cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Michelle O'Neill
Is polaiteoir de chuid Shinn Féin i dTuaisceart Éireann í Michelle Mary O'Neill (née Doris). Rugadh í ar an 10 Eanáir, 1977. Is Comhalta den Tionól Reachtach í do Lár Uladh, ó 2007 ar aghaidh.
Droichead Átha
Seirbhísí Bus
Tá Droichead Átha ar cheann de na bailte neamhchoitianta a bhfuil stáisiún bus iarbhír ann. Tá stad Bus Éireann 135951 suite ar an Bhóthar Dún Uabhair i lár Dhroichead Átha. Nascann a sheirbhísí Droichead Átha le Lú, An Mhí, Baile Átha Cliath, Muineachán, Gaillimh.
Scéla Conchobair
Sciatha na nUladh
Tugtar ansin liosta de Sciatha na nUladh, ocht déag go iomlán, i dtosach Ochain le Conchúr. Is deacair roinnt phearsana a aithint óir nach dtugtar nó neither ainmneacha athartha nó leasainmneacha. Tuigtear gur claimhte iad roinnt de na sciatha ag aisteoirí agus tiomsaitheoir foclóirí an lae inniu.
Michael Moynihan (polaiteoir Corcaíoch)
Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála do cheantar Chorcaigh Thuaidh-Thiar é Michael Moynihan (Gaeilge: Mícheál Ó Muimhneacháin) (rugadh é 12 Eanáir, 1968 ). Tá sé ina bhall d'Fhianna Fáil agus ina TD ó 1997.
Hugo Chávez
Uachtaránacht
A éachtaí:
273 (uimhir)
Is é 273 an uimhir nádúrtha tar éis 272 agus roimh 274.
Seaghan Mac an tSionnaigh
Na meáin
Tá baint ag Seaghan le ceol úrnua as Gaeilge a chur chun cinn, agus bíonn a iarrachtaí féin sa réimse seo á gcur ar fáil aige ar a chaineál YouTube. Bíonn sé i mbun comhoibriú le healaíontóirí eile chomh maith, faoi mar a fheictear sa chaimeo a bhí aige san fhíseán a ghabhann le dán de chuid Chiara Ní É dar teideal 'Dán Crá', físeán dár chum sé an ceol olldoird a chloistear ann.
Maurice Wilkins
Is ceann de fhionnachtaithe struchtúr an aigéid dí-ocsairibeanúicléasach ADN é Maurice Hugh Frederick Wilkins (15 Nollaig 1916 - 5 Deireadh Fómhair 2004). Rugadh é sa Nua-Shéalainn. Tá cáil air mar gheall ar a fhionnachtain ar struchtúr ADN in éineacht le Francis Crick agus James Watson Bronnadh an Duais Nobel na Fiseolaíochta nó an Leighis orthu i 1962. Rosalind Franklin a chuir leis an tuiscint ar struchtúir móilíneach de ADN freisin. Rinne sé taighde i réimsí eile - méarnáil, radar, deighilt iseatóp agus díraonadh x-ghathach.
Comhairle Baile Charraig Fheargais
deas|250px|thumb|Comhairle Baile Charraig Fheargais Is comhairle i gContae Aontroma í Comhairle Baile Charraig Fheargais.
Caisleán Leicester
clé|250px|mion|Caisleán Leicester Is caisleán suite i Leicester é Caisleán Leicester.
Ordú sábháilteachta
Ordú cúirte is ea an t-ordú sábháilteachta a eisíonn an chúirt le srianta a chur le duine a bhfuil de chlaontacht ann foréigean a dhéanamh ar bhaill a theaghlaigh féin. An duine a bhfuil ordú sábháilteachta i bhfeidhm ina dhiaidh, tá cead aige fanacht sa bhaile lena theaghlach, ach is féidir leis na Gardaí é a ghabháil is a chúiseamh i gcion coiriúil má dhéanann sé foréigean ar bhall dá theaghlach nó má bhagraíonn sé a leithéid a dhéanamh.
Úr-Chnoc Chéin Mhic Cáinte (Dán)
''Níl aon amhrán de chuid an Tuaiscirt is mó atá i mbéal an phobal ná Úr-Chnoc Chéin Mhic Cáinte. Tá an meas atá coitianta air mar liric tuillte go maith aige ar a bhinneacht agus ar a bhfuinte atá sé ach is mó ní eile a chabhraigh leis seo: an fonn ceolmhar a chui Peadar Ó Dubhda leis, an seanchas a bhaineann leis, an gearrscéa baoth rómánsúil a bhunaigh Seosamh Mac Grianna airsean agus a mhéid uair a cuireadh an t-amhrán i gcló.
Byz
Is ceoltóir hip hap as an tSualainn é Byz (ainm fíor: Andreas Jorma Byström), rugadh i 27 Bealtaine 1984 é.
Réadlann Yerkes
mion|clé|Laistigh I mBá Williams i Wisconsin. Is le hOllscoil Chicago í, ainmnithe as an mbronntóir Charles Tyson Yerkes (1837-1905). An príomhtheileascóp inti, atá i bhfeidhm ón mbliain 1897, is é an teileascóp athraonta is mó ar Domhan, le trastomhas 102 cm.
Bríceadóir
250px|thumb|Bríceadóir Is ceardaí a oibríonn le brící agus bloic é bríceadóir.
Tina Turner
Beatha
Fuair sí bás le hadhairt (strócanna, galar duáin srl) ar 24 Bealtaine 2023, in aois 83 di.
Pinniúr
Pinniúir Mór
Tá laghdú ar an éilimh ar an bpinniúr mór, agus cé go bhfuil craobh na hÉireann ann gach uile bliain, tá neart pinniúir imithe ó úsáid (tuilleadh eolais i Sean Pinniúr). Tá bogadh chun na pinniúir mór a tuairisciú sula imíonn siad go hiomlán [1] thumb|left|Pinniúr le trí balla, sna stait aontaithe
1851
Ba ghnáthbhliain í an bhliain 1851
Tarluithe
mion|D'oscail an [[Banríon Victoria I|Bhanríon Victoria an Taispeántas Mór i Londain Shasana.]]
Eamonn Cooney
Polaiteoir Éireannach ab ea Eamonn Cooney ( - 7 Feabhra 1975). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.
Cúige Kursk
Na hAonaid Riaracháin
Tá Cúige Kursk roinnte ina 28 réigiún. Féach Aonaid Riaracháin Chúige Kursk.
Penneys
Is miondíoltóir Éireannach é Penneys, nó Primark mar a thugtar air i Sasana agus tíortha eile (níl gaol ar bith le J. C. Penney san Stáit Aontaithe agus Penneys in Éirnn).
Stair
Osclaíodh an chéad siopa ar Shráid Mháire, i mBaile Átha Cliath, sa bhliain 1969. D'oscail Arthur Ryan agus Micaela Mitchell é.
Cleamhnas
An Cleamhnas Gaelach
Ní raibh mórán bainte ag an ngrá rómánsúil leis an gcleamhnas, ar ndóigh. Ba é an rud ba mhó ba suim le fear an tí, an raibh an suiríoch ag saothrú sách maith le bia agus beatha a choinneáil le teaghlach, an raibh feirm mhaith talún nó maoin shaolta eile aige. Ón taobh eile de, is léir go raibh an spré (nó an crodh i nGaeilge Uladh) ar ceann de na clocha ba mhó ar phaidrín an ghrúim.
Johnny Mathis
Amhránaí Meiriceánach is ea John Royce Mathis a rugadh ar an 30 Meán Fómhair, 1935 i nGilmer, Texas.
Dúnmharú an Miami Showband (1975)
Cúlra
Ba nós leis na seó-bhannaí an tír a thaisteal agus a gcuid ceoltóireachta a dhéanamh beag beann ar an teorainn. Bhí daoine ón dá phobal ag freastal ar a gcuid ceolchoirmeanna.
Sléacht
Ansin, chinn na sceimhlitheoirí iarsmaí an bhanna a mharú le nach mbeadh fianaise ná finnéithe fágtha. Criathraíodh aghaidh agus cloigeann an phríomhamhránaí Fran O'Toole le meaisínghunna, agus lámhachadh an tiománaí Brian McCoy agus Anthony Geraghty sa droim. Lig Stephen Travers air féin go raibh sé marbh, agus chuaigh Des McAlea i bhfolach. Níos déanaí, thóg sé an gháir.
