cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Liosta de na hoileáin in Oileáin Fharó
Is liosta é seo de na hoileáin in Oileáin Fharó:
Dunnstown, Victoria
Sliabh Warrenheip
Bhí an bolcán beo idir 50,000 agus 100,000 bliain ó shin, agus ritheadh an laibhe ó dheas. D'fhág sí timpeall cúig sraith basailt ina diaidh agus gach ceann acu idir deich méadar agus fiche méadar ar dhoimhne.
Drochaid Abha
Ba dhroichead suite i dTaigh an Uillt, Earra-Ghàidheal agus Bòd, in iarthar na hAlban, é Drochaid Abha.
Eamon Corbett
Polaiteoir Éireannach ab ea Eamon Corbett ( - 21 Lúnasa 1945). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.
Am Faigh a' Ghàidhlig Bàs? (Dán)
Am Faigh a' Ghàidhlig Bàs?
Am Faigh a' Ghàidhlig Bàs? (Dán)
Droim Leathan
Stair
Coinníodh scrín mhaisithe mhiotail, ar a dtugtaí Breac Maedhóg, anseo sna meánaoiseanna agus bhíodh taisí de roinnt naomh ann, Maedhóg san áireamh. (Tá an scrín anois in Ard-Mhúsaem na hÉireann).
Caoilfhionn Nic Pháidín
Is údar agus scoláire í an Dr. Caoilfhionn Nic Pháidín a d'oibrigh in Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath in Éirinn. Bhí sí ina ball de Choimisiún na Gaeltachta idir 2000 agus 2002.
Sa bhliain 1995 bhunaigh sí Cois Life, comhlacht foilsitheoireachta Gaeilge a phléann le saothair acadúla agus litríochta, i gcomhar le Seán Ó Cearnaigh. Is í comhstiúrthóir an chomhlachta í faoi láthair. Faigheann Cois Life cúnamh ón gComhairle Ealaíon, agus ó Chlár na Leabhar Gaeilge, Foras na Gaeilge.
Darú (Contae Laoise)
Stair
Bhí stad do chóistí idir BÁC agus Corcaigh suite ag an Red Lion Hotel. Sa bhliain 1842 tháinig seirbhís laethúil Bianconi idir Mountmellick agus Cill Chainnigh i gcomharbas air.
Éanfháidheacht
Is é an rud atá i gceist le héanfháidheacht, nó dreolánacht, ná fáistineacht nó fáidheadóireacht le gutha, le heitilt, nó le luí éan.
Plasmodium malariae
Is prótasón seadánacha é Plasmodium malariae gur cúis leis an ghalar maláire i ndaoine. Tá sé ar cheann de roinnt speiceas de seadáin Plasmodium a ionfhabhtaíonn orgánaigh eile mar phaitiginí, lena n-áirítear Plasmodium falciparum agusPlasmodium vivax, atá freagrach as formhór na is mó de na hionfhabhtuithe mhaláireacha. Le fáil ar fud an domhain, cruthaíonn sé "an mhaláire neamhurchóideach" mar a thugtar air, nach bhfuil beagnach chomh contúirteach leis an gceann a tháirgeann P. falciparum nó P. vivax. I measc na gcomharthaí tá fiabhras a tharlaíonn arís ag eatraimh thart ar thrí lá - fiabhras cartáin nó maláire chartáin - níos faide ná eatraimh (tréach) dhá lá a bhíonn i gceist sna seadáin mhaláire eile.
Arthur Conan Doyle
Scríbhneoir agus dochtúir Albanach de phór na hÉireann a bhí in Arthur Ignatius Conan Doyle (Artúr Iognáid Conán Ó Dúill an leagan Gaeilge, ach ní úsáidtear go coitianta é). Saolaíodh Conan Doyle i nDún Éideann ar an 22 Bealtaine 1859, agus fuair sé bás i gCrowborough in Oirthear Sussex, Sasana, ar an 7 Iúil 1930.
Saothair
I measc shaothair Arthur Conan Doyle tá: Sa bhliain 1909, foilsíodh tuairisc eile le Arthur Conan Doyle. um ainghníomhartha na mBeilgeach sa Chongó.
Caisleán na Cnapóige
Stair
Tógadh an caisleán do Sheán Mac Con Mara, taoiseach Gaelach, fear a chuir bailchríoch ar thógáil Chaisleán Bhun Raite chomh maith tar éis dá athair, Siodha, tús a chur leis an obair. Ba phátrún flaithiúil é Seán de chuid na hEaglaise Caitlicí chomh maith agus d'íoc sé as tógáil Mhainistir Chuinche chomh maith. Cuireadh garastún de chuid Rialtas Shasana i gceannas ar an gcaisleán in aimsir Chromail agus bronnadh tionóntacht na Cnapóige ar Arthur Smith, saighdiúir Cromalach, tar éis do mhuintir Mhic Con Mara tacú leis an rí i rith an chogaidh, ach tugadh an caisleán agus a dtailte ar ais dóibh tar éis do Shéarlas II teacht i gcoróin.
June's Diary
2016: Chasing Destiny
I 2016, bunaíodh an ghrúpa le cabhair ó iarbhall Destiny's Child Kelly Rowland agus shínigh siad go lipéad L.A. Reid Epic Records.
Brienna DeVlugt
Rugadh Brienna DeVlugt ar an 26 Samhain, 1993. Tógadh í bPrinceton, New Jersey í.
Bundúchasaigh na Tasmáine
Na chéad Eorpaigh
Dúirt an staraí James Bonwick gur léir go raibh mná éigin fuadaithe ag sealgairí ach go raibh mná eile ann a bhí dílis dá bhfir nua agus a théadh abhaile le bronntanais. Tugann sé cuntas ar an drochíde a thugadh sealgairí éigin do Bundúchasaigh mná. Nuair nach raibh an oiread sin ban ar fáil le “trádáil” mhéadaigh ar an bhfuadach, agus sa bhliain 1830 dúradh go raibh caoga bean ar a laghad ina sclábhaithe ar oileáin Chaolas Bass. "'Harrington, a sealer, procured ten or fifteen native women, and placed them on different islands in Bass's Straits, where he left them to procure skins; if, however, when he returned, they had not obtained enough, he punished them by tying them up to trees for twenty-four to thirty-six hours together, flogging them at intervals, and he killed them not infrequently if they proved stubborn.' (H.W.Parker The Rise, Progress, and Present State of V. D. Land 1833)"
Atháitriú na mBundúchasach
Sa chuid deiridh den bhliain 1831 thug George Augustus Robinson 51 Bundúchasach leis go dtí áit ar Oileán Flinders a dtugtaí The Lagoons uirthi. Tharla nach raibh sí oiriúnach toisc go raibh sí gan uisce agus rite le gaoth, agus nach raibh talamh insaothraithe ann. Mura bhfuair na Bundúchasaigh prátaí ó shealgairí agus teacht ar chánóga earrghearra a bheith acu bheidís marbh le hocras. Laistigh de roinnt míonna cailleadh duine is tríocha acu. "They were lodged at night in shelters or 'breakwinds.' These 'breakwinds' were thatched roofs sloping to the ground, with an opening at the top to let out the smoke, and closed at the ends, with the exception of a doorway. They were twenty feet long by ten feet wide. In each of these from twenty to thirty blacks were lodged ... To savages accustomed to sleep naked in the open air beneath the rudest shelter, the change to close and heated dwellings tended to make them susceptible, as they had never been in their wild state, to chills from atmospheric changes, and was only too well calculated to induce those severe pulmonary diseases which were destined to prove so fatal to them. The same may be said of the use of clothes ... At the settlement they were compelled to wear clothes, which they threw off when heated or when they found them troublesome, and when wetted by rain allowed them to dry on their bodies. In the case of Tasmanians, as with other wild tribes accustomed to go naked, the use of clothes had a most mischievous effect on their health."
