cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Conchobar Maenmaige Ua Conchobair
Chomharbaí agus muintir
Rinneadh rí Chonnacht de Chathal, cé go bhfreasúra, roimh a bhás sa bhliain 1202. Ba é uncail Chonchúir, Cathal Crobhdhearg, a tháinig chun cinn i ndeireadh na dála.
Y Barri
51.4044°N, -3.2693°W
Corcrán coille ceannliath
Is éan é corcrán coille ceannliath (Pyrrhula erythaca).
Diarmuid Ó Cinnéide
Óige
Thosaigh Diarmuid ag seinm an ghiotáir agus é deich mbliana d'aois, ach níor thosaigh sé ag scríobh amhráin go dtí go raibh sé 14 bliana d’aois. In a lán agallaimh a rinne sé leis na meáin, deir Diarmuid go raibh an-spéis aige sa sacar nuair a bhí sé óg agus ní raibh sé go dtí sé 17 mbliana déag d'aois a ghlac sé ceol dáiríre.
Ceolchoirmeacha & Seónna
Tá sé sínithe faoi láthair leis an lipéad ceoil Island-Universal, agus tá sé faoi bhainistíocht le Tap Management.
Caitlín Nic Aoidh
Gairm
Ar 20 Feabhra 2023, rinne Caitlín Nic Aoidh agallamh le Paul Mescal  ar an gcairpéad dearg agus é ag freastal ar na gradaim BAFTA.
Latharna
Stair
Tá go leor foirgneamh suntasach ann, m.sh. Caisleán Olderfleet agus an Leacht Cuimhneacháin Chaine, macasamhail den Túr Cruin Gaelach Traidisiúnta.
Lumley v Wagner, 1852
mion|Her Majesty's Theatre, Londain, inniu clé|mion|Johana Wagner, 1860 Cás cáiliúil i réimse Dlí na gConarthaí ba ea Lumley v Wagner, 1852 (64 ER 1209). mion|Benjamin Lumley Fostaíodh Mlle Johanna Wagner mar amhránaí san amharclann. Her Majesty's Theatre, Haymarket, Londain ar feadh tréimhse trí mhí. Shínigh an bainisteoir, Benjamin Lumley, conradh eisiach léi. Ach tairgeadh post di a raibh níos mó airgid ag dul leis; thairg an amharclann Covent Garden conradh tarraingteach.
Carrac
Bhí na carraic dhéanacha ina longa plainc a raibh acmhainn farraige acu de bharr a dtoirte agus slí iontu do lasta trom agus do lón mór. Bhí coirneoga ar an gcrann tosaigh agus ar an gcrann mór acu agus seol laidineach acu ar an gcrann deiridh. Bhí deireadh ard cruinn agus caiseal mór deireadh acu, agus crann spreoide ar an stuimine os comhair caiseal ard cinn. Bhí a rian le haithint ar na longa a lean í ar feadh na gcéadta bliain.
Caiféin
C8H10N4O2 an fhoirmle cheimiceach atá aici.
Atáirgeadh éighnéasach
mion|Atáirgeadh éighnéasach sna [[Marchantiophyta:(Gaeilge:aelusanna): filleadach titimeach ag péacadh]] Atáirgeadh éighnéasach  a thugtar ar an chineál atáirgthe nuair nach mbíonn ach orgánach amháin ann chun é féin a atáirgeadh. Mar sin, ní bhíonn ach tuismitheoir amháin i gceist leis an mbealach atáirgthe áirithe seo, agus ní bhíonn gaiméití i gceist ach oiread. Is annamh, a n-athraítear uimhir na gcrómasóm. Atáirgeadh éighnéasach is ea an phríomhchineál atáirgthe le haghaidh orgánach aoncheallach macasamhail archaea agus baictéir. Uaireanta síolraíonn go leor plandaí agus fungas go héighnéasach.
Ráta úis
Is é an ráta bliantúil úis an ráta thar thréimhse bliana. Bíonn rátaí úis eile i bhfeidhm thar thréimhsí éagsúla, mar shampla mí nó lá, ach is gnách go ndéantar iad a bhliantúlú.
Téarmaí gaolmhara
Úsáidtear an Ráta Coibhéiseach Bliantúil (RCB), ar a dtugtar an ráta bliantúil éifeachtach freisin, chun cabhrú le tomhaltóirí táirgí a chur i gcomparáid le minicíochtaí imshocraíochta éagsúla ar bhonn coiteann, ach ní thugann sé cuntas ar tháillí.
An Téaváin
Teangacha
Is í an tSínis an teanga is mó a labhraítear sa Téaváin inniu, ach ar ndóigh, ní aon teanga amháin í. Úsáideann na Téavánaigh leagan den Mhandairínis mar theanga chaighdeánach, cosúil le muintir na mórthíre, ach ní bhíonn an Mhandairínis ó dhúchas acu.
Tréimhse iarchogaidh
Tháinig sé chun solais go luath nach raibh muintir dhúchasach na Téaváine róshásta leis na míleataigh Shíneacha ón mórthír. Thairis sin, ní raibh róchuma ar na cúrsaí eacnamaíochta, agus na praghsanna ag dul i méadaíocht go géar gasta. Chaill rialtas Chen Yi gnaoi an phobail go sciobtha, agus i ndeireadh Mhí Feabhra 1947, d'éirigh ina chogadh dearg idir bunadh na Téaváine agus na saighdiúirí. Tháinig saighdiúirí ag coigistiú a cuid coigiltis ó sheanbhean a shaothraigh a cuid ag smuigleáil toitíní, agus chruinnigh na sluaite timpeall na háite ag caitheamh anuas ar na saighdiúirí. Ansin scaoil duine de na saighdiúirí urchar le rabhadh a thabhairt don tslua, ach má scaoil, mharaigh a philéar duine dá raibh i láthair, rud a chuir muintir na Téaváine ar an daoraí ar fad. D'éirigh bunadh an oileáin in aghaidh na Síneach ón mórthír, ach má d'éirigh, ní raibh lucht na mórthíre i bhfad ag cur na ceannairce seo faoi chois. Maraíodh na mílte Téavánaigh, idir ghnáthcheannairceoirí agus lucht scothaicme.
Polaitíocht
D'imigh sin, áfach, agus tháinig seo. Thart ar lár na n-ochtóidí, thosaigh an tUachtarán Chiang Ching-kuo - mac Chiang Kai-shek - leasuithe daonlathacha a chur i bhfeidhm. Cheap sé Lee Teng-hui mar leas-Uachtarán. Téavánach go smior a bhí i Lee - is é sin, níor tháinig a mhuintir go dtí an t-oileán sa bhliain 1949. Comhartha eile daonlathais a bhí ann, nó bhí na Téavánaigh go mór faoi leatrom ina dtír féin ag deachtóireacht Guomindang. Sa bhliain 1987, bunaíodh an chéad pháirtí eile seachas Guomindang - an Páirtí Daonlathach Forásach. mion|[[Tsai Ing-wen, 2017]] De thoradh na staire seo, is í an deighilt is tábhachtaí i bpolaitíocht an oileáin inniu ná an teannas idir an campa "gorm" (Guomindang agus na páirtithe a thacaíonn leis) agus an campa "uaine" (na Daonlathaigh Fhorásacha agus na páirtithe a thacaíonn leo).
N10
Bailte ina gcúrsa;
Rothánach
Ainmhí micreascópach uisciúil le colainn nach bhfuil roinnte i dteascáin, clúdaithe de ghnáth le ciseal ceiritineach a fhéadfaidh a bheith ramhraithe i bplátaí. Tá balla matánach in easnamh ar an gcolainn. Snámhann sé le fáinne struchtúr cosúil le ribí gruaige a bhuaileann mar a bheadh roth ag casadh iontu. Ar a laghad 1,800 speiceas ann.
An Táidsíceastáin
Poblacht iar-Shóivéadach i lár na hÁise is ea an Táidsíceastáin. Tá sí ag críochantacht leis an Úisbéiceastáin, an Afganastáin, an Chirgeastáin, agus an tSín. An chuid is mó de na poblachtaí iar-Shóivéadacha i lár na hÁise, labhraítear teanga Thurcach éigin iontu, ach is eisceacht ar fad í an Táidsíceastáin, nó is canúint de chuid na Peirsise í an Táidsícis, arb í teanga náisiúnta na Táidsíceastáine í. Is í Dushanbe príomhchathair na Táidsíceastáine.
