Dé fwè sipéryò o nò, asou lariv drèt-a, à sa-a di sid, asou lariv goch-a.
Vénézwéla
Kod
Vénézwéla ganyen pou kod :
Pari
Topografi
Sipèrfisi-a di lavil-a di Pari sa di 105,40 km2 (113e ran dé koumin di Lafrans métropoliten). So périmèt an lonjan boulva périférik-a sa di 35 km, so londjò lès-lwès di 18 km, é sa-a nò-sid di 9,5 km.
Monnouman ké lyé touristik
Pari ka konté pli di 1 800 imòb ki klasé oben enskri à lenvantè dé monnouman istorik, don bò di san lyé di kilt. Monnouman-yan ki pli sélèb-ya di Pari ka daté di lépòk varyé. Yé ka trouvé yé kò souvan annan sant-a é asou lariv-ya di Lasenn-an. Kè-ya di Lasenn di Pon di Sully o Pon di Bir-Hakeim ka konstitchwé roun dé pli bèl péyzaj flivyal irben-yan é sa dayò klasé à lenvantè-a di patrimwann mondjal di UNESCO-a. Nou ka trouvé notanman, di lès an lwès : Notre-Dame, Louv-a, les Invalides, pon Alexandre-III, Gran Palè, mizé di kè Branly, Tour Eiffel-a ké Trokadéro. Plis à lès, di enpòrtan lédifis kontanporen té fika konstrwi (ministèr dé Finans, sit François Mitterrand di bibliyotèk nasyonnal-a di Lafrans, etc.).
Topografi
Pwen zéro-a dé larout di Lafrans sa matéryalizé pa roun dal ki sitchwé divan Notre-Dame di Pari.
Pari kontanporen-an
An 1956, Pari ka lyannen so kò ké Ronm pa roun jimélaj privilégié, senbòl fò annan roun dinanmik jéyografik pli larj di rékonsilyasyon é di koopérasyon apré Ségon Lagèr mondjal-a.
Prélistwè ké Lantikité
Roun labita pèrmannan sa atèsté annan limit-ya di atchwèl Pari à partir di péryòd chaséyen (ant 4 000 ké 3 800 anvan nou lè) o vilaj di Bercy ; rès-ya di trwè piròg néyolitik jòdla vizib o mizé Carnavalet té ensi routrouvé asou lariv goch-a di roun ansyen bra di Lasenn-an annan 12e arondisman, koté prézans-a di moun toujou kontinwé douran Néyolitik-a.
Vénézwéla
Lanng nasyonnal-a di Vénézwéla sa èspangnòl-a é so kapital é prensipal métropòl sa Caracas. So popilasyon sa konpozé ésansyèlman di métis. Vénézwéla sa roun pwisans énèrjétik majò é ka afirmen ki li gen dé rézèrv di pétròl di lòrd-a di 297 bilyon di baril sa ki ka fè di li pronmyé péy-a di monn annan klasman-an pa rézèrv di pétròl prouvé.
Pari
Mwayen Laj
An 508, apré ki li té konki majò parti-a di Lagol-a, Klovis ka fè di Pari so kapital. Li ka établit so rézidans prensipal (Palé dé Thermes), é ka fè konstrwi plizyò lédifis rélijyé, don bazilik dé Saints-Apôtres, koté li sa antéré ; ròl-a di sité-a divèt soupannan fika rélativizé, annan mizou-a koté i pa ka ègzisté alò di ladministrasyon rwayal. Toupannan vie ké viie syèk, Pari ka gardé roun enpòrtans partikilyé, menm si divizyon-yan di rwéyonm di Klovis ant so léritché-ya ka limité so réyonnman. Childebert Ie ka fè ensi konstrwi pli gran katédral-a di Lagol-a (katédral Saint-Étienne), tandi ki Childéric II ka fè rénové larenn galo-ronmen-yan. Douran sa péryòd, rouvitalizé pa fondasyon monnastik-ya ké so fongsyon di kapital, lavil-a ka koumansé probabman à étann so kò asou lariv drèt-a, alò ki lariv goch-a sa réyotchipé.
Révolisyon fransé-a ké Lanpir
thumb|Lakwarèl di Jean-Pierre Houël ki ka rouprézanté Priz di Basti-a 14 jwiyé 1789-a.
Vénézwéla
Kolonnizasyon
A té Èspangnòl-ya ki, o kour dé trwè syèk ka swiv, ka réyalizé kolonnizasyon-an ké ladministrasyon-an di atchwèl téritwè vénézwélyen-an, notanman atravè cabildo-a.
