cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Monacó
Stair
Sa bhliain 1943, d'fhorghabh arm na hIodáile Monacó. Go gairid ina dhiaidh sin, chaill Mussolini a chumhacht san Iodáil, agus ansin, tháinig na Naitsithe i seilbh na prionsachta. Mar ba ghnách dóibh, thosaigh siad ag aistriú an phobail Ghiúdaigh go dtí na campaí báis. Fuair René Blum, an cóiréagrafaí a bhunaigh Bailé Ceoldráma Mhonacó, bás san Uileloscadh, mar shampla. Ní raibh Louis II, a bhí ina phrionsa ar Mhonacó san am, sásta comhoibriú leis na Gearmánaigh, áfach. D'ordaigh sé dá chuid póilíní rabhadh a thabhairt do na teaghlaigh Ghiúdacha sula dtiocfadh na Gearmánaigh ag breith orthu.
Baile an Chaisil
Baile in oirthuaisceart Chontae Mhaigh Eo is ea Baile an Chaisil (Ballycastle as Béarla). Bhí cónaí ar 234 duine i shráidbhaile mBaile an Chaisil sa bhliain 2011. Bhí cónaí ar 659 duine i dtoghroinn Baile an Chaisil sa bhliain 2011. thumb|left|An cósta gar don bhaile
Maya Widmaier-Picasso
Phós sí Pierre Widmaier agus bhí triúr clainne aici: Olivier, Richard, agus Diana. Is staraí ealaíne í Diana Widmaier Picasso a bhíonn ag díriú ar shaothar a seanathair, Pablo Picasso.
Otto Sander
Aisteoir Gearmánach ba ea Otto Sander (30 Meitheamh 1941 – 12 Meán Fómhair 2013). Cailleadh i mBerlin é sa bhliain 2013.
Joseph Henry
Fisicí Meiriceánach ab ea Joseph Henry (17 Nollaig 1797 - 13 Bealtaine 1878). An chéad}} stiúrthóir ar Institiúid Smithsonian i Washington. D'fheabhsaigh sé an leictreamaighnéad, d'fhionn an féinionduchtas, agus d'fhionn prionsabal an ionduchtaithe leictreamaighnéadaigh neamhspleách ar Faraday.
Liosta bailte sa Bhreatain Bheag
G
Y Gelli Gandryll Glyn-nedd Glynrhedynog Gorseinon Glynebwy
Séamas Ó Lorcáin
Luathshaol
Saolaíodh Ó Lorcáin ar an 21ú Eanáir 1874 mar an dara mac is sinne go eisimircigh Éireannach, Séamas Ó Lorcáin agus Máire Áine Mac an Ultaigh, an bheirt acu ó Chontae Ard Mhacha. Bhí chónaí ar Ó Lorcáin agus a chlann i slumaí Learpholl agus iad beo bocht. Ó aois a seacht ar aghaidh, d'fhreastail sé ar scoil ar maidin agus chuaigh sé ag obair um thrathnóna chun cuir leis an ioncam teaghlaigh, socrúchán a bhí coitianta i measc na teaghlaigh lucht oibre ag an am. Fuair a athair bás agus é 14 agus thosaigh sé ag obair mar phrintíseach ag an gnólacht a bhí a athair ag obair le, ach dífhostaíoch é tar éis dhá bhliain. Bhí sé dífhostaithe ar feadh tamaill agus ansin bhí sé ag obair mar mhairnéalach agus dugaire. Faoi 1903, bhí sé mar shaoiste na ndugaí agus ar an 8ú Meán Fómhair 1903 phós sé Éilís Mac an Bhreithiún.
Ó 1893 ar aghaidh, bhí suim ag Ó Lorcáin ins an sóisialachas agus ghlac sé ballraíocht i bPáirtí an Lucht Oibre Neamhspléach. I 1905, bhí sé mar cheann de na saoistí a ghlac páirt i stailc ar dugaí Learphoill. Tógadh é ar an gcoiste stailce agus cé gur chaill sé a phost mar saoiste mar thoradh ar an stailc, chuaigh a fheidhmíocht i gcion go mór ar Aontas Náisiúnta na nDugairí agus fostaíodh é mar eagraí sealadach ar an aontas. D'éirgh leis post buan a bhaint amach leis an aontas níos déanaí agus i 1906 chuir an aontas go hAlbain é, áit a d'eagraigh sé oibrithe i bPreston agus Glaschú go rathúil.
Piostáis
Crann beag duillsilteach a fhásann 6 m ar airde, dúchasach d'iarthar na hÁise is ea an phiostáis. Na duilleoga cleiteach le 3-5 duilleoigín, is gais rud beag eiteach; na bláthanna scothghlas i gcinn fhada scaoilte; an toradh 2.0-2.5 cm ar leithead, dearg/donn, cosúil le cnó. Fástar go forleathan í le haghaidh a síolta inite a úsáidtear i sócamais.
Is minic a mhearaítear Pistacia vera le speicis eile sa ghéineas Pistacia ar a dtugtar piostáisí freisin. Is féidir na speicis eile seo a idirdhealú ag a gcuid dáiltí geografacha (san fhiántas) agus a gcuid síolta atá i bhfad níos lú agus a bhfuil sliogáin bhoga acu.
Bob Geldof
Cúrsaí an tsaoil
Sa bhliain 1986, an bhliain i ndiaidh Live Aid, rinne an Bhanríon i Sasana ridire onórach de (ach ar an ábhar gur rugadh Geldof in Éirinn, ní féidir leis an teideal ‘Sir’ a chur roimh a ainm).
Níl Aon Ní
Dán le Cathal Ó Searcaigh, file Conallach, is ea Níl Aon Ní. Dán grá atá ann, ach grá neamhchomhlíonta atá i gceist. Tá cuid de thréithe na n-amhrán tuaithe le haithint ar Níl Aon Ní. Tá codarsnacht sa dán idir saol na tuaithe (i dTír Chonaill) agus saol na cathrach (i mBaile Átha Cliath). Tá an dán ar churaclam Gaeilge na hArdteistiméireachta.
Dífhibrileoir
Stair
Thaispeáin an máinlia Claude Beck (1894-1971) i 1947 gur féidir an feidhmiú marfach croí a leigheas ach turraing thomhaiste leictreach a sheoladh tríd an gcroí luath go leor i ndiaidh tosú an fhibrilithe.
Oileán Mhanann
Stádas
left|200px|thumb|Pictiúir [[Saitilít (spásárthach)|satailíte Oileán Mhanann]] Pobal Gael-Lochlannach a bhí i Mhanainn ón mbliain 850 AD nó thart air sin, rud a d'fhág a lán logainmneacha agus an Tinbheal (Tynwald) féin mar oidhreacht. Bhí Manainn á rialú ag ríthe Shasana agus na hAlban gach re seach agus tháinig faoi smacht feodach Choróin Shasana; Cé gur ghabha an Choróin tiarnas an oileáin sa bhliain 1765, lean muintir an oileáin dá rialú féin.
Daonra
De réir dhaonáireamh sealadach na bliana 2006 tá 80,058 duine ina gcónaí i Manainn, agus 26,218 díobh le fáil i nDúglas, príomhbhaile an oileáin. Rugadh 47.6% den daonra i Manainn, 37.2% i Sasana, 3.4% in Albain, 2.1% i dTuaisceart Éireann, 2.1% i bPoblacht na hÉireann, 1.2% sa Bhreatain Bheag agus 0.3% in Oileáin Mhuir nIocht.
Vasco da Gama
Taiscéalaíocht roimh Gama
B'éigean anois an t-eolas seo a chur i gceann a chéile tríd an Aigéan Indiach a bhaint amach. mion|An chéad aistear
Calicut
Bhain an cabhlach amach Kappad in aice le Calikut ar 20 Bealtaine 1498. Nuair a fuair Rí Calicut, an Zamorin, scéala an chabhlaigh d'fhill sé ó Ponnani, an dara príomhchathair aige, agus fearadh fáilte mór roimh Gama, ach aithníodh gur bheag ab fhiú na bronntanais a thug sé siúd leis ó Dom Manuel - ceithre fhallaing scarlóideacha, sé hata, ceithre phíosa coiréil, dhá almasares déag, bosca agus seacht soitheach práis ann, cófra siúcra, dhá bhairille ola agus casca meala. Bhí ionadh ar na hIndiaigh nach raibh ór ná airgead ann, agus thug ceannaithe Moslamacha le fios nach raibh i nGama ach foghlaí mara. thumb|upright|Vasco da Gama ag teacht i dtír ag Calicut ar 20 Bealtaine 1498.
