cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Geolaí
Stair
Breathnaítear go minic ar James Hutton mar an chéad gheolaí nua-aimseartha. Sa bhliain 1785 chuir sé páipéar dar teideal Theory of the Earth faoi bhráid an Royal Society of Edinburgh. Ina pháipéar, mhínigh sé a theoiric nach mór don Domhan a bheith i bhfad níos sine ná mar a bhí ceaptha roimhe sin chun go mbeadh go leor ama ann do shléibhte a chreimeadh agus do dhríodar carraigeacha nua a chruthú ar ghrinneall na farraige, a ardaíodh ina dhiaidh sin suas le bheith ina thalamh tirim. D'fhoilsigh Hutton leagan dhá imleabhar dá smaointe i 1795 (Iml. 1, Iml. 2). Tugadh Plútónaigh ar lucht leanúna Hutton toisc gur chreid siad go raibh roinnt carraigeacha déanta trí bholcánachas, is é sin sil-leagan laibhe ó bholcáin, seachas na Neiptiúnaithe, faoi stiúir Abraham Werner, a chreid go raibh na carraigeacha go léir socraithe as aigéan mór ar thit a leibhéal de réir a chéile le himeacht ama.
Contae an Chláir
Tír
Tá cáil ar aillte an Mhothair leis, na haillte is airde sa tír, mar gheall ar na radharcanna breá amach ar chuan na Gaillimhe agus ar oileáin Árann uathu. Tá titim caol díreach síos uathu go farraige.
Hunaigh
Roimh Attila
mion|Bealach siar na Hunach (molta) clé|mion|Spreag léirscrios na ríochtaí [[Gotaigh|Gotacha, ag na Hunaigh sa tréimhse 372-375 AD, ionraí na  mBarbarach sa 5ú haois. Ghabh agus chreach na Viseagotaigh cathair na Róimhe sa bhliain 410 agus mar a chéile na Vandail sa bhliain 455 AD.]]
Athrú aeráide in Éirinn
2022
De réir an GCC, bhí "trí oiread" guail agus ola á dó le leictreachas a ghineadh agus bhí baint mhór aige sin leis an ardú ar astaíochtaí. 18% d’ardú a tháinig ar leibhéal na ngásanna á sceitheadh as earnáil an ghinte leictreachais.mion|[[Aeráid mheasartha in Éirinn fós. Mar shampla,,tonn teasa san Eoraip, Lúnasa 2019; tháinig Éire as go maith an uair sin]]Tháinig 3% d’ardú ar an sceitheadh de bharr na feirmeoireacht a, - ardú an dara bliain as a chéile. Scaipeadh 6% sa mbreis leasú saorga le linn an ama sin agus cuireadh 3% sa mbreis le líon na mbeithígh bhainne in Éirinn. Tháinig méadú tagtha ar líon na mbeithíoch sin gach bliain... le 11 bliain anuas.
Charles Darwin
Nádúraí Sasanach ba ea Charles Robert Darwin [] (12 Feabhra 1809 – 19 Aibreán 1882 a thug faoi deara agus a thaispeáin gur eascair speicis uilig an tsaoil seo as sinsearach coiteann: bhunaigh sé teoiric an roghnú nádúrtha.
left|thumb|Charles Darwin sa bhliain 1854, cúig bliana sular foilsíodh The Origin of Species
Conspóidí
Ceanglaíodh leagan amach Darwin le hiomad smaointe, teoiricí, agus idé-eolaíochtaí eile, mar shampla an náisiúnachas idé-eolaíoch, an t-impiriúlachas, an ciníochas, an caipitleachas, eoiginic, gan trácht ar ar síleadh faoi thodhchaí teangacha.
Günter Grass
Saol
Bronnadh iliomad duaiseanna air agus i 1999 fuair sé an Duais Nobel le haghaidh an litríocht.
Satailít loingseoireachta
San Eoraip
mion|réaltbhuíon Galileo sa spás Galileo an t-ainm atá ar chóras satailíte na hEorpa (nó "Córas Domhanda Loingseoireacht Satailíte an Aontais"). Ar 21 Deireadh Fómhair 2011, le lainseáil an chéad satailít oibríochta de chuid an chláir Galileo, thóg an tAontas Eorpach céim mhór i dtreo córas loingseoireachta satailíte dá chuid féin a bheith aige.
Cill Chainnigh
Tá an-tóir ag turasóirí ar an gcathair agus an-suim acu i gCaisleán Chill Chainnigh. Níl an chathair seo ach 45km ó Chathair Phort Láirge agus tá tú in ann traein a thógáil go dtí an áit sin go díreach, 93km ó Chathair Luimnigh agus 101km ó Bhaile Átha Cliath agus tá traein le fáil go dtí an áit sin chomh maith.
Gnó
Tá roinnt fo-ábhar ag baint le cúrsaí gnó mar a leanas:
The War of the Simpsons
Táirgeadh
Déanann Snake Jailbird a chéad cuma san eipeasóid.
Pláinéad
I nGaeilge na Gaeltachta, is féidir úsáid a bhaint as an bhfocal pláinéad sa chiall réalta, nó tugann Muiris Ó Súilleabháin "an pláinéad beannaithe" ar an nGrian. Cé gur úsáid dheas fhileata atá ann, is léir nach bhfuil sí ag teacht le ciall an fhocail i dtéarmaíocht chruinn na réalteolaíochta. Is féidir, freisin, "pláinéad" a thabhairt ar an mí-ádh, ar an "gcat mara": an duine "a bhfuil pláinéad anuas air", nó an duine "a rugadh faoi dhrochphláinéad", is duine é nach bhfuil an saol ag éirí leis. Is dócha go bhfuil baint ag na teilgeanacha cainte leis an astralaíocht.
Scoileanna na Maighdine Muire
Is bunscoileanna suite i gContae Bhaile Átha Cliath iad Scoileanna na Maighdine Muire.
234 RC
Breitheanna
Marcus Porcius Cato nó Cato Censorius, státaire Rómhánach (b. 149 RC)
Andrey Sakharov
Fisicí a rugadh i Moscó ab ea Andrey Sakharov (21 Bealtaine 1921 – 14 Nollaig 1989). Ról lárnach aige i bhforbairt an H-bhuama Shóivéadaigh. Ó 1958 chuir sé i gcoinne na dtástálacha ar airm núicléacha agus mhol comhoibriú idir Oirthear is Iarthar, is cearta daonna. Bhuaigh sé Duais Nobel na Síochána i 1975. Díbríodh mar easaontóir é go Nizhni Novgorod (Gorky mar a bhí) i 1980. Fuasclaíodh is ligeadh abhaile é i 1986.
Réaltra
deas|310px|thumb|Tá [[NGC 4414, réaltra bíseach tipiciúil sa réaltbhuíon Coma Berenices, timpeall 55,000 solasbhliain ar trastomhas agus timpeall 60 milliún solasbhliain ón Domhan.]] Is éard atá i réaltra ná córas réaltaí, iarsmaí réaltacha, gás idir-réaltach, deannach, damhna dorcha, ceangailte le imtharraingt. Réaltraí, ar an meán measta 100 milliún réalta, raon i méid ó abhaic a bhfuil níos lú ná céad milliún réalta, go dtí na réaltraí is mó ar a dtugtar - ollfathaigh le céad trilliún réalta, fithis gach ceann acu lárionad mais a réaltra.
Cró Nimhe
Córas Geolaíochta / Aois agus Cineál Carraige Príomha
Clúdaíonn an gleann limistéar mór atá faoi bhun Phríomh-Eibhear Dhún na nGall, an ceann is mó de na plútóin eibhir atá comhdhéanta den bhatailit eibhir de chuid na Caladóine, c. 400 milliún bliain ó shin. An gleann féin agus na gnéithe oighreach laistigh de tagann sé ón Oighearaois dheiridh.
Séamas Mac Stiofáin
1865
Ghabh na póilíní na ceannairí de na Fíníní i mBaile Átha Cliath (Séamas Mac Stiofáin agus Diarmuid Ó Donnabháin Rosa, srl) agus i gCorcaigh (Brian Dillon) i Meán Fómhair na bliana 1865. Cé gur chumann rúnda a bhí san IRB, bhí eolas an scéil go léir ag. an rialtas agus cuireadh na ceannairí i bpríosún. Ach d'éirigh leis na cimí na cosa a thabhairt leo, scéal dochreidte.