Riar an chirt
Ciontaíodh triúr saighdiúirí, James Somerville, Thomas Crozier, agus James McDowell, i ndúnmharú na gceoltóirí. Ar an gcúigiú lá déag de Mhí Dheireadh Fómhair, 1976, gearradh príosúnacht cúig bliana déag is fiche do thriúr saighdiúirí de chuid Reisimint Chosanta Uladh (UDR), a bhí ina mbaill d'Fhórsa Óglaigh Uladh (UVF).
Laurence Walsh
Polaiteoir Éireannach ab ea Laurence Walsh (1 Lúnasa 1883 – 11 Lúnasa 1962). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.
Aksel Sandemose
Saol
B'as Sandermosen san Iorua do mháthair an scríbhneora, agus leagan den logainm sin é an sloinne a ghlac sé air. D'athraigh sé sloinne sa bhliain 1921. Chaith sé an chuid ba mhó de na fichidí ina mhairnéalach. mion|clé|1963 Sa bhliain 1930, shocraigh sé síos i Nesodden in aice le hOslo. Nuair a d'fhorghabh na Gearmánaigh an Iorua, ghlac sé páirt sa chath in éadan na nGearmánach agus chuaigh sé ar a theitheadh go dtí an tSualainn.
Anmchad mac Con Cherca
Tosca
Cé gur tugadh do rítheaghlach na nOsraí, an Dál Bhirn agus Anmchad mar bhall, ginealach a shín i bhfad siar i míotar agus seanscéal, is amhlaidh nár tháinig siad chun cinn go dtí deireadh na 6ú haoise. Feictear Colmán Mór Mac Feradaigh mar rí Osraí sa [Naomhsheanchas|Bheatha]] Naomh Cainneach. Is amhlaidh go raibh Scanlán mac Colmáin (bás 643), luaite sa Beatha Cholm Cille le Adhamhnán, ina rí freisin.
Michigan
Teangacha á úsáid sa stát
Sa bhliain 2010 ba é Béarla an phríomhtheanga do 91.11% (8,507,947) do dhaonra Michigan aois 5+.
Mike Myers
Is fuirseoir Meiriceánach é Michael Jonathan "Mike" Myers, a rugadh sa bhliain 1963 in Scarborough, Ontario, Ceanada. Ba as Learpholl Shasana dá thuismitheoirí. Tá saoránacht Cheanadach agus na Stát Aontaithe aige.
Comhar
Iris mhíosúil Ghaeilge é Comhar a bpléitear litríocht agus cúrsaí reatha ann, dírithe i gcónaí ar léitheoirí oilte.
Stair
Bhunaigh An Comhchaidreamh, dream idir-ollscoile, Comhar sa bhliain 1942. Foilsíodh an chéad eagrán i mBealtaine na bliana 1942, tráth a raibh páipéar gann sa tír agus an dara cogadh domhanda faoi lán seoil. Go deimhin, bhí páipéar chomh gann sin ag an am go raibh ar eagarthóirí na hirise nua cead speisialta a lorg ón Aire Seán Lemass chun an iris a chur i gcló.
I Mí na Nollag 2007 fógraíodh nach bhfoilseofaí Comhar a thuilleadh ó tharla go raibh Foras na Gaeilge chun deireadh a chur leis an deontas a thug siad don iris. I Mí an Mheithimh 2008, áfach, fógraíodh go bhfoilseofaí an iris arís tar éis d'Fhoras na Gaeilge athbhreithniú a dhéanamh ar an gcinneadh sin agus an deontas a athnuachan.
LeabhairCOMHAR
Athbhunaíodh an comhlacht foilsitheoireachta a bhain le COMHAR, inphrionta "LeabhairCOMHAR" sa bhliain 2010 chun nualitríocht na Gaeilge a fhorbairt. Tá sí mar aidhm ag an gcomhlacht ó thús, scríbhneoirí úra a earcú agus a chothú ar bhonn leanúnach. Tá breis is 45 leabhar foilsithe ag "LeabhairCOMHAR" ó thús ama. Cuireann"LeabhairCOMHAR" réimse leathan leabhar ar fáil idir leabhair staire, beathaisnéisí acadúla agus úrscéalta do dhaoine fásta. Tá sé cinn de shraitheanna á bhforbairt ag "LeabhairCOMHAR" faoi láthair mar a leanas:
BBC Radio Cymru
Is stáisiún raidió é BBC Radio Cymru. Is cuid de BBC Wales é agus craolann sé sa mBreatnais. Craoltar BBC Radio Five san oíche ar an stáisiún.
Leic Dhobhráin
Bhí seaneaglais an pharóiste suite i nGleann an Teampaill i mbaile fearainn Fhearnáin.
Tá bailte fearann an pharóiste go léir i dToghroinn Baile na Molt agus ó thaobh an paróiste nua-aimseartha Caitliceach Rómhánach, tá cuid de na bailte fearann i bparóiste Mhá Dheilge agus Ádh Mheáin agus cuid eile díobh i bparóiste Tuar an Fhíona.
Modal Young
Claonadh an ghraif nuair a tharraingítear graf den strus inteannta i bpascail (Pa), i gcoinne na straidhne inteannta (fadú, roinnte ar an mbunfhad) ina chodáin, i gcás barra nó sreinge atá faoi theannas nó comhbhrú líneach. Úsáidtear an tsiombail E dó, agus in aonaid Pa a thomhaistear é. Ainm eile air is ea an modal leaisteachais. Ciallaíonn luach ard E gur deacair an t-ábhar a shíneadh agus gur ábhar docht é. Luach timpeall 2 × 10 11 Pa a bhíonn ag cruach, agus timpeall 0.1 × 10 11 ag adhmad ar feadh an tsnáithe. Ainmnithe as Thomas Young.
Siorc liopaird
Is iasc é an siorc liopaird a aimsítear in aigéin an domhain.
Diego Velázquez
Bhí Diego Rodríguez de Silva y Velázquez (6 Meitheamh, 1599 – 6 Lúnasa, 1660), ar ar tugadh Diego Velázquez go coitianta, ina phéintéir Spáinneach. Ba é a bhí ina phríomhealaíontóir i gcúirt an rí Felipe IV.
An Indinéisis
San Indinéisis chaighdeánach, is minic a chuirtear focal "aonaid" idir an uimhir agus an t-ainmfhocal a bhfuil an uimhir ag tagairt dó: mar shampla, deirtear tiga ekor sapi ("trí eireaball bó") sa chiall "trí bhó", nó sepuluh orang tentara ("deich nduine saighdiúirí") sa chiall "deichniúr saighdiúirí". Is féidir an cleachtas seo a chur i gcomparáid leis an dóigh a n-úsáidtear cloigeann sa Ghaeilge uaireanta: "trí cloigne bó", "deich gcloigne saighdiúirí". San Indinéisis, áfach, caithfidh tú ekor ("eireaball") a chur idir an uimhir agus ainm an ainmhí, más ainmhithe atá tú a áireamh, agus orang ("duine") a úsáid, más daoine (saighdiúirí, cuir i gcás) atá agat, agus tá focail eile fós ann le cineálacha eile rudaí a chomhaireamh. Úsáid é seo, áfach, a chuireann na cainteoirí neamhdhúchais ar lár go minic sa ghnáthchaint. Tréith choitianta é, áfach, a fheictear ina lán teangacha sa chearn sin den domhan, pé acu atá siad gaolmhar leis an Indinéisis nó nach bhfuil.
Séamus Ennis
Óige
Sa mbliain 1908, cheannaigh athair Shéamuis, James, mála phíobaí uilleann scartha amach ó theach gill. Ceithre bliana ina dhiaidh sin fuair sé an dara háit san Oireachtas leis na píobaí céanna. Rugadh a mhac Séamus ar an 5ú Meitheamh, 1919 i Jamestown i bhFionn Ghlas, i dtuaisceart Chontae Bhaile Átha Cliath.
33
Ba bhliain bhisigh í an bhliain 33.