Filleadh
Bronnadh "Aimiréal na bhFarraigí Indiacha" mar theideal ar Gama agus fearadh céim uasal ar a mhuintir.
Bailtean na Mara
Is sráidbhailte suite i Ros, i gComhairle na Gàidhealtachd, iad Bailtean na Mara (Gaeilge: Bailte na Mara, Béarla: Seaboard Villages).
Maol Dúin mac Maoil Fhithrigh
Bhí Maol Dúin lárnach agus chumhacht Chineál Eoghain a mhéadú. Sa bhliain 677, mharaigh sé Dúnchadh mac Ultáin, rí Oiriall (as Tír Mhic Caoirthinn, Loch Feabhail) i nDún Forgo. Sa samhradh 681, bhuaigh sé in éadan Dúnghal Eilne mhic Scannail de Dhál Araí agus Cenn Faelad mac Suibni de Chiannachta Gleann Geimhin ag 'dó ná ríthe' i nDún Ceithirn (Cúil Raithin). Ag tús an gheimhridh 681, cloíodh agus maraíodh Maol Dúin i gCath Bla Sléibe (County Dhoire) ag Ciannachta Ghleann Geimhin agus ag Flann mac Maoil Tuile (bás 700) de Chineál Fhearadhaigh.
Gúrú i gClúidíní
Oileán na Marbh
Seo dán a bhfuair an file coimisiúnú air faoi na hoileáin bheaga amach ó chósta Thír Chonaill, áit ar cuireadh leanaí a cailleadh sular baisteadh iad. Tá ceol curtha leis ag Neil Martin agus chas Maighread Ní Dhomhnaill agus an West Ocean String Quartet é ag ceolchoirm sa bhliain 2006.
Na Cruithnigh
Cónaidhm dreamanna san Albain thoir agus thuaidh ab ea Cruithnigh i rith tréimhsí Iarannaois déanach na Breataine agus luath-meánaois na hAlban roimh theacht na nGael. Bhí cónaí orthu ó thaoibh thuaidh desna haibhneacha Foirthe agus An Chluaidh. Bhí an cháil orthu go gcuiridís dathanna ar a gcoirp.
Ní mór ár n-eolas ar na Cruithnigh, ná ar a dteanga, cé go ndéanann foinsí Gaelacha agus Rómhánacha trácht orthu. Is féidir a gcríocha agus a gcultúr a thuiscint as téacsanna dá leithéid agus Galláin Chruithneacha. Mar shampla, feictear a n-ainm Laidine, Picti, i dtaifid scríofa ón Seandacht go dtí an 10ú haois.
Incigh
deas|upright=1.5|thumb|[[Machu Picchu - cathair chaillte na nInceach.]] Ba í Impireacht na nInceach an impireacht ba mhó i Meiriceá roimh theacht na nEorpach, agus nuair a bhí sí i mbarr a méide, bhí sí ar impireachtaí móra an domhain de réir an chaighdeáin chomhaimseartha. Bhí lárionad riaracháin, polaitiúil agus míleata na himpireachta suite i gCuzco. Thosaigh forbairt na himpireachta seo i sléibhte Pheiriú sa bhliain 1197. I rith na mblianta 1438-1533, d'éirigh leis na hIncigh cuid mhór d'iarthar Mheiriceá Theas a tharraingt isteach ina n-impireacht go cairdiúil nó go cogúil, agus í ag cumhdach cuid mhór de na tailte a bhaineann le Peiriú, Eacuadór, leis an mBolaiv, an Airgintín nó an tSile inniu.
Miotais na nInceach
De réir an mhiotais, chuir Apu Qun Tiqsi Wiraqucha (nó Ticci Viracocha, nó Kon-Tiki), an dia a chruthaigh an tsibhialtacht, - chuir sé a chlann, ceathrar mac agus ceathrar iníon ar shiúl ó Pacaritambo le sráidbhaile nua a bhunú. Bhí teagmháil chraicinn ag fear acu siúd, Manco Capac, le bean acu, Mama Ocllo, agus rugadh leanbh dóibh, Sinchi Roca. Ba é Sinchi Roca a thaispeáin an bealach dóibh go dtí an gleann inar chuir siad bun le príomhchathair na hImpireachta, Cuzco - ba é sin an sráidbhaile nua.
Pachacuti, "a Chuir an Talamh ag Creathnú"
Le cuidiú óna mhac, Tupac Yupanqui, d'éirigh le Pachacuti an cathairstát a iompú ina impireacht. Sa bhliain 1471, nuair a fuair sé bás, bhí sé tar éis Peiriú agus an Bholaiv (de réir theorainneacha an lae inniu) a shealbhú do na hIncigh, chomh maith le codanna den tSile, Eacuadór, agus tuaisceart na hAirgintíne.
Bhí ciall aige do chúrsaí an riaracháin freisin, nó ba eisean a dhealaigh an Impireacht ina ceithre chúige. Chuir sé gobharnóir nó apo ag rialú gach cúige, agus miontaoisigh, t'oqrikoq ag rialú na gceantar agus iad dílis don apo. San am céanna, áfach, d'fhéach sé chuige nach mbeadh aon chumhacht ag an apo ar na sagairt áitiúla ná ar na saighdiúirí a bheadh ar garastún sa chúige. Nuair a tháinig na Spáinnigh go dtí an Impireacht, bhí timpeall ar 15 t'oqrikoq faoi gach apo, ach is dócha nach raibh siad chomh líonmhar nuair a chuir Pachakuti tús leis an gcóras.
Teacht na Spáinneach
Chimigh na Spáinnigh Atahualpa i ndiaidh an chatha seo, agus ansin, thosaigh siad ag éileamh luach mór fuascailte air. Gheall Atahualpa go mbeadh na hIncigh sásta an seomra ina raibh sé féin á choinneáil i mbraighdeanas a líonadh le hór agus a athlíonadh le hairgead geal le saoirse a bhaint amach dósan. Comhlíonadh an gealladh, ach níor scaoil na Spáinnigh saor é. A mhalairt ar fad, chinn siad ar é a mharú, cé go ndearna siad iarracht cuma an dlí is an chirt a chur ar an mbású. Chúisigh siad é faoi fheallmharú a dhearthára, Huascar, agus faoi choireanna eile. D'admhaigh Atahualpa gurbh é an plean a bhí aige, sula ndearna na Spáinnigh príosúnach de, ná iad a mharú - a íobairt do na déithe b'fhéidir - agus a úsáid féin a bhaint as na capaill ina chuid cogaíochta. Fear cliste a bhí ann agus ciall mhaith aige do chomh háisiúil a thiocfadh na capaill isteach aige féin.
Iúil Caesar
Cúlra
Bhí gaolta Caesar ina gconsail agus ina gcinsirí (is é sin, ina ndaonáiritheoirí), freisin.
Saol
Sa bhliain 84 r. Chr. phós Iúil Caesar Cornelia, iníon an chonsail Lucius Cornelius Cinna, a raibh baint aige le páirtí na bPopulares. Nuair a chuaigh Caesar le polaitíocht, ba é an ginealas a dheimhnigh go rachadh sé leis na Populares, le páirtí an phobail. Mar shampla, bhí a uncail Caius Marius ina ghinearál a chloígh an dá threibh bharbartha úd Cimbri agus Teutoni, agus é i gceannas ar pháirtí an phobail sa Seanad chomh maith.
Bás
Ní raibh Marcus Tullius Cicero, máistir na deisbhéalaí agus na reitrice, sáite sa chomhcheilg, ach mura raibh, chonaic sé an dúnmharú le súile a chinn féin, agus bhí sé an-sásta go raibh deireadh curtha leis an "tíorántacht". Bhí sé ar dhuine de na naimhde ba bhinbí a bhí ag Caesar i saol polaitíochta na Róimhe (cé gur bhreá leis prós Chaesar), agus níor cheil sé an ríméad a bhí air i ndiaidh an dúnmharaithe.