Ar scor
D’fhill an Stiofánach ar Éirinn agus Baile Átha Cliath sa bhliain 1891; bhí sé ina chónaí ag 82 George's Avenue i gCarraig Dhubh, BÁC, agus le cuidiú ó Pharnell agus airgead ó mhuintir a chéile (na Hoppers, ina gcónaí i mBaile na Manach) ní raibh lá buartha air níos mó.
Tochmharc Eimhire
Achoimre
Tá coll cétingen (cearta na chéad oíche) ag Conchúr mac Neasa, rí na nUladh. Tá imní air roimh fhreagairt Chú Chulainn, ach chaillfeadh sé a cheannas, muna bhfeidhmeoidh. Tagtar air réiteach: luífidh Conchúr le hEimhear ar oíche a pósta, ach luífidh Cathbhadh draoi eatarthu.
Scéalta gaolmhara
Agus Cú Chulainn i mbun chomhrac aonair sa Táin, is beirt dá chéile iad Fer Báeth agus Ferdia, a dheartháireacha altrama agus comhfhoghlaimeoirí faoi Scáthach.
Héire
Is pearsa a bhaineann le miotaseolaíocht na Gréige í Héire (nó Héara; as Gréigis: Ἥρᾱ, trasl. Hērā). Ba í banríon na ndéithe agus bean chéile Shéais. Mar bhandia, bhaineann sí le pósadh agus mná agus an spéar agus réalta na neimhe. De ghnáth, bíonn dealramh mná áille uirthi in ealaíon, a bhfuil coróin ar a ceann, agus, ina lámh, slat ríoga a bhfuil loiteog ar a barr; amanna, bíonn leon nó cuach nó seabhac ina héineacht.
Eochaidh Sálbhuí
Fuair sé bás ag Cath Leitreach Rua, ag troid ar son Ard-Rí na hÉireann, Fachtna Fáthach, in aghaidh Eochaidh Feidhil. Tháinig Fearghas Mac Róigh ina dhiaidh mar rí Uladh.
Neasa
Giniúint Chonchúir
I leagan eile, áfach, níorbh é Cathbhadh athair mac Neasa, ach a leannán, an t-ard-rí, Fachtna Fáthach.
Breith Chonchúir
Thug Eochaid don lánúin roinnt tailte i gCríoch Rois, in aice leis an abhainn Chonchúr.
Deichtine
Leagan 2
I leagan eile, d'imigh Deichtine gan tásc ó Eamhain Mhacha, agus ba í an bhean chéile a bhí i dtinneas clainne, agus a thug Cú Chullainn ar an saol.
Heistia
Ba iad Crónas agus Ria a tuismitheoirí.
Cluain na Cúile
Baile i gContae Shligigh is ea Cluain na Cúile (Cloonacool as Béarla).
Eagraíocht um Thoirmeasc ar Airm Cheimiceacha
Bronnadh Duais Nobel na Síochána ar ETAC sa bhliain 2013.
Falscaithe san Astráil, 2019-2020
Tharla falscaithe ollmhóra san Astráil le linn samhradh 2019-2020. Bhí na céadta tine ar lasadh in oirdheisceart na tíre. clé|mion|"Our house is on Fire", agód i Melbourne, 2019
Costas
Idir Nollaig 2019-Feabhra 2020, maraíodh 34 go díreach agus 434 go hindíreach (ionanálú deataigh, asma srl). Ní raibh lucht fóirithinte in ann dul chomh fada le daoine a bhí sáinnithe in áiteanna i stáit New South Wales agus Victoria. Bhí baol tinte ag cur isteach ar dheisceart na hAstráile agus ar an Tasmáin chomh maith.
Dlí Hess
Tuigtear anois dlí Hess mar léiriú ar phrionsabal imchoimeád an fhuinnimh, arna chur in iúl freisin i gcéad dlí na teirmidinimice, prionsabal a shonraíonn nach féidir fuinneamh a chruthú ná a scrios, ach is féidir é a athrú ó fhoirm amháin go foirm eile. Is féidir athruithe imoibrithe eantalpachta a chinneadh trí chalraiméadracht do go leor imoibrithe. De ghnáth luaitear na luachanna do phróisis a bhfuil na teochtaí agus na brúnna tosaigh agus deiridh céanna acu, cé gur féidir leis na dálaí athrú le linn an imoibrithe. Is féidir dlí Hess a úsáid chun an fuinneamh foriomlán a theastaíonn le haghaidh imoibrithe cheimicigh a chinneadh, nuair is féidir é a roinnt ina chéimeanna sintéiseacha atá níos éasca a thréithriú ina n-aonar. Tugann sé seo tiomsú eantalpachtaí caighdeánacha déanmhaíochta, a fhéadfar a úsáid mar bhunús chun sintéisí casta a dhearadh.
Héilin (miotaseolaíocht)
Ba phearsa i miotaseolaíocht na Gréige í Héilin (Sean-Ghréigis: Ἑλένη Helénē) nó Héilin na Traoi, a deirtear a bhí ar an mbean ab áille ar domhan. Creideadh gurbh í iníon Shéas agus Leda í, agus gurbh í deirfiúr Chliotaeimnéistre, Chastór agus Pollacs, Fhilónoe, Fhéibé agus Timandra í. Bhí sí pósta leis an Rí Meanalás ó Sparta "who became by her the father of Hermione, and, according to others, of Nicostratus also".
Ceannbhán
Planda ilbhliantúil, cosúil le féar, dúchasach do chodanna fionnuara is artacha sna réigiúin mheasartha thuaisceartacha is ea an ceannbhán. An gas duilliúil. Spící na mbláthanna scothdhonn, an t-iombhláth ag cuimsiú ribí bána iomadúla a fhadaíonn nuair a thorthaíonn an planda chun ceann feiceálach cadásúil a dhéanamh.
Acadamh Ríoga na hAlban
Príomheagraíocht na healaíne in Albain is ea Acadamh Ríoga na hAlban (Béarla: Royal Scottish Academy nó RSA). Tá sé mar aidhm aige ealaín chomhaimseartha a chur chun cinn in Albain. Bunaíodh an t-acadamh sa bhliain 1819. Tá sé suite i nDún Éideann.
An Tártáinis
Ainm
Úsáideann formhór na dtaighdeoirí an téarma Tártáinise (Béarla: Tartessian), chun tagairt a dhéanamh don teanga, mar atá fianaithe ar na stelae atá scríofa i script an Iardheiscirt, ach b’fhearr le roinnt taighdeoirí an téarma Tártáinise a chur in áirithe don teanga ina croí-chreasa, rud atá fianaithe ag na taighdeoirí sin a bhfuil roinnt acu roinnt graifítí seandálaíochta acu  – amhail graifítí Huelva  agus b’fhéidir le roinnt stelae  mar Villamanrique de la Condesa (J.52.1). Measann taighdeoirí dá leithéid gur teanga dhifriúil a bheadh i dteanga na n-inscríbhinní a fhaightear lasmuigh de chroí-chrios na Tártáinise nó b’fhéidir canúint Thártáinise  agus mar sin b’fhearr leo teanga an stelae a aithint le teideal eile: “ iardheisceart"  nó "Lúsatánais an Deiscirt". Tá comhaontú ginearálta ann go bhfuil limistéar lárnach na Tártáinise timpeall Huelva, ag leathnú go dtí gleann na Guadalquivir, ach tá an limistéar faoi thionchar na Tártáinise i bhfad níos leithne (féach léarscáileanna). Baineann trí cinn de na 95 stelae agus roinnt graifítí leis an bpríomhlimistéar: Alcalá del Río (Untermann J.53.1), Villamanrique de la Condesa (J.52.1) agus Puente Genil (J.51.1). Fuarthas ceithre cinn freisin sa Guadiana Lár (in Extremadura), agus fuarthas an chuid eile i ndeisceart na Portaingéile (an Algarve agus Alentejo Íochtarach), áit a n-aimsíonn foinsí na Gréige agus na Róimhe na pobail réamh-Rómhánacha, na Cempigh agus na Conigh.
