cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Risteard Ó Foghludha
B’é Risteard an cara ba mhó dá raibh ag Tórna, agus bhí seisean pósta ar a dheirfiúr Nóra. Bhí sé mór leis an Duinníneach freisin, ach níor mhair an cairdeas. Thugadh an sagart cuairt go minic ar Gothic Lodge, 42 Bóthar na Cabraí, mar a raibh cónaí ar Risteard in aontíos lena dheartháir Micheál agus a bheirt deirfiúracha. Níor bheag a d’fhoghlaim sé ó Risteard agus ghabh sé buíochas leis i bhfoclóir 1904. Ach níor luaigh sé a ainm in aon chor i bhfoclóir 1927. B’fhéidir go bhfacthas dó go raibh Risteard ag cúngú ar a chearta leis an eagarthóireacht go léir ar fhilí na Mumhan.
Fenham
Is bruachbhaile suite i Newcastle upon Tyne é Fenham. Bhí 10,954 duine ina gcónaí i bhFenham i 2011.
Ceadharlach Bealtaine
Is planda é an ceadharlach Bealtaine.
Nairobi
Is iad an tSvahaílis agus an Béarla príomhtheangacha na cathrach, ach úsáídtear teangacha eile ar nós Kikuyu, Luo agus an patois ar a dtugtar Sheng.
Wexford Football Club
Is club peile é Wexford Football Club as Loch Garman. Is é Noel O'Connor traenálaí na 'Youths' a bhí bunaithe í 2007. Imríonn an fhoireann i Sraith na hÉireann.
Fawdon
Is bruachbhaile suite i Newcastle upon Tyne é Fawdon.
Svante Pääbo
Saol
Saolaíodh Svante Pääbo i Stockholm na Sualainne do bheirt eolaí, mar atá Karin Pääbo, ceimiceoir Eastónach, agus Sune Karl Bergström, bithcheimiceoir Sualannach a bronnadh Duais Nobel air, in éineacht le beirt eile, sa bhliain 1982. D'fhás Svante aníos lena mháthair agus ba ar éigin a raibh aon teagmháil aige lena athair.
Contae Chattooga, Georgia
Is contae Meiriceánach é Contae Chattooga atá suite i stát Georgia. Sa bhliain 2010, bhí daonra 26,015 duine ann. Is é Summerville a phríomhbhaile contae.
Svante Pääbo
A chuid oibre
Foilsíodh Neanderthal Man: In Search of Lost Genomes, leabhar de chuid Pääbo, sa bhliain 2014. Meascán é de chuimhní cinn agus eolaíocht don phobal, ina gcuireann sé síos ar na hiarrachtaí leis an ngéanóm Néandartálach a mhapáil agus ar a chuid smaointe faoin éabhlóid dhaonna.
Trumpa sliogáin
Seilide mór muirí a fhaightear i bhfarraigí éadoimhne thart ar sceireacha coiréil. Bíonn an sliogán banríona flúirseach i Muir Chairib: bailítear é mar bhia, agus díoltar an bhlaosc mar dheismireán.
Ardeaglais St Edmundsbury
Is ardeaglais Anglacánach suite i Suffolk í Ardeaglais St Edmundsbury.
Daniel Chee Tsui
Fisicí a rugadh i Henan na Síne is ea Daniel Chee Tsui, a rugadh ar 28 Feabhra 1939. Bhronn Ollscoil Chicago dochtúireacht air sa bhliain 1967. Tá sé ag obair ag Bell Labs in Princeton, New Jersey ón mbliain 1968 i leith. Le Robert Laughlin is Horst Störmer, bhuaigh sé Duais Nobel na Fisice i 1998 as a shaothar chun iarmhairt chodánach Hall a fhionnadh sa bhliain 1982.
Convolvulus arvensis
Is speiceas de phlanda dreaptha nó reatha é Convolvulus arvensis (an ainleog ), den ghéineas Convolvulus, a bhaineann leis an bhfine Convolvulaceas, agus ar speicis dhúchasacha iad san Eoraip agus san Áise. Is plandaí luibheach ilbhliantúil é, a fhásann go 0.5-2 m ar airde. Tá dhá chineál ann:
Fritz Haber
Amóinia
mion|Clara Immerwahr; chuir sí lámh ina bás féin
Washington agus Sunderland Thiar (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)
Is toghcheantar i dTeach Theachtaí na Ríochta Aontaithe é Washington agus Sunderland Thiar. Cruthaíodh sa bhliain 2010 é. Is í Sharon Hodgson (LO) sealbhóir reatha an tsuíocháin.
Dearg faille
Is planda é an dearg faille.
Asti
Is cathair i réigiún Píodmant san Iodáil é Asti. Bhí 75,793 duine ina gcónaí in Asti i 2009.
Pailm siúcra
Is éard is pailm siúcra ann ná crann a fhásann 12 m ar airde, dúchasach don Mhalaeisia. Na duilleoga 1-1.5 m ar fhad, cleiteach airgeadach faoina mbun. Agus í fásta, fásann bláthraí ó bharr go bun an stoic, agus faigheann an stoc bás de réir mar a chailltear na bláthraí. Faightear siúcra ón sú a ritheann go flúirseach nuair a ghearrtar na bláthraí óga.
Boladh cnis
Is planda é an boladh cnis.
Rú fáil
Is planda é an rú fáil (Galium mollugo).
Pune
Cathair mhór san India í Pune, an naoú chathair is mó de réir daonra sa tír. Bhí 3,402,458 duine ina gcónaí ann i 2011.
Mearcair (dúil)
Triathmhiotal é an mearcair. Is é sin, ní féidir leis na gnáthaigéid é a chreimeadh. Teastaíonn aigéad nítreach nó sulfarach leis an mearcair a ocsaídiú.
An Creagán, Contae Ard Mhacha
Is baile suite i gContae Ard Mhacha é an Creagán.
Chandigarh
Cathair mhór san India í Chandigarh, an 48ú chathair is mó de réir daonra sa tír. Bhí 960,787 duine ina gcónaí ann i 2011.
Leabhar Mór Leacáin
mion|An dán 'Fland for Érind' ó Leabhar Mór Leacáin Is lámhscríbhinn mheánaoiseach é Leabhar (Mór) Leacáin ARÉ, MS 23 P 2, a scríobhadh idir 1397 agus 1418 i Castle Forbes, Leacán, i dtuath Thír Fhiachraigh, in aice le hInis Crabhann, Contae Shligigh. Caomhnaítear é i nAcadamh Ríoga na hÉireann.
Paipír
deas|250px|thumb|Paipír Planda uisciúil ilbhliantúil, dúchasach do thuaisceart na hAfraice. Fásann na gais 4 m, is iad triantánach i gcrosghearradh. Na duilleoga cosúil le féar, na bláthanna bídeach scothbhuí, gan iombhláth, ina spícíní a dhéanann cinn mhóra sféarúla. link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:Papyrus%20document%20containing%20signature%20of%20Cleopatra%20VII%20of%20Egypt.jpg|clé|mion|177x177px|paipír le síniú [[Cléópatra|Cleopatra VII]]
Leabhar Mór Leacáin
Bhí tríocha leathanach ann i dtosach; is amhlaidh gur cailleadh naoi gcinn díobh in 1724. Bhí mír mhór iontu agus eolas inti ar stair agus ar ghinealaigh chlanna Lochlannacha agus Gael-Lochlannacha na hÉireann, eolas nach bhfuil le fáil in aon áit eile.
Paireacht
I meicnic chandamach, cainníocht, leis an tsiombail P, a dhéanann monatóireacht ar iompar an chórais faoin athrú ó chomhordanáidí ciotacha go comhordanáidí deisealacha. Is féidir uimhir iolraíoch paireachta a chur ar chórais chandamacha is cáithníní, agus imchoimeádann an fórsa leictreamaighnéadach is an fórsa núicléach láidir an uimhir chandamach seo, ach ní hamhlaidh maidir leis an bhfórsa núicléach lag. Bíonn meathluithe radaighníomhaíocha laga ciotach nó deisealach. Bíonn na neoidríonónna ciotach.
Lus míonla luath
Is planda é an lus míonla luath (Myosotis ramosissima).