Diarmaid Ó Súilleabháin
Liosta leabhar
An uain bheo, Sárséal agus Dill, 1968
Muintir, Sáirséal agus Dill, 1970 (gearrscéalta)
William Herschel
Saol
Ar 13 Márta 1781, tháinig Herschel ar an phláinéad Úránas”, an chéad phláinéad a thángthas air ón chianaois. Agus é ag tabhairt faoi shuirbhéireacht ar na réaltaí, thug Herschel faoi deara go raibh rud ag bogadh os comhair na réaltaí. Ar dtús, shíl sé gur cóiméad a bhí ann.
Sheinn Herschel roinnt uirlisí ceoil agus cumadóir ceoil a bhí ann freisin. Chum sé 24 shiansa agus roinnt míreanna ceoil eile.
Ceolaire feanearrach
Tacsanomaíocht agus córasach
mion| C. j. uropygialis (Dacár, an tSeineagáil) Rinne an nádúraí Constantine Samuel Rafinesque cur síos ar an gceolaire feanearrach sa bhliain 1810, agus tugadh an t-ainm déthéarmach Sylvia juncidis air. Is é Campofelice di Roccella sa tSicil an saindúiche atá aige. Tagann an t-ainm géinis reatha Cisticola ó kisthos na Sean-Ghréigise, "rós carraige ", agus colere na Laidine," cónaigh ". Tagann an téarma sonrach juncidis ón Laidin freisin. agus is ainm ceana de iuncus "giolcach " é.
William Herschel
Naisc sheachtracha
clé|mion
Abraham Lincoln
Na blianta cogaidh
I Mí Mheán Fómhair, 1862, d'eisigh Lincoln an Forógra um Shaoradh ó Bhráca, rud a chiallaigh go raibh sé meáite ar a saoirse a thabhairt do na Gormaigh sa Deisceart, mar cheann de chuspóirí an chogaidh. Meastar anois go bhfuil sí ar cheann de na móróráidí is fearr a tugadh riamh i stair Mheiriceá.
An tSualainn
An 20ú hAois
Tar éis dheireadh an chogaidh, fuair rialtas Sóisialta Daonlathach an chumhacht agus i rith na 1950í agus na 1960í athraíodh polaitíocht an mhargaidh saothair agus beartas sóisialach leasaithe. Thug an tsail bharra eacnamaíoch caighdéan maireachtála ní b'fhearr do chuid mhór den bhunadh i rith na mblianta sin.
Creideamh
Chuir an Reifirméisean Protastúnach deireadh le húdarás na hEaglaise Caitlicí beag nó mór. Ó shin i leith, is baill d'Eaglais na Sualainne (Liútarach) iad fórhmhór mhuintir na tíre.
Ceol
Tá Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse buaite ag an tSualainn sé huaire, sna blianta 1974, 1984, 1991, 1999, 2012 agus 2015.
Círéibeacha Stonewall
mion|Stonewall Inn, Greenwich Village, [[Manhattan]] Thit na círéibeacha Stonewall amach i Nua-Eabhrac ar an 28 Meitheamh -  3 Iúil 1969 agus ba bhuaicphointe ghluaiseacht na homaighnéasacht a agus na haiteachta ar fud Mheiriceá Thuaidh iad. Is ina dhiaidh sin a spreagadh misneach i ngluaiseacht na homaighnéasachta agus na haiteachta. Chuir na círéib eacha seo tús le gluaiseacht idirnáisiúnta do chearta cothroma na homaighnéasachta agus na haiteachta. mion|Físéan faoi Stonewall, le [[Barack Obama]]
An GLF
Tar éis do na Círéibeacha cuid mhór clú a tharraingt ar phobal na homaighnéasach i Meiriceá Thuaidh, tháinig grúpa chun cinn leis an bpobal a eagrú agus a bhainistiú i gceart. Ba as Círéibeacha Stonewall a tháinig an GLF (Gay Liberation Front) ar an bhfód.
Flann mac Maoil Tuile
Ba bhall é Flann sé Cineál Fhearadhaigh, a bhíodh in iomaíocht le Cenél maic Ercae. Bhí Cineál Fhearadhaigh chun cinn sa ríogacht le linn na coda is mó den 7ú haois. Sa bhliain 681, i dteannta lena comhghuaillithe Ciannachta Ghleann Geimhin (Contae Dhoire), chloígh sé rí Ailigh, Maol Dúin mac Maoil Fhithrigh de Chineál Mhic Earca, a maraíodh i gCath Bla Sléibe (Doire).
D'éireodh Chineál Mhic Earca went i gceannas i ríogacht Ailigh agus i ndeireadh na dála san Ard-ríogacht.
Amharclann na Mainistreach
Bunú
link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:Douglas_Hyde_-_Project_Gutenberg_eText_19028.jpg|clé|mion|214x214px|Dubhghlas de hÍde, timpeall na bliana [[1912.]]
Foirgneamh nua
Scriosadh foirgneamh bunaidh na hamharclainne ar 16 Iúil 1951, nuair a réab tine tríd. Cuireadh áitreabh sealadach ar fáil don amharclann in Amharclann na Banríona ar dtús agus aistríodh an amharclann ar ais go dtí an seansuíomh ar 18 Iúil 1966, tar éis d'fhoirgneamh nua-aimseartha a bheith tógtha ar láthair stairiúil na hamharclainne, rud a bhí deartha ag an ailtire Michael Scott.
Comhaltas Ceoltóirí Éireann
Is eagraíocht Éireannach é Comhaltas Ceoltóirí Éireann a dhéanann caomhnú ar cheol traidisiúnta na hÉireann. Bunaíodh an eagraíocht sa bhliain 1951, agus is iomaí craobh atá bunaithe aici timpeall na tíre. Eagraíonn sí comórtas mór darbh ainm an Fleadh Cheoil.
Theobald Böhm
Fliúiteadóir is ceapadóir ceoil a rugadh i München na Gearmáine ab ea Theobald Böhm (9 Aibreán 1794 – 27 Samhain 1881). Bhunaigh sé monarcha ansin i 1828 chun fliúiteanna a dhéanamh. I 1847 dhear is tháirg sé fliúit d'ardchaighdeán fuaime le meicníocht chuí gléasanna. Ar an ngléas seo atá an fhliúit nua-aoiseach bunaithe. Cuirtear tréithe áirithe dá chóras i bhfeidhm sa chlairnéid freisin.
Aifric
Ba é Paul Mercer stiúrthóir na sraithe.
Annraoi Ó Liatháin
Saothair
Suitear dhá úrscéal leis le linn chogaí na nGael sa tréimhse 1641-1652. Baineann Buíon Éireannach in Albain le hionradh Éireannach ar Albain faoi cheannas Alastair mac Colla Chiotaigh Mac Domhnaill i 1645 agus ar an gcogadh a d'fhear Alastair mac Colla Chiotaigh agus Montose ar son an rí in aghaidh lucht na Cunúinte, agus baineann Dún na Cinniúna leis an gcosaint a rinne Féilim Ó Néill ar Dhún Chnoc Séarlais i 1651 in aghaidh arm Pharlaimint Shasana faoin nginearál Coote.
Pireadocsaín
B-vitimín (B6) a bhíonn mar phireadocsaín i nglasraí, agus sa bhfoirm phireadocsach is mar phireadocsaimín i mbianna feolmhara. Sa cholainn malartaítear gach foirm den vitimín chuig fosfáit phireadocsach. Feidhmíonn sí seo mar chomheinsím do na heinsímí a bhaineann le hidiriompú is meitibileacht na n-aimínaigéad. Is annamh a bhíonn sí in easnamh, ach baintear feidhm as dáileoga móra B6 mar chóireáil ar chuid mhaith neamhord, cosúil le siondróm réamh-mhíosta is dúlagar éadrom, bíodh is go gceistítear a héifeachtúlacht. Is féidir go bhfuil baint ag ródháileoga thar thréimhse fhada le neamhoird mheabhracha.
