cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kharkiv
Cathair san Úcráin agus lárionad riaracháin Oblast Kharkiv is ea Kharkiv (Úcráinis: Харkiв, Rúisis: Харькoв Kharkov). Is í an chathair is mó in Oirthear na hÚcráine í agus an dara cathair is mó sa tír ar fad, agus an phríomhchathair i réigiún stairiúil Slobozhanshchyna. Seasann sé ag cumar na n-aibhneacha Uda, Lopan, agus Kharkiv. Tá 1,433,886 ina gcónaí sa chathair (meas. 2021). Tá an chathair faoi ionsaí ó fhórsaí míleata Chónaidhm na Rúise faoi láthair.
An Hiondúchas
Creideann daoine go bhfuil a lán míthuiscintí faoin Hiondúchas ann.
Gaibhne
Seanscéalta
D'fhéadfadh é gurbh ionann Gaibhne agus Culann na Rúraíochta.
Mialóma iolrach
Neoplasma urchóideach a thosaíonn sa smior agus a ionsaíonn an cnámharlach ag pointí éagsúla. Tá na cealla gaolmhar le cealla an fhuilphlasma, agus de réir dealraimh, éiríonn as prolaiféarú mínormálta an fhíocháin a chumann cealla an phlasma. Táirgeann cealla mínormálta sa séiriam is sa bhfual breis gámaglóbailin is próitéiní mínormálta eile, agus tarlaíonn amalóideóis phríomhúil uaireanta freisin.
Taidhgín Tréan An Leanbh Láidir
Greannán Gaeilge a bhí in Taidhgín Tréan An Leanbh Láidir. In Our Boys na mBráithre Críostaí a d’fhoilsítí é, i rannóg Ghaeilge dar teideal Tír na nÓg. Iris mhíosúil do bhuachaillí (aois 7-13 bliana a bhí ann). Bhíodh ocht leathanach i nGaeilge i ngach eagrán.
Christy Moore
Planxty
Bliain ina dhiaidh sin chuir Christy an grúpa Planxty le chéile, maille le Andy Irvine, Donal Lunny agus Liam Óg Ó Floinn. Bhí an-cháil ar an ngrúpa ar feadh na mblianta agus mheall siad na sluaite chun an cheoil in Éirinn agus thar lear. Ach níor aontaigh baill an ghrúpa le chéile agus d'fhág Moore iad.
Bothy Band
Rinneadh Moore ceirnín speisialta i 1980 chun cabhrú le a thabhairt do na stailceoirí ocrais i 1980.
Luca Ghini
Beathaisnéis
Níor fhoilsigh Ghini aon saothar luibheolaíoch suntasach dá chuid féin, ach tugadh suntas dó mar mhúinteoir a ndeachaigh go leor dá scoláirí ar aghaidh chuig gairmeacha suntasacha, lena n-áirítear Andrea Cesalpino (a chomharba mar stiúrthóir ar ghairdín na luibheolaíochta) agus Pietro Andrea Mattioli, ar chabhraigh Ghini leis, trí thaisteal timpeall na Meánmhara agus an an Neasoirthir sa tóir ar phlandaí a bhí ag dul le cur síos mistéireach Pedanius Dioscorides. I ndiaidh a bháis foilsíodh Placiti inar nochtaíodh modhanna Ghini.
Teach na gComóntach
Seanstair
Ba iad na Normannaigh, a thosaigh ag lonnú in Éirinn sa bhliain 1169, an chéad dream a chuir riarachán láraithe i láthair na hÉireann.
Ehud Olmert
Polaiteoir agus IarPhríomh-Aire na hIosraela is ea Ehud Olmert (Eabhrais: אהוד אולמרט), rugadh ar 30 Meán Fómhair, 1945 é.
Chuaigh Olmert i mbun dualgas go hoifigiúil ar 14 Aibreán 2006, cúpla mí tar éis stróic Airiél Searón i mí Eanáir.
Réabhlóid Chultúrtha na Síne
Iarmhairtí
Tharla an tubaiste Banqiao a bhliain 1975.
Coiste Comhairleach um Sheirbhísí Gaeilge
Comhaltas an Choiste
• ionadaithe ó 6 chomhlacht poiblí eile a chinn na hAirí a bhfuil lárnach don phróiseas ábharthach seo, is iad sin:
Comhluadar
Sa bhliain 1993, tháinig grúpa tuismitheoirí (ochtar) le chéile agus iad ag iarraidh gréasán a bhunú le teaghlaigh eile le Gaeilge, go príomha taobh amuigh de na ceantair Ghaeltachta. Bhí Muireann Ní Mhoráin, atá anois ina Príomhfheidhmeannach ar an gComhairle um Oideachas Gaeltachta agus Gaelscolaíochta (COGG), ina céad Chathaoirleach ar an eagraíocht.
Murascaill Mheicsiceo
Farraige atá soir as Meicsiceo agus ó dheas ó Stáit Aontaithe Mheiriceá atá i Murascaill Mheicsiceo. Ó dheas uaidh atá an Chairib. Ritheann Sruth Murascaille Mheicsiceo soir ón bhfarraige seo, ag coinneáil na cuanta agus na farraigí i dtuaisceart na hEorpa te agus saor ó leac oighear beagnach ar feadh na bliana.
Stoirm mhaighnéadach
mion Suaitheadh i réimse maighnéadach an Domhain, a chuireann isteach ar thonnta raidió (agus teileachumarsáid atá bunaithe orthu) ar fud an Domhain.
Mianach spáis
Arm a mholtar i gcomhair cogaidh sa spas, spásárthach a bheadh lán d'ábhair phléascacha a d'fhéadfaí a phléascadh i gcoinne spásárthaigh naimhdigh.
Cósta Ríce
Is tír i Meiriceá Láir é Cósta Ríce, nó go hoifigiúil, Poblacht Chósta Ríce (Spáinnis: Costa Rica nó República de Costa Rica).
Díochlaonadh na Laidine
Ord na dtuiseal
Bhí an t-ord seo bunaithe ar an ord a d’úsáid gramadóirí Gréagacha níos luaithe ná sin, le cois an ochslaígh, nach bhfuil ann sa Ghréigis curtha leis. Aistríodh ainmneacha na gdtuiseal den chuid is mó ó théarmaí Gréigise, mar shampla accusativus ón nGréigis αἰτιατική.
Lucht na nIobóch
mion|clé|Iobóigh Treibh eitneach as an Nigéir iad na hIobóigh ar ionann iad agus 18% de dhaonra na tíre sin (tugan Igbo, Ibo, Eboe, srl chomh maith).
Forshonach
Eitlíonn eitleáin fhorshonacha ag luas níos mó ná luas na fuaime.
Abhainn Hudson
thumb|280px|Abhainn an Hudson ón Bear Mountain Bridge i Stát Nua-Eabhrac
Stoirm toirní
Tarlaíonn stoirmeacha mar seo go minic nuair a théann fronta fuar thart le linn lagbhrú, le téamh géar is fliuchras ar fáil, ag domhanleithid ísle.
Plútón (abhacphláinéad)
20ú haois
Íorónta go leor, ní raibh Plútón in ann an oiread tionchair a imirt ar ghluaiseacht Neiptiúin agus a síleadh, nó níl sé in aon chóngar do bheith chomh trom sin. Is é is cúis leis na "mírialtachtaí" a sonraíodh i ngluaiseachtaí an phláinéid ná nach raibh mais Neiptiúin measúnaithe i gceart ag réalteolaithe na naoú haoise déag. Má chuidigh figiúirí Pickering, Lowell, agus Ketakar le Tombaugh teacht ar an lorg ceart, ní raibh ann ach comhtharlúint iomlán.
Ainm
mion|Percival Lowell, réadlann Lowell, 1914 B'é Vesto Melvin Slipher, stiúrthóir Réadlann Lowell, a fuair "spreagadh chun ainm a bhaisteadh ar an bpláinéad nua sula ndéanfadh aon duine eile é", mar a dúirt Tombaugh. Thosaigh na mílte duine ó gach cearn den domhan ag moladh ainmneacha éagsúla ar Phlútón, Thairg Constance Lowell, baintreach Percival, na hainmneacha Zeus, Lowell, agus fiú Constance, ach ní raibh fáilte ar bith roimh na moltaí seo. Is iomaí ainm miotasúil de chuid na sean-Róimhe agus na sean-Ghréige a cuireadh chun tosaigh, ach má cuireadh, bhí cuid mhór acu úsáidte cheana féin, agus iad bronnta ar na hastaróidigh iomadúla.