Pluiméir
Gníomhaíochtaí pluiméireachta
Tascanna agus scileanna pluiméireachta coitianta:
Ingemar Johansson
Dornálaí Sualannach, a bhí ina churadh domhanda trom-mheáchain, ab ea Jens Ingemar Johansson (a rugadh ar an 22 Meán Fómhair, 1932 – 30 Eanáir 2009).
The Irish Post
Nuachtán do phobal Éireannach na Breataine is ea The Irish Post. Bhunaigh Breandán Mac Lua (nach maireann) agus Tony Beatty, fear gnó ó Chontae Phort Láirge, é sa bhliain 1970. Tagann sé amach ar an gCéadaoin agus tá glaoch ar leith air in áiteanna a bhfuil mórán Éireannach ina gcónaí iontu, ar nós Birmingham, Mhanchain, Leeds agus Londan.
Together Again (albam Daniel O'Donnell)
Is é Together Again albam ó Daniel O'Donnell agus Mary Duff. Scaoileadh é sa bhliain 2007.
Deptford
Is baile é Deptford atá suite sa bhuirg London Borough of Lewisham, Londain Theas. Bhí longlann suite ann.
Sruth leictreach
Nuair a shreabhann lucht leictreach trí ábhar ar bith, bíodh sé dearfach nó diúltach, tugtar sruth leictreach ar an méid luchta ghlain a ritheann thar ionad ar leith in aghaidh an tsoicind.
Tugtar seoltóir ar an ábhar trína sreabhann an sruth, agus chun an sruth a chur ar siúl, ní mór fórsa leictreaghluaisneach nó voltas chun an sruth a bhrú trí fhriotaíocht an tseoltóra, de réir dlí Ohm.
Cúige Bryansk
Crios Ama
left|75px Tá Cúige Bryansk suite i gcrios ama Moscó (MSK/MSD).
Múscraí Thiar
Barúntacht suite i gContae Chorcaí is ea Múscraí Thiar.
Downham
Is baile é Downham atá suite sa bhuirg London Borough of Lewisham, Londain Theas.
2020 sa scannán
Is liosta é seo d'eachtraí scannánaíochta sa bhliain 2020.
Ceiritin
Is grúpa muinteartha iad na Ceiritiní arb éard iad ar fad próitéiní snáithíneacha structúracha; righin agus dothuaslagtha, cuireann siad na struchtúir crua ach neamhmhianraithe a bhíonn aimsithe sna reiptílí, éin, amfaibiaigh, agus mamaigh le chéile.
Esther Hicks
Rugadh Esther Weaver in Coalville, Utah sna Stáit Aontaithe ar 5 Márta 1948. Ag aois a 20 bhuail sí lena céad fear céile agus bhí beirt pháistí aici leis. Bhuail sí le Jerry Hicks i 1976 agus phós siad ceithre bliana ina dhiaidh sin.
''
786 (uimhir)
Is é 786 an uimhir nádúrtha tar éis 785 agus roimh 787.
Cúige Kaluga
Na hAonaid Riaracháin
Tá an cúige roinnte ina 24 réigiún. Féach Aonaid Riaracháin Chúige Kaluga.
Henryk Górecki
Ba cumadóir é Henryk Mikołaj Górecki (Fuaimniú Polannach: [ˈxɛnrɨk mʲiˈkɔwaj ɡuˈrɛtski]). Rugadh é ar 6 Nollaig 1933 in Czernica na Siléise, sa Pholainn. Cumadóir sa cheol clasaiceach comhaimseartha is ea é. Rinne Górecki staideár ag Ard-Scoil Cheoil an Stáit in Katowice ó 1955 go dtí 1960. I measc a shaothar tá; ''Siansa Uimh. 2 agus Siansa Uimh.3, Beatus Vir 1981, an t-iomann Miserere, Kleines Requiem für eine Polka agus Good Night'' a chum sé le deireanas. Fuair sé bás ar 12 Samhain 2010.
Mícheál Mac Aodha
Iománaí Éireannach ab ea Mícheál Mac Aodha (12 Iúil, 1912 - 13 Meán Fómhair 1982), nó Mick Mackey mar atá aithne níos fearr air as Béarla. Tá cáil bainte amach aige ina imreoir leis an bhfoireann idirchontae Luimneach idir na blianta 1930 agus 1946, agus ainmnítear é i gcónaí i measc na hiománaithe is fearr riamh. Roghadh é ina leath tosaí san Fhoireann Iománaíochta na Mílaoise chomh maith.
Imreoir
Scórálaí den scoth ab ea Micheál. Ní raibh sé ach 5'9" (1.75m) ar airde ach b'fhear an-théagartha é agus d'úsáid sé cumhacht a choirp chun bhriseadh tríd an dtaca ina choinne. De bharr stíl péacach a imirt, bhain sé mórcháil amach i measc lucht tacaíochta iomána agus, dá mba rud é go raibh Micheál ag imirt lena chlub nó lena chontae, thiocfadh slua thar na ngnáth go dtí an cluiche.
Ar Scor
Ba thraenálaí Luimnigh é sa bhliain 1955 nuair a bhuaigh an fhoireann an t-aon Craobh Sinsear na Mumhan idir 1940 agus 1973. Glaodh "Cúnna Mhic Aodha" (Mackey's Greyhounds as Béarla) ar an bhfoireann sin ar chaill cluiche Leath-Cheannais na hÉireann i gcoinne Loch Garman.
Dia
deas|250px|thumb|Cruthú an Ádhamhthumb|right|Ainm [[Tetragrammaton|Iáivé i Eabhrais.]] thumb|200px|[[Íosa Críost, a mheastar sa gCríostaíocht a bheith inA Mhac le Dia.]] Sna reiligiúin aondiachais, is é Dia an neach osnádúrtha a chuir tús leis an saol agus leis an domhan. Glactar leis go bhfuil sé uilechumhachtach uilefheasach, is é sin, gur féidir leis súil a choinneáil ar imeachtaí an tsaoil go léir, a rogha cuma a chur orthu agus a rogha cor a chur i do chinniúint. Glactar leis freisin go raibh sé ann roimh thús na cruinne agus gurb eisean is foinse do gach moráltacht.
San Antonio, Texas
Cathair i ndeisceart láir Texas i Stáit Aontaithe Mheiriceá is ea San Antonio. Príomhbhaile chontae Bexar atá ann agus é suite ar ar an abhann San Antonio.
Galileo (taiscéalaí spáis)
Rinne Galileo tomhais ar atmaisféar is maighnéadaisféar an phláinéid. Don chéad uair, bhí teagmháil aige le hastaróideach (ar tugadh Gaspra air), agus thóg grianghrafanna de ghealach astaróidigh, arís don chéad uair. Bhí sé in ann pictiúir a thógaint d'imbhualadh 20 giota de chóiméad Shoemaker-Levy le taobh na hoíche d'atmaisféar an phláinéid i 1994.
Scála Richter
Scála logartamach is ea Scála Richter. Scála é chun cur síos a dhéanamh ar mhéid na gcreathanna talún. An seismeolaí Meiriceánach Charles Francis Richter (1900-1985) is as a ainmníodh an scála. Is mar a chéile méadú d'aonad amháin ar Scála Richter agus iolrú faoina deich ar mhéid an chreatha talún. Mar sin, más é 7 scór an chreatha talún ar an scála seo, is mó faoina deich é ná crith ar scór 6 ar Scála Richter. Nuair is é fuinneamh an chreatha talún a bhíonn i gceist, is mó faoi thríocha fuinneamh an chreatha talún ar scór 7 ná fuinneamh an chreatha talún ar scór 6 ar Scála Richter.
Gaeilge meán na mara
mion|fuaimniú "Bainne" Is é Gaeilge meán na mara an t-ainm a thugtar ar an gcanúint nua lárnach agus tras-réigiúnach de Ghaeilge na hAlban. Tá sí bunaithe ar na príomh-chanúintí a mhaireann go fóill. Tá ainmneacha eile uirthi ag daoine i mBéarla nó i nGaeilge na hAlban leis, Mid-Minch Gaelic, Standard Hebridean, BBC Gaelic, Gàidhlig bhun-tomhasach (Standard Gaelic) nó Gàidhlig Mheasgaichte (Mixed Gaelic).