Na hantrapeolaithe
Níl pobal Bundúchasach na Tasmáine ar aon intinn, áfach, faoi nádúr an “Bhundúchasachais”. Scar na Palawa leis na Lia Pootah sa bhliain 1996, agus tugadh údarás dóibh a shocrú cé hiad na daoine ar de shliocht Bundúchasach iad sa Tasmáin agus ceart acu dá réir ar sheirbhísí Bundúchasacha. Ní aithníonn na Palawa ach daoine ar de shliocht phobal Chaolas Bass iad: deir na Lia Pootah, de réir foinsí béaloidis, gur de shliocht na mBundúchasach a d’fhan sa Tasmáin iad. Is dóigh leis na Lia Pootah nach labhraíonn Lárionad Bundúchasach na Tasmáine thar a gceann toisc gurb iad na Palawa a reachtálann é. Ón mbliain 2007 i leith tá daoine ag iarraidh tástáil DNA a úsáid chun ginealaigh a dhéanamh amach. Cuireann na Palawa in aghaidh úsáid na tástála seo, ach deir na Lia Pootah gur fearr í ná an an bealach atá anois ann chun an Bundúchasachas a dhearbhú.
Caol Reatha
Is sráidbhaile san Eilean Sgitheanach, Comhairle na Gàidhealtachd, é Caol Reatha nó Caol Reithe.
Bundúchasaigh na Tasmáine
Reachtaíocht
I Mí an Mheithimh 2005 rinne Comhairle Reachtaíochta na Tasmáine sainmhíniú nua ar an mBundúchasachas san Aboriginal Lands Act. Ritheadh an Bille chun go gcuirfí toghcháin ar siúl don Chomhairle Tailte Bhundúchasach. Is féidir le duine a mhaíomh gur Bundúchasach Tasmánach é de réir na gcritéar seo:
Naomh Ursula
Finscéal
Ach nuair a bhí an Mhór-roinn bainte amach aici, shocraigh Ursula dul ar oilithreacht go dtí an Talamh Naofa. Bhí sé de mhí-ádh orthu casadh ar phágánaigh in Köln, sa Ghearmáin, agus cuireadh chun báis iad; dícheannaíodh na maighdeanacha go léir; ach mharaigh an taoiseach Hunach Ursula le saighead. clé|mion|Mharaigh an taoiseach Hunach Ursula le [[saighead (Francesco Ruschi, 17ú haois, Gallerie dell'Accademia, Venice)]]
Na hUrsalaigh
Tugadh Cuallacht Aingil de Naomh Ursula, nó na hUrsalaigh, ar an mná a bhí ag obair le Naomh Aingeal Merici. Dob iad an chéad chuallacht bean rialta a d’oibrigh taobh amuigh den chlochar iad, agus an chéad ghrúpa bean rialta le múineadh a dhéanamh.
1876
Tarluithe
mion|Cath na Little Bighorn sna Stáit Aontaithe
Universidade Federal da Bahia
Is ollscoil í Universidade Federal da Bahia atá suite i Salvador, Bahia, sa Bhrasaíl.
Eachlann
deas|200px|thumb|Eachlann Stábla nó foirgneamh a gcoinnítear agus a gcothaítear capaill ann. Baintear úsáid as an bhfocal chun Mews an Bhéarla a aistriú.
Nólsoy
Is oileán Faróch é Nólsoy.
Wallace, Victoria
Baile beag in Victoria san Astráil is ea Wallace. Tá sé suite i Sír Moorabool naoi gciliméadar is nócha ó thuaidh ón bpríomhchathair Melbourne. Tá Abhainn an Moorabool Thiar in aice leis agus tá feirmeacha ina thimpeall.
Bhíodh na Wathaurong, pobal Bundúchasach, ina gcónaí anseo, agus tá déantúsáin dá gcuid le fáil in áiteanna fós.
Skúvoy
Is oileán Faróch é Skúvoy.
Fusobacterium
Is géineas de bhaictéir ghradhiúltacha, snáithíneacha, anaeróbacha iad Fusobacterium, cosúil le Bacteroides. Glacann Fusobacterium páirt i ngalair daonna, m.sh. galar drandail, siondróm Lemierre, agus othras dromchlachnis san áireamh. Cé gur tuairiscíodh roimhe go raibh Fusobacterium ar fáil go rialta in orafharaing an duine, is í tuairim an lae inniu í ná gur cheart plé le Fusobacterium mar bhaictéar pataigine.
Fionn Bheinn
Is sliabh Albanach é Fionn Bheinn atá suite ó dheas de Loch Fannich in iarthuaisceart na nGarbhchríoch, Comhairle na Gàidhealtachd. Tá sé 933 m ar airde agus tá sé liostaithe mar 'Munro'.
1877
Tarluithe
mion|Rue de Paris, temps de pluie, 1877, péintéireacht de chuid Gustave Caillebotte
Ficsean eolaíochta
Teacht na Toinne Nua
Sna seachtóidí, chuir David Niven agus Poul Anderson sracadh nua san fhicsean crua-eolaíochta, is é sin, sa chineál ficsin eolaíochta a chuir béim ar an bhfíor-eolaíocht mar chuid den scéalaíocht. Is é an t-úrscéal úd Ringworld an ceann is tábhachtaí le Niven. San am chéanna, bhí Ursula Le Guin ag déanamh a marana féin ar cheisteanna socheolaíochta agus antraipeolaíochta. mion|Ursula Le Guin, 2005
Buninyong, Victoria
Sliabh Buninyong
Bolcán spíonta is ea Sliabh Buninyong agus é 745 méadar ar airde os cionn leathantas mór an Mhachaire Iartharaigh. Bhain seachtar fear bán tairbhe as sa bhliain 1837 chun radharc a fháil ar an tír thiar agus thiar thuaidh. Cuireadh 217 acra i leataobh mar pháirc phoiblí sa bhliain 1866 agus tógadh bóthar suas go dtí barr an tsléibhe sa bhliain 1926. Bhí tarraingt daoine ar an sliabh ar feadh an 19ú haois, agus áiseanna radhairc agus picnice á soláthar dá réir. Tá an obair sin ar siúl i gcónaí, agus rinneadh iarracht sa bhliain 1983 ar chrainn a chur ar aghaidh lom thuaidh an tsléibhe, ach theip uirthi.
Reilig Buninyong
Chuir muintir Learmonth fúthu sa cheantar sa bhliain 1838 agus cuireadh a lán daoine sa tseanreilig. Bhí an reilig nua ann faoin mbliain 1849 agus í roinnte ina gceithre rannóg chreidmheacha. Bhí timpeall 10,000 duine i mBuninyong i dtréimhse an óir agus ba mhinic mná ag fáil bháis i luí seoil agus fir á marú i dtimpistí mianadóireachta nó ag fáil bháis de ghalar scamhóige. D'fhaigheadh timpeall céad duine bás gach bliain. Le himeacht aimsire laghdaigh an daonra, ach tá an reilig in úsáid i gcónaí.
William Gerard
Óige
Cé gur maítear nach raibh a dhóthain eolais aige ar an dlí chun a bheith ina Ard-Seansailéir, fuair sé a lán taithí roimhe sin: ceapadh é mar Ard-Aighne na Breataine Bige i 1554, mar Bhreitheamh Chester i 1556,mar ghiúistís sa Bhreatain Bheag i 1559 agus mar leas-ghiúistís Chester i 1561.
Hollins, Alabama
Is sráidbhaile i gContae Clay, Alabama, Stáit Aontaithe Mheiriceá é Hollins. Bhí 545 duine a bheith ina gcónaí sa tsráidbhaile sa bhliain 2010.
William Gerard
Ard-Aighne na hÉireann
Admhaítear gur bhain sé Éire amach le dea-rún agus gur chuir sé tús maith leis an obair. Chuir sé cúirteanna seisiúin ar bun ar fud oirthear agus oirdheisceart na tíre. Mhol sé go gceapfaí Sasanaigh san Ard-Chúirt in áit na seanbhreithiúna a rugadh in Éirinn agus nach raibh iontu ach "scarecrows, mere shadows", cé go raibh sé sásta Éireannaigh oilte a cheapadh faoi dheoidh.