Pari
Pari sa kapital-a di Lafrans. Li sa sitchwé annan tchò di roun vas basen sédimantè o sòl fèrtil é o klima tanpéré, basen parizyen-an, asou roun bouk di Lasenn, ant konfliyan-yan di sala-a ké Marn é Oise. So zabitan sa aplé Parizyen-yan. Pari sa égalman chèf-lyé di réjyon Zilé-di-Lafrans ké linik koumin fransé-a ki sa an menm tan oun départman. Koumin santral di métropòl-a di Gran Pari, kréyé an 2016, li sa divizé an arondisman, kou lavil-ya di Lyon é di Marséy, o nonm di ven. Léta-a ka dispozé di prérogativ ki ègzèrsé pa lapolis di Pari.
Pari kontanporen-an
thumb|Wè di nò-lwès di Pari, dipi trwézyenm létaj di tour Eiffel-a.
Vénézwéla
Jéyografi
Li ka posédé égalman 72 zilé, ki dispèrsé annan lanmè-a dé Karayb ké annan loséyan Atlantik-a, ki rougroupé annan Dépandans fédéral-ya. Margarita sa pli gran-an ké pi péplé-a.
Pari
Lavil-a ki sa pi péplé-a di Lafrans, li sa katriyenm parmi lè irben éropéyen-yan dèyè Mòskou, Istanbul ké Lonn é 29e pli péplé di monn. Pari ka konté 2,21 milyon di zabitan o 1é janvyé 2015. Laglomérasyon parizyen-an larjman dévlopé so kò o kour di xxe siècle, ka rasanblé 10,71 millions d'habitants o 1é janvyé 2015, ké so lè irben (laglomérasyon-an ké kouronn périirben-an) té ka konté 12,53 milyon di zabitan.
Vénézwéla
Lagèr di lendépandans
An finisman-an di xviiie syèk é an koumansman di xixe, enspiré pa révolisyon anmériken, fransé é aysyen-an, fitir léro di nasyon-an ka enkarnen roun léfò di lémansipasyon é di lendépandans dé kolonni èspangnòl an Lanmérik.
Pari
Pari kontanporen-an
Dipi 2015, Lafrans ka sibi roun vag di atanta téroris islanmis san présédan. Lavil-a di Pari sa égalman touché an janvyé 2015 ké tiri-a kont Charlie Hebdo ké priz-a di lotaj di l'Hyper Casher ki fè 17 vigtim. À laswit-a di sa trajik lévennman, oun manifèstasyon répibliken istorik ka déroulé so kò 11 janvyé 2015 ki ka réyini pli di trwè milyon di moun é bò'd 50 chèf di Léta, pou défann libèrté-a di lèsprésyon é ka randé lonmaj o vigtim di térorism.
Vénézwéla
Lorijin éropéyen
An 1499, roun lèspédisyon ki mennen pa Amerigo Vespucci é Alonso de Ojeda ka èsploré sa réjyon pou pronmyé fwè-a (lakot nò-lwès). Yé ka dékouvri dé endijenn (don dé Karayb, dé Arawak é dé Cumanagatos), ki ka viv prensipalman di lagrikiltir é di lachas, enstalé lonng-an di lakot-a, di Kòrdiyèr dé Zann é di flòv Lorénòk. Kaz-ya asou piloti dé Endjen di gòlf di Maracaibo ka fè pansé à roun piti Véniz, Venezziola, sa ki ké bay non-an di péy.
Pari
Senbòl di kiltir fransé-a, i ka abrité patché monnouman, lavil-a, ki sirnonmen Lavil Limyè-a, ka atiré an 2017 bò'd 34 milyon di vizitò sa ki ka fè di li roun dé kapital ki pli vizité-ya o monn. Pari ka tchipé égalman roun lapals ki prépondéran annan monn-an di lanmòd-a, di ligs é di rot gastronnonmi-a. Kapital fransé-a sa jimélé rounso ké rounòt lavil, Ronm, sa ki valab annan ròt sans-a, ké sa slogan : « Sèl Pari sa dign di Ronm, sèl Ronm sa dign di Pari ». Pari ké fika, parayò, an 2024 dézyenm lavil-a ké Lonn ki akéyi trwè fwè Jé olenpik-ya apré sa-ya di 1900 ké sa-ya di 1924.
Di Bèl Lépòk-a à Ségon Lagèr mondjal-a
thumb|Tour Eiffel-a pannan lèspozisyon inivèrsèl-a di 1889.
Mwayen Laj
thumb|Rouprézantasyon di palè di Sité-a annan Tré Très Rich Lèr-ya di douk di Berry.
