cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Caprimulginae
Bíonn siad gníomhach den chuid is mó san thráthnóna déanach agus go luath ar maidin nó san oíche, agus beathaíonn siad ar leamhain agus feithidí móra eitilte eile. Osclaíonn suas an gob an-leathan agus tá barr uachtarach beagán crúcach aige.
Teangacha Bundúchasacha na hAstráile
Staid na dTeangacha
Is beag aird oifigiúil a tugadh ar theangacha Bundúchasacha go dtí le déanaí, ach tá athrú éigin tagtha ar an scéal. Aithnítear go bhfuil an chuid is mó acu i mbaol, agus gur fiú tréaniarracht a dhéanamh ar iad a thaifeadadh nó a chaomhnú. Bunaíodh an Aboriginal Interpreter Service i gCríoch an Tuaiscirt sa bhliain 2000; tá liosta ateangairí agus teangacha acu, agus freastalaíonn siad ar fhorais rialtais agus neamhrialtais. Is fada scoláirí agus daoine eile ag áiteamh go bhfuil formhór na dteangacha ag meath go tiubh agus go gcaithfear a bhfiúntas a aithint agus beart a dhéanamh dá réir. Is léir, áfach, nach í cinniúint na dteangacha seo an chloch is mó ar phaidrín lucht beartaithe polasaithe.
Eolas ar an Aimsir a D'imigh
Tugann ábhar den saghas seo léargas ar leanúnachas na dtraidisiún a bhaineann le teangacha bunaidh na tíre.
Hyades
Braisle gheal oscailte ina bhfuil na céadta réalta ag fad 46 parsoic. Cumann sí grúpa V-chruthach d'aghaidh an tairbh i réaltbhuíon stoidiacach an Tairbh.
Teangacha Bundúchasacha na hAstráile
Míreanna
Is annamh codarsnacht neamhghlórach ann; is féidir consan a fhuaimniú mar [p] i dtús focail agus mar [b] idir gutaí, agus dhéanfadh ceachtar den dá litriú cúis. Is annamh cuimiltigh ann ach oiread, go fiú. Na cuimiltigh atá ann, nocht siad le déanaí de bharr análaithe, agus dá bhrí sin is neamhshiosaigh iad ar nós seachas siosaigh atá coitianta i dteangacha eile, ar nós. Tá teangacha Astrálacha ann agus trí shaghas R acu (Walpiri, mar shampla) - plabadh, rolladh agus neasach. Córas casta fuaimnithe atá ag na teangacha seo. Tá ceithre bhall aisfhillte ag beagnach gach teanga, idir fhóinéimeach agus allafónach, agus é ag brath ar shuíomh na teanga (thiar nó ar tosach) agus ar a cruth (bioraithe nó cothrom). Tá consain phléascacha agus shrónacha le cloisteáil, agus consain thaobhacha go minic. Cloistear consain dhéliopacha agus choguasacha, agus consain charballacha go minic, ach níl consain sine siain ná consain scornáin ann.
Consain
Consain aisfhillte is ea an tsraith rinnchonsan eile: rt, rn, rl (nó rd, rn, rl). Tá an ball teagmhála níos faide siar, san réimse iarailbheolach nó réamhcharballach. Fuaimniú rinnchonsanach is ea an fuaimniú is coitianta; lúbann an teanga siar go dtí go dteagmhálann íochtar na bhairr leis an gcarball. Deir scoláirí éigin gur dócha nach gcloistear na rinnchonsain de ghnáth ach amháin nuair atá daoine ag caint go cúramach.
Saltair Chaimín
Lámhscríbhinn dhathmhaisithe Éireannach is dócha de chuid na 11ú haoise is ea  Saltar Chaimín. Moltar gur scríobhadh é ar Inis Cealtra i Loch Deirgeirt. Caomhnaítear é sa leabharlann ag an gColáiste Ollscoile, Baile Átha Cliath (MS.A.i).
Asaf Jah I
Ba é Mir Qamaruddin Khan Siddiqi, Chin Qilich Khan, Nizám-ul-Mulk, Asaf Jah I (Agra, 20 Lúnasa 1671 - Barhanpur, 1 Meitheamh 1748) an chéad nizám (prionsa) de Hyderabad, a bhí i gceannas go neamhspleách agus bunaitheoir ríshliocht na nAsaf Jahi. Ar dtús bhí sé ina fhear uasal mór le rá, i gcúirt an impire Mhógalaigh Aurangzeb, a chonacthas mar cheannaire na n-éimírí (uaisle) Turani. Faoi Aurangzeb, d'fhreastail sé ar feadh tamaill mar leasrí ar an Deccan.
Gaeilge Mhanann
An teanga féin
Thumb|280px|right|First Lessons in Mamx
An litriú
Tá aon litir amháin in úsáid sa Mhanainnis inniu nach bhfeicfeá sa Bhéarla, mar atá, ç. Scríobhtar an t caol (nó "ch" an Bhéarla) mar /çh/ sa Mhanainnis, agus is ionann /ch/ na Manainnise agus "ch" na Gaeilge (agus na Breatnais agus na Gearmáinise, cuir i gcás). Tugadh an litir ç isteach an chéad uair i bhfoclóir áirithe ón mbliain 1866. Roimhe sin, is mar /ch/ a litrítí an dá rud.
An Chasaicis
Is í an Chasaicis (Қазақ тілі/Qazaq tili) an teanga a labhraítear sa Chasacstáin. Teanga Thurcach, nó teanga Tuircice, atá ann, agus í gaolmhar leis na teangacha a labhraítear san Úisbéiceastáin, sa Chirgeastáin, sa Tuircméanastáin, san Asarbaiseáin agus sa Tuirc. Is í an Chasaicis "teanga stáit" na Casacstáine, ach san am céanna, is í an Rúisis an "teanga oifigiúil", agus iad siúd féin ar Casacaigh eitneacha iad, is fearr le cuid mhór acu an Rúisis a úsáid le haghaidh cumarsáid oifigiúil nó gnó. I dtuaisceart na tíre, tá an Rúisis i bhfad níos coitianta ná an Chasaicis, ós rud é go raibh inimirce na Rúiseach ansin an-láidir nuair a bhí an tAontas Sóivéadach ann.
I Mí Dheireadh Fómhair 2006, d'fhógair Nursultan Nazarbaev, Uachtarán na Casacstáine, gur theastaigh uaidh an aibítir Laidineach a thabhairt isteach arís. Choimisiúnaigh sé tionscadal taighde le fáil amach, conas ab fhearr an t-athrú seo a chur i gcrích. Glactar leis go bhfuil an tír leis an aibítir a mhalartú sa deireadh, ós rud é gur mian leis na maithe is na móruaisle fáil réidh d'iarsmaí an choilíneachais Rúisigh agus an Chasacstáin a cheangal ní ba dhlúithe de chúrsaíocht na heacnamaíochta idirnáisiúnta. Ar 27 Deireadh Fómhair na bliana 2017, d'fhógair Nazarbayev go raibh leagan den aibítir Laidineach tugtha in oiriúint don Chasaicis agus go mbeadh rialtas na tíre ag baint úsáide as ar fud na tíre faoin mbliain 2025.
