cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Amscála geolaíoch
Go dtí tús an 19ú céad chreid beagnach gach éinne nach raibh an Domhan ach na mílte bliain d'aois agus a chruth — na sléibhte, na farraigí, na haibhneacha, na hoileáin, na hilchríocha — gan athrú ó thús ama. Ansin d'fhoilsigh an geolaí Albanach Charles Lyell a leabhar Principles of Geology (Prionsabail na Geolaíochta, 1830) inar chuir sé síos ar a choincheap go raibh an Domhan á athrú an t-am ar fad. De réir a chéile glacadh leis an dearcadh seo go forleathan, agus thar na blianta rinne geolaithe staidéar ar na sraitheanna éagsúla carraigeacha is na hiontaisí de neacha beo a bhí stalctha iontu. Ón srathú geolaíoch agus le cabhair dátaithe gheolaíoch, tá na geolaithe tar éis aois iomlán an Domhain, 4,600 milliún bliain, a roinnt ina 4 ré: an ré Réamh-Chaimbriach a lean ar feadh 4,000 milliún bliain, an ré Phailéasóch timpeall 590-250 milliún bliain ó shin, an ré Mhéiseasóch timpeall 250-65 milliún bliain ó shin, agus an ré Chaenasóch ó 65 milliún bliain ó shin go dtí an lá inniu. Fo-roinntear an 3 ré dheireanach seo ina dtréimhsí áirithe freisin. Go ginearálta faightear fianaise an-lag den bheatha, aoncheallach den chuid is mó, sa ré Réamh-Chaimbriach. Sa ré Phailéasóch thosaigh orgánaigh ilcheallacha is éisc ag teacht chun cinn, agus roinntear an ré seo mar seo: an tréimhse Chaimbriach (590-500 milliún bliain ó shin), an tréimhse Ordaivíseach (500-435 milliún bliain ó shin), an tréimhse Shiliúrach (435-408 milliún bliain ó shin), an tréimhse Dheavónach (408-360 milliún bliain ó shin), an tréimhse Charbónmhar (360-280 milliún bliain ó shin), agus an tréimhse Pheirmeach (280-250 milliun bliain ó shin). Ré na ndineasár a bhí sa ré Mhéiseasóch, agus na péisteanna ceannasach ar fud an Domhain. Sa tréimhse Thriasach, 250-195 milliún bliain ó shin, tháinig na dineasáir i réim agus thosaigh Pangaea ag titim as a chéile. Ansin bhí an tréimhse Iúrasach, 195-140 milliún bliain ó shin. Sa tréimhse Chailceach, 140-65 milliún bliain ó shin, fuair na dineasáir uile bás. Le teacht na ré Caenasóiche tháinig na mamaigh i réim ar Domhan. Tugtar an tréimhse Threasach ar an idirlinn, 65-2 mhilliún bliain ó shin, agus an tréimhse Cheathartha ar an tréimhse ó shin i leith.
Glenrowan
Leabhair faoin gceantar agus Ned Kelly
Dramaí
Urscéalta atá suite i nGlenrowan
Soláthar Díreach
Stair
Socrú sealadach a bhí i Soláthar Díreach, a bunaíodh sna blianta 1999/2000. Bunaíodh an córas ar dtús mar réiteach gearr-théarmach.
Barry McGuigan
Crios caillte ag McGuigan
Rinne McGuigan cúpla cosaint ina dhiaidh sin. Ansin, b’éigean dó dul go Las Vegas le troid in éadan Stevie Cruz as Texas. Tharla an troid faoi theas bocht agus  ní raibh McGuigan ábalta cur suas  leis. Choinnigh McGuigan dul go dtí an babhta deireanach.
Pacific Ocean Blue
Is é Pacific Ocean Blue (ó bhliain 1977) an t-albam amháin ó Dennis Wilson, drumadóir ón mbanna ceoil Meiriceánach na Beach Boys. Tá sé mar phriomh-amhránaí, drumadóir, agus seinnteoir pianó ar an albam seo, agus tá rac, ceol gaspal, pop, agus anamcheol i measc a chuid amhrán. Scríobh sé na hamhráin lena chara Gregg Jakobsen, a bhean chéile Karen Lamm, agus ceann amháin River Song lena dheartháir Carl.
Teach Sinche
Is baile fearainn suite i gContae an Longfoirt é Teach Sinche.
Contae Orange, Texas
Is contae i Texas é Orange. Is é Orange príomhbhaile an chontae agus an chathair is mó sa chontae. Bhí 81,837 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2010.
Cill Dhéagláin
Córas Iompair Phoiblí
thumb|clé|250px|Séipéal na Deastógála ar an bPríomhshráid thumb|deas|250px|Limistéar siopadóireachta an bhaile Freastalaíonn Bus Éireann ar Cill Dheagláin ag taisteal go Baile Átha Cliath gach 20 nóiméad. Tá seirbhís bus Baile Átha Cliath ann freisin ach níl sé ag feidhmiú ach amháin san oíche ag tosú ag 11:30pm.
Ollscoil Kingston
Is ollscoil suite sa Royal Borough of Kingston upon Thames í Ollscoil Kingston.
Caiseal (ficheall)
Fear fichille é an caiseal ( ♖ ♜ ), a úsáidtear de ghnáth sa chéim dheiridh den chluiche. mar gheall ar a luach straitéiseach agus beartaíochta, a ndearnadh staidéar forleathan orthu i litríocht fichille. Is ionann a luach coibhneasta agus thart ar chúig phointe, agus d'fhéadfadh sé a bheith éagsúil ag brath ar a shuíomh sna sraitheanna oscailte nó sna colúin oscailte, nó i bhfoirmíochtaí straitéiseacha amhail batairí.
9
Ceannairí Domhanda
0er
Dún Geanainn Uachtarach
Is barúntacht suite i gContae Thír Eoghain é Dún Geanainn Uachtarach.
Hiri Motu
Forbairt na teanga Hiri Motu
Siúd is gur léir do chách an chosúlacht atá idir an teanga Hiri Motu agus an teanga bhundúchasach as ar eascair sí, is léir inniu gur dhá theanga éagsúla iad, agus níl sé furasta mórán adhmaid a bhaint as teanga amháin acu mura bhfuil agat ach an ceann eile. Rinneadh an-simpliú ar ghramadach na teanga Motu, nuair a múnlaíodh an teanga Hiri Motu, agus dáiríre, sin é an rud is dual do na nasctheangacha ar fad. Thairis sin, tá stór focal na teanga Hiri Motu difriúil leis an teanga Motu, ós rud é gur fháiltigh an teanga Hiri Motu isteach gach cineál iasachtaí ón mBéarla agus ó na teangacha áitiúla. Mar sin féin, is focail de bhunadh Motu iad nócha faoin gcéad de stór focal na teanga Hiri Motu.
Ionad Lincoln
Cnuasach foirgneamh a dhéanann freastal ar na healaíona i Nua-Eabhrac i Stáit Aontaithe Mheiriceá is ea Ionad Lincoln. I measc na n-áras ar an suíomh tá Amharclann Stát Nua-Eabhrac, Áras an Opera Meitreapólaigh, Amharclann Beaumont, Scoil Juilliard, scoil cháiliúil ceoil agus Avery Fisher Hall.
Sliabh Logan
Is é Sliabh Logan an sliabh is airde i gCeanada agus an dara sliabh is airde i Meiriceá Thuaidh, i ndiaidh Denali (Sliabh Mc Kinley). Ainmníodh an sliabh i ndiaidh Sir William Edmond Logan, geolaí Ceanadach agus fundúir Suirbhéireacht Gheolaíocht Cheanada (Béarla: Geological Survey of Canada nó GSC). Tá Sliabh Logan suite in bPáirc Náisiúnta agus Comarclann in iardheisceart Yukon agus is é Sliabh Logan foinse an dá oighearshruth úd, Hubbard agus Logan. Creidtear go gurb í bun-imlíne Shliabh Logan an ceann is mó ag sliabh neamhbholcánach ar bith eile ar domhan (tá cuid mhaith sciath-bholcán a bhfuil méid i bhfad níos mó acu). Tá 11 bhinn ag Sliabh Logan níos mó ná 5,000 méadar (16,400 troighe) ar airde.