New Forest Thiar (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)
Is toghcheantar i dTeach Theachtaí na Ríochta Aontaithe é New Forest Thiar. Cruthaíodh sa bhliain 1997 é. Is é Desmond Swayne (C) sealbhóir reatha an tsuíocháin.
Amritsar
Stair
Bhí Dyer oilte i gCorcaigh mar oifigeach airm. Bhí an leifteanantghobharnóir i bPuinseáb ag an am, Michael O'Dwyer, as Baile an Bharúin, Tiobraid Árann.
Tuirpintín
Tom nó crann beag duillsilteach a fhásann 10 m ar airde, dúchasach do réigiún na Meánmhara is iardheisceart na hÁise. Na duilleoga leathrúil cleiteach le 3-9 duilleoigín, na bláthanna bídeach i gcleití ascallacha, na torthaí coiréalach/dearg. Tálann sé ábhar roisíneach leathleachtach a shileann as sú-adhmad cónaiféar, meascán d'ola tuirpintín is roisín. Úsáidtear mar thuaslagóir is gníomhaí triomaithe i bpéinteanna is vearnaisí é. Agus é an-íon, úsáidtear sa mhíochaine é.
Paiteolaíocht urlabhra
Staidéar is cóireáil ar gach foirm iompair theangeolaíoch atá mínormálta ón taobh cliniciúil de. Teiripe urlabhra is teanga a dhéanann cóireáil ar an riocht seo.
Painéal Idir-Rialtasach ar an Athrú Aeráide
Tuarascáil Mheastacháin an ghrúpa Eolaíochta Fisiciúla
I Mí Lúnasa 2021, d’fhógair an grúpa Eolaíochta Fisiciúla a shéú Tuarascáil Mheastacháin.
Caochneantóg chirce
Is planda í an chaochneantóg chirce (Lamium amplexicaule). Bliantóg luibhe atá i gceist. Dúchasach san Eoraip, san Áise agus i dtuaisceart na hAfraice.
Sevenoaks (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)
Is toghcheantar i dTeach Theachtaí na Ríochta Aontaithe é Sevenoaks. Cruthaíodh sa bhliain 1885 é. Is é Michael Fallon (C) sealbhóir reatha an tsuíocháin.
Tumadóir mór
Ciaróg mhór shnasta a fhaightear i ngnáthóga uisciúla mar larbhaí is ciaróga fásta is ea an tumadóir mór. An chiaróg fhásta suas le 38 mm ar fhad. Sáinníonn sé aer faoina chumhdaigh sciathán chun gur féidir leis análú faoin uisce. Na cosa deiridh cosúil le céaslaí. Creachadóir ar fheithidí, larbhaí, moilisc is éisc bheaga.
Sittingbourne agus Sheppey (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)
Is toghcheantar i dTeach Theachtaí na Ríochta Aontaithe é Sittingbourne agus Sheppey. Cruthaíodh sa bhliain 1997 é. Is é Gordon Henderson (C) sealbhóir reatha an tsuíocháin.
Paitsiúilí
mion|Paitsiúilí Is planda tomach ilbhliantúil cumhra é an paitsiúilí (Pogostemon cablin). Fásann sé 1 m in airde nó níos mó, dúchasach do na réigiúin thrópaiceacha is fhothrópaiceacha in oirdheisceart na hÁise. An gas cearnach, na duilleoga ubhchruthach fiaclach i bpéirí urchomhaireacha, na bláthanna bán feadánach déliopach i bhfáinní. Táirgeann sé bláthola chumhra a úsáidtear i gcumhráin.
Nítrigin
Is í an nítrigin an comhábhar is flúirsí in atmaisféar an Domhain (78.1 %). Is gás gan dath gan bholadh gan bhlas í an nítrigin nuair atá sí ina dúil aonraithe, agus ní bhíonn sí ró-araiciseach chun imoibriú ceimiceach a dhéanamh leis na dúile eile, ach an oiread. Tá nasc comhfhiúsach triarach idir an dá adamh i móilín na nítrigine N2, agus murab ionann is an nasc triarach idir dhá adamh carbóin, tá an ceann seo an-láidir agus is an-deacair é a bhriseadh. Mar sin féin, is minic a bhíonn lucht na tionsclaíochta ag iarraidh an nasc seo a bhriseadh agus na hadaimh nítrigine a nascadh d'adaimh de chineál eile, nó bíonn comhdhúile nítrigine ag teastáil go géar le haghaidh táirgí éagsúla. Comhdhúile nítrigine iad na ciainídí, an amóinia, an t-aigead nítreach, agus na níotráití. Thairis sin, tá an nítrigin thar a bheith tábhachtach leis na neacha beo a choinneáil ina mbeatha. Tá adaimh nítrigine sna haimíonaigéid a bhfuil na próitéiní comhdhéanta astu, agus is cuid dhoscartha iad de mhóilíní na n-aigéad núicléasach, is é sin, an t-aigéad dí-ocsairibeanúicléasach (DNA) agus an t-aigéad ribeanúicléasach (RNA).
Jethro Tull (talmhaí)
Talmhaí a saolaíodh i mBasildon Shasana ab ea Jethro Tull (1674 – 21 Feabhra 1741). Thug sé isteach cuid mhaith modhanna nua feirmeoireachta.
Oileáin Fharó
Réigiúin agus comhairlí áitiúla
Tá ceithre chomhairle áitiúla is tríocha ag an hoileáin, agus timpeall 120 sráidbhaile agus baile mór ag baint leo. Tá sé réigiún thraidisiúnta (sýslur) ann: Norðoyar, Eysturoy, Streymoy, Vágar, Sandoy agus Suðuroy, agus bhí a thionól féin ag gach ceann acu tráth.
Geilleagar
thumb|left|Iascaire in Klaksvík Le tamall anuas tá rath ag teacht ar gheilleagar na n-oileán agus an ráta dífhostaíochta ag titim, ach táthar ag brath go han-mhór ar an iascaireacht go fóill, cé go mb'fhéidir go mbeadh peitriliam le fáil láimh leis na hoileáin. Idir an dá linn, faightear 20% den bhuiséad náisiúnta ón Danmhairg. Tá dlús á chur le tionscadail teicneolaíocht faisnéise agus ghnó ón mbliain 2000 i leith, ach téann mórán daoine óga chun na Danmhairge agus chun tíortha eile tar éis dóibh an mheánscoil a fhágáil, agus fágtar na seandaoine ina ndiaidh. Sa bhliain 2008 bhí Oileáin Fharó in ann $52 milliún a thabhairt ar iasacht don Íoslainn de bharr an tír úd a bheith i gcruachás tar éis chliseadh na mbancanna.
Thanet Theas (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)
Is toghcheantar i dTeach Theachtaí na Ríochta Aontaithe é Thanet Theas. Cruthaíodh sa bhliain 1983 é. Is é Desmond Swayne (C) sealbhóir reatha an tsuíocháin.
Neantóg Mhuire
Is planda í an neantóg Mhuire.
Ned Flanders
Is é Nedward "Ned" Flanders, Jr. ceann de na carachtair sa tsraith theilifíse bheoite The Simpsons. Tá sé guthaithe ag Harry Shearer. Is athair Rodd agus Todd é. Bhí sé ar an gclár den chéad uair san eipeasóid "Simpsons Roasting on an Open Fire".
Professor Frink
Tagairtí
Postacie w serialu Simpsonowie
Bernard Palissy
Potaire a saolaíodh in Agen na Fraince ab ea Bernard Palissy (c 1510-1589). Thosaigh sé mar phéintéir gloine, ach shaothraigh bealach nua chun cré-earraí a ghlónrú. Bhí sé in ann plandaí is ainmhithe, daite go nádúrtha, a chur i rilíf ard ar a chuid earraí, agus thabhaigh sé seo clú dó. Cuireadh i bpríosún é i 1562 de bhrí gurbh Úgónach é, ach saoradh é go luath agus lean sé lena a ghnó cáiliúil sna Tuileries. Ach caitheadh i bpríosún arís é i 1588 ar an gcúis chéanna, agus fuair sé bás.
Stáisiún Bus Lárnach Iarúsailéim
Is é Stáisiún Bus Lárnach Iarúsailéim (התחנה המרכזית של ירושלים‎, HaTahanah HaMerkazit Shel Yerushalayim) an príomhstáisiún bus in Iarúsailéim, Iosrael. Tá sé ar cheann de na stáisiúin bhus is gnóthaí sa tír. Tá sé suite ar Bhóthar Jaffa, gar don bhealach isteach chuig an chathair.
