cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cibearspás
deas|250px|thumb|Cibearspás Réimse de theicneolaíocht an ríomhaire ina bhfeidhmíonn an t-úsáideoir i réaltacht fhíorúil nó shaorga atá tógtha go hiomlán as sonraí ríomhaire. I láthair na huaire caitheann an t-úsáideoir a bhíonn ag plé le cibearspás lámhainní ar leith, feistithe le braiteoirí is clogad b'fhéidir, a sholáthraíonn radharc, fuaim is b'fhéidir braistintí eile atá cruthaithe ag an ríomhaire dó. Is féidir, le cabhair na bhfeistí seo, imoibriú leis an réaltacht fhíorúil sin i gcibearspás trí bhíthin an ríomhaire. Den chuid is mó bíonn na taighdeoirí a phléann le cibearspás ag iarraidh íomhánna nua a chruthú leis an ríomhaire agus comharthaí a fháil ón nguth, lámhscríbhneoireacht, cur allais, gluaisní bhaill na colainne (na súile ina measc), agus eile chun iad a ionchur sa ríomhaire agus imoibrithe ilghnéitheacha nua a dhéanamh leis an ríomhaire seachas méarchláracha, lucha is na modhanna eile ionchuir atá in úsáid anois. Bunúsach do ríomhaireacht na gcluichí.
Susan McKenna-Lawlor
Spás Teicneolaíocht na hÉireann Teoranta
Bhí McKenna-Lawlor i gceannas foireann idirnáisiúnta eolaithe a thógáil brathadóir na gcáithníní go raibh in ann fuinneamh a bhrath idir 30 kiloelectron volta agus roinnt megaelectronvolts don Phobos spásárthaí an tAontas Sóivéadach i 1988. De thoradh an rath a bhí ar an braite, d’iarr na heolaithe Sóivéadacha gléas den chineál céanna a chur ar aghaidh chun misean Mars sa bhliain 1994.
Eamhnú núicléach
Sa bhuama ligtear don imoibriú slabhrúil dul ar aghaidh chomh tapa agus is féidir chun an pléascadh a dhéanamh chomh cumasach millteanach agus is féidir. In imoibreoir núicléach is féidir an t-imoibriú céanna a stiúradh go mall rialta, agus an teas uaidh a úsáid chun uisce a fhiuchadh, tuirbín gaile a rothlú, agus leictreachas srutha ailtéarnaigh (SA) a ghiniúint.
An Nualainn
Bardais
Foréigún Loviisa:
Lepidoptera
mion|300px|Léipidiptire Ord mór feithidí a chuimsíonn 186,000 speiceas féileacán is leamhan, na Léipidiptirí, nó Lepidoptera. Bíonn dhá phéire sciathán scannánach clúdaithe le lanna ar na feithidí fásta. Bíonn na sciatháin thosaigh is dheiridh ceangailte le chéile. An béal modhnaithe ina phrobasc caol diúil. Itheann na larbhaí cruimh chabáiste plandaí, agus a mbéil oiriúnaithe chun coganta.
James Joyce
Saol
Seans maith nach bhfeicfeadh Ulysses solas an lae murach gur iarr an file Ezra Pound ar Joyce teacht go Páras sa bhliain 1920. Dar leis an bheathaisnéisí Richard Ellmann, bhí Joyce le seachtain a chaitheamh i bPáras ach d’fhan sé ann ar feadh 20 bliain. Is ansin a chríochnaigh sé ''Ulysses. ''
Deireadh a shaoil
Ghoill an glácóma air, agus é ag druidim le deireadh a shaoil ach go háirithe, agus bhí an-deacracht aige léamh profaí a dhéanamh ar a chuid leabhar.
Beverley McLachlin (dlí-eolaí)
Saol
Bhí McLachlin ina ball foirne teagaisc sa Scoil Dlí Peter A. Allard in Ollscoil na Colóime Briotanaí ó 1974 go 1981.
Robert Falcon Scott
An Dara Turas 1910–1913
Ochtar a bhí fós sa ghrúpa nuair a bhí siad timpeall 240 km ón bPol Theas. Ansin, d’ordaigh Scott do Tom Crean agus do bheirt eile – Teddy Evans agus Bill Lashly – dul ar ais. Lean Scott féin agus ceathrar eile ar aghaidh.
Galair dholeigheasta
mion|clé|[[George Washington ag fáil bháis, le Junius Brutus Stearns (1851)]] Is galair dholeigheasta iad nach bhfuil leigheas orthu. Uaireanta is is galair iad nach bhfuil inleighis, tá tinneas foirceanta ar na hothair agus tá siad ag fáil bháis.
21 Márta
Is é an 21 Márta an 80ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 81ú lá i mbliain bhisigh. Tá 285 lá fágtha sa bhliain.
Gabriel Orozco
Is maith le hOrozco taisteal ar fud an domhain, lena bhean chéile Maria Gutierrez, agus a mhac Simón. Roinnt Siad a gcuid ama idir Páras, Nua-Eabhrac agus i gCathair Mheicsiceo.
1992–1999
“Ba é dán faoi neamhní, go háilinn!, D'fhéadfadh sé seo a bheith faoi gach rud freisin. Is é láithreacht, cibé ar bith caol, a bhí an t-eochair chun folus an tseomra a fheicháil, mar gá le fuaim amháin a bheith ann chun tost a léiriú.” – Ann Temkin Taispeánadh an chéad “Tábla ag obair” d’Orozco i Zurich sa bhliain 1996. Is iad na táblaí oibre, cairn na sceitsí, smaointe, rudaí aimsithe, rudaí fagtha, agus oibreacha ealaíne neambhchríochnaithe. Léiríonn na táblaí pictiúr phearsanta ar phróiseas an ealaíontóra; giniúint an smaoinimh, an turgnamh, agus/nó an socrú a dhéanamh, an obair agus a smaoineamh a chur i leataobh ar fad. Is iad na rudaí beaga seo, nuair a thaispeántar le chéile iad, a thugann an breathnóir tuiscint ar na téamaí athfhillteacha agus naisc is féidir a fháil laistigh d’obair Orozco. Ceapadh  Eitleogí Dubh was conceived do Documenta X go gairid tar éis ar cheann de na scamhóga Orozco a thit sa bhliain 1996. Réitigh Orozco go maith léis a chéad obair eile a dhéanamh trí mheán "próiseas an-mhall" Cheannaigh sé, cloigeann duine, ó siopa dúlra i NYC agus ar feadh míonna, d'oibrigh sé chun an cloigeann ar fad a chlúdaígh le clár táiplise déanta as graifít. Leanann an clár táiplise comhrianta an chloigeann, i gceannas ar an lucht féachana ar chonair chiorclach timpeall air. Tá gaol déanta idir dolúbthacht an chóras den sórt sin mar eangach agus an cruth nádúrtha de bhlaosc an duine. Lena chois sin, inchollaíonn Eitleogí Dubh  smaointí na “memento mori” agus na blaoscaí dealbhach atá le feiceáil go minic laistigh de chultúr Mheicsiceo. Tugann an obair ceisteanna a chur in aigne maidir le cinniúint agus básmhaireacht an duine.
Droichead na Banna
Is baile suite i gContae an Dúin é Droichead na Banna (Béarla: Banbridge, An Ultais:Bannbrig).