Deireadh saoil
Cuireadh é in Eaglais Naomh Oswald in Chester. Tá cuntas fada ina uacht ar dheacrachtaí faoi airgead agus ar cé chomh deacair is a bhí sé aige a chúram a chothú.
Centro Federal de Educação Tecnológica de Minas Gerais
Is ollscoil í Centro Federal de Educação Tecnológica de Minas Gerais atá suite i gBelo Horizonte, Minas Gerais, sa Bhrasaíl.
Bunaíodh í ar an 8 Meán Fómhair, 1910.
Meall a' Chrasgaidh
Forbhreathnú
Tá an sliabh suite go lárnach laistigh de na Fanniche agus tá ar cheann de na sléibhte is inrochtana den ghrúpa, leis na bóithre A832 agus A835 díreach ó thuaidh uaidh. Luíonn sé ar dhroim thuaidh-theas, maille leis an dá 'Munro' eile, Sgurr nan Clach Geala agus Sgurr nan Each, agus is minic a dreaptar iad go léir ag an am céanna.
Baile Munna
Taitneamhachtaí
Tá go leor páirceanna agus clós súgartha tar éis a bheith cuireadh suas. Tá an t-aon IKEA in Éirinn suite díreach taobh amuigh den sráidbhaile. Agus tá cúple scoileanna suite ann chomh maith. Tá Gaelscoil bunscoile ann agus tá Trinity Comprehensive an t-aon meánscoil (Ballymun Comprehensive roimhe).
Centro Federal de Educação Tecnológica Celso Suckow da Fonseca
Is ollscoil í Centro Federal de Educação Tecnológica Celso Suckow da Fonseca (CEFET-RJ) atá suite i Rio de Janeiro, sa Bhrasaíl.
New Cross
Is baile é New Cross atá suite sa bhuirg London Borough of Lewisham, Londain Theas.
William Gladstone
Clú
Ba é Benjamin Disraeli a phríomh-namhaid i bpolaitíocht ag an am.
Bhí Gladstone i gcumhacht arís sa bhliain 1886, Ritheadh An Chéad Bhille um Rialtas Dúchais na hÉireann ar 8 Aibreán 1886., Ach ní bhfuair sé faomhadh Theach na dTeachtaí.
Granada
Is í cathair Granada na Spáinne príomhchathair an réigiúin Granada agus í súite i gcomhphobal féinrialaitheach na hAndalúise. Tá sí suite faoi shléibhte Sierra Nevada ag cumar an dá abhainn, Darro agus Genil. Suíonn sí 738 méadar os cionn leibhéal na mara ach uair a chloig tiomáint ón Meánmhuir, an Cósta Tropical. De réir daonáirimh sa bhliain 2005 bhí 236,982 duine sa chathair, agus beagnach leathmhilliún sa cheantar uirbeach.
Ríocht Granada
Chuir fionnachtana tíreolaíocha na Portaingéile isteach ar an trádáil leis an Afraic agus chuaigh ríocht Granada i léig. Le haontú Ríochta Castile agus Aragon i 1479 chaith na ceannairí Críostaí súile santacha ar an méid a bhí fágtha de shealús na Múrach sa Spáinn. Cuireadh léigear ar Granada agus ghéill an rí deireanach Moslamach, Muhammad XII, nó Boabdil mar a thug na Spáinnigh air, do na 'Ríthe Caitliceacha' ar an 2 Eanáir 1492.
Na Torrain (An t-Eilean Sgitheanach)
Is sráidbhaile san Eilean Sgitheanach, Comhairle na Gàidhealtachd, é na Torrain.
Seicteachas
Socheolaíocht
Is féidir le daoine aonair, pobail agus institiúidí bheith seicteach. Is é atá i gceist anseo grúpaí eile a smachtú, cearta grúpaí eile a shéanadh agus mí-úsáid a bhaint as cumhacht.
• drochmheas a chaitheamh ar an ghrúpa eile
Seicteachas in Éirinn
Scríobh Robert McMillen go bhfuil an Tuaiscirt bunaithe ar an seicteachas, ar an scoilt idir an dá phobal agus tá an scoilt sin ann leis. I dTuaisceart Éireann
Dán díreach
Is iomaí ábhar a bhíodh á gcíoradh sa dán díreach ach ba iad an dán adhmholta agus an marbhna is mó a bhíodh á gcumadh. Tá aortha agus dánta pearsanta ar marthain ach ní mór an méid acu a tháinig slán. Tá sé maíte go mb’fhéidir gur iarsma den phágántacht a bhí sa dán adhmholta agus é de chumhacht aige rath a chur ar an bhflaith. Tá sé maíte freisin gurbh oifigeach i gcúirt an taoisigh é an file agus go dtugtaí ómós dó dá réir. Bhí súil ag an bhfile i gcónaí go bhfaigheadh sé cúiteamh fial as a shaothar.
Fuaimniú
1. Rang “b”: déanann b, g & d rím le chéile (mar shampla: gad & lag | foda & coda| géag & séad | leanab & sealad). 2. Rang “c”: déanann c, p & t rím le chéile (mar shampla: cnoc & sop | maca & slata). 3. Rang “ch”: déanann ch, ph & th rím le chéile (mar shampla: sgeach & cleath | Life & ithe | eich & beith). 4. Rang “bh”: déanann bh, gh, dh, l, mh, n & r rím le chéile (mar shampla: neamh & feadh | taraidh & adhaigh | ionadh & iodhan | teagh & treabh | eibhe & meile). 5. Rang “ll”: déanann ll, m(m), ng, nn & rr rím le chéile (mar shampla: mall & barr & crann & am | long & fonn & corr | druim & tuill | cluineam & fuigheall). Nuair a thagann consain den rang seo idir gutaí (i lár focail) nó guta fada a bheith rompu, is féidir leo rím a dhéanamh le rang “bh” (mar shampla: cruinne & buille | cruinne & uile | ciall & iarr | ciall & rian | féin & céim). 6. Rang “s”: déanann s rím leis féin amháin.
Deibhidhe
Sampla:
Tagairti
Meyer, Kuno. A Primer of Irish Metrics with a glossary, and an appendix containing an alphabetical list of the poets of Ireland. Dublin. School of Irish Learning. Hodges, Figgis, & Co., Ltd, 1909
Art Ó Néill
Beatha
Bhí sé ina teagascóir cónaithe ag an Belfast Harp Society idir na blianta 1808 agus 1813, agus chothaigh an cumann go dtí lá a bháis é.
Whitney Houston
Is é "I Will Always Love" ceann de na hamhráin is rathúla a bhí ag Whitney, a bhí sa scannán The Bodyguard (1992). clé|mion|̊Whitney Houston sna 1990idí
Muscfhia
Ainmhí is ea an muscfhia.
Jimmy Gopperth
Is imreoir rugbaí é Jimmy Gopperth. Rugadh é ar 29 Meitheamh, 1983 i New Plymouth, an Nua-Shéalainn. Chuaigh sé ar New Plymouth Boys' High School nuair a bhí sé óg. Imríonn se uimhir a deich (outhalf) ar na páirce. D'imir sé ar ceithre clubanna go dtí seo sa a ghairm bheatha. Hurricanes (2005-2008), Blues (2009), Newcastle Falcons (2009-2013) agus anois, imrionn sé le Leinster Rugby. Ní imrionn sé ar foireann New Zealand All Blacks ach d'imir sé le Junior New Zealand All Blacks, an dara foireann i New Zealand. Foriomlán, scóráil sé 1,225 pointa sa a ghairm bheatha go dtí seo.
Ryan Giggs
Is traenálaí agus iarimreoir sacair é Ryan Joseph Giggs a rugadh mar Ryan Joseph Wilson ar an 29 Samhain 1973. D'imir sé le Manchester United go 2014. Bainisteoir cúnta Manchester United atá ann faoi láthair. Comhúinéir Salford City F.C. é freisin.
