cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Eamhain Abhlach
Sanasaíocht
Ní soiléir é sanasaíocht an fhocail "Emain/Emne" sa chás seo. Is féidir é a chur i gcomórtas le rí-chathair na nUladh, Emain Macha, ach anseo is 'cúpla' é brí le hEmain. Thug Ptolemy "Isamnion" ar an gcathair ina Geografia den 2ú haois AD, a d'aistrigh an Ceiltíoch Heinrich Wagner mar "séard atá ag bogadh go tapaidh dá thoil féin, an sruth", fréamhaithe ón bPrótai-Ind-Eorpais *eis-, "bog go gasta".
Bodhrán
Stair
Ní fios cathain a ceapadh an bodhrán. Tá go leor cosúlachtaí idir an bodhrán agus drumaí fráma ón Afraic Thuaidh agus ón Tuaisceart na hÁise. D'fhéadfadh sé gur ceapadh an bodhrán i gceann amháin de na háiteanna seo. Deirtear freisin, áfach, gur uirlis talmhaíochta a bhí ann ar dtús agus úsáideadh é ina dhiaidh sin mar uirlis cheoil. Tá go leor cosúlachtaí idir an bodhrán agus tráidire craicinn a úsáidtear sa talmhaíocht chun síolta a scaradh ón gcáithleach. I mBailiúchán na Scol ó dheireadh na 1930idí, tá tríocha tagairt don fhocal 'bodhrán' as trí chontae dhéag. Baineann na tagairtí seo den chuid is mó leis an uirlis talmhaíochta nó le bodhaire. Ní thagraíonn ach tagairt amháin dó mar uirlis cheoil a úsáideann lucht an Dreoilín. Ba bhannaí fear agus buachaillí iad lucht an Dreoilín, a chuaigh ó theach go teach ag seinm ceoil thraidisiúnta chun siamsaíocht a chur ar fáil do mhuintir na háite ar Lá Fhéile Stiofáin. Tháinig tóir ar an mbodhrán toisc gur úsáideadh é mar bhuille don cheol a sheinn siad. Baineadh úsáid as an mbodhrán freisin mar dhruma cogaidh ar feadh na staire.
Feargus O'Connor
Ba pholaiteoir agus Chairteach é Feargus O'Connor (1794 – 30 Lúnasa 1855).
Maggie Grace
Rugadh Margaret Grace Denig (Maggie Grace) ar an 21ú Meán Fómhair, 1983 i gColumbus, Ohio sna Stáit Aontaithe. Is ban-aisteoir í a bhfuil cáil uirthi mar gheall ar a ról ar shraith theilifíse ABC, Lost mar Shannon Rutherford.
Corn na hÁise 2019
Ainmniú na foirne is fearr sa tríú háit
Ní rachaidh ach na 4 fhoireann is fearr a thiocfaidh sa tríú háit sna grúpaí ar aghaidh chuig an mbabhta le 16. Chun na foirne sin a ainmniú, cuirfear torthaí na sé fhoireann sin i gcomparáid le chéile:
Mölnlycke
Cathair in iarthar na Sualainne is ea Mölnlycke. Sa bhliain 2000 bhí 15,289 duine ina gcónaí ann. Is bruachbhaile de chuid Göteborg é Mölnlycke.
William Wordsworth
File Sasanach a rugadh i gCockermouth i gCumbria ab ea William Wordsworth (7 Aibreán 1770 – 23 Aibreán 1850).
Ancona
Tá an chathair súite 280 km soir ó thuaidh ón Róimh, ar an Muir Aidriad, idir na sléibhte Monte Conero, Monte Astagno agus Monte Guasco.
Liosta eipeasóidí Full House
Is sraith theilifíse Mheiriceánach é Full House. Sraith dráma grinn suímh atá ann, a chruthaigh Jeff Franklin do ABC. Tá 192 eipeasóid de chuid Full House.
William Wilberforce
Ba daonchara Sasanach é William Wilberforce (24 Lúnasa 1759 – 29 Iúil 1833).
Gallia Narbonensis
Ainmneacha
Athainmníodh cúige Gallia Transalpina ina dhiaidh sin ina Gallia Narbonensis, ainmnithe as a phríomhchathair nuabhunaithe Colonia Narbo Martius (ar a dtugtar Narbo, sa ghnáthchaint, ag suíomh na Narbonne nua-aimseartha), coilíneacht Rómhánach a bunaíodh ar an gcósta sa bhliain 118  R.Ch. Bhí Provincia Nostra ("ár chúige") nó go simplí Provincia ("an cúige") mar ainm air. Tá an téarma tar éis teacht slán in ainmneacha nua-aimseartha na Fraince agus na hOcatáinie den chuid thoir den cheantar (Frincís: Provence, Ocsatáinis : Provença), atá anois ina réigiún de chuid na Fraince.
Pádraig Ua Duinnín
Obair Foclóireachta an Duinnínigh
Mar sin, thug Foclóir Uí Dhuinnín faoiseamh agus misneach do lucht na Gaeilge, idir fhoghlaimeoirí agus mhúinteoirí araon, de shiocair go bhféadfaidís bheith cinnte feasta de mhorc mór gnéithe den teanga a raibh doiléire ag baint leo go nuige sin. Ní hamháin sin, ach léirigh an Duinníneach go raibh beocht agus fuinneamh fós sa teanga trí shainmhínithe bríomhaire beoga a thabhairt ar an iliomad focal agus eiseamláirí iomadúla a sholáthar de na focail i gcora cainte, nathanna agus seanfhocail.
CLG Na Fianna
An Bunadh agus an Clubtheach
Bunaíodh CLG Na Fianna ar an 25ú dé mhí Aibreán 1955, nuair tháinig 201 bhaill ó Chiceam C.J.(Béarla: C.J. Kickams GAA Club) go CLG Na Fianna. Tháinig na daoine a bhunaigh an chlub ó Chiceam CJ mar ní raibh aon fhoirne faoi aois ag an chlub acu. Tharla an chéad chruinniú cinn bliana ar an 27ú dé mhí Dheireadh Fómhair. Ag an tús, bhí díospóireacht mhór ann faoi ainm an chlub mar go raibh siad idir an dá ainm ‘Na Fianna’ agus ‘Naomh Mobhí’. Roghnaíodh ‘Na Fianna’ sa deireadh thiar thall, mar gur ainm gaelach atá ann agus ní raibh aon aistriúchán Bhéarla ar fáil do Na Fianna. Sa Bhliain 1963, tháinig an chlub agus Oifig na nOibreacha Poiblí comhaontaithe le chéile agus bhronn siad an talamh ar Bhóthar Mobhí do CLG Na Fianna. Ba leis an Roinn Cosanta an talamh ar Bhóthar Mobhí agus bhí súim mór ag mná rialta de chuid an Dhoiminiceach sa talamh chomh maith le CLG Na Fianna. Tharla vóta maidir leis an cheist seo sa chomhairle contae agus ar an dea-uair, bhí an bua ag CLG Na Fianna, agus bhí an pháirc bronnta ar an chlub. Sa Bhliain 1967, tháinig an chéad clubtheach ó Fhorais Spóirt Guinness i gCromghlinn agus lonnaíodh ar Bhóthar Mobhí  é, ach ar an drochuair, dódh an chlubtheach go talamh an lá roimh an oscailt oifigiúil. Cúig bliana tar éis an tine, thóg baill an chlub clubtheach nua agus ba é an clubtheach is nua- aimseartha sa tír ag an am le beár do bhaill an chlub agus áiseanna do gach spóirt sa Chumann Lúthchleas Gael le cúirt liathróid láimhe san áireamh. Thar na mblianta, rinneadh níos mó forbairt ar an Chlubtheach. Rinneadh forbairt mhór sa bhliain 2005 nuair a chonacthas ar méadú ar bhallraíocht sa chlub agus mar thoradh ar an mhéadú seo, tógadh athchóiriú mór ar an chlubtheach le seomra cruinnithe, giomnáisiam agus áiseanna uile-aimsire  san áireamh (lena n-áirítear limistéar oiliúna, balla iomána agus cúirt liathróid láimhe amuigh). Osclaíodh an Clubtheach go hoifigiúil sa bhliain 2007 agus ba fiú 2.7 milliún euro é agus sa lá atá inniu ann, tá páirc uile aimsire, balla iománaíochta agus cúirt liathróid láimhe ar fáil ar láthair an chlub.