Stair
Tá áitreabh daonna sa Táidsíceastáin ón mbliain 4000 roimh bhreith Chríost i leith. Bhí impireachtaí éagsúla ag rialú na tíre thar na céadta bliain, go háirithe Impireacht na Peirse, óna bhfuair na Táidsícigh a dteanga dhúchais, is dócha. Sa seachtú haois i ndiaidh bhreith Chríost, tháinig an tIoslam isteach leis na hArabaigh. Sa naoú haois, arís, chuir impireacht Pheirseach nua - na Samainídigh - ruaigeadh ar na hArabaigh, agus ba faoi cheannas na Samainídeach a tógadh Samarcand agus Buchára, dhá phríomhchathair chultúrtha na dTáidsíceach. (Inniu, tá siad suite san Úisbéiceastáin, ach is í an Táidsícis a labhraítear iontu i gcónaí). Roimh theacht na Rúiseach go dtí lár na hÁise, d'úsáidtí an téarma 'Táidsíceach' le tagairt do chainteoirí Peirsise an réigiúin go léir, cuma cé acu a bhí siad ina gcónaí in aon chóngar do Tháidsíceastáin an lae inniu nó nach raibh.
Shroich an foréigean a bhuaicphointe i ndeireadh na bliana 1992 agus sa bhliain 1993, nuair a bhí fórsaí an rialtais ag cur catha ar go leor naimhde éagsúla, cosúil leis na hIoslamaithe ó Pháirtí Athbheochana Ioslamaí na Táidsíceastáine (Нашрияи Ҳизби Наҳзати Исломии Тоҷикистон/Nashriyai Hizbi Nahzati Islomii Tojikiston) agus mionlaigh náisiúnta ó chúige Gorno-Badakhshan. Le cuidiú ón gcoigríoch, bhí na mílístí ó Kulob ábalta an cath a bhriseadh ar a gcuid naimhde. Thairis sin, áfach, rinne siad an-ródach ar na mionlaigh náisiúnta ó Gorno-Badakhshan, agus chuir grúpaí cosanta na gceart daonna, cosúil leis an Amnesty International, ina leith go raibh cinedhíothú idir lámhaibh acu. Chuir na mílístí go leor sráidbhailte trí thine, dhúnmharaigh siad daoine mór le rá agus mharaigh siad daoine ina sluaite chomh maith. Thit an chuid ba mhó de na hainghníomhartha seo amach i dtimpeallacht chathair Qurghonteppa, agus b'iad na Garmaigh - foghrúpa eitneach a bhfuil an Táidsícis mar theanga dhúchais acu - ba mhó a bhí thíos leis. Bhí Qurghonteppa ina daingean tábhachtach ag Páirtí na hAthbheochana Ioslamaí freisin.
N11
mion|clé|300px|An M11 in aice le [[Guaire]] Bailte ina gcúrsa;
Dúcheist
Is éard is dúcheist nó puzal ann ná cluiche ina réitítear cruacheisteanna loighiciúla ag an imreoir.
Fidelma Healy Eames
Is iar-Sheanadóir Éireannach le Fine Gael í Fidelma Healy Eames, a rugadh ar 14 Iúil 1962. Toghadh í ina ball den Seanad ó mhí Iúil 2007 (Painéal an Oibre). Ar an 16 Márta 2016, thug sí le fios nach raibh sé ar intinn aici a suíochán a choimeád agus d'éirigh sí as an post an mhí ina dhiaidh sin.
Atáirgeadh gnéasach
Déanann ainmhithe sliocht a phórú trí atáirgeadh gnéasach de ghnáth, ach uaireanta déanann siad é trí atáirgeadh éighnéasach. Is é an gníomh bunúsach a bhíonn i gceist in atáirgeadh gnéasach go dtagann dhá núicléas (na gaiméití) le chéile agus go dtáthaínn siad lena chéile chun cill amháin, an ubh thoirchithe (nó siogót), a dhéanamh. Is iad an dá núicléas a tháthaíonn le chéile ná núicléas speirmchille agus núiucléas ubhchille. Ó chorp an fhireannaigh a thagann an speirmchill; ó chorp an bhaineannaig don ubhchill.
Sufraigéid
Polaitíocht
B’éigean do mhná in Éirinn fanacht le neamhspleáchas na tíre le cead iomlán vóta a bhaint amach i 1922 ach ó shin i leith.
Beth Van Schaack
Luathshaol agus oideachas
Bhain Van Schaack Baitsiléir Ealaíon amach ó Ollscoil Stanford, Dochtúir Juris ó Scoil Dlí Yale, agus PhD ó Scoil Dlí Leiden in Ollscoil Leiden.
Murchad mac Finn
Rí na Laigean ba ea  Murchadh mac Fionn  (bás 972). Bhí sé i réim ón mbliain 966 go dtí 972.
Guthan nan Eilean
Ó 2011 ar aghaidh tá athrú tagtha ar mhodh oibre an tionscadail. . In ionad fostaithe ábhar físe a dhéanamh, spreagann an tionscadal anois daoine sa phobal a gcuid saothar féin a chruthú. Is féidir leo físeáin nó fuaime a thaifeadadh, nó is féidir leo téacs a scríobh. Ansin cuirfidh siad ar líne é ar shuíomh Ghuthan nan Eilean nó, b’fhéidir, ar bhlag a thosaíonn siad féin. Chomh maith leis sin, cabhraíonn an tionscadal le heagraíochtaí sa phobal, a leithéid agus Stòras Uibhist agus Chomann Eachdraidh Uibhist a Tuath, le tionscadail níos mó dá gcuid féin.
Ail Finn
Stair
Is é raite thug Naomh Pádraig chuairt ar an mbaile seo an baile sa chúigiú haois nuair a bhí sé ag thaistil trasna abhainn na Sionainne go dtí Chonnacht. Chuir an Draoi den ainm Ona an talamh i láthair do Naomh Pádraig.
Bhunaigh Naomh Pádraig an bhaile; thóg sé an chéad ardeaglais agus chuir sé asicus mar easpag Ansin, chuaigh sé go Shankill, ar imeall an bhaile. Tógadh séipéal ann, agus tá na fothracha agus an reilig le feiceáil ag an gcrosbhóthar anseo inniu.
Peil Gaelach
Bunaíodh an cumann peile í 1888 (dubh agus oráiste dathanna an chlub).
An Muileann Gaoithe
Is píosa oidhreachta neamhchoitianta é a bhfuil an baile bródúil as.
Aibítir
Litreacha neamh-choitianta
Téarmaí teicniúla atá sách aduain cuid acu (go háirithe k agus w). Feictear iad sa mhatamaitic nó san eolaíocht. Tá go leor samplaí de na litreacha éagsúla a bheith in úsáid i bhfoilseacháin a foilsíodh nó a breacadh i bhfad siar. Deirtear gurb é ‘k’ an t-aon litir nach bhfuil i bhfoclóir Ó Dónaill, ach tá an carachtar céanna sa teanga le fada, tráth den saol ba ghiorrúchán don fhocal ‘cath’ a bhí ann. Anois feictear é i dtéarmaí teicniúla. Foilsíodh dhá leabhar Ghaeilge sa bhliain 2017 a raibh K sa teideal acu, mar a bhí Kíor Thuathail agus Katfish.
Fadó ní raibh sa Ghaeilge ach na gutaí a, e, i, o, u agus na consain b, c, d, f, g,l, m, n, p, r, s, t. Deirtear gur ainmneacha crann a bhíodh orthu anallód: Ailm, Beith, Coll, Dair, Eadha, Fearn, Gort, Uath, Ioga, Luis, Muin, Nuin, Oir, Peith, Ruis, Suil, Teine, Ur. Meastar, áfach, gur nós é seo a tháinig sa treis níos déanaí.