Stefania Turkewich
Staidéar
Sa bhliain 1925 phós sí Robert Lisovskyi agus thaistil sí leis go Beirlín áit a raibh cónaí uirthi ó 1927 go 1930 agus rinne sí staidéar le hArnold Schoenberg agus Franz Schreker. Le linn na tréimhse seo, i 1927, a rugadh a hiníon Zoya (Зоя).
Ag filleadh ar Lviv, ó 1934 go dtí tús an Dara Cogadh Domhanda d’oibrigh sí mar mhúinteoir teoirice ceoil agus pianó ag Ardscoil Lviv, agus tháinig sí chun bheith ina ball d’Aontas Ceoltóirí Gairmiúla na hÚcráine.
Балети – Ballets
13. Страхопуд – Screaball – 1976
Дитячі опери – Ceoldrámaí Leanaí
16. «Куць» – An Diabhal Óg
Хорові твори – Oibreacha Córúil
18. Літургія – Liotúirge 1919
Фортепіанні Твори – Oibreacha Pianó
34. Українські коляди та щедрівки – Carúil Úcránacha agus Shchedrivka
Paula Melvin
Gairm bheatha
Is de bhunadh na tuaithe in iarthar Átha Cliath í Melvin. Ba imreoir agus leasrúnaí í ar an gcumann peile Na Gaeil Óga CLG,
Thosaigh Melvin ag obair mar thánaiste Chonradh na Gaeilge sa bhliain 2017. Ceaptar gurb í an tánaiste is óige a bhí ag Conradh na Gaeilge ó bunaíodh é.
Toghadh Melvin mar uachtarán Conradh na Gaeilge ar 25 Feabhra 2022 ag ardfheis Chonradh na Gaeilge. Ina hóráid ghlactha,, dúirt sí :
"I measc na mór-spriocanna atá agam don bhliain atá amach romhainn tá an Polasaí Náisiúnta don Phleanáil Tithíochta. Is gá sin a bhaint amach don Ghaeltacht gan a thuilleadh moille agus an feachtas sin a bhrú ar aghaidh go mór, le cinntiú go mbeidh pobal na Gaeltachta in ann cónaí ina gceantar féin trína dteanga féin."
Live Aid
Cúlra
Bá é Bob Geldof urlabhraí an ghrúpa Na Boomtown Rats agus ní raibh eagla riamh air labhairt amach i gcoinne rudaí nár thaitin leis. Thug Geldof cuairt ar an Aetóip i 1984 agus chuir an gorta ansin uafás air. Bhailigh sé amhránaithe agus grúpaí cáiliúla an domhain le chéile. Chuir "Band Aid" amach ceirnín an Nollaig sin. deas|300px|thumb|An cheolchoirm i [[Philadelphia.]]
Tionchar
An bhliain i ndiaidh Live Aid, rinne an Bhanríon i Sasana ridire onórach de (ach ar an ábhar gur rugadh Geldof in Éirinn, ní féidir leis an teideal ‘Sir’ a chur roimh a ainm). Tháinig deireadh leis an ngrúpa na Boomtown Rats ag Live Aid. Ach tá sé soiléir ón DVD agus ó leabhar Geldof, Is That It?, go raibh sprid an ghrúpa ag teip ar feadh roinnt blianta sula stopadar. I mBaile Átha Cliath a sheinneadar a ngig deireanach, san RDS ag Self Aid, ceolchoirm a eagraíodh le haird a tharraingt ar chruachás lucht dífhostaíocht a na tír e.
Éamonn Mac Thomáis
Údar, craoltóir, staraí, poblachtánach Éireannach, gníomhaí ar son na Gaeilge, agus léachtóir ab ea Éamonn Mac Thomáis (13 Eanáir 1927 – 16 Lúnasa 2002).
Domhnall Óg Ó Domhnaill
Bunús agus luath-bheatha
D'éag athair Dhomhnaill Óig roimh a bhreith. Bean chéile an tiarna Albanaigh, Maol Mhuire an Sparáin mac Suibhne mhic Dhuinnshléibhe, ba ea aintín Lasairfhíona, .i. Beanmhidhe ní Thoirdhealbhaigh Uí Chonchúir. Bhí an-tionchar ag muintir Mhaoil Mhuire ar bheatha Dhomhnaill Óig, a chanúint láidir Albanach san áireamh.
Three Men and a Comic Book
Táirgeadh
Déanann Comic Book Guy, Mrs. Glick, Radioactive Man, Fallout Boy, agus Bartman a gcéad cuma san eipeasóid.
Wolfgang Amadeus Mozart
Ar Fostú ag an bPrions-Ardeaspag
Nuair a tháinig siad ar ais ón Iodáil, bhí an phríomh-bronntóir ag Leopold (an Ardeaspag von Strattenbach) tar éis bás a fháil agus bhí Ardeaspag nua ann ina áit, an Ardeaspag Hieronymos von Colloredo.
Wallisellen
Baile san Eilvéis is ea Wallisellen atá suite i gcantún Zürich. Bhí 15,849 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2015.
Wolfgang Amadeus Mozart
Neamhspleáchas
Chaith sé an chuid eile dá shaol i Vín agus bhí sé ag brath go mór ar phátrúnacht an Impire Joseph. Ba bhall de na máistirmháisiún (Freemasons) é Joseph agus ghlac Mozart páirt sna ann freisin.
Sa bhliain 1782 d'iarr an tImpire Joseph II ceoldráma air: Die Entführung aus dem Serail (An Fuadach ón Saraiglí). Chum sé píosaí ceoil an-chailiúil dona máistirmháisiúin (mar shampla - Die Zauberflöte –An Fhliúit Dhraíochta). clé|mion Phós Mozart Constanze Weber sa bhliain chéanna, agus i gceann tamaill chuir sé eolas ar cheol Bach et Haendel, beirt chumadóirí a bhí ligthe i ndearmad agus a ndeachaigh a saothar i gcion air.
Catalóg Köchel (KV)
Sa bhliain 1862 chríochnaigh Ludwig von Köchel catalóg 626 saothar de réir dátaí agus í geall le lánchuimsitheach. Í ina gnáthfhoinse thagartha inniu. mion|Eine kleine Nachtmusik - 1. Allegro
Páirtí Sóisialta Daonlathach na Gearmáine
An Ghearmáin athaontaithe
I 1989, le linn athaontú na Gearmáine, bunaíodh an SPD sa DDR.
I 1998, toghadh ceannaire an SPD, Gerhard Schröder, mar Sheansailéir i gcomhrialtas leis an gComhaontas Glas, rud a bhí ag teastáil ó Willy Brandt ó na 1980í. Ceapadh uachtarán an pháirtí, Oskar Lafontaine, ina Aire Airgeadais, ach bhí coimhlint idir Realpolitik an tSeansailéara agus tuairimí Keyensach a aire, agus d'éirigh Lafontaine as i Márta 1999. Tar éis tacaíocht theach uachtarach na parlaiminte, an Bundesrat, a chailleadh an mhí roimhe sin, bhí ar an rialtas aontú an Fhreasúra a fháil maidir leis an gcuid ba mhó de na hábhair thábhachtacha.
Cathaoirligh ó 1946
thumb|Kurt Beck - Iar-cheannaire an pháirtí
Naisc sheachtracha
Suíomh oifigiúil
Méisiméireacht
Tá sé tábhachtach an mhéisiméireacht a choinneáil scartha ón tátaiméireacht. Sa tátaiméireacht tá cothromaíocht cheimiceach idir na tátaiméirí éagsúla, agus iad ag iompú gona chéile gan stad gan staonadh, ach is féidir a aithint go bhfuil siad ann - mar shampla má imoibríonn an chomhdhúil thátaiméireach le dúil nó comhdhúil éigin eile, aithneofar na tátaiméirí ar thorthaí an imoibriúcháin. Sa mhéisiméireacht níl ach aon struchtúr amháin ag an móilín, agus más ea nach féidir linn cur síos a thabhairt ar an struchtúr lenár gcuid foirmlí, is ar na foirmlí sin atá an locht.