Alúmanam
Is dúil cheimiceach é an t-alúmanam. Is í an mhais adamhach atá aige ná 26.9815 g/mol. Is í an uimhir adamhach ná 13 agus is í an tsiombail cheimiceach ná Al. Is í an uimhir ocsaídiúcháin a bhíonn aige sna comhdhúile ceimiceacha ná +3.
Miotal insínte lonrach é an t-alúmanam. Tá sé ar an miotal is coitianta i screamh an Domhain, agus ar an tríú dúil cheimiceach is coitianta ar fad. Nuair a oibríonn ocsaigin an atmaisféir ar an alúmanam, éighníomhaítear é - is é sin, tagann brat ocsaíde ar an alúmanam, agus ós rud é go bhfuil ocsaíd an alúmanaim an-chrua, cosnaíonn sí an miotal istigh ar an gcreimeadh. Mar sin féin, tá an t-alúmanam araiciseach go maith chun imoibriúcháin leis na dúile eile, agus ní bhíonn sé ar fáil sa dúlra i bhfoirm mhiotail, cé go mbíonn mianta éagsúla alúmanaim coitianta go leor.
Stair
Bhí aithne ag an gcine daonna ar an alúm, is é sin ar shulfáit hiodráitithe mheasctha an alúmanaim agus an tsóidiam nó an photaisiam, ón réamhstair anuas. Tuigeadh do na heolaithe sa 16ú haois gur salann de chuid "ithir" ar leith a bhí san alúm chomh luath leis an 16ú haois, agus bhí iarrachtaí chun aonrú an alúmanaim á ndéanamh ón 18ú haois ar aghaidh. Ba é Hans Christian Ørsted, an ceimiceoir Danmhargach, a d'aonraigh an t-alúmanam an chéad uair riamh, sa bhliain 1824. Chuir sé clóiríd alúmanaim (a bhí saor ó uisce) ag imoibriú le malgam an photaisiam, agus ba é ba thoradh don turgnamh seo ná cnapáin mhiotail a bhí cosúil le stán. Chuir sé na cnapáin seo faoi bhráid na gceimiceoirí eile sa bhliain 1825, agus chrom an t-eolaí Gearmánach Friedrich Wöhler ar an turgnamh céanna a dhéanamh in aithris air. Níor éirigh an iarracht sin le Wöhler, áfach, agus fuair sé riachtanach a mhodh oibre féin a fhorbairt. Sa bhliain 1845 d'aonraigh Wöhler cnapáin bheaga alúmanaim dá chuid féin, agus thuig sé cur síos ar shaintréithe áirithe na dúile. Mar sin ba nós ar feadh i bhfad fionnachtain an alúmanaim a lua le Wöhler.
Mantova
mionsamhail|deas|Mantova Is cathair i réigiún An Lombaird san Iodáil é Mantova. Bhí 48,353 duine ina gcónaí i Mantova i 2009.
Chris Hadfield
Is spásaire é Chris Hadfield, a rugadh ar 29 Lúnasa 1959 i Sarnia, Ontario.
Andrea Palladio
mion|Dhear Andrea Palladio an Palazzo Chiericati.
Stachys sylvatica
Cue síos
Is planda ilbhliantúil ceartseasmhach é an créachtlus fáil le reathairí caola faoin talamh. Síneann an gas géaga uaidh ó am go chéile agus bíonn sé cearnógachh agus gruagach, le ribí faireogacha ar an chuid uachtarach den phlanda. Bíonn na nóid spásáilte go forleathan, agus bíonn na duilleoga lárghlas, na gais i mbeirteanna urchomhaireacha. Bíonn na lanna duille fionnach, agus na boinn chordach orthu agus bíonn siad ubhchruthach le barr maol agus le fiacla móra rialta ar an imeall. Cruthaíonn an bláthra críochspíce dlúth agus bíonn sé comhdhéanta de rothóga dlúth de bhláthanna corcra le baill bána orthu. Tá cúig lobes ag an chailís agus cruthaíonn an coróinín bláth dhá--liopach thart ar 12 go 18 mm ar fad le feadán comhtháite. Tá liopa uachtarach gach bláth dronnach le ribí dlúth, faireogach agus tá an liopa íochtair trí-liopach, is é an liopa lárnach an ceann is mó. Tá ceithre staimín ann, dhá fhada agus dhá ghearr, tá dhá chairpéil chomhleáite ag an gínéiciam agus is é an toradh ná scitseacarp ceithre seoimrín. Tá boladh beagán míthaitneamhach ar an bplanda.
Windsor Davies
[
Pampaí
Réigiún forleathan féaraigh (fásach féir) is iad na pampaí san Airgintín is Uragua mórthimpeall bhun Abhainn an Plata agus sa Bhrasaíl. Rainseoireacht eallaigh an príomhghnó a dhéantar iontu.
Pallaidiachas
mion|Léaráid ó I quattro libri dell'architettura (Ceithre leabhar na hailtireachta) le Andrea Palladio Stíl ailtireachta sa 17ú-18ú céad, díorthaithe ó fhoirgnimh Athbheochana is scríbhinní Andrea Palladio. Pleanáil shiméadrach is úsáid foirmeacha Rómhánacha a bhí mar chroí na stíle. Tháinig sé le bheith an-choitianta i Sasana tar éis d'Inigo Jones í a úsáid don Fhleiteach i Londain (1619-1622), agus don Tiarna Burlington í a chur chun cinn ina scríbhinní. Ag an am céanna baineadh úsáid as an stíl go forleathan san Iodáil, an Ghearmáin, an Ollainn, an Rúis, is na Stáit Aontaithe.
Pan
Satailít nádúrtha de chuid Satairn (an 18ú ceann) ar thángthas air i 1990 i ngrianghrafanna a tógadh 9 mbliain roimhe ag Voyager 2. Trastomhas 20 km aige.
Fosfar
Ba é an t-ailceimiceoir Gearmánach Hennig Brandt a d'aonraigh an fosfar bán an chéad uair sa bhliain 1669, nuair a bhí sé ag iarraidh órchloch a dhéanamh as a chuid múin féin.
Pantonúlacht
Is éard is pantonúlacht ann ná tréith ceoil a athraíonn go tapa ó ghléas lárnach amháin go gléas eile, ionas nach féidir a rá go bhfuil sé i ngléas ar leith. Mar seo atá cuid de shaothar déanach Wagner is saothar luath Schoenberg.
Corn Seosamh Mhic Dhonnacha
Comórtas agus duais iomána é Corn Seosamh Mhic Dhonnacha nó Corn Mhic Dhonnacha (Béarla: Joe McDonagh Cup), atá eagraithe ag Cumann Lúthchleas Gael do na contaetha as "Sraith 2".
Turtar droimleathair
A chorráin lag. Itheann sé smugairle róin.
Turtar frithghobach
An ceann caol le gob crúcach, an droim le himlíne shábhfhiaclach mar gheall ar phlátaí na blaoisce a bheith ag luí thar chiumhais a chéile.
Carbón
An dé-ocsaíd charbóin
Is gás í an dé-ocsaíd charbóin le teocht an tseomra, agus ní féidir é a iompú ina leacht gan ardbhrú a oibriú uirthi. Leis an ngnáthbhrú, deascfaidh sé go díreach ó ghás go criostail sholadacha ag teocht ocht gcéim déag is trí scór faoin nialas de réir Celsius (-78 °C), agus néalóidh na criostail ar ais go gás má sháraítear an teocht seo.