Stair na Polainne
An Chéad Chríochdheighilt
Bhí na comharsana meáite ar reachtaíocht na Polainne a choinneáil gan athrú, ó b'í seanainriail na tíre ba mhó a chuidíodh leosan smacht a chur ar na Polannaigh. Nuair a thosaigh na Polannaigh, áfach, ar iarrachtaí leis an reachtaíocht a fheabhsú agus a leasú, shocraigh na comharsana lámh láidir a chur i bhfeidhm orthu. I bhFeabhra na bliana 1772, d'ionsaigh na comharsana an Pholainn, agus iad ag sealbhú na gcúigí ba chóngaraí dá dtíortha féin. Rinne na Polannaigh a ndícheall cur in aghaidh na n-ionsaitheoirí, ach sa deireadh thiar thall, cloíodh iad. Ní bhfuair achainí an Rí Stanislaus (Stanislaw August Poniatowski) freagra ar bith ó chumhachtaí an Iarthair. Mar sin, b'éigean dó agus dá chuid Feisirí a bhfaomhadh a thabhairt don Chéad Chríochdheighilt seo i Meán Fómhair na bliana 1773. thumb|Rí Stanislaw August
I ndiaidh Chomhdháil Vín
I ndiaidh Chomhdháil Vín, cóiríodh an chuid lárnach de na críocha Polannacha ina ríocht leathneamhspleách a raibh bunreacht agus cineál rialtas dúchais aici, mar atá, Ríocht na Polainne, Królestwo Kongresowe nó Kongresówka, mar a thugadh na Polannaigh uirthi - is é sin, Ríocht na Comhdhála. Bhí an ríocht in aontacht phearsanta leis an Rúis, rud a ghoill go mór ar na Polannaigh, agus cathracha tábhachtacha Polannacha taobh amuigh di. Bhí cathair Chracó ina stáitín neamhspleách, mar Rzeczpospolita Krakowska, is é sin, Poblacht Chracó. Ós rud é nach raibh sa phoblacht sin ach cathair aonair, bhí sé sodhéanta ar fad ag na comharsanaigh chumhachtacha droichead a dhéanamh de neamhspleáchas na poblachta, nuair a tháinig orthu. Bhí Poznan ina cathair Phrúiseach anois, agus Posen mar ainm uirthi go hoifigiúil, nó b'í an Ghearmáinis an teanga oifigiúil in "Ard-Diúcacht Posen". Maidir le Lwów, thugtaí Lemberg uirthi anois, agus í mar phríomhchathair do Ríocht na Gailise agus na Lodaiméire, Königreich Galizien und Lodomerien as Gearmáinis. Bhí an ríocht seo - an Ghailis - ina cuid den Impireacht Ostarach-Ungárach, agus sórt rialtas dúchais aici a chuir ar chumas na n-uasal áitiúil Polannach a gcearta teanga a chur chun cinn. hAinmníodh an ríocht as an dá chathair úd Halicz agus Wlodzimierz-Wolynski, ach, greannmhar go leor, bhí an dara ceann acu sealbhaithe ag an Rúis!
An Ghailis
Nuair a bhris arm na Prúise an cath ar na hOstaraigh ag Königgrätz (inniu, Hradec Králové sa tSeic) sa bhliain 1866, fuair an tImpire Ostarach riachtanach leasuithe a chur i bhfeidhm ar an gcóras polaitiúil le dílseacht na mionlach náisiúnta a chinntiú don choróin. B'é an toradh ba thábhachtaí don Ausgleich seo, mar a thugtaí air (focal Gearmáinise é a chiallaíonn comhghéilleadh nó cothromú) gur bhain uaisle na hUngáire rialtas láidir dúchais amach dá leath féin den impireacht Hapsburgach, mar atá, Ríocht na hUngáire. Sa teagmháil chéanna, d'éirigh le Polannaigh na Gailise córas polaitiúil a réigiúin féin a athrú. Bronnadh tuilleadh cumhachtaí ar Dháil réigiúnda na Gailise, nó Sejm, agus d'fhorbair scoil áitiúil d'intleachtóirí coimeádacha a roghnaigh dílseacht don Impire thar sheancheannairceoireacht na bPolannach.
Lóma an Aigéin Chiúin
Is ball meánmhéide den fhine Gaviidae é Loma an Aigéin Chiúin (Gavia pacifica ).
Andrew Muir
Is polaiteoir de chuid Thuaisceart Éireann é Andrew Muir (Aindriú Ó Mórdha). Rugadh é ar 9 Iúil 1976. Is ball den Pháirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann é. Is Comhalta den Tionól Reachtach é don Dún Thuaidh, ó Nollaig 2019 ar aghaidh.
Boilsciú (cosmeolaíocht)
Cheap an fisicí teoiriciúil Alan Guth teoiric an bhoilscithe in 1979 ag Ollscoil Cornell agus rinneadh níos mó oibre uirthi sna hochtóidí luatha. Tugann sí éachtaint ar thús strúchtúr mórscála an chosmais. Is éard a chuir tús le fás an struchtúir sa chruinne iomlaoid chandamach sa réigiún boilscithe micreascópach, réigiún a bhorr go méid chosmach. Is dóigh le mórán fisiceoirí go míníonn an boilsciú cén fáth a bhfuil an chuma chéanna ar an gcruinne i ngach treo, cén fáth a bhfuil radaíocht an chúlra chosmaigh mhicreathonnaigh chomh cothrom sin, cén fáth a bhfuil an chruinne comhréidh agus cén fáth nach bhfeictear monaphoil mhaighnéadacha.
Teoiric
I gcoitinne tá léaslíne chosmeolaíoch ag cruinne atá ag méadú, rud atá ina chomhartha ar an gcuid den chruinne is féidir le breathnóir a fheiceáil. Ní thagann solas ná aon radaíocht eile a chuireann rudaí lastall den léaslíne amach chomh fada leis an mbreathnóir i gcruinne atá ag luasghéarú, toisc go bhfuil an spás idir an breathnóir agus an rud ag fairsingiú go ró-luath.
Níl sa chruinne inbhraite ach “ball cúisíoch” amháin de chruinne dhobhraite atá i bhfad níos mó. Má fheiceann breathnóir réigiún nua den chruinne den chéad uair tá sé an-chosúil le gach réigiún eile den spás: an radíocht chéanna chúlra aige beagnach, a chuaire spás-ama ag forbairt ar nós cuaire réigiún eile. Ní furasta a dhéanamh amach conas a tharla seo, mar nach raibh na réigiúin nua i dteagmháil lenár gcón solais mar a bhí san am atá caite agus dá bhrí sin nárbh fhéidir leo comharthaí a fháil uaidh.
Teoiricí eile
Cuireann fisiceoirí éigin in iúl go raibh cruinne ann cheana arbh í steille bheatha na cruinne atá anois ach amháin go raibh sí aisiompaithe. Chuaigh an t-am ar gcúl agus bhí cáithníní ina bhfrithcháithníní. Chuaigh sí siar chun singilteacht na hOllphléisce, rud a chruthaigh ár gcruinne féin. Má chuimhnítear ar an scéal ar dhóigh eile, cruthaíodh an dá chruinne ar aon uain ag an Ollphléasc agus iad ag gluaiseacht ar aghaidh agus ar gcúl. Dhéanfadh an míniú seo rud réasúnta simplí den chéad soicind den chruinne agus ní bheadh gá leis na hilchruinní agus na toisí atá á n-úsáid ag fisiceoirí chun na gnéanna is casta d’fhisic chandamach agus den Léirshamhail Chaighdeánach (cur síos ar cháithníní fo-adamhacha) a mhíniú.
Uí Laoghaire
Meastar gur tháinig tiarnaí Uí Laoghaire ó dhúchas as ceantar Ros Ó gCairbre, ach inniu gaolta le paróiste Uibh Laoghaire i gContae Chorcaí
1 Márta
Is é an 1 Márta an 60ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra (61ú i mbliain bhisigh). Tá 305 lá fágtha sa bhliain.
Screamhuisce
Uisce atá i láthair sna carraigeacha póiriúla cosúil le gaineamhchlocha is aolchlocha. Is féidir go n-éiríonn sé ó uisce a shíothlaigh síos ón dromchla (uisce meitéarach), a bhí ann nuair a leagadh síos an charraig mhoirtiúil (uisce comhaoiseach), nó ó ionsánna doigheartha (uisce nua-ghinte). Tugtar an maoschlár ar an leibhéal faoin talamh a bhfuil na carraigeacha faoina bhun sáithithe le huisce, agus faightear toibreacha nádúrtha mar a sroicheann an maoschlár dromchla an Domhain.
