cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ridire (ficheall)
Fear fichille é an ridire (♘, ♞) sa chluiche fichille, agus léirítear é le ceann agus muineál capall. Tosaíonn gach imreoir le dhá ridire, a bhíonn suite idir na caisil agus na heaspaig i dtús an chluiche.
Bearradh (moirfeolaíocht)
Tá bearradh difriúil ó aischruthú - d’fhéadfadh an t-aischruthú chuid den chaint nó brí an fhocail a athrú, ach cruthaíonn bearradh focail ghiorraithe ó fhocail níos faide, ach ní athraíonn sé an chuid den chaint nó brí an fhocail.
Crith talún İzmit, 1999
clé|mion Ar 17 Lúnasa 1999, maraíodh os cionn 17,000 duine nuair a bhuail crith talún ceantar İzmit, in iarthuaisceart na Tuirce, eipealár Gölcük 100km ó Istanbul, agus méid sheismeach 7.6 ann.
Ortha an Ghreama
Dhéantaí Ortha an Ghreama ar fud na hÉireann.
Scéal a bhaineann leis
Deirtear go raibh lóistín á lorg ag Muire di féin agus d'Íosa i dteach áirithe. Níor theastaigh ó bhean an tí cead a thabhairt dóibh teacht isteach sa teach, ach dúirt a fear céile leo go dtabharfadh sé cead dóibh codhladh sa scioból. Buaileadh an fear breoite le greim i rith na hoíche agus bhí ar a bhean cuidiú a iarraidh ar Mhuire. Dúirt Íosa le Muire lámh a chur le taobh an fhir agus an ortha a rá. Rinne sí amhlaidh agus leigheasadh an fear.
Poaceae
Le thart ar 780 géineas agus thart ar 12,000 speiceas, is é Poaceae an cúigiú fine plandaí is mó, tar éis Asteraceae, Orchidaceae, Fabaceae agus Rubiaceae.
Felipe González
Leasuithe
Níltear ar aon tuairim, beag ná mór, agus measúnuithe á ndéanamh ar a raibh bainte amach aige ó thaobh an gheilleagair de ach an oiread, ó rud é go raibh borradh suntasach faoin ngeilleagar sna 1980idí/1990idí, in éineacht le bearta nua-liobrálacha (nár ghlac a lán daoine ar an eite chlé leo riamh).
Dó gréine
Damáiste don chraiceann a dhéanann solas na Gréine, do dhaoine gealchraicneacha go háirithe. Éiríonn an craiceann dearg, agus bíonn tochas ann tar éis nochta ghairid. Cuireann nochtadh níos faide tús le pian, at an chraicinn, clogadh is fiabhras, tinneas cinn is masmas. Is féidir go leanfaidh ailsí craicinn fornochtadh.
Coed-llai
Baile i Sir y Fflint, an Bhreatain Bheag, is ea Coed-llai (Leeswood as Béarla), 183.9 km ó Caerdydd agus 271 ó Londain. Tá daonra 2,056 ann, agus tá 323 (15.7%) in ann Breatnais a labhairt.
Breasal mac Ailealla
Luath rí Uí Liatháin ab ea Breasal mac Ailealla Thassaigh (Meán-Ghaeilge Bressal mac Ailello Thassaig), a d'fhéadfadh fosta a bheith ina Rí na Mumhan. . Banríon Laoghaire mhic Néill, Ard-Rí na hÉireann, ab ea a dheirfiúr, Angias.
Mallory McMorrow
Luathshaol agus oideachas
Rugadh McMorrow i Whitehouse, New Jersey. Ina Caitliceach a tógadh í agus bhí a teaghlach gníomhach ina pharóiste áitiúil.[https://www.independent.co.uk/news/world/americas/us-politics/mallory-mcmorrow-michigan-groomer-speech-b2061141.html/. Michigan Democrat blasts GOP ‘groomer’ slurs and school censorship efforts in powerful speech: ‘We will not let hate win’] Chan McMorrow ina cór eaglaise, agus mhúin a máthair ranganna Confraternity of Christian Doctrine. Mar sin féin, fuair a tuismitheoirí colscaradh, agus thug a sagart "disappointing" ar a máthair " agus dúirt sé nach raibh sí "...living up to the Church's expectations".  Dúirt McMorrow gur oibrigh sí féin agus a máthair go deonach ar an Domhnach i gcistineacha anraith áitiúla lasmuigh den deoise.
Sara Berkeley
Is file Éireannach í Sara Berkeley.
Mallory McMorrow
Gairm pholaitiúil
I mí Eanáir 2020, chuir McMorrow, an brústocaire Melissa Osborn agus an tuairisceoir Michigan Allison Donahue gnéaschiapadh i leith an Seanadóir Poblachtach Peter Lucido. Dúirt McMorrow gur chuir Lucido a lámh ar íochtar  a droma agus a mása uachtaracha i mí na Samhna 2018, go gairid tar éis di a bheith tofa chuig seanad an stáit, agus roinn sé tuairimí le linn seisiún oiliúna a thug le tuiscint gur bhuaigh sí a toghchán mar gheall ar a cuma.
Iarmhairtí teirmileictreacha
Tréithe leictreacha damhna a bhraitheann ar an teocht. I dteirmeachúpla (dhá shreang éagsúla miotail, iarann is copar, mar shampla, agus na cinn greamaithe le chéile), gintear difríocht poitéinsil idir an dá chomhchumar má bhíonn ceann amháin in áit fhuar is an ceann eile in áit the. Tugtar iarmhairt Seebeck air seo, as an bhfisiceoir Gearmánach Thomas Seebeck a d'fhionn é i 1821. In iarmhairt Peltier (as an bhfisiceoir Francach Jean Peltier a d'fhionn í i 1834), má thiomáintear teirmeachúpla sa treo eile, is é sin, má sheoltar sruth leictreach timpeall an chúpla, fuaraítear comhchumar amháin, agus úsáidtear a leithéid chun cuisneoir gan aon chomhpháirt gluaiste a dhéanamh.
Hoplostethus atlanticus
Cur síos
mion|280x280px| Iasc sna [[Oileáin Fharó|hOileáin Fharó An gainneachán flannbhuí (Hoplostethus atlanticus ) Stampa na Scigirí, eisithe: 7 Feabhra 1994 An tEalaíontóir: Astrid Andreasen]]
Túathal mac Úgaire
Feictear Tuathal don chéad uair sna hannála Éireann nuair a insítear i nAnnála Easpacha na hÉireann go ndearnadh rí Uí Mhuireadhaigh de sa bhliain 908. An bhliain roimhe sin, bhí a athair éirithe ina rí Laigean. Sa bhliain 935, mharaigh sé Bruadar mac Duibhghilla, rí Uí Chinnsealaigh. Sa bhliain 948, tháinig sé i gcomharbacht ar Bhran mac Maoil Mhórdha Uí Fhaoláin mar rí Laigean. Sa bhliain 950, bhuaigh sé in éadan na Laoise agus Ui Fhairchealláin. Tuairiscítear a bhás in Chronicon Scotorum agus i nAnnála Inis Faithlinn sa bhliain 958. Tháinig Ceallach mac Faoláin Uí Dhúnchadha i gcomharbacht air.
Conwy (contae)
Contae sa Bhreatain Bheag is ea Conwy. Bhí 115,200 duine ina gcónaí sa chontae sa bhliain 2011, a bhformhór díobh feadh an chósta. Tá Breatnais ag 39.7% de mhuintir an chontae.