Contae Kaufman, Texas
Is contae in oirthuaisceart Texas é Kaufman. Is é Kaufman príomhbhaile an chontae. Is é Terrell an chathair is mó sa chontae. Bhí 103,350 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2010, suas ó 71,313 duine sa bhliain 2000. Ba Bhéarla an phríomhtheanga ag 86.2% de na daoine sa bhliain 2010 agus ba Spáinnis an phríomhtheanga ag 12.5%.
CLG An Cheapach (Luimneach)
Páirc Imeartha
Tá páirc imeartha Na Ceapaí suite sa sráibhaile lámh leis an séipéal agus an scoil náisiúnta.
Ashford, Surrey
Is baile suite i Surrey é Ashford.
Baile a' Chaisteil
Is sráidbhaile suite i nGallaibh, Comhairle na Gàidhealtachd, é Baile a' Chaisteil.
Gleann Aichle
Is gleann suite i gContae Thír Eoghain é Gleann Aichle.
Doha
Tá Ollscoil Catar agus campas de chuid scoil ghnó HEC Paris sa chathair.
Dommoc
Is baile suite i Suffolk é Dommoc.
Aodh Oirdní
Rí na Teamhrach
Cé go ndeachaigh cumhacht Donnchadha i léig i gcaitheamh leathscór bliain deiridh a chuid saoil, bhí sé fós ina phearsa shuntasach go dtí issue a bháis ar 6ú Feabhra 797. I ndiaidh a bháis, rinne Aodh iarracht ar ríogacht na Teamhrach. Chloígh sé beirt deartháireacha Donnchadha, Diarmaid agus Fíonsneachta, agus Fíonsneachta eile, mac Fallamhain mhic Con Congalt de Chlann Cholmáin Bhig, ag Droim Rí i mBreá Theas. De réir dáin i nAnnála Uladh, deirtear go ndearna sé seo mar dhíoltas ar bhás a uncail, Aodh, maraithe ag athair Donnchadha, Domhnall Mí i rith Chath Seredmag sa bhliain 743. Roinnt ama ina dhiaidh sin sa bhliain 797, scrios Aodh an Mhí, agus deir Annála Uladh gurbh é seo tús a réimis.
Scinc
Ainmhí feoiliteach is ea an scinc. Reiptíl atá ann, agus is ball d'fhine na Scincidae é.
Ruairí mac Faoláin
An bhliain chéanna, eagraíodh tionól idir Uí Néill agus na Laigin ag Teamhraigh and cuireadh síocháin ar ais i bhfeidhm. An bhliain dár gcionn áfach, tharla cogadh arís ar theorainn Bhreá. Tharla Cath na Rig agus maraíodh rí Uí Gharrchon, Cú Chongelt.
Denise McCormack
Is ban-aisteoir Éireannach í Denise McCormack. Glacann sí an pháirt mar Bridget Kiely i Red Rock agus Ciara Maguire in EastEnders.
Creideamh a’ bhata-bhuidhe
Ba leasainm ar an gcaoi a chuireadh na daoine Gaelach ar an bProtastúnachas ar fud na hOileáin Istigh, Earra-Ghàidheal agus Bòd, é Creideamh a’ bhata-bhuidhe. Bhí sé de nós ag sagart ó Chola na daoine áitiúla a thiomáint chun na heaglaise trí úsáid a bhaint as a mhaide siúil; deirtear mar sin gur thángadar faoi Chreideamh a’ bhata-bhuidhe.
An t-Achadh
Is sráidbhaile ar an Cola, Earra-Ghàidheal agus Bòd, in Albain, é an t-Achadh.
Palo Pinto, Texas
Is é Palo Pinto príomhbhaile Contae Palo Pinto, Texas. Bhí 333 ina gcónaí i Palo Pinto sa bhliain 2010.
Accenture
Is comhlacht seirbhísí comhairleacha, bunaithe i mBaile Átha Cliath, é Accenture plc. Is i mBaile Átha Cliath atá a gceanncheathrú in ainm a bheith, ach tá an comhlacht liostálaithe ar an NYSE:mar ACN. Cuireann Accenture seirbhísí ar fáil do bhancanna, eagrais stáit agus mórchuideachtaí tionsclaíochta agus cógaisíochtaí ar fud na cruinne. clé|mion|[[Tairiscint phoiblí thosaigh ar an NYSE, 2001]]
Gnó
D'fhógair Accenture ar 23 Márta 2023 go raibh 2.5% den fhoireann dhomhanda le ligean chun siúil acu, nó 19,000 duine. Léiriú ab ea é sin ar an drogall a bhí ar chorparáidí móra, i bhfianaise na héiginnteachta eacnamaíochta a bhí ann sa bhliain 2023, airgead a chaitheamh ar na seirbhísí comhairleacha a chuireann leithéidí Accenture ar fáil. clé|mion|Julie Sweet, príomhfheidhmeannach ó 2016, bunaithe sna S.ABhí na cuideachta seirbhísí buailte go dona ag an ngearradh siar sa bhliain 2022/2023 ag mórchuideachtaí teicneolaíochta ar nós Meta srl. Bhí - agus tá - na mílte fostaí ag Accenture ag feidhmiú mar a bheadh seachfhoinsithe – curtha amach ag obair ar chonradh – le ollchuideachtaí teicneolaíochta cosúil le Meta agus Microsoft.
Accenture agus an Ghaeilge
I mí Iúil 2007 bunaíodh Cumann Gaelach Accenture, chun an Ghaeilge a chur chun cinn sa chomhlacht. Bhí breis is 250 duine cláraithe mar bhaill, ceann de na grúpaí sóisialta is mó i Accenture in Éirinn.
Billie Eilish
mion|189x189px|Billie Eilish agus a máthair, Maggie Baird|alt= Is amhránaí agus scríbhneoir amhrán Meiriceánach í Billie Eilish Pirate Baird O'Connell ach tá sí aitheanta mar Billie Eilish. (Nó Billí Eilís as Gaeilge).
Contae Kinney, Texas
Is contae in iardheisceart Texas é Kinney. Is é Brackettville príomhbhaile an chontae agus an chathair is mó sa chontae. Bhí 3,598 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2010, suas ó 3,379 duine sa bhliain 2000. Ba Bhéarla an phríomhtheanga ag 51.2% de na daoine sa bhliain 2010 agus ba Spáinnis an phríomhtheanga ag 47.8%.
Game of Thrones
Déanann an tsraith iniúchadh cumasach ar an teorainn idir an fhantaisíocht agus an saol mar atá.
Míchail Gorbaitseov
Tháinig Gorbachev chun cinn in 1985 mar cheannaire ar an Aontas Sóivéadach agus bhí na polasaithe nua Gleasnast (oscailteacht nó réchúiseachas) agus perestroika (athstruchtúrú) á gcur i bhfeidhm aige. Ba é Gorbachev an ceannaire deireanach ar an Aontas Sóivéadach. Chuir sé deireadh leis an gChogadh Fuar i ndiaidh tréimhse détente agus bhog sé ar aghaidh ón cheannasaíocht thraidisiúnta Shoivéadach ar na 'stáit ar adhastar' in Oirthear na hEorpa.
Deireadh leis an gCogadh Fuar
Bronnadh Duais Nobel na Síochána air sa bhliain 1990.
Titim an rialtais Sóivéadach
Tharla Iarracht ar coup d'état san APSS i 1991. Theip ar na ceannaircí nuair a chuir trúpaí a bhí dílis do Yeltsin agus Gorbachev an coup faoi chois. D'fhógair Boris Yeltsin ar an 22 Lúnasa 1991 go raibh an coup thart. Bhain sé dea-cháil amach.
