cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Garrfhicsean
An Garrfhicsean agus an Ghaeilge
Bhí tréithe an gharrfhicsin le haithint ar a lán saothar eile fós. Mar shampla, cé go raibh imeachtaí an úrscéil úd Peats na Baintreabhaighe (Peats na Baintrí a bheadh ann de réir litriú ár linne féin; Nóra Ní Shéaghdha a scríobh é) suite i saol na Gaeltachta, bhí an plota ag déanamh dlúthaithrise ar mhúnlaí an gharrfhicsin. Go bunúsach tá buachaill bocht ann agus é i ngrá le cailín bocht, ach ós rud é go bhfuil an bheirt acu chomh dearóil sin, níl an brat pósta i ndán dóibh ar aon nós. I ndiaidh don chailín bhocht dul idir dhá dtír, áfach, tugann cailín saibhir taitneamh agus teasghrá don bhuachaill. Tá uncail an chailín seo drochamhrasach faoin mbuachaill, áfach, ach, ar ámharaí an tsaoil, tagann an bás chun fortachta don lánúin, nó cailltear an t-uncail sin go tobann. Ina dhiaidh sin, pósann an buachaill bocht agus an cailín saibhir. Anois, tá an buachaill ina shuí go te teolaí, ach, le cor eile a chur ina chinniúint, tagann an cailín dearóil ar ais ón imirce. Tá an bás ag cabhrú leis an ngrá arís, áfach, nó faigheann an cailín saibhir bás, agus ar ndóigh, fágann sí a maoin shaolta ag a fear céile, is é sin, an buachaill bocht. Ansin, tá cead aigesean an cailín dearóil a phósadh agus an chuid eile dá shaol a chaitheamh ina thoicí in éineacht lena chéadsearc. Is léir gur fantaisíocht miansásaimh atá ann, fantaisíocht den chineál is dual don gharrfhicsean.
Is minic a deirtear go raibh Séamus Ó Grianna ag soláthar ficsean rómánsúil den chineál chéanna. Tá sé níos oiriúnaí a rá, áfach, gur bhain sé a chasadh féin as foirmle an úrscéil rómánsúil. Ina chuid úrscéalta, is dual don phríomhlánúin titim i ngrá le chéile i stíl an gharrfhicsin, ach ní bhláthaíonn an grá sin ar aon nós, toisc go scarann cogadh nó imirce an lánúin ó chéile.
Inbhir Chirceig
Is sráidbhaile suite i gCataibh, Comhairle na Gàidhealtachd, é Inbhir Chirceig.
Nioclás Inglis
Gairmréim bhainisteoireachta
Sa bhliain 1999, tháinig Inglis isteach mar bhainisteoir ar fhoireann sinsir Thiobraid Árann. Rinne sé atógáil iomláin ar an scuaid, foireann a bhí gan rath ar feadh tamaill, agus bhain siad an tSraith amach sa bhliain seo, don chéad uair ó nuair a bhí 1994 ann. Ina dhiaidh seo, thóg sé a chontae dúchais go dtí cluiche deiridh na Mumhan, agus bhaineader an corn don chéad uair ón bhliain 1993, nuair a bhí Inglis féin ar an bpáirc imeartha. Chloígh siad Gaillimh sa chluiche mór, agus ghlac na Tiobradaigh a 25ú corn uile-Éireann. Sa bhliain 2002, chaill siad in aghaidh Phort Láirge i gcluiche ceannais na Mumhan, agus in aghaidh Chill Chainnigh i gcluiche leathcheannais na hÉireann. D'éirigh Inglis as a phost.
Innis nan Lìon
Is sráidbhaile suite i gCataibh, Comhairle na Gàidhealtachd, é Innis nan Lìon.
Uaireadóir
Bíonn aghaidh ar an uaireadóir agus is ansin a insítear an t-am. Déantar le ábhair éagsúla comhpháirteanna na huaireadóirí amhail ór, airgead, leathair, diamaint agus seoda eile.
Espírito Santo
Stair
Indiacha dúchasacha a bhí sa cheantar seo ar dtús. Choilínigh lonnaitheoirí na Portaingéile agus a sclábhaí an ceantar ina dhiaidh sin agus níos déanaí tháinig lonnaitheoirí ó thíortha eile Eorpach.
Neamhábharachas
mion|John Smybert, 1727 (Smithonian National Portrait Gallery) Is argóint fealsúnachta í an neamhábharachas (subjective idealism i mBéarla). Is é an smaoineamh atá i gceist ná "Níl ábhar i rud muna gceapann muid go bhfuil". I bhfocail eile, bhí a fhealsúnacht idéalaíoch bunaithe ar an nath gurb ionann a bheith agus a bheith braite, agus mar sin nach ann do thoilleadh an domhain ábhartha (an t-idéal) go mbraitheann intinn duine é (an t-eimpíreach).
Robert Palmer
B'amhránaí agus ceoltóir Sasanach é Robert Allen Palmer. Rugadh é i mBatley, West Riding of Yorkshire ar an 19 Eanáir 1949 agus fuair sé bás i bPáras, an Fhrainc ar an 26 Meán Fómhair 2003.
Dúibniam
Cosúil leis na dúile trasúránacha eile, is dúil shintéiseach í an dúibniam. Is é sin, níl teacht air sa dúlra, agus ní bheadh súil agat lena mhalairt, ós rud é nach bhfuil ach iseatóip radaighníomhacha ghearrshaolacha aige: má bhí oiread is adamh amháin dúibniam ann nuair a fáisceadh an Domhan as gás-scamall an Ghrianchórais, tháinig meath radaighníomhach ar an adamh sin go gairid ina dhiaidh sin. Mar sin ní féidir meáchan adamhach a shainiú don dúibniam; ina áit sin úsáidtear maisuimhir an iseatóip is cobhsaí, mar atá, Db-268, ina áit. Tá an t-iseatóp sin 28 n-uaire ar leathré, agus is é an cineál meath a thagann air ná eamhnú spontáineach.
Seán Ó Cadhain (polaiteoir)
Sheas sé san Olltoghchán 2016 agus toghadh é le 9.55% de na vótaí céad rogha. In Olltoghchán 2020, chaill sé a shuíochán Dála. Cheap an Taoiseach Leo Varadkar ina sheanadóir é ar an 19 Feabhra 2020 in áit Frank Feighan.
An Mód Náisiúnta Ríoga
Bíonn camanachd (iománaíocht na hAlban) agus peil ag an Mòd chomh maith agus clár spéisiúil le haghaidh Imeall an Mhòid, le ceol, ceardlanna agus óráidí. Tarraingíonn na comórtais go leor daoine chun an Mhòid gach bliain agus is minic a bhíodh slua maith ann, go háirithe ag comórtais na clainne.
An Eaglais, Barúntacht
Is barúntacht suite i gContae Uíbh Fhailí í an Eaglais.
William Shatner
Aisteoir
Bhain Shatner clú agus cáil amach mar Chaptaen James T Kirk sa chlár teilifíse Star Trek thiar sna seascaidí. Rinne sé seacht scannán Star Trek idir 1979 agus 1994.
John Lennon
Muintir
Tháinig tubaiste i saol an fhir óg ar an 15 Iúil 1958 nuair a maraíodh Julia de bharr taisme chairr (póilín ar meisce ba chúis leis). B’éigean do Lennon an corp a shainaithint i marbhlann an ospidéil.
Óige
Buachaill cliste ab ea Lennon, ach ní raibh a lán suim aige sa scoil. Ar aon chaoi, fuair sé áit i Liverpool College of Art i ndiaidh na "O-Level".
Ar 6 Iúil 1957, bhuail John Lennon le Paul McCartney don chéad uair le linn féile áitiúil i Woolton. D'éirigh McCartney ina bhall den Quarrymen trí mhí níos déanaí.
The Beatles
Bhuail sé lena bhean chéile Cynthia Powell Liverpool College of Art sna 1950idí. Phós sé Powell i 1962 agus bhí mac acu Julian sa bhliain chéanna.