Ainmníocht na ceimice neamhorgánacha de réir AIGCF
San ainmníocht cheimiceach, is modh córasach é ainmníocht i gcomhair AIGCF chun comhdhúile ceimiceacha neamhorgánacha a ainmniú, mar a mholann Aontas Idirnáisiúnta na Glan-Cheimice agus na Ceimice Feidhmí (AIGCF). Tá sé foilsithe in Nomenclature of Inorganic Chemistry (ar a dtugtar an Leabhar Dearg (Béarla:the Red Book) go neamhfhoirmiúil). Go hidéalach, ba cheart go mbeadh ainm ag gach comhdhúil neamhorgánach ónar féidir foirmle gan athbhrí a chinneadh. Tá ainmníocht AIGCF ann don cheimic orgánach freisin.
Amazon (comhlacht)
Is ollchomhlacht ríomhthráchtála é Amazon, Inc, ar cheann de na comhlachtaí siopadóireachta agus teicneolaíochta ilnáisiúnta is mó ar domhan. Bhunaigh Jeff Bezos an comhlacht ar 5 Iúil, 1994 i Bullueve, Washington. Deirtear gurb é Amazon an margadh is mó ar líne ar domhan.. clé|mion|[[Jeff Bezos|Jeff Bezos, 2018]]
Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2020 (2021)
Bhí Cluichí an tSamhraidh Oilimpeacha 2020, ar a dtugtar go hoifigiúil na Cluichí den XXXIIú hOilimpiad ar siúl i gcathair Tóiceo na Seapáine ón 23 Iúil go dtí an 8 Lúnasa 2021.
An próiseas tairisceana
Vótáil an Coiste Oilimpeach Idirnáisiúnta (COI) chun an chathair óstach a roghnú le haghaidh Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2020 ag an 125ú Seisiún den COI ar an 7 Meán Fómhair 2013 i mBuenos Aires, an Airgintín.
Áth an Bhairínigh
Is sráidbhaile suite i gContae an Dúin i dTuaisceart Éireann é Áth an Bhairínigh (Béarla: Waringsford). Bhí 129 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2001.
Éaneolaíocht
mion|Willughby's Ornithology (Pepys) Staidéar ar éin, éabhlóid na ngnéithe, a ndáileadh, a n-imirce, a gcaomhnú, a n-éiceolaíocht, a bhfiseolaíocht, a mbithcheimic, a n-anatamaíocht, a ngéineolaíocht, a ngalair, agus a gceangail le hainmhithe eile.
Baile an Bheileogaigh
Sráidbhaile atá suite i gContae na Mí, Poblacht na hÉireann é Baile an Bheileogaigh, nó Bellewstown as Béarla.
Borgward
Rinneadh an branda athbheochan sa 21ú haois faoin ainm Borgward Group AG, cuideachta atá lonnaithe in Stuttgart agus a chuireann gluaisteáin atá déanta sa tSín ar an margadh.
Flann mac Conaing
Bhailigh Flann, ar a glaodh anois rí Brega uile, fir Bhreá, na Laigean agus na ngall as Cill Ó nDaighre, arm 5,000 fear, in éadan a iar-chomhghuaillí Aodh Fionnliath, nach raibh ach 1,000 fear aige, ina measc Chonchúr mac Taidhg Mhóir, rí na gConnacht.
Bocaire
Bíonn comhábhair faoi leith i mbocairí de ghnáth chun blas áirithe a thabhairt dó. I measc na hábhair a mheasctar iontu, bíonn fraocháin ghorma, cnapóga seacláide, caramal, sútha talún, cainéal, puimcín, cnónna, banana, oráistí, cuiríní, péitseoga, sútha craobha, almóinní, leamhachán agus meacain dhearga. Itear bocairí mar scroid ar maidin ach is féidir iad a ithe am ar bith i rith an lae mar scroid mhilis.
Dora Sigerson Shorter
Saol
Sa bhliain 1895 phós sí Clement King Shorter, iriseoir Sasanach agus léirmheastóir liteartha. Bhí cónaí orthu le chéile i Londain, go dtí gur bhásaigh sí nuair a bhí sí 51 d'aois de bharr cúiseanna nár nochtadh. Scríobh a cara Katharine Tynan i sceitse beathaisnéise gur ‘briseadh croí a thug an bás’ mar gheall ar bhásuithe 1916.
Cill fhótaileictreach
Feiste atá íogair do sholas agus a fhreagraíonn don radaíocht le hiarmhairt leictreach. Ainm eile uirthi is ea fótaichill. De ghnáth bíonn sí bunaithe ar leathsheoltóir (sileacan nó gearmáiniam, mionathraithe le breiseáin chuí). Fuasclaíonn an radaíocht leictreoin nasctha, agus is féidir go n-athróidh sé sin seoltacht na cille (cill fhótaisheoltach), go dtáirgfear fórsa leictreaghluaisneach (cill fhótavoltach) nó go dtarlóidh iarmhairt eile. Úsáidtear fótaichealla i solasmhéadair sa ghrianghrafadóireacht, braiteoirí solais (in aláram buirgléara, mar shampla), agus soláthar cumhachta i spásárthaigh is eile.
Caisleán Luzech
Stair
In 1212 rinne Simon de Montfort luaith den bhaile mór. In 1227 ghabh easpag Cahors seilbh ar a raibh ann de chaisleán Luzech agus rinneadh príomhthiarna na háite de. Atógadh an caisleán timpeall na bliana 1230 agus thug an t-easpag cead do bharún Luzech caisleán eile a thógáil ar charraig na Trincade, caisleán níos lú nach maireann de ach roinnt iarsmaí. In 1257 thug Alphonse de Poitiers don easpag na cearta go léir a bhí aige ar na tailte a bhí i seilbh Hugues-Arnaud de Crayssac agus Guillaume-Amalvin, barún Luzech. Scaoil sé saor óna móid dílseachta iad agus thug orthu a bheith faoi ghéillsine ag an easpag. Bhí barúin Luzech ina gcomhthiarnaí ar Luzech in éineacht le heaspag Cahors tar éis dóibh a bheith ina vasáilligh ag cunta Toulouse.
Market Bosworth
deas|250px|thumb|Market Bosworth Is baile suite i Leicestershire é Market Bosworth.
Comhdháil Wannsee (1942)
mion|clé|Am Großen Wannsee  nó Villa Marlier Reáchtáladh Comhdháil Wannsee ar 20 Eanáir 1942 chun bearta agus gníomhartha an SS, na ranna rialtais agus roinnt áisíneachtaí eile a chomhordú d'fhonn dlús a chur le cinedhíothú na nGiúdach, a bhí faoi smacht na Naitsithe agus a gcuid comhghuaillithe.
D'éag triúr acu roimh dheireadh an chogaidh: Freisler, Lange agus Meyer (féinmharfóir); ciontaíodh Bühler agus Schöngarth i gcoireanna cogaidh agus crochadh iad (i 1948 agus i 1946 faoi seach).
Market Harborough
clé|250px|mion|Market Harborough
Éanlaith chlóis
mion|300px|Éanlaith clóis traidisiúnta san Eoraip Tugtar éanlaith chlóis ar na héin a fhaighimid feoil nó uibheacha uathu.
CLG Naomh Lomáin
Is club Cumann Lúthchleas Gael lonnaithe sa Mhuileann gCearr i  gCo. na hIarmhí é CLG Naomh Lomáin (English: St. Loman's GAA). Tá an club lonnaithe ar an mBóthar Dhealbhna sa bhaile.
Comhcheilg coup d'état sa Ghearmáin, 2022
Ar 7 Nollaig 2022, bhí 25 duine gafa sa Ghearmáin maidir le hiarrachtaí an Rialtas Gearmánach a threascairt. Bhí grúpa (darbh ainm an 'Patriotische Union' nó 'Der Rat') a raibh ceangal aige le lucht na h-eite atá go mór ar dheis (an AfD srl) ag pleanáil ceannasaíocht nua a chur i bhfeidhm ar an tír. Maítear go raibh an grúpa ag beartú an lámh láidir a úsáid chun a mbealach a dhéanamh isteach i bParlaimint na Gearmáine agus forlámhas a fháil ar riaradh na tíre. clé|mion|[[Birgit Malsack-Winkemann]] Bhí grúpa daoine armtha faoi réir le tabhairt faoin bparlaimint. Gabhadh Prince Heinrich XIII (Heinrich Reuss), agus Birgit Malsack-Winkemann (ar scor ón AfD)
Baile Thalbóid
I mí Bealtaine na bliana 1917, chuir an U-fhomhuireán UC 65 faoi stiúradh Otto Steinbrinck ceithre shoitheach, mar atá an Saint Mungo, Derrymore, Amber agus Morion, go dtí an tóin i mBá Bhaile Thalbóid. Tógadh bunáit aerfhórsa, RAF Ballyhalbert, i mBaile Thalbóid le Béal Feirste agus oirthear Thuaiscirt Éireann a chosaint sa Dara Cogadh Domhanda. Druideadh an bhunáit agus díoladh an talamh i mí Márta, 1960. Tógadh páirceanna carbhán ann.