Maol Dúin mac Aodha Alláin
D'éirigh a uncail, Ardrí Niall Frasach (bás 778), as a choróin sa bhliain 770 nó 772, agus rinneadh ansin rí Ailigh de Mhaol Dúin. Insítear sna hannála go ndearna an tArdrí nua, Donnchadh na Mí (bás 797) de Chlann Cholmáin, Uí Néill an Deiscirt, feachtais sa tuaisceart sna blianta 771 agus 772 chun a údarás a dheimhniú. '' Tá taifead fosta ar dhúnmharú Chonchúir, uncail Maoil Dúin, sa bhliain 772.
Andrew Johnson
Alcólach déanta ba ea é, is cosúil, ar meisce nuair a insealbhaíodh é mar leas-Uachtarán sa bhliain 1865.
Sinn Féin
Na blianta luatha
Ní raibh aon bhaint ag Sinn Féin le hÉirí Amach na Cásca, ach mura raibh, is í an chiall chontrártha a bhain na húdaráis agus na nuachtáin araon as imeachtaí an Éirí Amach, nó bhí na focail The Sinn Féin Rebellion - ceannairc Shinn Féin - le léamh ar fud na háite tar éis an Éirí Amach.
Sinn Féin i ndiaidh 1918
Bhuaigh an páirtí 73 shuíochán de na 105 cinn a bhí ar fáil in Olltoghchán na bliana 1918, agus ansin, d'fhógair feisirí an pháirtí nach mbeidís sásta Westminster a bhaint amach ná a gcuid suíochán a ghlacadh i bParlaimint na hImpireachta Gallda i Londain. I dtús na bliana 1919, tháinig feisirí Shinn Féin le chéile le Dáil Éireann, nó parlaimint neamhspleách Phoblacht na hÉireann, a ghairm chun beatha. D'fhógair an Chéad Dáil seo neamhspleáchas na hÉireann, agus thosaigh Cogadh na Saoirse in Éirinn.
Sinn Féin i ndiaidh an Chonartha
B'iad lucht tacaithe an Chonartha a bhuaigh an cogadh, ach tar éis an chogaidh féin, ní raibh lucht an taoibh eile sásta a ndlisteanas a admháil. Bhunaigh na buaiteoirí tír fhéinrialaitheach i sé chontae fichead den tír - Saorstát Éireann. Mar sin, is minic a thugtar "Státairí" nó "Saorstátairí" orthu, agus ainm na bPoblachtánach ag tagairt do lucht an taoibh eile. Chaithfeadh Teachtaí Dála an tSaorstáit dílseacht a mhóidiú do Rí Shasana, rud nár thaitin le hÉamon de Valera ná leis na Poblachtánaigh eile.
Sinn Féin 1930 - 1970
Nuair a thréig de Valera agus lucht leanúna Fhianna Fáil an páirtí, níor fágadh ach dream beag coimeádach sa pháirtí. Ní raibh caidreamh rómhaith ag iarsmaí Shinn Féin leis an IRA, ach an oiread, cé gurbh iad siúd an fórsa ba thábhachtaí agus ba threise i bhfad sa pholaitíocht Phoblachtánach.
Dímheáchan
Laghdú dealraitheach sa domhantarraingt taobh istigh de spásárthach atá i bhfithis os cionn an Domhain, nó árthach atá ag saorthitim. Cuireann an laghdú meáchain, is an easpa cinnteachta ar cá bhfuil an treo síos nó suas, isteach go mór ar fhiseolaíocht na spásairí agus a gcumas obair is turgnaimh a dhéanamh. Go minic faigheann siad tinneas taistil. Má chaitheann spásaire fad mór ama sa staid seo, tagann a mhatáin le bheith lag, ceal teannais, agus idirleathann an-chuid cailciam amach óna chnámha, á ndéanamh bog sobhriste.
Mícheál Dáibhéad
Cogadh na Talún
mion|clé|The Bold Tenant Farmer's Cottage
Dul chun cinn
mion|clé|Michael Davitt, 1882 i [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac (grianghraf ag Napoleon Sarony)]]
Contae Grant, Arkansas
Is contae in Arkansas é Contae Grant. Is é Sheridan príomhbhaile an chontae agus an chathair is mó daonra. Is contae tirim é.
Éan Parthais (réaltbhuíon)
Stair
Fuair Keyser bás sa bhliain 1596, ach chríochnaigh a chúntóir Frederick de Houtman (in éineacht le mairnéalach eile, Vechter Willemsz) an léarscáil. Sa bhliain 1597 tháinig an loingeas ar ais go dtí an Ollainn, agus thug de Houtman an léarscáil neamhaí agus réaltchatalóg do Plancius. Bhí 12 réaltbhuíon nua ar an léarscáil agus 135 réalta ar an gcatalóg. Sa bhliain 1592 rinne Plancius cruinneog neamhaí nua a thug isteach na réaltaí agus na réaltbhuíonta nua (chomh maith le réaltbhuíon eile a chruthaigh sé féin, .i. an Colm). Sa bhliain 1603 tháinig na réaltbhuíonta nua amach i gcló don chéad uair ar réaltatlas Uranometria de chuid an réalteolaí amaitéaraigh Gearmánaigh Johann Bayer.
Órlaithí Flynn
Is polaiteoir Éireannach agus CTR í Órlaithí Flynn (rugadh 13 Bealtaine 1988) a dhéanann ionadaíocht ar Bhéal Feirste Thiar i dTionól Thuaisceart Éireann.
Dingchruthach
deas|250px|thumb|Script dhingchruthach Foirm scríbhneoireachta a bhíodh in úsáid ar fud an Mheánoirthir ar feadh 3,000 bliain go dtí timpeall an 1ú céad RC. Díorthaíodh ar dtús ó phicteagraim é, ach de réir a chéile sheas na siombailí d'fhocail, siollaí is gnéithe foghraíochta. Scríobhadh na samplaí is luaithe ó bharr go bun, ach níos déanaí cuireadh na siombailí ar a dtaobhanna is scríobhadh ó chlé go deas iad. Ar dtús is i bhfoirm múnluithe ar chré bhog le stíleas a bhíodh na siombailí, ach níos déanaí scríobhadh ar dhromchlaí crua iad. Níor léadh na scríbhinní seo arís go dtí an 19ú céad.
Muraisc
Baile in iarthar Chontae Mhaigh Eo is ea Muraisc (Murrisk as Béarla).
Pontún
Baile i dtuaisceart Chontae Mhaigh Eo is ea Pontún (Pontoon as Béarla).
An tEanáir
Is é an tEanáir nó Mí Eanáir an chéad mhí den bhliain. Tá 31 lá ann. thumb|Joachim von Sandrart, an tEanáir, 1642|clé
Lorcán mac Lachtna
Beatha
Dar leis An Leabhar Muimhneach, tháinig Lorcán i gcomharbacht ar Reabachán mac Mothla (bás 934). Sa bhliain chéanna, maraíodh Duibhghiolla mac Reabacháin ag Conghalach mac Lorcáin. Is dócha go raibh Lorcán agus Uí Thoirdhealbhaigh in ann an ríogacht a ghabháil de thairbhe an fheillghnímh seo.
Vision (Aarkus)
Is sárlaoch ficseanúil é The Vision (Aarkus) a dhéanann cumaí i ngreannáin Meiriceánacha foilsithe ag Marvel Comics. Cruthaíodh ag Joe Simon agus Jack Kirby, bhí sé le feiceáil den chéad uair i rith an ré órga i Marvel Mystery Comics #13 (Sam. 1940), foilsithe ag réamhtheachtaí Marvel, Timely Comics.
14 Feabhra
Is é an 14 Feabhra an 45ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra. Tá 320 lá fágtha sa bhliain nó 321 lá i mbliain bhisigh.
Coimisinéir (Parlaimint na hAlban)
mion| Shuigh an t-ailtire William Bruce i bParlaimint na hAlban mar choimisinéir síre do [[Fìobha|Fhìobha (1669-74), agus do Shiorrachd Cheann Rois (1681-2).]] mion| Toghadh Fletcher de Saltoun sa bhliain 1678 ina Choimisinéir do [[Lodainn an Ear|Haddingtonshire .]] mion| Teach na Parlaiminte, Dùn Èideann Reachtóir ab ea coimisinéir a ceapadh nó a toghadh chun feidhmiú ar son buirge nó contae ríoga i bParlaimint na hAlban réamh- Aontachta agus i gCoinbhinsiún na nEastát  (Béarla: Convention of the Estates) gaolmhar. Is téarmaí comhionanna iad Feisire Parlaiminte (FP) agus Teachta i dtíortha eile.