Forshreabhacht
Airí a léiríonn héiliam leachtach ag teocht faoi bhun -271 °C: bíonn a shlaodacht cothrom le nialas, agus ní thugann sé aon fhriotaíocht do shreabhadh. Léiríonn héiliam forshreabhach airíonna neamhchoitianta, mar shampla, an cumas snámh amach as soitheach, de réir dealraimh, ar neamhchead don domhantarraingt, agus ní féidir é a chur ag casadh mar is féidir a dhéanamh le réad soladach. Is sampla í an fhorshreabhacht d'iompar candamach, ach ar scála is féidir a fheiceáil go díreach. Piotr Kapitza a d'fhionn an fhorshreabhacht i héiliam-4 ag 2.19 K i 1938, agus léirigh David Lee, Douglas Osheroff is Robert Richardson forshreabhacht héiliam-3 ag .003 K i 1972. Tá an-suim i bhforshreabhacht héiliam-3 mar ábhar tástála i gcomhair iarmhairtí candamacha in ábhar comhdhlúite.
Tír an Fhia
Tá an baile é féin ag síneadh le cuan foscúil ar a dtugtar Cuan an Fhir Mhóir. Tá an talamh san áit clochach agus tá portaigh agus go leor sléibhte sa gceantar freisin. Fásann gach cineál bláth san áit agus tá radharcanna áille le feiceáil thart timpeall. Tá an talamh roinnte suas ina phíosaí caola fada, ag síneadh síos go cladach. Ní baile mór tionsclaíoch é Tír an Fhia agus braitheann an chuid is mó de na daoine ar an iascaireacht mar shlí bheatha, ach caithfear a rá go bhfuil seo ag athrú go sciobtha. Tá eastát tionsclaíoch ann, ina bhfuil comhlachtaí ar nós More Net Teoranta agus Seaspray ag feidhmiú. Is comhlachtaí beaga go leor acu sin, áfach, nach bhfuil ach lear beag daoine ag obair iontu. Roinnt blianta ó shin, bunaíodh tionscadal nua oideachais, Muintearas, áit a gcuirtear cúrsaí foghlamtha agus oiliúna ar fáil don phobal, cúrsaí a dhíríonn den chuid is mó ar fhorbairt scileanna ríomhaireachta. Tá siopa amháin sa mbaile ar a dtugtar Tí Joe Mhic an Iomaire. Mar aon leis sin, tá séipéal ann darb ainm Séipéal Naomh Muire gan Smál agus scoil náisiúnta Thír an Fhia, a bhfuil suas le céad tríocha gasúr ag freastal uirthi. Reáchtáiltear chuile chineál imeachta i Halla Spóirt na scoile, ó champaí peile go club óige. Mar gheall go bhfuil muid ar an gcósta, tá go leor céibheanna beaga scoite timpeall, chomh maith le trá álainn ar a dtugtar an Trá Mhóir. Sa samhradh, bíonn Tír an Fhia cosúil le baile mór leis an méid cuairteoirí a bhíonn san áit. Freisin, mar gheall go bhfuil sé lonnaithe i gceantar Gaeltachta, tagann Gaeilgeoirí ó chuile chearn den tír chugainn ag foghlaim ár dteanga álainn.
Mianach (pléascán)
mion|mianaigh frithphearsanra Pléascán a fholaítear faoin talamh nó faoin uisce chun feithiclí, longa is daoine a scriosadh nuair a théann siad os a chionn nó gar dó. Leathnaíodh iad sa tSín sa 16ú céad, ach ba i gcogaí an 20ú céad a úsáideadh iad ar scála áiféalta amach is amach.
Na hOileáin Siar
Gaeilge sna hOileáin Siar
Tá muiriompar ríthábhachtach, agus feidhmíonn seirbhísí farantóireachta éagsúla idir na hoileáin agus go mórthír na hAlban. Laghdaíonn córais loingseoireachta nua-aimseartha na contúirtí anois, ach san am atá caite ba chúis le farraigí stoirmeacha go leor a dhul go tóin poill. Is gnéithe tábhachtacha den chultúr áitiúil iad an creideamh, an ceol agus an spórt, agus tá go leor Limistéar faoi Chaomhnú Speisialta ann chun an comhshaol nádúrtha a chosaint.
Mianadóireacht
deas|250px|thumb|Mianadóireacht Tarraingt mianraí úsáideacha ón Domhan, ó dhoimhneacht réasúnta mór nó gar don dromchla. Rinneadh leis na cianta í, ach saothraíodh go mór le forbairt na cumhachta meicniúla í. I mianadóireacht dromchla nó stiallmhianadóireacht, baintear an ithir chun siúil agus tochlaítear an mianach, an gual, an chré, nó an mianra go díreach. Ag doimhneachtaí móra tagtar gar do na fosuithe trí tholláin chothrománacha amach ó shloic cheartingearacha. Athraítear na modhanna tochailte seo de réir geolaíochta. Bíonn bealaí eile mianadóireachta in úsáid nuair is cuí. Mar shampla, dreideáiltear mianach stáin sa Mhalaeisia ó ghrinnill locha. Ardaítear sulfar ón doimhneacht le poill chomhlárnacha tóraíochta trí uisce an-te a chaidéalú go leanúnach síos poll amháin: leánn sé sin an sulfar, a ritheann suas an poll eile. Uaireanta, ardaítear salann ar an mbealach céanna, agus galaítear an sáile chun an salann a aisghabháil.
Cálraige
Dream nó fine ársa Ghaelach, lonnaithe go formhór i dtuaisceart chúige Chonnacht, nó Cóiced Ól nÉchmacht mar a bhíodh, ba ea Cálraí (Sean-Ghaeilge Cálraighe). Fuarthas iad fosta i gContae na hIarmhí agus Contae an Longfoirt.
Príomhroinn Shasana
Clubanna
Is iad seo na clubanna atá ag imirt sa tséasúr 2022-2023 ná:
Oidhreacht chultúir dholáimhsithe
Is ionann oidhreacht chultúir dholáimhsithe ( ICD ) agus cleachtas, léiriú, nochtadh, eolas nó scil a mheasann Eagraíocht Oideachais, Eolaíochta agus Chultúir na Náisiún Aontaithe (EOECNA). Is maoin chultúrtha iad foirgnimh, áiteanna stairiúla, séadchomharthaí agus déantúsáin. Is éard atá san oidhreacht dholáimhsithe ná saibhreas intleachtúil neamhfhisiciúil, amhail béaloideas, nósanna, creidimh, traidisiúin, eolas, agus teanga. Breithníonn ballstáit EOECNA oidhreacht chultúrtha dholáimhsithe maidir leis an Oidhreacht Dhomhanda inláimhsithe a dhíríonn ar ghnéithe doláimhsithe den chultúr. Sa bhiain 2001, rinne EOECNA suirbhé i measc Stát agus eagraíochtaí neamhrialtasacha (ENR) chun iarracht a dhéanamh teacht ar chomhaontú ar shainmhíniú, agus sa bhliain 2003, dréachtaíodh an Coinbhinsiún chun an Oidhreacht Chultúrtha Doláimhsithe a Chosaint chun í a chosaint agus a chur chun cinn.
Kíor Thuathail (úrscéal)
Scéal
Scannánaíodh Kíor Thuathail don teilifís faoin teideal Fabio Montale in 2001 agus don phictiúrlann faoin teideal Total Khéops in 2002.
George Gabriel Stokes
Fisicí is matamaiticeoir a saolaíodh sa Scrín, Contae Shligigh, ab ea George Gabriel Stokes (13 Lúnasa 1819- 1 Feabhra 1903). Ollamh in Ollscoil Cambridge. Rinne sé saothar suntasach sna aeridinimic is hidridinimic. Chuir sé dlí Stokes ar aghaidh, chabhraigh le cothromóid Navier-Stokes a dhíorthú, agus thug mínithe ar shlaodacht, frithchuimilt, fuaim, sruth uisce in abhainn, frithchuimilt cnis i longa, teoiric thonnach an tsolais, fluaraiseacht (aistriú Stokes), frithchaitheamh is athraonadh, agus d'fheabhsaigh an speictreascóp. Ina uachtarán ar an gCumann Ríoga ar feadh 31 bliain, fathach san eolaíocht.