Liathróid Láimhe
Rinneadh atógáil ar chlubtheach Na Fianna i tús na 70í agus mar pháirt don atógáil seo, tógadh cúirt a bhí 60x30 ar an mhéid do liathróid láimhe. D’imir Sean Clerkin páirt mhór ina chuimsiú, duine ó Mhuineachán le traidisiún mhaith aige ar chúrsaí liathróide láimhe. Bhí Sean mar chathaoirleach ar bhord liathróid láimhe Baile Átha Cliath sna seascaidí agus ba phearsa lárnach i hathbheochan liathróid láimhe é ag an am seo. Bhí ról lárnach ag Sheáin agus é ag bunadh liathróid láimhe na mBan in Éirinn agus i bhunadh liathróid láimhe i club Na Fianna.
Gaeil Fhánada
Bhain foireann na bhfear craobh shóisearach Comórtas Peile na Gaeltachta sa bhliain 2013 sa Rinn i bPort Láirge.
Alltar
Deirtear de ghnáth gur ríocht osnádúrtha é an t-alltar, áit le óige suthain, áilleacht, dea-tsláinte, fairsingeacht agus áthas. Creidtear scaití  to exist taobh leis an domhain daonna, suite thar an imeall. De ghnáth dobhainte, bhrúfadh sé ó an go ham san domhan daonna isteach, curtha in iúl le tarluithe amhail is Féth fíada (ceo draíochta), athruithe tobanna ar an aimsir, nó teacht neach diaga nó ainmhí neamhghnácha. Tugann laochra éagsúla miotasacha cuairt air, de thaisme, sin nó tar éis cuireadh a bheith tugtha dóibh ag áitritheoir, ag tairiscint úll nó Craobh Airgid nó ceirtlín snátha le leanúint á scaoileadhscaoileadh1. Sroicheann siad é trí thuamaí nó uaimheanna, nó faoi thoinn nó trasna na mara thiar.
Mollusca
Cuimsíonn na moilisc páirt d'fhíleam mór na n-ainmhithe inveirteabracha a dtugtar Mollusca orthu. Tá timpeall 85,000 speiceas ar marthain atá ar eolas againn. Is iad na moilisc an fíleam mara is mó atá ann, a chuimsíonn thart ar 23% de mhuirorgánaigh atá ainmnithe againn.
Teach na dTeachtaí, An Ríocht Aontaithe
Is é Teach na dTeachtaí (Béarla:House of Commons) an t-ainm atá ar sheomra tofa íochtarach na Parlaiminte sa Ríocht Aontaithe.
Tá i bhfad níos mó cumhachta reachtaí ag Teach na dTeachtaí ná mar atá ag seomra uachtarach na parlaiminte, Teach na dTiarnaí.
Géarchéim airgeadais 2007-2008
Beartais  airgeadais
Glacadh céimeanna (a bheag nó a mhór) i ngach tír chun taisceoirí beaga a chosaint, ionas nach mbeadh ruathar ar na bainc agus daoine ag iarraidh a gcuid airgid a bhaint amach.
Polasaithe airgeadaíochta
Agus iad ag freagairt ar bhealach comhordaithe do shuaitheadh mór an mhargaidh, chuir bainc cheannais ar fud an domhain na billiúin dollar agus euro de leachtacht ar fáil do mhargaí airgeadais.
Horatio Nelson
clé|mion
Na Roisíní
Is sráidbhaile é na Roisíní. Tá sé suite i mBuiríos Umhaill, in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo.
Richard Corish
Polaiteoir Éireannach ab ea Richard Corish (1889 - 19 Iúil 1945). Bhí sé ina bhall de Pháirtí an Lucht Oibre.
Conal Keaney
Peileadóir Gaelach agus iománaí is ea Conal "Keano" Keaney (Gaeilge: Conal Ó Cianaigh, rugadh ar 24 Meán Fómhair 1982). As Baile Átha Cliath dó, agus d'fhrestail sé ar Choláiste Thír An Iúir Duibhe. Imríonn sé le foireann a chontae agus le Baile Buadáin Naomh Éanna (Ballyboden St Enda's). Is tosaí é.
Superman
Ar an bpláinéad Krypton a saolaíodh Kal-El, mar a bhíodh aithne air ina chéad óige. Agus é ina bhuachaill óg, seolann a athair - an t-eolaí Jor-El - i dtreo an Domhain é, díreach sula scriostar a phláinéad dúchais i bpléascadh ollmhór.
Ailtireacht Rómhánúil
Ailtireacht Rómhánúil in Éirinn
deas|250px|thumb|Séipéal Chormaic
Eoraipiam
Tá dhá staid ocsaídiúcháin ag an eoraipiam ina chuid comhdhúile, +II agus +III, agus bíonn an uimhir ocsaídiúcháin +II níos coitianta ná +III. Mar sin, ní lantanóideach tipiciúil é an t-eoraipiam. Na comhdhúile ina bhfuil an chéad uimhir ocsaídiúcháin ag an eoraipiam, bíonn siad an-chosúil le comhdhúile an bhairiam. Miotal cré-alcaileach é an bairiam nach bhfuil ach an uimhir ocsaídiúcháin +II aige.
Is é an meáchan adamhach atá ag an eoraipiam ná 151.964, ach cuireann an meáchan sin ar strae thú maidir le hiseatóip na dúile seo, nó níl eoraipiam a 152 ar fáil sa dúlra - iseatóp saorga radaighníomhach é sin. Le fírinne, tá eoraipiam an dúlra comhdhéanta as dhá iseatóp ar an dá thaobh den mheáchan adamhach: eoraipiam a 151 agus eoraipiam a 153. Tá siad beagnach chomh flúirseach le chéile: seasann an chéad cheann acu do 47.8 % den eoraipiam nádúrtha, agus is é an dara ceann atá sa chuid eile. Tá eoraipiam a 151 beagáinín radaighníomhach, ach tá leathré chomh fadaraíonach aige (5,000,000,000,000,000,000 bliain, nó cúig chuintilliún bliain) is gur féidir dearmad a dhéanamh dá radaighníomhaíocht sa ghnáthshaol.
Federico Borrell García
thumb|"Bás Saighdiúir Dílseora," pictiúr cáiliúil de Federico Borrell García tógtha ag [[Robert Capa.]] Ba poblachtánach Spáinneach é Federico Borrell García (3 Eanáir, 1912 – 5 Meán Fómhair, 1936). Throid sé ar son Dara Phoblacht na Spáinne i rith Cogadh Cathartha na Spáinne. Tá clú agus cáil air de bharr pictiúir cáiliúil Robert Capa The Falling Soldier.
Cúbla Cán
Ba é Cúbla Cán (23 Meán Fómhair 1215 – 18 Feabhra 1294) impire na Mongólach.
Feeder
Is banna rac-cheoil Breatnach é Feeder.
An Chéad Chloch
Is cnuasach gearrscéalta leis an scríbhneoir Éireannach Pádraic Ó Conaire é An Chéad Chloch, a foilsíodh den chéad uair sa bhliain 1914. Ocht ngearrscéal atá ann, cuid acu bunaithe ar eachtraí ón Tiomna Nua agus cuid eile i dtír fhicseanúil na nAibitíneach.
Pápa Nioclás II
Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é an Pápa Nioclás II.
Andrey Rublev (leadóg)
Is imreoir leadóige gairmiúla as An Rúis é Andrey Rublev. Rugadh é ar an 20 Deireadh Fómhair 1997.
Análú
Anáil agus mothúcháin
Nuair atá muid ag análú go héifeachtach, téann aer isteach sa dá thrian is ísle de na scamhóga. Cabhraíonn an t-aer sin le gach cuid den chorp.
Lantanóidigh
- is é sin, na miotail thearc-chre (na tearcithreacha) lúide an scaindiam agus an t-itriam. Níltear ar aon fhocal, ar chóir an lantanam a áireamh ar na lantanóidigh, ach de ghnáth, tá sé níos praiticiúla ná a mhalairt gan é a ligean ar lár.