George Orwell
1984 agus deireadh a shaoil
Sa bhliain 1948, bhunaigh rialtas Pháirtí an Lucht Oibre rannóg faisnéise i Roinn na nGnóthaí Eachtracha (Foreign Office) le troid a chur ar na Cumannaigh agus le bolscaireacht fhrith-Chumannach a scaipeadh. Chuidigh Orwell leis an obair seo, nó thug sé do Celia Kirwan, cara leis a bhí fostaithe ag an rannóg, liosta de scríbhneoirí a bhí, dar leis féin, róbháúil leis na Cumannaigh, ionas nár chóir don rannóg úsáid a bhaint as a gcuid saothair. Bhí naoi n-ainm déag is fiche ar an liosta, ina measc Kingsley Martin (príomheagarthóir an New Statesman san am) chomh maith le Charles Chaplin agus Michael Redgrave. Tá sé ina ábhar conspóide cén fáth a ndéanfadh Orwell a leithéid, ach le fírinne, níl sé ródheacair an scéal a mhíniú: bhí Orwell riamh ag cur in aghaidh an Stailíneachais ar mhaithe leis an Sóisialachas Daonlathach ba rogha leis féin, agus mar sin, bhí sé breá sásta comhoibriú le rialtas Pháirtí an Lucht Oibre in aghaidh an chomhnamhad. Ní raibh sé ag milleánú aon duine go héagórach, ach an oiread: na daoine a bhí ar an liosta, bhí siad go léir tar éis luiteamas leis an Aontas Sóivéadach a léiriú in am éigin. mion|Uaigh - "Eric Arthur Blair" le léamh ar an leacht I nDeireadh Fómhair sa bhliain 1949, phós Orwell Sonia Brownell. Fuair sé bás ón eitinn i Londain ar an 20 Eanáir, 1950, i ndiaidh fhoilsiú an úrscéil Nineteen Eighty-Four. Na trí bliana deireanacha dá shaol, bhí sé go minic ag éileamh leis an gcréachta san ospidéal. hAdhlacadh é de réir nósanna na hEaglaise Anglacánaí i Sutton Courtenay i Sír Oxford, agus a cheartainm—Eric Arthur Blair—le léamh ar an leacht. thumb|200px|Uaigh - "Eric Arthur Blair" le léamh ar an leacht
Díraonadh leictreon
Iarmhairt trasnaíochta a tharlaíonn nuair a théann léas leictreon isteach i solad agus a scaiptear iad ag cisil leanúnacha adaimh an tsolaid. Bíonn patrún ar leith déine sa léas leictreon a thagann tríd an solad, ar féidir eolas ar struchtúr adamhach an ábhair a dhíorthú uaidh. Tá an iarmhairt seo an-áisiúil i staidéar ar dhromchlaí, mar ní threánn na leictreoin luchtaithe ródhomhain in ábhair sholadacha. Ba iad na fisiceoirí Meiriceánacha Clinton Davisson (1881-1958) is Lester Germer (1896-1971) a bhraith an iarmhairt seo den chéad uair, agus bhí sí an-tábhachtach chun déacht toinne is cháithnín an leictreoin a léiriú is a chruthú.
Teangeolaíocht
mion|Teangeolaíocht as Gréigise (Γλωσσολογία) san IPA Ciallaíonn teangeolaíocht an staidéar eolaíoch a dhéantar ar theanga. Tugtar teangeolaí ar dhuine a dhéanann an saghas seo staidéir.
Rina Zaripova
Blianta deireanacha
Sa bhliain 2003, craoladh an cainéal "Yaña Ğasır" ("An Aois Nua") eipeasóid den chlár "Adäm belän Xäwa" ("Ádhamh and Éabha") atá tiomnaithe do theaghlach Zaripov. Sa bhliain 2005, bronnadh an bonn "Mar chuimhne ar chomóradh 1000 bliain Kazan" (Rúisis: Медаль «В память 1000-летия Казани» uirthi.
Burton
Baile i Sir Benfro, an Bhreatain Bheag, is ea Burton, 123.1 km ó Caerdydd agus 332 ó Londain. Tá daonra 1185 ann, agus tá 119 (10%) in ann Breatnais a labhairt.
Bugeildy
Baile i Powys, an Bhreatain Bheag, is ea Bugeildy, 103.2 km ó Caerdydd agus 232 ó Londain. Tá daonra 708 ann, agus tá 75 (10.6%) in ann Breatnais a labhairt.
Lee Iacocca
Fear gnó a saolaíodh in Allentown, Pennsylvania is ea Lee Iacocca (Lido Anthony, 1924-). D'oibrigh sé i gcomhlacht Ford, ina uachtarán air i 1970-1978. Uachtarán ar chorparáid Chrysler i 1978 agus í i gcruachás suntasach airgeadais, agus d'éirigh leis an comhlacht a shábháil. Scríobh sé dhá leabhar ar a chleachtadh: Iacocca (i gcomhar le William Kovak, 1985) agus Talking Straight (Ag Labhairt go Díreach, 1989).
Ragús
Grúpa bunaithe in Árainn is ea Ragús, a chuireann ceol agus damhsa Gaelach i láthair. Chaith siad an samhradh sa bhliain 1998 ag cur i láthair i halla pobail Chill Rónáin. Tá ag éirí chomh geal le Ragús an Seó go ndeachaigh siad "ar an mbóthar" go dtí na Stát Aontaithe agus chun na Seapáine srl.
Ailtireacht
Stair na hailtireachta
--> De réir mar a aithníodh riachtanais éagsúla eile, b’fhacthas nach raibh san ailtire ach duine mar dhaoine eile a raibh gá lena gcuid oibre. Amanta is é an fear stiúrtha é, agus amanta ní hé.
Damhsa
Tá 'damhsa ar an sean-nós' ann chomh maith agus téann foinsí an damhsa sin siar i bhfad go dtí an tréimhse réamhChríostaí.
Iadaform
Sa dúlra, tá iadaform le fáil sa bheacán úd Mycena arcangeliana ("caidhp ardaingil") a chuireann an sainbholadh d'iadaform as.
Polamorfacht (ceimic)
Sa cheimic, dhá ábhar nó níos mó leis an gcomhdhéanamh ceimiceach céanna ach struchtúir chriostalta dhifriúla. Samplaí is ea graifít is diamant, nó cailcít is aragóinít.
Seán Ó Tuairisg
Iriseoir agus craoltóir in RTÉ agus Raidió na Gaeltachta ba ea Seán Ó Tuairisg (1944 - 19 Aibreán 2023), ar dhuine de na chéad chraoltóirí a raibh a nglórtha le cloisteáil ar Raidió na Gaeltachta i 1972, agus ar dhuine de na craoltóirí Gaeilge raidió agus teilifíse ba cháiliúla lena linn.
Beatha
Ba le Saor-Raidió Chonamara a thosaigh sé ag craoladh den chéad uair. Bhí sé ina chathaoirleach ar dhíospóireacht a craoladh ar an stáisiún bradach mí na Samhna 1970 faoi éileamh ar údarás neamhspleách Gaeltachta.
Donal Lunny
Saol
Chuir Lunny spéis sa cheol ó bhí sé an-óg, agus bhunaigh sé The Rakes of Kildare lena chara Christy Moore agus Frank Moore, deartháir Christy. Sheinn Donal an giotár, bhí Christy ag canadh agus sheinn Frank an fheadóg stáin. Tamall ina dhiaidh sin chuaigh Lunny leis an ngrúpa Emmett Spiceland. Thug Andy Irvine bouzouki dó 1970 agus spreagadh é chun triail a bhaint as bealaí úra chun ceol Gaelach a sheinm.
Sheinn Lunny le Christy Moore ar Prosperous, 1971.
Tamall ina dhiaidh sin, cuireadh an grúpa Planxty le chéile, le Donal Lunny, Christy Moore, agus Liam Óg Ó Floinn. Bhí an-cháil ar an ngrúpa ar feadh na mblianta agus mheall siad na sluaite chun an cheoil in Éirinn agus thar lear. Ach níor aontaigh baill an ghrúpa le chéile agus d'fhág Lunny, cé go raibh baint aige le léiriú a gcuid ceirníní go fóill. mion|Donal Lunny, Andy Irvine, Liam O'Flynn, agus Paddy Glackin, Celtic Connections, [[Glaschú,  31 Eanáir 2012|clé]] Tháinig grúpa ceoltóirí le chéile i 1975 chun comóradh 21 bliain a dhéanamh ar Cheirníní Ghael Linn, seachtar de na ceoltóirí is fearr sa tír ag an am. Tugadh an Bothy Band orthu agus chuaigh a gcáil ar fud an domhain. Bhunaigh Lunny lipéad ar leith chun ceirníní an ghrúpa seo a eisiúint, Mulligan, agus bhí bouzouki Lunny le cloisteáil go binn orthu.
Naisc sheachtracha
[[Íomhá:Donal_Lunny-www.TG4.ie-855950503_87dd5a3b7b.jpg|thumb|border|left|Clár ó [[TG4]] ]]
Tuile Mhór Pháras
Imeachtaí
Thóg innealltóirí rialtais droichid adhmaid timpeall na cathrach agus d'úsáid Párasaigh báid le taisteal timpeall na Séine. Aslonnaíodh daoine chuig scoileanna, eaglais agus foirgnimh rialtais agus thug na póilíní agus an t-arm cabhair do na daoine.