Anás airgeadais
An staid roimh agus le linn féimheachta is ea anás airgeadais.
Tommy Makem
Gairm
Sna 1960idí, bhí na Clancy Brothers agus Tommy Makem in ard a réime i Meiriceá.
Z-Bósón
Cáithnín fonúicléach a iompraíonn an fórsa núicleach lag idir cáithníní cóngaracha. Neodrach ó thaobh luchta, guairne 1. Tá páirt ag an bhfórsa lag seo sa radaighníomhaíocht. Réamhinsíodh go raibh a leithéid de cháithnín ann ó theoiric Glashow-Weinberg-Salam, agus go nginfí iad dá n-imbhuailfeadh leictreoin dhiúltacha i gcoinne posatrón dearfach. Bósón ollmhór atá ann, 100 oiread níos mó ná prótón, le mais beagnach chomh mór le mais adamh airgid. Ceaptar go raibh sé flúirseach sa luath-Chruinne. Freagraíonn na Z-cháithníní do na buntuiscintí ar conas a cheanglaíonn na cáithníní bunúsacha go léir le chéile. Déantar na turgnaimh seo le luasairí cáithníní, mar atá i CERN sa Ghinéiv mar ar cruthaíodh iad go saorga den chéad uair i 1983. Díscaoileann sé ina leictreon is ina phosatrón, ina mhuón is ina fhrithmhúón, nó ina neoidríonó is ina fhrithneoidríonó. Tá tuilleadh turgnamh ar siúl chun airíonna eile na Z-cháithníní a dhéanamh amach.
Paul Scholes
Is imreoir sacair é Paul Scholes a rugadh ar an 16 Samhain 1974, atá ag imirt faoi láthair le Manchester United. Tá 96 cúl scóráilte aige le United.
Úiré
Is comhábhar orgánach í úiré nó carbaimíd leis an fhoirmle cheimiceach (NH2)2C
Úrscéal stairiúil
"L'Attaque"
Scríobh Eoghan Ó Tuairisc an t-úrscéal seo i rith cheithre mhí sa bhliain 1961, agus nuair a tháinig an leabhar i gcló, thabhaigh sí clú, ardmholadh agus duaiseanna - Duais an Chlub Leabhar chomh maith le Gradam an Oireachtais - don scríbhneoir. Ón taobh eile de, bhí cúpla léirmheastóir míshásta le gnéithe áirithe de stíl an úrscéil. Chuir siad i leith an scríbhneora nach raibh sé in ann Béarlachas míchuí a sheachaint ná comhrá nádúrtha Gaeilge a scríobh, agus lochtaigh siad róshaibhreas na meafar freisin. Ina dhiaidh sin is uile is beag duine a bhí in ann a shéanadh gur saothar tábhachtach a bhí ann
Soprán
Is éard atá i gceist le soprán ná amhránaí (bean, nó buachaill óg de ghnáth) den ghuth is airde scála.
Críoch Kamchatka
Na hAonaid Riaracháin
Tá an chríoch roinnte ina 11 réigiún. Féach Aonaid Riaracháin Chríche Kamchatka.
Morgan Jageurs
Saor leachtanna agus gníomhaí ar son dhúchas na hÉireann san Astráil ba ea Morgan Peter Jageurs (1862-1932). Bhí sé ar na daoine ba mhó a d’fhág a rian ar shaol na nGael-Astrálach lena linn.
Ron Atkinson
Iar-imreoir agus traenálaí sacair is ea Ron Atkinson. Bhí sé ag obair mar thraenálaí le Kettering Town, Cambridge United agus West Brom ón bhliain 1971 go 1981. D'oibrigh sé le Manchester United ón bhliain 1981 go 1986. Bhuaigh sé an FA Cup sa bhliain 1983. Ansin, bhí sé ag obair mar thraenálaí ar West Brom, Atlético de Madrid, Sheffield Wednesday ón bhliain 1987 go 1991. Bhí sé ag obair le Aston Villa F.C. ón bhliain 1991 go 1994.
Cúige Luhansk
Is cúige (oblast) de chuid na hÚcráine é Cúige Luhansk.
New Hampshire
Naisc sheachtracha
mion|clé|Sliabh Washington, 1,917m. d'airde, an pointe is airde i New Hampshire
Tesco
Is é Tesco an tríú grúpa ollmhargaí is mó ar domhan. Bhunaigh Jack Cohen Tesco i 1919 sa Bhreatain. Tá clú agus cáil ar an ainm ar fud an domhain.
An Eilvéis Shacsanach
Is limistéar sléibhtiúil dreapadóireachta agus páirc náisiúnta í an Eilvéis Shacsanach ar fud ghleann na hEilbe soir ó dheas de Dresden, sa Sacsain, an Ghearmáin. Tá Sléibhte Gaineamhchloiche na hEilbe comhdhéanta as an Eilvéis Bhoihéamach i bPoblacht na Seice in éineacht leis an Eilvéis Shacsanach. Tá roinnt 1000 binn dreapadóireachta san Eilvéis Shacsanach amháin, chomh maith le roinnt log. Bíonn tóir ag muintir na háite ar an gceantar agus ag dreapadóirí idirnáisiúnta araon. Tugtar "Eilvéis" ar an gceantar seo mar gheall ar na sléibhte agus áilleacht na radharcanna.
Saint-Denis, Seine-Saint-Denis
Is común suite i bPáras í  Saint-Denis. Bhí 112,309 duine ina gcónaí Le Havre i 2016.
Mongfind
Pictish princess
''A major remaining difficulty is how the historical Conall Corc and Crimthann mac Fidaig may originally have been related to each other. Possibly it was through marriage. Unfortunately the traditions of the Connachta provide no clues and nowhere associate the Mongfind known to them with Conall Corc, and likewise she is unassociated by name with her supposed brother or even with the Eóganachta in the Munster tales, with only the notoriously unreliable genealogies providing these links for scholars. In one and perhaps the oldest version of Mongfind's pedigree the Uí Liatháin are close kin, who are broadly associated with Crimthann mac Fidaig in other sources. Theirs is said in several early tales to have been a sister kingdom to the Uí Fidgenti mentioned above, which the genealogies confirm, but modern scholarship dismisses the two as 8th century add-ons to the Eóganachta pedigree, which may have implications for the ancestry of Mongfind and Crimthann. Additionally, the descent of the Eóganacht Locha Léin from Conall Corc has also been questioned. Only the Eóganacht Raithlind had a generally close relationship with the Inner Circle, and although they are sometimes associated with the Eóganacht Locha Léin, they were also not said to be products of the marriage of Conall Corc to the Pictish princess "Mongfind".
Osnabrück
Is cathair suite san Ghearmáin í Osnabrück. Bhí 164,374 duine ina gcónaí san Osnabrück i 2017.
An Chéad Dáil
Cúlra
Ba í an Chéad Dáil parlaimint Éireannach nua a bunaíodh i mBaile Átha Cliath, Poblacht na hÉireann sa bhliain 1919. Ag an am, ba pháirt den Ríocht Aontaithe í an tír, agus shuigh na polaiteoirí i Westminster, Sasana. Ach tar éis Éirí Amach na Cásca in 1916, bhí a lán tacaíochta ag an bpáirtí poblachtach Sinn Féin, agus bhunaigh siad a bparlaimint nua féin in Éirinn leis an ainm "Dáil Éireann".
Sráid Oxford
Is mórbhóthar í Sráid Oxford i gCathair Westminster sa West End i Londain, sa Ríocht Aontaithe. Is í an tsráid siopadóireachta is gnóthaí san Eoraip í. Sa bhliain 2011 bhí 300 siopa ann go neasach. Tráth, ba chuid de bhóthar Londain-Áth na nDamh í, a thosaigh ag Newgate, i gCathair Londan, agus bhí aithne uirthi mar 'Oxford Road'. Inniu, tá sí mar chuid den mórbhóthar A40, ach cosúil le an-chuid bóithre i lár Londain nach trébhealaigh iad a thuilleadh, ní áirítear uimhir an bhóthair ar na cuaillí eolais.
Iora eitilte an Tiarna Derby
Is ainmhí beag é an t-iora eitilte an Tiarna Derby (Anomalurus derbianus). Mamach atá ann. Ainmníodh é in onóir Edward Smith-Stanley, 13ú Iarla Derby. Tá sé dúchasach don Afraic.