Tōson Shimazaki
B'údar Seapánach é Tōson Shimazaki (島崎 藤村 - Shimazaki Tōson) (25 Márta 1872 – 22 Lúnasa 1943). De ghnáth déantar tagairt dó mar Tōson. Thosaigh sé mar fhile rómánsach agus tharraing cáil air féin ina dhiaidh sin mar nádúraí mór sa phrós. Bhí sé ag scríobh i ré Meiji, i ré Taisho agus sa chéad chuid de ré Showa.
I mbun oibre
Sa bhliain 1895 rinne sé cónaí in Sendai i dtuaisceart na Seapáine agus é ina oide in Ollscoil Tohoku Gakuin. Foilsíodh Wakanashū (若菜集), an chéad díolaim filíochta aige, sa bhliain 1897, agus tháinig iomrá air dá bharr.
An scríbhneoir
Ba é Shinsei (新生 Beatha Nua, 1918-1919) an t-úrscéal ba scannalaí a scríobh sé. Cuireann sé síos ar an gcaidreamh collaí a bhí aige le Komako, a neacht, agus a fhios aige go raibh fios an scéil ag a hathair (an deartháir ba shine aige). Nuair a d'éirigh Komako torrach chuaigh Tōson chun na Fraince le fearg a ghaolta a sheachaint. Dúirt sé gur dhual athar dó an rud a rinne sé, ach cáineadh go forleathan é as a drochiompar agus as an eachtra a chur ar sochar dó féin trí úrscéal a dhéanamh di.
Ardeaglais Pisa
Ardeaglais Chaitliceach atá suite i bPisa na hIodáile í Ardeaglais Pisa.
Lineville, Alabama
Tagairtí
==Naisc sheachtracha==
Mariah Carey
Ainmníodh Carey mar an ban-cheoltóir is mó na mílaoise ag na World Music Awards i 2000. Ach tháinig meath ar rath Mhariah i ndiaidh 2000, nuair a theip ar albam agus scannán s'aici Glitter.
Arado Ar 232
Fad: 24 m
Manufacturer: Arado Flugzeugwerke
Aipiceaplast
Is plastaid neamh-fhótaisintéiseach díorthaithe é an t-aipiceaplast a fhaightear i bhformhór na hApicomplexa, lena n-áirítear Toxoplasma gondii, Plasmodium falciparum agus Plasmodium spp eile. (seadáin gur chúis leo an mhaláire), ach ní i gcásanna eile mar Cryptosporidium. Shíolraigh sé ó algaí (tá díospóireacht ann faoi cé acu algaí glas nó dearg a bhí anseo) trí insiombóis thánaisteach. Tá an t-aipiceaplast timpeallaithe ag ceithre scannán sa chuid is forimeallaí den chóras inscannáin. Óstálann an t-aipiceaplast bealaí meitibileacha tábhachtacha cosúil le sintéis na n-aigéad sailleach, sintéis réamhtheachtaí iospréanóid agus codanna de chonair bithsintéiseach na haeime.
An Mhucais
Forbhreathnú
Bhaintí gaineamh grianchloiche ar ardchaighdeán as cliatháin an tsléibhe; feictear iarsmaí na n-oibreacha cairéil ar a taobh thuaidh. Is bealach chun bharr an tsléibhe é 'Bealach an Mhianadóra', bealach a leanann cuid den chosán a d'úsáideadh na hoibrithe chun na cairéil a bhaint amach. D'onnmhairítí an gaineamh agus d'úsáidtí é den chuid is mó i ndéantas na gloine optúla. Tosaíonn slí níos fusa chun na stuaice i Mám na Mucaise ar thaobh theas an tsléibhe. alt=Droichead na nDeor. Droichead beag déanta as cloch liath, atá ag tabhairt bealach thar srutháin. Tá sé suite ar phortach, agus tá bun sléibhe - an Mhucais - le feiceáil sa gharchúlra|mion|Droichead na nDeor, agus bun na Mucaise le feiceáil sa chúlra alt=Leac cuimhneacháin do na himircigh a d'fhág Cloch Cheann Fhaola thar Dhroichead na nDeor. Is éard atá mar scríbhinn air ná: "Fad leis seo a thagadh cairde agus lucht gaoil an té a bhí ag imeacht chun na coigrithe. B'anseo an scaradh. Seo Droichead na nDeor." sa chló thraidisiúnta.|mion|Leac cuimhneacháin do na himircigh a d'fhág Cloch Cheann Fhaola thar Dhroichead na nDeor.
Boston Red Sox
Is foireann daorchluiche Mheiriceánach í na Stocaí Dearga Bostúin. Imríonn siad i bPáirc Fenway i mBostún.
Cúige Zaporizhia
Na hAonaid Riaracháin
Tá an cúige roinnte ina 20 réigiún.
Proinnsias de Priondargást
A shaol gairmiúil
Ba Luimníoch go smior é Proinnsias de Priondargást le tamall fada caite aige i gcúrsaí poiblí na Cathrach ársa úd agus Réigiún an Mheán-Iarthair i gcoitinne. Dob iad an Ghaeilge agus an Ceardchumannachas is mó a spreag é i rith a shaol ar fad. Lean sé ceird thraidisiúnta a mhuintir mar bháicéir ar dtús, ach chas sé go luath i dtreo an cheardchumannachais mar ba dhual dó, ón dá thaobh dá mhuintir.
Patrick Murphy
Polaiteoir Éireannach ab ea Patrick Murphy (13 Bealtaine 1889 – 1 Bealtaine 1968). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.
Pádraig Óg Ó Conaire
Leabhair
Bhain Mícheál Ó Conghaile an-úsáid as scríbhneoireacht Phádraig Óig nuair a scríobh sé a shaothar taighde faoi shaol Chonamara agus faoin gcur síos a tugadh air i litríocht an cheantair.
Saol
Bhí Ó Conaire ina ollamh i gColáiste an Spidéil ar feadh naoi mbliana déag. clé|mion|[[Teach Laighean]] Chaith Ó Conaire seacht mbliana fichead ina aistritheoir i dTeach Laighean ó 1931 go 1958, agus bhí sé ina léitheoir nuachta do Raidió Éireann chomh maith.
Phós sé Anastasia O'Connell as Béal Átha na Muice i Maigh Eo i 1913. Ba sa bhaile sin a chónaigh sé go dtí go bhfuair sé an post mar aistritheoir i mBaile Átha Cliath. Bhí triúr mac aige, agus iníon a fuair bás go hóg. mion|333x333px|Fuair Ó Conaire bás tar éis dó éirí [[Tinneas|tinn agus é ag iascaireacht i gCuan Chasla]] Fuair Ó Conaire bás tar éis dó éirí tinn agus é ag iascaireacht i gCuan Chasla lena mhac Piaras, ar an 5 Lúnasa 1971. Cuireadh i mBéal Átha na Muice é.
Janet Jackson
Rugadh a céad duine clainne do Jackson ar an 3 Eanáir 2017 agus í 50 d'aois ag an am.
Cath Thaobh an Bhogaigh
Cé go raibh Doire ciúin ar feadh tamaill ina dhiaidh an 12-14 Lúnasa, thosaigh trioblóid i roinnt bailte eile agus, go háirithe, i mBéal Feirste, áit a raibh borradh faoi leith faoin fhoréigean sheicteach.
Na meáin
Thaisteal Bernadette Devlin M.P., 22 bliain d;aois ag an am, go dtí na Stáit Aontaithe, áit ar chas sí le hArd-Rúnaí na Náisiún Aontaithe agus ar thugadh eochracha chathair Nua-Eabhrac di. Thug sí na heochracha sin do Páirtí na bPantar Dubh. Ach nuair a tháinig sí ar ais go Tuaisceart Éireann, gabhadh í agus cuireadh pionós sé mhí i bpríosún uirthi mar gheall ar an ról ar ghlac sí i gCath Thaobh an Bhogaigh. mion|[[Bernadette Devlin (McAliskey)|Bernadette Devlin M.P., 22 bliain d;aois ag an am]]
Ichiyō Higuchi
Scríbhneoireacht
Sa bhliain 1896 fuair sí bás le heitinn, galar a tholg sí tamaillín roimhe sin. Níor phós sí riamh, cé go bhfuair sí tairiscint agus í fiche bliain d'aois. mion|340x340px| Cuimhneachán Tá ardmheas fós ar a saothar, agus áirítear í mar an gcéad bhanscríbhneoir proifisiúnta nua-aoiseach sa tSeapáin.