Alastar III na Rúise
An tAntoisceachas ag Dul chun Treise
Ní raibh an chumhacht anlathach in inmhe freasúra measartha a aithint thar na sceimhlitheoirí is na réabhlóidithe cibé scéal é, áfach. A mhalairt ar fad. Is iomaí giolla oibre de chuid an tSáir a bhí géarbharúlach gur chóir cath a chur ar na liobrálaigh is ar na hiar-naroidnící thar aon dream eile, ó ba rud é gurbh iad na dreamanna seo an chontúirt ba mhó, agus an sórt cuspóirí praiticiúla, intuigthe, measartha, pragmatúla, inbhainte amach, a bhí acu. Na grúpaí ba mhó antoisceachais, áfach, ar nós na mBoilséiveach, ní raibh siad ach ag díospóireacht agus ag geamhthroid le chéile faoina gcuid teoiricí nach raibh baint dá laghad acu leis an réaltacht. Bhail, sin é an breithiúnas a thug na péas ar an scéal. Mar sin, níor bhac siad le mórán géarleanúna a dhéanamh ar radacaigh na heite clé, fad is a bhí na liobrálaigh ann.
Loch Champlain
Loch nádúrtha fionnuisce i Meiriceá Thuaidh is ea Loch Champlain (Béarla: Lake Champlain, Fraincis: lac Champlain). Tá an chuid is mó den loch suite i stáit Nua-Eabhrac agus Vermont sna Stáit Aontaithe, ach tá an chuid is faide chun tuaiscirt i gCúige Québec i gCeanada. Tá an loch ainmnithe i ndiaidh Samuel de Champlain, an taiscéalaí Francach a tháinig ar an loch sa bhliain 1609.
Geolaíocht
Tá Loch Champlain 1,269 ciliméadar cearnach (490 míle cearnach) d’achar. Tá sí amuigh is istigh ar 201 km (125 míle) ar fad agus 23 km (14 míle) trasna ag an bpointe is leithne. 400 troigh (120 méadar) an pointe is doimhne sa loch. Tá an loch idir 95 agus 100 troigh (29 go 30 m) os cionn meánleibhéal na farraige, ag brath ar an séasúr.
Chertsey
Is baile suite i Surrey é Chertsey.
Óstán
thumb|Óstán Llao Llao in Bariloche [[An Airgintín|na hAirgintíne]] Is áit ghnó a sholáthraíonn seomraí agus bia do thaistealaithe agus do thurasóirí é óstán.
Fínsnechta Cethardec
D'éag Fíonsneachta ag Cill Dara, de dhaorghalar.
Mícheál Ó Lócháin
Rugadh é i gCurrach Doire, Baile an Mhuillinn, Contae na Gaillimhe. De mhuintir Oisín (Hession) ó Gharraí Mór an tSléibhe i gContae Mhaigh Eo ba ea a mháthair. Is dócha nach raibh aon Bhéarla aici. Níl aon amhras ná gur chainteoir dúchais Gaeilge é Mícheál Ó Lócháin, agus bhí Béarla aige freisin. Bhí sé ag freastal ar scoil sa cheantar go dtí an bhliain 1854, agus seans go ndeachaigh sé chun ceann de scoileanna neamhspleácha Sheáin Mhic Héil.
clé|mion| [[Baile an Mhuilinn (Contae na Gaillimhe)|Baile an Mhuillinn, Contae na Gaillimhe ]]
Sa bhliain 1881 bhunaigh an Lóchánach An Gaodhal, iris dhátheangach an Chumainn. Mhair sí anuas go dtí an bhliain 1904 agus tháinig ar ais anois agus arís ina dhiaidh sin nó gur bunaíodh An Gael sa bhliain 2009. Tháinig a lán ábhair ó pheann an Lóchánaigh ar an iris agus é idir bhríomhar agus throdach.
Idirghníomhú lag
Tá neart tréithe sainiúla ag an idirghníomhú lag. Is é an t-idirghníomhú lag an t-aon idirghníomhú go bhfuil ar a chumas cuarc de shaghas amháin a thiontú go cuarc de shaghas eile. Deineann an t-idirghníomhú idirdhealú ar bhonn paireachta---ní bhaineann sé ach le cáithníní ciotacha. Is gné sainiúil freisin go bhfuil mais ag iompróirí an idirghníomhaithe.
Contae Titus, Texas
Is contae i Texas é Titus. Is é Mount Pleasant príomhbhaile an chontae agus an chathair is mó sa chontae. Bhí 32,334 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2010.
Foras Gael-Mheiriceánach
Bhuaigh an leabhar An tSraith ar Lár le Máirtín Ó Cadhain duais £2,000 ón bhForas Gael-Mheiriceánach i mbliain a fhoilsithe. Sa bhliain 1992, bhronn an Foras Duais an Bhuitléaraigh ar Phádraic Breathnach. Tá an duais chéanna buaite ag Pearse Hutchinson chomh maith.
Na Réadóirí
Bíonn na Réadóirí ag reáchtáil ócáidí caidrimh agus cuideachtan gan alcól, ar nós tráthanna ceist, comórtais tallainne, agus ócáidí lúthchleasaíochta.
Caoineadh Airt Uí Laoghaire
Is éard is Caoineadh Airt Uí Laoghaire ann ná caoineadh fada Gaeilge faoi Art Ó Laoghaire. Eibhlín Dubh Ní Chonaill, bean chéile Airt, a chum. clé|mion|266x266px|An cloch chinn do Airt Uí Laoghaire
Dán
D’ealaíos óm charaid leat
I bhfad ó bhaile leat ’
Go dtíodh dá dtaitneadh liorn ’
'V3 - Cuireann Eibhlín a mórtas as a fear céile in iúl go lánphoiblí sna dréachtaí seo. B’fhéidir gur aithris sí an méid seo tar éis don chorp a bheith rétithe le haghaidh an adhlactha.'
Is gránna an cháir a chur ar ghaiscíoch
Mar bhíodh á rá liom go minic cheana  '
Ná bean na sé mblian’s fiche '
Caoineadh Airt Ui Laoighaire
Ná leigheasfadh Cúige Mumhan,
Niall Caille
Rí Ailigh
Thug Niall slua de Chineál Eoghain agus Cineál Chonaill agus rinne ionsaí ar Ard Mhacha. Tháinig Cumascach agus na hOirialla, i dteannta le Muireadach mac Eochadha, rí na nUladh ina éadan. De réir Annála na gCeithre Máistrí, mhair Cath Leath Cam (gar den Chill Mhór) le trí sheachtain. Bua decisive a bhí ann do Niall agus northern Uí Néill an Tuaiscirt. Maraíodh Cumascach agus a dheartháir Congalach, agus, a deir Annála Uladh, go leor ríthe na nOiriall eile. Baineadh a gcumhacht óna hOirialla mar thoradh na treascartha, a bhí faoi smacht ríthe Uí Néill an Tuaiscirt as sin amach. Briseadh Airtrí as oifig, agus d'insealbhaigh Niall is dóigh Eoghan Mainistreach ina ionad, óir go nglaoitear Abb Ard Mhacha air ina thásc i nAnnála Uladh don bhliain 834.
Rí na Teamhrach
An bhliain dár gcionn, 836, bhí comhrac idir Niall agus rí na Mumhan, Feilimí mac Criomhthainn. Rinne Feilimí, idir rí agus easpag, ionsaí ar Chill Dara agus ghabh sé Forindán, abb Ard Mhacha. Cé gurbh fhéidir é gur dhúshlán é seo do Niall, tugann Benjamin Hudson faoi ndeara gur tháinig Forindán in áit Diarmada uí Thiarnáin an bhliain roimhe sin, agus ní léir é cé acu a bhí Niall féin i mbun tacaithe.
An bhliain i ndiaidh sin, bhádh Niall sa Challainn gar d'Ard Mhacha, agus dá bharr a leasainm. Adhlacadh é i nArd Mhacha féin. Tháinig Maol Seachnaill mac Maoil Rúnaí de Chlann Cholmáin i gcomharbacht ar Niall mar Ard-Rí.
Teaghlach
Bhí Niall pósta le Gormflaith ingen Donncadha. Fuair sí bás sa bhliain 861 agus deirtear ina tásc i nAnnála Uladh gurbh í "banríon is áille na nGael". I measc páistí Néill, tá a leanas:
Josie Sheáin Jeaic Mac Donncha
Amhránaíocht
Thug Josie turais ar Albain mar chuid de Chuairt na bhFilí agus ar Shasana le Comhaltas Ceoltóirí Éireann. I 1976 bhí sé ar dhuine de bhuíon ceoltóirí Éireannacha a thug turas ar an Libia.