Dal y Mellt (sraith teilifíse)
Is clár drámaíochta é Dal y Mellt (Gaeilge: Beir ar an dtintreach). Tá sé bunaithe ar an úrscéal den ainm céanna a d’fhoilsigh Iwan 'Iwcs' Roberts sa bhliain 2019. Ba é Llŷr Morus de Vox Pictures a léirigh an leagan teilifíse, agus chuir Iwan a úrscéal in oiriúint do script scannáin. Tháinig Huw Chiswell isteach mar stiúrthóir.
Hildegarde Naughton
Is Teachta Dála Éireannach le Fine Gael í Hildegarde Naughton (a rugadh ar 1 Bealtaine 1977). Tá sí ina ball de Fhine Gael.
Frith-laoch
thumb|[[Don Quijote, sampla de fhrith-laoch.]] Is cineál carachtair i saothair ficsin an frith-laoch. Is é an príomhcharachtar sa scéal é uaireanta agus níl na tréithe traidisiúnta a thugtar ar laoch ann, agus tá lochtanna an ghnáthdhuine air.
Cogadh Fháclainne
Cúlra
Go gairid roimh an gcogadh, bhí an deachtóireacht san Airgintín ag streachailt le géarchéim eacnamaíochta, agus muintir na tíre ag agóidíocht in aghaidh an rialtais mhíleata. Thairis sin bhí an rialtas féin cineál idir eatarthu agus an chumhacht ba mhó á haistriú ó Jorge Videla go Roberto Viola. I Mí na Nollag 1981 tháinig junta míleata nua ar an bhfód agus Leopoldo Galtieri i gceannas. mion|Fórsaí ón Royal Marine in Georgia Theas, 2014 Ba é an tAimiréal Jorge Anaya, áfach, ba mhó a bhí ag moladh ionradh Fháclainne, ó bhí sé suite siúráilte nach mbacfadh na Sasanaigh leis na hoileáin. Bhí an rialtas míleata ag cailleadh fóid i measc na cosmhuintire toisc go raibh an eacnamaíocht ag titim as a chéile, agus an dóigh a raibh daoine á ngabháil agus á marú faoi choim ní raibh sé ag tabhú tacaíochta don deachtóireacht ach an oiread. clé|mion|HMS Endurance ag Mar del Plata, Feabhra 1982 Ar an 19 Márta chuaigh dornán trádálaithe mangarae i dtír ar Oileán Georgia Theas le bratach na hAirgintíne a ardú (le fírinne bhí saighdiúirí Airgintíneacha ina measc), rud a chuir as do rialtas na Ríochta Aontaithe go mór, agus tháinig an soitheach Sasanach HMS Endurance go dtí Georgia Theas mar fhreagra. mion|HMS Endurance sa bhliain 2007 Sa deireadh, ar an 3 Aibreán, shealbhaigh fórsaí na hAirgintíne Georgia Theas. Bhí na hAirgintínigh díreach tar éis Oileáin Fháclainne a fhorghabháil.
Imeachtaí an Chogaidh
Ina dhiaidh sin, chuaigh eitleáin throma na Ríochta Aontaithe ag buamáil an aerfoirt i bhFáclainn, ach níor éirigh leo mórán dochair a dhéanamh dó: ní raibh na hAirgintínigh i bhfad ag cur deise ar na radair agus ar an rúidbhealach i ndiaidh an bheagáin díobhála a rinne na pléascáin. Go bunúsach, ní raibh na Sasanaigh ach ag cur breosla eitilte amú le linn na n-ionsaithe seo. B'éigean do na heitleáin an-turas a chur díobh ón mbunáit mhíleata in Oileán Ascension go dtí Fáclainn, ionas go gcaithfí breosla a thabhairt dóibh thuas san aer. link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:FALKLANDS_24.jpg|mion|Aerfort Stanley Airport, FMA-58 Pucara Ar an chéad lá de Mhí Bealtaine, thosaigh an troid idir na Briotanaigh agus na hAirgintínigh san aer. Bhí na Briotanaigh ábalta trí eitleán de chuid an namhad a bhaint anuas; thairis sin, thit an ceathrú ceann acu le lámhach na nAirgintíneach féin nuair a bhí sí ag iarraidh filleadh go dtí aerfort Stanley le teacht slán ó na Sasanaigh.
Ar an 2 Bealtaine, shuncáil fomhuireán Sasanach an cúrsóir éadrom Airgintíneach General Belgrano le toirpéid. Maraíodh breis is trí chéad de chriú na loinge, agus b'éigean leis an seacht gcéad eile acu fanacht le lucht a dtarrthála i bhfarraige fhuar stoirmeach. Sa deireadh, tháinig longa Airgintíneacha agus Síleacha chun fortachta dóibh. Bhí suncáil an General Belgrano ina cúis achrainn ina dhiaidh sin i saol polaitiúil na Ríochta Aontaithe, ó bhí an long taobh amuigh den limistéar cogaidh timpeall na n-oileán, nuair a hionsaíodh í.clé|mion|299x299px|An ARA General Belgrano ar an 2-4 Bealtaine. Maraíodh 323 ar bord.I ndiaidh shuncáil an Belgrano, bhí misneach an chabhlaigh Airgintínigh briste ar fad. D'fhill siad abhaile, agus níor fhág siad an cuan a thuilleadh. Bhí na heitleáin Airgintíneacha ábalta sásamh éigin a bhaint, nó ar an dara lá de Mhí Bealtaine, d'ionsaigh siad an HMS Sheffield, scriostóir Sasanach. Buaileadh an Sheffield le diúracáin de chuid na n-eitleáin, agus chuaigh sí trí thine.
Sloda gníomhachtaithe
Is cineál de phróiseas cóireála fuíolluisce é próiseas an tsloda ghníomhachtaithe chun séarachas nó fuíolluisce tionsclaíocha a chóireáil, ag úsáid aeraithe agus flocas bitheolaíoch comhdhéanta de bhaictéir agus phrótasóin.
Cuimsíonn próiseas an tsloda ghníomhachtaithe chun truailliú carbónáiteach a bhaint, na nithe seo a leanas: Umar aeraithe ina n-instealltar aer (nó ocsaigin) sa licéar measctha. Ina dhiaidh sin tá umar síothlaithe (dá ngairtear "gléghlantóir deiridh" nó "umar síothlaithe tánaisteach" de ghnáth) chun ligean don fhlocas bitheolaíoch (an bratshloda) socrú síos, agus ar an gcaoi sin an sloda bitheolaíoch a scaradh ón uisce soiléir cóireáilte.
Edme Mariotte
Fisiceoir agus sagart Francach (Abbé) ab ea Edme Mariotte (c. 1620 - 12 Bealtaine 1684).
An feachtas ar son oscailt Scoil Dhún Chaoin
Imeachtaí
Sheas daoine ar nós Máire Mhac an tSaoi agus Breandán agus Máire Feirtéar isteach chun na leanaí a mhúineadh go deonach. Tháinig Mícheál Ó Dúbhshláine, múinteoir óg ó Chill Dara chun múineadh sa scoil sa bhliain 1970, gan tuarastal ná aitheantas ón Roinn Oideachais. Sheas muintir Dhún Chaoin leis agus chabhraíodar leis in aon slí go bhféadfaidís. Lean an scéal mar seo ar feadh trí bliana.
Seán Ó Laoghaire (Fínín)
Luathshaol
Thosaigh sé a chuid staidéir ar an dlí i gColáiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath, i 1847, áit a raibh baint aige, trí Chlub Grattan, le Cathal Gabhán Ó Dubhthaigh, Séamas Fionntán Ó Leathlobhair, agus Tomás Proinsias Ó Meachair.
Aistriú cothrománach géine
Tá ACG ina phríomh-mheicníocht i leathnú frithsheasmhacht in aghaidh antaibheathach i mbaictéir,   agus glacann sé ról tábhachtach in éabhlóid na mbaictéar gur féidir leo comhdhúile nuálacha, a leithéid agus lotnaidicídí shaorga a dhíghrádú agus in éabhlóid, i  gcothabháil, agus i dtarchur nimhneachta. Is minic a bhíonn baictéarafagaigh mheasartha agus plasmaidí páirteach ann. Is féidir le géinte, atá freagrach as frithsheasmhacht in aghaidh antaibheathach i speiceas baictéarach amháin, aistriú chuig speicieas eile trí mheicníochtaí éagsúla, ar nós F pileas, agus ina dhiaidh sin faighteora na ngéinte frithsheasmhacht a armáil in aghaidh antaibheathach, a bhfuil ag éirí dúshlánach ó thaobh na sláinte de. Samhlaítear freisin go gcuireann ACG chun cinn cothabháil saol uilíoch na bithcheimice agus, ina dhiaidh sin, uilíocht an chóid ghéinitigh. Bhí go leor machnaimh faoin ghéineolaíocht dírithe ar an aistriú cothrománach, ach níl  an tábhacht a bhaineann le haistriú ingearach  géine i measc orgánach aoncheallach ach ina thús.