Athrú aeráide san Eoraip
Taighde
Foilsíodh an tuarascáil, An Aeráid san Eoraip 2022,  i mBaile Átha Cliath ar 19 Meitheamh 2023 agus tús á chur ansin leis an séú Comhdháil Eorpach um Oiriúnú don Athrú Aeráide. An Eagraíocht Dhomhanda Meitéareolaíochta (WMO) i gcomhar le Seirbhís Copernicus an Aontais Eorpaigh ar an Athrú Aeráide (C3S), a réitigh an tuarascáil.
Cúrsaí sa bhliain 2022
mion|FuinneamhBa í an bhliain 2022 an bhliain ba theo ar an taifead in Éirinn, sa Bheilg, sa Fhrainc, sa Ghearmáin, san Iodáil, i Lucsamburg, sa Phortaingéil, sa Spáinn, san Eilvéis agus sa Bhreatain. Bhí níos lú báistí ná an meán i gcuid mhór den Eoraip in 2022. Cailleadh 880 km3 d’oighear in oighearshruthanna na hEorpa idir 1997- 2022, agus laghdú 34 méadar ar an meán ó thaobh thiús an oighir a bhí i gceist sna hAlpa, an áit ba mheasa a buaileadh.
Cill bhreosla
Tá go leor cineálacha cealla breosla ann, ach is éard atá iontu go léir ná anóid, catóid, agus leictrilít a cheadaíonn iain, go minic iain hidrigine atá luchtaithe go deimhneachg (prótóin), gluaiseacht idir dhá thaobh na cille breosla. Ag an anóid is cúis le catalaíoch an t-imoibriú ocsaídithe sa bhreosla a ghineann iain (go minic iain hidrigine luchtaithe go deimhneach) agus leictreoin. Is féidir go mbeidh a leithéidí ina bhfoinsí neamh-thruaillithe fuinnimh leictrigh amach anseo nuair a thiocfaidh a gcostas anuas.
Cath Chionn tSáile
Troideadh Cath Chionn tSáile i gContae Chorcaí, sa bhliain 1601, nuair a chloígh arm Shasana na tiarnaí Gaelacha agus fórsaí Spáinneacha.
Oilibhéar Pluincéad
Filleadh ar Éirinn
Ar 9 Iúil, 1669 ceapadh Plunkett mar Ardeaspag Ard Mhacha, cathair riaracháin na n-easpag in Éirinn. Ar deireadh, d'fhill sé ar Éirinn i Márta 1670 - bhí an tír níos fearr ó thaobh shaoirse na gCaitliceach faoin am sin.
Bású
Cuireadh chun báis é ar 1 Iúil 1681 agus rinne an Pápa naomh de ar 12 Deireadh Fómhair 1975.
Searg Chú Chulainn
Bunús agus lámhscríbhinní
Is léir é gur cuireadh dhá leagan éagsúla le chéile in LU: cuid de darb ainm Athleagan A, ach cuid eile de scriosta agus athscríofa, nó leathnaigh tógtha amach agus cinn nua curtha ann, darb ainm Athleagan B. Is amhlaidh gur thóg scríbhneoir Athleagain B mar bhunús an lámhscríbhinn caillte, Leabhar Buí Slaine, chomh maith lena scríbhneoireacht féin. Ní léir é, áfach, cén téacs a bhaineann le foinse ar leith. Is ón 12ú haois í teanga Athleagain Á, ach ón 9ú haois teanga Athleagain B ('sé sin, níos luaite).
Achoimre
Anois díreach, bristear an scéal agus Cú Chulainn ag tabhairt comhairle dá mhac altrama Lughaidh na Riabh Dearg, ardrí nuathofa na hÉireann. Is cuid de sheanrá tecosca (teagasc) atá i gceist, agus "can hardly belong to the story in its original form". Tuigtear ámh, go bhfuil a ghaois, cé nach dual dó é, de dheasca dea-thionchar a thinnis dhraíochtúil.
Norman Mailer
Scríbhneoir Meiriceánach a rugadh in Long Branch, New Jersey ab ea Norman Kingsley Mailer (31 Eanáir 1923 – 10 Samhain 2007). Údar bisiúil a bhí ann agus 11 leabhar leis ar na liostaí móréilimh sna Stáit Aontaithe, ceann amháin ar an laghad gach re deich mbliana ag tosnú sna 1940idí. Áirítear é mar dhuine de na scríbhneoirí Meiriceánacha ba nuálaí sna blianta úd, go mór mhór mar scríbhneoir neamhfhicsin chruthaithigh.
Pierre Charles L'Enfant
Ailtire is dearthóir cathrach a rugadh i bPáras ab ea Pierre "Peter" Charles L'Enfant (9 Lúnasa 1754 – 14 Meitheamh 1825). Cónaí air i Meiriceá ó 1777 ar aghaidh. Ar chuireadh an Uachtaráin George Washington, dhear sé plean do phríomhchathair na Stát Aontaithe, eiseamláir chumasach do dhearadh cathracha as sin amach.
Dorohoi
Rialtas
Riarann an chathair trí shráidbhaile: Dealu Mare, Loturi Enescu agus Progresul.
Droim mBearach
Is baile suite i gContae an Dúin é Droim mBearach.
Baile Uí Mhornáin
Sráidbhaile atá suite ar chósta Mhuir Éireannach i gContae na Mí, Poblacht na hÉireann é Baile Uí Mhornáin, nó Mornington as Béarla.
Címbidiam
Ball de ghné magairlíní, ar eipifítí iad, atá dúchasach d'fhoraoisí na hÁise is na hAstráile. Saothraítear go forleathan iad mar gheall ar a spící bláthanna móra feiceálacha, a úsáidtear go minic i mbláthadóireacht is trádáil na mbláthanna gearrtha.
Pádraig Ó hÉigeartaigh
File Éireannach ab ea Pádraig Ó hÉigeartaigh (1871–1936).
6 Márta
Is é an 6 Márta an 65ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 66ú lá i mbliain bhisigh. Tá 300 lá fágtha sa bhliain.
Pádraig Ó hÉigeartaigh
As Uíbh Ráthach, Contae Chiarraí ó dhúchas dó, chuaigh Ó hÉigeartaigh ar imirce go Springfield, Massachusetts, nuair a bhí sé ina leanbh. Rinne sé comóradh ar bhá a mhic sé bliana d’aois sa dán ''Ochón! a Dhonncha a foilsíodh timpeall 1906 in An Claidheamh Soluis'', agus a d'aistrigh Pádraig Mac Piarais níos déanaí.
Corr Chríonaigh
Is baile suite i gContae an Dúin í Corr Chríonaigh.
Washington Irving
Scríbhneoir Meiriceánach a rugadh i Nua-Eabhrac cathair, Nua-Eabhrac ab ea Washington Irving (3 Aibreán 1783 – 28 Samhain 1859).
Díog Beaufort
Is trinse nádúrtha laistigh den Mhuir nIocht Thuaidh idir oirthuaisceart Uladh agus iardheisceart na hAlban í Díog Beaufort. Tá an díog 50 km ar fad, 3.5 km ar leithead agus 200-300 m ar doimhneacht.
Gabháil Chríost (Caravaggio)
Is pictiúr clúiteach de chuid Caravaggio é Gabháil Chríost nó Críost Á Ghabháil (Presa di Cristo nell'orto nó Cattura di Cristo), atá le fáil i nGailearaí Náisiúnta na hÉireann i mBailte Átha Cliath. Tá luach thar luach air. mion|clé mion|clé|Gabháil Chríost le Durer, 1511
An Astráil i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na hÁise
Ghlac An Astráil páirt i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na hÁise 2019.