John Kiersey
Polaiteoir Éireannach ab ea John Kiersey (23 Deireadh Fómhair 1895 – 18 Márta 1960). Bhí sé ina bhall de Chumann na nGaedheal.
Muhammad ibn Abd al-Wahhab
clé|mion|Kitāb al-tawḥīd, le Muḥammad b. ʿAb al-Wahhāb al-Naǧdī, inniu i leabharlann i Leiden, NL Bhunaigh Muhammad ibn Abd al-Wahhab (a rugadh ar 1703 agus a fuair bás ar an 22 Meitheamh 1792 i 'Uyayna, Najd) an ghluaiseacht Wahhabachas.
Mark Sheppard
A chúlra
De shliocht Shasanach, Éireannach, Ghearmánach iad muintir Mark Sheppard. Mac le W. Morgan Sheppard, aisteoir Sasanach, atá ann. I Londain Shasana a rugadh é.
Saitō Ryokuu
Beatha
Bhí Shūsui Kōtoku (Kōtoku Shūsui 幸徳 秋水), Baba Kochō (馬場孤蝶) agus Tekkan Yosano (Yosano Tekkan 与謝野 鉄幹) ar a chuid cairde liteartha.
Scoil saothair
An Drochshaol ag Teacht chun Solais
Sa bhliain 1943, chuaigh scoil saothair trí thine sa Chabhán. Fuair cúigear cailín déag is fiche bás, chomh maith le bean chnagaosta amháin. Níor cuireadh an dlí ar na mná rialta a bhí i gceannas ar an áit, áfach. An bhliain dár gcionn, thuairiscigh an Cigire P. Ó Muircheartaigh go raibh na páistí ag stiúgadh le hocras sna scoileanna saothair.
An Seanchruatan gan Athrú
Is iomaí scannal a tharraing na scoileanna saothair sna blianta ina dhiaidh sin, ach is beag a rinneadh le feabhas a chur orthu. Sa bhliain 1947, fuair gasúr beag a bhí trí bliana d'aois bás i scoil saothair i Ráth Droma, Contae Chill Mhantáin, nuair a cuireadh ag folcadh in uisce te bruite é.
D'fhéach an Eaglais leis na scannail a choinneáil faoi cheilt. Sa bhliain 1960, mar shampla, fuair na Gardaí amach go raibh bráthair darbh ainm Pól Mag Aonghusa ag baint úsáide as na cailíní óga faoina chúram le haghaidh scannáin phornagrafaíochta. B'fhearr leis an Ard-Easpag an scéal a shocrú taobh istigh den Eaglais, agus níor cuireadh an dlí ar an mBráthair Mag Aonghusa roimh an mbliain 1997.
Deireadh Ré na Scoileanna Saothair
I rith na seascaidí, tharraing drochshaol na bpáistí sna scoileanna saothair callán i ndiaidh calláin, agus thosaigh an tuiscint ag teacht ag an tsochaí ar fad go raibh sé in am éirí as an scoil saothair go hiomlán.
Mary Black
Saol pearsanta
Tá Mary pósta le Joe O'Reilly, de chuid Dara Records, agus tá beirt mhac acu (Conor agus Danny) chomh maith le hiníon (Róisín). Tá Danny ina bhall de The Coronas, banna rac-cheoil Éireannach. Téann Róisín ar an ardán faoin ainm Róisín O. Tá cónaí orthu i mBaile Átha Cliath, ach caitheann siad cuid mhór ama i gContae Chiarraí.
Blackwood, Victoria
Oifig an Phoist
D’oscail Oifig an Phoist ar 22 Meán Fómhair 1855 agus thugtaí Mount Blackwood uirthi go dtí an bhliain 1921.
Bill Gates
Fear gnó Meiriceánach agus ceannródaí ríomhaireachta is ea William Henry Gates III (rugadh ar 28 Deireadh Fómhair, 1955 é), ar a dtugtar Bill Gates go leathan. Is ríomhchláraitheoir agus aireagóir é a chomhbhunaigh Microsoft, an chuideachta bogearraí ríomhaireachta is mó ar domhan, in éineacht le Paul Allen sa bhliain 1975.
Siorrachd Bhearaig
Bailte
*
An Bruach Thiar
Tá achar talún de 5,640 km2 móide limistéar uisce de 220 km2, comhdhéanta de  chuid den chuid thiar thuaidh den Mhuir Mharbh, san Bhruach Thiar agus lena n-áirítear Iarúsailéim Thoir.
Marcella Corcoran Kennedy
Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála do cheantar Laois-Uíbh Fhailí í  Marcella Corcoran Kennedy (Gaeilge: Marcella Ní Chorcoráin Ní Chinnéide) (rugadh í Eanáir, 1963). Tá sí ina ball de Fine Gael.
Liosta eipeasóidí Friends
Is clár teilifíse grinn Meiriceánach é Friends a céadchraoladh sa bhliain 1994. Tá 236 eipeasóid de chuid Friends tagtha ar an saol.
Buirg Artach Thiar Thuaidh, Alasca
Stair
Bunaíodh Buirg Artach Thiar Thuaidh ar 2 Meitheamh 1986.
Misfits
Leathbhealach tríd an ceathrú sraith, d’fhógair an léiritheoir go raibh Stewart-Jarrett ag fágáil, agus ba í Natasha O’Keeffe an t-aisteoir is déanaí le teacht ar an seó. Ar 19 Márta 2013, d’fhógair Channel 4 go mbeadh sraith a cúig ag tosú ar an 23 Deireadh Fómhair 2013. Bheadh ocht n-eipeasóid ar fad sa tsraith.
David Boyd
Is cineamatagrafadóir agus stiúrthóir grianghrafadóireachta Meiriceánach é David Boyd. D'oibrigh sé ar chláir ar nós Firefly, Deadwood agus The Walking Dead
Regina Doherty
Sheas sí san Olltoghchán 2016 agus toghadh í le 16.5% de na vótaí céad rogha. Níor toghadh í in Olltoghchán 2020 ach toghadh í mar sheanadóir agus ceannaire ar Fhine Gael i Seanad Éireann níos déanaí an bhliain chéanna.
Václav Havel
Drámadóir
mion|clé|Václav Havel (ar dheis) leis a fhile Meiriceánach [[Hedwig Gorski (ar chlé)]] Tar éis a sheirbhíse san arm (ó 1957 go 1959 – bhí an tseirbhís mhíleata éigeantach), thosaigh Havel ag obair mar ghiolla stáitse in Divadlo na zábradlí (“amharclann ar an staighre”) agus rinne staidéar ar an drámaíocht go cianda ag Acadamh na dTaibh-Ealaíon (Akademie múzických umění) i bPrág. Thosaigh sé ag scríobh drámaí. Ba é Zahradní slavnost (“cóisir gharraí”) an chéad dráma aige agus cuireadh ar stáitse i 1963 é. Tháinig drámaí eile ina dhiaidh: Vyrozumění (“an meamram”, 1965) agus Ztížená možnost soustředění (“lagachar intinne”, 1968). Tharraing na drámaí seo clú agus cáil air go náisiúnta, agus go hidirnáisiúnta fiú tar éis do Vyrozumění a bheith curtha ar stáitse i Nua-Eabhrac sa bhliain 1968. Tar éis eachtraí 1968 cuireadh cosc ar dhrámaí Havel mar gheall ar ghníomhaíochtaí polaitiúla an drámadóra, ach lean compántais rúnda á gcur ar stáitse, gan fhios do na húdaráis.
Coill an Tonnaigh
deas|250px|thumb|Coill an Tonnaigh Is baile fearainn suite i gContae Dhoire í Coill an Tonnaigh.