Seán Hayes (idirdhealán)
Is ainm athbhríoch é Seán Hayes. Is féidir leis baint:
Cogadh Vítneam
Murascaill Tonkin
Bhí drogall ar rialtas Mheiriceá páirt níos gníomhaí a ghlacadh sa chogadh. Is cinnte, bhí suim mhór ag na pleanaitheoirí míleata díreach sin a dhéanamh ach d'thóradh cúrsaí inmheánacha agus eachtracha ní raibh siad in ann lán a gcumhacht míleata a chuir isteach sa scéal sin. Níor mhaith leo, mar shampla, fearg na Síne a mhúscailt tríd throid rómhór a dhéanamh in éadan Vítneam Thuaidh, stát a bhí ag fáil cuidithe ón tSín féin. Sin ceann de na frithchosúlachtaí den chogadh sin. Ach bheadh cogadh dáiríre idir na SA agus an tSín in ionad an chogaidh "proxy" sin róchostasach agus ró-chontúirteach do na SA agus don domhan ar fad. mion|Ionsaithe Tonkin, 4 Lúnasa 1964 Mar sin, tháinig cuidiú na Meiriceánach chuig Vítneam Theas i gceana go réasúnta beaga ach seasta. B'é sin chuid den phlean an Chinnéadaigh ón tús: méadú céimseach de thrúpaí agus d'acmhainní i Vítneam ionas nach mbeadh cuma "chogaireachta" ar an scéal ar chor ar bith don phobal Meiriceánach nó don phobal idirnáisiúnta ach oiread. Ach do lucht airm na SA an rud a bhí de dhíth orthu ná ábhar chun tacaíocht níos soiléire, níos míleata b'fhéidir, a chuir isteach sa gcluiche.
An Cogadh ar an Talamh
thumb|280px|right|Buamaí napalm á n-úsáid taobh ó dheas ó [[Cathair Ho Chi Minh|Saigon i 1965.]] Chuaigh na gnímh naimhdeacha sin ar aghaidh agus chuaigh an oiread saighdiúirí Meiriceánacha a bhí páirteach ann in airde agus san am céanna chuaigh an méid gortaithe agus marbha a bhí ag teacht ar ais go Meiriceá in airde freisin. Bhí páirt an SA agus a gcomhghuaillithe sa chogadh ag éirí an-mhór ar fad. Agus de réir sin d'iompaigh a rolla sa chogadh freisin go céimseach ó rolla cosainteach ag cuidiú leis a "gcomhghuaillithe" i ndeisceart na tíre go dtí rolla ionsaitheach.
Cainteanna agus athrú Rialtais
D'athraíodh rialtas na SA i 1968, agus toghadh Richard M. Nixon ina uachtarán ar na Stát Aontaithe i Samhain 1968. I rith a fheachtais toghchánaíochta, dúirt Nixon go gcríochnódh sé an cogadh i Vítneam, agus go bheireadh sé síocháin san Aigéan Ciúin. Ach níor tharla gach rud díreach mar a dúirt sé.
1975
I 1975 tharraing na SA gach cabhrach militearaigh amach as an tír agus fágadh rialtas an deiscirt chun a chinnúna i n-éadan an Airm tuaisceartaigh. Gabhadh príomhchathair an deiscirt, Saigon, ar 30 Aibreán 1975.
Mar thoradh den chogadh, d'éirigh le Vítneam Thuaidh an tír a athaontú arís mar thír amháin le foirm rialtais chumannach.
Rhiwallon ap Cynfyn
Beathaisnéis
Ba mhac le Cynfyn ap Gwerstan, rí Powys, ab ea Rhiwallon. Sa bhliain 1063 tar éis do Harold Godwinson an lámh in uachtar a fháil ar Gruffydd ap Llywelyn, agus tar éis dá chuid fear féin é a mharú, fuair Rhiwallon agus Bleddyn ríocht Gwynedd ó Harold.
Mongús donn Indiach
Is ainmhí é an mongús donn Indiach (Herpestes brachyurus). Mamach atá ann a mhaireachtálann i bhforaoisí báistí na hÁise Thoir Theas.
Thomas Hodgkin
Saol
I Mí Eanáir den bhliain 1832 a d'fhoilsigh sé a alt cáiliúil faoi liomfóma Hodgkin, On the Morbid Appearances of the Adsorbent Glands and Spleen ("Faoi Chuma Ghalrach na bhFaireog Limfe agus an Liatháin"). Bhí sé cairdiúil le Sior Moses Montefiore, duine de Ghiúdaigh mhóra na Breataine Móire lena linn. Baincéir ab ea Montefiore agus é ag tál a charthanais ar mhuintir na Palaistíne go fial flaithiúil. Nuair a chuaigh Montefiore agus Hodgkin go dtí an Tír Naofa in éineacht, sa bhliain 1866, bhain tubaiste dóibh, áfach, nó buaileadh Hodgkin breoite le dinnireacht. Ní raibh an teacht aniar ann a thuilleadh, agus fuair sé bás ar an 4 Aibreán 1866. Cuireadh i Jaffa é.
Katrín Jakobsdóttir
Rugadh Katrín i Réicivík, agus bhain sí céim bhaitsiléara amach in Ollscoil na hÍoslainne i 1999, le mórchéim san Íoslainnis agus san Fhraincis mar mhionábhar aici.
Príomh-Aire (2017–i láthair)
De réir na n-eolaithe polaitiúla, leagann rialtas Katrín béim ar ghnáthcheisteanna eacnamaíocha agus sóisialta (m. sh., tacaíocht do na réigiúin agus do na príomhthionscail) agus iad i gcoinne lánpháirtiú na hEorpa. In ainneoin gur comhrialtas é den Chlé-Greens sóisialach, an lárionad (Páirtí Forásach), agus an eite dheis (Páirtí na Saoirse), bhí an comhrialtas seasmhach le linn 2018 In ainneoin gur chomhrialtas de chuid na heite clé-sóisialach, na heite deise (an Páirtí Forásach), agus na heite deise (an Páirtí Neamhspleáchais), bhí an comhrialtas seasmhach ar fud 2018.In ainneoin a bheith ina chomhrialtas ar an eite chlé (an Ghluaiseacht Chlé-Ghlas), ar an lár (an Páirtí Forásach), agus ar an eite dheis (an Páirtí Neamhspleáchais), bhí an comhrialtas cobhsaí ar feadh 2018.
Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 1968
Ba chomórtas iománaíochta í Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 1968, a thosaigh ar 5 Bealtaine 1968 agus chríochnaigh ar 1 Meán Fómhair 1968. B'í an 82ú comórtas Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann. Ghlac 12 fhoireann páirt. Bhuaigh Loch Garman an comórtas don 5ú huair.
Clíodhna
Cloch na Blarnan
Is é scéal Cloch na Blarnan an scéal is cáiliúla atá bainte le Clíodhna. Bhí Cormac Láidir Mac Cárthaigh, tógálaí Chaisil na Blarnan, in aghaidh cás dlí, agus d'iarr sé cuidiú ar Chlíodhna. Dúirt sí leis an chéad chloch a chonaic sé ar a bhealach a phógadh. Rinne sé amhlaidh, agus dá bharr, d'áitigh sé a chás  go solabhartha, agus bhuaigh sé. Deirtear go tugann Cloch na Blarnan "an cumas dallamullóg a chur gan sárú". Thug sé an chloch le chéilei n-uchtbhalla an chaisleáin.
Doingean
mion|Taighdeoir le [[doingean stríocach]] Tugtar doingean ar chuid mhaith iasc den ord perciformes, suas le 1.8 m ar fhad. An-tóir ag iascairí air, ar bhonn trádálach in áiteanna. Tá an doingean dúchasach feadh chósta Mheiriceá Thuaidh leis an Aigéin Atlantaigh. Tugadh isteach é cois cladaigh ar feadh cósta Mheiriceá Thuaidh leis an Aigéan Ciúin é freisin, chomh maith le roinnt locha ar fud na Stáit Aontaithe. Ina measc tá an doingean stríocach, an doingean fathachúil mara, an doingean ceilpe, an doingean stríocach gainimh, agus an doingean breac gainimh.
Eamonn McCann
Is gníomhaí agus polaiteoir Éireannach é Eamonn McCann. Rugadh é i nDoire ar 10 Márta 1943. Ba chomhalta den Tionól Reachtach é don Feabhal ó 2016 go 2017. Is sóisialaí é.
Pórt
Fíon milis, agus biotáille curtha leis, a tháirgtear i ngleann abhainn Duoro ón 17ú céad. Fástar na fíonchaora ar chliatháin ghéara lochtánacha na gcnoc ansin. D'iompraítí an fíon síos an abhainn mhear go hOporto, agus is uaidh sin a fuarthas a ainm. Anois iompraítear an fíon ar an mbóthar. Tugtar pórt den scoth ar an bhfíon gan biotáille curtha leis. Cuirtear aois le gach pórt trí é a stóráil i mbairillí adhmaid a dtugtar feadáin orthu.