31 Iúil
Is é an 31 Iúil an 212ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 213ú lá i mbliain bhisigh. Tá 153 lá fágtha sa bhliain.
Murchadh mac Maoil Dúin
Sa bhliain 820, rinne Murchadh triail ar an ard-ríogacht agus cuireadh i gceannas slua Uí Néill an Tuaiscirt go Druim ind Eich (Droimeanach? Áth Cliath), agus san am céanna chuaigh Conchúr le hUí Néill an Deiscirt agus na Laigin ó thuaidh. Níor tharla cath ámh. Sa bhliain 822, rinne Murchadh iarracht eile ar an ard-ríogacht, agus cuid le fir an tuaiscirt go hArd Breacáin (Contae na Mí). Thréig faoi rún ansin go Murchadh fir Bhreá, faoi cheannas Diarmada mhic Néill (bás 826) de chlann Uí Chearnaigh, Síol Aodha Sláine. Rinne Conchúr ionradh ar Bhreá agus rinne campa ag Gualu. Rinne sé ionradh agus ar dheisceart Bhreá agus bhí ár mór d'fhir Bhreá agus ghéill Uí Chearnaigh. Rinne Murchadh Cumascach mac Tuathail, rí of Ard Ciannachta, a dhúnmharú sa bhliain 822, is dócha mar dhíoltas as a chliseadh.
Jay Rockefeller
Rugadh i gCathair Nua-Eabhrac é. Bhain sé amach céim ó Ollscoil Harvard i stair agus teangacha an Chian-Oirthir tar éis staidéar ar feadh trí bliana a bheith déanta aige ar an tSeapáinis i dTóiceo. Bhí sé páirteach i gCór na Síochána i Washington, D.C.
Ruarc mac Brain
Sa bhliain 843, insítear i nAnnála Uladh gur mharaigh go fealltach Artacán mac Domnaill ag Ruarc mac Brain, ach ní thugtar aitheantas ar bith eile. Mar an gcéanna sa bhliain 846, ní thugtar teideal dó nuair a throid sé i dteannta le Maol Seachnaill mac Maoil Rúnaí in éadan Tiarnaigh mhic Fhógartaigh, a chloígh iad. Ina thásc i nAnnála Uladh don bhliain 862, tugtar dó ach an teideal "rí Uí Dhúnlainge". Deirtear i nAnnála na gCeithre Máistrí gur mharaigh Uí Néill é.
Dinnireacht
mion|clé|[[Póstaer|Póstaerː Saighdiúir Sóivéadach, timpeall 1920. ]] Ionfhabhtú stéige a chuireann tús le buinneach iomadúil, fuil is múcas san eisfhearadh is ea dinnireacht. Tarlaíonn an dinnireacht go hiondúil nuair a bhíonn caighdeáin na sláintíocht a go dona.
Ionsaí Barcelona 2017
Ag an am céanna, maraíodh beirt agus gortaíodh roinnt daoine eile in ionsaí sceana a rinneadh in Turku na Fionlainne.
Díobhadh (speiceas)
Dul in éag speicis, i ngnáthóg ar leith (díobhadh áitiúil) nó ar Domhan. Sainmhínítear go bhfuil speiceas ainmhí imithe in éag muna bhfuarthas sa nádúr fiáin é le 50 bliain.
Contae Clay, Arkansas
thumb|deas|Suíomh sa stát Arkansas.
Sa bhliain 2016 bhí 14,920 duine ina gcónaí ann. Tá achar 1,660 ciliméadar cearnach (1,660/km²), agus mar sin, tá dlús daonra 10/km² sa chontae.
Michael Bloomberg
A shaol gnó
left|350px|thumb|Michael Bloomberg agus a bhanchara reatha, Diana Taylor, ag gála [[Time 100 sa bhliain 2006. Tháinig an pictiúr seo ón bhfísbhlag "Rocketboom".]]
Otley
Is ceantar suite i Leeds, Yorkshire Thiar é Otley.
An Ostair
Eacnamaíocht
Úsáidtear an euro mar airgeadra san Ostair. Dar le tuairisc na bliana 2017 ón gCiste Airgeadaíochta Idirnáisiúnta, is é geilleagar na hOstaire an 45ú ceann is mó ar domhan de réir olltáirgeacht intíre (OTI) paireachta cumhacht cheannaigh (PCC), agus an 28ú ceann de réir OTI ainmniúla. De réir OTI PCC de réir chónaithigh, is an 23ú geilleagar is mó ar domhan atá ag an Ostair, é ar $49,247 don chónaitheach.
Matamaitic
Cainníocht
Tosaíonn staidéar an cainníocht le uimhreacha, ar dtús le na uimhreacha aiceanta agus slánuimhir agus uimhríocht orthu.
Rothar
Ainmneacha malartacha
Tosaíodh ar rotha cúitiuc a chur ar rothair in 1869 agus bhí siad níos sócúl ansin. Tosaíodh feidhm a bhaint as an shlabhra chun an ghluaiseacht a éascú leis an 'Rover' a chum J.K. Starley sa Bhreatain agus bhí an rothar i bhfad níos sláine dá bharr sin, agus de bharr an dá roth a bheith ar aon mhéid. Thiomáin an slabhra an roth cúil a bhí ag casadh ar luas níos airde ná na troitheáin agus bhí an rothar níos tapúla dá bharr sin. Cuireadh feadán aeir sna rotha, rud a chuir tuilleadh feabhais ar socúlacht agus luas na gléasa. Tosaíodh ar an rothar a tháirgeadh ar bhonn thionsclaíoch agus bhí án-éileamh air mar mhodh taistil i mbailte agus faoin tuath, mar go raibh siad saor go leor don lucht oibre.
Britain's Got Talent (sraith 13)
Is iad Simon Cowell, Amanda Holden, Alesha Dixon agus David Walliams na breithiúna don tsraith seo.
Arthur Schopenhauer
Saothar
Cosúil le George Berkeley, bhí Schopenhauer barúlach nach mbeadh ollchruinne ar bith ann ach gurbh é go raibh an duine ann agus é ag tabhairt na hollchruinne faoi deara. Bhí dearcadh dorcha éadóchasach aige ar an saol, nach raibh ann, go bunúsach, ach gleann na ndeor.
Fifth Harmony (albam)
Cairteacha
{|
Pudsey
Is ceantar suite i Leeds, Yorkshire Thiar é Pudsey.
Muireadhach mac Brain Ardchinn
Sa bhliain 795, maraíodh go fealltach a athair ag a chomharba, Fíonsneachta Ceathairdheach (bás 808). Sa bhliain 805, chuir an tArdrí, Aodh Oirdní (bás 819) de Chineál Eoghain, an ruaig ar Fhíonsneachta, agus chuir sé an bheirt Mhuireadhach i gcoróin mar leath-ríthe. Chuaigh Fíonsneachta ag lorg tearmainn chuig Muirgius mac Tommaltaig (bás 815), rí na gConnacht, a thug cuidiú dó a choróin a fháil ar ais sa bhliain 806.
An Cnoc Gorm
Is baile suite i gComhairle na h-Eaglaise Brice é an Cnoc Gorm.
Ailléil
Ailléilí ceannasacha agus cúlaitheacha
Tuigtear anois go bhfuil an chuid is mó de lócais an-pholamorfach agus mórán ailléilí acu a bhfuil a n-uimhir ag brath ar an bpobal, agus go bhfuil a lán éagsúlachta ag baint le hailléilí nach bhfuil a gcuid feinitíopaí chomh difriúil sin le chéile.
Galracha géiniteacha
Tá baint ag a lán galracha le dhá ghéin chúlaitheacha a bheith ag duine le haghaidh tréith aonghéiniteach. Ar a leithéidí tá ailbíneachas agus fiobróis chisteach. Tá galracha eile ann a thagann d'ailléilí cúlaitheacha agus atá níos coitianta i measc na bhfear toisc go bhfuil an lócas géiniteach ar an gcrómasóm X agus nach bhfuil ag na fir úd ach aon chóip amháin: tá siad heimisigeach. Tá baint ag an dathdhaille leis seo.