ServiceNow
Is comhlacht seirbhísí digiteacha as Meiriceá é ServiceNow, i réimse na néalríomhaireachta, bunaithe in Santa Clara, California. Bhunaigh Fred Luddy é in 2003. clé|mion
Stáisiún Traenach Bhaile Samhraidh
Seirbhísí
clé|mion| An radharc ó leibhéal na sráide suas go dtí na hardáin. Idir an Luan agus an Satharn tá seirbhís achan leathuair an chloig ag dul soir go Sráid na Banríona i nGlaschú agus siar go Baile Anna (áit ar féidir ceangail a dhéanamh le Líne Chluaidh Thuaidh). Leis an athbhreithniú ar an chlár ama a thosaigh ar an 18 Bealtaine 2014, cuirtear seirbhís teoranta in aghaidh na huaire ar fáil ar an bhealach seo idir 09:30 agus 19:00 gach Domhnach.
David Guetta
<!--
Beathaisnéis
I 1994, Cathy Guetta (obair le Douches Bains ag an am) agus Franck Jersey (serverBallat Saint-Tropez) páirt a ghlacadh sa fhoireann ar an oíche Bataclan ag athrú gach deireadh seachtaine seo halla ceolchoirme legendary.
Love One
I albam seo an ceathrú mír, ba mhaith le David Guetta neamhspleáchas níos mó toisc go bhfuil sé cúisithe nach mórán a dhéanamh ar an comhdhéanamh a píosaí. Separates sé ansin de réir a chéile ó Joachim Garraud comhpháirtí leis nó léi Thosaigh sé agus rinneadh an chuid is mó de shaol oibre.
Parma
Is í Parma cathair sa réigiún Emilia-Romagna san Iodáil.
Jack Kyle
Pearsanta
Chaith Kyle 30 bliain ag obair san Indinéis agus sa tSambia tar éis dó éirí as an imirt. Chuir sé faoi in Áth Bhriain i gCo. an Dúin nuair a chuaigh sé ar a phinsean.
Súaltam mac Róich
Tuismíocht Chú Chulainn
I leagan amháin, bhí Deichtine ina máthair altrama do mhac Lú, ach d'éirigh an leanbh tinn agus d'éag sé. D'éirigh sí torrach ansin le Lú, a dúirt léi an t-ainm Séadanda a thabhairt don leanbh. Bhí sí geallta le pósadh do Sualdamh, ámh, agus chur sí deireadh leis an toircheas. Phós sí Sualdamh and rug sí leanbh leis, agus Séadanda an t-ainm a thug sí dó.
I leagan eile, d'imigh Deichtine gan tásc gan tuairisc ó Eamhain Mhacha. Threoraigh ealta draíochta éan na hUaisle Uladh go tigh éigin, áit a chuir Lú fáilte romhaibh. D'inis sé dóibh go raibh a bhean chéile ar tí leanbh a shaolú. Fuair na hUlaidh amach gurbh í Deichtine an bhean agus Séadanda a mac. Tógadh é le Sualdamh agus Deichtine ina mbaile ar Mhachaire Mhuirtheimhne i gContae Lú.
Aigéad comhchuingeach
Chuir Johannes Nicolaus Brønsted agus Martin Lowry teoiric Brønsted-Lowry i láthair, a mhol gur aigéad é aon chomhdhúil atá in ann prótón a dheonú chuig aon chomhdhúil eile, agus gur bun é an chomhdhúil a ghlacann leis an bprótón. Is cáithnín núicléach é prótón a bhfuil aonad lucht leictreach dearfach aige; léirítear é leis an tsiombail H+ toisc gurb é atá ann núicléas adamh hidrigine, is é sin, caitian hidrigine.
D’fhonn péirí comhchuingeacha aigéad-bunanna a aithint
D’fhonn péire comhchuingeach aigéad-bunanna a aithint, cuardaigh an péire comhdhúile atá gaolmhar. Is féidir súil a chaitheamh ar imoibriú aigéad-bunanna sa chiall roimh agus ina dhiaidh. Tá an roimh ar thaobh na láimhe clé den chothromóid (ar thaobh an imoibreáin), agus an ina dhiaidh ar thaobh na láimhe deise (ar thaobh an táirge). Gnóthaíonn an t-aigéad comhchuingeach, ar thaobh na láimhe deise, ian hidrigine, mar sin ar thaobh na láimhe clé den chothromóid, is é an bun an chomhdhúil a bhfuil ian hidrigine amháin níos lú aige den aigéad comhchuingeach. Chaill an bun comhchuingeach ar an taobh eile den chothromóid ian hidrigine, mar sin ar thaobh an imoibreáin den chothromóid, is é an t-aigéad an chomhdhúil a bhfuil ian hidrigine amháin níos mó den bhun comhchuingeach aige.
Cearc mhailí
Is éan mórchosach í an chearc mhailí (Leipoa ocellata) atá dúchasach don Astráil. Donn le spotaí bána ar na sciatháin. Áitríonn sí scrobarnach thirim, scrobarnach mhailí go háirithe. Itheann sí síolta, bláthanna, feithidí is laghairteanna. Ní gá di ól.
Dnipro
Cathair san hÚcráin is ea Dnipro (Úcráin is: [dn⁽ʲ⁾iˈpɔ] (Днепр  [dnʲepr]). Nuair a bhí an Úcráin mar chuid den APSS, tugadh Dnipropetrovsk ar an gcathair (Úcráin is: [ˌDn⁽ʲ⁾ipropeˈtrɔu̯sʲk]; Днепропетро́вск [dnʲɪprəpʲɪˈtrofsk]. Ó 1926 go dtí Bealtaine 2016, is í an ceathrú cathair is mó san Úcráin í, agus tuairim is milliún duine ina gcónaí ann. soir ó dheas ó Chív, príomhchathair na hÚcráine. Ta sí suite ar an Abhainn Dnieper, as a bhfuil sí ainmnithe. Is í Dnipro lárionad riaracháin Oblast Dnipropetrovsk. Is í suíomh riaracháin an hromada uirbeach Dnipro. Bhí daonra 980,948 ann sa bhliain 2021.
Stáisiún Uí Chonghaile
Is stáisiún suite i mBaile Átha Cliath é Stáisiún Uí Chonghaile. Is pointe tosaigh é an stáisiún do thraenacha fo-uirbeacha príomhlíne agus seachtracha i dtreo Béal Feirste, Sligeach agus Ros Láir. Tá an stáisiún ar na líonraí DART agus Luas freisin.
Lyss
Baile san Eilvéis is ea Lyss atá suite i gcantún Bern. Bhí 14,341 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2015.
Císte
Cultúr
Más ceiliúradh áirithe é, cuirtear coinnle ar lasadh ar mhullach an chíste agus tugtar cuireadh do dhuine faoi leith iad a mhúchadh le séid mhór.
Fachtna Fáthach
De réir finscéil, Ard-Rí seanscéalach na hÉireann ba ea Fachtna Fáthach mac Cais mac Rudhraighe. Tháinig sé i réim agus an t-iarardrí, Dui Dallta Dedad, cloíte aige, ag cath Ard Brestine. De réir roinnt scéalta, ba é leannán Neasa, iníon Eochaidh Sálbhuí, rí na nUladh, agus athair a mic, Conchúr mac Neasa, rí Uladh na Rúraíochta.
Aodhán Connolly
Is iar-stiúrthóir Chuibhreannas Miondíola Thuaisceart Éireann Aodhán Connolly (a rugadh timpeall 1976). Ainmníodh é mar chomhalta d’impireacht na Breataine (MBE). sa bhliain 2022. Bíonn sé le cloisteáil go minic ar na meáin Ghaeilge.
Seán Ó Comdhain
Is iománaí é Seán Ó Comdhain, nó Johnny Coen mar a thugtar air i mBéarla. Rugadh é ar an 19 Márta 1991. Is as Contae na Gaillimhe é.
Léamar
Príomhach bunúsach ó Mhadagascar, le súile móra is soc gobach. Eireaball fada ag an gcuid is mó de na saghsanna. 27 speiceas, i 3 chlann: na léamair, na habhacléamair, agus na léamair léimneacha.