Na hAlcáin
Is iad na hidreacarbóin sháithithe, nó na halcáin, an cineál is simplí de na hidreacarbóin. Níl ach naisc shingile idir na hadaimh charbóin iontu. Glactar leis an meatán CH4 mar alcán agus mar chomhdhúil orgánach freisin, cé nach bhfuil carbón caitéanaithe ann. Alcáin eile iad an t-eatán CH3CH3, an propán CH3CH2CH3, an bútán CH3CH2CH2CH3, an peantán CH3CH2CH2CH2CH3, an heacsán CH3CH2CH2CH2CH2CH3 agus araile. Is féidir foirmle shimplí gach alcán a fhréamhú ón bhfoirmle ghinearálta CnH2n + 2. Ón bpeantán ar aghaidh, ainmnítear na halcáin as na huimhreacha Gréigise a mhíníonn líon na n-adamh carbóin sa slabhra carbóin: heacsán (sé adamh carbóin), heaptán (seacht n-adamh carbóin), ochtán (ocht n-adamh carbóin), naonán (naoi n-adamh carbóin), deacán (deich n-adamh carbóin), aondeacán (aon adamh déag), dódeacán (dhá adamh déag), trídeacán (trí adamh déag), teitrideacán (ceithre adamh déag), peintideacán (cúig adamh déag), heicsideacán (sé adamh déag), heiptideacán (seacht n-adamh déag), ochtaideacán (ocht n-adamh déag), naonaideacán (naoi n-adamh déag)...
Na hAilcéiní
Sampla: CH2=CH2 + H2 -> CH3CH3 - má hidriginítear eitéin, gheofar eatán.
Ialtóg Kuhl
Is ainmhí í an ialtóg Kuhl. Mamach atá ann.
Edward Cecil Guinness
Mac le Benjamin Lee Guinness, agus ball de chlann Guinness, ab ea Edward Guinness (1847 – 1927).
Mac Céacht
Monodar mac Conrach Cas, darb ainm 'Mac Cécht' (Cath Bóinde)
Tháinig Conadar mac Cécht eile ar an bhfód freisin mar laoch agus thaoiseach i n-arm Mhéabha i scéalta na Rúraíochta sa Lámhscríbhinn Ghleann Masain.
Cian
Béaloideas
Ar an mórthír, bhí bó dhraíochta ag fear darbh ainm Mac Cinnfhaelaidh. Tugann an bhó an oiread sin bainne go raibh fonn ar chách, Balor ina measc, í a bheith aige. Agus deartháir Mhic Cinnfhaelaidh, Mac Samthainn, ag tabhairt aire sin bhó, tháinig Balar ar an bhfód i riocht buachalla bhig rua, agus bhuail sé bob air an bhó a thabhairt dó. Ag lorg díoltais, d'iarr Mac Cinnfhaelaidh ar leannán sídhe darbh ainm Biróg, a d'iompaigh é le draíocht go barr túr Bhalair, áit a luigh sé le hEithne.
Arthur Harden
Ceimicí a rugadh i Manchain ab ea Arthur Harden (1865-1940). Roinn sé Duais Nobel na Ceimice le Hans Euler-Chelpin i 1929 as a shaothar ar choipeadh siúcra agus ceimic na n-einsímí coipthe.
Martin McGuinness
Saol
Nuair a d’iompaigh Sinn Féin i dtreo na polaitíochta tar éis stailc ocrais na H Bhlocanna i 1981, sheas Martin McGuinness gualainn ar ghualainn le Gerry Adams agus cur chuige nua á chur chun tosaigh.
Godfrey Harold Hardy
Matamaiticeoir a rugadh i gCranleigh Shasana ab ea Godfrey Harold Hardy (7 Feabhra 1877-1 Nollaig 1947). Rinne sé taighde bunúsach le John Littlewood (1885-1977) ar uimhirtheoiric anailíseach. Shaothraigh sé dlí Hardy-Weinberg ar ghéinitic pobail, le Wilhelm Weinberg (1862-1937) ach neamhspleách air. D'fhoilsigh sé leabhar ar a chur chuige fealsúnach, A Mathematician's Apology (Leithscéal Matamaiticeora, 1940). Ar na mic léinn ollscoile a rinne sé meantóireacht orthu bhí an matamaiticeoir Indiach Srinivasa Ramanujan.
Corn FIFA an Domhain 2014
Foirne rannpháirteacha
centre|thumb|550px|Na curaidh Neasach Tríú Ceathrú Ceathrú Cheannais Babhta le 16 Babhta na nGrúpaí clé|mion|An Ghearmáin 1 – an Airgintín 0 : Mario Goetze agus a cic órga a bhain an Corn an sacair don Ghearmáin  i ndiaidh am breise
Amhrán oifigiúil
Is é "We Are One (Ole Ola)" an t-amhrán oifigiúil. Is iad Pitbull le Jennifer Lopez agus Claudia Leitte na hamhránaithe.
Áth Garbháin
Is baile suite i gContae Chill Dara é Áth Garbháin.
Dlí Hardy-Weinberg
An prionsabal a rialaíonn minicíocht na n-ailléilí is na ngéinitíopaí i bpobal easphóraithe cobhsaí, a foirmlíodh i 1908 ag Godfrey Hardy is Wilhelm Weinberg. Má tá dhá ailléil ann, A agus a, le minicíochtaí p is q, p + q = 1. Uaidh sin, p 2 + 2 p q + q 2 = 1: is ionann p 2 agus minicíocht an homaisiogóit AA, q 2 agus minicíocht an homaisiogóít aa, 2 p q agus minicíocht an heitrisiogóit Aa. Is féidir an chothromóid a fhorbairt chun níos mó ná dhá ailléil a chlúdach ag lócas ar chrómasóm. Tarlaíonn dialltaí ón dlí seo i bpobail bheaga ionphóraithe. Baintear feidhm as go minic chun minicíochtaí heitrisiogót (2 p q) a ríomh maidir le neamhord cúlaitheach nuair is eol go cruinn minicíocht na homaisiogót a bhíonn buailte leis (q 2 ). Mar shampla, má tharlaíonn an fhiobróise chisteach do dhuine as 2,500 sa phobal (q 2 = 0.0004), q = .02 agus 2 p q = 2 × 0.98 × 0.02 = 0.0392, nó is é duine as 25.5 sa phobal tarlú na hailléile i gcoitinne.
Lemington
Is bruachbhaile suite i Newcastle upon Tyne é Lemington.
Charles Algernon Parsons
Deartháir le Laurence Parsons, agus mac le William is Mary, innealtóir a rugadh i Londain ab ea an Ridire Charles Algernon Parsons (13 Meitheamh 1854 – 11 Feabhra 1931). Tógadh agus oileadh Parsons i gContae Uíbh Fhailí in Éirinn.
CLG Lancasír
Peil Ghaelach
Is peile an spórt ceannasach i CLG Lancashire. Shroic an chontae ceithre Cluichí Cheannais Peile Sóisearach na Breataine i ndiaidh a chéile, ó 2009 go 2012.
Baile an Bhrúnaigh
Is sráidbhaile suite i gContae Chill Dara é Baile an Bhrúnaigh. Roinntear é ina thrí bhaile fearainn: Baile an Bhrúnaigh Beag, Baile an Bhrúnaigh Mór, agus Baile an Bhrúnaigh Íochtarach.
Eoghan mac Néill
Beatha
Maítear gur dlúthchara é Eoghan le Naomh Pádraig agus go bhfuair sé beannacht Phádraig. Lena dheartháir, Ardrí na hÉireann, Laoghaire mac Néill (bás 462), bhí sé ina bhreitheamh in aighneas chomharbachta idir mic Amhalaí (bás 440), rí na gConnacht.
Deirtear gur adhlacadh Eoghan i gCill Naomh Pádraig, Uisce Chaoin, Inis Eoghain. Faightear plaic ann a deir (as Béarla):
Passeriformes
Is éard is éan pasaireach ann ná ord uiledhomhanda éan den ord Passeriformes, a chuimsíonn níos mó ná leath de na speicis éan atá beo ar Domhan anois. In amanna, tugtar éin ghróigthe (a sheasann ar chraobh) orthu, nó éin cheoil, trí shocrú a ladhracha ( 4 ladhar, ceann acu dírithe ar gcúl is i gcoinne na gceann eile.), rud a éascaíonn dóibh bheith ina sheasamh ar chraobh, i measc gnéithe eile a bhaineann go sonrach lena stair éabhlóideach sna hAustralaves.
Dlí Pascal
mion|Blaise pascal
Ucailéile
Gléas ceoil téadach níos lú ná an giotár is ea ucailéile, le 4 théad caoláin nó níolóin a mhéaraítear le hingne nó barra na méar. Ó Haváí ar dtús. In úsáid ó am go chéile le tionlacan amhránaí i gceol coitianta.