An Fhoirnéis
Miotaseolaíocht
Ós rud é nár cruthaíodh réaltbhuíon na Foirnéise go dtí an 18ú haois, níl aon bhaint aici le miotaseolaíocht an tSeansaoil. Lena chois sin, ní bhaineann aon mhiotaseolaíocht leis an réaltbhuíon seo ós rud é gur scoir Lacaille den thraidisiún sin ar dá réir a d'ainmnítí na réaltbhuíonta as carachtair mhiotaseolaíocha; ina áit sin roghnaigh sé go formhór ainmneacha uirlisí a úsáidtear sna heolaíochtaí.
Richmond Hill, Leeds
Is ceantar suite i Leeds é Richmond Hill.
Lugaid Mend
Acts
He carried on and finished the invasion of the southern end of Connacht started by King Crimthann mac Fidaig. The war defined the present day boundary between County Clare and County Galway. -->
Diosgraife
Neamhord a chuireann isteach ar chumas duine scríobh is litriú i gceart.
Tarlaíonn cineálacha éagsúla míchumas litrithe, agus go minic, deacrachtaí gaolmhara léite.
Deargadaoil i mBád fó Thoinn
Sampla cumasach den úrscéal campais, a thugann faobhar fés na boic mhóra atá i gceannas ar na hinstitiúidí acadúla fé láthair, faoin struchtúr comhachta atá i bhfeidhm agus faoin gcleachtas áiféiseach atá á bhrú ar an aos léinn.
Stailc agus Frithdhúnadh 1913 (Baile Átha Cliath)
Domhnach na Fola, 31 Lúnasa 1913
Tugann gluaiseacht lucht oibre na hÉireann ”Domhnach na Fola” ar na himeachtaí seo i gcónaí (cé go n-aithnítear dhá ”Dhomhnach Fola” eile i stair na hÉireann san fhichiú haois).
Le cor a thabhairt in aghaidh an chaim bhunaigh an Lorcánach, Séamus Ó Conghaile agus Séamus Roibeard de Faoite, iar-Chaptaen in Arm na Breataine Móire, - bhunaigh siad mílíste lucht oibre, Arm Cathartha na hÉireann, le léirsithe an lucht oibre a chosaint.mion|Constance Markievicz
Maireann an Frithdhúnadh
Ar feadh seacht míonna bhí na mílte is na hathmhílte de lucht oibre Bhaile Átha Cliath. Is é an chiall a bhain an tIrish Independent as an scéal gurbh é an Lorcánach an bithiúnach, ach ar ndóigh, ba le hÓ Murchadha na nuachtáin seo.
Conall Eachluath
Life
Enlarged the bounds of his command, and ruled With equity the countries he had won.
Sergey Vladimirovich Cherkasov
Maítear go spiaire Rúiseach is ea Sergey Vladimirovich Cherkasov, a rugadh sa bhliain 1986. mion|[[Príomh-Stiúrthóireacht Fhoireann Ghinearálta Fhórsaí Armtha Chónaidhm na Rúise|An GRU]]
Hidrealú
Scoilt móilín trí ghníomhú uisce. Úsáidtear an téarma go príomha ar thiontú eistir chuig alcól is aigéad (i dtiontú saille go dtí gliosról is aigéid shailleacha, mar shampla) agus cúlú an pholaiméiriúchán comhdhlúthúcháin, chun próitéiní a bhriseadh ina n-aimínaigéid is polaishiúicrídí a thiontú ina siúcraí. Úsáidtear an téarma freisin chun cur síos ar thiontú salann aigéid nó buin ar ais go dtí an t-aigéad nó an bun sin.
Gearóid Mac Spealáin
Múinteoir agus cigire
Chaith sé tréimhse mar oide scoile i Luimneach, ach ceapadh é ina chigire scoile sa bhliain 1930. Sa bhliain 1937, d'éirigh sé as an bpost sin agus chuaigh sé i mbun scríbhneoireachta.
Scríbhneoireacht
Is iomaí aistriúchán a rinne Mac Spealáin ar leabhair scoile. Scríobh sé drámaí do pháistí freisin. Is ar a leabhair staire is mó a sheasann a chlú, áfach. Foilsíodh Cathair Luimnigh I & II sa bhliain 1950, Uí Cairbre Aobhdha sa bhliain 1960 agus Stair Aos Trí Muighe sa bhliain 1967. Bhíodh Mac Spealáin ag obair mar mhúinteoir i gColáiste Bhréanainn i mBaile an Bhuinneánaigh chuile shamhradh agus foilsíodh Ar Chamachuaird laisteas den tSionainn sa bhliain 1965. Theip an tsláinte air ina dhiaidh sin, go mór mhór radharc na súl, agus cailleadh sa bhliain 1975 é. Bhí a shaothar deireanach, Stair Uí Chonaill Gabhra (a foilsíodh sa bhliain 2004) críochnaithe aige i láimhscríbhinn.
Scothscéalta
Leabhar Gaeilge de chuid Phádraic Uí Chonaire is ea Scothscéalta. Is bailiúchán é de roinnt de na scéalta ab fhearr a scríobh sé. Sin é an fáth a tugadh Scothscéalta air; ba é Tomás de Bhaldraithe a d'fhoilsigh an leabhar sa bhliain 1956.
Tubaiste Surfside, Miami (2021)
Tharla Tubaiste Surfside ar 24 Meitheamh 2021, thart ar 1:30 a.m. de réir am na háite, nuair a thit bloc árasán anuas ina chnap go tobann. Bhí Champlain Towers South suite i Surfside, Miami, Florida. Túr dhá stór déag a bhí sa bhloc árasán a tógadh sa bhliain 1981. clé|mion Fuair b'fhéidir 150̝ bás nuair a thit Champlain Towers anuas ina chnap. Bhí 136 árasáin sa bhloc agus mór go leor (110 m2 go 420 m2). Chuir tinte sa smionagar as go mór d'obair na seirbhísí tarrthála ar feadh cúpla lá.
Austin Currie
Polaiteoir agus gníomhaí cearta sibhialta i dTuaisceart Éireann ab ea Austin Currie nó Aibhistín Ó Comhraí (11 Deireadh Fómhair 1939 - 9 Samhain 2021),
Saol
Chaill sé a shuíochán san olltoghchán in 2002 agus d'éirigh sé as an bpolaitíocht.
Iasc an Deiscirt
Roimh an 20ú haois tugadh Piscis Notius mar ainm ar an réaltbhuíon seo, rud a chiallaíonn "iasc deisceartach". (As Gréigis a thagann an focal notius, nó νοτιος, rud a chiallaíonn "deisceartach" sa teanga sin.)
Fáinneog shléibhe
Tá sé le fáil i réigiúin sléibhtiúla i ndeisceart agus i lár na hEorpa. Go stairiúil, fuarthas ceithre eiseamal in Éirinn.
Ryanair
1990idí
Sa bhliain 1998, d'ordaigh an aerlíne cúig cinn is dhá scór d'eitleáin mhóra den déanamh Boeing 737-800. Bhí dhá mhórmhilliún dollar ar na heitleáin seo, ach ó bhí caipiteal nua faighte ag an gcomhlacht, b'acmhainn dó a leithéid a cheannach.
2003-2004
Sa bhliain 2003, d'fhógair Ryanair go raibh sí ag ceannach 100 eitleán eile den chineál chéanna ón mBoeing. In Aibreán na bliana céanna, cheannaigh Ryanair an aerlíne úd Buzz, aerlíne ísealchostais a raibh an gnó ag teip uirthi, ón KLM, an aerlíne Ollannach.
I rith na bliana 2004, thug O'Leary rabhadh go raibh cath deiridh le cur idir aerlínte na hEorpa, agus nach dtiocfadh ach cúpla aerlíne ísealchostais slán as an teagmháil sin - Ryanair agus an comhlacht úd EasyJet, de réir chosúlachta. Sa dara ráithe den bhliain sin a chaill an comhlacht airgead an chéad uair le fada anuas, - 3.3 milliún euro. Ní raibh mórán ann, áfach, i gcomparáid leis an mbrabús a bhí á dhéanamh ag an gcomhlacht roimhe sin, áfach.