Céasadh
deas|250px|thumb|Céasadh De réir dlí, gearradh fulaingthe déine fisiciúla nó meabhraí ar dhuine, is cuma an mar phionós, imeaglú nó iachall air é féin a chiontú i gcoir. Coisceann Fógra Uilechoiteann na gCearta Daonna de chuid na Náisiún Aontaithe (1948) aon chéasadh, agus cáintear go huilíoch é. Coisceadh an céasadh ar fud na hEorpa go luath sa 19ú céad, ach déantar fós é in an-chuid tíortha ar fud an Domhain. Ní hamháin go n-úsáidtear na modhanna traidisiúnta chun pian fhisiciúil a thabhairt, ach modhanna síceolaíocha is cógaseolaíocha, cosúil le toirmeasc ar chórais na colainne le pian a mhaolú.
Leamhan céarach
Leamhan beag a itheann céir is cíor meala na mbeach. Líonann sé na tolláin sa choirceog le síoda.
Lamiales
Is ord iad na Lamiales sa ghrúpa Asteridae de phlandaí bláthanna déchotailéadónacha. Cuimsíonn sí thart ar 24,000 speiceas, roinnte ina thart ar 20 fine. Baill aitheanta nó tábhacht ó thaobh an gheilleagair de is ea Lavandula, líológ, ológ, Jasminum, Fraxinus, Téac, Antirrhinum, Seasaman, Psyllium, Salvia officinalis, agus roinnt luibheanna boird mar mismín, basal, agus marós.
Winston Churchill
Polaiteoir Liobrálach
Thairis sin, bhí Churchill ar dhuine acu siúd a phleanáil an iarracht thubaisteach leandála ag Gallipoli. Chuaigh trúpaí Astrálacha agus Nua-Shéalannacha i dtír in aice le Gallipoli chun caolas Dardanelles a shealbhú agus a dhúnadh ar na longa Gearmánacha, ach fuair na saighdiúirí rompu cosaint láidir na nGearmánach agus na dTuirceach a rinne spior spear den landáil ar fad. Maraíodh leathchéad míle saighdiúir i lámhach na bpiléar Gearmánach, agus cuireadh cuid mhór den mhilleán ar Churchill. Thugadh muintir na saighdiúirí marbha "Búistéir Gallipoli" ar mo dhuine, i ndiaidh an chatha.
Idir Dhá Chogadh
Bhí Churchill ina iarrthóir arís in olltoghchán na bliana 1923, i dtoghlach Leicester, agus chaill sé an iarracht seo chomh maith. I rith an chéad bhliain eile, thosaigh sé ag dul leis na Coimeádaigh arís, cé gurbh fhearr leis, ar dtús, "Frith-Shóisialaí" nó "Bunreachtúlaí" a thabhairt air féin. In Olltoghchán na bliana 1924, vótáil muintir Epping isteach é mar Bhunreachtúlaí a raibh na Coimeádaigh ag tacú leis. Sula raibh an chéad bhliain eile istigh, bhí sé ina bhall den Pháirtí Choimeádach arís, agus é ag magadh nach éacht mór é an chéad pháirtí a thréigean ar mhaithe leis an dara páirtí, ach go raibh beartaíocht de dhíth leis an dara pháirtí a atréigean ar mhaithe leis an chéad pháirtí.
Conspóid na hArtola san Iaráin
Thosaigh conspóid na hartola san Iaráin nuair a bhí Attlee ina Phríomh-Aire go fóill. I Márta 1951, chinn parlaimint na hIaráine an Comhlacht Artola Angla-Iaránach a náisiúnú - is é sin, an comhlacht agus gach ar bhain leis a shealbhú do stát na hIaráine. B'é an seanstátaire Mohammad Mossadegh ba mhó a bhí ar son an bhille áirithe seo, agus rinneadh príomh-aire na hIaráine de sa bhliain a bhí chugainn le tacaíocht an fhormhóir mhóir sa pharlaimint. Leis an gconspóid a shocrú, mhol an Chúirt Idirnáisiúnta comhghéilleadh: aitheantas a thabhairt don náisiúnú, agus brabús na hartola a roinnt go cothrom idir an Bhreatain Mhór agus an Iaráin. Dhiúltaigh Mossadegh don chomhréiteach seo, áfach, agus tháinig deireadh leis na comhchainteanna idir na hIaránaigh agus na Sasanaigh. Thosaigh na Sasanaigh uisce faoi thalamh a thógáil in aghaidh na hIaráine, agus iad ag útamáil leis an smaoineamh Mossadegh a chur ó chumhacht le cuidiú na seirbhísí rúnda. Ní raibh uachtarán na Stát Aontaithe, Harry Truman, róshásta leis an bhforbairt seo, ná ró-fhonnmhar chun cabhrú leis an mBreatain Mhór, ó bhí a aird féin ar chogadh na Cóiré ag an am. Mar sin féin, d'éirigh leis na Sasanaigh baghcat trádála a chur i bhfeidhm ar an Iaráin a rinne an-dochar d'eacnamaíocht na tíre.
A Chuid Onóracha
Sa bhliain 1953, bronnadh dhá chéimíocht thábhachtacha air, nó fuair sé Ridireacht an Ghairtéir, agus é ag tabhairt "Sir Winston Churchill KG" air féin feasta, agus, sa bhreis air sin, bronnadh Duais Nobel na Litríochta air "as ucht a mháistreachta ag tabhairt cur síos ar imeachtaí beatha agus staire agus as ucht a dheisbhéalaí ag cosaint luachanna móra an duine".
Sgùrr Dubh Mòr
Sliabh sa Chuiltheann ar an Eilean Sgitheanach is ea Sgùrr Dubh Mòr. Tá airde 944 méadar aige agus rangaítear é mar Beinn Rothaich. Tá sé suite i lár an Chuilthinn, ach níl sé díreach mar chuid den druim, ach caitear an druim a fhágáil chun an sliabh a dhreapadh. Tá fána ghéarsé aige agus beidh roinnt daoine níos compordaí agus rópa a bheith acu.
Walt Disney
Gairm Beochana Walt Disney
Nuair a bhí Disney ag obair i Kansas mar cartúnaí tráchtála thosaigh sé ag obair ar a chuid beochaintí. D'fhoghlaim sé faoi conas na beochaintí seo a chruthú tríd ag leamh leabhair ón leabharlann cosúil le "Animated Cartoons – How They Are Made Their Origin And Development” le Edwin George (E.G.) Lutz . Fhadas a raibh sé ag obair i Kansas, bhuail sé le Ub Iwerks (Ubbe Eert Iwwerks) agus tar éis tamall bhunaigh an bheirt acu comhlacht fógraíochta i 1920, ach theip ar an gcomhlacht toisc nach raibh go cliant aige. Thosaigh Disney agus Iwerks post nua ag Kansas City Films Ad, le linn a chuid ama ag obair leis an gcomhlacht seo, d'fhoghlaim Disney níos mó scileanna ag baint le beochaintí . mion|alt=|Oswald an coinín|clé Cruthaigh Disney sraith de chartúin darbh ainm  'Laugh-O-Grams' i 1922 . Rinne sé margadh leis an phictiúrlann i Kansas na gcartún a craoladh agus tháinig an-cháil ar na cartúin agus ar Walt Disney . Níor fhuair Disney aon brabus ón mhargadh seo ach chuir sé tús lena ghairm. Bhí an céad sraith bunaithe ar an Chochaillín Dhearg agus bhí sé mar leagan nua-aimseartha den scéal. Faoi 1923, bheartaigh sé dul go California, toisc gur imigh an comhlacht Laugh-O-Grams as gnó agus ní raibh aon todhchaí ag a chuid oibre le beochantí i Kansas. Dúirt Disney faoin am ar shroich sé California bhí sé tuirseach traochta de chartúin. Bhí sé mar aidhm aige a bheith ina stiúrthóir ach níor éirigh leo aon phost cosúil le sin agus lean sé ar aghaidh ag obair ar a bheochaintí. D'aithin sé go raibh deis aige obair le beochaintí arís agus d'oibrigh é féin agus a dheartháir Roy ar sraitheanna a raibh bunaithe ar an scéal Alice in Wonderland darbh ainm Alice's Comedies I nDeireadh Fómhair, 1923 bhunaigh Walt agus Roy an stiúideo cartún Disney Brothers. I mí Nollaig 1923, craoltar an céad pháirt den tsraith "Lá Alice san Fharraige" agus thuill Disney agus a dheartháir Roy $1,500. I rith an am seo bhí sé fós ag obair le Ub Iwerks. D'éirigh leo carachtar eile a chruthú — coinín darbh ainm  'Oswald' faoi 1927 agus d'fhostaigh Universal Walt agus Iwerks chun 26 sraith cartún bunaithe ar Oswald a chruthú, ansin faoi 1928 tháinig Disney ar an eolas gur le Universal cearta an charachtar Oswald .