Maximilian Schell
B'aisteoir Eilvéiseach é Maximilian Schell (8 Nollaig 1930 – 1 Feabhra 2014). Bhuaigh sé an gradam Aisteoir Is Fearr sna Gradaim Academy i 1962.
Colchoill
Is baile fearainn suite i gContae Bhaile Átha Cliath é Colchoill (Béarla: Hazelhatch), ar an teorainn le Contae Chill Dara.
The Castle, Newcastle
Is caisleán suite i Newcastle upon Tyne é The Castle.
Údarás Fuinnimh Inmharthana na hÉireann
Taighde
De réir UIFE, bhí méadú 5.4% ar an méid leictreachais a caitheadh in Éirinn trí chéile sa bhliain 2021. Méadú 16%, ámh, a bhí i gceist idir 2015 agus 2021. Athrú ábhalmhór atá ann go deimhin nuair a chuirtear figiúirí ráithiúla na mblianta 2015 agus 2021 le hais a chéile.
Elche
Is baile mór é Elche (nó Elx i Vaileinsis: [ˈɛʎtʃ]), suite i gcontae Baix Vinalopó, agus i gCúige Alacant sa Spáinn. Tá thart ar 230,600 daoine ina gcónaí ann agus mar sin is í an tríú chathair is mó i gComhphobal Valencia agus an 20ú cathair is mó sa tír. Tá Elche chomh garr sin do chathair Alacant go ndéanann siad ceirtleán uirbeach le thart ar 800,000 daoine, figiúir a méadaíonn faoi dhó i rith an tsamhraidh de bharr mórtheacht turasóirí. Tá chuid den bardas é féin ar an gcósta ach tá an chathair i ndáiríre 11 ciliméadar ón Meánmhuir. Tá sruthán, Vinalopó, ag sreabadh tríd an gcathair a roineann an chathair ina dhá chuid.
Julie Andrews
Is ban-aisteoir agus amhránaí Sasanach í Dame Julia Elizabeth Andrews. Rugadh í ar an 1 Deireadh Fómhair 1935. Bhuaigh sí an gradam Ban-Aisteoir Is Fearr sna gradaim Academy i 1965. Bhuaigh sí an gradam Ban-aisteoir Is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe i 1965 agus arís i 1966 agus 1983.
William Blackstone
Tionchar
Bhí tionchar ollmhór ag Blackstone ar dhearcadh daoine ar an dlí coiteann agus ar fhorbairt an dlí féin, go mór mór sna Coilíneachtaí Meiriceánacha agus i Stáit Aontaithe Mheiriceá.
Paolo Uccello
Scéal Naoi
mion|méadú ː Cath San Romano - La Battaglia di San Romano, le Paolo Uccello, 1436-1440|cléI bpictiúr cáiliúil dá chuid, Storio di Noè (Scéal Naoi, 1447-1448), bhain Uccello feidhm as réamhghiorrú chun toradh dian réalaíoch a bhaint amach.
Jack Nicholson
Is aisteoir Meiriceánach é John Joseph Nicholson. Rugadh é ar an 22 Aibreán, 1937. Bhuaigh sé an gradam Aisteoir Is Fearr sna Gradaim Academy i 1976 agus i 1998. Bhuaigh sé an gradam Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe i 1974 agus 1975, an gradam Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma i 1986 agus 1998 agus an gradam Aisteoir is Fearr i nDráma i 2003.
Cineál Chonaill
Bhíodh Cineál Chonaill ag troid go minic lena ngaoil, Cineál Eoghain, agus ghabhadar faoin 12ú haois a lárionad Aileach ar Inis Eoghain Tháinig Cineál Eoghain ina n-ionad áfach mar ríthe Uí Néill an Tuaiscirt.
Cheltenham (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)
Is toghcheantar i dTeach Theachtaí na Ríochta Aontaithe é Cheltenham. Cruthaíodh sa bhliain 1832 é. Is é Alex Chalk (C) sealbhóir reatha an tsuíocháin.
Marbella
Sa bhliain 2018 bhí thart ar 141,400 daoine ina gcónaí ann in achar 114 cm².
Críostóir Mac Thaidhg
Imríonn Mac Thaidhg peil agus iománaíocht ar leibhéal club do CLG Roibeard Eiméid, Sleacht Néill. Is cosantóir sa pheil agus leatosaí san iomáint é.
Seán Mac Fhionnghaile
Gairm
B'fhearr aithne ar óna phríomh-rólanna i gcláracha teilifíse ar nós CU Burn agus Gleann Ceo a craoladh ar TG4. Bhí sé ina léiritheoir feidhmiúcháin ar an tsraith FFC ar TG4 fosta.
Doire an tSoirn
Iompar
Is é an bóthar réigiúnda N403 an príomhbhóthar a théann tríd an mbaile.
I. M. Pei
Ailtire a rugadh i nSuzhou na Síne, ag obair sna Stáit Aontaithe ó 1935 is ea I. M. (Ieoh Ming) Pei (r. 26 Aibreán 1917). I measc a shaothar tá an Mile High Center i nDenver, Túr 60 stór John Hancock i mBostún, na pirimidí gloine ag an Louvre i bPáras, Músaem Miho i gKyoto na Seapáine, agus Ionad Ealaíon na hollscoile i Newport, Virginia. mion|Dhear Pei Leabharlann John F. Kennedy i [[Massachusetts.]]
Na Solláin
Is baile suite i gContae Chill Dara iad na Solláin. Dar le daonáireamh 2016, bhí 5,849 duine ina gcónaí sa bhaile.
Daon-Phoblacht an Chongó
Cúlra
Ba Alphonse Massamba-Débat, a bhí ina uachtarán ar Phoblacht an Chongó i 1963, an chéad cheann stáit Afracach a d'fhógair go hoscailte gur Marxach a bhí ann. Bhunaigh sé córas aonpháirtí i 1964 thart ar a ghrúpa pholaitúil féin, an Gluaiseacht Náisiúnta Réabhlóid (Mouvement National de la Révolution). Toghadh Massamba-Débat mar Ard-Rúnaí an Ghluaiseacht Réabhlóid Náisiúnta agus rinneadh Céad Rúnaí deAmbroise Édouard Noumazalaye. Thacaigh an mílíste móreilimh dea-armtha, an Défense Civile, faoi cheannas Ange Diawara, leis an pháirtí. Ach, faoi 1968 thug agóidí a bhí ag dul i dtoil ar Massamba-Débat ceann de cheannairí na hagóidí, an Captaen Marien Ngouabi, a chur sa phríosún. mion|clé|260x260px|An tUachtarán [[Marien Ngouabi le ceannaire na Rómáine Nicolae Ceausescu (1972)]]
Seanchill Chuillinn
clé|250px|thumb|Séadchomhartha i Seanchill Chuillinn: leaca reilige, cloigtheach agus ardchrois, ceann maisithe agus ceann gan mhaisiú
Peidiméid (domhaneolaíocht)
Níltear cinnte cad is bunús lena leithéid, creimeadh ag aibhneacha ag rith ón réigiún sléibhtiúil, nó iompar ithreach síos ag uisce nach bhfuil faoi choinneáil i gcainéil.
F. Murray Abraham
Is aisteoir Meiriceánach é F. Murray Abraham. Rugadh é ar an 24 Deireadh Fómhair, 1939. Bhuaigh sé an gradam Aisteoir Is Fearr sna Gradaim Academy i 1985. Bhuaigh sé an gradam Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe i 1985.
Tigh Mo Linne
Is baile suite i gContae Chill Dara é Tigh Mo Linne(Béarla: Timolin).
Naomh Aodhán (Maodhóg)
Saol
I mBréifne, i gContae an Chabháin, a rugadh Aodhán, b'fhéidir. Thug a athair é mar ghiall do Ainmire, Rí na hÉireann, a bhí chomh sásta sin leis gur thug sé a saoirse dó féin agus do na gialla eile. Rinne sé staidéar faoi Naomh Dáibhí sa Bhreatain Bheag.
Mór-Ríoghain
Trí-bhandia
Deirtear gur bean chéile an Daghdha í Mór-Ríoghain, fad is mná chéile Neith iad Badhbh and Neamhain. Luaitear an triúr Morrígna mar dheirfiúracha triúr bandéithe na talún Ériu, Banbha agus Fódhla.
Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 1901
Ba chomórtas iománaíochta í Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 1901, a chríochnaigh ar 2 Lúnasa 1903. B'í an 15ú comórtas Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann. Bhuaigh Londain an comórtas don chéad uair.
Creidne
I Miotaseolaíocht na nGael, banlaoch na bhFiann ab ea Creidne. D'éirigh sí ina taoiseach buíon gaiscí, tar éis di caidreamh colach lena hathair a éalú.
Staideanna an damhna
deas|mion|370x370px|Na ceithre staid choitianta damhna atá ann. Ar deiseal ón mbarr ar chlé: soladach, leachtach, plasmach, agus gásach, arna léiriú ag dealbh oighir, braon uisce, ag stuáil leictreach as claochladán athshondach, agus an t-aer timpeall na scamall, faoi seach. San fhisic, tá staid damhna ar cheann de na foirmeacha ar leith inar féidir damhna a bheith ann. Tá ceithre staid damhna le feiceáil sa saol laethúil: soladach, leachtach, gásach agus plasmach. Is eol go bhfuil go leor staideanna idirmheánacha ann, mar shampla criostail leachtach, agus staideanna eile nach dtarlaíonn ach faoi choinníollacha as cuimse, mar shampla comhdhlútháin Bose-Einstein (staid an-fhuar), damhna meathlaithe neodrón (staid ard-dlúis), agus plasma cuarc-glúón (staid ardfhuinnimh).
Peinicillin
Tháinig Fleming ar pheinicillin timpeall an ama chéanna le Howard Florey is Ernst Chain. Shaothraigh Florey, Chain is daoine eile in Oxford ar an eachtra, agus taispeánadh iarmhairt iontach chliniciúil na peinicilline den chéad uair i 1941. Bíodh is gur saothraíodh an-chuid frithbheathach eile idir an dá linn, is ceann de na frithbheathaigh is tábhachtaí fós í, agus a díorthaigh, cosúil le haimpicillin is beinsilpheinicillin.
Cineál Eoghain
Cineál Aonghasa
Níl ach tagairt amháin sna annála ar Chineál Aonghasa (Cenél Áengusa) a bheith mar bhall de Chineál Eoghain, agus tagairt eile i Leabhar Mór Leacáin.
Halaigin
Is é an grúpa halaiginí an t-aon ghrúpa sa tábla peiriadach ina bhfuil dúile i dtrí cinn de staideanna an damhna ag teocht agus brú caighdeánach. Cruthaíonn na halaiginí go léir aigéid nuair atá siad nasctha le hidrigin. De ghnáth táirgtear an chuid is mó de halaiginí ó mhianraí nó ó shalainn. Is minic a úsáidtear na halaiginí ata sa lár - clóirín, bróimín, agus iaidín - mar dhífhabhtáin. Is iad na horgánabhróimídí an aicme is tábhachtaí de na lasairmhoillitheacha, cé go bhfuil halaiginí eiliminteacha contúirteach agus is féidir leo a bheith tocsaineach marfach.
Comhdhúile idir-halaigine
Tá comhdhúile idir-halaigine i bhfoirm XY n áit a bhfuil X agus Y ina halaiginí agus is n a haon, a trí, a cúig nó a seacht. Bíonn dhá halaigin éagsúil ar a laghad i gcomhdhúile idir-halaigine. Is féidir idir-halaiginí móra, mar ClF3 a tháirgeadh trí imoibriú halaigine íne a bhfuil idir-halaigin níos lú aici mar ClF. Is féidir gach idir-halaigin seachas IF 7 a tháirgeadh trí halaiginí íona a chur le chéile go díreach faoi dhálaí éagsúla.
Imoibrithe le huisce
Tá uasintuaslagthacht ca. 7.1 g Cl2 in aghaidh an kg d'uisce ag teocht chomhthimpeallach (21 °C) ag clóirín. Imoibríonn clóirín tuaslagtha chun aigéad hidreaclórach (HCl) agus aigéad hipeaclórúil a chruthú, tuaslagán is féidir a úsáid mar dhífhabhtán nó thuarthóir:
Iseatóip
Níl ach dhá raidiseatóp sintéiseach ar eolas ag teinisín, teinisín 293 agus teinisín-294.
Akranes
Geilleagar agus spórt
Tá traidisiún láidir sacair ag Akranes. Tá an fhoireann áitiúil, Íþróttabandalag Akraness (ÍA), le blianta fada i measc an chuid is fearr de chóras sraithe peile na hÍoslainne. Is minic a mheastar go bhfuil Ríkharður Jónsson, a rugadh ar an mbaile, ar cheann de na peileadóirí is fearr san Íoslainn. D'imir sé agus bhainistigh sé ÍA. Rugadh iarimreoir lár páirce Sheffield Wednesday agus Arsenal Siggi Jónsson in Akranes freisin agus bhí trí shéasúr aige mar imreoir le ÍA.
Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 1892
Ba chomórtas iománaíochta í Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 1892, a thosaigh ar 30 Deireadh Fómhair 1892 agus chríochnaigh ar 26 Márta 1893. B'í an séú comórtas Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann. Ghlac 3 fhoireann páirt. Bhuaigh Corcaigh an comórtas don dara huair.
Domhnach Phádraig
Is sráidbhaile suite i gContae na Mí é Domhnach Phádraig.
Douglas Luiz
Vasco De Gama
Rugadh Douglas Luiz i Rio de Janeiro agus chuaigh sé le club óige de Vasco da Gama in 2013, ag aois 14, tar éis dó a bheith ceadaithe i roinnt tástálacha a rinneadh in Itaguaí. I mí Iúil 2016, chuir an bainisteoir Jorginho é chun cinn ar an gcéad fhoireann mar gheall ar ghortú Marcelo Mattos.
Fianna
Rosc catha agus manaí
Dord Fiann ab ea rosc catha na bhFiann, agus d'úsáidtí roimh agus i rith catha, nó mar mhodh teachtaireachta, nó chun scnradh a chur ar a naimhde. Sa seanscéal Anbhás Fhionn, scairt Fionn an Dord Fiann nuair a chonaic sé gur thit a gharmahc Oscar sa Chath Gabhra in éadan airm Chairbre Lifechair. Rinne sé frithionsaí fíochmhar in aghaidh a naimhde, ag marú na scórtha gaiscíoch. Chuaigh na Fianna i léig de bharr an chatha seo, áfach.
Douglas Luiz
Vasco De Gama
Rinne Douglas Luiz a chéad tús foirne an 27 Lúnasa 2016, ag teacht ar aghaidh mar ionadach sa dara leath do Mar Fellype Gabriel i dtarraingt 2–2 as baile i gcoinne Tupi do chraobh Campeonato Brasileiro Série B. Ina chéad tús trí lá ina dhiaidh sin, scóráil sé an t-aon sprioc a bhí ag a fhoireann i gcaillteanas 2-1 í gcóinne Vila Nova.
Bodhmall
Macgnímartha Finn
Tar éis bás Chumhaill, maraithe ag Goll mac Morna, bhí a bhean chéile Muireann buartha faoi shaol a mic. Tháinig Bodhmall agus Liath Luachra chuici, agus thóg siad an gasúir san fhorais ar Shliabh Bladhma. Theagasc siad do conas seilg, agus chuaigh ina theannta ar a luath-eachtraí. Agus é fásta agus a chlú agus a cháil ag scaipeadh go forleathan, bhí imní ar na banghaiscí go dtarraingeodh sé aird fear Ghoill. Sheol siad amach leis féin, gach rud ar eolas acu múinte dó.
Jarrow
Is baile suite i dTyne and Wear é Jarrow. Tá 27,526 duine ina gcónaí in Jarrow.
Uí Néill an Tuaiscirt
Uí Néill an Deiscirt a glaodh ar rítheaghlaigh de shliocht Néill i lár na tíre. Le chéile, glaodh muintir Uí Néill orthu.
Peireatóinéam
An líneáil, a thálann sreabhán, ar chuas an bhoilg is cuid den chuas peilbheach.
Ceanglaíonn ballnascanna peireatóinéacha na struchtúir nach bhfuil ró-inghluaiste le ballaí an bhoilg.