Rogha (airgeadas)
Téarmaí
Conradh rogha
In ionad iad a dhíol ar an malartán, is amhlaidh a thairgeann institiúidí iad (cosúil le roghanna airgeadraí).
Crochtóireacht
thumb|Croit in [[Áird Eilbh|Áird Eilbh Uachdarach in aice Loch Aillse.]] Is éard is crochtóireacht ann ná foirm de thionacht talún agus táirgeadh bia ar scála beag atá sainiúil do Ghaeltacht na hAlban, Oileáin na hAlban, agus d'Oileán Mhanann. Laistigh de bhailecheantair na gcrochtóireacht, bíonn crochtaí aonara lonnaithe ar an dtalamh is fearr, agus roinntear an ceantar mór talúna sléibhe nó an innilt sléibhe a bhíonn ar dhroch-chaighdeán de ghnáth ar chrochtóirí na mbailecheantar le haghaidh féaraigh.
An tSoirbis
Sliocht i Soirbis Uachtarach
''Hornjoserbšćina je zapadosłowjanska rěč, kotraž so we wuchodnej Němskej wokoło městow Budyšin, Kamjenc a Wojerecy rěči. Tuta rěč je přiwuzna z delnjoserbšćinu, čěšćinu, pólšćinu a kašubšćinu. Jako słowjanska rěč hornjoserbšćina k indoeuropskim rěčam słuša.''
Sliocht i Soirbis Íochtarach
Tabhair faoi deara:
Liomfóma Burkitt
clé|mion|Liomfóma Burkitt
Tá leigheas ar liomfóma Burkitt tríd an víreas sin a chloí.
Bizerte
Caidreamh Idirnáisiúnta
Tá Bizerte nasctha leis na háiteanna seo a leanas:
Cúige Mhurmansk
Crios Ama
left|75px Tá Cúige Mhurmansk suite i gcrios ama Moscó (MSK/MSD).
Fráma Zimmer
Fráma miotail féinseasta le dhá chos ar an dá thaobh, ceangailte le barraí i dtosach. Déanta ag comhlacht ortaipéideach Zimmer sna Stáit Aontaithe. Cabhair siúil do sheandaoine nó daoine le pian nó laige ina gcosa.
An tUltach
Stair
Bunaíodh An tUltach sa mbliain 1924 agus foilsíodh ar bhonn míosúil é ó shin. Bhí sé ar cheann de na hirisí is rathúla i saol na Gaeilge agus cé is moite de An Timire ba í an iris is faide i gcló. Bhí maoiniú rialta á fháil ag an iris ó Fhoras na Gaeilge go dtí go ndearnadh athstruchtúrú ar an múnla maoinithe d’fhoilseacháin Ghaeilge in 2013.
Youngstown, Ohio
clé|250px|mion|Youngstown
Ronnie Drew
The Dubliners
Bhunaigh Ronnie Drew The Dubliners in éineacht le Luke Kelly, Ciaran Bourke agus Barney McKenna i 1962. Bhí an t-ainm The Ronnie Drew Group orthu ar dtús, ach ghlac siad an t-ainm The Dubliners chucu féin de réir a chéile. Aithníodh Ronnie as an nguth greanach a bhí aige agus é ag canadh agus chuir muintir Bhaile Átha Cliath aithne orthu agus ar a gcuid ceoil le linn dóibh a bheith ag seinm go rialta i dTeach Tábhairne O'Donoghue's ar Rae Mhuirfean. Díríodh aird mhór ar an mbanna nuair a bhí amhrán mór-ráchairte acu i gcairteacha ceoil na Ríochta Aontaithe sa bhliain 1967, mar atá, Seven Drunken Nights agus chuaigh an grúpa ar an gclár ceoil cáiliúil, Top of the Pops, chun é a chasadh. Ach chuir RTÉ cosc ar chasadh an amhráin ar a stáisiúin siúd mar gheall ar liricí an amhráin a bheith gáirsiúil, dar leo.
Cabhanach
Is baile fearainn suite i gContae an Chabháin é Cabhanach.
Strictly Come Dancing (sraith 2)
Is comórtas damhsa teilifíse é Strictly Come Dancing, a tosaíodh sa Ríocht Aontaithe sa bhliain 2004. Tá sé ar BBC One. Thosaigh an dara sraith ar an 23 Deireadh Fómhair 2004 agus chríochnaigh sé ar an 11 Nollaig 2004.
Homer Is Where the Art Isn't
Craoladh an dara heipeasóid déag, "Homer Is Where the Art Isn't", den naoú sraith is fiche de The Simpsons ar an 18 Márta 2018. Scríobh Kevin Curran an eipeasóid seo. D'fhéach 2.07 milliún duine ar an eipeasóid.
Gaelscoil na mBeann
Is Gaelscoil í Gaelscoil na mBeann i gCill Chaoil, Contae an Dúin.
Black Widower
Craoladh an t-aonú heipeasóid is fiche, "Black Widower", den tríú sraith The Simpsons ar an 9 Aibreán 1992. Scríobh Thomas Chastain, Sam Simon, agus Jon Vitti an eipeasóid seo. D'fhéach 17.3 milliún duine ar an eipeasóid.
Cúige Ryazan
Lochanna
Is iad na príomhlochanna ná:
Cogadh Iaráin - Iaráic
1988
Cuireadh tús le UNIIMOG seachtain roimh an sos comhraic foirmiúil a chuir deireadh leis an cogadh. Imscaradh an misean, a bhí comhdhéanta de 350 breathnóir, feadh teorann na líne scortha lámhaigh a bhí 800km ar fhad. I Mí Deireadh Fómhair, cuireadh díorma pearsanra míleata Éireannach de 37 leis an misean, chomh maith le cúig oifigeach déag a bhí ag fónamh mar bhreathnóirí. clé|mion
Hans Zinsser
Baictéareolaí Meiriceánach, eolaí ar thífeas, ab ea Hans Zinsser (17 Samhain 1878 – 4 Meán Fómhair 1940). Údar Rats, Lice and History (Francaigh, Míolta is an Stair, 1935) agus téacsleabhair mhíochaine eile. Údar bisiúil a bhí ann: scríobh sé 200 leabhar agus alt faoin leigheas.
Saoirse McHugh
Is iarpholaiteoir Éireannach agus iarbhall den Chomhaontas Glas í Saoirse McHugh (a rugadh i 1990). B'ise iarrthóir an Chomhaontais Ghlais don pharlaimintcheantar Lár Tíre agus an Iarthuaiscirt i dtoghcháin Pharlaimint na hEorpa 2019.
Lemony Snicket's A Series of Unfortunate Events
Scannán ón bhliain 2004 is ea Lemony Snicket's A Series of Unfortunate Events.
Lifestyle Sports
Tagairtí
mion|clé|Lifestyle Sports, [[Dún Droma]]
Cúige Vladimir
Aibhneacha
Is iad na príomhaibhneacha sa chúige ná:
Federico García Lorca
Tús a shaoil
Sa bhliain 1909, shocraigh a theaghlach síos go buan i Granada, áit ar thosaigh sé ar a chuid staidéir ar dtús ag Coláiste Chroí Ró-Naofa Íosa.
Ardeaglais Naomh Pádraig is Naomh Féilim
Críochnaíodh an Ardeaglais sa bhliain 1942. Bunaíodh í ar chruth baislice Rómhánaí. Is de mharmar Gaelach, glas is bándearg, an altóir ard agus tá saothar George Collie (1904-1975) le breathnú i dTuras na Croise agus sa mhúrmhaisiú taobh thiar den altóir. clé|mion
Federico García Lorca
Oidhreacht
Chothaigh saothar Michael Hartnett ar Federico García Lorca.
Califeacht na nAbasach
250px|thumb| Califeacht na nAbasach Ba í Califeacht na nAbasach nó, níos simplí, na hAbasaigh (Araibis: العباسيون / al-'abbāsīyūn), an tríú Califeacht Ioslamach. Cailifí de chuid an ríora Abasach a bhí iontu, agus thóg siad a gcuid phríomhchathair i mBagdad, tar éis na cailifí Umayyadacha a bheith treascartha acu, i ngach áit ach amháin sa réigiún Al Andalus.