Bungaree, Victoria
Na hÉireannaigh
Thagadh feirmeoirí, oibrithe foraoiseachta agus sclábhaithe le chéile Lá Fhéile Stiofáin in Bungaree agus sa bhliain 1885 bhí 4,000 duine ann, ag baint aoibhnis as an iománaíocht, na rásaí agus an tarraingt téide.
Bhí Gaeilge fós i mbéal na seandaoine ag an am agus canúint Chontae an Chláir acu go minic.
Scolaíocht phoiblí
Bhí scoileanna poiblí sa cheantair máguaird á ndúnadh sna nóchaidí, rud a lig do scoil Bungaree méadú. Baineadh feidhm as seomraí inaistrithe, agus seomra san áireamh a d'úsáid na lúthchleasaithe in Olympic Village in Sydney sa bhliain 2000.
Harrisburg, Pennsylvania
Is é Harrisburg príomhchathair Pennsylvania. De réir an daonáirimh sa bhliain 2010 bhí 49,528 (643,820 sa Harrisburg-Carlisle-Lebanon Combined Statistical Area sa bhliain 2000) duine ina gcónaí ann agus mar sin is é Harrisburg an ceathrú cathair is mó i bPennsylvania. Tá an chathair suite cois Susquehanna. Tá Linda D. Thompson ina méara ar an gcathair. Bunaíodh Harrisburg sa bhliain 1791.
Baile na gCarraig
Is baile fearainn suite i gContae an Dúin é Baile na gCarraig.
Britney Spears
Tá iomrá ar Britney ar fud na cruinne agus tá spéis mhór ag na meáin cumarsáide ina saol pearsanta. Phós sí dhá uair, le Jason Alexander agus Kevin Federline.
Ailill mac Fáeláin
Ní fheictear sna ginealaigh i Rawlinson B 502, ach meastar gurbh Fhaolán mac Crannmhaoil (bás 660) a athair, agus Cú Cherca mac Fáeláin (bás 712) a dheartháir, ríthe Osraí beirt.
Dominick Cafferky
Polaiteoir Éireannach ab ea Dominick Cafferky ( - 15 Márta 1971). Bhí sé ina bhall de Chlann na Talmhan.
Snúcar
Is saghas spóirt é snúcar. Beirt a bhíonn á imirt agus gnóthaítear pointí nuair a chuirtear liathróid chuí isteach sna pócaí ar an mbord snúcair. Buailtear an liathróid bhán le cleathóg snúcair nó ciú, agus buaileann an liathróid bhán na liathróidí eile. Tá sé phóca ar an mbord, cúig liathróid dhearga déag agus ansin sé dhath eile - buí, donn, glas, gorm, bán-dearg agus dubh. Is é an duine leis an líon pointí is airde an buaiteoir.
Baotán mac Muircheartaigh
Dáileadh ard-ríogacht na hÉireann idir Cineál Eoghain agus Cineál Chonaill le linn deireadh na 6ú haoise. Bhí Baotán i gcomhréim lena nia, Eochaidh mac Domhnaill (bás 572), ón mbliain 569. Sna ríliostaí Meán-Ghaeilge, faightear a réimeas níos luaite ná mar a tuairiscítear sna hannála. Ní fhaightear iad ar chor ar bith sa liosta ríthe na Teamhrach, Buile Choinn, dán den 7ú haois. Is dóigh áfach gurbh é rí na nUlad, Baotán mac Cairill (bás 579), fíor-rí na hÉireann le linn an ama úd.
Boraraig
Is sráidbhaile bánaithe san Eilean Sgitheanach, Comhairle na Gàidhealtachd, é Boraraig.
An Chúlóg
Suíomh / Carachtar
Tá réimsí láithreán stad buan don Lucht Sigil (atá difriúil i leagan amach le láithreáin stad traidisiúnta) mar Páirc an Charad agus Páirc Dhoiminic, le fáil i gceantar Belcamp (ar feadh an N32) atá i measc na saoráidí láithreán stad is mó atá curtha ag údaráis áitiúla in Éirinn. Tá lárionad oideachais do dhaoine fásta agus áiseanna réamhscoile don daonra áitiúil don Lucht Siúil, atá suite in aice le Páirc Dhominic. Tá ceann amháin níos lú, níos traidisiúnta, lonnaíocht Siúil le fáil sa cheantar, in aice leis an Ionad Siopadóireachta Halla an Chláir.
Ré na Fionnachtana
mion|Ré na Fionnachtana Tugtar Ré na Taiscéalaíochta ar an tréimhse ón chéad leath den chúigiú haois déag go dtí an chéad leath den tseachtú haois déag. Sa tréimhse seo, bhí longa na hEorpa ag taisteal timpeall an domhain ar lorg bealaí agus comhpháirtithe nua trádála leis an gcaipitleachas a choinneáil ag imeacht san Eoraip. Agus an obair idir lámhaibh acu, casadh náisiúin nua ar na hEorpaigh, agus mhapáil siad tíortha nach raibh siad eolach orthu roimhe sin. I measc thaiscéalaithe móra na linne, ní mór na hainmneacha seo leanas a lua: Críostóir Colóim, Vasco da Gama, Pedro Álvares Cabral, John Cabot, Yermak Timofeyevich, Juan Ponce de León, Bartolomeu Dias, Fernão de Magalhães, Willem Barentsz, Abel Tasman, Jacques Cartier, Samuel de Champlain, Willem Jansz, agus an Captaen James Cook.
Ní fhéadfaí na turais taiscéalaíochta a dhéanamh ná na fionnachtana a dhéanamh in uireasa na nuálacha teicneolaíochta agus smaointeachais a fáisceadh as an Renaissance. Bhí forbairt mhór déanta ar an léarscáilíocht, ar an loingseoireacht, ar na hairm thine agus ar an longcheártaíocht. Theastaigh óna lán daoine bealach a aimsiú ó Iarthar na hEorpa go dtí an Áise. Ansin, forbraíodh longa de chineálacha nua, an carrac agus an carbhal, san Ibéir. Tháinig na haireagáin seo ar an bhfód de thoradh na teagmhála idir dearaí Eorpacha na Meánaoiseanna agus na cineálacha long a bhí ag na hArabaigh. Roimh na carracanna agus na carbhail, ní raibh longa ann a d'fhéadfadh seoltóireacht a dhéanamh thar an Atlantach go sábháilte.
Taiscéalaíocht ar Tír
mion|Ptolemy ː Cosmographia sa bhliain 1467 Sular thosaigh Ré na Fionnachtana, bhí taiscéalaithe Eorpacha ann a thrasnaigh an Eoráise faoi dheireadh na Meánaoiseanna. Cé gur bhagair na Mongólaigh ródach ar an Eoraip, b'iad ba mhó a nasc an Eoráise le chéile, agus an gréasán de bhealaí móra agus línte cumarsáide a chruthaigh siad ag síneadh ón Meán-Oirthear go dtí an tSín féin. Ghlac Eorpaigh áirithe buntáiste ar na bealaí seo le turas a thabhairt ar thíortha an Oirthir, Iodálaigh ba mhó, ó b'iad na cathairstáit Iodálacha a bhí i gceannas ar an trádáil idir an Eoraip agus an Meán-Oirthear. An caidreamh dlúth a bhí acu le hOirthear na Meánmhara, chothaigh sé fiosracht ina measc, ar chúiseanna tráchtála freisin, i leith an Oirthir. Thairis sin, theastaigh ón bPápa iompaithigh nua a fháil sna tíortha coimhthíocha, sin nó teacht i dteagmháil le Seán Sagart, an rí a raibh na scéalta móra á n-insint faoi.
Imeacht na monaplachta Portaingéalaí
mion|300px|dheis|Léarscáil Cantino, a thaispeánann na críocha a bhí faighte ag na Portaingéalaigh agus ag na Spáinnigh. Léarscáil rúnda a bhí ann—ainmníodh é i ndiaidh an taidhleoir Iodálach a smuigleáil é sa bhliain 1502 go dtí an Iodáil agus an saol mór. Cé go raibh na Spáinnigh ag éirí bagrach mar chéilí iomaíochta, níor lagaigh ar na Portaingéalaigh ar aon nós i gcúrsaí na taiscéalaíochta agus na coilínigh.