Feallmharú
Bhí Chapman i dteideal a saortha sa bhliain 2000, ach níor ligeadh amach  é ar parúl riamh,
Taispeántas an Eolaí Óig
Faigheann an buaiteoir corn, €5000 agus turas chuig ionad eolaíochta. Tá deis ag an té a thugann an phríomhdhuais leo páirt a ghlacadh i gcomórtas Eolaí Óg an Aontais Eorpaigh freisin.
Gravelly Hill
Is ceantar suite i mBirmingham é Gravelly Hill.
Ríomhaire
Stair an Ríomhaire
Is deacair stair an ríomhaire a scaradh ó stair an áireamháin, ach is féidir a mhaíomh go n-aithnítear an ríomhaire ar an in-ríomhchláraitheacht. Dá réir sin, d'fhéadfá a rá gurbh é seol fíodóireachta Joseph Marie Jacquard an chéad ríomhaire a bhí ann. Thóg Jacquard a sheol in-ríomhchláraithe sa bhliain 1801, agus é ag baint úsáid as cártaí pollta páipéir lena chur ar chumas a ghléis múnlaí casta a fhí go huathoibríoch.
I rith an chéad leath den fhichiú haois, bhí na ríomhairí analógacha ag forbairt go sciobtha, agus iad ag freastal ar a lán riachtanaisí ríomhaireachta san eolaíocht. Bhí na ríomhairí seo bunaithe ar shamhail mheicniúil nó leictreonach den fhadhb fhisiciúil a bhí le fuascailt. Ní raibh an chuid ba mhó de na "ríomhairí" seo in-ríomhchláraithe, áfach, agus ní raibh siad chomh hilúsáideach le ríomhairí digiteacha ár linne féin.
Ailtireacht na Ríomhchlár Stóráilte
Is é an rud ar a n-aithnítear na ríomhairí thar na meaisíní eile ná gur féidir na ríomhairí a ríomhchlárú, is é sin, gur féidir oideas a thabhairt dóibh a chuireann ag comhlíonadh tasc ar leith iad, gur féidir leo an t-oideas seo a choinneáil ar stóras agus a chomhlíonadh arís, agus gur féidir malairt oideas a chur ina áit arís.
An tAonad Rialúcháin
7. An toradh a fuair tú ón aonad loighce is uimhríochta, scríobh isteach é i suíomh sa chuimhne, nó tabhair do ghléas aschuir é b'fhéidir.
An Chuimhne
Tá dhá chineál príomhchuimhne sa ríomhaire, mar atá, an chuimhne randamrochtana (RAM) agus an chuimhne inléite amháin (ROM). Is féidir sonraí a shábháil sa chuimhne randamrochtana agus a léamh aisti "ar do randam féin", is é sin, gach uair dá dteastaíonn sé ón láraonad próiseála. An chuimhne inléite amháin, áfach, tá sonraí agus bogearra ansin nach n-athraíonn, ionas nach féidir ach sonraí a léamh aisti. Go tipiciúil, is é an t-ábhar a bhíonn ar taifead ansin ná na treoracha leis an ríomhaire a thosú. Go bunúsach, scriosfar na sonraí sa chuimhne randamrochtana má chuirtear an ríomhaire as. An chuimhne inléite amháin, áfach, tá sí díonta ar an gcineál sin scrios, ós rud é go mbeidh na sonraí ansin ag teastáil a fhad is a bheidh an ríomhaire féin á úsáid ina chumraíocht bhunaidh. I ríomhairí pearsanta (PC), tá clár speisialta, BIOS nó Bunchóras Ionchurtha/Aschurtha, ar stóras sa chuimhne inléite amháin a fhéachann chuige go luchtaítear córas oibriúcháin an ríomhaire ón tiomántán cruadhiosca isteach sa chuimhne randamrochtana gach uair dá gcuirtear an ríomhaire ag obair nó dá n-athshocraítear é. Na bogearraí a choinnítear ar stóras sa chuimhne inléite amháin, is gnách dochtearraí a thabhairt orthu, nó go praiticiúil tá siad níos cosúla le crua-earraí (innealra) ná le bogearraí - is é sin, is cuid do-athraithe den ríomhaire iad. An cineál cuimhne ar a dtugtar laomchuimhne, tá sé idir eatarthu, nó is cuimhne randamrochtana é, ach má chuirtear an ríomhaire as, ní scriosfar na sonraí sa laomchuimhne, ach oiread leis na sonraí sa chuimhne inléite amháin. Tá an laomchuimhne i bhfad níos moille ag obair ná an dá ghnáthchineál cuimhne, agus mar sin, ní úsáidtear í ach le haghaidh feidhmiúcháin nach bhfuil i gcall luathphróiseála sonraí.
Naomh Vailintín
Sagart ba ea Vailintín, a cuireadh chun bháis i ngéarleanúint an Impire Dhióicléitiánas i ndeireadh na tríú haoise. Deirtear go bhfuair sé bás ar 14ú Feabhra. Cuireadh é sna catacómaí na Róimhe.
Ríomhaire
An Iltascáil
Shílfeá go mbeadh an iltascáil ag moilliú ar rith na ríomhchlár go suntasach. Ní mar sin a bhíonn, áfach, nó is iad na gléis ionchuir agus aschuir is minicí a chuireann rith an ríomhchláir ar fionraí, chomh mall is a bhíonn siad ag obair i gcomparáid leis an ríomhaire féin. Má bhíonn an ríomhaire ag fanacht le gliogáil na luchóige nó le brú na cnaipe ón úsáideoir, ní thógfaidh sé seal nua den am comhroinnte sula bhfaighfidh sé an rud a bhfuil sé ag fanacht leis. Mar sin, faigheann na ríomhchláir eile tuilleadh ama reatha, agus is é is toradh don chleachtas seo gur féidir a lán ríomhchlár a choinneáil á rith go comhuaineach gan an iomarca luais a chailleadh.
Toghchán uachtaránachta na hÉireann
1959
Toradh toghcháin:
thumb|Seán T. Ó Ceallaigh |60px
Domhnall mac Murchadha
Rí na Teamhrach
Agus Aodh clóite aige, d'éirigh Domhnall arís ina chléireach sa bhliain 744. Nuair a fuair Aodh Muindearg mac Flaithbheartaigh bás sa bhliain 747, tugtar ina thásc an teideal "rí an Tuaiscirt" dó, rud a chuireann in iúl gurbh ionadaí Dhomhnaill ann é. Is amhlaidh go raibh ionadaí aige sa deisceart chomh maith. D'fhéadfadh go raibh a ghaol i bhfad amach uaidh, Fallaman mac Con Congalt de Chlann Cholmáin Bhig, ina rí na Mí sa bhliain 733, agus iad léir gur tógadh an teideal sin do ina thásc sa bhliain 766.
Cé go raibh dea-chaidreamh ag Domhnall le hOileán Í agus is amhlaidh cráifeach, ní raibh ard-mheas ag gach cléireach air. Is dóigh go bhfuil sé san áireamh mar cheannaire tíoránta sa saothar Féilire Aonghasa, scríofa ag Tamhlacht i dtalamh críche na Laigean
Lia Pootah
Aitheantas
Áitíonn na Lia Pootah go bhfuil deimhniú an Bhundúchasachais Thasmánaigh faoi smacht na bPalawa, dream ar leith a mbaineann an Tasmanian Aboriginal Centre (TAC) leo agus a bhfuil trí ghinealach aitheanta acu - muintir Oileáin Chaolas Bass, Dolly Dalrymple agus Fanny Cochrane Smith. Measann na Lia Pootah go bhfuil aitheantas oifigiúil ceilte orthu dá bharr agus go mbactar orthu a bheith lánpháirteach i ngnóthaí Bundúchasacha. Is é an ceannaire Palawa is mó a shéanann nach Bundúchasaigh iad na Lia Pootah Michael Mansell, dlíodóir agus gníomhaí a raibh lámh aige i mbunú an TAC
Ceol na nOileán
Clár 1.1 - Oileáin Árann‎, 20 Meán Fómhair, 2009
I measc na rannpháirtithe bhí Clann Uí Mhaoilchiaráin, Micheál Ó hAlmhain, Deirdre Ní Chonghaile, Lasairfhíona Ní Chonghaile, Micheál Ó hAlmhain agus Treasa Ní Mhiolláin. ‘’An úsáid a bhainfí as an gceol ná bheith ag rince leis. Ní raibh aon mhaitheas an ceol a chur amú gan bheith ag damhsa leis,’’ a dúirt Micheál Ó hAlmhain ag cur síos ar cheol Arainn.