Imeacht na nIarlaí
Imeacht
Fuair Ó Néill bás a Róimh sa bhliain 1616. Faoin am ar cailleadh Aodh Ó Néill féin bhí caidreamh níos fearr idir an Spáinn agus Sasana agus bhí drogall ar Rí na Spáinne an lasóg a chur sa bharrach arís. Meastar gurbh é sin an chúis go raibh an inscríbhinn ar a uaigh siúd i bhfad níos simplí ná na cinn atá ar uaigheanna na n-iarlaí eile a d'éag in 1608-1609.
Farming Simulator
Díoladh breis is 25 milliún cóip den chluiche (gach leagan le chéile), agus íoslódáladh ar ghléasanna soghluaiste é níos mó ná 90 milliún uair. Eisítear leagan nua gach dara bliain le grafaicí níos fearr, rogha níos leithne feithiclí, agus tascanna níos suimiúla le déanamh.
Lepenski Vir
Coilíneacht bheag réamhstairiúil d'fhiagaithe/iascairí/cnuasaitheoirí ar bhruacha na Danóibe ag Mám na nGeataí Iarainn sa tSeirbia. Fuarthas 7 bpas cónaithe ann, agus suas le 136 foirgneamh ó timpeall 6500-5500 RC ó tosaíodh ar an tochailt sheandálaíoch i 1965. Go suntasach, fuarthas 53 dealbh gaineamhchloiche d'ainmhithe is daoine, cuid acu teibí agus cuid eile níos léirithe, an dealbhóireacht cuimhneacháin is ársa san Eoraip.
Seacht nIontas an Domhain Ársa
deas|250px|thumb|Seacht nIontas an Domhain Ársa Na tógálacha saorga is cáiliúla in allód: Pirimidí na hÉigipte, Gairdíní Crochta na Bablóine, Másailéam Halacarnasas, Teampall Artaimíse in Eifeasas, Colasas Ródas, Dealbh Shéas in Oilimpia, Faras Chathair Alastair.
Fand
Feictear í go sonrach sa seanscéal Searg Chú Chulainn mar iníon Áed Abrat, deirfiúr Lí Ban agus Aengus ar leith, agus bean chéile Mhanannán mac Lir.
Eargótachas
Stair
Thugtaí gealán San Antaine ar an riocht, agus chreid daoine go bhfaigheadh siad faoiseamh uaidh ach cuairt a thabhairt ar thuama Antaine.
Théo van Rysselberghe
Beathaisnéis
Rinne van Rysselberghe staidéar an an bpéintéireacht in Acadamh Ghent faoi Theo Canneel agus, ag tosnú sa bhliain 1879, in Académie Royale des Beaux-Arts sa Bhruiséil faoi stiúradh Jean-François Portaels. Bhí na péintéireachtaí a rinne Portaels a raibh An Afraic Thuaidh mar théama acu go mór i bhfaisean sa Bheilg—Oirthearachas a thugtar ar an stíl agus ábhar seo—agus chuaigh van Rysselberghe go tuaisceart na hAfraice trí huaire sna blianta 1882–1888, ag caitheamh bliain go leith san iomlán ann.
Cineama leathanscáileáin
deas|250px|thumb|Cineama leathanscáileáin Beagnach ó thús na scannánaíochta agus ar feadh 50 bliain, bhíodh íomhá le toisí 4 × 3 ann, is mar sin cóimheas aghaidhe an scáileáin sa phictiúrlann cothrom le 4/3, is é sin, leithead na híomhá 1.33 oiread níos mó ná a hairde. Scannán fótagrafach 35 mm a bhíodh in úsáid. I 1953, áfach, thug comhlacht 20th Century Fox CinemaScope isteach, inar bhain siad úsáid as scáileán dúbailte le cóimheas aghaidhe 2.35, beagnach dhá oiread a raibh ann go dtí sin. Bhí an-tóir ag an bpobal air seo, ach bhí gá le dóthain leithid ar bhalla tosaigh na pictiúrlainne chuige, rud nach raibh ar fáil go minic. Uaireanta, mar chomhghéilleadh, laghdaíodh airde na híomhá chun cóimheas aghaidhe 1.65-1.85 a bhaint amach ar an leithead pictiúrlainne a bhí ann. Baineadh feidhm as tomhais éagsúla scannán, agus níor mhair díobh ach an scannán 70 mm le cóimheas aghaidhe 2.2. É seo a bhíonn in úsáid sna córais IMAX is OMNIMAX, ach níl ach 200-300 pictiúrlann ar fud an Domhain atá lánoiriúnach dóibh. Táirgtear na príomhscannáin go léir sa bhfoirm leathanscannáin anois. Cóimheas aghaidhe 1.33 a bhí ag an teilifís go dtí le déanaí freisin, ach tá na córais á n-athrú chuig foirm leathanscáileáin ardghéire le blianta anuas.
ExtraG.ie
Ábhar
Is iad Garett Murphy, príomheagarthóir Extra.ie, agus Joe Breathnach, eagarthóir le DMG agus láithreoir ar Raidió na Life, atá i mbun an tsuímh.
Cáineadh
Ar 5 Nollaig 2022, "Ar seoladh an tsuímh ... dúirt Joe Breathnach: Tá an-áthas orm... ag tabhairt an nuacht is déanaí, i nGaeilge shimplí, dúinn siúd a bhfuil grá againn don teanga agus a bhfuil fuath againn don ngramadach. Mar sin más fearr leat Mo Salah ná an Modh Coinníollach, bíonn ExtraG.ie beo...".
Montserrat Caballé
Amhránaí sopráin ceoldrámaíochta Catalónach ab ea Montserrat Caballé i Folch (12 Aibreán 1933 – 6 Deireadh Fómhair 2018). Thabhaigh sí clú leis an mbealach a léirigh sí rólanna móra an bel canto, mar shampla saothair Rossini, Bellini, agus Donizetti. Tharraing sí clú idirnáisiúnta nuair a d'imir sí ról in Lucrezia Borgia, ceodráma de chuid Donizetti, in Carnegie Hall i Nua-Eabhrac sa bhliain 1965, agus de bharr í ar stáitsí tithe ceoldrámaíochta eile ina dhiaidh sin. Cuirtear síos ar a guth mar cheann láidir le smacht so-athraithe, go mór mór sa stíl pianissimo.
Beathaisnéis
Rugadh Caballé in Barcelona ar 12 Abreáin 1933. . Ní raibh cor an teaghlaigh rómhaith ó thaobh airgid de, é sin mar gheall ar Chogadh Cathartha na Spáinne.
Louis Le Vau
Ailtire Francach a rugadh agus a fuair bás i bPáras ab ea Louis Le Vau (1612 – 11 Deireadh Fómhair 1670). Ba mharc tábhachtach i stair ailtireacht na Fraince a dhearadh i gcomhair Vaux-le-Vicomte (1657-1661) a rinne sé i gcomhar le Le Nôtre agus an péintéir Le Brun. Chomhoibrigh an triúr ar Versailles tar éis 1661.
Victoria Malinowska
Saothair agus taispeántais
Tar éis trí mhí, bhí taispeántas aici sa Salon ar thírdhreacha éagsúla de chuid Thír na mBascach. Pilar Zubaurre ag seasamh amach.
I 1926 ghlac sí páirt i Taispeántas Náisiúnta na Mínealaíon le portráid, ach go gairid ina dhiaidh sin ní raibh a thuilleadh scéala faoin bpéintéir.
Andóra
Daonra
Is í an Chatalóinis teanga oifigiúil Andóra agus teanga dhúchais na nAndórach. Is iad an Fhrainc agus an Spáinn a sholáthraíonn an t-oideachas sa tír de réir a gcuraclaim féin, agus mar sin, bíonn Fraincis agus Spáinnis á labhairt go sármhaith ag na hAndóraigh. Thairis sin tharla an-inimirce ón bPortaingéil sna seachtóidí agus sna hochtóidí, rud a chiallaíonn go bhfuil Portaingéilis ó dhúchas ag trí déag faoin gcéad acu siúd a bhfuil cónaí orthu in Andóra inniu.