Tubaiste Deepwater Horizon (2010)
Phléasc an rige ola ar an 20 Aibreán 2010. Bhí na mílte tonna den amhola ag teacht i dtír ag an am. Meastar go raibh an doirteadh ola seo ar an tubaiste timpeallachta is measa riamh i stair na Stát Aontaithe.
Polaitíocht
Léiríonn cás an Deepwater Horizon nach amháin go bhfuil costais mhóra timpeallachta ag baint le hiompar na hola (Exxon Valdez (1995)) agus le dó na hola (Athrú aeráide) ach go bhfuil costais mhóra timpeallachta ag baint lena hastarraingt freisin.
Marty Robbins
Amhránaí ab ea Martin David Robinson  (a rugadh ar an 26 Meán Fómhair, 1925 i Glendale, Arizona, agus a fuair bás ar an 8 Nollaig, 1982, i Nashville, Tennessee, na Stáit Aontaithe).
Leabhar Shíorach
mion|Leabhar Shíorach, an Vulgáid Is leabhar sa Bhíobla é Leabhar Shíorach.
Cogadh Cathartha Shasana
clé|250px|mion|Cogadh Cathartha Shasana Ba chogadh idir páirtithe éagsúla i Sasana sa 17ú haois é Cogadh Cathartha Shasana. An dá dream a bhí páirteach ann ná lucht tacaíochta an Rí, Séarlas I, (Ríogaithe) agus lucht tacaíochta na Parlaiminte (Parlaiminteoirí) nó na 'Maolchinn' faoi cheannas Chromail, ó 1642 go 1651. Bhí sé mar thoradh ar an gcogadh seo gur cuireadh an rí chun báis agus gur bunaíodh comhlathas a mhair go dtí bás Chromail sa bhliain 1659. Athbhunaíodh an mhonarcacht ansin sa bhliain 1660, nuair a tugadh cuireadh do mhac Shéarlais I, Séarlas II, le bheith ina rí nua ar an tír.
Crosskeys
51.6203°N, -3.1254°W
Muircheartach mac Maolruanaí Mhóir
Dara rí Mhagh Loirg  Muircheartach mac Maolruanaí Mhóir,  ach is duine gan iomrá é. Ní fios fiú dátaí a réimis. Tháinig a mhac, Tadhg, i gcomharbacht air.
Crymlyn
Baile i Caerffili, an Bhreatain Bheag, is ea Crymlyn, 22.1 km ó Caerdydd agus 209 ó Londain. Tá daonra 5,756 ann, agus tá 590 (10.3%) in ann Breatnais a labhairt.
Bradán feasa
Cultúr na ndaoine
Feictear an bradán feasa ar feadh scaithimh sa scannán 1973, The Wicker Man. Agus Sergeant Neil Howie ag cuardach cailín sa bhaile, osclaíonn sé cófra agus feiceann sé feisteas éisc ann. Deir fear an tí gur leis féin an feisteas agus gur bradán feasa é.
Nessa Ní Shéaghdha
Beatha
Chaith Ní Shéaghdha tamall i nDún Éideann áit a bhuail sí agus rinne cairdeas le Sorley MacLean. Thit seisean i ngrá léi agus ba í a spreag roinnt dá chuid dánta.
Beatha pearsanta
Phós Ní Shéaghdha le David J. Doran sa bhliain 1939. Bhí mac agus triúr iníonacha acu. Bhí cónaí orthu Corca Dhuibhne, Droim Conrach.
Majoidea
Tacsanomaíocht
Caitear anois leis na finte "Pisidae" agus "Tychidae" mar na fofhinte Pisinae agus Tychinae den fhine Epialtidae, agus caitear le "Mithracidae" anois mar an fhofhinte Mithracinae den fhine Majidae.
Bróg-ghob
Éan mór liath, cosúil le corr bhán le ceann mór is ea an bróg-ghob (Balaeniceps rex). An gob an-leathan an-domhain, cosúil le bróg. Áitríonn sé riasca lár na hAfraice. Oíchí. Itheann sé veirteabraigh bheaga, moilisc is splíonach.
Cogadh Réabhlóideach Mheiriceá
Bhris an cogadh amach sa bhliain 1775 nuair a chuaigh na réabhlóidithe faoi réim sna coilíneachtaí uile agus gur chuir siad an Dara Chomhdháil Ilchríochach agus an tArm Ilchríochach nua ar bun. An bhliain dár gcionn fógraíodh neamhspleáchas Stáit Aontaithe Mheiriceá, náisiún nua.
Feuillets d'Hypnos
I mBileoga Hypnos, bíonn na dánta i bhfoirm nótaí gearra, fiú aphorisms, agus tá sé mar aidhm ag an scríbhneoireacht ginearálú a dhéanamh agus é fós a bheith machnamhach. Baineann cuid de na 237 nóta fileata seo leis an nath cainte “ne t’attarde pas à l’ornière des résultats” (ná moilligh i gclais na dtorthaí), agus baineann cuid eile go beacht le gníomhartha na Frithbheartaíochta, i bhfoirm gearrscéalta. nó teistiméireachtaí. Mar sin féin, is cosúil le breathnuithe simplí iad go leor acu, smaointe a gabhadh ar an bpointe, a scríobhann an file síos ar pháipéar iad ionas nach ligfidh siad dóibh imeacht. Á scríobh iad, tugtar mothú fileata agus maschnamhach do na nótaí páirce seo, rud a dtugann Heidegger Dichtung air.
Uraicecht Becc
Céimíocht
I gcomparáid le dréachtaí eile, tá ag an bunleabhar seo réimse leathan cumhdaigh ó thaobh ghairmeacha de, san áireamh ní amháin ríthe, chléirigh agus filí, ach i dteannta sin gairmeacha éagsúla eile, breithimh san áireamh. Tá áfach níos lú mionsonra le fáil ann.
Teyrnas Gwynedd
Is fianaise í leac uaighe ó dheireadh an 5ú haois i Séipéal Penmachno a d’fhéadfadh cabhrú leis an dáta cruinn a shocrú. Comórtar fear darbh ainm Cantiorix, a bhfuil cur síos air san inscríbhinn Laidine mar " Cantiorix hic iacit/Venedotis cives fuit/consobrinos Magli magistrati " *(Gaeilge: " Curtha anseo atá Cantiorix. Ba shaoránach de Ghwynedd é agus col ceathrair le Maglos an giúistís ”) Tugann na tagairtí do ' cives ' agus do 'magistrati ' le tuiscint gur lean an córas Rómhánach ar aghaidh i nGwynedd ar feadh tréimhse tar éis do na léigiúin imeacht.
Cnoc Maoilín
Is sráidbhaile é Cnoc Maoilín. Tá sé suite in Iorras, in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo.
Maximilian Kolbe
Ba bhráthair Proinsias ach é Maximilian Kolbe (8 Eanáir 1894 – 14 Lúnasa 1941). Fuair Kolbe bás ar son fhear eile in Auschwitz. Rinne an Eaglais Chaitliceach naomh de sa bhliain 1982, agus is é naomhphátrún na bpríosún ach é. clé|mion|Korneli Czupryk agus Kolbe, 1933clé|mion|1936
Misinéir
Ba mhisinéir é sa tSeapáin (agus an tSín, India srl) ar feadh tamaill, idir 1931-1936. I Nagasaki, bhunaigh sé mainistir agus nuachtáin, srl.
Scríbhinní
Bhunaigh Kolbe eagras nua, Saighdiúirí Mhuire gan Smál, agus iris, “Ridire Mhuire gan Smál”, i rith na mblianta. I 1938 amháin bhí suas le milliún cóip de gach eagrán á ndíol.mion|Auschwitz[[Íomhá:Kościół MB Ostrobramskiej w Chrzanowie 13 (cropped).jpg|clé|mion|Dealbh in Chrzanów, [[an Pholainn]]]]
Portán talún
mion|Johngarthia lagostoma (Gecarcinidae), ar [[Oileán na Deascabhála. Is é an t-ainmhí talún dúchasach is mó ar an oileán é.]] Fíorphortáin is ea iad na portáin talún a áitríonn an talamh. Tá cuid mhaith díobh i bhfine na Gecarcinidae. Análaíonn portá talún trí gheolbhaigh a choinnítear fliuch le seomra atá déanta as imill a bhlaoisce. Itheann sé torthaí a thiteann chun talún, splíonach, is dríodar eile. Filleann sé ar an bhfarraige le pórú is do luathfhorbairt na larbhaí.