Serena Williams
Is iarimreoir leadóige ó Mheiriceá í Serena Jameka Williams (a rugadh ar 26 Meán Fómhair 1981).
Ruth Coppinger
Is polaiteoir Éireannach í Ruth Coppinger (Gaeilge: Rút Coipingéir). Toghadh chun na Dala sa bhliain 2014 í i bhfothoghchán tar éis gur éirigh an TD Patrick Nulty as.
Táin Bó Flidais
Is scéal de chuid na Rúraíochta é Táin Bó Fhliodhais (Sean-Ghaeilge Táin Bó Flidais), a bhfuil cáil air mar Táin Maigh Eo chomh maith. Is cuid de chnuasach scéalta Táin Bó é, agus an ceann is cáiliúla ná Táin Bó Cúailnge.
Feall Bhricreann
D'fhiafraigh Fliodhas de Bhricre cur síos a dhéanamh ar Fhearghas Mac Róich di. Tháinig sé i dtír uirthi, óir gurbh a fhios dó an spéis agus drúis a bhí ag Fliodhas do Fhearghas, le tamall fada anuas ó bhí Fearghas ina rí na nUladh. D'inis Bricre na scéalta faoi gnaíúlacht Fhearghasa, ach freisin a rá nach raibh a leithéid d'fhear ann mar Oilill, fear céile Fliodhais.
Cathanna
Tagann siad i ngiorracht ó dheas, ag cloí gach treibh ar an slí, agus conair fhola ina ndiaidh. Maraítear ámh iníon Mhéabha, Red Cainner, le sleá nuair a sheachain Méabh féin an t-urchar. Tugann seo an-bhrón agus aiféala di, agus caoineann sí: Bainigí uaigh Cainner a maraíodh, ina luí ar an tuama, Chaith Fermenn, mac Dara Dearg, urchar an tsleá, a mharaigh í. Red Cainner, iníon Ailille agus Méabha. Sise atá thíos ag an tuama scátha. Seoid laochra Enian. Bean chéile Lughaidhe Mhic Conroc. Le linn seacht lá gairid aoibhnis agus chalmachta. Tógaigí a gallán thar a leac uaighe. Bainigí a huaigh Tar éis an adhlacaidh, leanann an t-arm ar aghaidh agus sroicheann sé Loch na Ceathrún Móire agus an dún ag Ráth Muireagáin.
Tá Oilill agus Fliodhas beirt ag feithimh ag an ndún le teacht arm Mhéabha. Bhí Fearghas Mac Róich gafa mar chime, ceangailte agus curtha ar taispeáint do Mhéabh coipthe grá-ainnis.
Ionsaí na gCon Faoil
I leaganacha áirithe, insítear gur phós Muireadhach Fliodhas, eile gur mhair sí a raibh fágtha di i ngan fhios don tsaol.
Táin Mhaigh Eo
Cúpla lá ina dhiaidh, bhí Fearghas ar tí an dún a fhágáil, agus d'ól é féin agus Domhnall go leor dí meisciúla. Thit a chodladh ar Dhomhnall agus d'fháisc Muinchinn a chlaíomh de le draíocht an bhandraoi. Thóg Fearghas am claíomh agus d'aon iarracht amháin bhain a cheann de Domhnall. Ar an maidin dár gcionn, cuireadh brat Fearghasa ar foluain thart Dhún Dhomhnaill. Bhí Fearghas agus Muinchinn le chéile as sin amach.
Lámhscríbninn Ghleann Masáin
Fuair Naoise rabhadh ó fheighlí a óige, Leabharcham. ‘Ní maith díobh é, a leanaí dílse,’ ar sí, ‘go bhfuil sise (Deirdre) i dteannta libh a bhraith eisean (Conchúr) go smior agus í bainte de.'', anois agus sibhse faoina réim. Agus is chun cuairt a thabhairt oraibh a cuireadh mé chugaibh, agus chun a fhiosrú an bhfuil a háilleacht aici fós ag Deirdre. Agus is cúis bhróin dom é 'séard a dhéanfar anocht ag Eamhain, 'sé sin, go dtarlóidh feall agus cealg agus sárú gealltanais oraibh, a chairde dílse.'
An Prótacal maidir le hÉirinn agus Tuaisceart Éireann
mion|Agóid i Stormont, "No Border, No Barrier" sa bhliain 2017 De réir "An Prótacal maidir le hÉirinn agus Tuaisceart Éireann"  nó Prótacal Éireann / Thuaisceart Éireann, faigheann earraí i dTuaisceart Éireann rochtain neamhshrianta ar an Margadh Eorpach Aonair. Ach ag an am céanna, caithfear earraí áirithe a chuirtear chun an Tuaiscirt ón mBreatain a sheiceáil sula ligfear isteach iad sa Mhargadh Aonair. Fágann an Prótacal iarBhreatimeachta go bhfuil rialacha trádála an Aontais Eorpaigh fós i bhfeidhm sa Tuaisceart in ainneoin an Bhreatimeachta. mion|faigheann earraí i d[[Tuaisceart Éireann rochtain ar an Margadh Eorpach Aonair]]Ar 27 Feabhra 2023, rinne Rialtas na Ríochta Aontaithe agus an tAontas Eorpach margadh nua Breatimeachta ; baisteadh  Creat Windsor ar an gcomhaontú.
Gerry Hutch
2021
Tháinig Hutch go Aeradróm Mhic Easmainn in iarthar Chontae Bhaile Átha Cliath ar eitleán le hÓglaigh na hÉireann ar 29 Meán Fómhair 2021 agus cuireadh ar a thriall é.
Corbin Bleu
Is aisteoir Meiriceánach é Corbin Bleu Reivers nó Corbin Bleu mar a thugtar air de ghnáth.
Beo ar Éigean
Craoltar Beo ar Éigean ar RTÉ Raidió 1 é gach deireadh seachtaine. Déanann na láithreoirí plé ar na nithe a chuireann isteach orthu agus an tslí go dtéann siad i ngleic leo. Bíonn neart spraoi agus craic acu ar an bpodchraoladh agus is minic go mbíonn aíonna speisialta ar an gclár.
Heilsincí
Stair
Sa bhliain 1827, bhí dóiteán mór i dTúrcú. An ollscoil a bhí fágtha ag obair sa chathair seo, haistríodh go Heilsincí í anois. Sa dara leath den naoú haois déag, tháinig borradh mór ar an bpríomhchathair nua, agus i dtús na fichiú haoise, bhí céad míle duine ina gcónaí i Heilsincí.
Caitheamh Aimsire
right|thumb|Stadionin torni nó Túr an Staidiam i Heilsincí
Bunreacht na Stát Aontaithe
Stair
Ar an 21 Meitheamh 1788, dhaingnigh New Hampshire an bunreacht nua, ionas go dtiocfadh sé i bhfeidhm. Mar sin, bhí Bunreacht na Stát Aontaithe daingnithe ag naoi stát. Bhí sé sin a ndóthain chun rialtas nua, rialtas feidearálach níos láidre, a chruthú.
Tionchar
Is eiseamláir é fós den chleachtas is fearr agus de dea-rialachas. Mar sin tá tionchar as cuimse ag an Bunreacht timpeall an domhain.
Míceiteóma
Mais neamhphianmhar a tharlaíonn de bharr ionfhabhtaithe fhungasaigh agus a tháirgtear nuair a fhásann an fungas taobh istigh den cholainn, ag éirí stothallach le fíocháin na colainne. Is féidir le fungais cosúil le Actinomyces fáil isteach sa cholainn trí ghortú sa chraiceann. De ghnáth bíonn an lot ar na cosa, agus tugtar cos Madura ar an riocht. Is féidir go mbeidh easpaí ainsealacha doimhne ann agus sileadh bracha. Tá fungas eile ann, Aspergillus, ar féidir leis fás sna scamhóga i gcuasa a fhágtar ag an eitinn.