Na Meirvínsigh
Clóbhis
Tháinig Clóbhis i gcomharbacht ar a athar Childeric I, sa bhliain 481 B'é Clóbhis, de dheasca feachtas míleata, a mhéadaigh i ndáiríre Ríocht na bhFranc (Laidin regnum francorum) ar dtús san oirthear, i dtailte na nAlmánach. Chloígh Clóbhis na treibheanna Francacha máguaird agus bhunaigh sé é féin mar rí aonair orthu. Ansin ghabh sé an Acatáin san iardheisceart (a bhí i lámha na Viseagotach).
An Uaimh
É suite i nGleann na Bóinne, is réigiún é a bhfuil stair fhada shaibhir ag baint leis. Tá an baile seo suite in aice le Brú na Bóinne (Dún Fhearghas, Cnobha, agus Dubhadh), Teamhair na Rí, Scrín, Baile Shláine chomh maith leis na bailte oidhreachta Baile Átha Troim agus Ceanannas.
Nascbhailte
Tá an Uaimh nasctha leis na háiteanna seo a leanas:
Make Room for Lisa
Craoladh an séú eipeasóid déag, "Make Room for Lisa", den deichiú sraith The Simpsons ar an 28 Feabhra 1999. Scríobh Brian Scully an eipeasóid seo. D'fhéach 7.6 milliún duine ar an eipeasóid.
Michael Keaton
Is aisteoir Meiriceánach é Michael John Douglas nó Michael Keaton, a rugadh ar an 5 Meán Fómhair 1951.
Steve Irwin
Ba shaineolaí fiadhúlra Astrálach é Stephen Robert "Steve" Irwin (22 Feabhra 1962 – 4 Meán Fómhair 2006).
Maximum Homerdrive
Craoladh an seachtú eipeasóid déag, "Maximum Homerdrive", den deichiú sraith The Simpsons ar an 28 Márta 1999. Scríobh John Swartzwelder an eipeasóid seo. D'fhéach 15.5 milliún duine ar an eipeasóid.
Gaelcholáiste
Liosta na nGaelcholáistí
Le hOscailt
An Ruigh Cóinnich
Is sráidbhaile suite i gCataibh, Comhairle na Gàidhealtachd, é an Ruigh Cóinnich.
Cloch Oghaim Dhoire Fhíonáin Beag
Cur síos
Is chloch ghainimh í an séadchomhartha, le tomhas 211 × 51 × 30 cm. Síonchaite go dona is ea an inscríbhinn, ach léitear:
An Stòr
Is sráidbhaile suite i gCataibh, Comhairle na Gàidhealtachd, é an Stòr.
Michelle Connor
Is carachtar ficseanúil í Michelle Sinead Connor ar an sobalchlár teilifíse Briotanach de chuid ITV Coronation Street. Glacann Kym Marsh an pháirt mar Michelle. Bhí Michelle le feiceáil ar an gclár den chéad uair riamh ar an 3 Aibreán 2006. Beidh sí ag imeacht sa bhliain 2019.
Contae Beaufort, Carolina Theas
Is contae Meiriceánach é Contae Beaufort atá suite i stát Carolina Theas. Sa bhliain 2015, bhí daonra 179,589 duine ann. Is é Beaufort a phríomhbhaile contae.
The Smiths
Ba bhanna rac-cheoil as Manchain, Sasana iad The Smiths idir 1982 agus 1987. Ba é Morrissey an príomhamhránaí agus sheinn Johnny Marr príomhghiotár sa bhanna. B'iad Morrissey agus Johnny Marr na príomhchumadóirí chomh maith. Bhris an grúpa suas nuair a d'fhág Marr an banna i 1987. Lean Morrissey ar aghaidh gan Andy Rourke agus Mike Joyce, ag scríobh agus ag canadh amhrán.
Balla Bheirlín
1960
I 1960 d’fhreastail Nicíte Cruistsiof ar chruinniú i bPáras le ceannairí an Iarthair. Rinne sé iarracht iad a mhealladh le Beirlín a fhágáil. Ach tháinig deireadh leis an chruinniú seo nuair a d’fhógair sé gur scaoil na Rúisigh eitleán spiaireachta U2 ón spéir agus é ag eitilt os cionn thailte APSS.
1989-1990
mion|Ronald Reagan - "Tear down this wall", 12 Meitheamh 1987 Thit Balla Bheirlín i 1989. Nuair a tháinig deireadh leis an gCogadh Fuar, ceann de na siombailí ba chumhachtaí don athrú mór seo ab ea an dóigh ar chuir an chosmhuintir an balla de dhroim an tsaoil.
Ar 3 Deireadh Fómhai r 1990, athaontaíodh an Ghearmáin.
Na Viseagotaigh
Tá a lán fágtha ina dhiaidh ag na Viseagotaigh, ina measc eaglaisí agus cathracha móra (an t-aon grúpa a thóg cathair nua tar éis na Rómhánaigh agus roimh na Cairilínsigh. An oidhreacht is fearr a d'fhág siad ina dhiaidh ná an córas dlí, an Liber iudiciorum, a raibh mar bhunús don modh dlí go dtí deireadh na meánaoiseanna.
Ollscoil Dhùn Dè
Is ollscoil suite i nDùn Dèagh é Ollscoil Dhùn Dè (Gàidhlig Oilthigh Dhùn Dè; English University of Dundee).
Ceantar na nOileán
Geilleagar agus gnó
Turasóireacht agus iascaireacht na príomhshlite beatha ar na hoileáin. Tá an talamh an-bhocht, ach bhí ceangal daingean ag na hoileánaigh i gcónaí leis an bhfarraige. San am atá thart, bhí an-tábhacht le baint na feamainne ar na hoileáin, go háirithe i gcóir táirgeadh iaidín.
An tSeirbia
An Dara Iúgslaiv
Féach Freisin: Daonphoblacht Fheidearálach na hIúgslaive
Caidreamh Coigríche
Tá 64 ambasáide, agus 22 consalachta i measc 14 tíortha aici, chomh maith le 3 ionadaí seasta chuig na Náisiúin Aontaithe agus roinnt eagraíochtaí idirnáisiúnta eile. Tá 65 ambasáide agus 5 conslachta lonnaithe insan tír í féin. Tá ionadaí ó Údarás Náisiúnta na Palaistíne chomh maith. Tá Seirbia mar bhall de eagraíochtaí idirnáisiúnta tábhachtach ina measc: NA, Comhairle na hEorpa, ESCE, Comhpháirtíocht na Síochána, CEMD agus CSEL. Tá sí freisin mar iarrthóir oifigiúil le bheith mar bhaill den Aontas Eorpach. Dúirt iar uachtarán na Seirbia Boris Tadić go raibh gnóthaí leis an Aontas Eorpach, An Rúis, Na Stáit Aontaithe agus An tSín mar "ceithre cholún" gnóthaí eachtra na Seirbia.
Ceol Éireannach i Seirbia
Sa bhliain 2013 d'aigríodh Féile Éireannach, a chuir béim ar scannáin Éireannach agus bhí an fhéile ar siúil, le damhsóirí Lord of the Dance i láthair. Sa bhliain 2015 tháinig Lisa Hannigan, bhí dramaíocht, scannáin agus neart ceoil chomh maith leis sin d'athraigh siad soilsí ar droichead thar na habhainn go glas mar chuid den Fhéile.
Bíonn neart oíchí Éireannacha i dtíthe tábhairne éagsúil, go háithithe T-Pub, a chuireann ceol Éireannach chun chinn. Chomh maith leis sin tá trí grúpa éagsúil damhsóirí (Celtic Rhythm, Erin's Fiddle agus Irish Dance Belgrade) a dhéanann damhsa Éireannach agus damhsa ar an sean nós i mBéalgrád agus ar fud na tíre. Tá cumann lucht leanúna club sacair Celtic ann chomh maith.