Mickey Mouse
Chruthaigh Disney charachtar eile in ionaid Oswald. Luch a bhí ann, darbh ainm Mickey. Dúirt Walt Disney go raibh Mickey mar an charachtar is fearr leis a raibh cruthaithe aige i rith a ghairm. Bhí Steamboat Willie mar an cead gearrscannán beochana inar tháinig Mickey ar shaol na teilifíse. Bhí an chéad taibhiú de Steamboat Willie i 1928 agus d'éirigh thar cionn leis. Bhí Walt Disney é féin ag cur guth Mickey ar fáil. Faoi 1937 bhí an stiúideo Disney ag cur timpeall 12 gearrscannán ar fáil le Mickey an luch mar charachtar in aghaidh na bliana. Le linn an ama seo, bhí charachtair eile ag teacht chun tosaigh cosúil le Minnie, Pluto agus Donald an lacha. Tosaíodh ag eagrú clubanna Mickey Mouse i bpictíuirlainne timpeall an Mheiriceá. Bhí níos mó ná milliún paistí mar bhaill den chlub. Tosaítear ag chur amach breagáin a raibh cosúil leis an charachtar Mickey agus scaip tóir an charachtair. Ceaptar go raibh cáil ar Mickey toisc go raibh sé mar shiombail dearfach sa tsochaí ag am a raibh an-deacair agus lán de foréigean. In ainneoin cé chomh crua is a bhí cúrsaí airgeadais d'éirigh go maith le Walt Disney le linn an Spealaidh Mór.
Top of the Pops (clár BBC)
Mí-úsáid gnéis
Dioscmharcach, láithreoir Top of the Pops agus mí-úsáideoir gnéis scanrúil ab ea Sir Jimmy Savile, Thaitin caidreamh collaí a bheith aige le cailíní óga .. ar feadh 50 bliana
Rialtas Dúchais
Ba é Páirtí Parlaiminteach na hÉireann an páirtí polaitíochta a bhí ag éileamh Rialtas Dúchais d'Éirinn, agus ba iad Isaac Butt, William Shaw agus Charles Stewart Parnell príomhcheannairí an pháirtí agus ailtirí an Rialtas Dúchais mar choincheap.
Leamhan éadaigh
Leamhan beag liathdhonn. Itheann na larbhaí ábhar orgánach triomaithe, olann is fionnadh ina measc. Is féidir leis a bheith ina lotnaid tí.
Baile Átha Cliath Theas-Lár
deas|250px|thumb|Baile Átha Cliath Lár-Dheisceart Is toghcheantar parlaiminte suite i gContae Bhaile Átha Cliath é Baile Átha Cliath Lár-Dheisceart. Is Dáilcheantar 4 suíochán é seo.
Eochaidh Feidhil
Clann
De réir lámhcríbhinní Meán-Ghaeilge éagsúla, bhí clann mór ag Eochaidh. Ba í Cloithfinn a bhean chéile, agus bhí séisiúr iníonacha acu (Derbriu, Eile, Mugain, Eithne, Clothru agus Méabh), agus ceathrar mac (na trí Findemna Bres, Nár agus Lotha, agus Conall Anglondach).
Rinne na trí findemna iarracht a n-athair a dhíbirt ag Cath Dhroim Cria. Bhí imní ar a ndeirfiúr Clothru go mbásfaí iad gan sliocht, de bharr sin, mheall sí an triúr acu, agus gineadh ardrí na todhchaí, Lugaid Riab nDerg. Sa chath go deimhin maraíodh iad. Agus a gcinn scoite feicthe aige, d'forógraigh Conchúr nár thaga mac i ndiaidh a athair san Ard Ríogacht na hÉireann.
Achar ama
I bhfoinsí ar leith, faightear croineolaíochtaí ar leith dá réim:
Pat Kenny
Is craoltóir Éireannach é Pat Kenny. Ba é Kenny láithreoir an chláir teilifíse The Late Late Show ó 1999 go 2009 ar Radio Telefís Éireann.
Gairm
Nuair a d'éirigh Byrne as a phost mar láithreoir an Late Late Show i 1999, tugadh an post do Kenny, cé gur chuir criticeoirí in iúl gur mheas siad nach mbeadh pearsantacht Kenny oiriúnach don Late Late.
Saorthitim
Gluaisne réada a ligtear dó titim faoi dhomhantarraingt, gan friotaíocht an aeir nó athruithe sa domhantarraingt le hairde a chur san áireamh. Sa chas seo is ionann an luasghéarú ag gach nóiméad do réad ar bith, is cuma cén mhais nó cén t-ábhar atá ann. Tagann an toradh seo ó shaothar Galileo.
Tuar Loistreáin
Is baile é Tuar Loistreáin (Toorlestraun as Béarla) atá i gContae Shligigh.
Aodán Ó Sé
Is peileadóir Ghaelach é Aodán Ó Sé, nó Aidan O'Shea mar a thugtar air i mBéarla. Rugadh é ar an 29 Meitheamh 1990 sa Mhuileann gCearr, Co. na hIarmhí, ach imríonn sé le foireann sinsear peile Mhaigh Eo.
Leamhan geoiméadair
Leamhan beag nó meánach, go minic le sciatháin mhóra, daite go haisteach. Cuma ar na cruimheanna mar a bheadh craobhóga iontu, agus tugtar lúbairí orthu as a modh gluaiseachta, ag déanamh lúb mór leis an gcolainn, ag dul ar aghaidh leis na cosa tosaigh ar dtús agus ansin na cosa cúil. Timpeall 20,000 speiceas ann, ina measc lotnaidí suntasacha, an fhoich, an phéist orlaigh, agus leamhan an gheimhridh san áireamh.
Domhain-cheastóireacht
Cás na ‘bhFear Cochaill’ sa Tuaisceart
Cf. Éire in aghaidh na Ríochta Aontaithe (1978) 2 EHRR 25
Bunreacht Shaorstát Éireann
Aisghairm
Cuireadh Bunreacht na hÉireann in ionad Bhunreacht Shaorstát Éireann ar an 1 Iúil 1937. Ba é Éamon de Valera an duine ba mhó a bhí freagrach as an mbunreacht nua, a tháinig i bhfeidhm sa bhliain 1937. Nuair a thug Edward VIII suas ríocht na Breataine, chinn De Valera deireadh a chur le cumhacht an Rí ar Shaorstát Éireann. Dhréachtaíodh bunreacht nua agus ní raibh tagairt ar bith inti do Rí Shasana.