2005-2006
I bhFeabhra 2005, d'fhógair Ryanair go raibh 70 eitleán eile den déanamh chéanna ordaithe aici, agus céadrogha aici ar 70 ceann i mbreis orthu sin. San am sin glacadh leis go gcuirfeadh an ceannach seo ar chumas na haerlíne líon na bpaisinéirí a ardú ón 34 mhilliún, a raibh súil leo don bhliain 2005, go 70 milliún sa bhliain 2011. Bheadh cuid de na heitleáin seo lonnaithe sna bunáiteanna Eorpacha, dhá cheann déag acu, a bhí ann cheana féin, agus an chuid eile le lonnú sa deich mbunáit nua a bhí an comhlacht dírithe ar a oscailt i rith an chéad seacht mbliana eile.
2007
An brabús a bhain an comhlacht amach sa cheathrú ráithe den bhliain 2006, chuaigh sé thar a raibh tuartha ag na hanailiseoirí. Sa tréimhse ó Dheireadh Fómhair 2006 go Feabhra 2007 chuaigh an stoc timpeall ar 50 % i méadaíocht. Thug na nuachtáin le fios go raibh an comhlacht ag díol a chuid eitleán den déanamh 737-800 thar an bpraghas a d'íoc sé féin astu. Tugadh faoi deara freisin go raibh na táillí eitilte ag fás.mion|Ryanair Holdings Group, 20 Bealtaine 2020. Foinseː Planespotter.net
An Tairiscint Táthcheangail ar Aer Lingus
Ar an lá céanna, dhiúltaigh Aer Lingus don tairiscint táthcheangail, ó bhí sí ag teacht salach uirthi féin. Bhí 47 % de scaireanna an chomhlachta ag an Stát, ag iontaobhas úinéireachta an lucht oibre agus ag slánaonaid eile nach raibh sásta glacadh le tairiscint Ryanair. Thairis sin, bhí seilbh ar 4 % eile ag Banc na hÉireann agus ag Bainc-Aontas Éireann, nach raibh an chuma orthu go mbeidís sásta a gcuid a dhíol le Ryanair. Mar sin, thit an tóin as an tairiscint táthcheangail.
Faoi dheireadh, cheannaigh British Airways (nó IAG, International Airlines Group) Aer Lingus sa bhliain 2015. mion|clé|Ryanair Boeing 737 NG Max EI-EVJ (Manchester Airport (EGCC) sa bhliain 2019, is cosúil)
Ryanair as Gaeilge
Bhí físeán bolscaireachta as Gaeilge á scaipeadh ag Ryanair do Sheachtain na Gaeilge sa bhliain 2016 agus fiú cúpla focal Gaeilge acu ina dteachtaireachtaí ríomhphoist ag an am.
Impireacht na Péine
Leabhar le Patrick Radden Keefe is ea Impireacht na Péine: Stair Rúnda na Clainne Sackler. (Béarla:Empire of Pain: The Secret History of the Sackler Dynasty). Scrúdaíonn an leabhar stair mhuintir Sackler, lena n-áirítear bunú Purdue Pharma, a ról i margaíocht na cógaisíochta, agus ról lárnach an teaghlaigh san eipidéim ópóideach.
Gearrchuntas
Rinne Mortimer agus Raymond Sackler infheistíocht i dtaighde ar ópóidí agus gnóthaíodh Oxycodone dá n-infheistíocht i dtaighde ar deireadh thiar. De réir mar a chuaigh níos mó de Mortimer agus Raymond Sackler isteach ar an mbord ag Purdue Frederick, d'fhorbair an teaghlach fórsa díolacháin chun Oxycodone a dhíol, ag baint úsáide as teicníochtaí a bhunaigh Arthur chun tionchar a imirt ar pholaiteoirí, oifigigh rialtais agus dochtúirí, chun an piolla a cheadú.
Muirgheas Ua Con Cheanainn
Beatha
Is amhlaidh gur tháinig Aodh Ua Con Cheanainn (II) i gcomharbacht ar Muirgheas.
Foinsí
RIA MS 1233 (23.Q.10)
Camille Pissarro
A óige
D'imigh Camille Pissaro go dtí an Fhrainc sa bhliain 1842, agus é 12 bhliain d'aois chun dul ar scoil in Passy, in aice le Páras.
Hidrifileach
Sa cheimic, airí uisce-éilitheach a bhíonn ag grúpaí polacha agus an chuid is mó de na comhdhúile ianacha. Malairt dhíreach an airí hidreafóbaigh, a bhíonn ag comhdhúile comhfhiúsacha neamhpholacha, cosúil leis na hidreacarbóin (olaí, mar shampla).
Crannbhanc
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7d/The_house_at_the_end_of_the_street.jpg/300px-The_house_at_the_end_of_the_street.jpg|deas|mion| Anótálann an chuid is mó de na crannbhainc leaganacha de struchtúr frásaí (ar chlé) nó struchtúr spleáchais (ar dheis). Sa teangeolaíocht, is corpas de théacs parsáilte é crannbhanc (Béarla: treebank) a anótálann struchtúr abairtí comhréireacha nó séimeantacha. D'athraigh tógáil corpas parsáilte, go luath sna 1990idí, an teangeolaíocht ríomhaireachtúil as éadan, ag baint leasa as sonraí eimpíreacha ar scála mór.
John Hume
Foirgneamh Hume
Ainmníodh foirgneamh mór ar champas a alma mater i Má Nuad as John Hume. Osclaíodh Foirgneamh Hume go hoifigiúil ar 23 Aibreán 2005.
Natalia Estemirova
Gníomhaí ar son chearta an duine ba ea Natalia Khusainova Estemirova (Rúisis: Наталья Хусаиновна Эстемирова)(1958 – 15 Iúil 2009), a bhí ina baill den eagraíocht Rúiseach chearta daonna ' Cuimhneachán' (Rúisis: Мемориал).
Vasily Arkhipov
Mar cheannasaí foirne an chabhlacháin agus mar dhara ceannasaí ar an bhfomhuireán faoi thiomáint díosail B-59, dhiúltaigh Arkhipov cead a thabhairt don chaptaen agus d’oifigeach polaitíochta toirpéid núicléacha a úsáid i gcoinne Chabhlach na Stát Aontaithe, cinneadh a d’éiligh comhaontú na dtrí oifigeach. Tar éis a bháis, bhí Arkhipov aitheanta go forleathan mar dhuine a "shábháil an domhain" lena ghníomhartha ar an B-59.
Gairmréim luath
Tar éis dó céim a bhaint amach i 1947, d'oibrigh  Arkhipov sa seirbhís fomhuirí ar bord báid sa Mhuir Dhubh, i gCabhlaigh an Tuaiscirt agus sa Mhuir Bhailt.
Timpiste K-19
I mí Iúil 1961, ceapadh Arkhipov ina leas-cheannasaí agus mar sin ina oifigeach feidhmiúcháin ar an bhfomhuireán diúracán balaistíoch nua de chuid an Hotel-class K-19. Tar éis cúpla lá de chleachtaí a dhéanamh amach ó chósta thoir theas na Graonlainne, d'fhorbair an fomhuir sceitheadh an-mhór ina chóras fuartháin imoibreora. Theip ar an gcóras fuaraithe mar gheall ar an sceitheadh seo. Cuireadh isteach ar chumarsáid raidió freisin, agus ní raibh an fhoireann in ann teagmháil a dhéanamh le Moscó.
Paul Henry (ealaíontóir)
Saothar
Phéinteáil Henry The Potato Diggers in Acaill, a díoladh ar €400,000 in 2013.
Anna Politkovskaya
Ar an 7 Deireadh Fómhair 2006, lámhachadh í nuair a bhí sí ag dul isteach san ardaitheoir sa bhloc árasán ina raibh ina cónaí. Bhí Politkovskaya go tréan in aghaidh an uachtaráin Vladimir Putin.
Dúnmharú Aidan Moffitt agus Michael Snee (2022)
mion|an chúirt dúiche áitiúil i Sligeach Dúnmharaíodh Aidan Moffitt, 41 bliain d'aois ar an 10 Aibreán 2022 ag a theach cónaithe in Arda an Chartúin i Sligeach agus dúnmharaíodh Michael Snee, 58 bliain d'aois, ag a theach cónaithe i Radharc na Cathrach i Sligeach ar an 12 Aibreán 2022. Deirtear go raibh cúis homafóbach leis na maruithe agus gur bhuail an bheirt íospartach lena ndúnmharfóir ar líne.