Tá na lantanóidigh go léir sách cosúil le chéile ó thaobh na ceimice de. Miotail bhoga iad ar féidir iad a ghearradh le scian, agus de ghnách, bíonn siad chomh fonnmhar chun imoibriú a dhéanamh le huisce is le haer is go bhfuil sé riachtanach iad a choimeád istigh in argón nó in ola lena chosaint ar an ocsaídiú. Is é +III an staid ocsaídiúcháin is tábhachtaí a bhíonn acu ina gcuid comhdhúl ceimiceach. Mar sin, bíonn sé deacair go minic iad a scaradh ó chéile, agus iad le fáil sna mianraí céanna.
Teach na dTiarnaí
Finíochas
I mí Iúil 2023, bhronn Boris Johnson ballraíocht saoil i dTeach na dTiarnaí ar chúigear comhairleoirí nó iarchomhairleoirí a bhí ar fhoireann Shráid Downing nó ar fhoireann a pháirtí, agus ar bheirt iar-iarrthóirí toghcháin ón bpáirtí. Bhí níos lú ná dhá bhliain caite ag Charlotte Owen (bean fhionn 30 bliain d'aois gan mórán taithí), an duine is óige a d’ainmnigh riamh, agus anois "Baroness Owen of Alderley Edge".
T. E. Lawrence
Ba leifteanantchoirnéal, taidhleoir agus úrscéalaí Briotanach é T. E. Lawrence (28 Lúnasa 1888 – 26 Bealtaine 1935).
Celebrity Big Brother 18
Is comórtas réaltacht teilifíse é Celebrity Big Brother, a tosaíodh sa Ríocht Aontaithe sa bhliain 2001. Thosaigh an ochtú sraith déag ar an 28 Iúil, 2016 agus chríochnaigh sé ar an 26 Lúnasa 2016.
Muirbheach
Is sráidbhaile é Muirbheach. Tá sé suite i mBuiríos Umhaill, in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo.
Caisleáin na hÉireann, 1350 - 1650
Caisleán Eas Géitine
Tugann seanchaisleán de chuid Iarla Dheasmhumhan, Caisleán Eas Géitine, léargas ar nósanna tógála na ré úd. thumb|250px|Caisleán Eas Géitinne ón taobh thoir.
Tá daingean ard agus dhá halla ann taobh istigh d'imbhalla. B’fhéidir gur shéipéal é ceann de na hallaí: tá eangach shnoite fós ar na fuinneoga. Tá an daingean roinnte ina dhá chuid. Tá roinn dhá urlár ann agus teallach ollmhór thíos a bhfuil dhá fhuinneog lena ais - ceann ard dhá ghloine agus ceann níos lú os a chionn. Thuas an staighre tá seomra eile agus a theallach féin aige. Foirgeamh cúig urlár is ea an roinn eile, agus roinnt seomraí móra agus príobháideacha ann, gan trácht ar leithris. Tá na fuinneoga agus na doirse snoite go greanta.
Tógáil na gCaisleán
Bhí tréithe réigiúnacha le haithint ar na caisleáin. I gContae Luimnigh is minic a d’fheicfeá daingean cearnach agus dhá roinn neamhchothroma istigh ann, seomraí móra sa roinn mhór, seomraí níos lú agus staighre sa roinn bheag. Sa roinn úd a bheadh an bealach isteach, agus is ann a bheadh forsheomra freisin, seomra beag ar thaobh amháin de agus staighre bíse ar an taobh eile. Sa Pháil ba bhreá leo túiríní, agus bheadh súil agat le boghta ar an dara hurlár i gContae Luimnigh agus i gContae Thiobraid Árann. Bhí poill lámhaigh coitianta sa deisceart. Bheadh an halla thuas de ghnáth agus boghta mór thíos, cé go mbeadh an leagan amach de réir an chontae nó an chúige féin.
Cromail in Éirinn 1649-1650
Cúlra
Idir an dá linn, bhí Ríogaithe ag cruinniú le chéile in Éirinn, áit a ndearna siad comhaontas le Comhcheangal Chaitlicigh na hÉireann sa bhliain 1649. Ba é seo an rud ba mhó ba bhaol do Pharlaimint Shasana, go fiú má bhí Caitlicigh éigin i gcoinne an chomhaontais agus roinnt Ríogaithe Protastúnacha i Sasana ag dul de réir a chéile i leith na Parlaiminte. Dúirt Cromail féin le Comhairle an Airm ar 23 Márta 1649 gurbh iad na Éireannaigh a bhí 'the most dangerous'.
1652-1653
Ghéill Gaillimh, an baile mór deireanach a bhí ag na Caitlicigh, i Mí Aibreán 1652, agus ghéill na saighdiúirí deireanacha Caitliceacha i Mí Aibreán 1653. Coisceadh cleachtadh an Chaitliceachais agus maraíodh aon sagart a gabhadh. Meastar gur cuireadh timpeall 12,000 duine chun na nIndiacha Thiar mar sclábhaithe. Tugadh iarracht ar thalamh garbh i gCúige Connacht a roinnt ar ar fágadh de na húinéirí Caitliceacha talún, agus is dócha gur laghdaigh a gcuid den talamh i gcoitinne ó 60% go 8%. Theip ar Chromail agus ar a nginearáil deireadh a chur leis an treallchogaíocht, áfach. Lean na Tóraithe orthu ag crá na Sasanach, agus dá dhéine iad na hiarrachtaí a tugadh ar na trodaithe úd a chloí is ea is mó a gríosaíodh chun comhraic iad. Ní furasta, áfach, idirdhealú a dhéanamh idir treallchogaithe agus ropairí ina leithéid de chás.
An rian a d'fhág Cromail ar Éirinn
Faoin mbliana 1660 bhí smacht Shasana daingean go leor, ach níorbh fhéidir le haon duine an t-imeascadh a chosc in Éirinn. Go fiú sa bhliain 1669 chonaic Ludlow go raibh mórán saighdiúirí a bhí ar stáisiún in Éirinn ag pósadh mná áitiúla, go háirithe i gCúige Connacht. Scríobh an Sasanach Robert Molesworth (A True Way to Render Ireland Happy and Secure, 1697), agus é ag machnamh ar bhuaine an chultúir Ghaelaigh: “We cannot so much wonder at this when we consider how many there are of the children of Oliver’s soldiers in Ireland who cannot speak one word of English”.
Páipéir Bhána agus Páipéir Bhreaca
Paimfléad faoi litríocht na Gaeilge atá in Páipéir Bhána agus Páipéir Bhreaca atá bunaithe ar chaint a thug Máirtín Ó Cadhain uaidh i nGeimhreadh na bliana 1969. D'fhoilsigh an grúpa stocaireachta Misneach é. Déanann Eoghan Ó hAnluain an leabhar a chur i láthair. San óráid deir sé ‘Tá aois na Caillí Béarra agam, aois Bhrú na Bóinne, aois na heilite móire. Tá dhá mhíle bliain den chráin bhréan sin arb í Éire í, ag dul timpeall i mo chluasa, i mo bhéal, i mo shúile, i mo cheann, i mo bhrionglóidí.'
Edmund Burke
Saol
Bhogadh sé go Londain sa bhliain 1750. Ba bhall Fuig de Pharlaimint Westminster é ó 1765 ar aghaidh.
Bhí Burke an-láidir ina chuid coimeádachais. Mar shampla, thosaigh Réabhlóid na Fraince sna 1780idí agus sheas Burke an fód go láidir ina éadan ó thaobh na hidé-eolaíochta de.
Collaíocht sa tSean-Róimh
Litríocht agus ealaín earótach
I measc na n-údar mór Laidine faoi ghnéasacht Rómhánach tá:
Uí Bhreasail
Is oileán miotasach é Uí Bhreasail (aitheanta as Béarla mar Hy-Brasil nó roinnt leaganacha eile ), suite a dúradh i lár an Aigéin Atlantaigh ó thaobh thiar d'Éirinn. De réir miotais na nGael, bhíodh sé faoi bhrat ceo seachas lá amháin re seacht mbliana, nuair a bhíodh sé sofheicthe ach dobhainte.