Shields Thuaidh
Is baile suite i dTyne and Wear é Shields Thuaidh. Tá 40,000 duine ina gcónaí i Shields Thuaidh.
Sé Náisiún 2019
Tá Comórtas na Sé Náisiún 2019 an 125ú heagrán den chomórtas ó bunaíodh é, agus ar an 20ú heagrán ó tháinig an Iodáil isteach in 2000. Thosaigh an comórtas ar an 1 Feabhra 2019 agus críochnóidh sé ar an 16 Márta 2019.
Wallsend
Is baile suite i dTyne and Wear é Wallsend. Tá 42,842 duine ina gcónaí i Wallsend.
Whickham
Is baile suite i dTyne and Wear é Whickham. Bhí 16,263 duine ina gcónaí i Wickham i 2001.
Kneecap
Ceol
In 2021, roghnaíodh script KNEECAP, do ‘Mother Tongue Award’, scéim do scannáin atá i mbun forbartha i dteanga eile seachas an Béarla.
Mal mac Rochride
Tháinig sé i gcoróin tar éis dó an t-iar-ard-rí Túathal Techtmar a mharú ag Maigh Line (gar do Latharna, Contae Aontroma). Bhí sé i réim ar feadh ceithre bliana, sular mharaigh Fedlimid Rechtmar mac Tuathail é.
Liath Luachra
Namhaid Chumhaill
Bhí mac ag an Liath seo, Conán mac Lia, a d'éirigh ina thiarna Luchra agus foghlaí in éadan Fhionn agus na bhFiann. Sa deireadh thiar, rinneadh síocháin eatarthu agus chuaigh sé ina bhall leo.
Peirspictíocht
Shaothraigh na Gréagaigh an pheirspictíocht eolaíoch mar fho-thoradh ar a staidéar ar optaic is geoiméadracht, ach ní raibh an t-eolas seo ag na hÉigiptigh.
Ríthe Thír Chonaill
Béaloideas
Bunaíodh Cineál Chonaill sa chúigiú haois ag Conall Gulban mhic Néill Naoighiallaigh. Bhíodar i réim ann go dtí Teitheadh na nIarlaí i Meán Fómhair 1607, rud a chuir deireadh leis an ríocht.
Jarlath Henderson
Is ceoltóir as Tuaisceart Éireann é Jarlath Henderson (r. 1986). Déanann sé ceol tíre, agus seinneann sé an píoba uilleann, fliúit agus giotár, agus is amhránaí é freisin. Bhuaigh sé an BBC Radio 2 Young Folk Award sa bhliain 2003.
Brigit
Tá go leor saintréithe ag am mbeirt acu, an mbandia agus Naomh Bríd, agus ó thús bhí lá a féile, 1d Feabhra, an fhéile págánach Imbolc, a cheiliúradh tús an earraigh. Moladh dá bharr gur bandia Críostaithe is ea an naomh.
Bandia
Is amhlaidh gurbh ionann a macasamhail na Breataine agus an Eorpaigh, Brigantia, agus dia na Rómhánach Minéirve agus dia na nGréagach Aitéiné, bandéithe le saintréithe ar an dóigh chéanna acu, a thugann foirm don smaoineamh de staid ardéirime, nó corpartha nó intinne.
Seanscéal
Sa seanscéal Cath Maige Tuireadh, maraíodh Ruadán mac Brigit, i mbun comhraic ar son na bhFomhórach, agus chum sí an caoineadh, meascán de dhreas goil agus cantaireachta, agus í faoi mhairg dá bharr. Sa sliocht céanna, tá sé curtha síos di gurbh ise ceapadóir féasóige chun taisteal i rith na hoíche.
The Middle
Is clár teilifíse grinn Meiriceánach é The Middle a céadchraoladh sa bhliain 2009. Eileen Heisler agus DeAnn Heline a chruthaigh, agus iad ag scríobh do Blackie and Blondie Productions.
Peitreolaíocht
Staidéar ar charraigeacha, a gcomhdhéanamh, a mianreolaíocht, a modh tarlaithe is a mbunús. Tagann carraigeolaíocht dríodair, dhoigheartha is mheiteamorfach san áireamh. Baineann peitreagrafaíocht le cur síos ar chomhdhéanamh na gcarraigeacha go minic mar a fheictear iad i bhfoirm slisní tanaí le micreascóip optúla, agus baineann peitrigineas lena mbunús.
Discovery Museum
deas|250px|thumb|Discovery Museum Is músaem suite i dTyne and Wear é Discovery Museum.
Chichester
mion|clé|Market Cross, Chichester
Fíachu Sroiptine
Bhí Fíacha i réim ar feadh aon, trí, sé nó seacht mbliana is tríocha.
Stephen Hillenburg
mion|Síniú Beochantóir agus cartúnaí Meiriceánach ab ea Stephen McDannell Hillenburg (21 Lúnasa 1961 - 26 Samhain 2018). Rugadh in Lawton, Oklahoma é ach d'fhás sé aníos in California. D'oibrigh sé mar theagascóir bitheolaíocht mara freisin.
Oireachtas TV
• Cainéal 22 ar Saorview, • Cainéal 207 ar Virgin Media, • Cainéal 517 ar Sky, • Cainéal 504 ar Eir Vision, • Na cainéil 201, 207 (Dáil Éireann) agus 208 (Seanad Éireann) ar Vodafone.
Jú-Jiotsú Brasaíleach
D'fhorbraíodh jú-jiotsú Brasaíleach sna 1920idí le deartháireacha Brasaíleach Carlos, Oswaldo, Gastão Jr., George, agus Hélio Gracie. Bhí Carlos Gracie tar éis Júdó a fhoghlaim ó saineólaí Júdó Seapánach, Mitsuyo Maeda i 1917. D'fhorbraíodh na deartháireacha córas nua féinchosanta níos déanaí thug siad an t-ainm Jú-Jiotsú Gracie air.
Amhsóireacht sacair
deas|250px|thumb|Amhsóireacht Is iompar oilbhéasach, foréigneach agus scriosach i i measc an  lucht tacaíochta na peile é amhsóireacht sacair.
Clacton-on-Sea
Is baile suite in Essex é Clacton-on-Sea. Tá 53,477 duine ina gcónaí i gClacton-on-Sea.
Arno Allan Penzias
D'oibrigh sé sna Stáit Aontaithe i saotharlanna Bell. I 1963, nuair a bhí sé féin is a chomhghleacaí Robert Wilson ag mionscrúdú an fhothram raidió a bhí ag cur isteach ar chumarsáid Domhain/satailíte/Domhain, tháinig siad ar an iarmhar radaíochta i gcúlra an teasa fhíordhéin ón Ollphléasc ag tús na Cruinne.
Liosta daoine as Éirinn
Seo a leanas liosta daoine as Éirinn:
Lex Romana Visigothorum
Suntasacht
Is cosúil, áfach, go raibh an cód ar eolas i measc na Viseagotach faoin teideal 'Lex Romana', nó 'Lex Theodosii', agus ní go dtí an 16ú haois gur tugadh an teideal Breviarium ([[An Ghaeilge|Gaeilge):Portús) air, chun idirdhealú a dhéanamh air ó athmhúnlú an chóid, an Lex Romana Curiensis a tugadh isteach i dtuaisceart na hIodáile sa 9ú haois le haghaidh na Rómhánach de chuid na Lombairde. Foilsíodh an t-athmhúnlú seo den chód Viseagotach sa 18ú haois den chéad uair ag Paolo Canciani ina bhailiúchán de dhlíthe ársa dar teideal Barbarorum Leges Antiquae. Fuair Gustav Friedrich Hänel lámhscríbhinn eile den athmhúnlú Lombardach seo ar an gcód Viseagotacvh i leabharlann Naomh Gall.
Macha
Macha, iníon Ernmais
Tagann Macha, iníon Ernmais na dTuath Dé Danann, aníos dána luath-fhoinsí. Luaitear í go minic i dteannta lena triúr deirfiúracha, "Badhbh agus Mór-Ríoghain, darbh ainm Anand". Meastar gur trí-bhandia iad triúr (le hainmneacha éagsúla), gaolta le cogadh. Sa Gluais Uí Mhaol Chonaire deirtear gurb í Macha "ar cheann de na trí morrígna", agus gurb é an Mesrad Machae (Measra Mhacha), ná "cinn na fir maraithe". De réir leagan an léimh chéanna in MS H.3.18, deirtear gur Badhbh í Macha, agus iad trís "mná na bhfiach dubh" a spreagann an cath. De réir Chéitinne go dearfa, is "bandéithe" iad, ach bhí sé de nós ag Críostaithe Gaelacha na meánaoise, an Phagánachta réamh-Chriostaí a chosc.