Caligula
Saol
Thóg a athair, Gearmánacas, é i nDúiche na Réine agus tugadh an leasainm air nuair a bhí sé ina gasúir (ó caliga nó caligae, nó buatais bheag ).
41
Básanna
40er
Caeriw
51.6965°N, -4.8236°W
Caerllion
51.6091°N, -2.9525°W
An Aithin
Is í an Aithin, nó an Ataen (Gréigis: Αθήνα, Athína), príomhchathair na Gréige agus príomhbhaile réigiún na hAtaice. Baineann an t-ainm leis an mbandia Aitéiné, cosantóir na cathrach. Tá fréamhacha an daonlathais le fáil sa chathair seo ó Ré Órga na Sean-Ghréige.
Dísle
Ciúb séthaobhach, agus gach aghaidh uimhrithe 1-6. Bíonn suim na n-aghaidheanna urchomhaireacha cothrom le 7. Úsáidtear í i gcluichí seansúlachta agus cuid mhaith cluichí páistí.
Caerwys
Baile i Sir y Fflint, an Bhreatain Bheag, is ea Caerwys, 196.6 km ó Caerdydd agus 290 ó Londain. Tá daonra 1,238 ann, agus tá 240 (19.4%) in ann Breatnais a labhairt.
Jack Butler Yeats
Ealaíon
Chleachtaigh Yeats mar maisitheoir ar dtús báire; agus thosaigh sé ag obair le phéintéireacht ola sa bhliain 1906. Bhí gnéithe tírdhreacha agus fíoracha in a chéad olaphictiúir measartha simplí agus liriceach.
Alastair MacIlleMhìcheil
Conspóid
Thaisc ceathrar toghthóirí as Inse Orc agus Shealtainn achainí toghcháin an 29 Bealtaine 2015, an dáta deireanach is féidir chun é seo a dhéanamh tar éis olltoghcháin an 7 Bealtaine, ag iarraidh shuíocháin MhicIlleMhìcheil a bhaint de agus fothoghchán a chur i bhfeidhm. An 2 Meitheamh 2015, sheol an Coimisinéir um Chaighdeáin Pharlaiminteacha imscrúdú ar a iompar, faoi ailt 10, 14 agus 16 den Chód Iompair, ach éiríodh as an imscrúdú seo toisc gur tháinig MacIlleMhìcheil ar an eolas faoin meamram trí Oifig na hAlban agus ní ina cháil mar Theachta Parlaiminte. Cinneadh an 9 Nollaig 2015 nár cruthaíodh thar aon amhras réasúnach go ndearna sé “cleachtas mídhleathach” agus tugadh cead dó a shuíochán a choinneáil. I mí Feabhra 2016, diúltaíodh dá iarratas ar chostais, rud a d’fhág go raibh sé £ 150,000 as póca. Thug ceannaire Dhaonlathaithe Liobrálacha na hAlban Willie Rennie £ 750 i leith a chostais. Bronnadh £ 50,000 ar MacIlleMhìcheil i leith na gcostas ó Iontaobhas Athchóirithe Joseph Rowntree.
Disléicse
Tréithe
Luaitear 250px|thumb|Disléicse agus cló-aghaidh|cléIs féidir le duine le disléicse dhomhain nó fhóineolaíoch fíorfhocail a léamh, ach bíonn deacracht mhór aige le focail neamhaithnidiúla nó raiméis.
Windeáil
Luadh an cleachtas i léirmheas le Seaghan Mac an tSionnaigh ar an scannán Song of Granite Ba é mórbhua an scannáin, dar liom, ná gur tugadh éachtaint mhacánta an-chruinn ar fad ar chomhthéacs na fonnadóireachta sa traidisiún Gaelach, agus is marbh an tsúil nach silfeadh deoir i rith an amhairc shár-réadúil ar Séamus Ó Beaglaoich a bheith i mbun windeáil mhánla a thabhairt do Sheosamh Ó hÉanaí i riocht Mícheál Ó Confhaola agus ‘An Tiarna Randall’ á ghabháil go máistriúil aige.
Conradh in aghaidh Iomadú Núicléach (1968)
Stair
Mar aitheantas ar an ról ceannródaíoch sin, ba í Éire an chéad tír a fuair cuireadh an NPT a shíniú in 1968 i Moscó, shínigh Frank Aiken é.
Gunna Bren
Meaisínghunna éadrom, gunna caighdeánach arm na Breataine sa dara cogadh domhanda. Tagann an t-ainm ó Brno i bPoblacht na Seice mar ar dearadh é, agus Enfield Shasana mar a ndearnadh na milliúin díobh.
Carreghwfa
52.7769°N, -3.1011°W
Druid droimchorcra
Is speiceas d'éan pasaireach é an druid droimchorcra  (Agropsar sturninus) san fhine Sturnidae, atá tipiciúil in oirthear an Phailé-artach, ó oirthear na Mongóile agus oirdheisceart na Rúise go tuaisceart na Cóiré agus lár na Síne.
Polaris (diúracán)
Diúracán bailistíoch de chuid na Stát Aontaithe, armtha le hairm núicléacha, le lainseáil ó fhomhuireán, a saothraíodh ó na 1950idí. Leathnaigh cabhlach Mheiriceá amach iad den chéad uair i 1960, agus roinneadh le cabhlach na Breataine iad i 1968. Lean rialtas na Breataine le 4 fhomhuireán a bhí armtha leo go dtí déanach sna 1990idí nuair a cuireadh córas Trident ina n-ionad.
Vicipéid
Stair
Comhfhocal a tháinig ón bhfocal Havaíoch wiki ("scioptha") agus ón bhfocal Béarla encyclopedia is ea Wikipedia, agus tháinig sé ar an bhfód sa bhliain 2000 mar chomhthogra den chiclipéid phroifisiúnta Nupedia. Tá an togra ar fad faoi stiúir an Wikimedia Foundation, eagraíocht a oibríonn gan bhrabach agus atá i dtaobh le síntiúis.
Jaime Pimentel
Beathaisnéis
Rugadh Pimentel i Málaga, agus chaith sé a óige i mbaile Los Rubios, i mbardas Rincón de la Victoria. D'oibrigh sé mar ailtire intí san Iorua, áit a rinne sé staidéar ar theicnící dealbhóireachta freisin. Níos déanaí d'oibrigh sé sna Stáit Aontaithe ag déanamh bustaí saincheaptha.
1881
Tarluithe
mion|17 Meitheamh 1881: Arm na [[An tSile|Sile ag máirseáil in Lima, Peiriú.]]
Anam
Sna traidisiúnta seo, tá an anam mar an fíor bunús don neach. Go ginearálta chreidtear go bhfuil an anam mar rud neamhbhásmhar agus go raibh sé ann riabh déanamh an choirp.
An Riail
Réaltbhuíon bheag neamhfheiceálach is ea an Riail atá suite ar an leathsféar neamhaí theas idir réaltbhuíon na Scairpe agus réaltbhuíon an Cheinteáir. Ba é an tAb Nicolas Louis de Lacaille a chruthaigh an réaltbhuíon seo sna blianta 1751-52. Téann Bealach na Bó Finne tríd an Riail, ach is amhlaidh gur doiléir dá cuid réaltaí féin.
Antica Dolceria Bonajuto
Stair
Bhunaigh Francesco Bonajuto an áit faoi láthair i 1880 ach leis an ainm Caffè Roma, áit chruinnithe a spreag sóisialaí, a tháinig chun bheith ina Antica Dolceria de chuid Bonajuto i 1992.
An Seiseamhán
Príomhghnéithe
17 agus 18 Sex: réalta dhúbailte optúil
Isaac Newton
Fisiceoir agus matamaiticeoir Sasanach ba ea an Ridire Isaac Newton (4 Eanáir, 1643 - 31 Márta, 1727), a rugadh i Woolsthorpe. Duine de na heolaithe is tábhachtaí riamh ar domhan ba ea é.