Ag lorg an oileáin
Deir Ruaidhrí Ó Flaithbheartaigh linn ina A Chorographical Description of West or H-Iar(sic) Connaught (1684): "Tá anois ar marthain Murrogh Ó Laoí, a shamlaíonn go raibh sé féin ar oileán Uí Bhreasail le dhá lá, agus go bhfaca sé uaidh Oileáin Árann, Gólam (gar de Leitir Mealláin), cnoc Iorrais Bhig agus áiteanna eile ar an tír thiar a raibh aithne aige orthu."
Mojo (albam)
Is albam ón bhanna Tom Petty and the Heartbreakers é Mojo, a eisíodh ar an 15 Meitheamh 2010.
Zadar
Stair
D'fhás an chathair go mear faoin réimeas nua, tógadh bóithre agus monarchana agus cuireadh tús le tionscal na turasóireachta. Bhí an-chuid fostaíochta i Zadar agus caighdeán maireachtála i bhfad níos airde inti ná i gceantair eile sa tír. Thit an Iúgsláiv as a chéile tar éis bhás Tito agus thosaigh cogaí idir na poblachtaí éagsúla. Tháinig meath ar eacnamaíocht Zadar sa tréimhse seo, go háirithe mar gheall ar bheartas príobháidithe a chuir deireadh le formhór na gcuideachta rafara a bhí inti. Le linn chogadh na Saoirse d'ionsaigh fórsaí Seirbeacha an chathair le gunnaí móra agus bhí sí faoi léigear ar feadh dhá bhliain. Tháinig deireadh leis an gcogadh i 1995.
Peng Shuai
clé|mion|225x225px Is imreoir leadóige gairmiúla as An tSín í Peng Shuai. Rugadh í ar an 8 Eanáir 1986. Bhí sí sa chéad áit ar domhan sa bhliain 2014 sa chluiche dúbailte na mban (WTA). clé|mion|150x150px
Dóire Bunsen
Tagann an gás isteach trí scaird ag bun an fheadáin ingearaigh, agus tarraingítear aer isteach trí oscailt ar thaobh an fheadáin. Is féidir an oscailt a rialú chun an meascán gáis / aeir a rialú, agus cruth is nádúr na lasrach. Is féidir an lasair a rialú ó lonrúil gan a bheith ró-the go dtí neamhlonrúil an-te.
Oibríocht
Bíonn tionchar ag an méid aeir a mheascann leis an sruth gáis agus iomláine an imoibriúcháin dócháin. Tairgíonn níos lú aer imoibriúchán neamhiomlán agus dá bhrí sin bíonn an t-imoibriúchán níos fuaire, agus nuair a bhíonn an sruth gáis measctha go maith le haer, bíonn ocsaigin cómholarach ann agus dá bhrí sin is féidir leis an t-imoibriúchán bheith iomlán agus níos teo. Rialaítear an sruth aeir trí an sliotán ag bun an bhairille a oscailt nó dhúnadh, mar an gcéanna leis an tachtaire i gcarbradóir. link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:Robert_Bunsen_portrait.jpg|mion|Robert Wilhelm Bunsen Má tá an coiléar ag bun an fheadáin coigeartaithe ionas go bhféadfar níos mó aeir bheith meascaithe leis an ghás roimh dócháin, beidh bladhm níos teo, agus dath gorm air.
Máire Mhac an tSaoi
Pearsanta
Sa bhliain 1962 phós Máire Conchúr Crús Ó Briain (fear conspóideach, scríbhneoir agus iar-aire rialtais, a cailleadh sa bhliain 2008), cúig bliana níos sine ná í féin agus pósta (cleamhnas scannalach ag an am sin). Bhí beirt pháistí uchtaithe acu, de shliocht Afracach. Nuair a d’imigh an bheirt go dtí an Congó in éineacht le chéile i 1962, bhí sé ina scannal chomh mór sin go raibh an scéal clúdaithe sa Daily Express i Sasana.
Bernardo O'Higgins
Bhí tionchar mór ag Bernardo ar stair na Sile agus é ina cheannaire sa Chogadh Saoirse agus ina uachtarán ar an stát neamhspleách nua.
Chelsea Clinton
Sna blianta 2011–2014 bhí sí ina comhfhreagraí ar son NBC News. Oibríonn sí anois don Fhondúireacht Clinton agus don Clinton Global Initiative, a bhfuil sí ina suí ar an mbord.
Pápa Gelasius I
Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é Gelasius I. De réir an tseanchais, bhunaigh Gelasius Lá Fhéile Vailintín sa bhliain AD 496, chun Lupercalia, Féile Rómhánach an íonghlanta, a chur faoi chois. Ach tá bunús na féile faoi fholach diamhair.
Amós II
Faró Éigipteach ab ea Amós II (réimeas 570 – 526 r. Chr.).
Saoirse?
Rinne George Morrison an stiúrthóireacht, agus chum Seán Ó Riada an ceol don scannán. B'iad Pádraig Ó Raghallaigh agus Liam Budhlaeir na tráchtairí. B'é Seán Mac Réamoinn a scríobh téacs na tráchtaireachta. B'é Gael-Linn a léirigh an scannán.
Dáilreadh
link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:Se%C3%A1n%20%C3%93%20Riada.jpg|clé|mion|[[Seán Ó Riada, cumadóir]] Rinne Gael Linn athmháistriú ar an scannán féin i gcomhair an DVD sa bhliain 2007. Cuireadh fotheidil Bhéarla leis. Tá an fuaimrian le Seán Ó Riada le fáil ann, in aon bhosca leis an scannán.
Cogadh na Naoi mBliana (Éire)
Cogaíocht
Cuireadh ceannairí nua anonn as Sasana, an Tiarna Mountjoy agus George Carew. D'éirigh leo sin Cúige Mumhan a chur faoi chois. mion|Robert Devereux, 2nd Earl of Essex, circa 1596 Bheartaigh ceannairí Uladh ar a gcuid saighdiúirí a thabhairt aduaidh. Thimpeallaigh siad na Sasanaigh, ach ní raibh taithí ag na Gaeil ar an gcineál cogaíocht a a cleachtadh ar thalamh oscailte na Mumhan. Bhí bua éasca ag marcshlua Shasana orthu. Chúlaigh na hUltaigh abhaile agus lean orthu ag troid ar feadh cúpla bliain eile.
1603
Sa bhliain 1603, fuair Eilís I bás, agus fuair Séamas coróin Shasana mar ba dhual dó. Tugadh Séamas I air, mar Rí Shasana.
Gé impireach
Is éan í an ghé impireach (Anser canagicus). Is ball d'fhine na nAnatidae í. Dúchasach do Mheiriceá Thuaidh.
1643
Eachtraí
mion|[[Abel Tasman]]
Cath Passchendaele
Saighdiúir Éireannacha
"Aistríodh an 16ú Rannán (Éireannach) agus an 36ú Rannán (Ulaidh) go dtí 5ú Arm an Ghinearáil Gough i mí Iúil 1917. An 31 Iúil, ghlac an 36ú Rannán (Ulaidh) páirt san ionsaí tosaigh ar shuímh dhaingne Gearmánacha soir ó Ypres. Is ar éigean Dé má d’fhéadfaí ionsaí ar bith a dhéanamh mar gheall ar an mbáisteach throm, a mhair ar feadh míosa. Mar sin féin, ghluais an dá rannán Éireannacha chun cinn ag Langemarck an 16ú Lúnasa. Cailleadh 65% de na haonaid tosaigh roimh an ionsaí mar gheall ar thuairgneáil throm ó na Gearmánaigh. Bhí 3,585 taismeach sa 36ú (Ulaidh) agus 4,231 taismeach sa 16ú (Éireannach). Maraíodh an tAthair Willie Doyle, MC, séiplíneach don 8ú Baile Átha Cliath. Bhí an 16ú Rannán (Éireannach) i gcomhrac in aice le Arras agus an 36ú Rannán (Ulaidh) in aice le Cambrai i mí na Samhna. Chuaigh an 10ú Rannán (Éireannach) chun na hÉigipte i Meán Fómhair".
James Dolan
Polaiteoir Éireannach ab ea James Dolan (29 Márta, 1882 - 14 Iúil, 1955). Bhí sé ina bhall de Shinn Féin ar dtús agus ansin Fine Gael.