Buamálacha Bhaile Átha Cliath agus Mhuineacháin
Tuarascáil Barron
D'ordaigh Rialtas na hÉireann do bhreitheamh arbh ainm dó Henry Barron tuarascáil rúnda a scríobh faoi na buamálacha. De thoradh na tuarascála, cuireadh an iomad ceisteanna faoi, cén fáth a mbeadh Rialtas na hÉireann ag iarraidh an fhírinne a cheilt faoi ionsaithe sceimhlitheoireachta a bhí dírithe ar dhochar a dhéanamh do shíocháin na sochaí in Éirinn féin.
Muireadhach mac Brain
Abb Chill Dara fosta ba ea Muireadhach, i gcomharbacht ar a ghaol, Cobhthach mac Muireadhaigh, sa bhliain 870. Bhí an abacht seo faoi chlann Uí Dhúnchadha amháin ón mbliain 798. Easpag Chill Dara ba ea gaol eile leis, Suibhne Ó Fíonsneachta, idir 875-881. Rinneadh rí Laigean freisin dá mhac, Faolán (bás 942).
Contae Dallas, Arkansas
Stair
Bunaíodh Contae Dallas ar 1 Eanáir 1845. Ainmníodh an bhaile i gcuimhne ar George M. Dallas, 11ú Leasuachtarán na Stát Aontaithe.
Dúnmharuithe Mhám Trasna
Eachtraí an dhúnmharaithe
Níor bhásaigh a mhac Micheál ar an toirt, ach déag sé san ospidéal an lá dár gcionn de bharr a ghortuithe. Níor tháinig ach duine amháin slán as an slad, an buachaill óg Patsy.
Achtan
Connacht
Iomrall aimsire is ea an t-ainm Connacht le linn ré Achtana. Deirtear gur de shliocht Choinn Chéadchathaihh, a mhair roinnt aoiseanna níos deireanaí, ab ea na Connachta, a bhfuil an chúige anois ainmnithe astu. I scéalta níos déanaí, faightear an t-ainm Fir Ol nEchmacht mar ainm moch na cúige, um an fadhb sé a réiteach. Go hiondúil, is bréag-iarracht ag manaigh Chríostaí í, luathchroineolaíocht na nGael a shioncronú le stair chlasaiceach agus bhíobalta.
Brendan Murray
2014-2016: HomeTown
Bhí Brendan ina bhall den ghrúpa HomeTown ó 2014 go 2016. D'eisigh siad a n-albam Hometown 20 Samhain 2015 agus fuair sé go uimhir a 4 in Éirinn. Chomh maith le sin, fuair a singlí "Where I Belong" agus "Cry For Help" go uimhir a 1 in Éirinn.
Bacchus Marsh
Bíonn an coláiste samhridh de chuid Chumann Gaeilge na hAstráile ar siúl sa cheantar gach mí Eanáir le blianta anuas, Campa Lady Northcote i nGlenmore tráth, agus Loch Dewar sa lá atá ann inniu.
Urlár
250px|thumb|Urlár Is éard is urlár ann ná an chuid de sheomra atá faoi do chosa.
Ewell
Is baile suite i Surrey é Ewell.
An Eabhrais
Bunús
Tá gaol cuíosach dlúth ag an Eabhrais leis an Araibis. B'í an Fhéinícis an teanga ba ghaolmhaire léi ar dtús. Áirítear, fiú, nach raibh mórán difríochta ann idir canúint thuaisceartach na hEabhraise agus an Fhéinícis. (Bhí na Féinícigh ina gcónaí an áit a bhfuil an Liobáin inniu, ó thuaidh ó Iosrael féin. Thabhaigh siad an-chlú i laethanta na sean-Ghréig e is na sean-Róimhe mar mhairnéalaigh is mar lucht trádála. B'iad a bhunaigh an Chartaig, an cathair-stát a bhí mar namhaid ag na Rómhánaigh, agus teanga ghaolmhar á labhairt ag muintir an stáit sin.)
As canúint Dheisceartach na hEabhraise a fáisceadh teanga an tsean Tiomna. Tá sí ag baint le hEabhrais labhartha na mblianta ón dara céad déag go dtí an dara céad roimh bhreith Chríost. Tá teacht ar théacsanna is lámhscríbhinní is sine ná an Bíobla, áfach, ach ní cuid iad de chanóin liteartha na hEabhraise.
Is ann do scríbhinní canónta eile ins an teanga seachas an Bíobla, áfach. Is é is Talmud ann ná leabhar (nó leabharlann, agus an téagar atá ann mar "Talmud") éigse shaolta na nGiúdach, agus é níos úire ná an Bíobla.
Guthrie, Texas
Is é Guthrie príomhbhaile Contae King, Texas. Bhí 160 ina gcónaí i nGuthrie sa bhliain 2010.
An Eabhrais
Bunús
Ó dheireadh na Meánaoiseanna amach ba bheag a scríobhtaí as Eabhrais amach ó na scríbhinní cráifeacha, go dtí gur tháinig an ghluaiseacht léinn udaí Hascala ar an fhód i ndeireadh an ochtó haois déag.
Teaghlach
Nuair a rugadh mac d'Eliezer ben Yehúda, chuir sé caol air gan ach Eabhrais na sinsear a bheith á labhairt i bhfianaise an pháiste. Ní cheadaíodh Eliezer dá chuid cuairteoirí féin aon teanga eile a úsáid agus an páiste ag tabhairt cluais. Itamar Ben Avi ab ainm don pháiste, agus b'eisean an chéad chainteoir dúchais leis na céadta bliain anuas. Is é is brí le Ben Avi ná "Mac M'Athara Féin" (ben = mac, 'av = athair, -i = mo), ach is féidir Avi ('BY i litreacha na hEabhraise) a léamh mar ghiorrúchán de Eliezer Ben Yehúda ('LYcZR BN YHWDH i litreacha na hEabhraise). Ag tabhairt suas a chlainne dó ba mhinic a chrothnaíodh Ben Yehúda téarmaí uaidh le cúrsaí tógála na bpáistí a chardáil, ach de réir mar a bhraitheadh sé focal uaidh chumadh sé é.
Foclóirí
Mar sin, tháinig bun le Comhairle na hEabhraise, as ar fhás Acadamh na hEabhraise. Is é an tAcadamh seo an t-údarás oifigiúil in Iosrael inniu a dhéanann scagadh ar nua-fhorbairtí na teanga is a mholann téarmaí nua le húsáid.
Contae Nueces, Texas
Is contae i Texas é Nueces. Is é Corpus Christi príomhbhaile an chontae agus an chathair is mó sa chontae. Bhí 340,223 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2010.