Y Grysmwnt
Baile i Sir Fynwy, an Bhreatain Bheag, is ea Y Grysmwnt, 52.9 km ó Caerdydd agus 194 ó Londain. Tá daonra 888 ann, agus tá 107 (12%) in ann Breatnais a labhairt.
Y Gurnos
Baile i Merthyr Tudful, an Bhreatain Bheag, is ea Y Gurnos, 34.3 km ó Caerdydd agus 226 ó Londain. Tá daonra 5,015 ann, agus tá 303 (6%) in ann Breatnais a labhairt.
Thomas Pelham-Holles, 1ú Diúc Newcastle-upon-Tyne
Ba pholaiteoir agus Phríomh-Aire na Ríochta Aontaithe é Thomas Pelham-Holles, 1ú Diúc Newcastle-upon-Tyne (21 Iúil 1693 – 17 Samhain 1768).
Ealaín Choptach
thumb|Íocón Coptach Mhuiris|400px Is ealaín Choptach í an stíl ealaíne a bhí i réim san Éigipt sa 5ú-8ú céad. Críostaithe ab ea na Coptaigh, agus bhí tionchair Rómhánacha, Bhiosántacha is Shíreacha ar a gcuid múrmhaiseadóireachta, teicstílí fite, is snoíodóireacht cloiche. I ndiaidh an 9ú céad tháinig an tionchar Ioslamach i gceannas san Éigipt.
An Córan
An Dóigh leis an gCóran a léamh os ard
Is mór an t-éacht creidimh é don Mhoslamach an leabhar naofa a fhoghlaim de ghlanmheabhraíocht. An duine a bhfuil an Córan ar eolas aige mar sin, tugtar hafiz air. Is é is brí leis an bhfocal seo ná garda nó cosantóir - cosantóir bhriathar Dé, mar sin. Creidtear go bhfuil na mílte, nó b'fhéidir na milliúin, acu ann. Bíonn, fiú, Moslamaigh atá dall ar fad ar an Araibis ag foghlaim an leagan Araibise den Chóran mar seo.
Mar a deir lucht léinn an Ioslaim
An leagan a chuir Uthman in eagar, bhí sé scríofa i leagan moch d'aibítir na hAraibise nach marcálann na fuaimeanna, go háirithe na gutaí, chomh cruinn agus an leagan a úsáidtear in eagráin an lae inniu den leabhar. Lena chinntiú go léifí an téacs ar an mbealach ceart, thosaigh an lucht léinn ag cur nótaí leis an téacs agus ag leasú na scríbhneoireachta Araibise le bheith in ann na gutaí gearra a chur in iúl go neamhdhébhríoch. Téann an fhorbairt seo siar go tús na hochtú haoise, agus bhí sí críochnaithe thart ar an mbliain 900.
Deartháracha Karamazov
Cúlra
Bhreac Dostoyevsky síos na chéad nótaí don Deartháracha Karamazov i mí Aibreáin 1878. Bhain sé usáid as gnéithe agus téamaí ó thionscadal neamhchríochnaithe níos luaithe a chuir sé tús leis i 1869 dar teideal An saol peacaigh mór. Meastar gurb é scéal neamhcríochnaithe eile, Dráma i dTobolsk (Драма. В Тобольске), an chéad dréacht den chéad chaibidil den Deartháracha Karamazov. Scríobh Dostoyevsky i 1874 é agus insíonn sé scéal faoi dhúnmharú ficseanúil i Staraya Russa a rinne saighdiúir darbh ainm Dmitry Ilynskov (bunaithe ar shaighdiúir ón bhfíorshaol as Omsk) a cheaptar a dhúnmharaigh a athair. Ina Dialann Scríbhneora (Dheireadh Fómhair 1877) luaigh Dostoyvsky "saothar litríochta atá ag teacht le chéile i ngan fhios dom agus go neamhdheonach ionam le dá bhliain anuas". Chlúdaigh an Dialann an iliomad téamaí agus saincheisteanna, a ndéanfaí cuid acu a iniúchadh níos doimhne sna Deartháracha Karamazov. Ina measc bhí athairmharú, dlí agus ord, agus fadhbanna sóisialta difriúla.
Leabhar a hAon: Stair teaghlaigh áirithe
Cuirtear i láthair an teaghlach Karamazov agus insítear scéal a gcuid staire. Tugtear croinic na bpóstaí Fyodor Pavlovich, chomh maith lena neamhshuim faoi thógáil a thriúr leanaí. Bunaíonn an reacaire freisin na pearsantachtaí éagsúla a bhí ag an triúr deartháireacha Karamazov agus na cúinsí inar fhill siad ar ais ar bhaile a n-athar. Críochnaíonn an chéad leabhar le chur síos ar thraidisiún misteach Ceartchreidmheach de na Seanóirí. Is móidín Alyosha don Seanóir sa mhainistir áitiúil.
Béal na mBuillí
Stair
Is é Béal na mBuillí áit leis an eastát de na mahon clann. Bhí an chlann anseo idir 1671 agus 1982. Bhí an áit lán le díbirt timpeall an Gorta Mór mar bhí an tiarna talún Maor Denis Mahon ag tabhairt orduithe leis na dírbirt. Ansin sa bhliain 1847 bhí grúpa freagracha le bás Maor Denis Mahon mar fheallmharú. Ní raibh na tionónta seo sásta lena dírbirt, ach fós níor athrú aon rud agus faoi dheireadh bhí beagnach 11,000 tionónta imithe as eastát Mahon.
Léana na dTortán, Contae Mhaigh Eo (Iorras)
Is sráidbhaile é Léana na dTortán. Tá sé suite in Iorras, in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo.
Meghan, Bandiúc Sussex
Saol
Sna 2010idí, bhí Markel ag aisteoireacht i ról “Rachel Zane” sa chlár teilifíse Suits. Ansin d’éirigh sí as an bpáirt mar bhog sí go Sasana.
Thosaigh Meghan agus Harry ag siúl amach le chéile i mí Dheireadh Fómhair 2016. Ar an 27 Samhain 2017, d’fhógair an Prionsa Harry go raibh siad le pósadh, rud a tharla ar an 19 Bealtaine 2018.
Cúigear Ros Dumhach
thumb|deas|200px|Ros DumhachSa bhliain 2005, thug na meáin chumarsáide Cúigear Ros Dumhach ar scata fear ó Ghaeltacht Iorrais i gContae Mhaigh Eo a cuireadh i bpríosún Chnoc na Seimre i mBaile Átha Cliath. Bhí siad in aghaidh píopa Shell a thógáil i Ros Dumhach chun gás a thabhairt i dtír. B'iad na fir sin ná James Brendan Philbin, na deartháireacha Philip agus Vincent McGrath, Willie Corduff agus Mícheál Ó Seighin.
Iarscríbhinn
Sa bhliain 2015, bronnadh ceadúnas ar Shell chun gás a thabhairt i dtír (ach le raon coinníollacha maidir lena úsáid). Beidh Gort na Coiribe ídithe i gceann cúpla bliain.
Ealaín Chríostaí
Níl crochadh Chríost san íocónagrafaíocht go dtí an 5ú céad.
Alexander Mackenzie Stuart
Tar éis dó a bheith ina Abhcóide na Banríona rathúil agus ina bhreitheamh in Albain, ceapadh ar an gCúirt Bhreithiúnais é, le héifeacht ó mhí Eanáir 1973. Bhí sé ina bhall den Chúirt ar feadh cúig bliana déag agus ina Uachtarán uirthi ó 1984 go dtí go ndeachaigh sé ar scor. clé|mion|chuir Mackenzie Stuart dlús le tógáil fhoirgneamh nua na Cúirte sna 1990idí clé|mion
Fionán Mac Cártha
Fuair Fionán scolaíocht i gColáiste Naithí agus fuair oiliúint mar mhúinteoir i mBaile Átha Cliath. Bhí sé ag múineadh san Ómaigh i 1913 agus i Sasana (in Sheffield agus i Londain) faoi 1917.