Boilséivigh
clé|250px|mion|Boilséivigh Tháinig na Boilséivigh i gcumhacht sa Rúis le linn Réabhlóid Dheireadh Fómhair 1917.
Maya an Bheachín
Téamaí
Is scéal é seo faoi Maya, beach óg, agus na himeachtaí a tharlaíonn di nuair a ghoideann duine éigin an mhil ón gcoirceog. Is beaichín fhiosrach í Maya. In éineacht lena cairde Flip agus Willy fiosraíonn sí an domhan draíochtúil ina mórtimpeall. Ach ní maith le Maya na rialacha sa choirceog agus b’fhearr léi bheith ag eitilt ar fud na háite. Bíonn sí i dtrioblóid go minic leis na beacha eile. Sa scannán déanann sí iarracht teacht ar na gadaithe a ghoid an mhil.
Wildflowers
Is albam ón bhanna Tom Petty é Wildflowers, a eisíodh ar an 1 Samhain 1994.
Vilnias
Stair
Ghabh an Pholainn seilbh ar Vilnias tar éis an Chéad Chogadh Domhanda go dtí gur ghlac an Aontacht Shóivéadach seilbh uirthi arís i 1939. Rinne an Ghearmáin ionradh ar an Liotuáin i mí Mheithimh 1941 agus cuireadh dhá ghetto ar bun chun na Giúdaigh a dhíothú. Trí bliana ina dhiaidh sin ghabh an Arm Dearg an chathair arís agus bhí an Liotuáin i seilbh na Rúise go dtí gur fhógair Ard-Chomhairle Phoblacht Shóisialach na Liotuáine a neamhspleáchas ar an 11 Márta 1990.
Declan Kidney
Traenálaí rugbaí proifisiúnta
In 2002, tháinig Leicester in uachtar ar fhoireann na Mumhan i gCorn Heineken. Ina dhiaidh sin, d’fhág sé le bheith ina thraenálaí cúnta faoi Eddie O’Sullivan agus ionad Alan Gaffney a ghlacadh ann.
Dlíthe Kepler
Fionnachtana
Bíonn an meánfhad idir an pláinéad is an ghrian ciúbaithe i gcomhréir le cearnóg an tréimhse ama i gcomhair fithis iornlán den phláinéad (mar sin, is tairiseach an cóimheas idir ciúb mheánfhad aon phláinéid ón ngrian agus ceamóg a thréimhse timpeall na gréine).
An Tríú Dlí
Maidir leis an meánfhad idir an phláinéad agus an ghriain agus an peiriad fithiseach nó an t-achar ama a thógann sé ar phláinéad fithis iomlán a dhéanamh, bíonn ciúbú an mheánfhaid i gcomhréie le ceathrú am achar ama.
Dearbhú Schuman
Meastar moladh Schuman mar thús an tionscadail as ar fhás an tAontas Eorpach. Mhol Schuman go gcruthófaí Comhphobal Eorpach do Ghual agus Cruach (CEGC), a gcomhthiomsódh a mbaill táirgeadh an ghuail is na cruach, agus a dhéanfadh cogaí amach anseo dodhéanta, agus agus síocháin bhuan slán. Beagán faoi bhun bliana ina dhiaidh sin síníodh conradh lenar cruthaíodh institiúid dá leithéid.
Dlíthe Kepler
Tionchar
Ansin rinne Newton amach teoiric na hImtharraingthe ó réamhobair Bhrahe agus Kepler. Mar a dúirt Newton féin, "Más rud é go bhfaca mé níos faide, rinneas é trí sheasamh ar ghuaillí fathach." Lean coincheapanna Newton mar chroílár na heolaíochta ar feadh 300 bliain.
Dearbhú Schuman
Beidh bunú an Ard-Údaráis go hiomlán gan dochar do mhodhanna úinéireachta gnóthas.
Frans Eemil Sillanpää
Óige
Faoin am seo ar casadh a bhean chéile, Sigrid Maria Salomäki, air an chéad uair. Phós siad sa bhliain 1916.
Hurskas kurjuus
Bhí Sillanpää ag tacaíocht leis na Bána, ní nach ionadh, ach ó ba rud é go raibh aithne aige ar shaol na mbocht óna chéad óige féin, bhí sé in ann cás na nDearg féin a thuiscint, chomh maith. mion|1948|cléLéirigh sé é sin leis an úrscéal tábhachtach úd Hurskas kurjuus ("An Cruatan Cráifeach" - is é Meek Heritage a thugtar air san aistriúchán Béarla) a tháinig amach sa bhliain 1919. Siúd is go ndearnadh cinsireacht ar lochtú an scríbhneora ar chruálacht na nGardaí Bána, tháinig a dhearcadh chun solais go soiléir: ní raibh sé sásta leis an dóigh ar cuireadh na mílte Dearga chun báis, nuair nach raibh iontu siúd go minic ach deargbhochtáin nach raibh ábalta a leas féin a aithint.
Cé gur scríobhadh an leabhar lom díreach i ndiaidh an chogaidh chathartha, agus na Bána i gcónaí ag éileamh pionóis dhiana ar na Dearga, bhí leabhar Sillanpää ag iarraidh athmhuintearas a chur chun cinn idir dhá thaobh an chogaidh. Is féidir an iarracht seo a aithint ar an gcaibidil aislinge, ina dtagann Juha Toivola agus fear a mharaithe le chéile ar Neamh, agus an fuath imithe eatarthu, ó bhronn láithreacht Dé olltuiscint agus ollmhaithiúnas orthu. Íorónta go leor, b'iomaí léitheoir a raibh meas an Chríostaí aige air féin a bhí as cuimse míshásta leis an aisling seo, agus é den tuairim nach raibh an maithiúnas Críostaí ag dul do na Dearga, a bhí ag diúltú do Dhia, mar Shóisialaigh.
Graonlainnis
Is í an Ghraonlainnis nó Kalaallisut an ceann is líonmhaire cainteoirí de na teangacha Eiscimea-Ailiútacha. Baineann sí leis an bhfochraobh Inupik i gcraobh Eiscimeach na fine Eiscimea-Ailiútaí. Tá sí gaolmhar go maith leis na teangacha Eiscimeacha a labhraítear i gcóngar don Ghraonlainn in Oirthuaisceart Cheanada, an teanga Inuktitut ach go háirithe. Tá caighdeán na Graonlainnise bunaithe ar chanúint an Iarthair, is é sin, an cineál Graonlainnise a chluinfeá i Nuuk (Godthåb), príomhchathair na Graonlainne, ach tá dhá chanúint eile ann agus iad chomh difriúil agus nach furasta iad a thuiscint mura bhfuil ach an chanúint chaighdeánach agat, is é sin, Graonlainnis an Oirthir nó tunumiit oraasiat agus an cineál Graonlainnise a labhraítear in Qaanaaq (Thule) agus in áiteanna eile in Iarthuaisceart na Graonlainne.
CLG Chontae Chorcaí
Peil
Tá foireann peile Chorcaí láidir go leor freisin. Tá sé Chraobh Peil Sinsear na hÉireann buaite acu.
Eirbiam
Is é an t-eirbiam dúil cheimiceach uimhir a 68, agus is í an tsiombail a sheasann dó sna foirmlí ceimiceacha ná Er. Ceann de na lantanóidigh é, agus mar sin is miotal tearc-chré é. Fuair sé a ainm ó Ytterby sa tSualainn, cosúil le trí dhúil eile.
Cladh Hàlainn
Is é Cladh Hàlainn suíomh seandálaíochta ar an Uibhist a Deas, Comhairle nan Eilean Siar, in Alban, ina raibh mumaithe aimsithe. Is é an t-aon áit sa Bhreatain Mhór inar thángthas ar mhumaithe.