Dúil Ghrúpa 3
Is é Dúilghrúpa 3 an chéad ghrúpa de mhiotail trasdultach sa tábla peiriadach. Tá dlúthbhaint ag an ngrúpa seo leis na dúile tearc-chré. Cé go bhfuil conspóid éigin ann maidir le comhdhéanamh agus socrúchán an ghrúpa seo, ina measc siúd a dhéanann staidéar ar an ábhar, comhaontaítear go ginearálta go bhfuil na ceithre dúil scaindiam (Sc), itriam (Y), lúitéitiam (Lu), agus láirinciam (Lr) sa ghrúpa seo. Tugtar an grúpa scaindiam nó an teaghlach scandium ar an ngrúpa freisin, in ndiaidh an bhaill is éadroime.
Anatoly Sobchak
Saol
Tar éis dó a bheith ag múineadh in institiúidí eile ar feadh ocht mbliana, d'fhill sé ar Ollscoil Stáit Leningrad, áit a raibh sé ina ollamh comhlach (1973-81), ina ollamh (1982-90) agus ina cheannasaí ar roinn an dlí eacnamaíoch (1985-90).clé|mion|[[Torramh Sobchakː Vladimir Putin, bean Sobchakːagus a iníon Ksenia, 24 Feabhra 2000]]Sa bhliain 1989 a toghadh mar bhall neamhspleách de Chomhdháil Theachtaí an Phobail den Aontas Sóivéadach é agus chuaigh sé i gcomhghuaillíocht le Boris Yeltsin agus Andrei Sakharov.
Adam Price
I measc a choda smaointe polaitiúla, mar ar leag sé iad amach i rith an chomórtais cheannais, tá comhlacht fuinnimh poiblí don Bhreatain Bheag, aistriú ó cháineadh ar ioncam agus ar chomhlachtaí i dtreo cáineadh ar thalamh, banc infheistíochta le caipiteal de £2 bhilliún, agus clár dearbhaithe poist.
Jessica Tandy
Ba bhan-aisteoir Sasanach í Jessica Tandy (7 Meitheamh 1909 – 11 Meán Fómhair 1994). Bhuaigh sí an gradam Ban-Aisteoir is Fearr sna gradaim Academy i 1990. Bhuaigh sí an gradam Ban-Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe i 1990.
Pianola
Trádainm ab ea pianola ar chineál pianó roithleáin, déanta ag comhlacht Aeolian sna Stáit Aontaithe.
Patrick Modiano
Scríbhneoir Francach is ea Patrick Modiano (r. 1945). Do rugadh é ar an 30ú lá de mhí Iúil i mBoulogne-Billancourt, buirg atá suite in Île-de-France. Tá breis is 30 úrscéal scríofa aige agus go leor duaiseanna bronnta orthu, an Grand prix du roman de l'Académie française (1972) agus an Prix Goncourt (1978) ina measc.
Tá cosúlachtaí idir shaothar Mhodiano agus dírfhicsean - nó autofiction, mar a thugtar air i bhFraincis -, de bharr tóir na hóige caillte a bhíonn mar leitmóitíf ag Modiano. Saintréithe dá shaothair is ea inní an duine féin, atarlú agus caolchúis, agus pléann an chuid is mó dá shaothair le Páras na Forghabhála. Déanann an t-údar iarracht beatha an gnáthdhaoine a léiriú, iad siúd a bhfuil sé orthu dul i ngleic le tubaiste na staire agus a bhíonn á n-iompar ar shlí gur deacair í a thuiscint ná ciall éigin a fheiscint léi.
St Albans
Cathair sa Bhreatain is ea St Albans.
Wells
Cathair sa Bhreatain is ea Wells.
Truru
Is cathair ardeaglaise agus paróiste sibhialta suite i gCorn na Breataine é Truru (Béarla: Truro). Is é baile contae an Choirn é, agus an t-aon chathair agus lárionad riaracháin, fóillíochta agus miondíola. Thug an daonáireamh sa bhliain 2011 le fios go raibh 18,766 duine ina gcónaí ann. Is féidir Trurunaigh a thabhairt ar dhaoine ó Thruro. D’fhás sé mar ionad trádála trína chalafort agus mar bhaile stánaíoch don mhianadóireacht stáin. Rinneadh an chathair is faide ó dheas ar mhórthír na Breataine í sa bhliain 1876, nuair a bunaíodh Deoise Thruru. I measc na radharcanna tá Músaem Ríoga na Corn na Breataine, Ardeaglais Thruru (críochnaithe 1910), Halla an Choirn agus Cúirteanna Breithiúnais an Choirn.
Steach Maoilín
Naomh Pádraig CLG
Tá CLG Naomh Pádraig ina chónaí anois sna háiseanna nua iontacha ar Bhóthar Cockhill i Steach Maoilín ar bhog siad chucu i 2011 óna n-iar-pháirc de Pháirc Whyte. I measc na n-áiseanna nua tá 3 pháirc, 2 pháirc AstroTurf, rian reatha, halla badmantan 4 chúirt agus giomnáisiam.
William Hayward Pickering
Roicéadeolaí a rugadh i Wellington, an Nua-Shéalainn, ab ea William Hayward Pickering (24 Nollaig 1910 – 15 Márta 2004). Mar stiúrthóir ar Shaotharlann Scairdtiomána na Stát Aontaithe (1954–1976), i bhfeighil na satailíte a rinne an chéad fhithisiú timpeall an Domhain (1958), an chéad tuirlingt bhog ar an nGealach, agus na haistir go Mars (Mariner IX), Véineas is Mearcair (Mariner X). Fuair sé bás in Flintridge, California. Bhí saoránacht ó Nua-Shéalainn agus ó na Stáit Aontaithe aige.
Forever, Michael
Clár
Is iad seo na hamhráin ar an albam:
Coinnle Muire
Is planda í an choinnle Muire.
Petra (Preveza)
Is sráidbhaile stairiúil sa mhaoracht Preveza in iarthar na Gréige, gar don bhaile Filippiada é Petra (Gréigis: Πέτρα). De réir daonáireamh na Gréige 2011, bhí 392 áitritheoir ann.
Eimear McBride
Ba as Tuaisceart Éireann tuismitheoirí Eimear. Rugadh i Learpholl, Sasana, í, agus d'fhill an teaghlach go hÉirinn nuair a bhí sí 3 bliana d'aois. D'fhás sí aníos i dTobar an Choire, i gContae Shligigh, sa chuid ba mhó chomh maith le tréimhse i gContae Mhaigh Eo. Thug sí a haghaidh ar Londain agus í 17 bliana d'aois le staidéar a dhéanamh ag an Drama Centre.
Pilséar
Is gnáthainm ar éisc bheaga, cosúil le scadán, sna géinis Sardina agus Sardinops é pilséar. Maireann siad go forleathan sna huiscí dromchlacha, flúirseach in áiteanna in oirthuaisceart an Aigéin Atlantaigh is an Mheánmhuir. Suas le 25 cm ar fhad. Scothghlas/gorm ar an taobh uachtarach, airgeadach ar an taobh íochtarach. Iasc tábhachtach trádálach, a stánaítear don mhargadh de ghnáth. Tugtar sairdín air freisin.
Corn Ryder
Stair
1985
Bhí an comórtas ar siúl i Le Golf National sa Fhrainc. B'iad Thomas Bjørn, captaen na hEorpa, agus Jim Furyk, captaen na Stát Aontaithe a roghnaigh na himreoirí. Bhí na himreoirí Eorpacha níos fearr agus bhuaigh siad an comórtas. Bhí seacht bpointe idir na foirne ag an deireadh.
Séabra Grevy
Is ainmhí é an séabra Grevy (Equus grevyi). Mamach atá ann.
Armadailín mór earrnocht
Is ainmhí é an armadailín mór earrnocht (Cabassous tatouay). Mamach atá ann.