Cwm Clydach
Baile i Rhondda Cynon Taf, an Bhreatain Bheag, is ea Cwm Clydach, 26.4 km ó Caerdydd agus 232 ó Londain. Tá daonra 2,695 ann, agus tá 238 (8.8%) in ann Breatnais a labhairt.
John McCormack
Saol
I 1917 thóg sé saoránacht Stáit Aontaithe Mheiriceá. clé|mion|14 Feabhra 1921 Duluth Herald I 1928 bhronn an Pápa Píó XI an teideal "Cúnta" air mar aitheantas ar an méid oibre a rinne sé do ghrúpaí carthanach a Caitliceach a. Ach mar shaoránach Meiriceá nach, níor ceadaíodh dó aon teideal a ghlacadh ó rialtais nó ó eagair eachtracha.
Mark Meadows
Is polaiteoir Meiriceánach é Mark Randall Meadows (rugadh 28 Iúil 1959). Is fearr aithne air as a sheirbhís mar an 29ú ceann foirne sa Teach Bán ó 2020 go 2021. Is ball den Pháirtí Poblachtach é, agus bhí sé ina ionadaí SAM ar an 11ú ceantar comhdhála de chuid Carolina Thuaidh ó 2013 go 2020. Le linn a thréimhse in oifig, bhí Meadows ina chathaoirleach ar an gCácas Saoirse ó 2017 go 2019. Measadh go raibh sé ar cheann de na comhghuaillithe is gaire don Uachtarán Donald Trump sa Chomhdháil sular ceapadh é ina cheann foirne.
Cwm Garw
Baile i Pen-y-Bont ar Ogwr, an Bhreatain Bheag, is ea Cwm Garw, 30.8 km ó Caerdydd agus 239 ó Londain. Tá daonra 7498 ann, agus tá 713 (9.5%) in ann Breatnais a labhairt.
Teanga (anatamaíocht)
mion|clé|260px|Teanga ó Gray's Anatomy Is beart matán sa bhéal atá sa teanga a úsáidtear le bia a ionramháil agus caint a dhéanamh.
Corazon Aquino
Toghchán 1986
Cé nach raibh aon taithí polaitiúil aici agus nach raibh inti ach bean tí simplí, mar a dúirt sí féin, d'éirigh sí chun a bheith mar an duine ba shuntasaí sa ghluaiseacht in aghaidh Marcos. Chuaigh sí isteach san iomaíocht mar iarrthóir sna toghcháin uachtaránachta sa bhliain 1986.
An freasúra
I ndiaidh na réabhlóide seo féin - Réabhlóid EDSA, mar a thugtar uirthi (is ionann EDSA agus Epifanio de los Santos Avenue, an tsráid is mó i Mainile) - níor tháinig mórán feabhais ar chúrsaí na tíre. Nuair a bhí Aquino ina hUachtarán, bhí iar-lucht leanúna Marcos ag bagairt coup d'état uirthi ó am go ham. clé|mion|2003 Na treallchogaithe Cumannacha a bhí ag troid go brúidiúil faoin tuath ó laethanta Marcos anuas, níor éirigh siad as an gcath i ndiaidh Réabhlóid EDSA, agus mar aisfhreagra, tháinig gluaiseacht fhoréigneach fhrith-Chumannach, Alsa Masa[1], ar an bhfód agus í ag ionsaí is ag marú daoine éigiontacha go minic ar an tsiocair gur "Cumannaigh" a bhí iontu. Níos déanaí, thosaigh an mionlach Moslamach féin ag dul chun cearmansaíochta ar an rialtas agus dreamanna treallchogaíochta a chur ar bun.
Rodney Robert Porter
Bithcheimicí a rugadh i Newton-le-Willows Shasana ab ea Rodney Robert Porter (8 Deireadh Fómhair 1917 - 6 Meán Fómhair 1985). Rinne sé staidéar ar struchtúr na n-antashubstaintí atá lárnach i gcosaint na colainne i gcoinne ionfhabhtuithe in ainmhithe veirteabracha, an duine ina measc.
Deimhidh
Is baile suite i gComhairle na Gàidhealtachd, in oirthuaisceart na hAlban, é Deimhidh (Béarla: Daviot). Tá ceann de na chiorcail liag neoliteacha is breátha in dtuaisceart na hAlban i nDeimhidh.
Druim M'Aodhaig
Is baile suite i gComhairle Shiorrachd Obar Dheathain é Druim M'Aodhaig.
The Weeknd
Is amhránaí is scríbhneoir agus léiritheoir ceirnín Ceanadach é Abel Makkonen Tesfaye (a rugadh ar 16 Feabhra, 1990), nó The Weeknd mar is fearr aithne air.
1886
Tarluithe
mion|175px|Comórann an chros seo an áit i [[Loch Starnberg, sa Ghearmáin ina bhfuarthas coirp Ludwig II agus a dhochtúra.]]
An tAntrasc
Galar géar tobann dainséarach é  an t-antrasc a bhuaileann idir dhaoine agus ainmhithe. Is é an baictéar úd Bacillus anthracis is cúis leis. Tá vacsaíní maithe ann leis an antrasc a chosc roimh ré, agus is féidir tréithchineálacha áirithe a chloí le hantaibheathaigh, ach tríd is tríd, is galar tromchúiseach é ar fearr gan é a tholgadh. Cosúil lena lán baictéar eile den ghéineas úd Bacillus, is féidir leis an antrasc spóir shuanacha a dhéanamh a mhaireann na scórtha bliain ag fanacht lena ndeis, ach nuair a thiocfaidh siad i dteagmháil le horgánach an duine nó an ainmhí, músclóidh siad arís, agus iad ag clannú leo go tiubh téirimeach. Is féidir leo teacht isteach tríd an análú nó trí chneácha oscailte, nó as feoil an ainmhí ionfhabhtaithe. De ghnáth, análaíonn na luibhiteoirí isteach iad, agus ansin, tolgann na feoiliteoirí an galar nuair a itheann siad feoil na luibhiteoirí.
Déir
Is baile suite i gComhairle Shiorrachd Obar Dheathain é Déir.
P.T. Mac Ruairí
Gníomhaí Gaeilge
Chaith Mac Ruairí tréimhsí éagsúla ar Bhord Sheachtain na Gaeilge agus bhí sé ina Chathaoirleach ar Choiste Oireachtas na Gaeilge ó 1955 go dtí 1996.
Gaeloideachas
Bhí spéis mhór sa ghaeloideachas ag Mac Ruairí. Bhí sé ar dhuine de bhunaitheoirí Gaelscoileanna Teo agus thug sé seal ina rúnaí náisiúnta ar an eagraíocht sin. Bhí sé ar dhuine de bhunaitheoirí Scoil Neasáin i mBaile Átha Cliath agus bhí sé ina bhainisteoir deonach ar an scoil sin idir 1970-1974.
Moresnet Neodrach
An dá chogadh dhomhanda agus ina ndiaidh
D’fhan Pierre Grignard, méara Moresnet Neodrach, ina phost agus rinneadh an chéad mhéara de Kelmis de. Deimhníodh an deichniúr ball de chomhairle Moresnet Neodrach mar bhaill chomhairle Kelmis tar éis gur éirigh na baill Phrúiseacha as a náisiúntacht. D’fhan siad ann nó gur toghadh comhairle nua ar na 7 Feabhra 1923.
An Teileascóp
Tugtar Telescopium mar ainm Laidine ar an réaltbhuíon seo, rud a chiallaíonn "teileascóp".
Liosta de charachtair Coronation Street (1960)
Martha Longhurst
Bhí Martha Longhurst (née Hartley) (Lynne Carol) 14 Nollaig 1960 - 13 Bealtaine 1964.