Maredudd ap Bleddyn
Penteulu agus Prionsa
Rinne Maredudd ruathair ar Cheshire sa bhliain 1121, agus rinne Anraí ionradh ar Phowys de dheasca sin. Theith Maredudd go dtí Eryri agus d’iarr sé ar Ghruffydd ap Cynan cabhair a thabhairt dó. Áfach, ní raibh Gruffydd sásta a chuir i gcoinne an rí ar son Maredudd, agus faoi dheireadh ní raibh rogha ag Maredudd ach síocháin a cheannach le 10,000 bhó. Lean Gwynedd ar aghaidh bhrú a chur ar Phowys, agus ghlac mic Gruffydd ap Cynan (Cadwallon agus Owain Gwynedd) seilbh ar mhórán chríocha sa bhliain 1124. Maraíodh Cadwallon ag troid in aghaidh arm Phowys gar do Llangollen sa bhliain 1132, a chuir stad leis na hionsaí ar feadh tamaill. Ní raibh Maredudd páirteach sa chath, agus fuair sé bás sa bhliain chéanna. Tháinig a mhac, Madog ap Maredudd i gcomharbacht air.
H. V. Evatt
Breitheamh de chuid Chúirt Uachtarach NSW
Sa bhliain 1960 cheap rialtas an ALP in NSW Evatt mar Príomh-Ghiúistís na Cúirte Íochtaraí in NSW. Thug seo deis dó cúl a thabhairt le cúrsaí polaitíochta, ach níor tharraing sé aon chlú mór air féin sa phost, agus tá sé ráite gur chomhscríobh sé a chuid breitheanna le giúistís eile.
Joseph Conrad
Saol
Bhí athair Chonrad ina aistritheoir agus ina scríbhneoir, agus é sáite i ngnóthaí an fhreasúra rúnda a bhí ag iarraidh an Pholainn a athbhunú mar thír neamhspleách. Tháinig póilíní rúnda an Impire Rúisigh ar a lorg, agus díbríodh chun na Sibéire é.
Allathasdal
Is é Allathasdal sráidbhaile ar an mBarraigh, Comhairle nan Eilean Siar.
Meall Odhar
Is sliabh in Albain é Meall Odhar, atá suite i gComhairle Shruighlea.
Caroline Wozniacki
Is imreoir leadóige gairmiúla as An Danmhairg í Caroline Wozniacki. Rugadh í ar an 11 Iúil 1990. Tá comórtas Grand Slam amháin buaite aici - 1 Australian Open.
Seacht
Is clár teilifíse é Seacht de chuid TG4. Thosaigh sé ar an 7ú Aibreán, 2008. Leanann an clár seachtar mac léinn atá sa chéad bhliain ar acadamh taibh-ealaíon i mBéal Feirste. Díríonn an plota ar Eithne, cailín ceanndána ionraic suaite, arbh é a caidreamh rollchóstóra le Pete, DJ neamhiontaofa ach mealltach príomhscéal drámatúil na sraithe. Is bitseach fealltach mailíseach uaillmhianach í Joanne, a chreideann go gcuideoidh a caidreamh le léachtóir léi duais mhór an acadaimh a bhaint - scoláireacht shé mí le hamharclann mór le rá sa West End. Beartaíonn Linda theacht chun an acadaimh le héalú óna athair smachtúil agus ansin, faigheann sí grá, cairdeas agus treoir nua ina saol. Tá an-tálann agus pearsantacht tharraingteach ag Decko, ach tá a easpa féinmhuiníne agus cúthaileacht ag cur as dó - agus is é féin atá thíos leis i gcás croí-bhristeach grá gan chúiteamh don spéirbhean Caroline. Is duine uaillmhianach díograiseach é Brian, a bhfuil barraíocht dúile sa chollaíocht aige: ní bhacann sé le caidrimh - déanfaidh fling aon oíche cúis dósan! Coinneoidh an scéal loinneach an lucht féachana ar bís agus pearsantachtaí agus caidrimh á bhforbairt agus á bhfí de réir mar a théann an tsraith ar aghaidh.
Clár 1
Tá tintrí ealaíne i ndán do chroí na féile, Pete agus don spéirbhean, Eithne. Ach insíonn Pete, atá fiáin ina diaidh, bréag agus chóir a bheith go gcaitear Eithne amach. Tá ráchairt mhór ar Bhrian i measc na mban, ach níl ádh ar bith le Decko bocht. Tá Joanne ag tarraingt trioblóide, agus tá Caroline thar a riocht.
Litríocht Astrálach i dteangacha pobail
Spáinnis
Bhain iriseoirí Spáinnise an Astráil amach tríd an Spanish Migration Scheme (1958-1963) agus cuireadh na chéad nuachtáin Spáinnise ar bun dá bharr. Bhí daoine i measc na n-inimirceach seo a chuir ócáidí liteartha ar bun. Sna seachtóidí tháinig a lán scríbhneoirí agus intleachtóirí ó Mheiriceá Theas, go háirithe ón Airgíntín, ón tSile agus ó Urugua, tíortha a raibh achrann polaitiúil ar siúl iontu ag an am. Chuir na daoine sin go mór le litríocht Spáinnise na hAstráile, agus chuir cúpla duine acu na chéad leabhair amach (saothair a d’fhoilsigh siad iad féin). Cuireadh a lán irisí liteartha ar bun thar na blianta, agus is é Hontanar an ceann is buaine díobh. Ar na scríbhneoirí Astrálacha a bhfuil saothar Spáinnise foilsithe acu tá Michael Gamarra, Humberto Hincapié agus Clara Isabel Maldonado.
Gaeilge
Sa bhliain 2009 d'fhoilsigh Muiris (Mossie) Ó Scanláin, cainteoir dúchais ó Chorca Dhuibhne arbh fhada é ina chónaí san Astráil, scéal a bheatha féin: An Mám ó Dheas.
Le léamh
'Australian writing in Irish,' Tinteán, 6 Meitheamh 2014
Georgia Taylor
Is aisteoir Sasanach í Georgia Taylor. Rugadh í ar an 26 Feabhra, 1980. Glacann Taylor an pháirt mar Toyah Battersby sa sobalchlár Coronation Street.
Fear Dorcha Ó Mealláin
Mí Lúnasa na bliana 1652 d'ordaigh Parlaimint Shasana do gach Caitliceach agus do mhórán Ríogaithe, d'aicme ab airde ná aicme an sclábhaí nó an cheárdaí, iad féin agus a dteaghlach a aistriú chun Connacht agus chun Contae an Chláir, áit a mbeadh píosa beag talún rompu. Ba mhinic a rinneadh an t-aistriú sa gheimhreadh agus ar dhrochbhóithre, agus cailleadh na céadta. Is leis sin a bhaineann dán Uí Mealláin, An Díbirt go Connachta. Tá sé scríofa i leagan scaoilte d'fhilíocht na scol agus cuireann Ó Mealláin in iúl gur fearr ár dtoil a chur le toil Dé: Beag bheas linn ag dul san uaigh. Déantar comparáid idir cás na nGael agus cás na nIosraeilíteach fadó - gnáth-théama sa 17ú haois i ndánta den saghas seo.
Éilís Ní Dhuibhne
Scríbhneoir agus criticeoir Éireannach is ea Éilís Ní Dhuibhne, a rugadh sa bhliain 1954 i mBaile Átha Cliath. Tugtar Elisabeth O'Hara uirthi freisin. Bhain sí amach dochtúireacht sa Bhéaloideas sular thosaigh sí ar phost mar choimeádaí leabharlainne i Leabharlann Náisiúnta na hÉireann. Is i ngort na litríochta, áfach, is mó atá cáil agus clú uirthi. Scríobhann Ní Dhuibhne as Béarla agus as Gaeilge, agus clúdaíonn a saothar réimse maith ábhar: úrscéalta, gearrscéalta, drámaí, agus scéalta do leanaí san áireamh. Maidir leis an mBéarla, is óna peann atá na húrscéalta: The Bray House (1990), Singles (1992), agus The Dancers Dancing (1999), a cuireadh ar ghearrliosta an duais Orange 2000. Ceithre chnuasach de ghearrscéalta atá foilsithe aici go nuige seo: Blood and Water (1988), Eating Women is Not Recommended, The Inland Ice and Other Stories (1997), agus Pale Gold of Alaska and Other Stories (2001). Le haghaidh páistí a scríobhadh The Uncommon Cormorant, The Hiring Fair, agus Hugo and the Sunshine Girl.