Spórt
Tá móréileamh áirithe freisin ar leadóg de bharr rath Novak Đoković, agus rath áirithe na mban frieisn ma shampla Ana Ivanović agus Jelena Janković.
Martin O'Neill
Traenálaí
Thosaigh sé mar thraenálaí le Wycombe Wanderers roimh sheal beag a chaitheamh le Norwich City. Thosaigh sé mar thraenálaí do Leicester City i rith an tséasúir 1995-96, áit a raibh sé an-rathúil. Thóg sé an post mar thraenálaí ag Ceiltigh Ghlaschú i 2000 agus bhuaigh siad 3 chorn ina chéad bhliain. Bhí air éirí as an phost ag deireadh an tséasúir i 2005, tar éis 7 gcorn a ghnóthú le Celtic.
An Ghuaráinis
An córas scríbhneoireachta a úsáidtear, freagraíonn sé go maith d'fhuaimeanna na Guaráinise, ach bíonn sé deacair na litreacha speisialta a chlóscríobh. Bíonn an tilde (~) le feiceáil go minic sa Ghuaráinis scríofa. Nuair a chuirtear os cionn an "n" é, is ionann é agus an litir chéanna sa Spáinnis, is é sin, an n caol: Ñ/ñ. (Fuaimnítear an litir seo cosúil leis an "nn" san fhocal Gaeilge "Spáinnis".) Má chuirtear os cionn na litreach guta é, is é is ciall leis ná gur guta srónach faoi bhéim atá ann (ã, ẽ, ĩ, õ, ũ, ỹ). (An guta a scríobhtar leis an y, tá sé cosúil le "ao" na Gaeilge san fhocal "saol"; is é an leagan srónach den ghuta seo an fhuaim is neamhghnáiche sa teanga.) Má chuirtear an tilde os cionn an g, gheofar an litir a fhuaimnítear cosúil le "ng" an Bhéarla agus na Gaeilge: G̃/g̃. Litir é seo nach bhfuil in úsáid in aon teanga eile, agus ní ceann de na litreacha réamhchumtha é sa chóras úd Unicode féin.
Cinedheighilt
An chinedheighilt sna 1950idí
Sa bhliain 1950, tháinig an tAcht um Cheantair na nDreamanna (Group Areas Act) ar leabhar na ndlí the, agus ba ar an dlí seo a bunaíodh iarrachtaí na n-údarás leis na ciníocha difriúla a choinneáil ina gcónaí scartha ó chéile. Reachtaíodh an tAcht um Áiseanna Scartha (Separate Amenities Act) le cladaí snámh a, bus anna, otharlanna, agus ollscoileanna scartha a bhunú do na ciníocha éagsúla. Na pas-dlíthe a bhí ann cheana féin, tugadh chun déine iad. Cuireadh d'fhiachaibh ar na Gormaigh agus ar na Daiteánaigh cáipéisí aitheantais ar leith a iompar. Na cáipéisí seo, nó an domboek mar a thugtaí orthu as Afracáinis, cineál pas a bhí iontu a chuir ar chumas duine de mhuintir na gceantar gorm bheith ag obair sa chuid gheal den tír. Ní raibh oiread is cead isteach ag na Gormaigh sna ceantair gheala gan cháipéisí oifigiúla ar leith. clé|mion|333x333px|1989 i [[Londain]] I ndiaidh Malan, tháinig Johannes Gerhardus Strijdom i gceannas ar an tír mar Phríomh-Aire, sa bhliain 1954. Chrom Strijdom ar an mbeagán cearta a bhaint de na Daiteánaigh agus na Gormaigh a bhí fágtha acu go fóill. An rialtas a bhí ann roimhe sin, chuir sé an Bille um Ionadaíocht Scartha na Vótálaithe (Separate Representation of Voters Bill) faoi bhráid na parlaiminte sa bhliain 1951. Thug ceathrar vótálaithe a raibh tacaíocht an Pháirtí Aontaithe an bille chun na cúirte, áfach, ó nach raibh siad den tuairim go raibh sé ag teacht leis an mbunreacht. Chumhdaigh Cúirt Uachtarach na Rinne (Cape Supreme Court) an dlí, ach d'easaontaigh an Chúirt Achomhairc leis an gcinneadh seo, nó fuair sí an t-acht neamhbhailí, nó bhí sé ag teacht salach ar an mBunreacht, agus chaithfí dlí den chineál sin a reachtú mar athrú bunreachta, is é sin, bhí tromlach dhá dtrian de dhíth in dhá theach na Parlaimint e le bailíocht a chinntiú don acht. mion|333x333px|Agóid in aghaidh na cinedheighilte, 1980idí san Afraic Theas Ansin, rith an Rialtas an Bille um Ardchúirt na Parlaiminte (High Court of Parliament Bill) a thug an ceart don Pharlaimint comhairlí na gcúirteanna a chur ar neamhní. Níor ghlac Cúirt Uachtarach na Rinne ná an Chúirt Achomhairc leis an mbille seo, áfach. Sa bhliain 1955, chuir rialtas Strijdom breithiúna breise ar an gCúirt Achomhairc. Náisiúnaithe Bóracha ab ea iad na breithiúna nua, ar ndóigh. Thairis sin, méadaíodh an Seanad ó naoi suíochán is dhá scór go naoi suíochán is ceithre scór. Fuair Seanadóirí Náisiúnaíocha seacht gceann déag is trí scór de na suíocháin seo. Sa deireadh thiar thall, ritheadh an Bille um Ionadaíocht Scartha sa bhliain 1956, agus baineadh na Daiteánaigh de rolla na vótálaithe geala. Cuireadh ar rolla dá gcuid féin iad. mion|280x280px|Earraí ón Afraic Theas á mbaghcatáil - roimh 1986, sna Stáit Aontaithe
Coimhlint
Athraíodh dearcadh Nelson Mandela agus an ANC go hiomlán. Bhunaigh siad eite mhíleata, Umkhonto we Sizwe, sa bhliain 1961 le dul i mbun feachtas foréigin lena gcearta a bhaint amach.
Beinn Hób
Is sliabh in Albain í Beinn Hób, atá suite i gCataibh, Comhairle na Gàidhealtachd.
Air Cuan Dubh Drilseach
Gaeilge na hAlban a labhraíonn gach carachtar san úrscéal seo, rud a ligeann don údar domhan lán-Ghaelach a chruthú. Ardsibhialtacht uathlathach agus sárchaipitlíoch an tsochaí a ndéantar léiriu uirthi ann.
Opus Dei
mion|clé|Ceanncheathrú lárnach Opus Dei sa Róimh Is eagraíocht é Opus Dei (Laidin ar Obair Dé) nó Praelatura Sanctae Crucis et Opus Dei (Laidin ar Préaláid na Croise Naofa agus Obair Dé). Bhunaigh an sagart Josemaría Escrivá Opus Dei sa bhliain 1928 i Maidrid na Spáinne.
Ón bhliain 1982 ar aghaidh aithníodh é mar Phréaláid ann féin san eaglais, le ceanncheathrú sa Róimh. Rinne an Pápa Eoin Pól II naomh de chuid na heaglaise de Josemaria Escriva sa bhliain 2002.
Crosáidí
An Ceathrú Crosáid 1202–1204
Sa Cheathrú Crosáid, d'éirigh aighneas idir na Crosáidí agus Críostaithe na hImpireachtaí Biosántaí, agus ghabhadar Cathair Chonsaintín.
John de Courcy Ireland
Chaith sé 40 bliain ag obair leis na báid tharrthála i nDún Laoghaire, agus scríobh sé stair an chuain sin.