Búistéirí na Seanchille
Scaoilte Saor Arís
Ar an 13 Bealtaine 1975, d'fhág Murphy príosún na Ceise Fada. San am seo, tháinig scoilt idir na sean-Dílseoirí a bhí fanta sa bhraighdeanas agus na sceimhlitheoirí óga a bhí taobh amuigh. Faoi thionchar an tSóisialachais agus na smaointeoireachta nua-aoisí eile a bhí ag éirí coitianta i measc na bPoblachtánach, d'fhéach lucht na carcrach - daoine cosúil le Gusty Spence - le hidé-eolaíocht chasta pholaitiúil a fhorbairt do ghluaiseacht na nDílseoirí. Ní raibh mórán suime ag na fir óga amuigh i dteoiricí na gcrannlaochra, nó ní dheachaigh siad sna Dílseoirí ar lorg ceachtanna polaitiúla, ach ar lorg sceitimíní na gleice armtha. Fir ab ea iad seo a d'fhear fíorchaoin fáilte roimh Lenny Murphy nuair a d'fhill sé ar an tSeanchill, ó b'eisean an cineál ceannaire a bhí ag teastáil uathu. Bhíodh sé ag gnáthú an Brown Bear, teach tábhairne i mBóthar na Seanchille, agus ba ghnách le muintir an cheantair tagairt dá dhrong mar "lucht an Brown Bear". Ón tús, bhí iompairc agus iomaíocht áirithe le haithint idir lucht an Brown Bear agus iad siúd a thagadh le chéile sa Windsor Bar, píosa éigin bealaigh ar shiúl ón Brown Bear. mion|An pub úd Berlin Arms, inniu Bar Berlin, chois [[Bóthar na Seanchille|Bhóthar na Seanchille]] Ba iad Basher agus Big Sam a chabhraigh le Lenny baicle dá chuid féin a bhailiú timpeall air féin. D'éirigh le coirpeoir óg eile, fear darbh ainm William Moore, mórtachas maith a dhéanamh le Lenny. Fear údarásúil ab ea Lenny mar a chonacthas dó é, fear a raibh staidiúir an oifigigh agus an fhíorshaighdiúra air, agus chuaigh sé go mór mór i gcion ar Moore. Cé go raibh taifead coiriúil aige ón mbliain 1966 anuas, ní raibh na péas in ann gníomhaíocht pharaimíleata a shamhlú leis. Thairis sin, bhí sé ag obair ina thiománaí tacsaí - ceann de na tacsaithe dubha - agus é ina bhall de chumann tiománaithe tacsaí na Seanchille. mion|Tine chnámh chois [[Bóthar na Seanchille|Bhóthar na Seanchille]] I Meán Fómhair 1975, bhí Lenny tar éis an oiread fear a fhruiliú agus go raibh a dhrong inchomórtais le muintir an Windsor Bar. Thairis sin, nuair a bhí baicle láidir dá chuid féin aige, d'fhéadfadh sé a chuid dúnmharuithe agus coireanna eile a dhéanamh beag beann ar lucht ceannais an UVF. Bhí fiche fear ann anois, agus iad ina mionchoirpigh agus ina n-ógchiontóirí, an chuid ba mhó acu. Bhí fuath na ndaol acu do na Caitlicigh, agus iad sochomhairleach go leor, má bhí duine chomh dásachtach le Murphy i gceannas orthu.
An Chéad Bhotún a Rinne na Búistéirí
Bhí na péas tar éis teacht ar an bpiostal ar baineadh úsáid as san ionsaí ar Mary Murphy agus ar Margaret McCartney. Anois, áfach, theastaigh uathu lorg luaidhe a aithint in éadaí Murphy a thaispeánfadh gurbh eisean a bhí ag beartú an phiostail. Maidir leis an gceastóireacht, b'fhollas do na péas ón tús nach raibh gar ann, ó nach bhfreagródh Murphy ceist ar bith dá gcuirfí air. Mar sin, b'éigean dóibh scaoileadh saor leis an bhfear sa deireadh, agus iad ag iarraidh a dhóthain scóid a ligean leis is go gcrochfadh sé é. Nuair a chonacthas Murphy ag lorg an phiostail san áit a bhfuair na péas é, ní raibh aon mhoill orthu é a ghabháil in athuair.
Filleadh Murphy
Tháinig athrú mór cuma ar an UVF in Iarthar Bhéal Feirste idir an dá linn, agus Lenny Murphy sa phríosún. D'éirigh an tUVF agus an tUDA as a bheith ag cur mionchogaíochta ar a chéile, nó roinn siad a gcuid bráití eatarthu go cothrom. Chuir na sceimhlitheoirí Protastúnacha inneall ceart cogaidh ar a gcuid eagraíochtaí, ionas nach bhféadfadh mioncheannaire aonair cosúil le Murphy bheith ag rith damhsa beag beann ar bhoic mhóra na heagraíochta. Níor thuig Murphy, áfach, go raibh ré eile ann. Chrom sé ar a sheanobair arís a thúisce is a d'fhág sé an príosún. mion|Siopaí, [[Bóthar na Seanchille]]
Fuadach agus Dúnmharú Joseph Donegan
Bhí Murphy ag imeacht le haer an tsaoil, á thaispeáint féin i dtábhairní na Seanchille agus ag déanamh spallaíochta leis na girseacha, ó thréig a bhean chéile é le fada. Níor thaitin a chuid geáitsí le ceannairí an UVF, nó bhí siad den tuairim nárbh é seo an cineál íomhá a bhí ag teastáil ón eagraíocht. Cheannaigh Murphy carr gleoite galánta ó fhear darbh ainm Brian Smyth, iarsceimhlitheoir de chuid an UVF a chuaigh le díoltóireacht na ngluaisteán. Ní raibh Murphy sásta iomlán an phraghais a íoc le Smyth, agus nuair a thosaigh an díoltóir ag éileamh an fhuilligh ar an gcustaiméir, mharaigh Murphy é.
Bhí sé de mheabhraíocht i Murphy, áfach, a ainm a fhiafraí de Donegan sular mharaigh sé é. Ansin, chuaigh sé ag margáil leis na Caitlicigh, agus é ag tabhairt le tuiscint dóibh go raibh Donegan beo i gcónaí agus go mbeadh sé sásta é a mhalartú le Cochrane: dá ligfeadh an tIRA a anam is a shaoirse leis an Sáirsint, bheadh sé féin fonnmhar Donegan a scaoileadh saor. Bhí Murphy ag brath ar an gcorpán a chur i bhfolach taobh amuigh den chathair. Nuair a bhí a chuid cúlaistíní díreach leis an bhfear marbh a chaitheamh ar bhord gluaisteáin a d'iompródh as Béal Feirste é, chuaigh lánúin óg thar bráid. Shíl na sceimhlitheoirí go raibh an marbhán tugtha faoi deara ag an dís óg, agus chuaigh siad i scaoll: d'éalaigh siad béal a gcinn, agus d'fhág siad an corpán ina ndiaidh. Tháinig fir oibre de chuid na longcheártan trasna ar an marbhán nuair a bhí siad ag dul chun oibre an lá arna mhárach.
I ndiaidh na fionnachtana seo, d'achainigh muintir Donegan ar an IRA an Sáirsint Cochrane a scaoileadh saor mar sin féin, gan díoltas a imirt air as bás an ghéill Chaitlicigh. Ní raibh gar ann. D'fhág na Sealadaigh corpán Cochrane in aice leis an Teorainn beagnach seachtain i ndiaidh bhás Donegan. mion| Bóthar na Croimghlinne
John Donne
Saol
Nuair a ceapadh mar Dhéan Ardeaglais Naomh Pól é sa bhliain 1631, bhain sé sláine airgeadais amach, go deireadh a shaoil. Mar sin féin, bhí scamall bróin ar na blianta a bhí fágtha dó mar gheall ar mhéala agus ar thinneas. Mhéadaigh múnla an chreidimh a bhí ar a chuid scríbhinní, nach raibh gaol aige leis an spraíúlacht agus an sceipteachas a bhaineann le chuid mhór den saothar a rinne sé níos luaithe. clé|mion|‘Ní oileán duine ar bith,’ nó "No man is an Iland, intire of it selfe; every man is a peece of the Continent, a part of the maine."  [[wikisource:Meditation_XVII|Meditation #17 By John Donne From Devotions upon Emergent Occasions (1623), XVII: ]]
Skara Brae
Dioscliosta
Taobh 1
Léim an Bhradáin
Stair
Is sa bhaile Léim an Bhradáin a bhí an chéad ghrúdlann Arthur Guinness, 1756.
Holodomor
Gorta daondéanta a tharla san Úcráin i 1932 agus 1933 a mharaigh idir 2.5 agus 7.5 milliún Úcránach ab ea Holodomor. Tagann an focal ón nath морити голодом, moryty holodom, 'a mharú leis an ocras' ). Ba chuid de ghorta ní ba leithne é ó 1932-1933 a bhuail áiteanna a thairg arbhar don Aontas Sóivéadach. I 2006 thug Parlaimint na hEorpa, an Úcráin agus 25 tír eile aitheantas dó mar chinedhíothú i gcoinne muintir na hÚcráine déanta ag an réimeas Sóivéadach. Tá tíortha eile ann ina gcáineadh go hoifigiúil mar ghníomh díothaithe é agus cinn eile nach aithníonn go hoifigiúil gur gníomh cinedhíothaithe a bhí ann. Níl scóláirí féin na linne seo d'aon tuairim faoi na cúiseanna.