Gearmáin na Naitsithe
Tugtar An Tríú Reich (Drittes Reich i nGearmáinis) ar stát na Naitsithe toisc gur tháinig sé i gcomharbas ar Impireacht Naofa Rómhánach na Meánaoise agus Impireacht na Gearmáine 1871–1918. Deutsches Reich (Reich Gearmánach) an t-ainm a bhí air ó 1933 go 1943, agus ansin baisteadh an t-ainm Großdeutsches Reich air.
Stair na Gearmáine faoi smacht Hitler
link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:Liebermann_portret_van_Paul_von_Hindenburg.jpg|mion|[[Paul von Hindenburg]]
Scéim na hEotanáise
Más deacair féin milleán Hitler san Uileloscadh a dhearbhú, níl aon amhras ann go raibh sé ciontach go pearsanta i gcoir mhór eile de chuid na Naitsithe. I Mí Dheireadh Fómhair sa bhliain 1939, shínigh sé an t-ordú le "scéim T4", mar a thugtar uirthi, a chur i gcrích. Mar sin, chuir sé ar chumas na ndaoine a bhí i mbun na scéime daoine a mharú a bhí easlán ó thaobh an choirp nó na hintinne de, nó "daoine nárbh fhiú a fhágáil ina mbeo" (lebensunwertes Leben), mar a deirtí i mbéarlagair na hidé-eolaíochta. "Eotanáis" nó bás faoisimh a thugtaí ar an dúnmharfóireacht seo go hoifigiúil.
Fuair eaglaisigh sa Ghearmáin amach faoi scéim na heotanáise agus cháin siad í go poiblí - is fiú Clemens August von Galen, easpag Caitliceach Münster, a ainmniú mar dhuine acu - agus b'éigean don SS tuilleadh rúndachta a chleachtadh leis an scéim a leanúint. I ndeireadh an chogaidh, bhí duine as gach beirt de na heasláin sna tithe altranais agus téarnaimh curtha chun báis. Ócáid oiliúna ab ea scéim na heotanáise do thascfhórsaí an SS le haghaidh an ródaigh a bhítí a ullmhú do na Giúdaigh.
Cath na Breataine
Sa Ríocht Aontaithe, tháinig Winston Churchill in áit Neville Chamberlain faoi seo, agus é i bhfad ní ba déine i leith na Gearmáine ná a réamhtheachtaí. Bhí Churchill ag éileamh polasaí neamhghéilliúil in aghaidh Hitler ón mbliain 1933 i leith. Maidir le Hitler féin, bhí dearcadh sách cairdiúil aige ar Shasana ar dtús, nó bhí sé ag adhradh choilíneachas na Breataine Móire, agus é den bharúil gur chóir dó comhoibriú léi. Is é an tairiscint a thug Hitler do na Sasanaigh ná an domhan a dheighilt eatarthu: d'fhágfadh sé cead a gcinn agus a gcos acu ina nImpireacht féin, dá bhféadfadh sé an Eoraip a choinneáil aige féin. Cé nach raibh róchuma ar chás na Breataine Móire, dhiúltaigh Churchill glan oscartha d'aon chomhréiteach le Hitler.
Bás Hitler
Ar an 22ú lá de Mhí Aibreáin, chlis a chuid néaróga ar Hitler, nuair a bhí sé ag cardáil an tsuímh mhíleata lena fhoireann thíos sa bhuncar. Bhí sé tar éis ordú a thabhairt do Felix Steiner, ginearál de chuid an SS, teacht chun fortachta do Bheirlín lena chuid tancanna. Bhí Steiner inbharúla go raibh na cúrsaí chomh dona is nach bhféadfadh sé a leithéid a dhéanamh, agus dhiúltaigh sé glan amach an t-ordú a chomhlíonadh. Bhí Hitler suite siúráilte anois go raibh sé ligthe síos ag an SS féin, agus nach mbeadh a dhath le déanamh ach féinmharú. Cé gur áitigh Martin Bormann, Wilhelm Keitel agus Hermann Göring air Beirlín a thréigean agus an fód deireanach a sheasamh in áit éigin eile, d'fhan Hitler san áit a raibh sé. Thug sé cead do dhaoine dá fhoireann éalú ón bpríomhchathair, agus d'fhág sé faoina aide de camp, Julius Schaub, a chuid doiciméad a loscadh.
Kirk Sutherland
Is carachtar ficseanúil é Kirk Sutherland ar an gclár teilifíse Coronation Street. Glacann Andrew Whyment an pháirt mar Kirk. Bhí Kirk le feiceáil den chéad uair ar an 22 Bealtaine 2000.
Turnhout
Tá ceannáras na cuideachta Cartamundi in Turnhout agus táirgtear níos mó cártaí imeartha in Turnhout ná in áit ar bith eile ar domhan.
Gleann Dá Thorc
Is baile fearainn é Gleann Dá Thorc. Tá sé suite i mBuiríos Umhaill, in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo.
Cú Raoi
Cathair Conraoi
Is seanfhothrach ón Iarannaois í Cathair Conraoi ar Shliabh Mis, ar leithinis Chorca Dhuibhne, i gContae Chiarraí. Faightear ainm Chon Roí sa gcathair seo.
Apaigí
thumb|229px Is éard atá in apaigí ná an pointe ar a fhithis éilipseach ag a bhfuil an Ghealach, nó aon satailít, ag a chianphointe ón Domhan.
Sióg
mion|Sióg in aice le buachaill beag Sióg a thugtar ar dhuine den lucht sí. Bíonn riocht duine ar shióga de ghnáth, cé go bhfuil difríochtaí suntasacha idir an dá chine, agus tá na cineálacha sióige éagsúil lena chéile freisin. I gcontrárthacht leis an smaoineamh nua-aimseartha Béarla, ní daoine beaga agus sciatháin orthu iad na sióga ar fad, de réir thraidisiún na hÉireann; tá cuid de na sióga, cuir i gcás na fir dhearga, níos mó ná méid duine, agus tá sióga eile, ar nós na mban sí, ar mhéid duine normálta. De réir an tseanchais, síolraíonn cuid mhaith de na sióga ó Thuatha Dé Danann, a dibríodh go dtí liosanna, ráthanna agus cnoic na hÉireann nuair a maidhmeadh orthu sa gcogadh in aghaidh Lucht Mhíl Easpáine, óna síolraíonn Gaeil an lae inniu. De réir scéalta eile, is aingil iad a thit go talamh ó na Flaithis toisc nach raibh siad sách maith chun fanacht ar neamh agus nach raibh siad sách olc chun dul go hifreann. I gceantair áirithe, ba gheis an lucht sí a lua, agus cumadh neart leasainmneacha orthu dá bharr, mar shampla "na daoine maithe" agus "na daoine áin". Creideadh go forleathan sna sióga go dtí tús an 20ú haois san Eoraip; is beag duine a chreideann iontu sa lá atá inniu ann.
Eachtra Boris Yeltsin, 1994
mion|Boris Yeltsin ag ól Tharla Eachtra Boris Yeltsin ar an 30 Meán Fómhair 1994 ag Aerfort na Sionainne.
Cathal Gabhán Ó Dubhthaigh
Astráil
Bhí sé ina Phríomh-aire ('Premier') ar Victoria (1871-72) agus ina Spéicéir ar an Tionól Reachtach (1877-80).
Pilib II na Spáinne
Rí Shasana
Cailleadh Máire ar 17 Samhain 1558 agus gan aon chlann uirthi.
Beartas eachtrach
Bhí rian an Chaitliceachais agus a chuid cuspóirí ríoraíocha ar bheartais eachtracha Philib. Bhí meas aige air féin mar phríomhchosantóir na hEorpa Caitlicí ar an impireacht Otamanach agus ar an Reifirméisean Protastúnach. i ndiaidh Éirí Amach na hÍsiltíre sa bhliain 1568 chuaigh Pilib i ngleic le heiriceacht agus mídhílse na nOllannach. Uaireanta tarraingíodh Sasana agus an Fhrainc isteach agus d’fhág an t-achrann a lorg ar Dhúiche na Réine. Ba mhór an bhaint a bhí ag na cogaí sin le fadhbanna airgeadais na Coróineach.