Cheap Newton agus Leibniz an mionchalcalas timpeall an am a céanna agus go neamhspleách ar a chéile. clé|mion|237x237px
Cas-wis
Baile i Sir Benfro, an Bhreatain Bheag, is ea Cas-wis, 123.1 km ó Caerdydd agus 329 ó Londain. Tá daonra 1,066 ann, agus tá 231 (21.7%) in ann Breatnais a labhairt.
Donn Sléibhe Ó Gadhra (II)
Tuairiscítear roinnt sonraí maidir le bás Dhoinn Sléibhe ina thásc i nAnnála na gCeithre Máistrí don bhliain 1227:
Baile Anraí
Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm Baile Anraí air:
Seán Ó Ceallaigh
Tá níos mó ná duine amháin darb ainm Seán Ó Ceallaigh:
Gaelscoil
thumb|Comhartha le haghaidh Gaelscoil in [[Iúr Cinn Trá, Contae an Dúin]]
Scoileanna
Bunscoileanna is mó atá ag múineadh trí Ghaeilge ach tá fás ag teacht de réir a chéile ar líon na meánscoileanna sé sin Gaelcholáistí nó aonaid Ghaeilge mar a thugtar dóibh a n-oibríonn trí mheán na Gaeilge freisin.
Na Seolta
Tugtar Vela mar ainm Laidine ar an réaltbhuíon seo, rud a chiallaíonn "seolta".
Castellnewydd Emlyn
52.0377°N, -4.467°W
Baile i Sir Gaerfyrddin, an Bhreatain Bheag, is ea Castellnewydd Emlyn, 108.4 km ó Caerdydd agus 304 ó Londain. Tá daonra 1,138 ann, agus tá 611 (53.7%) in ann Breatnais a labhairt.
Trionta
Ón Tosach Anuas go dtí an Ré Rómhánach
Le linn Agustais, nuair a bhí an t-arm i mbun oibre sna hAlpa, tháinig a lorg sin ar Tridentum: bhí cuma chearnach air, an abhainn ar thaobh amháin, múr agus díog ar na taobhanna eile, túir chearnacha ann agus geataí. Déanamh dúbailte a bhí ar an ngeata ba mhó, Porta Veronensis, agus túr cruinn ar gach taobh de. Tógadh an chathair de réir na ngnáthrialacha Rómhánacha, le fóram, le haimfitéatar, le huiscrian agus le reilig amuigh. Bhí comhrac na mbóithre ann: Via Claudia Augusta (an príomhbhóthar míleata ó thuaidh), Via Claudia Padana, agus Claudia Augusta Altinate, bóthar Veinéise.
Under Armour
Stair an Chomhlachta
Sa bhliain 2001, thosaigh Under Armour conradh urraíochta leis an Sraith Náisiúnta Haca i Meiriceá, agus cúpla léig daorchluiche i Meiriceá chomh maith. Faoin am seo bhí díolacháin de táirgí Under Armour ag méadú ar ráta den scoth Chríochnaigh siad 2001 le níos mó ná $25 milliún i ndíolacháin le ach 59 fostaí. Sheol Under Armour líne éadach do mná sa bhliain 2002. Chomh maith leis sin, sheol siad líne fo-bhristí, a gheall do lúthchleasaithe nach gcathfadh siad gnáth fo-bhristí riamh arís.
Táirgí feicthe
Le déanaí tá siad ag dearadh aghaidhmhaisc leis an brandáil Under Armour orthu, agus tá sé mar cheann de na maisc is fearr gur féidir a fháil. Tá HeatGear in ann allais a bhaint ón chorp, agus ba ceann de na fréamhshamhail is luaithe a bhí ag Plank agus an gnó ag tosú amach. Tá Coldgear in ann teas a sheoladh timpeall an choirp. Tá sé cruthaithe le púdair cliste ina mbogann laistigh den táirge. Ní féidir teas choirpe an duine a phiocadh suas in aon chor.
2018 Wuhan Open
B'é 2018 an cúigiú heagrán den chomórtas. Bhuaigh Aryna Sabalenka comórtas na singlí le Elise Mertens agus Demi Schuurs ag bua comórtas na mbeirteanna.
Erle Stanley Gardner
clé|mion|216x216px|All-Detective, Lúnasa 1933 Scríbhneoir agus dlíodóir Meiriceánach ab ea Erle Stanley Gardner (17 Iúil 1889 – 11 Márta 1970). clé|mion|225x225px
Saol
Dlíodóir agus scríbhneoir, is fearr aithne ar Gardner as Perry Mason a chruthú i sraith úrscéal ta. Bhain Gardner úsáid as a thaithí fhada mar aturnae i gCalifornia.
Diúracán cúrsála
mion|Tomahawk Block IV, 10 Samhain 2002 Saghas diúracáin a eitlíonn an t-am ar fad ar eití, agus a thiomáintear le hinneall is ocsaigin ón aer (mar ocsaídeán a mheascann le breosla in umar ar bord) is ea diúracáin cúrsála.
Craichidh
Is baile suite i gComhairle Shiorrachd Obar Dheathain é Craichidh.
Arastatal
Rugadh agus óige
Bhunaigh Arastatal an scoil peiripitéatach na hArastotailíochta.
Sonraí Saoile
Bás:	7 Márta 322 RC
George W. Bush
Bhí a chéad tréimhse feidhmeannais caite aige i 2005, agus toghadh don dara tréimhse é i mí Dheireadh Fómhair, 2004. Tháinig Barack Obama i gcomharbacht air sa bhliain 2009.
Bruidhean Chéise Corainn
Insítear sa scéal conas ar gabhadh Fionn mac Cumhaill ag na Tuatha Dé Danann agus ar cuireadh é i ngéibheann i nUaimheanna Chéis Chorainn.
Dál Birn
Ainm fine is ea Dál Birn, a thagraíonn do shliocht Loegaire Birn Buadach, sliocht oidhreachtúil Ríocht na nOsraí in Éirinn.
Coinsias (moráltacht)
I dtéarmaí reiligiúin, baineann ‘coinsias’ le comhrá inmheánach idir an duine agus Dia – agus an dualgas atá ar an duine chun é féin a fhorbairt de réir na luachanna morálta atá mar shlat tomhais aige.
Skagerrak
Stair
Sa dá chogadh domhanda, bhí Skagerrak an-tábhachtach don Ghearmáin ó thaobh straitéise de. Tharla ceann de na cathanna mara ba mhó le linn an Chéad Chogaidh Dhomhanda, Cath Iútlainne, ar a dtugtar Cath Skagerrak chomh maith, anseo ón 31 Bealtaine go dtí 1 Meitheamh 1916. Ba é an tábhacht chun an t-uiscebhealach seo, an t-aon bhealach mara chuig na Stáit Bhaltacha, a smachtú, a spreag an Ghearmáin chun ionradh a dhéanamh ar an Danmhairg agus ar an Iorua le linn an Dara Chogaidh Dhomhanda. Tá líon mór long báite sa limistéar mar gheall ar na comhraic chabhlaigh seo.
Cefnmeiriadog
53.2401°N, -3.4887°W
Amanda Gorman
clé|mion|Amanda Gorman sa bhliain 2021 Is file Meiriceánach í Amanda Gorman. Scríobh sí an dán ‘The Hill We Climb’ faoin tábhacht atá le daonlathas. D’iarr Dr Jill Biden uirthi an dán a léamh amach ag insealbhú Joe Biden. Is í Amanda Gorman an file is óige a ghlac páirt ag insealbhú Uachtaráin riamh cheana. Léigh Robert Frost dán ag insealbhú John F. Kennedy sa bhliain 1961.