Speiceas
Is minic a fheileann an míniú sin i measc orgánach a dhéanann atáirgeadh gnéasach. Níl sé chomh feiliúnach céanna, áfach, i gcás na n-orgánach sin a dhéanann atáirgeadh ar bhealaí eile, agus is minic, áfach a bhaintear úsáid as slata eile tomhais, cosúlacht ADN nó tréithe coiteanna. Mar sin, ní féidir coincheap bitheolaíoch an speicis a lua le hiontaisí nó orgánaigh a atáirgeann ar bhealach neamhghnéasach.
Stadio Luigi Ferraris
Is staidiam peile atá suite i gceantar na Marassi, Genova é an Stadio Luigi Ferraris. Imríonn dhá fhoireann ansin, Genoa agus Sampdoria. D'óstáil sé cluichí i gCoirn an Domhain sna blianta 1934 agus 1990, lena n-áirítear an cluiche idir Éire agus an Rómáin ar 25 Meitheamh 1990.
Sliabh Karisimbi
Is bolcán suanach i Sléibhte Virunga é Sliabh Karisimbi atá suite ar an teorainn idir Ruanda agus Poblacht Dhaonlathach an Chongó. Is é Sliabh Karisimbi an sliabh is airde sa sliabhraon.
Universidade Federal de Goiás
Bunaíodh í ar an 14 Nollaig, 1960.
Tír na mBascach Theas
Tír Eolas agus Cultúr
Is tír álainn glas í. Léiriú den áilleacht seo is ea na sléibhte arda idir an Fhrainc agus tír na mBascach, a thrasnaíonn slí oilithreachta an camino de Santiago go rialta. Tá daonra de 2,155,546 daoine, agus is ceann des na réigiúin is saibhre sa Spáinn é.
Contae Swisher, Texas
Is contae i Texas é Swisher. Is é Tulia príomhbhaile an chontae agus an chathair is mó sa chontae. Bhí 7,854 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2010.
Contae Drew, Arkansas
Is contae in Arkansas é Contae Drew. Is é Monticello príomhbhaile an chontae agus an chathair is mó daonra.
Tíreolaíocht
Tá an chontae lonnaithe idir na réigiúin Arkansas Timberlands agus na Deilte Arkansas, agus tá ithir thorthúil ag an gcontae.
Argain Dinn Rí
Achoimre
Chuaigh Labhraid go dtí cúige Mumhan ag lorg tearmainn, agus mheall sé grá iníon an rí, Moriath. Um aird a máthair a bhaint, sheinn Craiftine amhrán samhraidh di gur thit sí ina codladh. Luigh Labraid le Moriath ansin agus phós sé í. Bhí sé in ann ansin a chur in iúl ar Scoriath athair Moriath cabhrú leis, agus i gceannas arm na Mumhan, chloígh sé dún a athar, Dionn Rí, i gContae Cheatharlach. Le cabhair óna mháthair agus fuirseoir na cúirte (a gheobhadh beirt dá ndeoin féin bás ar son mic agus rí), chuir sé Cobhthach agus a lucht leanúna faoi ghlas i dtigh iarainn. Chuir sé an teach trí thine, agus d'éag cách laistigh. De bharr an gníomh gránna seo, thuill sé an leasainm Lorc.
Aerchóiriú
300px|mionsamhail|deas|Trealamh aerchóirithe Córas chun caighdeán an aeir a fheabhsú trí íonú páirteagail deannaigh, deataigh is/nó pailine a bhaint amach as agus a theocht is a thaise (an oiread galuisce ann) a rialú. Baineann scagaire na páirteagail mhóra as, agus is trí mhodh leictreach a bhaintear amach na páirteagail is lú. Tugtar lucht leictreach dóibh is iad ag taisteal thar ghreille leictreach, agus aomtar iad ansin le greille dhiúltach eile ionas go ngreamaíonn siad léi. Baintear amach ceimiceáin a bheadh bréan tríd an aer a chur trí scagaire gualaigh. Rialaítear teocht an aeir trí é a rith thar phíopaí atá lán d'uisce te len é a théamh nó thar phíopaí atá lán d'uisce fuar len é a fhuarú. Má bhíonn an t-aer róthirim spréitear uisce nó galuisce isteach ann; más ró-thais a bhíonn sé fuaraítear é chun go gcomhdhlúthaíonn an taise is go dtaosctar an t-uisce. Bealach eile chuige seo is ea an t-aer a chur trí ábhar a ionsúnn uisce, cosúil le glóthach silice.
Prág
Stair
Trasnaíonn stair Phrág na mílte bliain. Le linn na hama sin, d’fhás an chathair ón gCaisleán Vyšehrad go dtí príomhchathair ilchultúrtha nuastát Eorpach, Poblacht na Seice.
Iompar
Tá córas iompair iomlánaithe i bPrág le Meitreo Prág (le 57 stáisiúin san iomlán), Córas Tram Prág (tram stairiúil uimhir 91 san áireamh), busanna, an funicular i bPetřín go dtí Cnoc Petřín agus 5 bád farantóireachta. Tá comhchóras ticéid ag gach seirbhís agus reáchtálann Comhlacht Teoranta Idirthuras Poiblí Prág (Dopravní podnik hl. m. Prahy, a.s.) an córas iompar.
Iompar d’Iarnród
Is croílár an chórais iarnróid Seicigh í an chathair le seirbhísí go dtí a lán cathrach i bPoblacht na Seice agus thar lear. Tá córas iarnróid comaitéir ann chomh maith ar a dtugtar "Esko Prág" a freastalaíonn ar limistéar metrapolaiteach Prág.
Aer
An taerfort is mó i bPoblacht na Seice ná Aerfort Idirnáisiúnta Ryzyně, ceann de na haerfort is gnóthaí i Lár agus Oirthear na hEorpa. Croílár na haeriompróir Aerlíne Seiceach agus na haerlíne phraghas íseal Smart Wings is ea Aerfort Idirnáisiúnta Ryzyně.
Toghchán Uachtaránachta na hÉireann 2011
Torthaí
Ar 29 Deireadh Fómhair 2011, bhuaigh Ó hUiginn an toghchán nuair a fógraíodh an toradh i gCaisleán Bhaile Átha Cliath.
An Athbheochan
Cé gur tháinig réabhlóid san eolaíocht agus sa tsochaí de thoradh an Renaissance, is iad na saothair ealaíne is mó a tharraingíonn ár súil ar an tréimhse sin inniu, chomh maith le cuimhne na "bhfear Renaissance", is iad sin na daoine léannta agus na hileolaithe, ar nós Michelangelo nó Leonardo da Vinci.
Renaissance Luath
Thosaigh an Renaissance i bhFlórans timpeall na bliana 1300 A.D. Nuair a thit Cathair Chonstaintín, d'éalaigh na mílte scoláire Gréagach go Flórans, agus thóg siad na leabhair Ghréagacha agus Rómhánacha leo. Fáth eile gur thosaigh an Renaissance in Flórans ná go raibh teaghlach an-saibhir ann darbh ainm "Medici", a bhí mar phátrúin ar roinnt daoine mór le rá ag an am sin.
Sa chúigiú haois déag bhí na pápaí i gceannas ar an Róimh. Ba phrionsaí cumhachtacha iad chomh maith a raibh suim láidir acu sa pholaitíocht. Ba phátrúin mhóra na healaíne iad freisin.