Myrna Loy
Ba bhan-aisteoir Meiriceánach í Myrna Loy (2 Lúnasa 1905 – 14 Nollaig 1993).
M1 (Éire)
Tá 17 ceangail ar an M1;
Cosaint traenacha
deas|250px|thumb|Cosaint traenacha Baineann cosaint traenacha le córais comharthaíochta ar iarnróid chun imbhuailtí traenacha is a gcur de na ráillí a sheachaint. Sa bhfoirm is simplí, an córas rabhaidh uathoibríoch (AWS), d'fhuaimnítí rabhadh i gcábán an tiománaí dá mbeadh bac ar an líne díreach roimhe. Muna n-admhódh an tiománaí go bhfuair sé an rabhadh trí chnaipe a bhrú, d'fheidhmíodh na coscáin go huathoibríoch. Ní raibh an AWS doloicthe: le farasbarr fuaimnithe d'éiríodh an tiománaí dí-íograithe agus bhíodh sé in ann an córas a shárú. Mar sin cuireadh leis le fearas meabhrúchán tiománaí (DRA) a shocródh an tiománaí aon uair a stopfadh an traein ag solas dearg. Ní thosódh an traein go n-athshocrófaí an fearas, rud a mheabhródh don tiománaí seiceáil go raibh an rabhadh sin glanta. Le teacht chun cinn na teicneolaíochta leictreonaí, tá córais níos cuimsithí in úsáid, a dtugtar cosaint uathoibríoch traenacha (ATP) orthu. Déanann siad seo luas na traenach a mhonatóiriú is áiríonn luas sábháilte, bunaithe ar fhachtóirí ar leith, agus léirítear an luas seo sa chábán. Má théann an luas oiread ar leith thairis seo, cuirtear na coscáin i bhfeidhm chun an traein a luasmhoilliú a dóthain. Ní féidir leis an tiománaí an córas seo a shárú, agus mar sin ba cheart nach dtarlódh eachtraí ina dtéann traein thar rabhadh is baol ann, cúinsí a bhí i gceist i gcuid mhaith imbhuailtí marfacha. Sa chóras cosanta is rabhadh traenacha (TPWS) tá an sean-AWS ann, ach chomh maith leis, córas coscáin éigeandála le húsáid má théann an traein thar sholas dearg nó a luas thar an uasluas ceadaithe. Ní féidir leis an tiománaí an córas seo a shárú, agus dearadh é chun gur féidir é a chur isteach go héasca. Ach ní dhéanann sé monatóiriú leanúnach ar an luas, agus mar sin, is lú an chosaint é ná an ATP. Tá na feabhsuithe seo á gcur i bhfeidhm de réir a chéile ar iarnróid ar fud an Domhain. Bhí TPWS i bhfeidhm ar fud na hEorpa faoi 2003, agus ATP le bheith i bhfeidhm ar iarnróid uile na hEorpa faoi 2010. Tá córais níos nua-aoisí éifeachtaí á bhforbairt an t-am ar fad. Tá rialú uathoibríoch traenach (ATC) in úsáid ar iarnróid bheaga — in aerfoirt is Iarnród Éadrom na nDuganna i Londain—gan gá le tiománaí ar bith. Tá córas eile ar an iarnród faoi thalamh i Londain a stopann traein go huathoibríoch má théann sí thar chomhartha dearg. I gcóras níos nuaí fós, an chomharthaíocht bunaithe ar chraolacháin (TBS), baintear feidhm as craoladh raidió dhá threo agus léiriú comharthaíochta sa chábán.
Flann Ó Riain
Cúlra
Ó aois an-óg bhain sé an-taitneamh as a bheith ag tarraingt cartún agus ag scríobh scéalta do pháistí (i nGaeilge go minic), agus craoladh roinnt acu ar Raidió Éireann ag deireadh na 1950idí. Rinne sé na líníochtaí agus scríobh sé an script do Dháithí Lacha, scannán beoite cúig nóiméad ar fhad a raibh éileamh mór air. Chraoltaí é ar theilifís RTÉ ó na laethanta tosaigh i mí na Nollag 1962 go dtí mí Iúil 1969. Stiallchartún grinn statach a bhí ann a rinneadh ar bhuiséad íseal. Taispeánadh fráma amháin ag an am, agus ba é Dáithí (ar lacha é) an chéad réalta cartúin teilifíse dúchais in Éirinn. Foilsíodh na leabhair Dáithí Lacha (1965) agus Dáithí Lacha '67 (1966) ina dhiaidh sin. Sa bhliain 1976 tháinig an tsraith chartúin "Rí Rá agus Ruaille Buaille" amach.
Colúin
Is mó rud a chuireadh an phip dhearg ar Ó Riain, agus bhíodh sé ag gearán go rialta (agus go barrúil) i litreacha chuig na meáin. Chuir sé in aghaidh Éire a dhul isteach i gcomhghuaillíochtaí míleata Eorpacha, agus níor thaitin léirithe móra míleata leis amhail cúirtéisí airtléire agus daoine mór le rá ón gcoigríoch a bheith ag déanamh cigireacht ar ghardaí onóra a bhí armtha. Ba chúis bhróin leanúnach dó é an blas a bhíodh ar láithreoirí agus léitheoirí nuachta RTÉ, agus rinne sé gearán go raibh leagan coimhthíoch de Received Pronunciation dheisceart Shasana, ar ar thug sé an ‘Montrose accent’, á bhrú ar mhuintir na hÉireann. B’fhéidir go raibh baint éigin ag a thaithí féin leis seo: nuair a d’iarr sé cead, sna 1950idí déanacha, na scéalta do leanaí a bhí scríofa aige do Raidió Éireann a léamh ar an aer, dúradh leis nach raibh a bhlas oiriúnach don raidió. Fuair sé bás in Ospidéal Naomh Uinseann, Baile Thiobraid Árann, ar 6 Nollaig 2008 agus cuireadh é go háitiúil. Bronnadh a bhailiúchán leabhar ar Leabharlanna Thiobraid Árann sa bhliain 2011.
Athcheannach sprice
Feictear oibríocht den chineál seo go háirithe nuair atá táthcheangal naimhdeach i gceist (nó aistriú smachta gnólachta ó ghrúpa amháin scairshealbhóirí go grúpa eile).
Aosdána
Tionól Ginearálta
Bíonn baill Aosdána ag teacht le chéile uair sa bhliain chun baill nua a thoghadh agus chun athbhreithniú a dhéanamh ar chúrsaí agus ar obair na heagraíochta. San áireamh leis sin, déantar plé ar chás na n-ealaíontóirí agus na n-ealaíon i saol na linne.
Príomh-Ghobharnóir na hÉireann
mion|1886-1889: 6th Marquess of Londonderry Ba é an príomh-ghobharnóir an t-oifigeach sinsearach i riarachán Chaisleán Bhaile Átha Cliath, a choinnigh riail na Sasanach agus na Breataine in Éirinn ó na 1170idí go 1922. B'fhear Ionaid an Rí, ('s é sin Rí Shasana), a bhí sa phríomh-ghobharnóir (agus monarc na mBriotanach, ina dhiaidh sin). Bhí sé i gceannas ar Ríchomhairle na hÉireann. I dtréimhsí áirithe, bhí sé i gceannas go héifeachtach ar an riarachán, faoi réir mhonarc Shasana amháin; sna hábhair eile, ceannaire, mar dhea, a bhí ann agus bhí an chumhacht ag daoine eile.
Míchothú
Uireasa comhábha(i)r atá riachtanach sa chothú. Tarlaíonn tearc-chothú nuair nach n-ionghabhtar dóthain fuinneamh bia, agus má leantar leis seo caillfear an-chuid meáchain. Is féidir go dtarlóidh uireasa níos sainiúla, cosúil le huireasaí vitimín amháin nó oiread áirithe vitimíní, b'fhéidir uireasa na vitimíní uiscethuaslagtha (na B-vitimíní, vitimín C is na fóláití) nó na vitimíní olathuaslagtha (vitimíní A, D is E). Is féidir go dtarlóidh uireasa leictrilítí, nó méideanna uireasacha aigéad sailleach riachtanach nó aimíonaigéad. Is féidir go gcuirfidh siad seo bun le raon leathan mínormáltachtaí cliniciúla is éalanga meitibileachta.