Thomas Bracken
1999
B’ag cluiche a d’imir na All Blacks i gcoinne na Sasanach le linn Corn an Domhain sa Rugbaí i 1999 a canadh é i Maorais amháin. Bhí raic ann, mar níor thuig go leor Nua-Shéalainneach brí na bhfocal. Ach dúradh nach raibh na liricí Béarla ar eolas ag formhór na tíre ach an oiread, agus níor chan na himreoirí ar chor ar bith! I ndeireadh na dála, cheap daoine go mba cheart dóibh leagan dátheangach a chanadh. Tar éis do Te Taura Whiri (Coimisiún Teanga na Maoirise) bileoga eolais a eagrú, foghlaimíodh na focail. Anois, is é an nós ná rann amháin a chanadh i mBéarla agus an chéad rann eile i Maorais.thumb|Leac chuimhneacháin do Thomas Bracken ag Reilig Tuaisceartach Dunedin|clé
Homer Simpson
Tá cuma áirithe ar na carachtair – tá craiceann buí orthu agus súile móra acu agus ceithre mhéar ar a lámha. Tá go leor tréithe diúltacha ag baint le Homer chomh maith. Léirítear é mar fhear gáirsiúil, gan mórán oideachais, a itheann agus a ólann an iomarca. Tá sé maol, ramhar, amaideach, leisciúil agus mí-fhoighdeach. Tá achar airde an-ghearr aige chomh maith a chomhlánaíonn an paisean a bhíonn aige do caitheamh aimsire éagsúla. Ach, amanna, éiríonn le Homer an taobh is fearr dá phearsantacht a thaispeáint – is féidir leis a bheith solúbtha, cumasach agus díograiseach.
Vasiliy Grossman
"An Saol is an Chinniúint"
Ón taobh eile de, chreid Chandler freisin go raibh gnéithe áirithe de charachtar Viktor Shtrum múnlaithe ar Lev Landau, fisiceoir mór Sóivéadach de phór Ghiúdach ar bronnadh Duais Nobel na Fisice air sa bhliain 1962.
Dúnmharú Michael Brown
Bhí Brown in éineacht lena chara, Dorian Johnson, 22 bliain d’aois. Dúirt Wilson go raibh sé ina shuí ina fheithicil agus Brown taobh amuigh, agus go raibh focail eatarthu, agus ansin d’ionsaigh Brown é chun a ghunna a thógáil. mion|cléLámhachadh Brown dhá uair nuair a bhí Wilson fós ina scuadcharr agus lámhachadh Brown sé uair nuair a bhí Wilson amuigh. clé|mion|Ferguson, cúpla uair níos déanaí ar [[9 Lúnasa 2014]]
Ys
Bhí Ys faoi leibhéal na farraige, agus í cosanta ag bábhún ón bhfarraige. Ba ag an rí a bhí aon eochair gheata an bhábháin, ach tháinig Sátan go Ys lá agus mheall sé iníon an rí, Dahut, chun an eochair a ghoid óna hathair. D'oscail sé geata na farraige ansin agus bádh an chathair.
Mar gheall ar go bhfuil láthair na cathrach chomh soiléir sin, agus go bhfuil bóithre Rómhánacha ag dul isteach sa bhfarraige sa cheantar, glactar leis go raibh cathair ann tráth i mBá Douarnenez, agus gur dócha gur bádh í sa 5ú haois.
Alison Van Uytvanck
Is imreoir leadóige gairmiúla as An Bheilg í Alison Van Uytvanck. Rugadh í ar an 26 Márta 1994.
Cúige Kurgan
Is cúige de chuid na Rúise é Cúige Kurgan. Is é Kurgan an phríomhchathair. Bunaíodh an cúige sa bhliain 1943.
Penn-ar-Bed
Suíomh
280px|mion|clé||Aillte ar chósta thiar Phenn-ar-Bed gar do bhaile Camaret
Daonra
Sa bhliain 1999, bhí 852,418 duine ina gcónaí sa chontae, an 24ú líon is mó i measc départments na Fraince. Bhí 303,484 bailithe i mór-chathair Bhrest ag an am.
Paolo Maldini
Bhuaigh Paolo a lán le AC Milan. Bhuaigh sé cúig “Champions League”, seacht “Serie A” agus “Coppa Italia” amháin. Ceapann a lán daoine go bhfuil Paolo ceann de na himreoirí is fearr riamh. D’imir athair Paolo le Milan freisin; Cesare an t-ainm a bhí air.
Otto von Bismarck
Óige
Ina dhiaidh sin, rinne sé staidéar ar an dlí ar Ollscoil Georg August i nGöttingen. Bhí clú an liobrálachais ar an ollscoil. Le linn a staidéir ansin, bhí Otto óg ina bhall de Corps Hannovera, cumann mac léinn a chleachtadh pionsóireacht, agus ba mhinic a chonacthas an claíomh i lámh Otto.
Aontú na Gearmáine
Níorbh náisiúnaí ó dhúchas riamh é Bismarck agus chuir sé go láidir i gcoinne Chomhdháil Náisiúnta na Gearmáine le linn Réabhlóid 1848. Mar sin féin, d’aithin sé go raibh brú na staire ag atheagrú na hEorpa mar stáit náisiúnacha i lár an 19ú haois. Mar shampla, bhí an Iodáil aontaithe sa bhliain 1860 faoi chinnireacht Ríocht Phíodmant.
Spreag sé cogadh i gcoinne na Danmhairge sa bhliain 1864 chun sprid an náisiúnachais a tharraingt le chéile i measc na 39 saor-stáit na Gearmáine agus roinn An Phrúis agus An Ostair Diúcacht Schleswig-Holstein eatarthu ina dhiaidh.
Spreag sé cogadh eile i gcoinne na hOstaire faoi easaontas i Schleswig-Holstein sa bhliain 1866:
Cúrsaí eacnamaíochta
Bhí Bismarck sásta stiúradh cúrsaí cosanta agus eacnamaíochta a ligean dá airí. Ar dtús, thaobhaigh sé leis na Liobrálaigh chun saorthrádáil a chosaint agus d’aontaíodh na córais airgid, thomhais, cánacha agus dlí a raibh i bhfeidhm sna stáit éagsúla roimhe sin. mion|von Loescher und Petsch, Berlin, 7 Márta 1877|clé Le linn na mblianta i ndiaidh lagair eacnamaíocht a 1873, tháinig deireadh le réim na saorthrádála san Eoraip. Thosaigh Bismarck ag taobhú leis na Coimeádaigh chun talmhaíocht agus tionscal crua na Gearmáine a chosaint trí tháillí a leagan ar earraí iompórtáilte.
Ard-Chúirt (Tuaisceart Éireann)
Suíonn an Ard-Chúirt de ghnáth ag na Cúirteanna Breithiúnais Ríoga i mBéal Feirste. Tá sí comhdhéanta den Tiarna Príomh-Bhreitheamh (arb é an tUachtarán), trí Giúistís Tiarna Achomhairc agus deich mbreitheamh íochtarach.
Tá trí Rannán san Ard-Chúirt, agus láimhseáileann gach Rannán obair a bhíonn éagsúil óna chéile;
Dúblóga Uamacha
Tá an tógáil sách coitianta sa Ghaeilge, rí rá mar shampla.
Foinsí
Ní Dhomhnaill (Cáit): Dúblóga uamacha Gaeilge. In Béaloideas 56 (1988), pp. 141–152
Mikhail Sholokhov
Scríbhneoir Rúiseach a bhí i Mikhail Aleksandrovich Sholokhov (rugadh é in aice le Rostov na Donu i ndeisceart na Rúise ar 24 Bealtaine 1905, agus fuair sé bás ar 24 Feabhra 1984). Bronnadh Duais Nobel na Litríochta air sa bhliain 1965.
Cúige Orenburg
Crios Ama
left|75px Tá Cúige Orenburg suite i gcrios ama Yekaterinburg (YEKT/YEKST).
Sléacht Bhaile Uí Mhurchú
Conspóidí
Cuireadh tús le coiste cróinéara i mí Mheán Fómhair 2018 i gCúirt Thaobh an Lagáin.