Poll sa chiseal ózóin
I 1985 thug na heolaithe faoi deara den chéad uair go raibh poll sa chiseal ózóin os cionn an Antartaigh, thart ar an Mol Theas. B'ábhar iontais is imní an sonrú seo, ach ní raibh a fhios ag an am ar tharlú tréimhseach, sealadach, teoranta, buan nó leathnaithe a bhí i gceist. Ní raibh ach tuairimí ann ar cén fáth a dtitfeadh a leithéid amach. Leanadh leis na turgnaimh na blianta ina dhiaidh sin, agus leathadh iad ar fud an Domhain. De réir a chéile fuarthas amach go raibh an poll seo beagán tréimhseach, níos measa san earrach, ach gur lean sé i rith na bliana. Fuarthas amach freisin nach raibh sé teorannaithe don Antartach ar aon chuma, ach a bheag nó a mhór os ár gcionn go léir. Mar shampla, sa taobh seo den Domhan tháinig laghdú timpeall 8% ar an oiread ózóin os ár gcionn i 1979-1990. Meastar go raibh sé laghdaithe 15% i 2000. Sa chomhthéacs seo, is é a chiallaíonn poll sa chiseal ózóin ná laghdú sa tiúchan ózóin sa chiseal leathan sin den atmaisféar. I gcás laghdú 15% san ózón os ár gcionn, meastar go ligfí 30% níos mó den radaíocht dhochrach ultraivialait-B isteach ná i 1979. Muna gcuirtear an próiseas laghdaithe seo ar mhalairt treo beidh an bheatha ar Domhan, daoine ina measc, thíos leis.
Impireacht na Róimhe
Scar dhá leath na hImpireachta - leath na Róimhe agus leath Chathair Chonstaintín - as a chéile, agus an bheirt acu ag tabhairt "Impireacht na Róimhe" orthu féin. Go traidisiúnta, glactar leis gur tháinig deireadh le hImpireacht na Róimhe ar an 4 Meán Fómhair 476, nuair a cuireadh Impire deireanach Iarthar na Róimhe, Romulus Augustus nó "Augustulus", as cumhacht, gan aon duine a ghlacfadh an ríchathaoir ina dhiaidh. Mar sin, chuaigh Impireacht Iarthar na Róimhe in éag i rith na cúigiú haoise, ach mhair an leath Oirthearach - an Impireacht Bhiosántach, mar is gnách a thabhairt uirthi inniu - go dtí an bhliain 1453, nuair a chuir na Turcaigh Otamánacha de dhroim an tsaoil í. Choinnigh na Biosántaigh cultúr agus dlí na sibhialtachta Gréagaí agus Rómhánaí beo ina measc, chomh maith leis an gCríostaíocht Heilléineach agus Cheartchreidmheach, ach níor mhair an Laidin ina mbéal, nó b'fhearr leo an Ghréigis, a bhí á labhairt go fairsing mar chineál francbhéarla in Oirthear na hImpireachta le fada.
Ceannaircí agus Bliain an Cheathrair Impirí
Thosaigh cogadh cathartha san impireacht. Chuir Nearó lámh ina bhás féin sa bhliain 68. Sa bhliain 69, bhí an Impireacht faoi smacht ag Galba, Otho, Vitellius agus Veaspáisian i ndiaidh a chéile. Mar sin, tugtar Bliain an Cheathrair Impirí ar 69.
Domitianus
Ba dheartháir le Titus é Domitianus. Ba rialtóir tiarnúil é. Feallmharaíodh Domitianus sa bhliain 96.
Géarchéim na Tríú hAoise
Ar éigean nár tháinig deireadh leis an Impireacht le linn na tréimhse seo (idir 235 agus 284). Bhí cogaí, géarchéimeanna eacnamaíochta, plánna agus galair ar siúl.
Athaontú faoi Theodosius
Ba é Theodosius Mór an t-impire deireanach a bhí ag rialú na hImpireachta uile, idir oirthear agus iarthar. Fuair sé bás sa bhliain 395, agus tháinig meath ar an iarthar arís i ndiaidh a lae. Chreach Alaric, rí na nGotach, cathair na Róimhe sa bhliain 410.
Generalitat de Catalunya
Chuir Franco an Generalitat faoi chois i 1939 tar éis a bhua i gCogadh Cathartha na Spáinne. Sheol an Gestapo an t-uachtarán Lluís Companys ar ais go dtí an Spáinn ón Fhrainc agus lámhachadh é i gCaisleán Montjuïc i 1940. Athbhunaíodh an Generalitat ar an 29 Meán Fómhair 1977 tar éis bás Fhranco agus athbhunú an daonlathais sa Spáinn.
Seo liosta de na ceannairí ar an Generalitat: <ol> <li>Berenguer de Cruïlles 1359-1362 <li>Romeu Sescomes 1363-1364 <li>Ramon Gener 1364-1365
Idirlíon
Seirbhísí
I measc na seirbhísí is mó a úsáidtear ar an Idirlíon, tá:
Eoin P. Ó Murchú
Scríbhneoireacht
Sa bhliain 2020, d'fhoilsigh Leabhar Breac Tinte na Farraige Duibhe, aistriúchán Gaeilge a rinne Ó Murchú ar úrscéal le Tim Armstrong dar teideal Air Cuan Dubh Drilseach — an chéad úrscéal ficsin eolaíochta i nGaeilge na hAlban. Ainmníodh an t-aistriúchán ar ghearrliosta Ghradam de Bhaldraithe sa bhliain 2021.
Obair acadúil
Cháiligh Ó Murchú mar dhochtúir leighis sa Choláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath in 2013. Sa bhliain 2016, bhain sé céim mháistreachta amach sa Scríobh agus Cumarsáid na Gaeilge, le tráchtas dar teideal ‘Nach do reub an cuan’ Inneall hibrideach aistriúcháin a úsáid mar chéim réamhaistriúcháin chun prós cruthaitheach a aistriú ó Ghaeilge na hAlban go Gaeilge na hÉireann, faoi stiúir an Ollaimh Máire Ní Annracháin. Tá sé i mbun dochtúireachta san aistriúchán liteartha faoi láthair in Ollscoil Mhaigh Nuad, faoi stiúir an Ollaimh Fionntán de Brún.
Deoise
deas|mion| Cosúil le deoisí eile, tá ardeaglais ag Deoise na Róimhe, suíomh oifigiúil [[Pápa|Easpag na Róimhe]]
Briosclán
Planda ilbhliantúil dreapaire fréamhaithe atá dúchasach do na réigiúin mheasartha uile, beagnach. Na duilleoga sonrach cleiteach, clúdaithe go dlúth le ribí gruaige síodúla airgeadacha; na bláthanna le heipeachailís is cailís, cúigpheitealach buí. D'úsáidtí na fréamhacha stáirseacha mar bhia anallód.
Peverell
Is ceantar suite i bPlymouth é Peverell.
Páirc Náisiúnta Gorongosa
Tá Páirc Náisiúnta Gorongosa suite i Mósaimbíc.
Dioscliosta Zayn Malik
Is éard atá i ndioscliosta an amhránaí agus scríbhneoir amhrán Sasanach Zayn Malik ná DHÁ Halbam stiúideo, cúig shingil mar ealaíontóir ceoil aonréadach agus seacht físeáin ceoil.
Ríthe Mhagh Loirg
Géag Síol Muireadaigh ba ea Ríthe Mhagh Loirg. Deartháir Chonchúir mhic Thaidhg, rí Chonnacht 967–973, ba ea a sinsear, Maolruanaidh Mór mac Taidhg. Roimhe sin, bhíodh Clann Mhic Riabhaigh i gceannas sa cheantar.
Cumraíocht leictreon
Scealla agus fosceallaí
Is éard atá i leictreonsceall ná an tsraith de chandamstaideanna a roinneann an phríomh-chandamuimhir chéanna, n (an uimhir roimh an litir sa lipéad fithiseach), a fhéadfaidh leictreoin a líonadh. Is féidir leis an nú sceall den adamh freastal ar 2n2 leictreon, .i. is féidir leis an gcéad sceall freastal ar 2 leictreon, an dara sceall 8 leictreon, an tríú sceall 18 leictreon agus mar sin de. Bíonn gá leis an fhachtóir 2 toisc go ndéantar na staid cheadaithe a dhúbailt mar gheall ar leictreonghuairne - tógann gach fithiseán adamhach suas le dhá leictreon comhionann murach sin isteach, le guairní fritreomhara, ceann le guairne +1/2 (a luaitear le saighead suas de ghnáth) agus ceann le guairne −1/2 (le saighead anuas).