Corn sacair an Domhain 2018 (babhtaí cáilithe UEFA)
Tíortha cáilithe
Bhí 14 háit ag UEFA do Chorn an Domhain. Fuair an t-óstach, an Rúis, áit go huathoibríoch. Fuair buaiteoirí na 9 ngrúpa áit uathoibríoch freisin. Imreoidh an 8 bhfoireann is fearr a tháinig sa dara háit sna grúpaí i gcluichí díbeartha don cheithre spota eile don Chorn Domhanda.
Gé bhroinnrua
Is éan í an ghé bhroinnrua. Is baill d'fhine na Anatidae iad.
Puinseáb
Cuimsíonn Puinseáb anois críocha fairsing in oirthear na Pacastáine agus in iarthar na hIndia thuaidh. Tá mórchuid an Phuinseáb, sé sin 56% di, laistigh den Phacastáin agus 44% laistigh de Phoblacht na hIndia, cé go bhfuil an réigiún a roinnte i dtrí stát. clé|mion|177x177px|Harmandir Sahib, in Amritsar, India
Cultúr
Tugtar Puinseábaigh ar mhuintir Phuinseáb agus tugtar Painseáibis ar a dteanga. Is iad príomh-reiligiúin an réigiún ná Ioslam, Saíceachas agus Hiondúchas. Bhíodh grúpaí reiligiúnacha agus eitneacha éagsúla ina gcónaí sa réigiún seo ina labhraítear teangacha Ind-Airianaigh. clé|mion|177x177px|19th Punjabis, 1910 (Afridi, Sikh, Bangash, Swati, Yusufzai, PM)
Bean sí
deas|250px|thumb|Bean sí Sióg ar leith is ea an bhean sí. Tá dhá shaghas mná sí le n-áireamh i seanchas na hÉireann: an tsióg a thuarann bás agus an tsióg a fhuadaíonn daoine
Túiliam
Airíonna ceimiceacha
Tuaslagann an túiliam go héasca in aigéad sulfarach caol chun tuaslagáin a dhéanamh ina bhfuil na hiain Tm (III) gealghlas, a bhíonn ann mar choimpléisc [Tm [Tm(OH2)9]3+
Ospidéal Ollscoile Naomh Uinseann
Stair
Bhog an t-ospidéal chuig an suíomh reatha i bPáirc na Leamhán sa bhliain 1970.
Dennis Quaid
Is aisteoir Meiriceánach é Dennis William Quaid , a rugadh ar an 9 Aibreán, 1954.
Halle
Is cathair i bhFlóndras An Bheilg é Halle.
Martin Taylor
Is imreoir sacair Sasanach é Martin Taylor. Imríonn sé faoi láthair le Watford mar chúlaí. D'imir sé cheana le Birmingham City.
Hóiméar
Ba fhile Gréagach é Hóiméar a creidtear a scríobh an Íliad (Ἰλιάς) agus an Odaisé (Ὀδύσσεια). Rinne Monsignor Pádraig de Brún aistriúchán ar Odaisé Hóiméir, ina iomláine, agus is ceann de na saothair is spéisiúla agus is cumasaí riamh i genre an aistriúcháin Gaeilge.
Pisa
Ní fios cathain ar bunaíodh an chathair, ach tá fianaise ann go raibh na Pealascaigh, na Gréagaigh, na hEatruscaigh agus na Liogúirigh sa cheantar. Léiríonn fianaise na seandálaíochta go raibh trádáil á dhéanamh leis an Ghréig sa 5ú haois RC. Rinne na Rómhánaigh cóilíneacht de Phisa sa bhliain 180 RC. Bhí easpag lonnaithe inti ó 313 AD ar aghaidh.
Toraigh
An t-oileán sa lá atá inniu ann
Is é Tor Mór an pointe is airde ar Thoraigh agus is cosúil gur air atá ainm an oileáin bunaithe. Ar nós oileán eile ar chósta na hÉireann (An Blascaod mar shampla) bhí agus tá a rí féin tofa ag muintir Thoraigh. Ba é Patsaí Dan Mac Ruairí rí an oileán sula fuair sé bás i 2018.
Fíon
Sa lá atá inniu ann, tá fíon á shaothrú i go leor tíortha ar fud an domhain. Tá clú ar tháirgí fíona thíortha na hEorpa: is iad an Fhrainc, an Spáinn, an Ghearmáin, an Ostair, an Ungáir agus an Phortaingéil a shaothraíonn an chuid is mó d'fhíon na hEorpa, agus is ag an Fhrainc atá an sciar is mó den mhargadh.
Rostov na Donu
Tá Rostov na Donu (Rúisis: Росто́в-на-Дону), nó Rostov cois Abhainn Don, ar ceann de na cathracha is mó i nDeisceart na Rúise agus í ina príomhchathair ar Chúige Rostov (Rostovskaya Oblast) chomh maith le Limistéar Feidearálach na Rúise Theas. Tá Rostov na Donu suite cois abhainn Don, mar is léir ón ainm, agus í faoi 46 chiliméadar d'Fharraige Azov. Tá timpeall is milliún duine ina gcónaí san áit.
An Bhalúcastáin
Is í Quetta (Paistis: ,کوټه Urdúis: کوئٹہ) a príomhchathair agus an t-aonú cathair atá aici, tá a bhailte agus a sráidbhailte eile tearcfhorbartha.
Jacques Labillardière
Rugadh é in Alençon, áit a bhfuair sé scolaíocht sa choláiste, agus rinne sé staidéar ar an leigheas in Montpellier, mar a ndearna sé cúrsa luibheolaíochta. Fuair sé dochtúireacht leighis i bPáras sa bhliain 1780 agus dhírigh a aird ar an nádúr as sin amach, ag taisteal nó ag déanamh taighde.
Eoghan Ó Riain
An Rianach san Astráil
Bhí teach tábhairne aige i Sráid Sheoirse Thiar in Sydney, agus eolas le fáil air ó chuntas bríomhar Niocláis Uí Dhomhnaill air: ochtar nó deichniúr páistí ag cleachtadh ríle nó poirt thuas an staighre, fidiléir agus píobaire le cloisteáil, gasra Muimhneach ag cíoradh chúrsaí an lae i nGaeilge i bparlús eile, fear an tí ina dhuine den chuideachta ó am go chéile, lucht imeartha cártaí go glórach ina gclúid féin: ‘An t-aon!’ ‘An t-aon harta!’ ‘Sonas ar do láimh, a bhuachaill,’ ‘An cuireata!’ ‘Mo ghraidhn thú, a Mhíchíl,’ ‘An cíoná!’ ‘T’anam ‘un Dia,’ ‘Is linne an cluiche’.
Aimiréal dearg
Féileacán mór is ea an aimiréal dearg (Vanessa atalanta) a fhaightear go forleathan sa leathsféar thuaidh. An taobh uachtarach de na sciatháin dubh le bandaí scarlóideacha agus paistí bána is gorma. Faightear na cruimheanna go minic ar neantóga. Fanann sé san áit chéanna i rith an gheimhridh.
Lier
Déantar a lán beorach in Lier, an branda Caves ina measc. Tá tóir ar chlubanna oíche agus pubanna Lier. Déantar a lán busanna agus feithiclí den chineál sin sa chathair. Is é San Gummarus éarlamh na cathrach.
Aimniceintéis
Tarraingítear sampla beag den sreabhán aimníneach amach as an mbroinn le snáthaid a chuirtear isteach trí bhalla an bhoilg, de ghnáth faoi stiúir íomháú ultrafhuaime.
Eacnaiméadracht
thumb|Anailís amshraitheanna thumb|Cúlchéimniú neamhlíneach
Cille Chonbhaill
Is baile suite i gComhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh é Cille Chonbhaill.
Ferrol
thumb|220px|Contae Ferrol Is cathair í Ferrol sa Ghailís in iarthuaisceart na Spáinne. Tá thart ar 67,500 daoine ina gcónaí ann ach nuair a thógtar Eume ó dheas agus Ortegal ó thuaidh déantar an ceirtleán uirbeach Ferrolterra an tríú cheann is mó sa Ghailís le níos mó ná 203,400 daoine.
Calvin Coolidge
Ba é Calvin Coolidge a d'fhógair " Is é gnó SAM an gnó'! Bhuail taom croí é in aois a 60 bliain d'aois.