Domhnall mac Muireacáin
Is doiléir iad na ríliostaí Laighneacha sa tréimhse seo. Molann Francis John Byrne gurb í cúis an mhearbhaill seo ná gur lag a bhí ríthe Uí Dhúnlainge ag an am de bharr cumhacht a gcomharsan, Cearbhall mac Dunlaing (bás 888), rí na nOsraí, cé nach ndearna rí Laigean de féin riamh.
Is dócha gur tháinig Domhnall i gcomharbacht ar a athair mar thaoiseach Uí Fhaoláin sa bhliain 863. Fuair a réamhtheachtaí mar rí Laigean, Ailill mac Dúnlainge Uí Mhuireadaigh, bás sa bhliain 871, ach ba é Muireadach mac Brain Uí Dhúnchadha (bás 885) atá luaite agus imeachtaí na mblianta 870 agus 875 á dtuairisc. Dar leis an Chronicum Scotorum agus annála Éireann eile, tháinig Domhnall i gcoróin na Laighean sa bhliain 880. Más fíor, bhí sé i réim as sin go dtí 884.
Beithe
Is baile suite i gComhairle Shiorrachd Áir a Tuath é Beithe.
Eafráím an Siriach
Naomh is ea Bede. Rugadh é i 306 i Nusaybin é agus fuair sé bás ar 9 Meitheamh 373, san Edessa.
Marbach am Neckar
Cathair i gceantar Ludwigsburg i mBaden-Württemberg, an Ghearmáin is ea Marbach am Neckar.
George Jones
Amhránaí ab ea George Glenn Jones a rugadh ar an 12 Meán Fómhair, 1931, i Saratoga, Texas, agus a fuair bás ar an 26 Aibreán, 2013 i Nashville, Tennessee.
Muircheartach mac Néill
Clann
Bhí máthair a athar, Maol Mhuire (bás 913; ní Choinnigh mhic Ailpín), pósta le hAodh agus, tar éis a bháis, Flann Sionna. Bhí beirt mhac aici le Flann, Domhnall (bás 921) agus Liagnach (bás 932).
Bannau Brycheiniog
''Is alt é seo faoin sliabhraon 'Bannau Brycheiniog'. Maidir leis an bpáirc náisiúnta, féach Páirc Náisiúnta na mBeach Bhreac.''
An Bhaiscíris
Is í an Bhaiscíris an teanga is mó a labhraítear i an Bhaisceartastáin le 1.2 milliún cainteoirí.
Limistéar an euro
Chomh maith leo sin, tá ceithre "mhion-stát", atá ceangailte leis an gcríoch mar gheall ar chonraí airgidis lena gcomharsain: Tá an scéal chéanna sa Chosaiv agus i Montainéagró, a bhaineann feidhm as an euro mar airgead dlistineach. Bhaineadh sí feidhm as Mark na Gearmáine roimhe sin mar airgeadra.
Rawdon, Yorkshire Thiar
Is sráidbhaile suite i Leeds é Rawdon.
Plaisteach
Truailliú
Sa bhliain 2023, tháinig eolaithe (ag obair san Elvéis agus san Artach) ar mhiocróib, atá ábalta plaistic a dhíleá ag teocht íseal. Fuarthas roinnt baictéar agus fungas a dhíleánn plaistic ag 15 chéim celsius. (Táthar eolach ar neart miocrób a bhriseann plaistic anuas ag teocht os ceann 30 céim cheana féin. Ach baineann costas ard agus truailliú leis an chleachtas sin mar gheall ar an teas a bheadh de dhíth).
Conann
Is abhainn suite i Ros, Comhairle na Gàidhealtachd, é Conann.
Mobile Homer
Craoladh an tríú heipeasóid déag, "Mobile Homer", den séú sraith déag The Simpsons ar an 20 Márta 2005. Scríobh Tim Long an eipeasóid seo. D'fhéach 8.49 milliún duine ar an eipeasóid.
Bolgán béice
mion|Spóir á scaoileadh as bolgán béice Corpthoradh cruinn, sféarúil go minic, a bhíonn ar fhungais áirithe is ea bolgán béice. Faightear os cionn talún é. Fuasclaítear na spóir nuair a bhriseann balla an bholgáin. Tá roinnt speiceas i gceist, ach tá na fíorbholgán béice go léir sa roinn Basidiomycota.
Lámhach Sutherland Springs
mion|clé|Dúirt [[Donald Trump ag an am go raibh Kelley glan as a mheabhair.]]
Christopher Hinton
Innealtóir núicléach a rugadh i dTisbury, Shasana ab ea Christopher Hinton (12 Bealtaine 1901 – 22 Meitheamh 1983). Thóg sé an chéad stáisiún núicléach cumarsáideach mórscála i gCalder Hall, Cumbria, a thosaigh i 1956 agus a tháinig chun deireadh a ré i 2003.
Inneall difríochta
Gléas meicniúil is ea inneall difríochta, nár fhéad ach suimiú agus dealú a dhéanamh (uimhríocht), a dearadh chun táblaí uimhreacha, a bheadh úsáideach le haghaidh loingseoireachta, a ríomh.
Caisleán Bhaile Átha Cliath
Stair
Tógadh an Caisleán faoi údarás Rí Shasana Seán sa bhliain 1204 mar ionad riaracháin agus mar stóras do chiste an Stáit.
Sa chéad chaisleán bhí ceithre thúr agus bhí croth dronuilleogach air sa bhliain 1684. Ach loiteach an chuid is mó den fhoirgneamh sin in ndóiteán sa bhliain sin--níl ach túr amháin fágtha. clé|mion|Chapel Royal Tógadh an chuid is mó den chaisleáin sa lá atá inniu ann san 18ú haois. Is anseo a bhí cónaí ar an Leasrí, ba é sin ionadaí Rí Shasana in Éirinn, go dtí 1782, nuair a thógadh áit chónaithe nua i bPáirc an Fhionnuisce, (Áras an Uachtaráin). Bhí údarás na Bhreataine in Éirinn suite ann suas go dtí 1922, agus b'é san áit seo a bhí ceanncheathrú na Sasanaigh agus iad ag troid i gcoinne na hÉireannaigh sa Chogadh Angla-Éireannach idir 1919 agus 1921.
Má aibhéiseach
thumb|300px|Léaráid d'[[éiceachóras muirí. Comhfhreagraíonn Crios C don mhá aibhéiseach.]] Réimsí an-mhaola de ghrinneall na farraige móire. Go minic síneann siad thar 1,000 km. Faightear iad taobh amuigh d'imill na n-ilchríoch, áit a dtéann dríodar isteach go saor ón talamh. Clúdaíonn siad an-chuid den Aigéan Atlantach is an tAigéan Indiach, ach is tearc iad san Aigéan Ciúin. Léiríonn siad dríodar tiubh de dhríodar ón talamh atá ag réiteach gairbhe an bhunghrinnill. San Aigéan Ciúin tá claiseanna domhaine is stuanna oileán a chuireann bac le scaipeadh an dríodair ó na hilchríocha.
Uada Ua Con Cheanainn
Beatha
Bhí Uada faoi ghéillsine Ruairí Uí Chonchúir, rí Chonnacht agus Ardrí Éireann.
Paindéim COVID-19 sa Nigéir
Thosaigh an paindéim COVID-19 sa Nigéir ar an 27 Feabhra 2020, nuair a thaispeáin toradh tástála gur tholg saoránach Iodálach i Lagos an víreas.
The Seven-Beer Snitch
Craoladh an ceathrú heipeasóid déag, "The Seven-Beer Snitch", den séú sraith déag The Simpsons ar an 3 Aibreán 2005. Scríobh Bill Odenkirk an eipeasóid seo. D'fhéach 7.48 milliún duine ar an eipeasóid.
Paindéim COVID-19 sa Nigéir
Cúlra
Ar an 31 Eanáir 2020, bhunaigh an NCDC "Coronavirus Preparedness Group".