Teangacha Tuircice
Is iad na príomhthréithre is dual do na teangacha seo go léir ná comhcheol na ngutaí agus an táthú. Is éard atá i gceist le comhcheol na ngutaí ná go mbíonn gutaí den chineál chéanna (gutaí cúil nó gutaí tosaigh) le cloisteáil ar fud an fhocail go léir, agus caithfidh gutaí na n-iarmhíreanna a bheith ar aon chineál le gutaí an tamhain. Is é is brí leis an táthú, arís, go gcuirtear iarmhír i ndiaidh a chéile leis na focail sna teangacha seo, agus ciall nó tasc ar leith ag dul le gach iarmhír. Mar shampla, sa Tuircis féin, deirtear
Stan Wawrinka
Is imreoir leadóige gairmiúla as An Eilvéis é Stan Wawrinka. Rugadh é ar an 28 Márta 1985. Tá 3 chomórtas Grand Slam buaite aige - 1 Australian Open, 1 French Open agus 1 US Open.
An Blascaod Mór
Is é An Blascaod Mór an t-oileán is mó i measc na mBlascaodaí. Tá sé suite thart ar dhá mhíle amach ó chósta Chorca Dhuibhne i gContae Chiarraí.
Stair
Bhí daoine ina gcónaí ar an oileán ar feadh trí chéad bliain ar a laghad go dtí 1953 tráth a d'fhógair Rialtas na hÉireann nach bhféadfadh siad urrús a thabhairt maidir le sábháilteacht na n-oileánach. Bhí daonra seasmhach ann de thimpeall is 160 duine ó 1841 go 1911. clé|mion|macasamhail, Ionad Oidhreachta, [[Dún Chaoin]] A bpríomhshlí maireachtála ná meascán d'iascaireacht is d'fheirmeoireacht. Mar a tharla in oileáin eile, áfach, nuair a theip ar an iascaireacht, chuaigh go leor daoine ar imirce, go mór mhór go Meiriceá.
Calbha Beag
Is sráidbhaile suite i gCataibh, Comhairle na Gàidhealtachd, é Calbha Beag.
Contae Florence, Carolina Theas
Is contae Meiriceánach é Contae Florence atá suite i stát Carolina Theas. Sa bhliain 2015, bhí daonra 138,900 duine ann. Is é Florence a phríomhbhaile contae.
Newcastle, New South Wales
Cathair i New South Wales, An Astráil, is ea An Caistleán Nua (Newcastle). Bhí 288,732 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2006.
An Tób
Is é an Tób sráidbhaile ar na Hearadh, Comhairle nan Eilean Siar.
Daltaí na Gaeilge
Obair
Soláthraíonn an eagraíocht tumchláir Ghaeilge i Nua-Eabhrac, i New Jersey agus i bPennsylvania (cúrsa ocht lá sa samhradh; ceardlann do mhúinteoirí; ceithre dheireadh seachtaine; Lá Gaeilge; deireadh seachtaine lán-Ghaeilge le haghaidh daoine líofa amháin). Chomh maith leis sin, cuireann an eagraíocht ar chumas foghlaimeoirí Gaeilge i ngach cuid de shaol na Gaeilge dul i dteagmháil le teagascóirí oilte. thumb|right|200px|Nua-Eabhrac na Gaeilge: ó lár na cathrach
Stair
Ethel Brogan, nach maireann, a bhunaigh Daltaí na Gaeilge. Rugadh agus a tógadh i gcathair Ard Mhacha í. Bhí sí sáite sa chultúr Gaelach agus chaitheadh sí mí sa Ghaeltacht gach samhradh ag foghlaim na teanga. Sa bhliain 1946, chuaigh sí ar imirce go dtí na Stáit Aontaithe agus chuir sí fúithi i Nua-Eabhrac. I gceann tamaill thosaigh sí ag múineadh Gaeilge. Ní raibh na ranganna seo ar siúl ach oíche amháin sa tseachtain, ach i mí an Mhárta 1981 chuir sí "deireadh seachtaine Gaeltachta" ar siúl i Nua-Eabhrac chun go mbeadh foghlaimeoirí in ann tairbhe a bhaint as seisiún tumoideachais. As an deireadh seachtaine sin a tháinig Daltaí na Gaeilge, eagraíocht neamhbhrabúis atá cláraithe i Stát New Jersey. Tá suíomh idirlín acu a bhfuil clár díospóireachtaí, ceachtanna agus a lán acmhainní eile ann i gcomhair foghlaimeoirí agus múinteoirí.
Saorstát an Chongó
Stair
Ar an 2 Feabhra 1904, foilsíodh tuairisc Ruairí Mhic Easmainn um ainghníomhartha na mBeilgeach sa Chongó.
Rage Against the Machine
Evil Empire
Is é Evil Empire an dara halbam ó RATM. Scaoileadh é ar an gcúigiú lá déag de mhí Aibreáin, 1996.
Muircheartach Ua Briain
D'éirigh Muircheartach tinn sa bhliain 1114 agus ghabh Diarmaid ríocht Mumhan ó Muircheartach. Dhíbir sé as cathair Luimnigh é agus thóg sé níos mó ná bliain go dtí go raibh neart a dhóthain ag Muircheartach cumhacht a ghlacadh ar ais. Bhí sé i gcoimhlint le Diarmaid ó 1114 ar aghaidh maidir le ríocht an cúige.
Ceann Loch, Comhairle Pheairt is Cheann Rois
Is baile suite i gComhairle Pheairt is Cheann Rois é Ceann Loch.
Alúmanáit
Salann ina bhfuil ainian díorthaithe ó Al(OH)3 trí mhiotal a chur in ionad hidrigine. Úsáidtear alúmanáit sóidiam, NaAlO2, in íonú uisce chun eisíontais a théachtadh i ndeascán alúmana híodráitithe.
Contae Marion, Carolina Theas
Is contae Meiriceánach é Contae Marion atá suite i stát Carolina Theas. Sa bhliain 2010, bhí daonra 33,062 duine ann. Is é Marion a phríomhbhaile contae.
Bobby Moore
Imreoir sacair ab ea Robert Frederick Chelsea "Bobby" Moore (12 Aibreán 1941 – 24 Feabhra 1993). Rugadh i mBarking, Essex é.
Dun Dornaigil
deas|250px|thumb|Dun Dornaigil Is broch suite i gCataibh, Comhairle na Gàidhealtachd, é Dun Dornaigil.
Beochan
Tugtar cartún ar bheochan atá déanta de líníochtaí. Is samplaí iad Tom agus Jerry agus Mobile Suit Gundam den chineál beochana seo.
Contae Newberry, Carolina Theas
Is contae Meiriceánach é Contae St. Louis atá suite i stát Carolina Theas. Sa bhliain 2010, bhí daonra 37,508 duine ann. Is é Newberry a phríomhbhaile contae.
! (idirdhealáin)
Is comhartha poncaíochta darb ainm comhartha uaillbhreasa é ! (33 san ionchódú carachtar ASCII).
Údar
Tá níos mó ná brí amháin leis an bhfocal údar:
Asterix ar Pháirc an Chatha
Leabhar do pháistí de chuid an chartúnaí Francach René Goscinny is ea Asterix ar Pháirc an Chatha. An 10ú leabhar sa tsraith Asterix atá ann
Eilean nan Rón
Is oileán suite ar an gcósta i gCataibh, i gComhairle na Gàidhealtachd, é Eilean nan Rón.
Am eifimirise
Tomhas bunúsach ama a úsáideadh i 1958-1984, a sainmhíníodh i dtaca le hionad na Gréine i 1900 agus fad na bliana trópaicí. Úsáideadh mar thomhas do-athraitheach an ama é gur cuireadh am domhanda dinimiciúil ina ionad i 1984.
Shang-hai
Is é Shang-hai (as Sínis: ), Shanghai nó 沪 ('Hù) an chathair is mó i nDaon-Phoblacht na Síne. Tá Shanghai ar mhór-chathracha an domhain.
Elliot Minor
Blianta Luath
Dá gceolchoirm, bhí dordgiotáraí agus seinteoir mhéarchláir uathu. Chun na bearnaí seo a líonadh, ghlac Ed Hetherton, deartháir Dan, agus Ali Paul, cara Alex, páirt sa bhanna.
2007
Bhí siad ag teastail agus ag seinm ceoil ó Mharta an bhliain seo. Sheinn siad go rímhinic san Ríocht Aontaithe agus in Éirinn, mar aon le Whelans, i mBaile Átha Cliath.