Comhdháil Yalta
Aidhmeanna
Bhí aidhmeanna difriúla ag gach ceannaire.
Socruithe Yalta
•	 Bhunófaí Eagraíocht na Náisiún Aontaithe;
•	 Aontaíodh ar theorainn na Polainne i ndiaidh an chogaidh... cé nár aontaíodh ar an chineál rialtais a bheadh ag an tír.
Dún Pádraig
Tá ionad fóillíochta sa bhaile. link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:Thomas_Russell_(01),_August_2009.JPG|alt=|clé|mion|Plaic chuimhneacháin, Iarsmalann Chontae an Dúin, Dún Pádraig,
Stair
Cuireadh an Ruiséalach chun báis ar an 21 Deireadh Fómhair 1803 i nDún Pádraig.
Ray Liotta
Beathaisnéis
Fuair Ray Liotta bás le hadhairt ar 26 Bealtaine 2022 in Santo Domingo, an Phoblacht Dhoiminiceach agus é ansin le scannán nua a dhéanamh. .
Donnroisc
Is crann blátha é an donnroisc (Prunus padus). Dúchasach do chuid mhaith den Eoraip agus den Áise Thuaidh, an tSeapáin san áireamh. Tá an toradh inite, ach ní úsáidtear go minic é sa chócaireacht, seachas uaireanta sa Rúis.
Cúige Laighean
Stair
Faoin 8ú haois, bhí dhá rítheaghlach an sa chúige:
Cartaire
deas|225px|thumb|Cartaire Uirlis talmhaíochta a iompraíonn sraitheanna beangán nó lann. Úsáidtear é chun an ithir a bhriseadh is ceapach síl a chruthú roimh phlandáil. Áisiúil i smachtú fiáilí freisin.
Cúige Uladh
Contae Aontroma
Príomhalt: Contae Aontroma mion|[[Gleann Doinne, ceann de naoi ngleann Aontroma]] Meallann Glinntí Aontroma na mílte turasóir chun an chontae achan bhliain agus is suíomh Oidhreachta Dhomhanda de réir UNESCO é Clochán an Aifir (nó Clochán na bhFórmorach mar a thugtar air fosta) ar an chósta thuaidh. Tá clú ar Mhuileann na Buaise as an uisce bheatha atá á dhéanamh ann leis na céadta bliain, agus aithnítear Port Rois mar an lonnaíocht mhara is cáiliúla i dTuaisceart na hÉireann ó thaobh líon na gcuairteoirí air de, áit atá ann ina mbíonn craic ar dóigh de ló is d'oíche de réir tuarascála. Tá an chuid is mó de Bhéal Feirste, an chathair is mó i dTuaisceart na hÉireann, sa chontae, agus an chuid eile di i gContae an Dúin. De réir an tseanchais is ar Shliabh Mis i dtuaisceart an chontae a chaith Pádraig Naofa bunús a shaoil óig.
Contae Fhear Manach
Príomhalt: Contae Fhear Manach
Cnoc an Chrochaire
Oideachas
Tá Bunscoil Mhuire suite sa bhaile. Tá ceathrar mhúinteoir ann agus freastalaíonn an scoil ar pháistí go ginearálta, páistí faoi riachtanais speisialta san áireamh. Le linn an tsamhraidh, bíonn aonad uathachais ar siúl sa scoil.thumb|Maraíodh Méabh i Loch Rí, Contae Ros Comáin, agus cuireadh í faoi charn ag Cnoc na Ré, Contae Shligigh
Seán P. Ó hÉalaí
Saol
Bhí Seán P Ó hÉalaí páirteach i nGluaiseacht Chearta Sibhialta na Gaeltachta ag deireadh na seascaidí, agus leis an bhfeachtas toghchánaíochta a reáchtáladh do Pheadar Mac an Iomaire.
Ionad sonraí
mion|Google Data Center, The Dalles, Oregon mion|CNPC in Changping. An tSín
Kellie Harrington
Is dornálaí Éireannach í Kellie Harrington, as Rae Portland i mBaile Átha Cliath. Rugadh í ar 11 Nollaig 1989. Bhuaigh sí bonn óir sna Cluichí Oilimpeacha i dTóiceo sa bhliain 2021 sa rannóg éadrom-mheáchan (rannóg 60kg na mban).
Cluichí Oilimpeacha 2021
Bhí Kellie ar an tríú dornálaí as Éirinn a thug bonn óir abhaile ó na Cluichí Oilimpeacha (in éineacht le Michael Carruth, 1992, agus Katie Taylor, 2012).
Léig na hÉireann um Cheart Vótála do Mhná
Imeachtaí
Ar 4 Samhain 1908 i mBaile Átha Cliath, bhí Hanna Sheehy-Skeffington agus Margaret Cousins ar bhaill bhunaidh na Léige. Dála na sufraigéidí sa Bhreatain, bhí baill den Léig sásta modhanna míleatacha a úsáid chun a gcuid aidhmeanna a bhaint amach. Phléasc na sufraigéidí buama i Lios na gCearrbhach fiú, sa bhliain 1914, Reáchtáil siad cruinnithe agus chuaigh siad ar stailceanna ocrais nuair a bhí siad sa phríosún.
Aasmund Olavsson Vinje
Scríbhneoir, file agus gníomhaí teanga Ioruach ab ea Aasmund Olavsson Vinje a rugadh i Vinje (cúige Telemark) ar an 5ú lá de Mhí Aibreáin sa bhliain 1818 agus a fuair bás in Gran (cúige Oppland) ar an 30ú lá de Mhí Iúil sa bhliain 1870.
Is é an cineál Ioruaise a chleachtadh sé ina chuid scríbhinní ná an Nynorsk (nó Landsmål mar a thugtaí ar an leagan sin den teanga san am). Le fírinne bhí sé ar an gcéad scríbhneoir a thosaigh ag scríobh Nynorsk i ndiaidh Ivar Aasen féin.
Tuilsce
Tá sé suite san áit a dtrasnaíonn an bóthar N61 an príomhbhóthar náisiúnta N4, agus é ag rith idir an N3 sa Longfort agus Cathair na Mart, Contae Mhaigh Eo. 19km ó dheas ar an N62 uaidh tá Baile Ros Comáin, agus tá an dara baile is mó sa chontae, Mainistir na Búille, 24km ó thuaidh ó Thuilsce ar an mbóthar céanna. Tá pleananna ann faoi láthair chun seachród timpeall an bhaile a chur leis an N4.
Cartlann
Stair
Bunaíodh an chéad chartlann náisiúnta sa bhFrainc i 1787. Cruinnítear cáipéisí oifigiúla an náisiúin in oifigí taifead poiblí mar seo i gcuid mhaith tíortha eile anois.
Ciúb Rubik
Stair
Bhí nuachtáin, irisí eolaíochta, leighis agus oideachais á mholadh go hard na spéire. Bhí ceann acu ar sheastán sa Museum of Modern Art i Nua-Eabhrac. Bhí cláracha teilifíse bunaithe air.
Cur síos
Ciúb daite atá ann is é roinnte i 26 ciúb neamhiomlán (ciúbáin). 6 cinn díobh seo, is láir iad is ní féidir leo ach rothlú san ionad céanna; 8 gceann díobh, is cúinní iad; an 12 ceann eile, is imill iad. Is féidir an 20 ciúbán deireanach seo a aistriú. déanta ar chaoi a cheadaíonn don té a bhfuil sé ina lámh na taobhanna a chasadh pé bealach is mian leis. Ceathair nó cúig de chastaí agus tá brachán déanta d’ord agus d’eagar na ndathanna agus an dúshlán anois iad a chur ar ais mar a bhí – a thaobh beag deas néata arís ag an mbán, dearg, gorm, oráiste, uaine agus buí.
An ciúb inniu
inniu tá cinn phóca ar fáil, cinn atá níos mó, cinn a bhíonn níos téagartha ina lár ná a bhíonn ina mbun agus ina mbarr, cinn a mbíonn múnla dá chuid féin ar an bpíosa corr agus mar sin de.