Vénézwéla
Listwè
Kristòf Kolon té pronmyé konkéran èspangnòl ki atenn sa réjyon 3 out 1498, lò di so trwézyenm vwayaj. An koumansman di xvie syèk, Èspangnòl-ya ka koumansé kolonnizé zilé-ya ké réjyon kotché-ya. Roun dé pronmyé létablisman kolonnyal di Vénézwéla té lavil-a di Nueva Cadiz annan zilé di Cubagua, sa lavil jòdla disparèt. Lavil-ya Cumana ké Coro, ki fondé an 1515 é an 1527, té pronmyé kolonni di lenpòrtans annan péy-a.
Pari
Topografi
So linité irben ka étann so kò asou 2 845 km2 é ka rasanblé 10 659 489 zabitan an 2014, ki réparti annan 412 koumin di Zilé-di-Lafrans.
Révolisyon fransé-a ké Lanpir
Révolisyon fransé-a ka koumansé atè Versailles pa konvokasyon-an dé Léta jénéral épi Sèrman-an di Jé di ponm. Mé Parizyen-yan, ki atenn pa kriz ékonnonmik-a (pri dipen), sansibilizé o problenm politik pa filozofi dé Limyè é gen roun rankò kont pouvwè rwayal-a ki anbondonnen lavil-a dipi pli di roun syèk, ka bay li roun nouvèl loryantasyon.
Kafé, réstoran ké brasri
thumb|Kafé di Flore, sélèb kafé parizyen, atè Saint-Germain-des-Prés. thumb|Kafé Les Deux Magots, rounòt kafé parizyen sélèb di Saint-Germain-des-Prés.
Patrimwann kilt
Pari sa roun sant kiltirèl di pronmyé plan. Dèstinasyon touristik ki vizité chak lannen pa tchèk vennsis milyon di touris étranjé, Pari intra-muros ka dispozé notanman di 143 mizé pèrmannan é di kat-ven lyé di lèspozisyon tanporèr, swé 223 o total, tèl Louv-a oben Gran Palè-a, ké dé sit ésèpsyonnèl, kou Chan-Lélizé oben tour Eiffel-a. Kapital mondjal-a dé salon ké konférans (5 % di agtivité mondjal de kongré asou bò'd 600 000 mèt karé), di lanmòd-a, di ligs, di gastronnonmi-a é di lanmou ronmantik, Pari ka propozé égalman roun chwè enpòrtan an matchè di èspègtak, téyat oben lopéra notanman, é ka prézanté pou roun piblik partikilyèrman sinéfil roun chwè san égal di flim an provnans di monn antché.
Monnouman ké lyé touristik
thumb|Katédral Notre-Dame.
Vénézwéla
Vénézwéla (prounonsé an gwiyannen : [venezɥɛla]) (prounonsé an èspangnòl : [beneˈswela]) an fòrm lonng Répiblik bolivaryen di Vénézwéla, an èspangnòl República Bolivariana de Venezuela, non ofisyèl an lònò-a di Simón Bolívar, sa roun répiblik fédéral ki sitchwé annan parti-a ki pli sèptantriyonnal-a di Lanmérik di Sid-a, bòdé o nò pa lanmè dé Karayb, à lès pa Gwiyannan, o sid pa Brézil-a, o sid-lwès é à lwès-a pa Kolonbi-a. 3 out 1498, Kristòf Kolon té ka nonmen Isla de Gracia (« Zilé di Gras ») latè-a asou lakèl li té ka débarké é ki li té pran pou roun zilé é jòdla konnèt anba non-an di Tierra de Gracia (« Latè di Gras ») lò di so trwézyenm vwayaj di dékouvèrt di Lanmérik-a.
Listwè
À lépòk prékolonbyen-an, téritwè-a di atchwèl Vénézwéla té abité pa plizyò pèp don dé Karayb, dé Arawak é dé Cumanagotos.
Kolonnizasyon
Pronmyé tré istorik-a di roun kolonnizasyon di téritwè vénézwélyen sa anlman ké fanmi Welser ki orijinèr d'Augsbourg. Ké lakò-a di roun réjim enpéryal ki bazé atè Vyenn, Bartholomé Welser té la koumansé sa antroupriz é li té ka finansé lèspédisyon-yan pou sasé-a dilò ké mitik El Dorado. Sa pronmyé kolonnizasyon di plizyò gouvèlnan anlman ké douré ki 28 lannen é té fika abandonnen an 1556.
Pari
Toponnimi
Mo Pari-a sa isou di non di pèp golwè dé Parisi (o datif lokatif pliryèl : Parisiis), don Pari té kapital-a à lépòk galo-romen.
Wè osi
Katégori:Lafrans