Gleoiseach
thumb| Carduelis cannabina cannabina Is éan beag pasaireach é an ghleoiseach (Linaria cannabina), i bhfine na nglasán, Fringillidae. Tugtar an glasán lín agus an coinnleoir óir air freisin.
Metropolitan line
deas|250px|thumb|Metropolitan line Is líne ar an London Underground í Metropolitan line. Tá dath maigeanta uirthi ar an léarscáil Tiúb.
Eas a' Chual Aluinn
Is eas suite i gCataibh, Comhairle na Gàidhealtachd, é Eas a' Chual Aluinn.
Jason Roberts
D'imir sé le Hayes, Wolverhampton Wanderers agus Bristol Rovers roimhe sin. D'imir sé le WBA ó 2000 go 2004. D'imir sé le Wigan Athletic ó 2004 go 2006. Scór sé v Hull City i 23 Lúnasa, 2008.
Buamáil Abercorn (1972)
Pléasc
Maraíodh beirt bhan eile, Anne Owens (22), agus Janet Bereen (21), Caitlicigh a bhí amach ag siopadóireacht an lá sin, nuair a stop siad le sos a ghlacadh. Gortaíodh 130 eile. Bíonn caint i mBéal Feirste go dtí an lá inniu faoin slad a rinneadh agus na huafáis a chonaic lucht tarrthála sa smionagar.
Río Bravo
Ceann de na príomh-aibhneacha sna Stáit Aontaithe Thiar Theas agus i dtuaisceart Mheicsiceo is ea an Río Bravo (Béarla: Rio Grande) (an ceann eile ná an Río Colorado). Éiríonn an abhainn i lárdheisceart Cholorado sna Stáit Aontaithe agus sreabhann sí isteach i Mhurascail Mheicsiceo. Ar an tslí, cruthaíonn sí cuid de teorann na Meicsiceo–Stáit Aontaithe. De réir an Comisión Internacional de Límites y Aguas (Béarla: International Boundary and Water Commission) tá an abhainn 3.051 km ar fhad iomlán. Ag brath ar conas atá sí a thomhas, is í an ceathrú nó an cúigiú abhainn is faide i Meiriceá Thuaidh.
Gleoiseach sléibhe
Is éan beag pasaireach é an ghleoiseach sléibhe, (Linaria flavirostris), den ghéineas Linaria, i bhfine na nglasán, Fringilldae.
Cona Mheall
Is sliabh in Albain í Cona Mheall, atá suite sa Cataibh, Comhairle na Gàidhealtachd.
Buamáil Shráid Dhún na nGall (1972)
Pléascadh
Phléasc buama geilignít ollmhór (45kg) i gcarr i mBéal Feirste, ar an 20 Márta 1972, ag 11ː58 a.m. Dúnmharaíodh seachtar agus gortaíodh 148.
An Ostair-Ungáir
Struchtúr agus ainm na tíre
Na tailte a bhí á rialú ag an monarc Hapsburgach i ról Impire na hOstaire, ba iad na tailte thuaidh agus thiar, nó Impireacht na hOstaire, an Tír ar an taobh abhus d'Abhainn Leitha (Cisleithanien) nó na Tailte le hIonadaíocht sa Reichsrat (Die im Reichsrat vertretenen Länder). I ról Rí na hUngáire, bhí an monarc ag rialú Ríocht na hUngáire, nó an Tír taobh thall d'Abhainn Leitha (Transleithanien), nó Tíortha Coróin Stiofáin Naofa. Is éard a bhí i gceist le Leitha ná craobh-abhainn de chuid na Danóibe, agus í ina teorainn, a bheag nó a mhór, idir an Ostair agus an Ungáir. link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:Austro-Hungarian%20Monarchy%20(1914).svg|clé|mion Nuair a bhí an Démhonarcacht ann, bhí Impireacht Naofa Rómhánach an Náisiúin Ghearmánaigh ann i gcónaí ó thaobh an dlí de. Ní raibh ach an Ostair suite taobh istigh de theorainneacha na himpireachta sin - bhí an Ungáir neamhspleách ar an Impireacht Naofa.
Psy
Is amhránaí agus scríbhneoir amhrán Cóiréach é Park Jae-sang (Cóiréis 박재상, hanja 朴載相, IPA /pɐk̚.t͡ɕεsɐŋ/), a rugadh ar 31 Nollaig 1977. Is é Psy (Cóiréis: 싸이, IPA |s͈ai|) a ainm proifisiúnta, a scríobhtar go minic le ceannlitreacha, .i. PSY. Is rapaire é agus léiritheoir taifeadtaí chomh maith. Aithnítear Psy ina thír féin mar gheall ar a chuid fístéipeanna greannmhara agus a cheolchoirmeacha. Bhain sé clú amach go hidirnáisiúnta lena thaifeadadh singil "Gangnam Style".
Rugadh Park sa cheantar úd Gangnam in Seoul, sa Chóiré Theas. Sa bhliain 2019 chuir sé comhlacht taifeadta ar bun.
Nóibhille
Tagairtí
<references group="" responsive="1">
Ealaín oscartha
Meon an trodaí/chosantóra agus teicnící simplí
Nuair a bhí ar údaráis mhíleata na gcomhghuaillithe oiliúint a chur ar shaighdiúirí le linn an dara chogadh domhanda ní raibh am acu fanacht go dtí go mbeadh caighdeán ard bainte amach ag saighdiúirí dá gcuid sna healaíona míleata. Chum oidí an airm córas comhraic bunaithe ar theicnící simplí praiticiúla ó na healaíona míleata éagsúla a bhí ar fáil dóibh ag an am, agus rinne siad iad a mheascadh le teicnící comhraic de chuid an airm. Rinne saighdiúirí dianchúrsaí en:mano-a-mano taobh istigh de thréimhse an-ghearr agus d'éirigh leo caighdeán an-ard a bhaint amach go sciobtha i gcóras comhraic praiticiúil. Cuireadh níos mó béime ar mheon an tsaighdiúra ná ar theicnící agus ba iad na teicnící ba shimplí a múineadh toisc gurb iad na cinn is simplí na cinn is fearr nuair atá fíor-throid chun báis i gceist. Is féidir frithghníomh a dhéanamh de theicnící simplí i bhfad Éireann níos sciobtha agus níos éasca ná teicnící casta.
Cúrsaí Spóirt agus teicnící mar fhrithghníomh
Cuirtear an-bhéim ar iomaíocht agus ar spórt sna healaíona míleata sa lá atá inniu ann, ní amháin san Iarthar ach san Áis chomh maith. Baineann fadhbanna le seo maidir le féinchosaint. Teastaíonn rialacha chun iomaitheoirí a chosaint i gcomórtais spóirt. Cuirtear srian ar theicnící marfacha agus déantar cleachtadh ar theicnící a mheallann súil na moltóirí. Cothaítear nósanna comhoibrithe idir comhghleacaithe nuair a dhéanann siad cleachtadh do chomórtais le chéile agus iad ag tarraingt ón tobar céanna teicnící agus nósmhaireachta.
Féin-Chosaint
Teastaíonn traenáil ar mheon agus ar chumarsáid cholainne an duine ionas go mbeadh an duine in ann contúirt a aithint in am agus í a sheachaint. Caithfear cleachtadh a dhéanamh ar theicnící simplí éifeachtacha arís is arís eile i mbeirteanna agus le grúpaí beaga agus éadaí cosanta á gcaitheamh ag an duine. Go rómhinic gortaítear daoine go dona agus iad ag plé leis na healaíona míleata rud go bhféadfaí a sheachaint den chuid is mó leis an trealamh agus an cur chuige traenála ceart. Ba cheart cleachtadh a dhéanamh i suímh sách réalaíoch ag déanamh aithrise ar shuíomh na sráide, an phub agus an bhaile i solas an lae agus sa dorchadas araon.
Mar fhocal scoir
Tá claonadh sna healaíona míleata gan údarás an oide a cheistiú. Bí cinnte ar an gcéad dul síos go bhfuil an t-oide cáilithe agus aitheanta.