Homafóibe
Is é atá i gceist leis an homafóibe ná an homaighnéasacht a ionsaí de dheasca eagla roimh agus mímhuiníne as an éagsúlacht. Ar bhonn níos leithne, is ionann hómafóibe agus fuath, naimhdeas, nó fiú dochar i leith daoine homaighnéasacha nó an béascna homaighnéasach; "tá sé in aghaidh an nádúir, nó mínádúrtha", a deirtear uaireanta.
Stóráil teasa
Bealach chun teas a stóráil le scaoileadh amach níos déanaí. Sa téitheoir stórála baile, bíonn brící móra asúite teasa. Bíonn cornaí leictreacha fite fuaite iontu, agus nuair a lasctar na ciorcaid seo i rith na hoíche éiríonn na cornaí te is téann siad na brící. Ar maidin lasctar na ciorcaid seo as, agus radaíonn na brící a gcuid teasa go mall i rith an lae. Prionsabal stórála eile is ea ábhar a athraíonn a phas de réir mar a radaíonn an teas uaidh. Sampla is ea salann Glauber, a leánn ag 31 °C: téitear is leátar é le cornaí leictreacha i rith na hoíche, agus reonn sé de réir mar a radaíonn a theas stóráilte i rith an lae.
Smólach ordúil
Tá ceiliúr simplí fliúite nó feadaúil ag an smólach fireann seo, cosúil leis an deargán sneachta. Tá moltaí ann go bhfuil difríochtaí idir ceiliúr an smólaigh ordúil agus céiliúir an smólaigh Neumann.
Marie Stopes
mion|Pósadh sa bhliain 1918 le Humphrey Verdon Roe |clé Tacadóir luath leis an breithrialú ab ea Marie Stopes (15 Deireadh Fómhair 1880 - 2 Deireadh Fómhair 1858). Pailae-onteolaí agus sufraigéid ab ea í freisin.
Beatha
Phós sí Reginald Ruggles Gates in 1911, agus tugadh neamhniú pósta dí sa bhliain 1914. Bhí Stopes "scafa chun gnéis", nó rómhiangasach, a dúirt Gates. Bhí Gates éagumasach, de réir Stopes.
Bhí leannán aici le linn an Chogaidh Mhóir, Aylmer Maude, "Úna" an leasainm a thug sé ar Stopes.
Bhí Stopes scanraithe le cé chomh neamhullmhaithe a bhí mná is fir óga ag tosú ar a mbeatha phósta dóibh. Ní raibh oideachas gnéis ar bith sa chéad leath den fhichiú haois.
Na Hearadh
Réigiún is ea Na Hearadh sna hOileáin Siar, Comhairle nan Eilean Siar.
Ardeaglais Clifton
Is ardeaglais Chaitliceach suite i mBriostó í Ardeaglais Clifton.
Strictly Come Dancing
Is comórtas damhsa teilifíse é Strictly Come Dancing, a tosaíodh sa Ríocht Aontaithe sa bhliain 2004. Tá sé ar BBC One.
Sraith 11 (2013)
Thosaigh an t-aonú sraith déag ar an 7 Meán Fómhair 2013 agus chríochnaigh sé ar an 21 Nollaig 2013.
Sraith 12 (2014)
Thosaigh an dara sraith déag ar an 7 Meán Fómhair 2014 agus chríochnaigh sé ar an 20 Nollaig 2014.
Canúint
Mumhan
Is féidir staidéar a dhéanamh ar chanúint an oileán Chléire sa leabhar Seanchas Chléire le Conchúr Ó Síocháin (ceann de na shean-dírbheathaisné isí Gaeltachta é).
Cloithre
Sa Rúraíocht, ba í Cloithre (Sean-Ghaeilge Clothru) iníon Eochaidh Feidhil, Ard-Rí na hÉireann, agus deirfiúr Mhéabha. Bhí imní uirthi go mbásfadh a deartháireacha, na findemna, gan chlann, agus iad ag troid lena n-athair le haghaidh na hardríogachta. Mheall sí iad triúr agus ghin Lughaidh na Riabh Dearg. The next day, according to legend, her brothers were indeed killed, and when Lughaidh was born, he was their heir. Lughaidh later also became a Ard-Rí, thus Cloithre ciorrú coil preserved the line of succession.
Lisa Marie Presley
B'amhránaí í Lisa Marie Presley (1 Feabhra 1968 – 12 Eanáir 2023). Ach bhí sí ní b'aitheanta mar iníon Elvis Presley agus mar bhean chéile Michael Jackson sna 1990idí. clé|mion|Lisa Marie Presley ag Daytona, 2005 Bhí sí i láthair ag searmanas na Golden Globes ar 9 Eanáir 2023, ach togadh í chuig an ospidéal mar gheall ar thaom croí dhá lá ina dhiaidh.
Marie Wilson (ban-aisteoir Meiriceánach)
B'aisteoir Meiriceánach í Marie Wilson (19 Lúnasa 1916 – 23 Samhain 1972).
Uaithne
I Miotaseolaíocht na nGael, ba chláirseach an Daghdha na dTuath Dé Danann é Uaithne (Sean-Ghaeilge Uaitniu).
Donncha Ó hÉallaithe
Tógadh Ó hÉallaithe i gCluain Meala i gContae Thiobraid Árann. Bhain sé céim san innealtóireacht amach sa Choláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath, áit ar chuir sé aithne ar chainteoirí dúchais as Conamara. Ansin bhí sé ina léachtóir le matamaitic in Institiúid Teicneolaíochta na Gaillimhe-Maigh Eo. D’fhoghlaim sé an Ghaeilge ar scoil agus i measc cainteoirí dúchais i nGaeltacht Chonamara.
Tá aithne mhaith ar Ó hÉallaithe mar ghníomhaí Gaeltachta agus mar thráchtaire, cé go n-oibríonn sé i gcónaí mar dhuine aonair seachas faoi scáth eagraíochta. Cuireadh an Ghaeilge ar a shúile mar theanga bheo den chéad uair nuair a thug sé féin agus daoine eile ina rang scoile cuairt ar Chorca Dhuibhne i gCiarraí. I bhfad ina dhiaidh sin, i 1969, ghlac sé páirt sa troid ar son cearta teanga i gConamara.
Inse Ghall
Is sraith oileán in Albain iad Inse Ghall (Gaeilge na hAlban; na h-Eileannan Siar [nə hɛlʲənən ʃiəɾˠ], an tSean-Ioruais; Suðreyjar "na hInse Theas") atá suite ar chósta thiar na hAlban. Eagraítear na hoileáin in dhá ghrúpa mhóra de réir an achair eatarthu agus an tír mhór; na hOileáin Thiar 7 na hOileáin Istigh.
Cosmaidí
thumb|Cosmaidí éagsúla
Aontas na nÉimíríochtaí Arabacha i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na hÁise
Ghlac Aontas na nÉimíríochtaí Arabacha páirt i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na hÁise 2019.
Cosmaidí
Feidhmeanna
Sa lá atá inniu, cuirtear béaldath ar na beola chun dath áirithe a thabhairt dóibh.
Teampall Neimhe
mion|Is éard atá le feiscint insa phictiúr so ná halla na n-urnaithe le haghaidh an fhómhair. Séadchomhartha atá suite i Xuanwu, ceantar stairiúil i ndeisceart chathair Béising na Síne, is ea Teampall Neimhe (Sínis shimplithe: 天坛; Sínis thraidisiúnta: 天壇; pinyin: tiān tán).
Tógadh an t-ionad teampall ar a dtugtar Teampall Neimhe idir an bhliain 1406 agus an bhliain 1420 agus do bhí ról tábhachtach aige i saol na Síne nuair a bhí an t-impire i gceannas uirthi. De réir dhearcadh na Síne impiriúla, ba é an t-impire "Mac Neimhe" agus go raibh air meas a léiriú ar a sinsir (.i. muintir Neimhe) chun ord 'is eagar a choinneáil i mbeatha saolta an chine dhaonna.