Kevin Boyle (staraí)
Taighde
Clúdaíonn taighde an Bhaoilligh stair Mheiriceá an 20ú haois. Déanann sé staidéar ar an méid a bhíonn i bpáirt ag aicme, cine agus polaitíocht.
Scríobh an Baoilleach ar pholaitíocht agus ar ghluaiseacht an lucht oibre sna Stáit Aontaithe. Is é an saothar is suntasaí ina leith seo ná a leabhar 1995, The UAW and the Heyday of American Liberalism, 1945-1968. Tá níos mó scríofa ag an mBaoighealach ar cheisteanna ciníocha sna Stáit Aontaithe. Sa bhliain 2004, bhuaigh a Arc of Justice: A Saga of Race, Civil Rights, and Dúnmharú sa Jazz Age an Gradam Náisiúnta na Leabhar as neamhfhicsean. Ina dhiaidh sin, bhuaigh an leabhar go leor onóracha eile, lena n-áirítear a bheith san iomaitheoir sa bhabhta ceannais do Duais Pulitzer agus Gradam Ciorcal na gCriticeoirí Leabhar Náisiúnta. Ainmníodh an saothar freisin mar leabhar suntasach ag an New York Times do 2004 agus leabhar suntasach de chuid State of Michigan don bhliain 2005. Tá an Baoilleach ag obair faoi láthair ar leabhar nua, The Splendid Dead: An American Ordeal, a dhíríonn ar scéal na n-ainrialaithe clúiteacha, Sacco agus Vanzetti. Tá rún ag Houghton Mifflin é a fhoilsiú. Chun réamhamharc a fháil ar an tionscadal seo féach ar Un Povero Uomo: An Immigrant's Odyssey in America a dhéanann doiciméadú ar scéal inimirce Bhartolomeo Vanzetti.
Ballraíochtaí agus Gradaim
Thug Comhairle Cathrach Detroit onóir don Bhaoilleach le haghaidh The Sweet Trials, dráma atá bunaithe ar Arc of Justice.
T-34
Is tanc meán Sóivéadach é an T-34. Cuireadh in aithne é i 1940, i rith an dara cogadh domhanda. Bhain an tAontas Sóivéadach úsáid as an tanc ó na 40idí tríd na 60idí, ach go háirithe ó 1940 go 1947 agus tá sé fós in úsáid ag roinnt airm ar fud an domhain.
Ros Comáin
Stair
Tagann an t-ainm 'Ros Comáin' ó Naomh Chómáin, a bhunaigh mainistir anseo san cúigiú aois. Tá aithne ar na coillte in aice leis an baile mór mar 'Choillte Chomáin' nó Ros Comáin i bhfocail eile, agus as sin a thagann an t-ainm as Béarla 'Roscommon'.
Eacnamaíocht
Tá baint ag an chuid is mó de na postanna i gCo. Ros Comáin, leis an fheirmeoireacht. Tá an margadh beithí suite in aice leis na príomhsiopanna sa bhaile mór, Tesco agus Dunnes Stores agus is iad traoi foinse de saorthar san áit. Chomh maith leis sin, tá gnó á chaitheamh leis na siopanna agus na gnóthasí laistigh den bhaile mór.
Spórt
Is í an pheil an cluiche is coitianta a imrítear sa chontae ach tá an iománaíocht an choitianta freisin, go háirithe sna fairsinge in aice le teorann Contae na Gaillimhe, mar Shampla Na Ceithre Bóthair agus Átha Liag. Chomh maith le sin, bhuaigh an contae Comórtas Nicky Rackard í 2007 agus beidh siad ag imirt i gCorn Christy Ring an bhlian seo chugainn.
Ynysawdre
51.5465°N, -3.5877°W
Feallmharú Airey Neave
Tábhacht
Bhí Neave an-mhór le Margaret Thatcher agus i bhfad amach ar an eite dheas. Bhí Neave dian ar choiriúlacht agus ar "sceimlitheoireacht", agus ag iarraidh seasamh docht a ghlacadh ar an aighneas i dTuaisceart Éireann.
Eachtraí Eilíse i dTír na nIontas
Stair
Chuaigh an scéal go mór i gcion ar na gcailíní, agus d'iarr Alice ar Dodgson é a bhreacadh síos di. Thug Dodgson an chéad chóip d'Alice dhá bhliain ní ba dhéanaí ar an 26 Samhain 1864, Alice's Adventures under Ground mar a bhí air, scríofa amach mar lámhscríbhinn agus maisithe le pictiúir ó pheann an údair féin.
Edwin Hubert Land
Fisicí is ceapadóir Meiriceánach ab ea Edwin Hubert Land (7 Bealtaine 1901 – 1 Márta 1991). Cheap an córas grianghrafadóireachta láithrí Polaroid, agus an eibleacht réalaithe comhshnaidhmthe leis an scannán féin.
An tSeoirsia
Tír i gCugas is ea an tSeoirsia agus í ag críochantacht leis an Asarbaiseáin, an Airméin, an Tuirc agus an Rúis. Gruziya (Грузия) a thugtar uirthi as Rúisis, agus mar sin, feictear an leagan An Ghrúis sa Ghaeilge freisin. Is é an t-ainm atá ag muintir na Seoirsia ar a dtír ina dteanga féin ná Sakartvelo (საქართველო). Bhain an tír a neamhspleáchas amach sa bhliain 1991 ón Aontas Sóivéadach.
Daonra
Is í an tSeoirsis teanga oifigiúil na Seoirsia, agus tá aibítir dá cuid féin aici. Teanga Chugasach Dheisceartach is ea í, rud a chiallaíonn nach bhfuil gaol ar bith aici le bunús mór na dteangacha eile san Eoraip. Labhraítear roinnt mhaith teangacha eile sa Seoirsia, go háirithe Asarbaiseáinis (6.5 %) agus Airméinis (5.7 %). Tá dornán Rúiseach ina gcónaí sa tír fós, ach ó bhain an tSeoirsia amach a neamhspleáchas, d'fhág an chuid ba mhó acu an áit. Cloistear na teangacha Margaluri (Megreli), Svan, agus Laz in áiteanna. Tá gaol acu leis an Seoirsis, ach tá siad an-difriúil léi, agus mar sin, is é an dearcadh atá ag na teangeolaithe nach canúintí iad ach teangacha iontu féin. Agus an méid sin ráite, is í an tSeoirsis chaighdeánach an teanga a úsáideann lucht labhartha na dteangacha seo le haghaidh na litríochta is na léitheoireachta. Mar sin, murar canúintí iad, ní bhaintear ach úsáid na canúna astu. Tá Seoirsis nó ceann de na teangacha gaolmhara seo ag 83.8 % de mhuintir na tíre.
Yr Eglwys Newydd
Baile i Caerdydd, an Bhreatain Bheag, is ea Yr Eglwys Newydd, 4.5 km ó Caerdydd agus 214 ó Londain. Tá daonra 13,798 ann, agus tá 2,109 (15.3%) in ann Breatnais a labhairt.
John Evans (gobharnóir)
Beathaisnéis
Thuill a shaibhreas go leor cumhachta polaitiúla dó. Bhunaigh sé Páirtí Poblachtach Illinois agus tháinig sé chun bheith ina chara pearsanta le Abraham Lincoln. Dhíol sé beagnach a chuid sealúchais go léir i Chicago d’fhonn turas a dhéanamh go Sasana.
Roma McLaughlin
Is imreoir sacair Éireannach í Roma McLaughlin.
Stáisiún Dhumhach Thrá
Is stáisiún traenach de chuid Iarnród Éireann é Stáisiún Dhumhach Thrá atá suite i nDumhach Thrá i gContae Bhaile Átha Cliath.
Rhun ap Iorwerth
Luathshaol agus oideachas
D’fhreastail sé ar Scoil Rhyd-y-Main, Dolgellau ar feadh tamaill, sular bhog sé go Ynys Môn agus d'freastal sé ansin ar Bhunscoil Llandegfan, sula bhfuair sé a chuid meánscolaíochta i Scoil David Hughes, Droichead Menai. Ansin chuaigh sé go hOllscoil Caerdydd áit ar bhain sé céim amach sa Bhreatnais agus sa Pholaitíocht sa bhliain 1993. Bhí a athair, Edward, ina phríomhoide agus mar chuid den dhísreach 'Dafydd Iwan ac Edward' agus 'Cwm Rhyd y Rhosyn'.