Nodaireacht
Maidir le cumraíocht ar leith, níl ord scríbhneoireachta na bhfithiseán socraithe go hiomlán, ós rud é nach bhfuil tábhacht fhisiciúil ach ag cóimheas an fhithiseáin. Mar shampla, is féidir cumraíocht leictreon de bhunstaid an tíotáiniam a scríobh mar [Ar] 4s23d2 nó [Ar] 3d24s2. Leanann an chéad nodaireacht an t-ord bunaithe ar riail Madelung maidir le cumraíochtaí adamh neodrach; Líontar 4s roimh 3d sa seicheamh Ar, K, Ca, Sc, Ti. Cuireann an dara nodaireacht gach fithiseán a bhfuil an luach céanna n acu le chéile, a fhreagraíonn don ord "speictreascópach" d'fhuinneamh na bhfithiseán, is é sin in ord cúlaitheach ina mbaintear leictreoin as adamh ar leith chun iain dearfacha a dhéanamh; líontar 3d roimh 4s sa seicheamh Ti4+, Ti3+, Ti2+, Ti+, Ti.
Stair
Bhí eolas maith ag Bohr faoin easnamh seo (agus daoine eile), agus scríobh sé chuig a chara Wolfgang Pauli chun a chabhair a lorg chun teoiric chandamach a shábháil (an córas ar a dtugtar "sean-theoiric chandamach" anois). Thuig Pauli go gcaithfidh iarmhairt Zeeman a bheith mar gheall ar na leictreoin is forimeallaí san adamh amháin, agus bhí sé in ann struchtúr na sceall a bhí ag Stoner a athchruthú, ach le struchtúr ceart na bhfosceallaí, trína cheathrú uimhir chandamach agus a phrionsabal eisiaimh (1925) a chur san áireamh.
Cumraíochta na dtriathghás
Is éard is cumraíocht na dtriathghás ann ná cumraíocht leictreon na dtriathghás. Bunús gach imoibriú ceimiceach is ea claonadh na n-dúl chun cobhsaíochta a bhaint amach. De ghnáth géilleann adamh na bpríomhghrúpaí don riail an ochtréid, agus go ginearálta géilleann miotail thrasdultacha do riail an 18-leictreon. Tá na triathgháis (He, Ne, Ar, Kr, Xe, Rn) níos lú imoibríoch ná dúile eile toisc a bhfuil cumraíocht na dtriathghás acu cheana féin. Meastar go mbeidh an t-óganasan níos imoibríche mar gheall ar éifeachtaí coibhneasaíocha d’adaimh throma. Tá sé de nós ag gach córas staid chobhsaíochta nó staid íosfhuinnimh a fháil, agus mar sin glacann dúile ceimiceacha páirt in imoibrithe ceimiceacha chun cumraíocht leictreonach chobhsaí a fháil atá cosúil leis an dtriathghás is gaire dó. Sampla den chlaonadh seo is ea dhá adamh hidrigine (H) a imoibríonn le hadamh ocsaigine (O) amháin chun uisce a dhéanamh (H2O). Tá fiús a 1 ag hidrigin sa bhunstaid, agus nuair a dhéantar uisce faigheann sí sciar den dara leictreon a thagann ó ocsaigin, ionas go mbeidh a cumraíocht cosúil le chumraíoch an héiliam, an triathghás is gaire dí. Ar an gcaoi chéanna, tá fiús a 6 ag an ocsaigin sa bhunstaid, agus faigheann sí sciar de dhá leictreon ón dá adamh hidrigine, ionas go mbeidh a chumraíocht cosúil leis an triathghás neon, an gás is gaire dí.
Cumraíocht leictreon i móilíní
I móilíní, éiríonn an cás níos casta, toisc go bhfuil struchtúr fithiseach difriúil ag gach móilín. Lipéadaítear na fithiseáin mhóilíneacha de réir a shiméadrachta, seachas lipéid na bhfithiseán adamhach a úsáidtear le haghaidh adamh agus iain aon-adamhach: mar sin, scríobhtar cumraíocht leictreon an mhóilín dé-ocsaigine, O2 mar seo a leans; 1σg2, 1σu2, 2σg2, 2σ u2, 3σg2, 1πu4, 1πg2  nó a chomhionann 1σg2, 1σu2, 2σg2, 2σ u2, 1πu4, 3σg2, 1πg2. Is ionann an téarma 1πg2 agus an dá leictreon sa dá π *-fhithiseán díchineálach (frithnascadh). Ó rialacha Hund, tá guairní comhthreomhara ag na leictreoin seo sa bhunstaid, agus mar sin tá glanmhóimint mhaighnéadach ag dé-ocsaigin (tá sí paramaighnéadach). D'éirigh go hiontach leis an míniú ar pharamaighnéadas na dé-ocsaigine i gcomhair theoiric na bhfithiseán móilíneach.
Feidhm
Maidir le hadaimh nó móilíní a bhfuil níos mó ná leictreon amháin acu, déantar gluaisne na leictreon a chomhghaolú agus níl pictiúr den sórt sin cruinn a thuilleadh. Teastaíonn líon an-mhór cumraíochtaí leictreonacha chun cur síos beacht a dhéanamh ar aon chóras il-leictreon, agus ní féidir aon fhuinneamh a bheith bainteach le cumraíocht amháin. Mar sin féin, is gnách go mbíonn an lámh in uachtar ag líon an-bheag cumraíochtaí ar an tonnfheidhm leictreonach agus dá bhrí sin tá coincheap na cumraíochta leictreonaí fós riachtanach do chórais il-leictreon Mar sin féin, is gnách go mbíonn líon an-bheag cumraíochtaí i gceannas ar tonnfheidhmleictreonacha agus dá bhrí sin tá coincheap na cumraíochta leictreonaí fós riachtanach do chórais il-leictreon.
Cerrigydrudion
Baile i gConwy, an Bhreatain Bheag, is ea Cerrigydrudion, 173.5 km ó Caerdydd agus 288 ó Londain. Tá daonra 711 ann, agus tá 549 (77.2%) in ann Breatnais a labhairt.
Mórcheannas airgeadaíochta
Mórcheannas airgeadaíochta na Breataine
Tháinig meath ar sheasamh na Breataine mar gheall ar iomaíocht idir stáit, infheistíocht intíre neamhleor, agus an Chéad Chogadh Domhanda. In ainneoin a laigí geilleagracha, lean smacht polaitiúil na Breataine ar aghaidh tar éis an Chéad Chogadh Domhanda, rud a d'eascair an caighdeán malairte óir a cruthaíodh faoi Chomhdháil Genova 1922. Theip ar an gcóras seo, áfach, ní hamháin mar gheall ar éagumas na Breataine, ach mar gheall ar dhílárú méadaitheach an chórais airgeadaíochta idirnáisiúnta le méadú Nua-Eabhrac agus Pháras mar ionaid airgeadais a d’fhág gur thit an caighdeán malartaithe óir i 1931. Thit caighdeán an Mhalartaithe Óir don tréimhse idirchogadh, mar a dúirt Kindleberger go tuisceanach, toisc "Ní raibh an Bhreatain in ann agus ní bheadh Meiriceá." Go deimhin, soláthraíonn Kindleberger éagsúlacht beagán difriúil ar hegemonaíocht airgeadaíochta a bhfuil cúig fheidhm aige seachas trí fheidhm a shainítear anseo.