Comhpháirtíocht Gnó
mion|333x333px Is éard atá i gceist le comhpháirtíocht gnó ná gnó atá eagraithe ar shlí go mbíonn beirt chomhúinéirí nó níos mó i mbun gnólachta.
Freagracht chomhpháirteach
Bíonn comhpháirtíochtaí coitianta ag ceirdeanna – cosúil le dochtúirí, dlíodóirí, srl. – níl cead acu teorainn a chur le fiachas s’acu – níl cead acu teorainn a chur ar an mhéid airgid a thiocfadh leo a chailleadh.
Samuel Beckett
Luathscríbhinní
Rinne Beckett staidéar ar an bhFraincis, ar an Iodáilis agus ar an mBéarla ag Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath, ón mbliain 1923 go 1927. Bhí an Dr A. A. Luce, scoláire Berkeley agus Berkelian mór le rá, i measc a theagascóirí fad is a bhí sé ag freastal ar Choláiste na Tríonóide. Bhain Beckett céim B.A. amach, agus – tar éis dó a bheith ag múineadh ar feadh tamaill i gColáiste Campbell i mBéal Feirste – thosaigh sé ag obair mar lecteur d’anglais in École Normale Supérieure i bPáras. Fad is a bhí sé ann, chuir Thomas MacGreevey, file agus dlúthchara Beckett a bhí ag obair ann chomh maith, an t-údar Éireannach mór le rá, James Joyce, in aithne dó. Níorbh fhada go raibh mórthionchar ag an bhfear sin ar Beckett óg, agus chabhraigh sé le Joyce ar bhealaí éagsúla, go háirithe le taighde ar an leabhar Finnegan’s Wake.
An Dara Cogadh Domhanda
Ghlac Beckett páirt i bhFrithbheartaíocht na Fraince tar éis fhorghabháil na Gearmáine i 1940. D’oibrigh sé mar theachtaire agus ba bheag nár ghabh an Gestapo é cúpla uair thar thréimhse dhá bhliain.
Bhronn rialtas na Fraince Croix de guerre agus Médaille de la Résistance ar Beckett as a chuid éachtaí ag troid in aghaidh fhorghabháil na Gearmáine. Go dtí deireadh a shaoil, thagródh Beckett dá pháirt le Frithbheartaíocht na Fraince mar “boy scout stuff”.[14] Dúirt sé gur lean sé ar aghaidh ag obair ar an úrscéal Watt fad is a bhí sé i bhfolach in Rousillon “in order to keep in touch” (b’úrscéal é seo a thosaigh sé i 1941 agus a chríochnaigh sé i 1945 ach nár foilsíodh go dtí 1953).
Meántréimhse
"Nothing is funnier than unhappiness, I grant you that. ... Yes, yes, it’s the most comical thing in the world. And we laugh, we laugh, with a will, in the beginning. But it’s always the same thing. Yes, it’s like the funny story we have heard too often, we still find it funny, but we don’t laugh any more."
Bhí fadhb ag Beckett tar éis na dtrí úrscéal sin aon phíosa fada próis a scríobh, mar is léir ó na scéalta gearra a cuireadh le chéile ina dhiaidh sin in Texts for Nothing. D’éirigh leis ceann de na saothair phróis ba radacaí a chruthú ag deireadh na gcaogaidí, áfach – Comment c’est (1961, How It Is). Cuirtear eachtraí reacaire gan ainm, atá ag snámh tríd an bpuiteach le mála de channaí bia, os ár gcomhair sa saothar sin, agus scríobhadh é i bhfoirm sraith alt gan aon phoncaíocht ar nós stíl teileagraif:
Saothair dhéanacha
Cé go raibh Beckett ag scríobh i bhfad níos mó drámaí ná prós le linn na tréimhse déanaí – tá nod ina thaobh i dteideal an chnuasaigh de ghearrthéacsanna próis, Fizzles (1976); rinne Jasper Jones, ealaíontóir Meiriceánach, léaráidí don chnuasach – bhí athbheochan de shaghas éigin aige i 1979 leis an nóibhille Company, a leanadh le Ill Seen Ill Said (1982) agus Worstward Ho (1984), agus a bailíodh níos déanaí in Nohow On. Lean Beckett ar aghaidh ag díriú ar an gcuimhne agus ar thionchar na cuimhne ar an duine féin atá i ngéibheann agus faoi imscrúdú, chomh maith le hionad corp ar an láthair, trí mheán próis na scéalta spáis dúnta nó "closed space" stories mar a thugtar orthu, mar is léir ó thús Company.
Saothair dhrámata
Raidió
Marijn Kuipers
Gairmréim
Nuair a chuir cuntas fir le níos mó ná 500,000 leantóir ceann dá grianghraf aclaíochta sa phost, d'fhás a cáil go mór. Tá sí gníomhach do Rumag ó 2020, tar éis teachtaireacht ó Danny Membre, ceannaire RUMAG. Faoi láthair (Márta 2023), tá 36,300 leantóir aici ar YouTube, 325,000 ar Instagram, agus 525,000 ar TikTok.
Gerhard Schröder
Ar scor
Ach mar shainchomhairleoir gnó, thosaigh Schröder ag déanamh stocaireacht, don Rúis go háirithe agus a chara, Vladimir Putin. Mar shampla, chuir sé an phíblíne gháis Nord Stream 2 chun cinn. Mar chainteoir poiblí chomh maith, ag nochtadh a chuid tuairimí, tharraing sé conspóid air féin.
Cineamatagrafaíocht
Braitheann sé seo ar sheasmhacht radharc na súl: má thaifeadtar na híomhánna is má atáirgtear iad ag minicíocht rud éigin níos mó ná 25 Hz, braithfear an ghluaiseacht a bheith mín leanúnach. D'úsáid Edison stiallacha leanúnacha scannáin fhótagrafaigh ina cheamara Kinetoscope i 1891, ach ba iad na deartháireacha Lumière, a theilg íomhánna ar scáileán os comhair lucht mór féachana i 1895, a bhunaigh an tionscal taifeadta scannán is a léirithe i bpictiúrlanna (cineamaí).
Nochtadh an scannán ag minicíocht 16 Hz is an scannán fosaithe don nochtadh féin, agus ansin, le comhla ag clúdach an lionsa, bogtha chun cinn fráma amháin chun a bheith réidh don chéad nochtadh eile. Réalaíodh an stiall scannáin ansin chun claonchló a dhéanamh, agus rinneadh dearbhchló as sin le haghaidh a theilgthe. Cuireadh fuaim shioncrónaithe le teilgean na n-íomhánna go déanach sna 1920idí, ar dtús le córas scartha dioscaí taifeadta, ach ó 1927 leis an bhfuaimrian ar an scannán féin. Ag an am céanna méadaíodh ráta na bhfrámaí go dtí 24 Hz. Saothraíodh cineamatagrafaíocht dhaite sna 1930idí, ach níor glacadh go ginearálta léi go dtí na 1950idí. Faoi sin bhí córais éagsúla scáileán leathan a dtabhairt isteach freisin.
Conradh Aachen (2019)
mion|Shínigh [[Angela Merkel agus Emmanuel Macron an Conradh in 2019]] Síníodh an Conradh Aachen idir an Ghearmáin agus an Fhrainc ar 22 Eanáir 2019, nó an Contradh Franc-Ghearmánach um Chomhar agus Lánpháirtíocht agus bunús an dlúthchomhoibrithe idir an dá thír. Tháinig an Conradh i bhfeidhm 22 Eanáir 2020. mion|Síníodh an Conradh san Aachener Rathaus Cuimsíonn an comhoibriú roinnt pleananna le haghaidh ardleibhéal comhchuibhithe ar ghnéithe áirithe den dlí sa dá thír—gnéithe den dlí teaghlaigh, mar shampla.