Yr Hôb
Uaireanta tugtar Gastell Caergwrle ar “Castell yr Hôb”, toisc go luíonn sé idir an dá áit. Sant Cynfarch agus Sant Cyngar an t-ainm atá ar an eaglais áitiúil, a thagraíonn do dhá naomh: Cynfarch (5ú haois) agus Cyngar ap Geraint (6ú haois). Tá séadchomhartha cloiche ildaite sa séipéal don pholaiteoir Sion Trevor (1563-1630), as Plas Teg. Ainmníodh athair Shion freisin Sion Trefor (b. 1589) a bhí ina chónaí ag eastát Trefalun.
Jessica Chastain
Is ban-aisteoir Meiriceánach í Jessica Michelle Chastain. Rugadh í ar an 24 Márta 1977. Bhuaigh sí an gradam Ban-Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe i 2013.
Liadh Ní Riada
Saol Pearsanta
clé|mion|2017 Is as Gaeltacht Mhúscraí í Liadh. Is iníon de chuid Sheáin Uí Riada - an cumadóir agus ceoltóir clúiteach- í.
Late Late Toy Show
Conspóidí
D'fhéadfaí a mhaíomh go gcuireann an clár luachanna ábharaíocha chun cinn, Cuireann an clár brú breise ar roinnt tuismitheoirí an t-am sin den bhliain a macasamhail de bhronntanais a chur ar fáil lá Nollag.
Derek "Pluto" Moireach
Tá sé mar phríomh-láithreoir sacar Radio nan Gàidheal ó 2007. Chlúdaigh sé feachtas Chorn an Domhain, na babhtaí réamhchomórtais do EUFA, agus cluichí san Eoraip. Is tráchtaire spóirt é freisin don stáisiún teilifíse Gaeilge na h-Alban BBC Alba, agus ó am go chéile i mBéarla do Sportsound ar BBC Radio Scotland. Bhí sé ina thráchtaire spóirt ar an chlár nuachta An Là, agus ar An Caman, sraith ar bhuaicphointí camanachda a craoladh i 2007. Ainmníodh é mar ‘Láithreoir Raidió na Bliana’ ag Féile na Meán Ceilteach i 2008.
Livias
Saothair
Scríobh Livias saothair fealsúnachta (cuid dóibh i bhfoirm agallaimh) agus reitrice (i bhfoirm litreacha, de réir dealraimh), ach níor tháinig na saothair seo anuas chuamar. Níl againn ach 35 as na 142 leabhar a bhíodh in Ab Urbe Condita. Tá an chuid eile de na 142 leabhar (thart ar 30 imleabhar nua-aimseartha) caillte.
Acht Féiniúlachta agus Teanga (Tuaisceart Éireann) 2022
Stair
Ritheadh an Bille in Westminster faoi dheireadh sa bhliain 2022 mar gur theip ar thionól Stormont an beart a dhéanamh.
Céimeanna eile
Meitheamh - Iúil 2022: Lords concludes scrutiny of bill.
Langa
Iasc le colainn chaol de chlann na dtrosc is ea an langa. Tá sé flúirseach amach ón gcladach san Aigéan Atlantach oirthuaisceartach, ón Iorua go Bá na Bioscáine, ag doimhneachtaí 300-400 m. Suas le 2 m ar fhad, a dhroim scothdhonn/glas breac. Déantar iascach tráchtála air, le línte den chuid is mó.
Ysbyty Ifan
Baile i Conwy, an Bhreatain Bheag, is ea Ysbyty Ifan, 175.7 km ó Caerdydd agus 297 ó Londain. Tá daonra 191 ann, agus tá 151 (79.1%) in ann Breatnais a labhairt.
An Mhaighdean
Astralaíocht
Ní hionann comhartha astralaíoch na Maighdine a nglacann an Domhan Thiar leis agus an réaltbhuíon réalteolaíoch is an comhartha astralaíoch Hiondúch atá ar aon ainm leis. Tá an chéad cheann ar an stoidiaca trópaiceach (Lúnasa 23 - Meán Fómhair 22) agus tá an dara ceann ar an stoidiaca réaltach (Meán Fómhair 16 - Deireadh Fómhair 30).
Conradh agus Cúnant Sollúnta Uladh
Téacs an Chúnaint
Leagan Gaeilge ó Ón nGorta Anall (Mark Tierney, 1982).
Leagan eile
[ainm an duine a shínigh]
Scamall siúcra
mion|clé|Beirt chailín ag baint taitneamh as scamall siúcra. mion|clé |Scamall siúcra á ullmhú ag bean ag aonach. mion|clé |Flas candaí Is siúcra sníofa ar chipín é scamall siúcra. Toisc gur aer formhór an chomhdhéanaimh, bíonn achar mór ar an scamall. Is gnách scamall siúcra a dhíol ag aontaí nó sorcais nó ag pictiúrlanna. Cuirtear dathúchán bia ann chun dath an tsiúcra a thiontú go dtí dath eile. Díoltar i málaí freisin é.
Rigel
Mionsonraí
Ga: 	ga na Gréine méadaithe faoi 78.9
Féile Idirnáisiúnta na Leabhar Inite
mion|"Go Eat a Book" contest Ceiliúrtar Féile Idirnáisiúnta na Leabhar Inite ar an 1 Aibreán. mion|Ray Bradbury - Fahrenheit 451 Is é atá á cheiliúradh lá breithe Jean Anthelme Brillat-Savarin (1755-1826), a bhí ina bheadaí agus scríbhneoir bia, chomh maith le dlíodóir agus breitheamh clúiteach; bhí ina bhall de chúirt achomharc uachtarach na Fraince ó 1800 go dtí go bhfuair sé bás sa bhliain 1826.
William S. Burroughs
Naisc sheachtracha
clé|mion|200px|Burroughs agus [[David Woodard le Dreamachine, 1997]]
14
Básanna
10er
Timothée Chalamet
Is aisteoir Meiriceánach é Timothée Chalamet (rugadh 27 Nollaig 1995).
Ystrad Meurig
52.2911°N, -3.9006°W
Sábh mara
mion|250px|Pristis pectinata Roc an-mhór an-difriúil, le soc atá fadaithe go mór, armtha ar an dá thaobh le líne rialta fiacla láidre maola. Rómhraíonn sé i ndríodar bog i gcomhair bia. An-fhlúirseach i bhfarraigí trópaiceacha, coitianta in inbhir agus isteach san uisce úr. Bíonn an cineál is mó, an Piscis pectinata, suas le 7.5 m ar fhad.
Bearnú damba Kakhovka
Cogaíocht
Ba chuid de stáisiún hidrileictreach é an damba a bhí 30 méadar ar airde agus 3.2 ciliméadar ar a fhad. Ní raibh sé ró-éasca mar sin an damba a pholladh agus nach bhféadfaí é a scrios le hionsaí sliogán.
Tubaiste
Bhí na deicheanna míle sa réigiún fágtha gan riar a riachtanais, bídís sa cheantar a bhfuil smacht ag na Rúisigh air, nó sa cheantar atá ina seilbh ag fórsaí na hÚcráine. Bhí ganntanas fíoruisce agus bia sna háiteanna sin, gan trácht ar sholáthairtí leighis. Dúirt na Náisiúin Aontaithe nach raibh aon fhíoruisce le n-ól sa cheantar níos mór, go raibh na soláthairtí bia millte, agus go raibh an beostoc caillte.
Cúige Chonnacht
Luathstair
Faoin 5ú haois, bhí teaghlaigh tagtha in ionad na 'náisiúin' seo. Mar thoradh, feictear go raibh 'mac' agus 'ua' ann in ionad moccu (m.s. Muirchu moccu Machtheni) in ainmneacha pearsanta. Bhí ríthe amhail is Mac Cairthinn mac Coelboth (bás 446) agus Ailill Molt mac Nath Í (bás c. 482) aitheanta as a gclann (Uí Enechglaiss agus Uí Fiachrach faoi seach), ní as a dtreibh. Faoin mbliain 700, ní raibh moccu le feiceáil a thuilleadh.