Jimi Hendrix
Saol
Sa bhliain 1946, d'athraigh a athair Al Hendrix a ainm go hoifigiúil go James Marshall Hendrix. Tar éis seo, bhíodh aithne ag daoine air mar Jimmy, nó James. Agus é ag seinm i mbannaí éagsúla, thosaigh sé ag tabhairt idir Maurice James agus Jimmy James air féin. Dhearbhaigh a bhainisteoir Chas Chandler níos déanaí gur iarr sé ar Hendrix an litriú a athrú go "Jimi", in áit "Jimmy", ach mhaígh Hendrix gurb é a smaoineamh féin.
Cáil
clé|mion|1968, Warner/Reprise Records San Eoraip a bhain sé a chéad cháil amach, le tacaíocht óna bhanna The Jimi Hendrix Experience. Níorbh fhada go raibh a ainm in airde abhaile i Meiriceá chomh maith, tar éis a thaispeántais ag an Monterey Pop Festival sa bhliain 1967. Bhí sé ag barr an chláir ag na féilí Woodstock sa bhliain 1969 agus Isle of Wight sa bhliain 1970.
Echinodermata
Fine d'ainmhithe mara is ea na hEcinodermata (ón nGréigis: ἐχῖνος, echinos - "gráinneog" agus δέρμα, derma - "craiceann"). Aithnítear na haosaigh mar gheall ar a (de ghnáth cúig phointe) siméadrachta gathacha, agus san áireamh tá na hainmhithe aithnidúla, a leithéid agus; na crosóga mara, na cuáin mara, na dollair gainimh, agus na súmairí chladaigh, chomh maith le na cleiotigh mara. Faightear na hechinodermata i ngach doimhneacht farraige, ón chrios idirthaoideach go dtí an crios aibhéiseach. Tá thart ar 7000 speiceas beo ann, a chiallaíonn go bhfuil sé ina dhara grúpáil is mó de na Deuterostomia (fofhíleam), i ndiaidh na gcordach (lena n-áirítear na veirteabraigh, ar nós éin, éisc, mamaigh, reiptílí).
Idé
right|thumb|250px|Bhí [[Plato, ar cheann de na chéad Fhealsúnaí a phlé idéanna go mionchruinn.]]Sa chiall is caoile, is éard is idé ann ná an smaoineamh, is cuma cad é, a bhíonn ar intinn an duine agus é nó í ag machnamh. Sainmhíniú eile ná an tuiscint céard é réaltacht ar leith.
An Chasacstáin
Is í an Chasaicis "teanga stáit" na tíre, ach san am céanna, is í an Rúisis an "teanga oifigiúil", agus í á labhairt go forleathan sa tír, go háirithe mar fhrancbhéarla idir na dreamanna eitneacha éagsúla.
Tíreolaíocht
Sroicheann an Chasacstáin ó bhruach na hEorpa go lár na hÁise. Tír Eoráiseach í, mar sin. Is féidir a rá go bhfuil an chuid is mó den tír suite san Áise, ar an taobh thoir d'Abhainn Ural. Tá an Chasacstáin ag críochantaíocht leis an Rúis, leis an tSín, leis an Tuircméanastáin, leis an Úisbéiceastáin agus leis an gCirgeastáin. Is í an Chasacstáin an naoú tír is mó sa domhan, ach san am céanna, níl cónaí ach ar 15.9 milliún duine ansin. Is é is cúis leis sin gur fásaigh atá i 44% thailte na tíre - is é sin, fásach nach bhfuil ach corrdhuine ina chónaí ansin. Tá an 11ú fásach ba mhó sa domhain, Kyzyl Kum (298,000 ciliméadar chearnach)le fáil i nDeisceart na tíre. Tá Khan Tangiri Shyngy mar an sliabh is airde sa tír (7,995m) agus deirtear gur cheann de na sléibhte is áille sa domhain toisc go bhfuil sé déanta as marmar dearg agus an siméadracht foirfe atá aige. Don chuid is mó is plána ollmhór í an Chasacstáin atá idir 200 agus 300 méadair ach thart timpeall ar an Mhuir Chaisp feictear cheann de na píosaí talún ba ísle sa domhain ar nós Vpadina Kaundy atá -132 méadair.Sna 1970dí bhfuair muintir an Aontas Sóivéadach amach go raibh a lán ór, airgid, chopar, ola, gás nádúrtha, alúmanam agus úráiniam le fáil ann. Cé nach bhfuil aon bealach isteach chuig an fharraige ag an tír, tá trí lochanna ollmhóra sa tír, Loch Balkash, an Mhuir Aral agus an Mhuir Chaisp a úsáideann siad chun iascaireacht agus i gcás an Mhuir Chaisp, roinnt mhaith trádáil chomh mhaith.
Cultúr
Tá cultúr suimiúil tar éis teacht chun cinn i Casacstáin toisc an nascadh idir cultúir na Casacstáine, cultúr na Rúise agus cultúr na tSíne. Ó thaobh bia de itear béilte déanta suas as caoireoil agus capall. An béile a fheictear ba mhinicí i gCasacstáin ná Besbarmak, béile ina itear chuid is mó de caora le daoine áirithe ag ithe codanna áirithe den caora, ar nós itheann na pháistí na duáin agus an chroí. Itheann siad ispíní déanta as feoil chapaill go minic darbh ainm kazy nó shuzhuk. Tá cúrsaí na meán fíor chonspóideach go hidirnáisiúnta le hiriseoirí toisc cé go bhfuil sé i bhfad níos saoire ná tíortha eile sa réigiún, cheaptar gur bhréag í seo agus nach bhfuil mórán saoirseacht ag na meán. Chúis amháin go gcreideann daoine seo ná gur leis iníon Narsultan Nazabayev, Dariga Nazarbayeva, an chuid is mó de na meáin. Tá chuid mhaith cinsireachta ar siúl ar an idirlíon sa tír. Gné mhór i saol mhuintir na Casacstáine ná a gceol. Cloistear ceol traidisiúnta go minic sa tír, ach go háirithe faoin tuath. Gléas an coitianta sa cheol traidisiúnta ná an dombra mar a fheictear sa pictiúr den stampa. Tá muintir na Chasacstáine ag seinnt an dombra, liúit fada le dhá sreanga. Gléas eile a fheictear i gCasacstáin go minic ná fidil darbh ainm an Qobyz. Tá athbheochan cheoil traidisiúnta ar siúl le déanaí agus tá ag éirí go maith leis. Is gá go ndéanfadh siad seo toisc gur bhunaigh na Rúisigh agus na Sóivéadaigh roinnt mhaith ceoláraisí claisiceacha timpeall na tíre. I ndiaidh dóibh neamhspleáchas a fháil, bhí an chuid deacrachtaí acu foireann spóirt rathúil a chur chun cinn, ach le dornáilíocht tá siad tar éis spórt a aimsiú a tá roinnt dóibh iontach aige agus tá siad tar éis clú agus cáil a fháil toisc a scil ag dornálaíocht. I 1996 agus 2004 bhuaigh Chasacstánaigh an Chorn Val Barker, Chorn a thugtar don dornálaí is sciliúil sna Cluichí Oilimpeacha. I 2000 Bhuaigh dornáilithe na Casacsaine dhá bhonn óir agus dhá bhonn airgid.
Oliver St. John Gogarty
Scríbhneoir
mion|220x220px|Teach tábhairne, Oliver St. John Gogarty Pub, i mBÁ¢ inniu
Clocha Oghaim Chill Tíre
Cur síos
Bhíodh tríú cloich ann (CIIC 268), greanadh c. AD 540–600, bogtha níos deireanaí go dtí Ard-Mhúsaem na hÉireann, agus léitear an inscríbhinn:
Asturias
Stair
Is é an réigiún (go háirithe tar éis bhunú Ríocht Asturias (Regnum Asturorum) inar tosaíodh an An Athghabháil (Reconquista). Níor éirigh leis na Moslamaigh an réigiún seo a thógáil go háirithe i ndiaidh chath Covadonga sa bhliain 722.
Sa bhliain 1982 rinneadh réigiún comhphobal féinrialaitheach den áit le struchtúr nua dírialaithe faoin mbunreacht nua. Ón bhliain 1999 b'é Vicente Álvarez Areces ón bpáirtí Sóisialach, Lucht Oibre (PSOE), Uachtaráin Rialtas Asturias.