Dùn Bheagan
Tíreolaíocht
Tá Dùn Bheagan suite ar an gcladach i Loch mór Dhùn Bheagan, agus tá cáil ar Old School Restaurant sa tsráidbhaile breac lena héisc a ghabhtar go húr ón loch féin. Tá Dún Bheagáin suite ag acomhal an A850, agus an A863. Tá acomhal ag an mbóthar an B884. agus freisin leis an A863, ag an taobh thoir de Dhùn Bheagan.
Bannan (Sraith Teilifíse)
Aisteoirí
Calum MacFhionnagain - Uncail Roddy
Bunreacht na hÉireann
Forálacha
Tá seasamh na Gaeilge leagtha amach in Airteagal 8 de Bhunreacht na hÉireann;
8.2 Glactar leis an Bhéarla mar theanga oifigiúil eile.
Pápa Lucius I
Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é Lucius I. Ba as an Róimh é agus ghlac sé an Chríostaíocht.
Críoch Pherm
Aibhneacha
Is iad na príomhaibhneacha sa chúige ná:
John Ruddy
Is imreoir peile é John Ruddy, a rugadh 24 Samhain 1986, atá ag imirt faoi láthair le Norwich City. D'imir sé cheana le Everton F.C. Is coimeádaí cúil é.
Cogadh Cathartha na Stát Aontaithe
Cúiseanna
Go ginearálta, b'é ba chúis leis an gcogadh ná an daoirse agus cearta na stát. Theastaigh ón Deisceart an daoirse a dhéanamh níos fairsinge sna Stáit Aontaithe beag beann ar an gconradh - Comhréiteach Missouri - a bhí sínithe ag lucht ionadaíochta an dá chineál stát, iad siúd a bhí in aghaidh na daoirse agus iad siúd a cheadaigh í, sa bhliain 1820. Thairis sin, bhí stáit an Deiscirt go tréan ag cur in iúl go raibh na stáit i dteideal slán a fhágáil ag an rialtas feidearálach agus ag na Stáit Aontaithe ar fad. Bhí lucht an Aontais dianbharúlach, áfach, nach raibh ceart scarúna ag na stáit ar aon nós. Mar sin, d'éirigh ina chogadh eatarthu.
Miguel Arteche
Beathaisnéis
Chomh maith le staidéar a dhéanamh ar an litríocht, glacfaidh sé páirt i I agus II Congresos Internacionales de Poesía (Gaeilge:Comhdhálacha Idirnáisiúnta Filíochta I agus II (Segovia, 1952 agus Salamanca, 1953), taistealóidh sé trí thír a shinsear, agus freisin chuig an Fhrainc, an Bheilg, an Iodáil agus an Afraic Thuaidh, foilseoidh sé, i 1953, a séu cnúsach dánta. An bhliain chéanna phós sé Ximena Garcés i Maidrid,. ar bhuail sé léi sa bhliain 1952 ag ambasáid na Sile i Maidrid. Caithfidh sé mí na meala in Ibiza agus ar feadh a gceardchumainn beidh seachtar clainne acu: Juan Miguel, Andrea, Rafael, Cristóbal, Isabel, Amparo agus Ignacio.
Robert Capa
Grianghrafadóir agus fóta-iriseoir ab ea  Robert Capa, nó Endre Ernő Friedmann. (22 Meán Fómhair 1913 – 25 Bealtaine 1954). mion|[[Grianghraf a thóg Capa, Le Barcarès, An Fhrainc. Márta 1939.|clé]]Aithnítear Robert Capa mar ghrianghrafadóir a chuir a shaol i mbaol ag lorg grianghraf a rinne fíorchur síos ar bhrúidiúlacht agus laochas na cogaíocht a ar fud an domhain. Chreid sé gurb é an bealach is fearr chun a fháil amach cad é a bhí ag tarlú ná é féin a chur gualainn ar ghualainn le saighdiúirí créachtaithe agus le daoine misniúla a chonaic sé trí shúil a cheamara.
Cúige Ulyanovsk
Na hAonaid Riaracháin
Tá an cúige roinnte ina 21 réigiún. Féach Aonaid Riaracháin Chúige Ulyanovsk.
Fritz Zwicky
a rugadh i Varna na Bulgáire do thuismitheoirí Eilvéiseacha ab ea Fritz Zwicky (14 Feabhra 1898 – 8 Feabhra 1974). Rinne sé taighde fairsing ar réaltraí agus ábhar idir-réaltach. D'fhoilsigh sé an chatalóg chaighdeánach ar na dlúthréaltraí. Réamhinis sé i 1934 go raibh neodrónréaltaí is dúphoill ann. Ag an California Institute of Technology a rinne sé a chuid taighde. Fuair sé bás in Pasadena, California sa bhliain 1974.
John Bonham
deas|250px|thumb|Uaigh John Bonham. Ba cheoltóir é John Henry "Bonzo" Bonham (rugadh ar an 31 Bealtaine, 1948 é i Redditch, Sasana). Bhí Bonham ina dhrumadóir leis an mbanna rac-cheoil Led Zeppelin. Tá cáil ar Bhonham inniu mar dhuine de na drumadóirí ab fhearr riamh, agus b'eisean a chruthaigh sé a lán de na caighdeáin a úsáidtear i rac-cheol fós. Fuair Bonham bás ar an 25 Meán Fómhair 1980, tar éis fadhbanna fadtéarmacha le halcól.
Maigh nEalta
Sráidbhaile in iarthuaisceart Chontae na Mí is ea Maigh nEalta (Moynalty as Béarla). Tá sé gar don teorainn le Contae an Chabháin.
Sclábhaíocht
Learpholl
Ar an 1 Lúnasa 1833, chuir an Bhreatain deireadh le sclábhaíocht. mion|Bunaíodh an cumann sa Rising Sun Tavern (le Joseph Pennell, 1880).
Suibhne Meann
Ard-Rí na hÉireann ba ea Suibhne Meann (Sean-Ghaeilge Suibne Menn ) nó Suibhne mac Fiachna (Suibne mac Fiachnai) (bás 628).
John Boorman
A Óige agus Tús a Ghairmréime
Rugadh John Boorman i Shepperton i gcontae Surrey. B'iad Ivy Chapman agus George Boorman a thuismitheoirí. Cé nach raibh sé ina Chaitliceach, chuaigh sé ar scoil na Sailéiseach i Chertsey sa chontae céanna. Ar dtús, chuaigh sé le tirimghlantóireacht agus le hiriseoireacht mar shlí bheatha, ach ansin, fuair sé post leis an mBBC ag déanamh scannáin fhaisnéise.
Briseadh mór
Níor éirigh chomh maith céanna leis an scannán Exorcist II: The Heretic. Go bunúsach, scéal leantach a bhí ann don scannán cáiliúil uafáis ón mbliain 1973, The Exorcist. Ní raibh mórán ratha ar an gceann seo, agus ba dhóbair dó deireadh a chur le gairmréim Boorman mar fhear scannánaíochta.
Dírbheathaisnéis
An scannán a rinne sé sa bhliain 1987 sa Ríocht Aontaithe, Hope and Glory, b'é an scannán ba mhó dírbheathaisnéise a rinne sé, nó is cur síos é ar imeachtaí a chéad óige i Sasana le linn an Blitz. Ghnóthaigh an scannán duais BAFTA dó, agus bhí sé ar an ngearrliosta don Oscar arís. Mar sin féin, níor éirigh go rómhaith leis an gcéad scannán eile a rinne sé, Where the Heart is. Coiméide a bhí ann a léiríodh sna Stáit Aontaithe, agus b'é ab ábhar dó ná saol an teaghlaigh mhífheidhmiúil. mion|2014|cléRoghnaigh Boorman a mhac féin, Charley Boorman, mar phríomhlaoch agus mar churadh éiceolaíochta sa scannán The Emerald Forest, a rinne sé sa bhliain 1985. Sa scannán seo, bhain Boorman úsáid as eilimintí "intráchtála" cosúil le cailíní nach raibh ach scriosán beag éadaigh orthu agus aicsean is sceitimíní, ach san am céanna, bhí teachtaireacht láidir éiceolaíochta ann. ina dhiaidh sin, scannánaigh Boorman cúpla scéal faoi dhaoine a fhaigheann iad féin ar an trá fholamh in áiteanna coimhthíocha nach féidir leo bheith compordach iontu: Beyond Rangoon (1995) agus The Tailor of Panama (2000).