Leasú Uimhir 15
Leag an tAcht Bunreachta, 1929 síos nár ghá do gach ball den Ard-Chomhairle a bheith ina Theachta Dála, tríd an bhforáil gurbh fhéidir le duine amháin acu (seachas an tUachtarán, an Leas-Uachtarán agus an tAire i gceannas Roinn an Airgid) a bheith ina Sheanadóir. Thug sé ceart do Sheanadóir a bhí ina Aire bheith i láthair agus labhairt i nDáil Éireann (go díreach mar a bhí a leithéid de cheart ag a chomhghleacaithe maidir le Seanad Éireann.) Tá forálacha den chineál céanna i mBunreacht na hÉireann, ach méadaíodh líon na hAirí ar féidir leo bheith ina Seanadóirí go dtí beirt. Níor ceapadh ach beirt Sheanadóirí ina n-Airí riamh: Seán Ó Maoileáin (1957) agus Séamas Ó Dubhthaigh (1981-82). mion|Séala Mor do Shaorstát Éireann
An Eoraip
Ba san Eoraip a thosaigh cuid de mhórimpreachtaí an domhain. Leath cumhacht na Gréige, agus na Róimhe ina diaidh, ar fud cuid mhór den Eoraip, maraon le tuaisceart na hAfraice agus iarthar na hÁise. Ón gcéad aistear a rinne Criostóir Colambas chun an domhain nua don Spáinn, thóg an tír sin agus tíortha nach é seilbh de réir a chéile ar Mheiriceá Thuaidh agus Mheiriceá Theas. Thóg tíortha eile ar nós na Breataine, na Portaingéile, na nÍsiltír, na Gearmáine agus na Beilge seilbh freisin ar chuid mhór desna na mór-roinne eile. Leath an Rúis ó Mhoscó siar go dtí an Mhuir Bhailt, soir chomh fada leis an Aigéin Ciúin, agus ó dheas go dtí an Mhuir Dhubh, Sléibhte na Cugaise, agus an Mhongóil. Ní ach ag deireadh an 19ú haois ar aghaidh go dtí lár an 20ú haois a fuair mórán de choilíneachtaí na hEorpa a saoirse arís, cé go bhfuair cuid mhór de Thuaisceart Mheiriceá (Stáit Aontaithe Mheiriceá) a saoirse i 1775. Tá cumhacht airgeadach agus míleata ag an Eoraip i gcúrsaí an domhain, ach is beag é le hais chumhacht SAM nó, go dtí 1989, cumhacht an Aontais Shóibhéidigh. Ach le bunú an Chómhargaidh Eorpaigh, agus a chomharba an tAontas Eorpach, ceapann go leor go dtiocfaidh neart géilleagrach agus míleata arís chun na hEorpa, mar gur mó anois é a dhaonra ná daonra SAM nó an Aontais Shóibhéidigh mar a bhí, nó na Rúise an lá atá inniu ann.
Uí Raghallaigh
Sanas
Faightear an sloinne go forleathan ar fud na hÉireann, san 11ú háit is coitianta sa bhliain 1890 agus sa bhliain 1997.
Glarus
Baile san Eilvéis is ea Glarus atá suite i gcantún Glarus. Bhí 12,570 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2015.
Cairn na Burgh Mór
Is oileán suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd, in iarthar na hAlban, é Cairn na Burgh Mór.
Beinn Lochain
Is sliabh in Albain í Beinn Lochain, atá suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd.
Indrechtach mac Dungalaig
Tugtar an teideal regis Ciannachte ar Indreachtach ina thásc sna hannála.
Münsingen
Baile san Eilvéis is ea Münsingen atá suite i gcantún Bern. Bhí 12,199 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2015.
Comhphobal Eorpach
mion|Méadú an AE Ba é an Comhphobal Eorpach an chéad cheann de thrí ghallán an Aontais Eorpaigh (AE) sna blianta 1993-2009. Cruthaíodh na galláin seo mar thoradh ar Chonradh Maastricht (1992). Tógadh isteach an Comhphobal faoi Aontas na hEoraip sa bhliain 2009.
Tubaiste imirceach sa Mhuir Iónach (2023)
Imeachtaí
Tugadh Andrianna ar an mbád iascaireachta (b'fhéidir 20-30m ar fad), a d'fhág cathair Tobruk sa Libia agus a thrasnaigh an Mheánmhuir, ar a shlí chuig an Iodáil.
Seán de Fréine
Saothair
Tá dhá eagrán dá leabhar Croí Cine foilsithe ag Cló Iar-Chonnacht. Tá an t-eagrán is déanaí níos mó agus níos cuimsithí ná an chéad eagrán a foilsíodh sa bhliain 1990. Is cnuasach é de na céadta sleachta gairide as litríocht na Gaeilge - samplaí de smaointe, den fhilíocht, de nathanna, agus de rudaí inspéise - a cumadh ó cuireadh peann Éireannach le pár i gcéaduair sa séú céad. Pléitear ceisteanna iontu: mar shampla, meon an phobail sa saol Gaelach i leith na cléire, ról na gcineálacha éagsúla amhrán mar ábhar meanma agus misnigh i measc aicmí éagsúla den phobal, an náisiúntacht i gcomórtas leis an náisiúnachas, tábhacht agus todhchaí na Gaeltachta, agus na trí mhórchúis a thug cúlú na Gaeilge sa naoú céad déag. Tá innéacs nua cuimsitheach ginearálta leis an eagrán seo.
Dúnghal mac Amhalaí
Maraíodh mac Dúnghaile, Conaing (bás 786) i gCath Liac Find (.i. Tuiléan).
Aneas
Iris bhliantúil atá tiomnaithe go hiomlán don chuid is fearr de litríocht chomhaimseartha na Gaeilge í Aneas a tháinig amach sa bhliain 2020 den chéad uair. Belles lettres as Gaeilge an fotheideal. Dar le lucht a foilsithe is iris í a léiríonn go bhfuil neart, ealaín, pléasúr agus tathag ag baint le litríocht na teanga sinseartha in Éirinn. Is é an file Simon Ó Faoláin atá ina eagarthóir ar an iris.
Eachtra imirceach Parndorf, 2015
mion|clé|An Volvo FL 180, Burgenland, Parndorf mion|clé|Teifigh, lámh le teorainn na h[[An Ungáir|Ungáire, ar 6 M.F 2015]] Ar 27 Lúnasa 2015, thángthas ar 71 corp i veain san Ostair, le linn 'Géarchéim imirceach na hEorpa'. Plúchadh na daoine a bhí ann. 59 fear, ochtar ban agus ceathrar páistí a bhí sa veain, cailín beag bliain d'aois ina measc.
Páirtí Glas Shasana agus na Breataine Bige
Pobalbhreitheanna
mion|clé|Pobalbhreitheanna don chéad olltoghchán eile. I nglas atá na Páirtithe Glasa (Páirtí Glas Shasana agus na Breataine Bige agus Páirtí Glas na hAlban le chéile).
Géarchéim bhaincéireachta na hÉireann, 2008
2008
Ar Dé Sathairn, 27 Meán Fómhair 2008, bhí Lenihan ag na rásaí capall i bPáirc Ghabhráin, Cill Chainnigh agus an ghéarchéim airgeadais ina thine bhruite ar fud an domhain. Bhí Banc Ceannais Eorpach ag iarraidh dul i dteagmháil leis agus é thar a bheith míshásta le scéim ráthaíochta na mbanc. Ach ní raibh Lenihan le fáil chun labhairt le Jean-Claude Trichet ar an lá sin.
An reachtaíocht
Ag breathnu siar, rinneadh faoi ródheifir é. .Pléann an tuarascáil Nyberg (lch79) na roghanna ag an am. Ní raibh gá le deifir, mar bhí an maoiniú ina gceart arís. Neartaigh an fógra leachtacht mhargaidh go díreach agus bhí an líonrith thart.
2010--2011
Tar éis dhá bhliain ag dul i ngleic leis an ghéarcheim airgeadais, tharls géarchéim eile sa bhliain 2010. Tháinig laghdú tubaisteach ar mhaoiniú an Stáit. Ag pointe amháin, bhí deacrachtaí ag Rialtas na hÉireann infheisteoirí a mhealladh agus rátaí úis os cionn 10%.
Louis De La Bourdonnais
D’éag La Bourdonnais gan phingin i Londain ar 13 Nollaig 1840, tar éis dó a bheith iallach air a shealúchais go léir a dhíol chun a chreidiúnaithe a íocadh, a chuid éadaí san áireamh. Socraíodh a adhlacadh faoi urchar méaróige d'uaigh a sheaniomaitheoir McDonnell i reilig Kensal Green i Londain.
Strictly Come Dancing (sraith 19)
Is comórtas damhsa teilifíse é Strictly Come Dancing, a thosaigh sa Ríocht Aontaithe sa bhliain 2004. Tá sé ar BBC One. Thosaigh an naoú sraith déag ar 18 Meán Fómhair, 2021, agus chríochnaigh sé ar 18 Nollaig 2021.
Belp
Baile san Eilvéis is ea Belp atá suite i gcantún Bern. Bhí 11,548 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2015.