An Bhrasaíl
Fairsingiú na Brasaíle agus Ré na mBandeirantes
thumb|320px|Dealbh cuimhneacháin do na bandeirantes ([[São Paulo|Sao Paulo)]] Ní raibh an Eaglais sásta leis an dóigh a raibh na bandeirantes—baill na mbandeiras—ag rith damhsa sna cúlriasca, nó choisc an Pápa sa bhliain 1640 an daorthrádáil leis na bundúchasaigh Mheiriceánacha. Ní raibh an toirmeasc seo inchurtha i bhfeidhm, áfach. A mhalairt ar fad, b'éigean do na hÍosánaigh éalú ó São Paulo agus ó chúpla cathair eile, nó bhí an oiread sin feirge ar na bandeirantes le haon duine a raibh baint ar bith aige leis an Eaglais.
Eascairt an Scarúnachais agus Neamhspleáchas na Brasaíle
thumb|280px|Bratach na hImpireachta (1822–1870)
Sa bhliain 1808, rinne Napoléon ionradh ar an bPortaingéil. Ansin, b'éigean don Rí Eoin (João) agus rítheaghlach na tíre ar fad teitheadh go dtí an Bhrasaíl. Chuir Eoin agus a chúirt fúthu i Rio de Janeiro, agus ó bhí sé an-fhonnmhar sochaí na Brasaíle a fhorbairt is a fheabhsú, bhí muintir na coilíneachta breá sásta leis mar Rí. Mhaolaigh dearcadh forásach Eoin ar an radacachas sa Bhrasaíl. Bhí cuid mhór de bhunadh na tíre den bharúil go raibh an Bhrasaíl ag fáil a cirt ó Eoin. Ní raibh sé ag déanamh éagóra ar mhuintir na coilíneachta ná ag glacadh buntáiste orthu.
An Gháir ó Ipiranga
Ar ndóigh, ní raibh na Portaingéalaigh sásta neamhspleáchas na Brasaíle a admháil. B'iad na Stáit Aontaithe ba thúisce a thug aitheantas don Bhrasaíl. Rinne na Sasanaigh eadráin idir an Bhrasaíl agus an Phortaingéil, go dtí gur lig an mháthairthír a saoirse leis an iar-choilíneacht go hoifigiúil sa bhliain 1825.
Peadar Mór agus Peadar Beag
clé|mion|José Bonifácio de Andrada, 1858 Cé go raibh Peadar a hAon go bunúsach ina Impire bunreachtúil, d'éirigh leis an-chumhacht a chruinniú chuige féin. Sa bhliain 1823, tháinig comhthionól le chéile le bunreacht a dhréachtáil is a achtú, ach nuair a d'éirigh idir an tImpire agus a Phríomh-Aire, José Bonifácio de Andrada, scoir an tImpire an comhthionól. Ansin, cheap sé coiste dá rogha féin le malairt bunreachta a chumadh a d'fhágfadh an focal deireanach ag an Impire i gcúrsaí rialaithe na tíre.
Má bhí meas ag muintir na Brasaíle ar Pheadar ar dtús, d'athraigh an port sin go sciobtha de dheasca na ngeáitsí tíoránta seo. Sa bhliain 1831, chuir na Brasaíligh ruaigeadh ar Pheadar as an tír ar fad. D'fhan a mhac, Peadar Óg, thiar sa Bhrasaíl mar ríchomharba. Ní raibh an prionsa beag ach cúig bliana d'aois san am, ach d'fhéach lucht a choimirce chuige go bhfaigheadh sé oiliúint agus oideachas maith a chuirfeadh ar a chumas an tír a rialú go críonna ciallmhar.
An "Stát Nua"
B'í an mheánaicme a bhí ina crann taca don "Stát Nua". Ón taobh eile de, bhí lucht saibhir gnó an chaife agus an bhainne sách criticiúil ina leith. Cé go raibh an frith-Chumannachas fite fuaite le deachtóireacht Vargas, b'iad na hIntegralistas—baill den pháirtí úd Ação Integralista Brasileira; cineál gluaiseacht fhaisisteach a bhí iontu—an t-aon dream a d'éirigh amach in aghaidh an Stáit Nua. I Mí Bealtaine 1938, d'ionsaigh siad Áras an Uachtaráin, ach sa deireadh, chloígh na saighdiúirí iad. clé|mion|267x267px|Estado Novo sa bhliain 1938: bolscaireacht le Getúlio Vargas
Stát Faisisteach?
Is deacair a rá, an stát "Faisisteach" a bhí i gceist leis an Estado Novo. B'iad na hIntegralistas an dream ba mhó a bhí cosúil leis na Faisistigh i mBrasaíl a linne, ach mar a chonaic muid, cé go raibh sé sásta a leas féin a bhaint astu in aghaidh na gCumannach, ní raibh Vargas faoi shotal ar bith dóibh nuair a tháinig an scéal go cnámh na huillinne. Ón taobh eile de, is léir go raibh Vargas ina thuathghríosóir mór cosúil le Hitler, agus go raibh sé ag cur an-bhéim ar leas na bhfórsaí armtha agus ar an téisclim chogaidh. Ar ndóigh, bhí na nuachtáin faoi chois ag an gcinsireacht, agus ní raibh mórán cead cainte ag aon duine nach raibh ródhoirte do Vargas.
An Dara Cogadh Domhanda
Maidir leis an nGearmáin, bhí Vargas sásta trádáil a dhéanamh leis na Naitsithe a fhad is a cheadaigh leas na Brasaíle é. Bhí sé i bhfad ní ba thábhachtaí aige, áfach, gan an caidreamh leis na Stáit Aontaithe a chur ó mhaith. Nuair a d'éirigh ina chogadh idir an Ghearmáin agus na Stáit Aontaithe, ní raibh Vargas ábalta síocháin a choinneáil leis na Naitsithe a thuilleadh. Throid, fiú, cúig mhíle fichead de shaighdiúirí Brasaíleacha in aghaidh thrúpaí Mussolini san Iodáil. mion|Partido Trabalhista Brasileiro, 2018 Nuair a ghlac an Bhrasaíl páirt sa chogadh in aghaidh na Naitsithe, tháinig athrú ar atmaisféar polaitiúil na tíre, agus an eite chlé ag dul i dtreise. Tapadóir go smior a bhí i Vargas, agus ní raibh sé rómhall ag iarraidh an deis áirithe seo a thapú ach an oiread. Chuir sé cuma na heite clé air féin agus thosaigh sé ag tabhairt isteach d'éilimh an lucht oibre. Cheadaigh sé na ceardchumainn agus na páirtithe polaitiúla, ach san am céanna, bhunaigh sé páirtí clé dá chuid féin le vótaí an lucht oibre a cheapadh, mar atá, Partido Trabalhista Brasileiro, Páirtí Lucht Oibre na Brasaíle. Ní páirtí radacach a bhí ann, ar ndóigh - bhí sé múnlaithe ar Pháirtí an Lucht Oibre i Sasana.
Liosta de na monarcaí Francacha
Uaireanta, curtha san áireamh mar 'Ríthe na Fraince' tá ríthe na bhFranc den ríshliocht Meirvínseach, a rialaigh ó 486 go dtí 751, agus ríshliocht na gCairilínseach, a rialaigh go dtí 987 (le roinnt cur isteach).
Áiríodh Ríshliocht Chapet, sé sin le rá, sliocht Hugues Capet ar thaobh a athar de, mar na céad rialtóirí a ghlac an teideal 'Rí na Fraince', den chéad uair le Philippe II Auguste (r. 1180–1223).
Le linn na tréimhse gearr, nuair a bhí Bunreacht na Fraince de 1791 i bhfeidhm (1791–92) agus tar éis Réabhlóid na Fraince (1830), baineadh úsáid as teideal nó stíl "Rí na Fraince" in ionad "Rí na Fraince (agus Navarre)". Nuálaíocht bhunreachtúil a bhí ann ar a dtugtar monarcacht mhóréilimh, a cheangail teideal an monarc le muintir na Fraince seachas le seilbh chríoch na Fraince.
Eithne
Téacsanna eile
''If you tell this story to the captives of Ireland, ''it will be the same as if were opened ''their locks and their bonds.