Cearbhall mac Dúnlainge
Dúngal mac Fergaile, iar-rí, ba ea athair Chearbhaill. Tháinig sé chun cinn tar éis bhás Fheilimí mhic Criomhthainn, rí na Mumhan, sa bhliain 847. Bhíodh Osraí faoi smacht ríthe Eoghanacht na Mumhan, ach tháinig sraith ríthe laige mar chomharbaí ar Fheilimí, arbh éigean dóibh dul i ngleic le hionsaithe Lochlannach ón muir. Dúradh mar thoradh go raibh Cearbhall sa dara háit mar rí cumhachtach sa tír. Tháinig a dheartháir Riagán mac Dúnlainge i gcomharbacht air.
Tuath Osraí
Agus Cearbhall Óg, bhíodj Osraí mar chuid de ríocht na Mumhan, faoi cheannas na nEoghanacht as Caiseal. Taobh thoir den chúige a bhíodh Osraí, ag roinnt teorann le ríocht na Laigean. Ar feadh tréimhse sa seachtú haois bhí deisceart Osraí bhí cheannas Chorca Laidhe, ríthe na Mumhan roimh thrácht na nEoghanacht. Dar leis an téacs Frithfolad Muman, bhí na hOsraí féin ina ríthe Mumhan tráth. Is léir ón téacs gur dhream cumhachtach a bhí ann, cé go raibh a lá thart.
Eachtraí a réimis
Tá tuairisc ann i nAnnála na gCeithre Máistrí go ndearnadh Uí Chinnsealaigh na Laigean ruathar ar na jOsraí sa bhliain 848, faoi cheannas a rí, Echtigern mac Guaire. Insítear níos deireanaí i nAnnála Uladh go maraíodh Echtigern go fealltach ag Cearbhall Bruadar mac Aodha éigin, agus go maraíodh Bruadar ag a mhuintir féin seachtain i ndiaidh sin.
Sa bhliain 860, chloígh Cearbhall arm Lochlannach ag déanamh ruathair sna hOsraí. Níos deireanaí sa bhliain úd, chuaigh sé ar slógadh le Maol Seachnaill in éadan Aodha Fhionnléith i dtuaisceart na tíre.
Oidhreacht
Caomhnaítear Cearbhall i bhfoinsí stairiúla mar rí crógach mór le rá, a bhain clú agus cáil amach as ucht a ghníomhartha gaisce, agus tá go leor staróg iontach scríofa faoi. Feictear rí nach mór-annála Éireann, ag déanamh cleamhnais leis an Ardrí agus ag baint neamhspleáchas na nOsraí amach ar an Mumhain. Feictear rí bhfoinsí Éireannacha maraon le Breatnaise agus Lochlannacha. Tá eolas ar leith faoi i bhfoinsí áirithe.
Landnámabók
Moltar gurbh é an tóir mhór a bhí ar Annála Easpacha na hÉireann i measc na Gall-Ghaeil de chuid na 11ú haoise ba chúis le seasamh Chearbhaill i scríbhneoireacht Íoslainne. Arbh é Cearbhall ina shinsear na n-Íoslainneach nó nárbh é, ní tábhachtach sin ar thaobh na tuairime gur mheas siad gur bhfiú é a mhaíomh.
Foinsí eile
Is léir go bhfuil Cearbhall luaite sa téacs, Fáitsine Bhearcháin, trí leasainm nó bhuafhocal mar is gnách sa saothar úd.
Cogadh Canudos
An Mórionsaí agus Deireadh an Chogaidh
Ní raibh an cogadh ag éirí le muintir Canudos a thuilleadh, nó fuair Antônio Conselheiro féin bás ar an 22 Meán Fómhair 1897. Creidtear go raibh an dinnireacht air, agus go raibh sé tar éis a chóras imdhíonachta a chur ó mhaith lena chuid cleachtais diantréanais. Bhí an bia ag rith gann ar mhuintir Canudos ar fad, agus nuair a chuaigh na saighdiúirí isteach i gCanudos ar an 2 Deireadh Fómhair tar éis an áit a bhombardú seachtain i ndiaidh seachtaine, ní bhfuair siad ansin ach triúr fear a bhí ábalta buille a bhualadh ar a son.
Concepción, an tSile
Stair
Bunaíodh Concepción sa bhliain 1550 ag Pedro de Valdivia.
Wò hǔ cáng lóng
Scannán Síneach den seánra wuxia is ea Wò hǔ cáng lóng ("Tíogar ar a chromada, dragan i bhfolach") Is é Crouching Tiger, Hidden Dragon teideal an scannáin i mBéarla. Ang Lee stiúrthóir an scannáin agus Wang Hui-ling, James Schamus agus Tsai Kujung a scríobh. Tá an scéal bunaithe ar úrscéal de chuid Wang Dulu. Scaoileadh an scannán isteach sna pictiúrlanna sa bhliain 2000.
Buirg Bristol Bay, Alasca
Stair
Bunaíodh Buirg Bristol Bay ar 2 Deireadh Fómhair 1962.
Baile Bhuirne
Naomh Gobnait
Tá Síle na gCíoch greanta i lindéar atá os cionn fuinneoig e i bhfalla theas an teampaill. Cuid de dheasghnáth an Turais is ea tadhall láimhe a thabhairt di.
Harry Colley
Polaiteoir Éireannach ab ea Harry Colley (21 Feabhra 1891 – 18 Eanáir 1972). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.
Asten
In riasc in De Peel, páirc náisiúnta in aice Asten, thángthas ar chlogad taoisigh chéid Rómhánaigh. Tá teilgcheárta clog agus músaem clogaireachta in Asten.
Riacán mac Dúnlainge
Ní fios an bhfuair Riagán bás, é sin nó ar éirigh sé as de bharr a aoise. Tháinig a nia, Diarmaid mac Cearbhaill, i gcomharbacht air.
Richard Stanihurst
Ailceimiceoir, file, sagart agus staraí ó Éirinn ba ea Richard Stanyhurst nó Richard Stanihurst (1547–1618).
Beatha
Ba é a athair James Stanyhurst Cláradóir Bhaile Átha Cliath agus Spícéir Dháil na hÉireann sna blianta 1557, 1560 agus 1568. Cuireadh oideachas ar Richard i gColáiste Chill Chainnigh faoi stiúir Peter White agus i 1563 chuaigh sé go dtí Coláiste na hOllscoile in Oxford, mar ar bhain sé céim amach. Ina dhiaidh sin rinne sé staidéar ar an dlí in Furnival’s Inn agus in Lincoln’s Inn.
Go luath sna 1590í fuair sé cuireadh ó Philib II na Spainne agus chuaigh ag obair sa saotharlann mhór ailceimiceach in El Escorial. Chuireadh sé scéala chun an Rí i dtaobh cúrsaí na gCaitliceach i Sasana. Nuair a fuair a bhean chéile bás i 1602 chuaigh sé le sagar tóireacht agus bhí sé ina shéiplíneach ag Ard-Diúc Albert na hOstaire san Ísiltír. Bhí a mhac William Stanyhurst ina Íosagánach.
Clóraform
Go stairiúil, d'úsáidtí clóraform san ainéistéise, is é sin, chuirfí néal i gceann an othair le clóraform sula rachadh sé faoi scian an dochtúra. Tá priacal áirithe ag baint leis an úsáid seo, ós rud é gur féidir don othar taom croí (stad cairdiach) a fháil faoi thionchar an chlórafoirm. Mar sin, is fearr le dochtúirí an lae inniu ainéistéisigh níos sábháilte a úsáid.
Gabriele d'Annunzio
Ina shaol pearsanta, do tharraing d'Annunzio clú air féin de bharr a chuid éachtaí le linn an Chéad Chogaidh Dhomhanda. Cé gur thaobhaigh d'Annunzio leis an bhFaisisteachas ar dtús, do dhealaigh sé leis ina dhiaidh sin.