Ralph Richardson
B'aisteoir Sasanach é Sir Ralph David Richardson (19 Nollaig 1902 – 10 Deireadh Fómhair 1983).
1969
Litríocht na Gaeilge
Cuir téacs neamhfhormáidithe anseo
An Ghearmáinis
An tAlt
Féach foirmeacha an ailt sna táblaí thíos.
Na hAinmfhocail
Na hainmfhocail ar -el, -er nó -en, is gnách dóibh gan iarmhír ar bith a bheith acu san uimhir iolra: der Wecker an clog aláraim, die Wecker na cloig aláraim - ach amháin más baininscneach atá i gceist: die Schwester an deirfiúr, die Schwestern na deirfiúracha. Tabhair faoi deara na heisceachtaí die Mutter an mháthair, die Mütter na máithreacha agus die Tochter an iníon, die Töchter na hiníonacha. Cuirtear an t-umlabht i bhfeidhm ar an dá cheann seo, rud a bhíonn coitianta ag na firinscnigh freisin, cé nach dianriail atá ann: der Wagen an carbad, die Wagen na carbaid (chloisfeá die Wägen i gcanúintí ó am go ham ach ní foirm chaighdeánach é).
Is é an -(e)n an iarmhír a chuirtear leis an ainmfhocal sa tabharthach san uimhir iolra: die Bäume - na crainn, den Bäumen - na crainn (tuiseal tabharthach); die Töchter - na hiníonacha, den Töchtern - na hiníonacha (tuiseal tabharthach). Má tá an -n ann cheana féin, ní chuirfear a dhath leis an bhfocal: die Schwestern na deirfiúracha, den Schwestern na deirfiúracha (tuiseal tabharthach). Ní úsáidtear an t-umlabht leis an iarmhír -(e)n ar aon nós.
An Aimsir Láithreach
Ag na briathra neamhrialta nó "láidre" (starke Verben) is féidir athruithe áirithe a aithint i bhfoirmeacha uatha na haimsire láithrí, cosúil leis an umlabht sa dara agus sa tríú pearsa:
An Aimsir Fháistineach
Ich werde gehen. Imeoidh mé liom.
An Briathar sna Fo-Chlásail
Ní scartar an réimír inscartha ó thamhan an bhriathair.
Cá labhraítear Gearmáinis?
San Oileán Úr, bíonn canúintí Gearmáinise á labhairt, thar aon dream eile, ag mionlaigh reiligiúnacha, go háirithe ag seicteacha Anabaisteacha, cosúil leis na Meannóinítigh agus na hAmanaigh. Go minic, ní shaothraíonn dreamanna den chineál seo an Ghearmáinis chaighdeánach mar theanga liteartha, agus dá réir sin, imríonn an teanga oifigiúil áitiúil—an Spáinnis nó an Béarla—an-tionchar ar na canúintí seo.
Canúintí na Gearmáinise
Ní mór cuimhne a choinneáil air, áfach, nach bhfuil an teorainn idir an Ard-Ghearmáinis agus an Íseal-Ghearmáinis soiléir ná neamh-dhébhríoch. Is gnách í a tharraingt de réir "líne Benrath", is é sin, an líne a dhealaíonn ó chéile na canúintí ina n-úsáidtear maken (Íseal-Ghearmáinis) agus na cinn ina n-úsáidtear machen (Ard-Ghearmáinis agus an teanga chaighdeánach). Ritheann líne Benrath ó Eupen sa Bheilg trí Aachen, Benrath (in aice le Düsseldorf), Olpe, Kassel, Nordhausen, Aschersleben, Dessau agus Beirlín go dtí Frankfurt an der Oder. Tá an líne ainmnithe as an áit ina dtrasnaíonn sí an Réin. Níl na saineolaithe go léir ar aon bharúil, áfach, gur chóir an Ard-Ghearmáinis agus an Íseal-Ghearmáinis a aithint thar a chéile de réir na líne áirithe seo. Is fearr le cuid acu an líne idir ich agus ik ("mé") a roghnú mar chritéar. Tugtar "líne Uerdingen" ar an líne áirithe seo. Tá líne Uerdingen suite níos faide thuaidh ná líne Benrath.
Is gnách Meán-Ghearmáinis nó Mitteldeutsch a thabhairt ar na canúintí taobh theas de líne Benrath, nach bhfuil ach cuid de ghnéithe an fhuaimaistrithe curtha i gcrích iontu. Mar shampla, deirtear ich agus machen i gcanúint Köln, ach, ón taobh eile de, tugtar Dorp, seachas Dorf, ar "sráidbhaile" sa chanúint chéanna. Maidir leis an bhfocal a chiallaíonn "úll", deirtear Appel in áit Apfel chomh fada theas le Frankfurt am Main.
Meán-Ard-Ghearmáinis
Tá i bhfad níos mó tábhachta leis an Meán-Ard-Ghearmáinis (Mittelhochdeutsch). Glactar leis go raibh Meán-Ard-Ghearmáinis á saothrú timpeall na mblianta 1050-1350. Ní féidir a rá gur teanga chaighdeánach a bhí ann mar a thuigimid an téarma "caighdeán" inniu, ach ar a laghad, bhí claonadh láidir ann sórt scáthleagan nó leagan osréigiúnach den teanga a chruthú. Bhí an claonadh seo fite fuaite le riachtanais na filíochta. Is amhlaidh go raibh filí agus éigse ag aithris dánta, laoithe agus amhráin i gcúirteanna na linne, agus iad ag iarraidh a gcuid filíochta a dhéanamh intuigthe ag an lucht éisteachta i ngach caisleán. Na cúirteanna agus na rítheaghlaigh ba mhó a raibh tionchar acu ar na nósanna agus na béasaí - rítheaghlach mhuintir Hohenstaufen agus rítheaghlach na Hapsburgach ach go háirithe—bhí siad lonnaithe i ndeisceart na Gearmáine, rud a d'fhág gurbh iad canúintí an Deiscirt a bhí mar bhunús le teanga na bhfilí.
Nua-Ard-Ghearmáinis
Thóg sé na céadta bliain, áfach, Gearmáinis chaighdeánaithe Mháirtín Liútair a thabhairt isteach mar chaint na ndaoine. Ní bhfuair sí an lámh in uachtar ar na canúintí roimh an bhfichiú haois, agus, déanta na fírinne, tá stádas na canúna láidir i gcónaí san Eilvéis agus i Lucsamburg. Sa Ghearmáin féin chomh maith leis an Ostair, áfach, tá an regionale Umgangssprache — an "chaint réigiúnach" — ag cur ruaigeadh ar an Dialekt nó an Mundart, is é sin, an "chanúint". Ní raibh na seanchanúintí Gearmáinise bunaithe ar an teanga chaighdeánaithe ar aon nós, nó ba leaganacha den teanga iad a d'fhorbair beag beann uirthi. Is é an rud atá i gceist leis an "gcaint réigiúnach" ná an leagan réigiúnach den teanga chaighdeánaithe. Go minic, bíonn blas na canúna uirthi láidir go leor, ach san am céanna, níl a gramadach ná a stór focal bunaithe ar an gcanúint, ach ar an teanga chaighdeánaithe.
Baile an Droichid (dráma)
Dráma raidió is ea Baile an Droichid, atá suite i mbaile beag i gConamara, agus a craoladh ar Raidió na Gaeltachta sna 1980í agus sna 1990í. Joe Steve Ó Neachtain a scríobh an dráma. B'iad Josie Ó Cualáin, Máire Phíotair Uí Dhroighneáin, Seán Ó Drisceoil, Mairín Uí Neachtain, Máire Ní Mháille, Seán Leainde, Máirtín Óg Ó Cualáin, Mícheál Mac Con Iomaire agus Caitlín Uí Chonghaile na príomhaisteoirí eile. Craoladh ar an stáisiún ó shin é freisin.
Lá Idirnáisiúnta an Aistriúcháin
Is fiú ceiliúradh a dhéanamh ar an lá seo ar cheird ársa an aistriúcháin agus an méid a chuireann sí le cumarsáid, leis an litríocht agus le mionteangacha dúchasacha ar fud an domhain.