Tíreolas
Tá cósta mór ag Asturias, leis na céadta trá, aill agus pluaiseanna (tá cuid mhaith den talamh déanta as aolchloch). Ina measc ná Playa del Silencio (Trá Ciúin), in aice an tsráidbhaile iascaireachta Cudillero (thaobh thiar de Gijón). Chomh maith leis sin tá tóir ar na tránna timpeall an ionaid saoire Llanes, mar shampla Barro agus Ballota.
Homalozoa
Cur síos
Bhí an cholainn (theca) clúdaithe le plátaí cailcíte le roinnt oscailtí. Tá a gcruthanna, i gcásanna áirithe chomh neamhghnách sin nach mbíonn sé soiléir cé acu oscailtí a mheas mar bhéal agus anas. Bhí gais ag cuid mhaith acu, cosúil le na críonóidigh, ach is minic a bhí a gcolainn lúbtha anuas, ionas go mbeadh an béal agus anas ag gobadh amach ar aghaidh in áit in airde. Roinnt foirmeacha, go háirithe na stylophora, bheadh siad ina luí ar ghrinneall na farraige.
Amairillid
Bleib mhór atá dúchasach do Mheiriceá trópaiceach. Suas le 75 speiceas ann. Na bláthanna trumpa-chruthach spréite, suas le 15 cm ar fhad, i gcuid mhaith dathanna, 1-10 bláth (2-4 cinn de ghnáth) ar ghas cuasach amháin, ag teacht amach san earrach roimh na duilleoga beiltchruthacha. Is hibridí coimpléascacha an chuid is mó de na plandaí gairdín, agus iolraítear iad trí dheighilt na bleibe. Ní hionann an planda seo agus lus mór na coille.
Chí
Tá Chí mar bhunús d'ainm an struchtúr chiastaic an focal Béarla "Chiasmus" (croseagar).
Sa teangeolaíocht tá sé mar shiombail i gcomhair cuimilteach úbhalaigh gan guth.
Cor pulmonale
mion|clé|Comparáid idir gnáthchroí (ar dheis) agus cor pulmonale (ar chlé)
Saotharlann Náisiúnta Lawrence Berkeley
Stair
Bhraith Lawrence ar dheontóirí príobháideacha sna 1930idí. De réir a chéile, d'fhás na cioglatróin go rabhdar rómhór don suíomh i lár an champais agus d'aistrigh siad iad go háit ar bharr an chnoic os comhair an champais sa bhliain 1940. Beirt eolaithe óga a bhí páirteach sa tionscadal sa tréimhse seo ná J. Robert Oppenheimer, a bhunaigh Saotharlann Los Alamos ní ba dhéanaí agus Robert Wilson, a bhunaigh Fermilab. Rinne Leslie Groves cuairt ar an Saotharlann Radaíochta i mBerkeley sa bhliain 1942 agus chuir sé aithne ar Oppenheimer den chéad uair ar an gcuairt sin. Cuireadh Oppenheimer i gceannas ar fhorbairt rúnda an bhuama adamhaigh agus ba chuid den iarracht úd é bunú Los Alamos.
Damien Rice
Beathaisnéis
Láithrigh sé ar an t-albam nua Tori Amos The Beekeeper, scaoileadh ar 22 Feabhra 2005 ar an amhrán "The Power of Orange Knickers".
Chelsea Manning
Gnéas
Go luath ina saol agus le linn di bheith san Arm, bhí an t-ainm Bradley tugtha uirthi; agus san Arm diagnóisíodh go raibh neamhord féiniúlachta inscne uirthi.
Edmonton
Is í Edmonton príomhchathair chúige Alberta, i gCeanada. Tá an chathair suite ar abhann an Saskatchewan Thuaidh agus is í lárionad Réigiún Cathrach Edmonton í.
Caldecott, Rutland
Is baile suite i Rutland é Caldecott.
Cogadh Cathartha na hÉireann
Cúiseanna
B'é an Conradh Angla-Éireannach príomhchúis an chogaidh. Conradh ab ea é a bhí ceaptha le rialtas dúchais a thabhairt do na hÉireannaigh, i gcruth is go mbeadh siad, nó an chuid ba mhó acu, á bpóilíniú ag daoine as a measc féin, agus arm dá gcuid féin á gcosaint. San am céanna, dhealaigh an Conradh sé chontae i gCúige Uladh ón gcuid eile den tír - Fear Manach, Tír Eoghain, Doire, Aontroim, Ard Mhacha, agus an Dún. Bhí an Ríocht Aontaithe le seilbh a choinneáil ar thrí chuan straitéiseach, mar atá, cuan Bhéarra agus cuan an Chóbha i Chontae Chorcaí, agus Loch Súilí i dTír Chonaill.
Roimh an gCogadh Cathartha
Bhí sé ag iarraidh freisin ceannairí na bhfrith-Chonraitheoirí a bhréagadh chun comhoibrithe le geallúintí faoi bhunreacht Poblachtánach nach dtráchtfadh ar mhonarcacht na Breataine Móire ar aon nós. Ní ghlacfadh na Sasanaigh leis an gcineál sin bunreachta, áfach, agus iad ag bagairt ar an Saorstát imshuí iomlán trádála a chur ar Éirinn mura gcuirfí an Conradh i gcrích ina iomlán. B'éigean don Choileánach géilleadh dóibh, mar sin, agus bhí an t-athmhuintearas idir na Saorstátairí agus na Poblachtánaigh caillte ansin.
An toghchán, 18 Meitheamh 1922
B'iad na páirtithe a bhí ag tacú leis an gConradh a bhain an toghchán go soiléir. Seo a leanas torthaí an toghcháin :
Leamhsháinn na gCeithre gCúirteanna
mion|[[Na Ceithre Cúirteanna]] In Aibreán na bliana 1922, ghlac díorma de chuid na bhfrith-Chonraitheoirí seilbh ar na Ceithre Cúirteanna i mBaile Átha Cliath, agus Ruairí Ó Conchúir ina cheannfort orthu. Is é an rud a bhí i gceist acu ná na Sasanaigh a mhealladh chun catha leis an gConradh a chur ar neamhní, ionas go mbeadh na hÓglaigh aontaithe arís le cath a chur ar a sean-naimhde ar son na Poblachta. mion|[[Na Ceithre Cúirteanna ]] Ní mar a shíltear a bhítear, áfach, nó bhí na Saorstátairí meáite ar a thaispeáint do na Sasanaigh go mbeidís in ann na reibiliúnaithe a chloí agus síocháin a chur ar bun ina dtír féin go neamhspleách. Ní raibh an Coileánach, ar son an tSaorstáit, ag iarradih in aghaidh a iar-chomrádaithe féin. Bhí Art Ó Gríofa ag éileamh go n-imreofaí an lámh láidir ar an dream dobhogtha gan mhoill, ach b'fhearr leis an gCoileánach na Poblachtánaigh a fhágáil ag fanacht istigh sna Ceithre Chúirteanna, go dtí go dtuirseoidís de. mion|1 Iúil 1922 Ar 22 Meitheamh 1922, scaoileadh marbh n Marascail Machaire Henry Wilson, ar leac a dhorais féin i lár Londain. Bhí Wilson ina chrann taca ag na hAontachtóirí i gCúige Uladh, agus ina chomhairleoir slándála do Phríomh-Aire Tuaisceart Éireann, James Craig ag an am céanna.
Geimhreadh fuar
Ar an deichiú lá de Mhí Aibreáin 1923, fuair Liam Ó Loingsigh bás i bpáirc an áir i gContae Phort Láirge. Tháinig Proinsias Mac Aodhagáin i gcomharbas air. Ar 30 Aibreán, d'fhógair sé sos cogaidh. Ansin ar an 24 Bealtaine, sheol sé teachtaireacht do na frith-Chonraitheoirí, inar iarr sé orthu dí-armáil agus éirí as an gcogaíocht. D'fhoilsigh De Valera ráiteas ag rá nach raibh ciall ná cuspóir leis an troid armtha a thuilleadh. mion|"bád gunna" 1922