Darren Sutherland
Dornálaí Éireannach ab ea Darren Sutherland, "The Dazzler" a thugtaí air, (18 Aibreán, 1982 - 14 Meán Fómhair, 2009). As Baile Átha Cliath dó. Bhuaigh sé bonn cré-umha sa chomórtas mheánmheáchain sna Cluichí Oilimpeacha i mBéising sa bhliain 2008.
Saol
Bhog sé go Sheffield i Sasana agus é cúig bliana d'aois, chun traenáil i spórtlann Brendan Ingle. Bhí sé de sprioc aige bonn óir a bhuachan sna Cluichí Oilimpeacha, agus mar thoradh shéan sé roinnt tairiscintí gairmiúla.
PJ Harvey
Ceoltóir, amhránaí-cumadóir agus go minic ealaíontóir Sasanach í Polly Jean Harvey (rugadh 9 Deireadh Fómhair 1969). Tá sí ar a dtugtar giotáraí agus amhránaí ach imríonn sí freisin le réimse leathan ionstraimí lena n-áirítear pianó, orgán, dord giotár, saxophone, agus an ceann is deireanaí, na autoharp.
Fásach Dathannach (An Astráil Theas)
right|thumb|300px|Sliabh Arkaringa san Fhásach Dathannach Níos mó ná 80 milliún bliain ó shin, tá an Fásach Dathannach san Astráil Theas, lena thír-raon ildaite, chomh mórthaibhseach le Fásach Dathannach Arizona.
Cracó
Is é Kraków (Béarla: Cracow) an dara chathair is mó agus ceann de na cathracha is sine sa Pholainn agus is lárionad turasóireachta é. Tá a dhúiche lárnach stairiúil aitheanta mar Shuíomh Oidhreachta Domhanda, an chéad cheann dá leithéid. Tá sé suite ar abhainn darb ainm an Viostúile (Polainnis: Wisła) i réigiún na Polainne Bige (Polainnis:Małopolska). Téann stair na cathrach ar ais go dtí an 7ú haois. Go traidisiúnta, bhí Kraków ar cheann de na príomhionaid i saol acadúil, cultúrtha agus ealaíonta na Polainne, agus tá sé ar cheann de na hionaid eacnamaíochta is tábhachtaí sa tír. Ba é príomhchathair na Polainne é ó 1038 go dtí 1596, príomhchathair Ard-Diúcacht Kraków idir 1846 agus 1918, agus príomhchathair Województwo krakowskie (roinn riaracháin) ón 14ú haois go dtí 1999. Is é príomhchathair réigiúin Województwo małopolskie anois é.
Patrick Burke (Baile Átha Cliath)
Polaiteoir Éireannach ab ea Patrick Burke (26 Eanáir 1904 – 9 Meán Fómhair 1985). Bhí sé ina bhall de Shinn Féin ar dtús agus ansin Fianna Fáil.
Recurvirostra
Is géineas éan é Recurvirostra, na habhóiséid. Is baill d'fhine na Recurvirostridae iad na lapairí seo agus ceithre speiceas ar an saol. Tá siad le fáil san Eoraip, san Áise agus san Afraic. De ghnáth bíonn an t-éan fásta 43-45 orlach ar airde agus 290-400 g ar meáchan.
Frithchuimilt
thumb|right|200px| giniúint na frithchuimilte Tugtar frithchuimilt ar an bhfórsa a chuireann in aghaidh gluaiseacht choibhneasta idir dhá dhromchla atá ag sleamhnú thar a chéile. Tá cineálacha éagsúla frithchuimilte ann:
José Molina
Scríbhneoir scáileáin as Phórtó Ríce is ea José Molina. Bhain sé cáil amach nuair a d'oibrigh sé ar an chlár Firefly.
Siorrachd Mhoireibh
thumb|250px|Móireabh Contae de chuid na hAlban is ea Siorrachd Mhoireibh', atá suite i dtuaisceart na tíre.
Maggie Smith
Is ban-aisteoir agus léiritheoir í Maggie Smith, a rugadh ar an 28 Nollaig 1934 in Essex, Sasana. Is iomaí duais buaite aici, mar shampla Golden Globe dona a carachtar sa scannán California Suite (1978) agus Emmy dona a carachtar ar an gclár teilifíse Downton Abbey. Fuair Smith ardmholadh ó chriticeoirí agus cuid mhór ainmniúchán do scannáin mar Gosford Park (2001) agus The Best Exotic Marigold Hotel (2011).
Sunniva
Naomh ón 10ú haois agus éarlamh ar Dheois Bjørgvin san Iorua, ar Iarthar na Iorua uilig (Vestlandet), agus ar óige na hIorua ab ea Naomh Sunniva. De réir thraidisiúin, rugadh in Éirinn í agus in Selje na hIorua a fuair sí bás. Sunnifa an leagan dá hainm sa tSean-Lochlainnis, bunaithe ar an leagan sa Sean-Bhéarla, Sunngifu. Ceiliúrann an 8 Iúil a féile.
Siorrachd Bhaile na h-Ùige
Tíreolaíocht
clé|250px|mion|Baile na hUige
Buirg Juneau, Alasca
Stair
Bunaíodh Buirg Juneau sa bhliain 1881, agus ionchorpraíodh é ar an 1 Iúil 1970 mar chomh-buirg-chathair. Ainmníodh an bhuirg i gcuimhne ar Joe Juneau, sirtheoir óir ó Québec.
John D'Alton (staraí)
Dlíodóir, staraí, beathaisnéisí agus ginealaí Éireannach ab ea John D'Alton (1792-1867)
Constaintín Mór (Impire na Róimhe)
Críostaíocht
Bhain Constaintín cáil ar leith amach de bharr gur bhain an t-arm Rómhánach faoina stiúir úsáid as comhartha Críostaíochta don chéad uair, ag cath Milvio. Chloí sé ann a namhaid Maxentius, ar 28 Deireadh Fómhair 312 AD.
Cathair Chonstaintín
Bhog Constaintín ardchathair na himpireachta as an Róimh go dtí an Bhiosáint. Bunaíodh an chathair sa bhliain AD 324. Tiomnaíodh í ar 11 Bealtaine 330 agus athainmníodh an chathair, Cathair Chonstaintín, in ómós don impire.
An Baile Bocht
An Droichead
Tá droichead ar an Tulcha ar an mBaile Bocht leis na cianta cairbreacha. Droichead adhmaid a bhí i nDroichead an Bhaile Bhoicht i dtús aimsire, droichead a cartadh chun farraige le linn tuilte go gairid i ndiaidh a thógála. Luaitear an droichead in The Riding of the Franchises in 1488: "to Balliboght, and by the gate of Balliboght to the water of the Tulkan by the bridge of Balliboght, and over the water and so by the water southwards".
Institiúid Feinaigle
Iar-Chistéirseach agus oideachasóir as an nGearmáin a bhí in Gregorious Feinagile, a tháinig chun cónaí i mBaile Átha Cliath in 1813. Chuaigh a smaointe faoin oideachas i gcion ar mhuintir Bhaile Átha Cliath agus theastaigh ó roinnt daoine a d'fhreastail ar léachtaí a thugadh sé na smaointe céanna a chur i bhfeidhm i scoil. Ní raibh scoil ar bith sa chathair sásta na modhanna teagaisc a ghlacadh chuici féin agus, mar sin, bailíodh airgead agus ceannaíodh dhá theach ar Bhóthar Chluain Life le 'Institiúid Feinaigle' a lonnú iontu. Chláraigh 30 scoláirí sa scoil chónaithe ar costas 60 gine sa bhliain.
Gory Guerrero
Iomrascálai proifisiúnta Meiriceánach-Meicsiceach agus patrarc den teaghlach iomrascála Guerrero ab ea Salvador Guerrero Quesada (11ú Eanáir 1921 — 18ú Aibréain 1990). Thugtaí Gory Guerrero air freisin.