Adam Sandler
Is aisteóir, fuirseoir, agus táirgeoir Meiriceánach é Adam Richard Sandler. Rugadh é sa bhliain 1966, ar an 9ú Meán Fómhair, i mBrooklyn, Nua-Eabhrac. Tháinig sé go cáil ina bhall de foireann Saturday Night Live. Tá sé cáiliúil mar an réalt na scánnáin a thuill níos mó ná $2 billiúin ag an oifig ticéad, ina measc na scannáin grinn: Billy Madison (1995), Happy Gilmore (1996), The Waterboy (1998), Big Daddy (1999), agus Mr. Deeds (2002). Chomh maith le scannáin grinn, ghlac sé pháirt i scannáin drámaíochta, mar shampla na léiriú: Punch-Drunk Love (2002), Reign Over Me (2007), agus Funny People (2009). I 1999, bhunaigh Sandler Happy Madison Productions, comhlacht léiriú na teilifíse agus na scannáin a léirigh a lán scannáin agus an tsraith theilifíse Rules of Engagement (2007). Meastar go bhfuil sé fiú níos mó ná $300 milliún.
Oileán Paulet
Bolcán agus oileán atá suite amach ó chósta oirthuaiscirt Leithinis na hAntartaice. B'é turas taiscéalaíochta Briotanach faoi chúram James Clark Ross a tháinig ar an oileán sna blianta 1839-1843.
Bráithreachas Uinsinn Ferrer Naofa
Bunaíodh Bráíthreachas Uinsinn Ferrer Naofa (Laidin: Fraternitas Sancti Vincentii Ferrerii) sa Fhrainc i 1979. Comhphobal beag í a feidhmníonn de réir an traidisiúin Doiminiceach. Úsáideann an chomhphobal an tAifreann Laidineach de réir an Riotais Doiminiceach.
Owain Glyn Dŵr
Rialtóir Breatnach ab ea Owain Glyn Dŵr nó Owain ap Gruffudd, a rugadh sna 1350í, agus a cailleadh thart sa bhliain 1416. Thug William Shakespeare Owen Glendower air. Ghríosaigh Glyn Dŵr muintir na tíre chun éirí amach a fhearadh in aghaidh airm Shasana, ach theip ar an bhfeachtas faoi dheireadh.
Aerfhórsa
deas|250px|thumb|Aerfhórsa Brainse na bhfórsaí armtha a oibríonn aerárthaigh is diúracáin. Cuireadh tús leo i 1911-1914, agus tháinig siad le bheith an-tábhachtach i rith an chéad chogadh domhanda. Bhí siad níos suntasaí fós sa dara cogadh domhanda, le róil bheartacha (eitleáin troda is eitleáin ionsaithe gearr-raoin) is straitéiseacha (eitleáin buamála fadraoin). Le teacht chun cinn na mbuamaí adamhacha tháinig na haerfhórsaí le bheith níos tábhachtaí fós. Sna Stáit Aontaithe scaradh an t-aerfhórsa ón arm i 1947. Sna Stáit Aontaithe, an Bhreatain, an Fhrainc is sa Rúis, tá aerfhórsaí ar leith atá dírithe ar chogaíocht farraige, faoi cheannas an chabhlach cogaidh.
Sliabh Tendürek
Is bolcán in oirthear na Tuirce é Sliabh Tendürek nó Tendürek Dağı as Tuircis. Tá an sliabh suite in aice leis an Iaráin.
Cnocán Doirinne
Trá Chnocán Doirinne
mion|clé|Trá Chnocán Doirinne Déanann an Droichead Adhmaid nasc idir Chluain Tarbh agus Oileán an Bhulla. Stráice de trá ghainimh agus dumhcha ar bhruach thoir an oileáin, cúig chiliméadar ar fad. Luaitear Trá Chnocán Doirinne in Ulysses, sárshaothar an Bhaile Átha Cliathaigh James Joyce. Tá Trá Chnocán Doirinne suite ar oileán an Bhulla Thuaidh, rud ar gob gainimh íseal é atá clúdaithe le dumhcha. Tá sé beagnach 4.85 km ar fad agus 070 km ar Leithead ag an bpointe is leithne. Tá sí comhthreomhar leis an gcósta idir Cluain Tarbh agus Chill Fhionntáin sa leath tuaisceartach de Bhá Bhaile Átha Cliath. Taobh theas de sin, tá. Balla an Bhulla mar theorainn oileán an Bhulla Thuaidh agus tá Góilín Chill Fhionntáin mar theorainn idir é agus Binn Éadair ó thuaidh. Tá srath iomairí duimhche mar shlat droma an oileáin. Ar thaobh na farraige, tá siad seo faoi theorainn Thrá Chnochán Doirinne, agus faoi theorainn hIasc goirt agus murlaigh ar thaobh na fothana. Láithreán de chuid RAMSAR (An Coinbhinsiún idirnáisiúnta maidir le Bogaigh) Limistéar Taitneamhachta Speisialta, 1994 agus Limistéar faoi Chaomhnú Speisialta atá ann.
Sliabh Andrus
250px|thumb|clé|Léarscáil thopagrafach an Sliabhraoin Ames (scála 1:250,000) ó USGS Sliabh Kosciusko
Sunbury-on-Thames
Is baile suite i Surrey é Sunbury-on-Thames.
Darndál
Is ceantar i dTuaisceart Bhaile Átha Cliath é Darndál (Béarla: Darndale). Bruachbhaile de chuid an Chúlóg is ea é.
Sliabh Moulton
250px|thumb|clé|Léarscáil thopagrafach sléibhte Moulton agus Berlin
Tibir
Bhí Tibir nó Tiberius Caesar Augustus (16 Samhain 42 RC – 16 Márta AD 37) ina Impire Rómhánach ó 14 AD go dtí 37 AD. Tháinig Tibir i gcomharbacht ar Ágastas (leanbh uchtaithe de chuid Ágastais ab ea Tibir).
Muintir
Bheadh Tibir pósta níos déanaí ar aghaidh le hiníon Ágastas 'Iulia Maior' (ó a phósadh le Scribonia) agus níos déanaí fós bhí sé uchtaithe ag Ágastas, agus de réir an ghnímh seo, rinneadh 'gens Julia' go hoifigiúil de, ag iompar an ainm Tiberius Julius Caesar.
Castilla y León
Daonra
As na 2,248 bardais tá 1,986 acu le níos lú na 1000 daoine ina gcónaí iontu; tá idir 1001 agus 5000 daoine ina gcónaí in 204 acu; tá 4 bardais le níos mó ná 100 000 daoine ina gcónaí iontu, sé sin Valladolid (306,830), Burgos (177,776), Salamanca (148,042) agus León (129,551). Seachas príomhchathracha na gcúigí tá cathracha mar Miranda de Ebro agus Aranda de Duero in Burgos, Ponferrada agus San Andrés del Rabanedo in León, Béjar in Salamanca agus Medina del Campo agus Laguna de Duero in Valladolid.
Catherine Ardagh
Is Seanadóir Éireannach le Fianna Fáil í Catherine Ardagh. Ar an Rolla Tionscail agus Tráchtála atá sí.
Liam Ó Muirthile
Filíocht
Dialann Bóthair. Gallery Press, Oldcastle 1992.
Scoil Mhuire Gan Smál
Stair agus forbairt
I measc na bhforbairtí is déanaí tá “tionscadal tógála dhá mhilliún”, a raibh sé i gceist leis forbairt nó síneadh sé sheomra ranga príomhshrutha, cúig sheomra teagaisc, síneadh le halla na scoile agus leabharlann. Tosaíodh i 2009, marcáilte oscailt oifigiúil na síntí i mí Mheán Fómhair 2012. Osclaíodh páirc astro-móna nua le ceiliúradh comóradh seachtó cúig bliain na scoile in 2014.
Cromán na gcearc
Is éan é cromán na gcearc. Tugtar préachán na gcearc air freisin.
Cathaoir
250px|thumb|Cathaoir Is éard atá i gceist le cathaoir ná suíochán scartha do dhuine amháin le cúl agus ceithre chos. Tá stair an-fhada ag baint leis an gcathaoir.
Cluain Ghrífín
Páirc Athair Uí Choileáin
Tá cúig tuirbíní gaoithe ann chun cumhachta 50 kilowatt a chuir ar fáil. Tá sé úsáidtear chun teilgean uisce ar fáil ó na loch lárnach, soilsiú poiblí, iostaí cothabhála, agus seomraí feistis an chumman spóirt.