Ceimeaghabháil
deas|250px|thumb|Ceimeaghabháil Brath spreagthaí ceimiceacha ag orgánaigh bheo. Déanta de ghnáth ag cealla nó orgáin gabhdóra ar leith. Cuimsíonn ceimeaghabháil brath boltanach bolaí agus brath blastachta blasanna.
Scáthach
Sna scéalta
Tá céile comhraic ag Scáthach, bangaisce darb ainm Aoife. Nuair a bhagraíonn sí críocha Scáthaí, cloíonn Cú Chulainn í. Agus í ar fhaobhar a chlaímh, socraíonn Cú Chulainn a beo a ligint léi, ach go luíonn sí leis agus mac a bheireann do. Fágann sé Aoife agus í ag iompar a mhic, Connla.
La Tour-de-Peilz
Baile san Eilvéis is ea La Tour-de-Peilz atá suite i gcantún Vaud. Bhí 11,421 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2015.
Stóinse
Is planda é an stóinse (Polygonum bistorta).
Cairbre mac Fógartaigh
Rí Bhreá de chlann Uí Chearnaigh as Loch Gabhair, de rítheaghlach Shíol Aodha Sláine, géag d'Uí Néill an Deiscirt, ba ea Cairbre mac Fógartaigh (Sean-Ghaeilge Coirpre mac Fogartaig) (bás 771). An tArdrí, Fógartach mac Néill (bás 724), ba ea a athair.
An bhliain tar éis deoraíocht Chairbre, chloígh gur dheisceart Bhreá i gCath Bholg Bóinne, agus maraíodh Cearnach mac Flainn (garmhac Fhógartaigh) agus Flaithbheartach mac Flainn, chomh maith leis an rí, Uarchride mac Baeth de Dhéise Bhreá. Bhí feachtas ar siúl ag Donnchadh na Mí in éadan fhir na Laighean, agus bheidís é gur chloígh sé iad ar a shlí abhaile.
Duanaire Finn
Cnuasach 69 dánta agus laoithe as an bhFiannaíocht is ea Duanaire Finn. Is le Fionn mac Cumhaill féin a luaitear na dánta, a cumadh i ndáiríre idir na 12ú agus 17ú haoiseanna. Thiomsaigh Aodh Ó Dochartaigh, file agus gaiscíoch, an saothair dá bhliain 1627, coimisiúnaithe ag Somhairle Mac Domhnaill. Caomhnaítear an lámhscríbhinn inniu sa Choláiste Éireannach i Löwen sa Bheilg.
Gort Inse Guaire
Daoine cáiliúla
Cheannaigh an file WB Yeats túrtheach Normannach i dTúr Bhaile Uí Laí, sráidbhaile trí chiliméadar ón mbaile, agus chuaigh sé á chónaí ann. Bhí sé an-chairdiúil le Lady Gregory agus thug sé cuairt ar a baile i bPáirc an Chúil atá suite in aice le príomhbhóthar na Gaillimhe, go rialta.
Inimirce
De réir Dhaonáireamh 2006, níorbh saoránaigh de chuid na tíre seo ab ea 40% de chónaitheoirí an bhaile. B’as an mBrasaíl iad tromlach na ndaoine siúd. Tháinig na daoine seo ár dtús ag lorg oibre sna monarchana feola, áit ina raibh an pá níos airde ná an pá sa Bhrasaíl. Le linn an chúlú eacnamaíochta, chaill an-chuid díobh a bpostanna áfach, agus bhog go leor acu ar ais go dtí an Bhrasaíl. Faoin am an Daoináirimh sa bhliain 2011, ní raibh ach 27.5% de chónaitheoirí i nGort ó thíortha eile.
Maratón
Ritheadh an maratón mar mhír sna Cluichí Oilimpeacha nua-aimseartha nuair a cuireadh tús leo sa bhliain 1896, ach níor cuireadh caighdeán ar fhad an rása go dtí an bhliain 1921. Sa lá atá inniu ann, meastar go mbíonn tuairim is ocht gcéad maratón eagraithe ar fud na cruinne gach bliain.
Na Ceithre Cúirteanna
Stair
B'é an t-ailtire iomráiteach James Gandon a dhear an áit, agus tógadh sna blianta ó 1796 go dtí 1802 í. Is iad na cúirteanna as ar ainmníodh an foirgneamh ná an tSeansaireacht, Binse an Rí, Cúirt an Státchiste agus Cúirt na bPléadálacha Comónta (Common Pleas as Béarla). Ag druidim chun deiridh don naoú haois déag, leasaíodh córas na gcúirteanna agus tháinig cinn nua in áit na gcúirteanna áirithe seo, ach níor athraíodh ainm stairiúil an fhoirgnimh.
Nuair a bhain an chuid is mó d'Éirinn amach an rialtas dúchais mar Shaorstát, tháinig athrú nua ar chóras na gcúirteanna. Cuireadh sean-Ard-Chúirt na hÉireann ar ceal agus tugadh bata agus bóthar do Thiarna Príomh-Bhreitheamh na hÉireann agus do Thiarna Seansailéara na hÉireann. Ina n-áit sin, tháinig an Chúirt Uachtarach nua, agus an Príomh-Bhreitheamh i gceannas uirthi, chomh maith leis an Ard-Chúirt Bhreithiúnais, agus Uachtarán na hArd-Chúirte i gceannas uirthi.
Léirscrios an Fhoirgnimh sa Chogadh Cathartha
Bhí na Ceithre Cúirteanna i gcroílár na n-imeachtaí le linn Éirí Amach na Cásca, agus arís eile sa Chogadh Cathartha. Le linn an Éirí Amach, ghabh an Chéad Chathlán an foirgneamh faoi chomandracht Éamoinn Uí Dhálaigh. Tháinig an áit sách slán as an Éirí Amach, cé go ndearna gunnaí móra na nGall an-léirscrios sa phríomhchathair. Bhí an scéal i bhfad ní ba mheasa sa bhliain 1922, áfach, nó ba sna Cúirteanna seo a thosaigh an Cogadh Cathartha, go bunúsach.mion|28 Meitheamh 1922|188x188px Nó nuair a tháinig scoilt ar Óglaigh na hÉireann i ndiaidh shíniú an Chonartha Angla-Éireannaigh, shealbhaigh Ruairí Ó Conchúir agus a chuid Óglach an foirgneamh seo, agus iad ag cur in aghaidh an Chonartha. Ar an 14 Aibreán 1922, gabh Ó Conchubhair agus timpeall 200 poblachtánach frith-Chonartha eile na Ceithre Cúirteanna agus roinnt foirgneamh eile, an Oifig Ballasta agus Halla na Máisiún ar Shráid Theach Laighean ina measc. Bhí Seán Lemass, a bhí ina Thaoiseach sna 1960í, ar dhuine de na hÓglaigh seo. Thar lear, ar 22 Meitheamh 1922, scaoileadh marbh Wilson, ar leac a dhorais féin i lár Londain. Bhí Wilson ina chomhairleoir slándála do Phríomh-Aire Tuaisceart Éireann, James Craig ag an am céanaa. mion|30 Meitheamh 1922:  Scriosadh Oifig na dTaifead Poiblí|188x188px Mar thoradh, chuir Rialtas na Breataine brú ar an gCoileánach ionsaí a dhéanamh ar na Ceithre Cúirteanna. Bhí David Lloyd George den tuairim gur poblachtánaigh frith-Chonartha ba chúis leis an marú.
Leáphointe
Is é an leáphointe an teocht ag a n-athraíonn staid ábhair ó bheith ina sholad go dtí bheith ina leacht ach teas a chur leis. Mar shampla, is é leáphointe uisce ná 0 °C nó 273 K. Is ionann leáphointe ábhair (agus teas á thabhairt dó) agus a reophointe (agus teas á bhaint amach as).
Anbhás Aonmhic Aoife
Is scéal de chuid na Rúraíochta é Anbhás Aonmhic Aoife (Sean-Ghaeilge Aided Óenfhir Aífe).
Córas Idirnáisiúnta na nAonad
Taispeánann an tábla na haonaid go léir agus an stair a baineann leo.