Salman Rushdie
Úrscéalaí Briotanach - Mheiriceánach de shliocht Indiach is ea Ahmed Salman Rushdie (a rugadh i Mumbai ar 19 Meitheamh 1947).
Gradam go leor
Bronnadh an iliomad gradam ar Rushdie sna blianta ina dhiaidh sin. Ceapadh Rushdie ina Commandeur de l'Ordre des Arts et des Lettres na Fraince sa bhliain 1999.
Fódhla
Clann Mhíle
Sa scéal Tochomlad mac Miledh a hEspain i nErind, léitear Fódhla mar bhean chéile Mhic Céachta, ina bhanríon agus Mac Céacht ina rí. Insítear sa scéal gur bhuail Fódhla leis an gClann Mhíle agus iad ag dul thart bhráid ‘lena slua gasta sidhe ina timpeall’ ar Shliabh Naini nó Ebliu. De réir fonóta, is ionann an sliabh seo agus Sliabh Eibhlinne i gContae Luimnigh.
John Denver
Amhránaí ab ea John Denver (a rugadh mar Henry John Deutschendorf Jr. ar an 31 Nollaig 1943 i Roswell, Nua-Mheicsiceo, agus fuair sé bás ar an 12 Deireadh Fómhair 1997, i Monterey Bay, California, na Stáit Aontaithe).
Gailseach choiteann
Is feithid í an ghailseach choiteann.
Broincíteas
Is é athlasadh na bhfeadáin aeir (na broncais) an broincíteas. Is galar trom an broincíteas dian i naíonáin, agus tarlaíonn sé de ghnáth mar thoradh ar víris, cosúil le fliú, a chuireann tús le hathlasadh an-dian i gconair na riospráide, is b'fhéidir le haisficse. Buaileann broincíteas ainsealach daoine fásta a chaitheann toitíní. Mar thoradh táltar an iomarca múcais broncasaí, agus déanann an duine casacht ainsealach chun é a dhíbirt.
Réabhlóid na hUngáire 1956
Cúlra
Thosaigh réabhlóid oscailte de bharr na mblianta deacra a bhí ag muintir na tíre faoi riail na gCumannaithe. Bhí cúiseanna láidre le fearg mhuintir na hUngáire. Faoin chumannachas cuireadh a reiligiún faoi chois, scriosadh a ngeilleagar agus rinneadh satailt ar a gcearta.
Imeachtaí
D’fhógair Nagy go mbeadh toghcháin shaora ilpháirtí sa tír agus go raibh an Ungáir ag tarraingt amach as Comhaontú Vársá.
Freagairt na Rúise
Bhí freagairt na Sóivéadach ar ‘Réabhlóid na hUngáire’ ina cheacht do na stáit eile a bhí faoina smacht gan aithris a dhéanamh uirthi. Léirigh freagairt na Rúise nach raibh sí sásta cead a thabhairt do thír ar bith Comhaontú Vársá a fhágáil
Geopholaitíocht
Labhair Cruistsiof faoi cómhaireachtáil shíochánta. Ach i ndáiríre, bhí sé i gceist aige rudaí a fhágáil mar a bhí. mion Léirigh imeachtaí i mBeirlín go raibh sé seo amhlaidh.
Bretha Nemed Déidenach
Teideal níos deireanaí de dhréacht dlí de chuid an Fhéineachais, a théann siar go dtí an t-ochtú haois, is ea Breith Neimhidh Déanach (Sean-Ghaeilge Bretha Nemed Déidenach).
Meastachán uasdealraitheachta
Prionsabail
Nó an mheán-logdhealraitheacht: Cuireann an cuairín atá os cionn \ell in iúl go bhfuil gaol aige le meastóir. I ndáiríre, tugann \hat\ell meastachán ar logdhealraitheacht bhreathnóireachta ionchais amháin sa tsamhail.
Barcelona
Is é F.C. Barcelona príomhchlub sacair na cathrach. Tá aithne ar an gcathair freisin mar gheall ar a stair ealaíonta, go háirithe obair an ailtire Gaudì (na tithe Casa Milà (La Pedrera) agus an Casa Batlló ar an bPasseig de Gràcia agus an eaglais an Sagrada Família), iarsmalann Fundació Joan Miró agus iarsmalann Pablo Picasso. Tá go leor ceantar difriúil sa chathair. Is dócha gurb iad na cinn is cáiliúla ná an Barri Gòtic (seanchathair) agus La Rambla, siúlóid mhór fhada a théann síos chuig an bhfarraige ón bpríomhchearnóg, Plaça Catalunya.
Eaglais na hÉireann
Craobh de chuid na hEaglaise Críostaí, agus cúige neamhspleách den Chumann Anglacánach is ea Eaglais na hÉireann. Ordaithe ar bonn Uile Éireann, tá sí ar an dara eaglais is mó ar an oileáin, i ndiaidh na hEaglaise Caitlicí Rómhánaí. Mar an gcéanna leis na heaglaisí Anglacánacha eile, tá tréithe ón ré réamh-Reifirméisean coimeádta aici, go háirithe a polaití easpagóideach, cé go ndiúltaíonn sí príomhaíocht an Phápa. Dar le cúrsaí diagachta agus liotúirge, tá an-chuid prionsabal den Reifirméisean, ach go háírithe iad siúd ar bhain leis an Reifirméisean Sasanach. Fograítear ag an eaglais go bhfuil sí caitliceach agus Leasaithe mar an gcéanna. I measc na heaglaise, bíonn difríochta ann idir iad siúd atá níos tugtha don traidisiúin Caitliceach ("Eaglais Ard"), agus iad siúd atá níos tugtha don traidisiún Leasaithe/Protastúnach ("Eaglais Ísil"). Ar chúiseanna traidisiúnta agus stairiúla, meastar gur eaglais Protastúnach atá in Eaglais na hÉireann.
Gaeilge
Cuireadh béim ó thús ar theanga na ndaoine a úsáid i searmanais agus i bpaidreacha. Dá bhrí sin rinneadh aistriúchán ar Leabhar na nUrnaithe Coitianta agus ar an Tiomna Nua go Gaeilge.
Éirí Amach 1641
Údair
Mar sin féin, san seachtú haois déag, bhí an scoilt chultúrtha idir na grúpaí seo ag laghdú, go háirithe ag leibhéil sóisialta na scothaicme de. Go leor de thiarnaí na Sasanach, ní amháin go raibh Gaeilge acu, ach bhí tarraingt mhór fhorleathan acu ar fhilíocht agus cheol na nGael, agus cuireadh síos orthu dá bharr sin mar Hiberniores Hibernis ipsis (níos Gaelaí ná na Gaeil iad féin). Bhí idirphósadh eataru coitianta go leor freisin. Thairis sin, i ndiaidh choncas na nEilíseach, sainmhíníodh an daonra dúchasach i dtéarmaí an chreidimh chomhchoitinn a bhí acu, traidisiún Caitliceach Rómhánach, idirdhealaithe ó Eaglais Anglacánach nua agus ón Eaglais Albanach de chuid na lonnaitheoirí, agus an riarachán Sasanach in Éirinn, a bhí Protastúnach (Eaglais na hÉireann) go hoifigiúil. I rith na fiche nó tríocha bliain idir deireadh na gcogaí Eilíseacha, sa bhliain 1603 agus tús troda éirí amach 1641, bhí seasamh polaitiúil na gCaitliceach rachmasacha in Éirinn faoi bhagairt leanúnach ag rialtas na Sasanach in Éirinn. clé|mion|Sir Phelim O’Neill
Plandálacha
D'fhág athghabháil na hÉireann, san 16ú agus sa luath 17ú haois, a lorg, ach go háirithe i gCúige Uladh agus i gCúige Mumhan, trí bhíthin na mórphlandálacha a bhí i bhfeidhm. Bhí oll-dhíshealbhaithe d'úinéirí talún Éireannacha, iad siúd a d'éirigh amach i gcoinne an choróin. Uaireanta díshealbhaíodh a n-oibrithe freisin, agus deonaíodh a gcuid talún ar choilínigh ó Shasana agus ó Albain. Bhí téarmaí na Plandála, go háirithe i gCúige Uladh, an-dhian ar an dhaonra dúchasach, agus ní raibh an ceart acu chun maoine nó chun talaimh a fháil ar cíos i limistéir na Plandála, nó freisin a bheith ag obair ar thalamh a bhí faoi úinéireacht ag lonnaitheoirí. B'é an éifeacht is mó a bhí ar seo ná díshealbhú na dtaoiseach Éireannach, mar shampla an Niallaigh agus na Domhnailligh, a theith na tíre i nImeacht na nIarlaí sa bhliain 1607. Dhíol tiarnaí Caitliceach eile, mar shampla Clann Aonghusa i gContae an Dúin, mór-chuid dá gcuid talún chuig lonnaitheoirí nua faoi na 1630í. mion|277x277px|na daoine atá ciontach as na huafáis seo, is cosúil Fuair go leor de na 'Géanna Fiáine' nó 'deoraithe' (go háirithe Eoghan Rua Ó Néill) seirbhís mar ghallóglaigh nó shaighdiúirí tuarastail in airm na Spáinne agus na Fraince. Chuir siad pobal beag 'émigré' de chuid na hÉireann ar bun, a bhí naimhdeach go míleatach don stát in Éirinn, dar leo, a bhí i lámhaibh na bProtastúnach agus faoi smacht Shasana, ach chuir an dea-chaidreamh idir Sasana agus an Spáinn agus an Fhrainc i ndiaidh 1604 srian ar a dtionchar. In Éirinn féin, cé go raibh doicheall de bharr na plandála ar cheann de phríomhchúiseanna le ráig agus leathnú amach an éirí amach, fós féin, ba le Caitlicigh 60% de thalamh na tíre sa bhliain 1641.