Mórcheannas airgeadaíochta na Stát Aontaithe
I ndeireadh an Dara Cogadh Domhanda tháinig an chumhacht airgeadaíochta i lámha Stáit Aontaithe Mheiriceá a bhí fágtha gan mhá gáinne ag an gcogadh le déanaí. D'eascair na Stáit Aontaithe ón Dara Cogadh Domhanda le hidéil an idirspleáchais eacnamaíoch, na cuntasachta, agus an altrúchais, arna léiriú i bhfís an iltaobhachais uilíoch. Thar aon ní eile, ní raibh i gceist leis an iltaobhachas ach neamh-idirdhealú trí bhacainní agus bacainní ar thrádáil a dhíchur nó a laghdú, ach níos tábhachtaí fós ná bacainní a choinneáil “a bhí deacair a chur i bhfeidhm ar bhealach neamh-idirdhealaitheach” (Ruggie, 1982, lch. 213). Go bunúsach, tá difríocht idir an téarma iltaobhachas sa lá atá inniu ann, i gcomparáid leis an méid a bhí i gceist aige tar éis an Dara Cogadh Domhanda. Ní bheadh leasanna SAM i ngeilleagar domhanda iltaobhach liobrálach bunaithe go hiomlán ar idirnáisiúnachas idéalach. Bhí an fuacht, ag ríomh an ghá atá le barrachas onnmhairithe SAM a ghiniúint. Chuirfeadh sé seo deireadh le caiteachas an rialtais, spreagfadh sé an geilleagar intíre, chuirfí in ionad infheistíocht intíre, agus sheachnódh sé atheagrú ar thionscail áirithe sa gheilleagar a bhí róthógtha le linn na hiarrachta cogaidh. Ar na cúiseanna sin bhí “tábhacht ar leith ag baint leis an smaoineamh maidir le barrachas onnmhairiúcháin” (Bloc, 1977, lch. 35) do SAM. Mar sin bhí dlúthbhaint ag táirgeadh barrachais onnmhairithe le geilleagar domhanda a bhunú a bhí saor ó chórais impiriúla, chomh maith le híocaíochtaí déthaobhacha agus córais trádála. Bheadh sé mar aidhm ag SAM mar sin impireacht a réamhtheachtaí a oscailt do thrádáil Mheiriceá agus comhlíonadh na Breataine a bhailiú chun a córas airgeadaíochta iarchogaidh a chruthú trí ghiaráil airgeadais, is é sin Comhaontú Airgeadais Angla-Mheiriceánach 1945.
An tSlí Mhór
Is é an tSlí Mhór ceann de na cúig phríomhbhóthar a chuaigh i dtreo na Teamhrach sa chianaimsir in Éirinn. Bhí na bóithre seo luaite in Annála na gCeithre Máistrí, M123.2: A n-oidhce geine Cuinn forrith cóicc príomhróid go Temhraigh na ro taidhbhredh riamh go sin. At iatt a n-anmanna, Slighe Asail, Slighe Miodhluachra, Slíghe Cualann, Slighe Mór, Slighe Dála. Slighe Mór tra as isidhe Esccir Riada .i. sabhronna Ereann a dó etir Chonn & Eoghan Mór.
Cúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh
An Ghaeilge
Cé go bhféadfadh go mbeidh éifeacht bheag phraiticiúil ag an cás seo, léirigh sé prionsabal tábachtach maidir leis an oibleagáid a bhíonn ar an Stát Treoir a chur i bhfeidhm, go mór mór má tá cearta teanga i gceist.
Cillín Chaoimhín
Sráidbhaile in iarthar Chontae Chill Mhantáin é Cillín Chaoimhín, nó Hollywood as Béarla (ní úsáidtear an leagan truaillithe den ainm Gaeilge, Killinkeyvin, sa Bhéarla a thuilleadh). Tá sé suite chois Bhóthar Bhearna Chill Mhantáin, cóngarach d'acomhal an bhóthair sin agus N81, ar bóthar náisiúnta den dara grád é. Ní raibh oiread is 100 duine ina gcónaí sa sráidbhaile féin, nuair a rinneadh daonáireamh na bliana 2002, ach le fírinne, tá an pobal áitiúil níos mó ná an sráidbhaile féin, timpeall leathmhíle duine ar fad.
Fuair an áit a hainm ó Chaoimhín, an naomh Éireannach a bhunaigh an mhainistir i nGleann Dá Loch sa séú haois. Bhíodh na hoilithrigh ag dul trí Chillín Chaoimhín ar a dturas go dtí Gleann Dá Loch, go dtí go ndeachaigh an nós oilithreachta in éag go luath san fhichiú haois. Inniu féin, áfach, cuireann turasóirí Turas Chaoimhin díobh ó Chillín Chaoimhín go Gleann Dá Loch le lán a súl a bhaint as an áilleacht i bPáirc Náisiúnta Shléibhte Chill Mhantáin.
Ceallach - Cín Lae Fíréin AD590-620
Is leabhar de chuid Dhiarmuid Johnson é Ceallach - Cín Lae Fíréin AD590-620 (fotheideal ː Ar Imeallchríocha na Críostaíochta).
Owen Teague
Is aisteoir Meiriceánach é Owen William Teague (rugadh 8 Nollaig 1998).
Stoke
Is ceantar suite i bPlymouth é Stoke.
Foréigean teaghlaigh
Drochíde
Sáraíonn drochíde sa teaghlach aicme, inscne, cineál agus creideamh reiligiúnach. Is riachtanach a thuiscint go bhféadfaidh drochíde titim amach i réimse fairsing cúinsí ina mbíonn réimse fairsing íospartach i gceist.
Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 1958
Ba chomórtas iománaíochta í Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 1958, a thosaigh ar 20 Aibreán 1958 agus chríochnaigh ar 7 Meán Fómhair 1958. B'í an 72ú comórtas Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann. Ghlac 14 fhoireann páirt. Bhuaigh Tiobraid Árann an comórtas don 17ú huair.
Eagarthóireacht scannáin
Cuid chruthaitheach agus theicniúil den phróiseas iar-léiriúcháin de dhéantús scannán is ea an eagarthóireacht scannán. Tagann an téarma ón bpróiseas traidisiúnta a bhaineann le bheith ag obair le scanná ach tá an teicneolaíocht dhigiteach go mór i gceist le fada anois.
Nuala McAllister
Is polaiteoir de chuid Thuaisceart Éireann í Nuala McAllister (Nuala Nic Alasdair). Is ball í de Pháirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann. Is Comhalta den Tionól Reachtach í do Bhéal Feirste Thuaidh, ó 2022 ar aghaidh.
Cearbhall mac Muireacáin
Tháinig Cearbhall i gcomharbacht ar a fháil i bhfad amach, Muireadach mac Brain Uí Dhúnchadha tar éis a bháis Mhuireadaigh sa bhliain 885. Murab ionann agus Muireadach, a bhí fosta ina abb tuata Chill Dara, is amhlaidh nach raibh Cearbhall ach ina rí. Insítear gur maraíodh Lergus mac Cruinnén, easpag Cill Dara, ag Cath Philgrim idir an Ardrí Flann Sinna agus na Lochlannaigh as Áth Cliath sa bhliain 888. Sa bhliain chéanna, fuair rí Cearbhall mac Dúnlainge bás, chomharsa na Laighean a rinne ionsaí go mion minic orthu.
Ní fheictear ach pas beag tuairiscí maidir le réimeas Chearbhaill i nAnnála Uladh. Sa bhliain 902, insítear go ndeachaigh sé i dteannta le Máel Finnia mac Flannacáin, rí Bhreá, ar feachtas go hÁth Cliath agus gur chuir suas an ruaig ar na Gaill (na Lochlannaigh agus Gall-Ghaeil, as Éirinn. Throid sé i dteannta le Flann (phós sé a iníon, Gormfhlaith), in éadan fhir na Mumhan ag Cath Bhealach Múna (gar de Dhíseart Diarmada) air a maraíodh Cormac mac Cuileannáin, rí Mumhan agus easpag Chaisil.
Tortrix viridana
Leamhan sainiúil glas is ea Tortrix viridana, ar a dtugtar an leamhan darach glas a mbeathaíonn a larbhaí ar dhuilleoga crann, go háirithe an dair. Tá an cloigeann, an tóin, agus na sciatháin tosaigh glas, agus na sciatháin deiridh scothliath. Is é 18-24 milliméadar an réise sciathán. link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b5/Tortrix_viridana_eggs.jpg/200px-Tortrix_viridana_eggs.jpg|clé|mion|200x200px| Uibheacha link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/74/Tortrix_viridana_larva.jpg/200px-Tortrix_viridana_larva.jpg|clé|mion|200x200px| Larbha link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3c/Tortrix_viridana_pupa.jpg/200px-Tortrix_viridana_pupa.jpg|clé|mion|200x200px| Pupa Is féidir le hinmhíolú na larbhaí na duilleoga a bhaint de chrann darach. Leagann an baineannach a cuid uibheacha in aice le bachlóga duille, a itheann na larbhaí nuair a thagann siad chun cinn. De réir mar a fhásann na larbhaí níos mó, itheann siad duilleoga níos mó, agus ansin rollaíonn siad iad féin i nduilleog lánmhéide chun cuileoga a phupú.