An Obair (Dán)
Scríobh Nuala Ní Dhomhnaill an dán seo, An Obair. Foilsíodh sa bhliain 1984 é, sa leabhar Féar Suaithinseach (An Sagart, Má Nuat, BAC).
Joe O'Reilly
Sheas sé san Olltoghchán 2016, ach chaill sé a shuíochán. Bhain sé áit amach mar Sheanadóir ar an An Rolla Oibreachais.
Allt na Lairige
deas|250px|thumb|Allt na Lairige Is taiscumar suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd, in iarthar na hAlban, é Allt na Lairige.
An Ghaeilge i gCeanada
Usáid na Gaeilge Inniu
Ní mór a chuimhneamh nach mbaineann aon duine de lucht úd na Gaeilge le pobal seanbhunaithe anois agus nach mór dóibh tosú as an nua; ach tá gríosú le fáil i gcuimhne na staire. I bhfianaise a bhfuil á dhéanamh chun an teanga a mhúineadh agus a chothú, is dócha go dtiocfaidh méadú mall ar líon na gcainteoirí líofa feasta; ach tá sé le feiceáil an féidir pobal ceart Gaeilge a bhunú.
Tá cúrsaí Gaeilge tríú leibhéal le fáil sna hollscoileanna a leanas:
Lámh
Is ball den chorp é lámh atá ag deireadh na géaga. Baintear feidhm as láimhe chun greim a fháil ar rudaí. Bíonn ordóg agus ceithre mhéar ar gach lámh. Lúidín a ghlaoitear ar an méar is lú. Bíonn inge ar barr na méara agus na hordóige. Glaoitear bos ar an gcuid fhairsing den taobh istigh den lámh. Is iad na hailt an áit a fhásann na méara ón mbos. Glaoitear dorn ar lámh nuair atá na méara agus an ordóg druidte go daingean.
Fiosgabhaig
Is sráidbhaile san Eilean Sgitheanach, Comhairle na Gàidhealtachd, é Fiosgabhaig.
Ionsaithe 11 Meán Fómhair
Nua-Eabhrac
Maraíodh 246 daoine a bhí ar bord na heitleáin, gan na 19 sceimhlitheoirí a chur san áireamh.
Bagenal Harvey
Saol
Cúpla lá ina dhiaidh sin tháinig an tAthair Philip de Róiste i gceannas ina áit.
Bású
Cuireadh triail ar Chornelius Grogan agus ar Bhagenal Harvey i mbaile Loch Garman ar an 27 Meitheamh. Daoradh chun báis iad an lá dár gcionn agus cuireadh iad chun bhás go díreach ar 28ú lá d'Iúil i 1798. Crochadh iad as droichead agus baineadh an cloigeann de na fir.
Scannánaíocht
Scannánaíocht In Éirinn
Tá feabhas mór tagtha ar chúrsaí scannánaíochta in Éireann le blianta beag anuas. Tá cabhair anois ar fáil ó Bhord Scannán na hÉireann chun scannáin a dhéanamh sa tír. Go mór mór tá stiúrthóirí á mealladh chuig Éireann lena scannáin a dhéanamh mar gheall ar laghduithe cánach atá ar fáil dóibh faoi láthair.
Osclaíodh an chéad phictiúrlann in Éirinn sa bhliain 1909. Ba le James Joyce an phictúrlann sin agus ba é an Volta a hainm.
Earls Court
Is baile é Earls Court atá suite sa bhuirg Kensington and Chelsea, Londain Láir.
1870
Tarluithe
mion|Príomhleathanach ó eagrán de "La Nación", nuachtán [[An Airgintín|Airgintíneach, ón bhliain 1870]]
Britain's Got Talent (sraith 12)
Is comórtas tallainne teilifíse cruthaithe ag Simon Cowell é Britain's Got Talent, a tosaíodh sa Ríocht Aontaithe sa bhliain 2007. Thosaigh an dara sraith déag ar 14 Aibreán 2018 agus chríochnaigh sé ar an 3 Meitheamh 2018.
Domhnach Míde
Is bruachbhaile i dtuaisceart Bhaile Átha Cliath é Domhnach Míde (Béarla: Donaghmede). Cruthaíodh an ceantar cónaithe le linn na 1970í, don chuid is mó as an bpíosa intíre de Bhaile Dúill agus le píosaí talún eile ón Chúlóg agus ó Rath Éanaigh. Tá lárionad siopadóireachta ann, chomh maith le fothrach séipéil stairiúíl Mainistir na Gráínsí. Tá an ceantar faoi dhlínse Chomhairle Cathrach Baile Átha Cliath.
Strictly Come Dancing (sraith 5)
B'iad Len Goodman, Bruno Tonioli, Craig Revel Horwood agus Arlene Phillips na breithiúna don sraith seo.
Jason Matthews
Dornálaí Briotanach, a bhí ina churadh meánmheáchain, is ea Jason Matthews a rugadh ar an 21 Iúil 1970 in Hackney, Londain.
Conach, Contae Chorcaí
Is baile fearainn suite i gContae Chorcaí é Conach.
Achillea millefolium
Cur síos
Is planda luibheach ilbhliantúil diasdíreach é an athair thalún choiteann agus tárgaíonn sé gais éagsúla (0.2 go 1m in airde) agus bíonn cruth fáis riosóimiúl aige. Bíonn duilleoga scaipthe go cothrom ar feadh an ghais aige, leis na duilleoga is mó i lár agus ag bun an ghais. Bíonn méideanna athraitheach fionnaitheachta nó caithreacha ag na duilleoga. Tá na duilleoga 5-20 cm ar fhad, déchleiteach nó tríchleiteach, beagnach clúmhach, agus socraithe go bíseach ar an ghas. Tá na duilleoga cálach agus go hiomlán nó go páirteach ag timpeallú an ghais.
Bob Fitzsimmons
Dornálaí Briotanach de phór na hÉireann, a bhí ina churadh domhanda trom-mheáchain agus meánmheáchan, ab ea Robert James "Bob" Fitzsimmons  a rugadh ar an 26 Bealtaine, 1863 i Helston, Corn na Breataine aguas fuair bás ar an 22 Deireadh Fómhair 1917).
Émile Zola
Óige
Rugadh Zola i bPáras sa bhliain 1840. B'innealtóir Iodálach é a athair, François Zola (nó Francesco Zola mar a tugadh air ar lá a bhreith), a rugadh sa Veinéis i 1795 agus a dhear Damba Zola in Aix-en-Provence, agus ba bhean Fhrancach í a mháthair.
1895
I mí Eanáir 1895, cuireadh cúirt airm ar Dreyfus (35 bliain d'aois ag an an) as rúin mhíleata a thabhairt don attaché míleata Gearmánach i bPáras, Max von Schwartzkoppen. Bhí Dreyfusan t-aon oifigeach Giúdach ar fhoireann ghinearálta arm frith-Sheimíteach na Fraince.
1897
D’fhoilsigh Maor Hubert-Joseph Henry doiciméid a chuir an cuma ar an scéal go raibh Dreyfus ciontach agus ansin rinne sé cinnte de go sannfaí Picquart ar dhualgas san Afraic. Sular imigh sé, d’inis Picquart an méid a raibh ar eolas aige do lucht tacaíochta Dreyfus.
1898
Ba chúis deighilte míltí idir an airm frithghníomhach agus an Eaglais Chaitliceach ar aon taobh amháin, agus an lucht cumarsáide a bhí ní ba liobrálaí ar an taobh eile. Lean le tionchar an cháis le blianta fada.
Ansin cuireadh Picquart i bpríosún.
Saol pearsanta
I mí Mheán Fómhair 1891 tháinig Alexandrine ar an bhfírinne faoin gcaidreamh bradach agus is beag nár chríochnaigh an pósadh dá bharr. Nuair a cuireadh réiteach ar an gcoimhlint, áfach, bhí Zola in ann níos mó ama a chaitheamh leis na páistí. I ndiaidh a bháis, thóg siad a ainm mar a sloinne dleathach.
Leabharliosta
clé|mion