Sléachtanna
Rinne Cromail féin tagairt do na sléachtanna seo – the most unheard of and barbarous massacre – agus is dócha gurbh é sin ba chúis leis an lámh chrua a choinnigh sé leis na hÉireannaigh. (Bhí Cromail in Éirinn 1649-1650).
Dúnmharú Sarah Everard
Imeachtaí
Tugadh póilín, Wayne Couzens, os comhair cúirte i Londain ar 13 Márta maidir le dúnmharú Everard. Cúisíodh é as Everard a fhuadach agus a dhúnmharú. Gearradh príosúnacht saoil air níos déanaí. mion|Cressida Dick, Coimisinéir na bPóilíní i Londain - ní raibh muinín ag Méara Londan [[Sadiq Khan aisti.]]
Ciníochas
Is é atá i gceist le ciníochas ná smaoineamh nó claontacht a deir gur fearr ciníocha áirithe ná cinn eile.
Tánaisteacht
Clann Uí Bhriúin
Tá sampla eile de dhearbhfhine mhór le fáil i nAnnála Chonnacht. Ag Dara Cath Bhaile Átha an Rí i Lúnasa 1316, insítear gur maraíodh rí Tadhg Ó Ceallaigh (Tadc Ó Cellaig) Uí Mhaine agus ochtar is fiche "dar dual rí".
Shehan Karunatilaka
Scríbhneoir as Srí Lanca is ea Shehan Karunatilaka (a rugadh sa bhliain 1975).
Fríd scéithe alabhreac
Is feithid í an fhríd scéithe alabhreac (Tritomegas bicolor nó Sehirus bicolor).
Fobharan
Is baile suite i gComhairle Shiorrachd Obar Dheathain é Fobharan.
Conchúr mac Diarmada
Beatha
Cuireann an iontráil seo in iúl go raibh an rítheaghlach ina chónaí chéanna féin ar an gCarraig i Loch Cé.
Potaireacht
mion|clé|Fear ag baint úsáide as roth le crúsca a mhúnlú de chré mion|Ceardaí i mbun a ceirde ag Belleek Pottery ag déanamh piotal róis agus seamróga cré Déantús soitheach as cré bhácáilte is ea an photaireacht. Tá soithigh agus a leithéid d'earraí á dtáirgeadh leis an bpróiseas seo ón tsibhialtacht is luaithe dá raibh ann. Is féidir go ndearnadh na hearraí a thógáil nó a mhúnlú de láimh, nó i sibhialtachtaí forbartha, a mhúnlú ar roth. Claonadh a bheith bog póiriúil, agus mar sin, déantar í a chosaint le glónrú de ghnáth, rud a thugann maisiú snasta di. Cuirtear an glónrú uirthi tar éis an chéad bhácáil, agus ansin cuirtear san áith í ag teocht níos lú ná an chéad bhabhta.
Fríd sásair
Is feithid í an fhríd sásair.
Potais
Ocsaíd photaisiam, K2O. Úsáidtear an téarma go coitianta do na comhdhúile uile potaisiam a úsáidtear mar leasuithe talún. Luaitear an toilleadh potaisiam i dtéarmaí an mhéid coibhéiseach K2O, nó 1.2 oiread an chéatadáin de réir meáchan potaisiam.
Osraige
mion|clé|100px
Réamhstair
Ón 5ú haois ar aghaidh go dtí an 12ú, feictear Dál Bhirn (Dál mBirn) mar rítheaghlaigh na nOsraí. Ón aimsir sin, bhí na hOsraí faoi tréimhse na Laigean. Measadh roinnt scoláirí gur bréag é Ō-ghinealach na nOsraí, cumtha chun a gcuid cuspóirí a bhaint amach sa Laigin. Dar le Francis John Byrne, téann sé siar b'fhéidir go dtí ré Cearbhall mac Dúnlainge sa 9ú haois.
Forghabh Dhéise, Chorca Laidhe agus Críostaíocht (c. 450 – 625)
Tá fianaise ann i roinnt foinsí, Tairired na nDéisi ina measc, gur ghéill na hOsraí machaire dá dtailte theas dosna Déise díláithrithe, am éigin roimh an bhliain 489. De réir an chuir síos traidisiúnta, bhí na Déise ar fáin, ag lorg tailte sa Mhumhan mar chuid de spré Eithne Uafásach agus í pósta le Aonghas mac Nadh Fraoigh. Chuir na hOsraí an ruaig orthu i gcath riartha, agus bhuaigh na Déise i ndeireadh na dála le draíocht agus feall. The account mentions that at this defeat, the Ossorians fled like wild ois!
Osraí agus an chéad bhorradh Éireannach (1015 – 1165)
Bhain an ríocht barr a réime amach faoi Dhonnchadh mac Giolla Phádraig, rí is cumhachtaí na nOsraí, d'fhéadfaí a rá. Rinne sé creach ar an Mí agus Áth Cliath, agus threascair sé na Laigin sa bhliain 1033. Shocraigh sé Aonach Charmáin agus bhí sé ina rí sa dá ríocht go dtí a bhás sa bhliain 1039. Sna blianta 1085 agus 1114, ámh, dódh cathair Chill Chainnigh.
Naoimh le naisc Osraí
Tá roinnt mhaith naomh agus naisc acu leis na hOsraí, ag ábhair agus laistigh d'Éirinn, agus thar lear sa Bhreatain agus sa Eoraip:
Annála, ságaí agus foinsí stairiúla
Feictear ríocht na nOsraí go suntasach i liteartha Normannach den 12ú haois. Tá dhá shaothar ann le Gerald Bhreataine Bige ar Éirinn, Topographia Hibernica agus Expugnatio Hibernica a thugann aird ar leith d'Osraí, a ríthe, a tíreolaíocht agus na cathanna troidte an in éadan na Normannach. Rinne Gerald fosta trácht ar seanscéal ar leith faoi chonriochtaí as Osraí. D'inis Fynes Moryson an seanscéal arís ina shaothar den 17ú haois, Description of Ireland agus feictear arís é níos deireanaí fós in, The Wonders of Ireland, le P. W. Joyce, foilsithe sa bhliain in 1911. I dteannta sin, feictear láithreacha Osraí sa laoi Fraincise Normannaí, The Song of Dermot and the Earl.
Ealaíon nua-aimseartha
Léirítear agus ceiliúrtar sa Ros Tapestry roinnt cathanna a tharla i nOsraí le linn ionradh na Normannach chomh maith le teacht William Marshal. Sa bhliain 2018, chum Lise De La Salle sraith cheol pianó le haghaidh gach painéal den Ros Tapestry, ag tabhairt an teidil Battles in the Kingdom of Ossory ar cheann amháin dóibh.