Fanny Brice
Ba bhan-aisteoir Meiriceánach í Katherine Edwina "Kay" Francis (29 Deireadh Fómhair, 1891 – 29 Bealtaine, 1951).
Dealbhna Thír Dhá Loch
Tuath i gcúige Chonnacht le linn na meánaoisé ba ea Dealbhna Thír Dhá Loch (Meán-Ghaeilge Delbhna Tír Dhá Locha). Ba bhall iad den mhuintir níos mó, na Dealbhna.
John Lynch (1740–1820)
Rugadh John Lynch, bunaitheoir chathair Lynchburg, Virginia, 28 Lúnasa, 1740, in Albemarle County, Virginia, agus d’éag sé 31 Deireadh Fómhair 1820, i Lynchburg.
Easfhuiliú
Is éard is easfhuiliú ann ná bás trí bhíthin caillteanas fola. Ag brath ar shláinte an duine aonair, is gnách go bhfaigheann daoine bás ó leath go dhá thrian dá gcuid fola a chailleadh; meastar go bhfuil caillteanas de thrian den toirt fola, a bheag nó a mhór, an-tromchúiseach. Is féidir le fiú gearradh domhain amháin a bheith ina chúis le huaimniú agus a thabhairt chun an ospidéil, go háirithe má tá tráma, féith nó artaire, nó comhghalracht eile i gceist. Ciallaíonn an focal lAIDINE sanguis 'Fuil' i nGaeilge.
Mainistir Bhaile Chláir
Bhunaigh John de Cogan Mainistir Bhaile Chláir ar bhruach Abhainn an Chláir thart ar an mbliain 1250 d'Ord Coinbhintiúil na bProinsiach. Bhí de Cogan ar dhuine de na cinn feadhna ar choncas na nAngla-Normannach ar Chonnachta. Sa séipéal tá corp agus saingeal na heaglaise. Cuireadh túr ard leis sa 15ú haois. Tá croslann thuaidh sa séipéal, chomh maith le hiarsmaí altóra atá daingnithe don taobh ó thuaidh de chorp na heaglaise. Sa saingeal tá suíochán triarach cloiche agus almóir greanta tuama. Ón 15ú haois an fhuinneog álainn a thugann radharc amach soir ón saingeal, ach tá iarsmaí na bhfuinneog ón 13ú fós le feiceáil. Faoi áirsí an túir tá snoíodóireacht de chloigne ainmhithe, agus thuas ard ar an túr tá geargáilí, a lig an bháisteach anuas ón díon, ag sacadh amach. Ó dheas den séipéal tá an chearnóg ar a raibh an clabhstra tráth, chomh maith le fothraigh chuid de na foirgneamh a raibh baint acu leis. Ag teannadh le deireadh an 16ú haois, ba le muintir de Burgo an áit.
Aontú na hIodáile
Réabhlóid na Fraince
San ochtú haois déag féin, bhí iarrachtaí ar siúl leis an Iodáil a aontú. Bhí na mórchumhachtaí ag glacadh a mbuntáiste féin ar na stáitíní agus na mionphrionsachtaí ar leithinis na Iodáile, agus muintir na leithinse ag éirí tuirseach de seo.
Joe Steve Ó Neachtain
Scríbhneoir agus aisteoir as an gCré Dhubh sa Spidéal i gConamara ab ea Joe Steve Ó Neachtain (25 Deireadh Fómhair 1942 - 19 Eanáir 2020 ). Bhí cáil air freisin mar scríbhneoir amhrán, drámadóir agus craoltóir. In ómós do nuair a bhásaigh sé, dúirt Uachtarán na hÉirean n Micheál D. Ó hUigínn, "Ba scríbhneoir ildánach, file agus aisteoir den scoth é Joe Steve agus é sáite fad a shaoil ina phobal dúchais – pobal na Gaeltachta i gConamara."
Saol
mion|[[Údarás na Gaeltachta]] Rugadh Joe Steve Ó Neachtain sa Spidéal. D'fhág Joe Steve an scoil in aois a 14 bliain d'aois. Bhí sé ag obair le Comhairle Contae na Gaillimhe agus le hÚdarás na Gaeltachta. Bhí sé lárnach i bhfeachtas Chearta Sibhialta na Gaeltachta sna 1960idí, agus a chuir dlús le bunú Raidió na Gaeltachta, Údarás na Gaeltachta agus níos déanaí TG4.
Saothar
Ina dhiaidh sin, tháinig dhá mhórúrscéal lónléitheoireachta uaidh, mar atá, Scread Mhaidne agus Lámh Láidir.
The Wind that Shakes the Barley
Is scannán de chuid an stiúrthóra Shasanaigh Ken Loach é The Wind that Shakes the Barley ("An Ghaoth i nGort na hEornan"). Is tagairt d'amhrán a chastar ag tús an scannáin é teideal an tsaothair seo. B'é Robert Dwyer Joyce a scríobh an t-amhrán sa 19ú haois. Insítear scéal bheirt dheartháir i gCorcaigh le linn Chogadh na Saoirse in Éirinn, duine amháin acu, Damien, ina ábhar dochtúra ar tí Corcaigh a fhágáil le dul go Londain agus an duine eile, Teddy, ina bhall den IRA áitiúil. Léiríonn an scannán an scoilt a tharla idir na deartháireacha nuair a bhris Cogadh Cathartha na hÉireann amach idir na Poblachtánaigh agus lucht leanúna an tSaorstáit. Rinneadh an scannán i mbailte éagsúla i gContae Chorcaí i 2005. Thabhaigh an scannán an Palme d'Or do Loach ag Féile Scannánaíochta Cannes na bliana 2006.
Poitín (scannán)
Scannán cáiliúil Gaeilge is ea Poitín, a rinne an scannánaí Bob Quinn sa bhliain 1978. Scaoileadh ar RTÉ 1 é ar Lá Fhéile Pádraig 1979 den chéad uair.
An Scannán
Is dhéantóir phoitín é Michil atá ina gcónaí i gConnemara, i dteach beag lena iníon fásta. Bagríonn beirt fhear (Niall Tóibín agus Dónal McCann) é agus iad ag lorg an phoitín neamhdhleathach a dhéanann sé. Déanann siad bhagairt é a mharú agus ionsaí a dhéanamh ar a hiníon. Imríonn an déantóir poitín cleas ar an mbeirt agus báitear iad i ndeireadh báire.
Dídeanaí
thumb|Teifigh sa [[Poblacht Dhaonlathach an Chongó|Phoblacht Dhaonlathach an Chongó i rith an Cogadh Kivu, 2008. Bhí níos mó ná sé milliún teifeach san Afraic ag an am.]] Bíonn brú ar an dídeanaí (nó teifeach) a thír a fhágáil chun éalú ó chogadh, ó ghéarleanúint nó ó thubaiste nádúrtha.
Peter Kornbluh
Gairmréim
Ó 1990 go 1999, ba ollamh taca cúnta de gnóthaí idirnáisiúnta agus poiblí é  Kornbluh in Ollscoil Columbia. Bhuaigh Kornbluh Gradam James Aronson sa bhliain 1990 as ucht a bheith ag scríobh ar Mheiriceá Láir in The New Yorker. I dtús na 1990idí d'oibrigh sé le Malcolm Byrne ag doiciméadú scannal Contra na hIaráine.
An Coimisiún Le Rincí Gaelacha
Sna meáin
mion|237x237px|CLRG ón Oireachtas rince na hÉireann Cruthaíodh cláir faisnéise agus scannáin éagsúla faoin eagraíocht agus a comórtais thar na blianta.
Whipping Boy (Banna Éireannach)
Stair
Tar éis cúpla EP a chur amach ar an lipéad Cheree, d'eisigh siad a gcéad albam, Submarine i 1992 ar Liquid Records. Chabhraigh a gcuid ceolchoirmeacha beo leo cáil an bhanna a mhéadú, agus bhí míchlú áirithe orthu freisin toisc go ngearradh McKee é féin le gloine bhriste agus é ar ardán. Fuair an t-albam ardmholadh ó na criticeoirí cé nár éirigh leis ó thaobh na tráchtála de. D'éirigh leo comhaontú a bhaint amach le Columbia Records dá bharr, dream a d'eisigh dara halbam an bhanna, Heartworm, i 1995, chomh maith le trí shingil ar éirigh go measartha maith orthu. Moladh Heartworm go mór, agus dúirt Allmusic gur an earth-shatteringly powerful experience a bhí ann. Scar an grúpa ó chéile sa bhliain 1998 tar éis do Columbia bata agus bóthar a thabhairt dóibh, rud a d'fhág nár eisíodh an tríú halbam. Eisíodh an t-albam Whipping Boy (albam) sa bhliain 2000 ar lipéad an bhanna féin Low Rent.