Áirítear coillearnach nádúrtha sa pháirc (26 heicteár). Tá rith imeallach / rian rothaíocht ann, sé pháirc imeartha agus sé stáisiún aclaíochta. Tá promanád ann, aimfitéatar ceolchoirm, agus limistéir phicnice, le fichille lasmuigh nó clár táiplisí, dhá chlós súgartha agus páirc scátála.
Luathstair
Sa bhliain 1369, bhí parlaimint ar siúl sa séipéal beag, ar a dtugtar ag Sir William de Windsor.
Ospidéal
Is foras a sholáthraíonn cóir leighis agus cúram altranais do dhaoine atá tinn, gortaithe nó faoi mhíchumas é ospidéal (otharlann uaireanta).
Lios
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/36/Multivallate_Ringfort_at_Rathrar_%28Rathbarna_Enclosure_Complex%29%2C_Co_Roscommon%2C_Ireland.jpg/220px-Multivallate_Ringfort_at_Rathrar_%28Rathbarna_Enclosure_Complex%29%2C_Co_Roscommon%2C_Ireland.jpg|mion| Lios i gContae Ros Comáin link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/44/Grainan_of_aileach.jpg/220px-Grainan_of_aileach.jpg|mion|Grianán Ailigh Is éard is lios ann ná lonnaíocht chiorclach dhaingnithe a tógadh den chuid is mó le linn na Cré-Umhaoise suas go dtí timpeall na bliana 1000. Faightear iad i dTuaisceart na hEorpa, go háirithe in Éirinn, i nDeisceart na Breataine Bige, agus i gCorn na Breataine. Tá liosanna de mhéideanna difriúla ann, agus rinneadh iad as clocha nó as cré. De ghnáth, thógadh rampar ciorclach (an ráth — is é an lios an spás sa lár) chomh maith le pailís adhmaid, timpeall lios cré. Go ginearálta, bheadh foirgneamh amháin ar a laghad laistigh den lios.
Mollongghip
Baineann Mollongghip le Paróiste Caitliceach Naomh Pádraig in Gordon, a bunaíodh sa bhliain 1875.
Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2009
Athraíodh an próiseas vótala nuair a thugadh isteach an giúiré náisiúnta arís i dteannta teileavótála. Bhí dhá babhta leathcheannais i leagan an chomórtais sin. Ghlac 42 tír sa chomórtas; d’fhógair An tSlóvaic go bhfillfeadh sí ar ais sa chomórtas, ach tharraing San Mairíne siar as an gcomórtas de dheasca fadhbanna airgeadais. Ar dtús d’fhógair An Laitvia agus An tSeoirsia go dtarraingeoidís siar, ach dúirt Aontas Craolacháin na hEorpa níos moille go nglacfaidís páirt sa chomórtas go deimhin. Ach sa deireadh bheartaigh An tSeoirsia tarraingt siar as an gcomórtas nuair a dhiúltaítear a hamhrán mar deirtear gur sárú rialacha a bhí ann.
Formáid
Tharla an babhta ceannais an chomórtais ar an 16ú Bealtaine 2009 i Staid Oilimpeach i Moscó, An Rúis. Bhí dhá babhta leathcheannais roimhe sin ar 12ú agus 14ú Bealtaine. Ghlac seacht dtír déag páirt i gceann de dhá bhabhta leathcheannais an chomórtais. Bhí ceithre thír (An Fhrainc, An Ghearmáin, An Spáinn agus An Ríocht Aontaithe), a ghlaoitear “Ard-Cheathair” air, chomh maith leis an óst-thír, An Rúis, réamh-cháilithe don babhta ceannais. Chomh maith leis na tíortha réamh-cháilithe, cháiligh na deich tír is fearr ó gach aon babhta leathcheannais agus mar sin, bhí cúig thír is fiche sa bhabhta ceannais.
Babhta ceannais
B'iad na hiontráilí:
Woking
Is baile suite i Surrey é Woking.
Institiúid an Aoire Mhaith
Cuireadh Institiúid an Aoire Mhaith (Laidin: Insitutum a Bono Pastore) ar bun i mBordeaux na Fraince ar 8 Meán Fómhair 2006. Mar sin féin, tá an comhphobal taobh thiar de níos sine fós. Caitheadh an tAthair Paul Aulagnier amach ó Chumann Naomh Pius X sa bhliain 2003 tar éis dó labhairt go poiblí i bhfabhar an athmhuintearas idir an Pápa agus traidisiúnaithe ó Dheoise Campos agus cruthú an Reachtas Aspalda Eoin Máire Vianney Naofa ann. Bhí an tAthair Aulagnier an-mhór leis an Ardeaspag Lefebvre (1905-1991) a chuir Cumann Naomh Pius X ar bun.
Ard Eoin
Is ceantar suite i mBéal Feirste é Ard Eoin.
Páirc Pharnell
Tugtar The Nell mar leasainm ar an staid uaireanta. Is féidir timpeall 13,500 duine a chur ina suí ann.
Bosco
Bosco féin
Bhí Bosco ina phuipéad le gruaig dhearg agus éadaí glasa agus bána air (nó uirthi, ní raibh a inscne luaite ar an gclár) i gcónaí.
Na láithreoirí
I rith na mblianta bhí roinnt mhaith láithreoirí ag obair le Bosco, leithéidí Jonathan (Ryan), Marian (Richardson), Frank (Twomey), Gráinne agus Philip.
Contae Faulkner, Arkansas
Sa bhliain 2016 bhí 122,227 duine ina gcónaí ann. Tá achar 1,720 ciliméadar cearnach (1,720/km²), agus mar sin, tá dlús daonra 68/km² sa chontae.
Tíreolaíocht
Tá an chontae lonnaithe idir na réigiúin Ozarks agus Gleann na habhann Arkansas, agus tá sé suite le taobh mórbhealach Interstate 40.
Domhnall Mac Lochlainn
Ard-ríogacht tar éis Mhaoil Seachnaill
Diarmaid mac Maoil na mBó Uí Chinnsealaigh ba ea an chéad fhear i ndiaidh Mhaoil Seachlainn a bhí in ann a mhaíomh gurbh Ardrí é. Rí na of Laighean agus na nGall ina thásc, i ndáiríre bhí Diarmaid ina rí ar fud an-chuid na hÉireann. Bhí a mhac Murchadh i gcoróin i nÁth Chath; client leis ba ea Toirdhealbhach Ó Briain sa Mhumhain; agus chomhghuaillí leis ba ea Niall mac Eochadha na nUlad. Fuair Diarmaid bás i mbun chatha, ag iarraidh oidhrí Mhaoil Seachnaill a chur faoina chois, ar Dé Máirt 7ú Feabhra 1072.
Réimeas
Rinneadh rí Ailigh de Dhomhnall sa bhliain in 1083 agus thuaidh sé a réimeas mar ba ghnách 'creach rí' in éadan Chonaille Muirtheimhne. Deirtear i nAnnála Uladh: ''Crech righ lais for Conaillibh co tuc boroma mor & co taraidh tuarustal don creich-sin do Feraib Fernmuighi. Creach rí leis ar Conaille, rug bóramha mhór agus thug tuarastal don chreich sin d'Fhir Fhearnmhaighe".
Irish Women in Harmony
'Sí RuthAnne, nó Ruth-Anne Cunningham, an bunaiheoir. An chéad amhrán a chan an grúpa ná ‘Dreams’ le The Cranberries. Dúirt RuthAnne gur ionsporáid í Dolores O’Riordan don ghrúpa..
I measc na mná a chan ar an gcéad singil “Dreams”; bhí Moya Brennan, Lisa Hannigan, Imelda May, Caroline Corr, Allie Sherlock, Eve Belle, Faye O’Rourke, Loah, Lucia McPartlin, Saint Sister, Sibéal, Erica Cody, Soulé, Stephanie Rainey, Wyvern Lingo, Tolü Makay, Pillow Queens agus Una Healy, srl.
Shakira
Gradaim agus ainmniúcháin
Tá 255 gradam buaite ag Shakira. Tá 584 ainmniúchán faighte aici.
Striking Out
Léiriúchán
Craoladh an chéad sraith den chlár i Meiriceá Thuaidh ar Acorn TV ag tosú ar an 17 Márta 2017.