Ríocht na gConnacht
Ba í clann Uí Chonchúir de Shíol Mhuirí an chlann is rathúla desna Connachta. Ainmnithe as Conchúr mac Taidhg Mhóir (c. 800 – 882) is ea an chlann. Dá sliocht is ea gach rí Uí Chonchúir na gConnacht as sin amach.
Ba í ríocht Uí Mhaine an ríocht is suntasaí, b'fhéidir. Ag a buaicphointe, bhí críocha aici ó lár Ros Comáin go dtí lár agus deisceart na Gaillimhe, i dteannta le Lusmhaigh sa Mhumhain. Clann Uí Cheallaigh ba ea a rítheaghlach. Cé nár éirigh siad ina ríthe an chúige, bhí Uí Mhaine an mar tuath neamhspleách idir roimh agus tar éis meath ríocht na gConnacht. I measc ceannairí suntasacha, bhí a leanas:
Harald V na hIorua
Is é Harald V (Ioruais: Harald den femte, r. 21 Feabhra 1937) rí na hIorua. Tháinig sé i gcoróin ar 17 Eanáir 1991.
An Asarbaiseáinis
San Iaráin, ní dhéantar mórán saothrú liteartha ar chanúint áitiúil na hAsarbaiseáinise, ach má scríobhtar í, is é an leagan Peirseach den aibítir Arabach a chuirfear i bhfeidhm uirthi, ar ndóigh. Teanga labhartha atá ann go bunúsach, áfach, agus is í an Pheirsis an teanga scríofa is fearr le haos léinn an chúige, fiú más í an Asarbaiseáinis atá ó dhúchas acu.
Aibítir na hAsarbaiseáinise
D d
F f
Ö ö - cosúil leis an nGearmáinis
An cúpla focal
zəhmət olmazsa, aramla danışın - ná bí ag labhairt chomh gasta sin, le do thoil
Pablo Escobar
Ba tiarna agus gáinneálaí drugaí Colómach é Pablo Emilio Escobar Gaviria, a rugadh ar an 1 Nollaig 1949 agus a fuair bás ar an 2 Nollaig 1993. Bhí sé ina bhunaitheoir agus ina aon-cheannaire ar an gCairtéal Medellín.
An Grúpa Euro
Cruinnithe
Tionóladh céad chruinniú neamhfhoirmiúil airí airgeadais thíortha an limistéir euro an 4 Meitheamh 1998 in Château de Senningen i Lucsamburg.
Cathbhadh
Fáidh
Bhí an draoi i láthair ag breith Deirdre agus thuar sé a cinniúint, ach níor thug Conchúr aird dó.
American Idol (sraith 2)
Is comórtas amhránaíochta teilifíse cruthaithe ag Simon Fuller é American Idol, a tosaíodh I Stáit Aontaithe Mheiriceá sa bhliain 2002. Craoladh é ar Fox. Thosaigh an dara sraith de American Idol ar 21 Eanáir 2003 agus chríochnaigh sé ar 21 Bealtaine 2003.
Danika McGuigan
Ghlac sí páirt sa scannán Wildfire a stiúir Cathy Brady agus i sraith RTÉ Can't Cope, Won't Cope.
Ethel Merman
I measc na gcaighdeán go leor a thug Merman isteach i gceoldrámaí Broadway tá "I Got Rhythm" (ó Girl Crazy); "Everything's Coming Up Roses", "Some People", agus "Rose's Turn" (ó Gypsy - bhain Merman cáil amach mar Rose sa léiriúchán bunaidh Broadway sa bhliain 1959; agus ó amhráin Cole Porter "It's De-Lovely" (ó Red, Hot and Blue), "Friendship" (ó Du Barry Was a Lady), agus "I Get a Kick Out of You", "You're the Top", agus "Anything Goes" (ó Anything Goes). D'éirigh an t-amhrán "There's No Business Like Show Business", a scríobh Irving Berlin don cheoldráma Annie Get Your Gun, ina ceol aitheantais féin di.
Cromán
Tá níos mó ná brí amháin leis an bhfocal “cromán”.
Creassa iníon Urchadha
Is é Conchúr an té is suntasaí, sinsear Uí Chonchúir, a bheadh ina ríthe na gConnacht go dtí an 15ú haois. D'éireodh beirt acu, Toirdhealbhach (1088–1156) agus Ruairí (bás 1198), ina nArdríthe Éireann.
Seán Eichingeam
Cogadh na gCarad
Cuireadh faoi glas arís é i rith Cogadh Cathartha na hÉireann. Cuireadh chun báis a chara Liam Ó Maoilíosa; bhí tionchar uafásach an bású seo air, agus thosaigh a shláinte ag éirí go dona go tapaidh. Cailleadh é níos déanaí sa bhliain chéanna; fuair sé bás le hadhairt i bpríosún.
Morgannwg Ganol
Contae sa Bhreatain Bheag is ea Morgannwg Ganol.
Ardteistiméireacht
Measúnacht agus scrúduithe
Bíonn an scrúdú scríofa ann i Mí an Mheithimh gach bliain.
Córas marcála le haghaidh grád scrúduithe
Tá 8 ngrád ag an scála, an grád is airde ná Grád 1, agus an grád is ísle ná Grád 8.
At Swim-Two-Birds
Scríobh Brian Ó Nualláin (nó Flann O'Brien nó Myles na gCopaleen) an t-úrscéal grinn At Swim Two Birds, sna 1930idí, a áirítear anois mar mhórshaothar litríochta agus ceann de na húrscéal ta Éireannacha is fearr riamh. clé|mion|Brian Ó Nualláin
Pratancól muinceach
Beathú
Tá na pratancói neamhghnách i measc lapairí sa mhéid is go seilgeann siad a gcreach feithidí ar an sciathán cosúil le fáinleoga, cé gur féidir leo bia a fháil ar an talamh freisin.
Claire Sugden
Saol pearsanta
Phós sí Andy Anderson i Meitheamh 2019.
Fearne Cotton
Is láithreoir Sasanach í Fearne Cotton (a rugadh ar 3 Meán Fómhair, 1981). Is iar-láithreoir The Xtra Factor agus Top of the Pops í.
Ruaidhrí Mac Aodha
Fuair Ruaidhrí bás ar oilithreach go Tuaim sa bhliain 1170.
Naoise
Loingeas agus Oidheadh
Faightear scéal Naoise agus Deirdre mar réamhscéal don Táin Bó Cúailnge, sa chuid ar a dtugtar scaití mar theideal Loingeas mac Uisnigh nó Oidheadh Chlainne Uisnigh. Tá an achoimre seo a leanas bunaithe ar Whitley Stokes agus O'Flanagan.
Deoraíocht
Chuaigh Fearghas go dtí Loch Eite in Albain, agus d'aimsigh sé botháin seilge Naoise agus a dheartháireacha, ach duine ná deoraí nó fhaca sé ann. Chuaigh Fearghas go dtí an cuan agus ghlaoigh sé amach. Dúirt Naoise gur chuala sé guth Gaelach, agus d'inis Deirdre de bhréag gur ghuth Albach a chuala sí. Scairt Fearghas amach arís, agus arís. An tríú huair, bhí Naoise cinnte gurbh Fhearghas a bhí ann, agus d' iar sé ar Ardán dul buaileadh leis.
Cultúr an lae inniu
Tá Naoise le fáil i roinnt léirithe éagsúla den scéal Dheirdre agus mhic Uisnigh, san áireamh Deirdre (1907) le W.B. Yeats. Le haghaidh tuilleadh tagairtí, féach Deirdre.
Pí
Tugtar 'Pí ' ar:
Gaza (scannán)
Bhuaigh Gaza 'An Scannán Faisnéise ab fhearr', Duais Léirmheastóirí i bhFéile Scannán Idirnáisiúnta Bhaile Átha Cliath, 2019.
Ceredigion
Contae sa Bhreatain Bheag is ea Ceredigion. Bhí 74,100 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2011.
Laraing
Tugtar bosca an ghutha uirthi freisin, mar is inti atá téada an ghutha atá freagrach as fuaim a ghiniúint.