Tailte
Ba bhandia í Tailte (Sean-Ghaeilge Tailtiu nó Tailltiu '' i Miotaseolaíocht na nGael.
Stair na hÉireann
Eagraíodh féile Lúnasa ag Carman (ní fios go cruinn a shuíomh), agus faightear chomh maith dán an dinnseanchais a thugann bréagshanasaíocht don áit. Maíonn an dán go bhfuil an fhéile ainmnithe as Carman, ach a mhalairt, mar an gcéanna le Tailte, is amhlaidh go bhfuil an dia miotaseolaíochta ainmnithe as an áit.
I ré na staire, ba é Tailte an baile ina raibh an príomhtionóil de chlann Uí Néill.
Tagairtí na nAnnála
Féach Annals of Inisfallen (AI)
Dé-ocsaíd charbóin
mion|clé|Boilgeoga CO2 i ndeoch bhog
Hidrealú alcaileach (diúscairt coirp)
mion| Córas diúscartha hidrealaithe alcailigh ag an Institiúid um Thaighde Bithshlándála taobh istigh de Halla Pat Roberts ag Ollscoil Stáit Kansas Is próiseas é hidrealú alcaileach (ar a dtugtar bithchréamadh, resamadh, créamadh gan lasair, nó créamadh uisce ) chun taisí daonna agus peataí a dhiúscairt trí úsáid a bhaint as buac agus teas, agus is rogha eile é ar adhlacadh nó créamadh.
Rudolf Hertz
Hertz idir an Dá Chogadh
I dtús na dtríochaidí ceapadh é ina léachtóir cúnta (Privatdozent) i Roinn na hInd-Eorpaise agus na Ceiltise, in Ollscoil Bonn. Sin é go díreach an t-am a dtáinig na Naitsithe chun cumhachta sa Ghearmáin. Sa bhliain 1933, briseadh as a phost é. Ceithre mhí ina dhiaidh sin, fuair sé litir eile ón Roinn Óideachais á rá leis go raibh maithiúnas faighte aige, mar go raibh sé ina Leifteanant ar an bhfronta le linn an chogaidh agus go bhféadfadh sé filleadh ar a phost san Ollscoil. Ach cúpla bliain ina dhiaidh sin arís, nauir a thainigh dlíthe Nürnberg i gcoinne na nGiúdach i bhfeidhm, sa bhliain 1935, briseadh go hiomlán as a phost é. Idir sin agus 1943, lean sé mar dhuine príobháideach ag déanamh staidéir agus taighde sa Ghaeilge.
Faolán mac Muireadhaigh
Rí na Laighean de rítheaghlach Uí Dhúnlainge ba ea Faolán mac Muireadhaigh (Sean-Ghaeilge Fáelán mac Muiredaig) (bás 942). Ba bhall de chlann Uí Dhúnchadha é. Muiredach mac Brain (bás 885) iar-rí, ba ea a athair. .
Cilmeri
52.1515°N, -3.4538°W
Cilybebyll
51.7226°N, -3.8278°W
Anne Applebaum
Iriseoir, staraí agus colúnaí Meiriceánach is ea Anne Elizabeth Applebaum, a rugadh ar 25 Iúil 1964 in Washington, D.C. Is iad an cumannachas agus forbairt an tsaoil shibhialta in Oirthear na hEorpa agus san Aontas Sóivéadach agus sa Rúis na téamaí is coitianta a scrúdaíonn sí. Le cúpla bliain tá a haird dírithe ar staid an daonlathais i dtíortha an Iarthair freisin.
Brocaire Albanach
deas|200px|thumb|Brocaire Albanach Madra le colainn fhada is cosa an-ghearra. An t-eireaball gearr suas in airde. An ceann fada le malaí, croiméal is féasóg. Na cluasa gearra in airde. An fionnadh dubh tiubh guaireach ag síneadh go talamh, beagnach. Brocaire Obar Dheathain is ea an cineál le fionnadh an-gharbh.
Snáthaid mhór lorgearrach
Is feithid í an snáthaid mhór lorgearrach.
Evo Morales
thumb|left|220px|Morales (ar chlé) le [[Luiz Inácio Lula da Silva|Luiz Inácio da Silva.]]
Irish Society for Promoting the Education of the Native Irish through the Medium of Their Own Language (1818)
Grúpa misinéireachta Protastúnach ba ea an Society a dhírigh ar Chaitlicigh a labhair Gaeilge a iompú ina bProtastúnaigh. Bhunaigh baill d’Eaglais na hÉireann an cuman.
Kattegat
Tíreolaíocht
thumb|[[Älvsborg suite i Kattegat]] Dar leis an sainmhíniú a bunaíodh le coinbhinsiún i 1932, a bhí sínithe ag an Danmhairg, ag an Iorua agus ag an tSualainn (cláraithe ag Sraith Conartha Conradh na Náisiún 199 - 1933) tá an teorainn thuaidh idir Kattegat agus Skaggerak suite ag an bpointe thuaidh den Skagen ar Iútlainn agus tá teorann theas i dtreo Oresund suite ag barr na leithinse Kullen i Scania.
Tá roinnt limistéir cósta suntasacha buailte leis an Kattegat, lena n-áirítear anaclann dúlra Kullaberg i Scania na Sualainne ina bhfaightear roinnt speicis neamhchoitianta agus cladach carraigeach, baile Mölle, ina bhfuil cuan pictiúrtha agus radhairc do Kullenburg agus do Skagen, ar bharr thuaidh na Danmhairge ann.
Ealaín fheidhmeach
Is iad na healaíona feidhmeacha na healaíona go léir a chuireann dearadh agus maisiúchán i bhfeidhm ar réada laethúla praiticiúla chun iad a dhéanamh níos tarraingtí ó thaobh aeistéitiúil de. Cuirtear an téarma seo i gcodarsnacht leis na mínealaíona, is iad sin na healaíona a tháirgeann rudaí gan úsáid phraiticiúil ar bith, a bhfuil sé mar chuspóir acu an intleacht a spreagadh ar bhealach éigin nó fiú an áilleacht féin. Go praiticiúil, téann an dá chatagóir isteach ina chéile go minic, mar an gcéanna leis na healaíona maisiúla.
Iarmhairt cheaptha teasa
Ní mór dúinn astúcháin dhíobhálacha a laghdú
Cuireann meatán timpeall 25% leis an téamh breise domhanda, agus CFCanna timpeall 20%. Is gá stop glan a chur le sceitheadh CFCanna san atmaisféar chun a dtiúchan a laghdú, de bhrí gur ábhair chomh fadtéarmach iad.
Géarchéim an Choinscríofa (Éire, 1918)
Chuir an Ghearmáin tús le hionsaí ollmhór ar an bhFronta Thiar ar 21 Márta 1918 ("Ionsaí an Earraigh"). Agus tuairiscí scanrúla os a gcomhair ón bhFrainc, mhol comhaireacht cogaidh na Breataine an coinscríobh a shíneadh go hÉirinn (bhí an coinscríobh i bhfeidhm sa Bhreatain ó 1916 ar aghaidh). Tharla cliseadh Chomhdháil na hÉireann in Aibreán 1918 ag an am céanna
Burngreave
Is ceantar suite i Sheffield é Burngreave.
Eolaíocht fheidhmeach
Is iad na heolaíochtaí feidhmeacha ná na heolaíochtaí a cuirtear i bhfeidhm sa saol laethúil.
Mayotte
Départment thar lear agus réigiún de chuid na Fraince is ea Mayotte (Mayotte, IPA: |majɔt|; Shimaore: Maore) nó Départment de Mayotte go hoifigiúil. Cuimsíonn sé Grande-Terre (nó Maore), an t-oileán is mó, agus Petite-Terre (nó Pamanzi), oileán níos lú, chomh maith le roinnt oileán beag thart timpeall ar an dá phríomhoileán. Is cuid d'oileánra Chamóra é Mayotte, agus é suite i dtuaisceart Chanáil Mhósaimbíc san Aigéan Indiach.