Lur Errekondo
Gairmréim
Inniú oibríonn sí mar láithreoir ar EITB. D’airigh sí i seó teilifís réaltachta darbh ainm "Naufragoak". Tar éis sin fuair sí post ar chlár teilifís réaltachta eile ar a dtugtar "El Conquistador del Caribe".
Catharina Rebecca Woesthoven
Pósadh agus colscaradh le Willem Bilderdijk
Níor chodail Willem agus Catherine le chéile ó 1793 agus i 1795 bhí siad scartha.
Metafizika (iriseán)
Eolas faoin iris
Foilsítear an iris “Metafizika” 4 huaire sa bhliain. Glactar le gach alt san iris i Béarla, Asarbaiseáinis, Tuircis, Rúisis, Peirsis agus Araibis má fhaigheann siad tuairim dhearfach ó shaineolaithe.
De réir chinneadh Presidium an Choimisiúin um Fhianú Níos Airde faoi Uachtarán Phoblacht na hAsarbaiseáine, cuireadh an iris “Metafizika” san áireamh i liosta na bhfoilseachán eolaíochta tréimhsiúil a moladh d'fhoilsiú phríomhthorthaí na dtráchtas i bPoblacht na hAsarbaiseáine ar an bhFealsúnacht. agus Socheolaíocht, Eolaíochtaí Polaitiúla agus Oideolaíocht.
D'eagraigh an “Journal of Metafizika” a ghníomhaíocht de réir dhlíthe Phoblacht na hAsarbaiseáine, a reacht féin agus ceanglais na gcaighdeán idirnáisiúnta. Is é príomhsprioc na hirise cur go fiúntach le forbairt na heolaíochta. Tá sé chun eolas a chur ar an bpobal eolaíoch ar an taighde atá déanta ar na leathanaigh fealsúnachta, diagachta, socheolaíochta, síceolaíochta, staire, focleolaíochta, oideolaíochta, dlí, agus eolaíochtaí eacnamaíocha. Is é cuspóir na hirise rannchuidiú le scaipeadh leathan thorthaí an chur chuige idirdhisciplíneach ar na fadhbanna a d’fhéadfadh a bheith mar thoradh ar phlé eolaíoch leathan, taighde ar pharaidímí agus nuálaíochtaí na heolaíochta a chruthóidh plé eolaíoch i measc eolaithe agus taighdeoirí.
Catharina Rebecca Woesthoven
Bás
Bhí Catharina ag bogadh go Sassenheim nuair a d'éag sí go tobann ar an 1 Bealtaine, 1828, i Binnen-Amstel. Tháinig a cuid giuirléidí go dtí an teach. Ní dhearna Catherine í féin riamh.
Amelia Earhart
Eitilt trasatlantach
Mar sin, b'í Earhart an chéad bhean a d'eitil thar an Aigéan Atlantach, eitilt a mhair 14 uaire, 54 nóiméad. Thuirling sí i mBaile Arnóid, An Teampall Mór, Doire. clé|mion|i nDoire
Eachtraí agus bás
Bhí plean ag Earhart eitilt timpeall an domhain ar fad. Sa bhliain 1937, agus í ag tarraingt ar 40 bliain d’aois, chuaigh Amelia agus píolóta eile darbh ainm Frank Noonan ar bord eitleán eile, an Lockheed Electra 10E. D’éirigh go breá leo ar dtús. Taobh istigh de 40 lá bhí 35,000 ciliméadar déanta acu. Ní raibh ach 11 000 ciliméadar eile le déanamh acu. Ar 2 Iúil 1937, d’fhág siad an Nua-Ghuine, cóngarach don Astráil. Ach go gairid tar éis sin tharla tubaiste éigin san Aigéan Ciúin. Cailleadh an t-eitleán áit éigin thar an bhfarraige mhór. mion|clé|Lárionad Amelia Earhart i ngar do [[Doire|Dhoire Cholm Cille]]
Cineamatagrafaíocht ilchodach
deas|350px|thumb|Cineamatagrafaíocht ilchodach Grianghrafadóireacht scannán reatha ina ndéantar cuingir íomhánna ó dhá fhoinse dhifriúla nó níos mó (mar shampla, aisteoirí beo is mionsuíomh nó suíomh péinteáilte, nó cúlteilgean is réamhtheilgean).
Tiarnach mac Fógartaigh
Beatha
Sa bhliain 848, probably as part of a broad alliance of Irish kings, bhuaigh Tiarnach in éadan na Lochlannach ag Dísert Do-Chonna, áit gan aithint ach is dócha gar den chósta oirthear. Níorbh an phríomhbhagairt ar Thiarnach iad na Lochlannaigh, ámh, ach a ghaol i dTuaisceart Bhreá, Cináed mac Conaing uaillmhianach agus a dheartháir, Flann. Rinne Cináed, rí Thuaisceart ón mbliain 849 ar aghaidh, comhaontas leis na Lochlannaigh sa bhliain 850 agus, dar le hAnnála Uladh, "rinne creach ar chríocha Uí Néill ón Sionainn go dtí an mhuir". Rinne sé ruathar ar an gcrannog ag Loch Gabair, a dódh agus an chill ag Treoid in aice láimhe le seachtó duine laistigh. Insítear i nAnnála Uladh conas a bhain Tiarnach a dhíoltas amach. Bhuail Cináed le Maol Seachnaill agus Tiarnach am bhliain dár gcionn. In ainneoin choimirce aistir dearbhaithe ag an eaglais, rinneadh feall air agus "bádh é go cruálach i linn".
Wilhelm Steinitz
Óige agus luathghairm
Bhunaigh na héachtaí seo Steinitz mar cheann de na himreoirí is fearr ar domhan, agus bhí sé in ann cluiche a shocrú i 1866 i Londain i gcoinne Adolf Anderssen, a measadh mar an t-imreoir gníomhach is láidre ar domhan, mar gheall ar a bhua sna comórtais idirnáisiúnta Londain 1851 agus 1862, agus Paul Morphy tar éis éirí as ficheall iomaíoch. Bhuaigh Steinitz an sraith 8-6 (ní raibh comhscór ar bith); tar éis 12 chluiche bhí na scóir cothrom ag 6-6, agus ansin bhuaigh Steinitz an dá chluiche dheireanacha. Mar thoradh ar an mbua seo, measadh Steinitz go ginearálta mar an t-imreoir is fearr ar domhan.
Stíl nua, bearna agus teacht ar ais
Sna blianta i ndiaidh a bhua ar Anderssen, bhuaigh Steinitz an chuid is mó de na himreoirí móra le rá eile ar domhan sa chluiche, lena n-áirítear Henry Bird i 1866 agus Johannes Zukertort i 1872. Thaispeáin Zukertort é féin mar cheann den éilít trí Anderssen a bhualadh go mór i 1871. Go dtí 1872 d'imir Steinitz ficheall sa stíl ionsaithe, meargánta "rómánsach" a bhí coitianta sa 19ú haois. I Vín 1873, áfach, nocht sé stíl nua foighneach a bhí bunaithe ar imirt ionaid, cathú a chur ar a chéile comhraic ionsaithe fánacha a dhéanamh agus ansin leas a bhaint as laigí ina gcosaint. Ba ea seo tús ré na fichille "nua-aimseartha". Ba rath iontach an stíl seo (cé gur mhusclaigh sé cáineadh ón tráchtairí a duirt go raibh sé ró-chosantach agus fiú amháin cladhartha) agus bhuaigh Steinitz an comórtas i Vín. Ba é seo an tús le stríoc ina bhuaigh sé 25 cluiche i ndiaidh a chéile in iomaíocht.
Scátaí lannrollála
thumb|right|250px|Rollóirí i líne á chaitheamh ag duine. thumb|250px|Na ceithre roth ar bhonn an rollóra i líne. Is bróga iad scátaí lannrollála ar a bhfuil ceithre roth i líne fúthu de ghnáth. Caitear iad nuair a theastaíonn ó dhuine scátáil. Bíonn ceap orthu freisin a fheidhmíonn mar choscán ionas gur féidir leis an té atá ag scátáil stad nó moilliú. Glaoitear "Rollerblades" orthu freisin ach is ainm trádála é sin.