Broncascópacht
deas|200px|thumb|Broncascópacht Scrúdú díreach ar an traicé is an broncas le broncascóp solúbtha snáthoptaice, a chuirtear isteach faoi ainéistéise áitiúil nó ghinearálta sna conairí riospráide. Is féidir bithóipsí fíochán a thógáil leis an ngléas seo freisin.
Georg Wilhelm Friedrich Hegel
Sochaí shibhialta
Rinne Hegel idirdhealú idir an tsochaí shiabhialta agus an stát in Eilimintí Fhealsamh na Córa. Deir sé sa saothar seo gurb éard atá sa tsochaí shibhialta céim sa choibhneas dialachtach idir dhá rud a shíl sé a bhí bunoscionn le chéile, mórphobal an stáit agus mionphobal an teaghlaigh.
An Túcán
Stair
Sa lá atá inniu ann, glacann an tAontas Réalteolaíoch Idirnáisiúnta le gach ceann de na réaltbhuíonta a chruthaigh Keyser agus de Houtman (féach an bosca thíos) – agus an Túcán san áireamh. Is é an t-ainm Ollainnise a thug an bheirt mhairnéalach ar an réaltbhuíon seo ná Den Indiaenschen Exster, op Indies Lang Ghenaemt, a chiallaíonn an Snag Breac Indiach, dá ngairtear Lang sna hIndiacha. Fada is brí leis an bhfocal Ollainnise lang; is dócha gurbh é an gob adhairce a bhí i gceist ag Keyser agus de Houtman, ós rud é go bhfuil gob an-fhada ag an éan sin agus is sna hIndiacha a fhaightear é, ach mar Toucan, éan Meiriceánach, a tharraing Plancius ar a chruinneog neamhaí é. Ba é an tAb Nicolas de Lacaille a d'aistrigh an t-ainm go Laidin mar Tucana.
Dara Cogadh Domhanda
An Cogadh san Áise: 1937-1939
I Mí an Mhárta 1938, bhuaigh na fórsaí Síníseacha a gcéad chath i Taierzhuang. Áfach, ghabh na fórsaí Seapáiníse an chathair sár i bhfad ina ndiaidh i mhí an Bhealtaine. I Mí an Mheithimh 1938, chuir na fórsaí Síníseacha moill ar ionradh na Seapáine nuair a líon siad an abhainn bhuí le huisce sa chaoi is nach raibh sí dothrasnaithe do fhórsaí na Seapáine. Dá bharr, thug sé seo am d'fhórsaí na Síne cosaint Wuhan a eagrú, ach ghabhadh an chathair i mí an Deiridh Fómhair. Cé go raibh an bua ag an tSeapáin sna cathanna in éadan na síne, níor éirigh leo ceannaireacht na síne a shárú. Chúlaigh fórsaí na síne siar isteach faoin tuatha i ngach aon chath inar sháraíodh iad.
Coimhlint na Súdáine, 2023
Géarchéim dhaonnúil
Cuireadh tús leis an marú ar an 15 Aibreán 2003 nuair a cuireadh baill den RSF ar dualgas ar fud na tíre. Maraíodh na céadta i mí Aibreáin, inar rinneadh ionsaithe sliogán ar Chartúm, príomhchathair na tíre.
Liosta de Dhéithe Ceilteacha
Is féidir Déithe na gCeilteach a roinneadh in dhá chatagóir: coiteann agus áitiúil. Bhíodh aithne ar na déithe coiteanna ar fud an domhain Cheiltigh. Impíodh iad le haghaidh cosanta, leighis, áidh agus dea-chlú. Déithe de ghnéithe an tírdhreacha anáil is sléibhte, aibhneacha, crainn srl. ba ea na déithe áitiúla (féach anamachas Ceilteach), agus dá bharr ní raibh aithne orthu ach ag daoine an cheantair.
Dara Cogadh Domhanda
An Leamhsháinn: 1942
Thosaigh Cath Stalingrad ar an 23 Lúnasa 1942. Ba é Cath Stalingrad an cath ba mhó sa cogadh. Meastar gur chiall timpeall 2 milliún duine sa chath.
Ag Druidim chun Deiridh: 1944
Ar an 6 Meitheamh 1945, rinne na comhghuaillithe ionsaí ar an Normainn ar chósta na Fraince.
An Deireadh: 1945
Ar an 8 Bealtaine, naoi lá ina dhiaidh báis Hitler, ghéill an Ghearmáin.
Ghéill an tSeapáin ar an 15 Lúnasa 1945. Chuir sé sin deireadh leis an gcogaíocht.
Apocalypse Cow
Craoladh an seachtú heipeasóid déag, "Apocalypse Cow", den naoú sraith déag The Simpsons ar an 27 Aibreán 2008. Scríobh Jeff Westbrook an eipeasóid seo. D'fhéach 7.69 milliún duine ar an eipeasóid.
Lion Feuchtwanger
Úrscéalaí
San am seo, bhí sé ag éirí míshásta le tíortha an Iarthair, agus é inbharúla nach raibh siad ag déanamh a dhath ar bith le Hitler a stopadh, agus thosaigh sé ag ceapadh nach bhféadfadh sé a bheith dóchasach ach amháin as an Aontas Sóivéadach.
Jovenel Moïse
Feallmharú
Tháinig príomhaire na tíre, Claude Joseph, i gcomharbacht ar Moïse mar uachtarán.
Míol seile cuaiche léana
Is feithid é an míol seile cuaiche léana (Philaenus spumarius).
Miotaseolaíocht na nGael
Leabhair agus lámhscríbhinní
Seo a leanas roinnt foinsí tábhachtacha eile as iarthair na hÉireann de chuid na 14ú agus 15ú haoiseanna:
Scríobhadh na saothair seo go formhór ag manaigh Críostaí, a bhí idir dhá chomhairle, idir fonn a gcultúr dúchais a chaomhnú agus naimhdeas le creidimh phagánacha, agus dá bharr, rinneadh déithe de roinnt laochra (féach Euhemeros). Is dócha gur chuid d'fheachtas bolscaireachta iad roinnt foinsí níos déanaí, chun stair Éireannach a chruthú a sheasfadh le ginealach miotasach na n-ionróirí Briotanacha, ó bhunaitheoirí na Róimhe dá mba fhíor, scaipthe ag Goffraidh Monmouth agus eile. Rinneadh iarrachtaí fosta ginealaigh Éireannacha a athdhéanamh ar nós na nGréagach nó an bhíobla.
An Fhiannaíocht
Is aoibhinn beatha na bhFiann, gaiscígh gairmiúla a chaitheadh a gcuid aimsire ag troid, ag seilg agus ag dul ar eachtraí go dtí trí na nÓg. Chun ballraíocht a bhaint amach, bhí sé de dhíth ag gaiscíoch nua dul faoi roinnt oirdéal fisiciúil, i dteannta le bheith eolach ar an bhfilíocht.
Scéalaíocht na Ríthe
I measc na ríthe a fheictear sna scéalaíochtaí, tá idir miotasach amhail is Labraid Loingsech, Ardrí na hÉireann a deirtear timpeall na bliana 431 RC, agus straitéisí amhail isBrian Bóramha. Is é ámh an saothar is cáiliúla b'fhéidir ná Buile Shuibhne, scéal de chuid na 12ú haoise. Chuir Naomh Rónán mallacht ar Shuibhne, rí Dhál Araí, agus d'éirigh sé ina leath-fhear, leath-éan, gan i ndán dó ach saol aonair sna coillte, gan chomhluadar daonna. Tá filí Éireannacha an lae inniu spreagtha ag an scéal agus tá aistriúcháin déanta ag Trevor Joyce agus Seamus Heaney.
Sarlat-la-Canéda
Baile sa Fhrainc is ea Sarlat-la-Canéda, nó go simplí, Sarlat , in iardheisceart na Fraince (an Dordogne, cuid den Aquitaine). Ba bhailte ar leith iad Sarlat agus La Canéda go dtí gur rinneadh iad a chumasc in aon chomaoin amháin sa bhliain 1965.