Margaret Cousins
Tús a shaoil
D'fhás sí aníos i dteaghlach aontachtach Modhach. Ach bhí bá aici leis an náisiúnachas ó bhí sí an-óg. Cuireadh oideachas uirthi go háitiúil aníos go dtí an bhliain 1894, tráth a tugadh scoláireacht di chuig Ardscoil Victoria do Chailíní i nDoire.
Learpholl
I rith na tréimhse seo, choinnigh sí ceangal le gluaiseacht cheart vótála na hÉireann agus lean sí uirthi ag scríobh don Irish Citizen.
Saol in India
Thosaigh sí ag glacadh páirte i ngluaiseacht na diasúnachta agus i ngluaiseacht chearta na mban. Sa bhliain 1917, bhunaigh Cousins an Women's Indian Association in Chennai le Annie Besant agus Dorothy Jinarajadasa. Bhí sí ina comhrúnaí oinigh ar an gCumann. Rinne sí eagarthóireacht ar iris an Chumainn, Stri-Dharma, le blianta fada.
Bás agus tionchar
Fuair ​​sí bás an 1 Márta 1954 in Adyar, an India. Níos déanaí, thug daoine a raibh meas acu uirthi (Nehru san áireamh) agus rialtas na hIndia tabhartais airgid di, mar aitheantas don tseirbhís a thug sí don tír.
Cothromaíocht
deas|200px|thumb|Cothromaíocht Sa mheicnic, staid ina bhfuil na fórsaí cothromaithe. Má bhíonn cuid mhaith fórsaí i bhfeidhm go comhuaineach ar réad, ionas nach bhfulaingíonn sé aon fhórsa glan (agus mar sin, nach bhfuil sé faoi luasghéarú), deirtear go bhfuil na fórsaí sin i gcothromaíocht. Bíonn réad nó córas i cothromaíocht go bhfeidhmíonn fórsa glan seachtrach éigin air.
Tionscal Feithiclí Heilléanach
Cheannaigh cuibhreannas Iosraelach an chuideachta ar 14 Feabhra 2021.
Paul Cornu
Sa bhliain 1907, rinne Paul Cornu ( 15 Meitheamh 1881 - 6 Meitheamh 1944)  an chéad eitilt i héileacaptar. Níor mhair an eitilt ach 20 soicind, áfach, agus níor éirigh an héileacaptar ach troigh amháin ón talamh.
Barainneachtaí scála
mion Mar thoradh ar mhéadú sa táirgeacht, feictear barainneachtaí scála go minic, agus meánchostas níos ísle in aghaidh an aonaid dá bharr sin.
Kjartan Fløgstad
Saol
Chuaigh litríocht agus cultúr Mheiriceá Theas go mór mór i bhfeidhm ar Fløgstad - is féidir tionchar an réalachais thaibhsiúil a aithint ar a chuid úrscéalta. Scríobh sé roinnt saothar faoin ilchríoch sin, faoina bhfaca sé agus é ar cuairt ansin, chomh maith le cinniúint na n-inimirceánach ón Iorua ansin. D'aistrigh sé filíocht le húdair ó Mheiriceá Theas go hIoruais freisin.
Micreathonnta
I gcás comharthaí raidió is teilifíse, úsáidtear ceangal micreathonnach mar seo chun na comharthaí a iompar ón stiúideo go dtí príomhaeróg tarchuir ag ionad ard éigin, nó satailít tarchuir.
An Bodach
Réada suntasacha domhainspéire
Le cois na réaltnéalta seo, tá an iomad réad suimiúil domhainspéire le feiceáil ar an mBodach trí theileascóp beag, ina measc Lúb Barnard, M43, agus an Réaltnéal Lasrach (NGC 2024).
Stair
Ar mbeith ina chruth suntasach dó agus é lán de réaltaí lonracha, is iomaí seansibhialtacht a d'aithin an Bodach, cé go bhfaca siad pictiúirí éagsúla ann de réir a gcreideamh is a miotaseolaíochta féin.
Miotaseolaíocht
Uaireanta sa Sean-Ré, léiríodh Oiríon mar dhúil mhiotaseolaíoch a raibh trí chorp aige, agus trí lámh, dhá chos eisréimneacha agus tríú cos bheag idir an dá cheann acu; bhí na trí chorp ceangailte le chéile ag an mbásta. Cibé scéal é, is dócha go bhfuil baint éigin ag an mBodach - i dteannta cheantar folamh na spéire in aice láithreach (.i. an dá réaltbhuíon nua an-doiléire dá ngairtear an Sioráf is an Lincse) agus i dteannta freisin gnéithe eile ar chomhartha stoidiacach an Chúpla (.i. an Cúpla, an tAra agus an Madra Mór) – le bunús mhiotas bhólacht Geryon, ceann de Dhá Shaothar Déag Earcail.
Sa litríocht
Luaitear é freisin sa dán Paradise Lost le John Milton, agus i Locksley Hall le Tennyson.
The Grasshopper and the Ants (scannán)
Gearrscannán beochana Meiriceánach is ea The Grasshopper and the Ants a rinneadh sa bhliain 1934. Is gearrscannán Silly Symphonies é.
Poitín
Cineál uisce beatha Éireannach atá i bpoitín. Déanta as prátaí nó eorna bhraiche, tá ardleibhéal alcóil ann (idir 60% agus 95%) agus tá sé ar cheann de na deochanna meisciúla is láidre ar domhan. Bhíodh sé neamhdhleathach in Éirinn.
Saighir Chiaráin
Ciallaíonn Saighir Chiaráin, ‘tobar Chiaráin’. Tá baint ag an séipéal ársa i Saighir Chiaráin le Naomh Ciarán seanóir, a bhfuil sé ráite faoi gur chaith sé 30 bliain sa Róimh ag déanamh staidéar ar na scrioptúir.
Fotharta, Barúntacht, Contae Loch Garman
Is barúntacht suite i gContae Loch Garman é Fotharta.
Ionsaí haiceála ar ríomhchoráis FSS agus na Roinne Sláinte (2021)
Costas
Bhí lucht cibearshlándála náisiúnta (agus an Biúró Cibearchoireachta an Gharda Síochána) ag plé leis an gceist sin sna laethanta i ndiaidh na n-ionsaithe. Chuaigh na gardaí i gcomhairle le póilíní Europol agus Interpol. Chuaigh an HSE ag obair i gcomhar leis an Ionad Náisiúnta Cibearshlándála, agus le saineolaithe eile féachaint leis an scéal a réiteach.
Aisling Ní Raghaillaigh
Gaeilge
Is Gaeilgeoir í a d’fhreastail ar Bhunscoil Phobal Feirste agus ina dhiaidh sin ar Coláiste Feirste
Tram
Stair
Baineadh na tramanna de shráideanna Bhaile Átha Cliath in Éirinn sna 1950í. Ach táthar arís ag cur na tramanna chun cinn, agus thosaigh an freastal nua "Luas" sa bhliain 2003, ag iompar taistealaithe ó lár Bhaile Átha Cliath go dtí an Tamhlacht agus bruachbhailte eile na hardchathrach.
Dían Cécht
Sanasaíocht
De réir an Historical Encyclopedy of Celtic Culture, d'fhéadfadh é gur comhcheangal é ann t-ainm Dían Cécht d'focail choitianta na Sean-Ghaeilge dían 'swift', agus cécht, gluaiste mar 'cumhacht'. Is amhlaidh ámh gur sanasaíocht thraidisiúnta na ndaoine é seo.
Dia de chuid miotaseolaíocht na Breataine Bige is ea Amaethon, a bhfuil gaol aige le céachtaí.