Patricia O'Lynn
Is acadúil agus polaiteoir de chuid Thuaisceart Éireann í Patricia O'Lynn (Pádraigín Ní Loinn). Is ball í de Pháirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann. Ba chomhalta den Tionól Reachtach í d'Aontroim Thuaidh, ó 2022 go 2023.
Léigear Mequinenza
Bhí balla baile Mequinenza sean agus lag, ach bhí a chaisleán suite ar spor sléibhe os cionn an bhaile in áit iontach. Thóg sé dhá sheachtain d’innealtóirí míleata Suchet bóthar zig-zag a thógáil suas an sliabh. Nuair a bhí an bóthar réidh, tharraing na Francaigh a gcuid gunnaí léigear go barr agus d’oscail siad tine ar an gcaisleán. D'éirigh leis an mbaile a stoirm ar 5 Meitheamh. Tar éis ocht lá de bhuamáil bhí an caisleán ina fhothrach agus géilleadh Carbón. Ó bhí Mequinenza ag ceann na loingseoireachta ar an Ebro, bhí Suchet in ann an baile a úsáid mar bhonn soláthair ina chuid oibríochtaí ina dhiaidh sin le linn Léigear Tortosa i ngeimhreadh 1810 agus 1811.
Amalgaid mac Fiachrach
Déantar trácht air mar rí na gConnacht in Sioncronachtaí Laud agus sa Leabhar Laighneach, ina dtugtar réimeas 34 bliain dó. Feictear é fosta in Chronicon Scotorum agus i nAnnála na gCeithre Máistrí. Sinsear ba ea é de chlann Uí Amalgada. Tá Tír Amhlaidh, Contae Mhaigh Eo, ainmnithe as.
Borróg
Comhábhair
Déantar borróga le him, uibheacha, siúcra agus plúr, mar a dhéanfaí císte. Tá comhábhair éagsúla iontu ar nós seacláide, cnónna, úlla, rísíní is rudaí eile chun blas faoi leith a thabhairt dóibh.
Vallabhbhai Patel
Duine de na náisiúnaithe agus polaiteoirí is mó le rá lena linn ba ea é. Rinne Narendra Modi dia beag de sna 2010idí, agus tógadh an dealbh is mó ar domhan de, 'Dealbh an Aontais', in Gujarat, a osclaíodh ar 31 D.F. 2018 clé|mion|Sardar ar chlé, in éineacht le Mahatma Gandhi (roim 1948)
Saol
I ndiaidh an neamhspleáchais, bhí páirt lárnach ag Sandar i ndréachtú Bhunreacht na hIndia.
Mhic Cárthaigh
Stair
mion|deis|220px|Baiste rí Mumhan ag Naomh Pádraig, le [[James Barry, c. 1780s. Sinsear Mhic Cárthaigh ba ea an rí, Aonghas mac Nadha Fraoigh, Eoghanacht Chaisil]]
Is sa Bhlarna a fhaightear rí-chathaoir Mhic Cárthaigh Mhúscraí. De réir sean-nóis, bronnadh Cloch na Blarnan ar Chormac Mac Cárthaigh, rí Dheasmhumhan, ag rí Roibeard Brús na hAlban, mar bhuíochas as ucht a chuid tacaíochta i mBlàr Allt a' Bhonnaich sa bhliain 1314. Tugadh an tríú Caisleán ar an suíomh ag Diarmaid Mac Cárthaigh (eile) sa bhliain 1446. Bhí cáil ar Dhiarmaid as a solabharthacht, agus dá bharr, an nós go dtuga Cloch na Blarnan bua na cabaireachta ar duine ar bith a phógfadh í.
Toghchán an Phápa
An Conclave
Tar éis aifrinn i mBasilica Naomh Pheadair, téann na cairdinéil isteach i seomra daingean, lámh leis an Séipéal Sistín le haghaidh an toghcháin, rud a dtugtar comhdháil air. Tugann chuile chairdinéal mionn rúndachta go gcoimeádfaidís cúrsaí an toghcháin faoi cheilt. Má dhéantar feall ar an mionn seo, is é coinnealbháiteadh an pionós. Curtha faoi ghlas sa seomra seo, seomra ina ndearnadh géarchuardach cheana ar eagla go mbeadh gléasanna éisteachta ann, bíonn na cairdinéil fáiscthe go dlúth daingean ón domhain go léir. Cuirtear séalaí ar gach slí isteach agus dúntar na cuirtíní.
Is le ballóid rúnda scríofa a dhéantar an toghchán agus is iad an Camerlego agus an triúr ina chuideacht a bhíonn i mbun áirimh. Roimhe seo, bhí dhá thrian agus aon vóta amháin de dhíth chun Pápa nua a thoghadh. I 1996, áfach, d’athraigh an Pápa Eoin Pól II an coinníoll seo. Anois, mara bhfuil toradh faighte tar éis 12 nó 13 lá, is féidir Pápa nua a thoghadh ar tromlach glan (leath agus aon vóta amháin).
Bíonn dhá bhallóid ar maidin agus dhá cheann san iarnóin go toradh. Tar éis gach seisiún vótála, dóitear na páipéir ballóid. Mara bhfuil réiteadh ann, cuirtear ábhar ceimiceach ar na páipéir chun deatach dubh a chur amach. Le feiceáil os cionn dhíon Phálás na Vatacáine, is comhartha é seo don slua bailithe le chéile i gCearnóg Naomh Pheadair go bhfuil an eaglais fós gan Phápa.
Habemus papem!
Ansin, téann Déan Choláiste na gCairdinéil amach ar bhalcóin na Vatacáine agus foilsíonn sé an scéala seo:
Coláiste Mhuire Loch an Iúir
Ceol
Cuireann an coláiste béim ar an tábhacht a bhaineann le ceol traidisiúnta na hÉireann mar atá luaite i mana an coláiste, tá sé an-tábhachtach go mbeadh tuiscint ag na daoine óga ar ár gcultúr agus cabhraíonn an ceol chun béim chur ar seo. Iarrtar ar na mic léinn a gcuid uirlisí a thabhairt leo agus a gcuid buanna ceoil a scaipeadh i measc an choláiste. Bíonn ranganna ceol ar siúl gach lá do na daltaí, le linn na ranganna bíonn na daltaí ag foghlaim amhráin thraidisiúnta Éireannacha agus amhráin nua-aimseartha atá aistrithe go Gaeilge. Bíonn comórtais ar siúl agus is minic a channan na daltaí na hamhráin a d'fhoghlaim siad sa rang.
Damhsa
Múineann na múinteoirí damhsaí traidisiúnta do na daltaí agus bíonn na daltaí ag cleachtadh na damhsaí ar feadh an chúrsa ar fad. Sna hoícheanta bíonn céilíthe ar siúl, is deis é seo do na scoláirí a gcuid oibre crua a chur i ngníomh. Baineann na daltaí an taitneamh as an damhsa agus na céilíthe. Bíonn siad ag foghlaim damhsaí cosúil le ‘Ionsaí na hInse”, “An Dreoilin” , “Tonnaí Thoraí” agus “ Bailigh Luimnigh”.
San Casciano dei Bagni
Stair
Sa tríú go dtí an ceathrú haois, bhí Pieve ( sé sin, séipéal tuaithe le baistealann) Santa Maria Ad Balneo i San Casciano.
The Protomen
Is banna rac-cheoil Meiriceánach iad The Protomen ar fearr aithne orthu as albaim choincheapa bunaithe ar an tsraith físchluichí Mega Man. Is tagairtí do scannáin phopchultúir, teidil amhrán, agus carachtair ficseanúla an chuid is mó dá gcuid ainmneacha stáitse. Tugann baill an ghrúpa “scéalaithe” orthu féin, agus deir siad go gcruthaíonn siad “fabhalscéal roc is rolla”.
L. Frank Baum
Scríbhneoir Meiriceánach a rugadh i Chittenango, Nua-Eabhrac ab ea Lyman Frank Baum (15 Bealtaine 1856 – 6 Bealtaine 1919). Scríobh sé leabhair do pháistí. Tá clú faoi leith ar an leabhar sin leis The Wonderful Wizard of Oz.