cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ag Críost an Síol
Téacs
Ag Críost an síol, ag Críost an fómhar; in iothlainn Dé go dtugtar sinn. Ag Críost an mhuir, ag Críost an t-iasc; i líonta Dé go gcastar sinn. Ó fhás go haois, is ó aois go bás, do dhá láimh, a Chríost, anall tharainn. Ó bhás go críoch, ní críoch ach athfhás, i bParthas na ngrás go rabhaimid.
Caitríona Ní Chléirchín
Is scríbhneoir Gaeilge í Caitríona Ní Chléirchín.
Carl Bosch
Luathbhlianta
Rugadh Carl Bosch i Köln do sholáthraí rathúil gáis agus pluiméireachta. Ba é Carl Friedrich Alexander Bosch (1843 -1904) a athair agus ba é Robert Bosch a uncail, a bhí i gceannas ar fhorbairt na spréachphlocóide agus a bhunaigh an chuideachta ilnáisiúnta Bosch. Rinne Carl, agus é ag iarraidh cinneadh a dhéanamh idir gairm sa mhiotaleolaíocht nó sa cheimic, staidéar ag an Königlich Technische Hochschule Charlottenburg (Ollscoil Theicniúil Bheirlín anois) agus Ollscoil Leipzig ó 1892 go 1898.
Gairmréim
thumb|left|Scair den IG Farbenindustrie AG, a eisíodh Meán Fómhair 1926; sínithe ag Carl Bosch mar chathaoirleach thumb|300px|Pictiúr le [[Hermann Groeber: Der Aufsichtsrat der 1925 gegründeten I.G. Farben AG, Carl Bosch agus Carl Duisberg (ag suí chun tosaigh), Edmund ter Meer (an tríú duine ar dheis le nuachtán)]]
Páirtí Sóisialta agus Daonlathach an Lucht Oibre
Bunú
Bunaíodh an páirtí i mí Lúnasa 1970, nuair a ghlac; seisear bhall de Pharlaimint Stormont agus Seanadóir amháin, iarbhaill den Pháirtí Poblachtach an Lucht Oibre (páirtí a bhí ceangailte le Pháirtí Lucht Oibre na hÉireann), na Daonlathaigh Náisiúnaíocha (PDN, páirtí beag náisiúnaíoch a díscaoileadh é féin i ndiaidh an PSDLO a bheith bunaithe), náisiúnaithe aonair, iarbhaill den Pháirtí Náisiúnach (Tuaisceart Éireann) agus baill de Pháirtí an Lucht Oibre Thuaisceart Éireann, ballraíocht sa phairtaí nua chruthaithe.
Ba é an PSDLO an páirtí náisiúnaíoch ba mhó sa réigiún roimh olltoghchán náisiúnta na bliana 2003. Ba iad ba mhó a bhí ag caint thar cionn an phobail Náisiúnaigh faoin am ar tháinig Comhaontú Bhéal Feirste chun saoil. mion
Aidhmeanna
Tá díospóireacht ann faoi cad a bhí ar intinn ag bunaitheoirí an pháirtí, roinnt ag maíomh anois go raibh sí mar aidhm gluaiseacht pholaitiúil a bhunú i gcomhair náisiúnaithe bunreachtúla a bhí i gcoinne fheachtas paraimíleata na nÓglach Sealadach (nó an tIRA) a aontú, agus ar mhian leo feachtas chun cearta sibhialta do Chaitlicigh agus Éire Aontaithe a bhaint amach, tré mhodhanna síochánta bhunreachtúla.
Fukushima
Príomhchathair sa mhaoracht Fukushima is ea Fukushima (福島市). Tá sí suite réigiún Tōhoku in aice le Honshu. Tá 283,742 duine ina gcónaí sa chathair (daonaireamh as 1 Bealtaine 2021).
An Acáidis
Teanga Sheimíteach, imithe in éag anois, ab ea an Acáidis.
An Mhanchúir
Réigiún stairiúil in Oirthuaisceart na Síne is ea an Mhanchúir, arb ionann í, a bheag nó a mhór, agus cúigí Heilongjiang, Jilin agus Liaoning i Sín an lae inniu, chomh maith leis na codanna den Rúis agus den Mhongóil atá ag críochantacht leis na cúigí Síneacha.
Gillian Anderson
Is ban-aisteoir Meireacánach-Sasanach í Gillian Anderson. Rugadh ar 9 Lúnasa 1968 í, agus tá clú agus cáil mhór uirthi de bharr a ról ar na sraithe teilifíse The X-Files, mar ghníomhaire le hOifig Feidearálach an Imscrúdaithe (FBI).
An Mhanchúir
An "Eachtra" Manchúrach
Ar an 18 Meán Fómhair 1931, tharla gníomh sabaitéireachta ar líne traenach 'Mantetsu' sa Mhanchúir. I ndáiríre, bhí arm na himpireachta de chuid na Seapáine taobh thiar den 'ionsaí' (pléasc thar a bheith beag, gan damáiste). Ach mhaígh an tarm go raibh caimiléireacht ar siúl ina aghaidh agus cuireadh an milleán go mioscaiseach ar na Sínigh''. ''
Cumannachas
Nuair a thosaigh an cairdeas idir an tSín Chumannach agus an tAontas Sóivéadach ag fuarú, áfach, d'éirigh ina chogadh eatarthu faoin teorainn sa Mhanchúir. Bhí cathanna fuilteacha timpeall Oileán Damansk (Oileán Zhenbao) ach go háirithe, sa bhliain 1969. Chiúnaigh na cathanna seo síos ina dhiaidh sin, ach ní raibh na Sínigh agus na Rúisigh in ann an t-easaontas seo a shocrú ach i ndiaidh dheireadh an Chogaidh Fhuair.
Sprints
Léirithe Suntasacha
Chuir paindéim Covid-19 isteach ar léirithe ceoil le linn 2020 agus 2021. Cuireadh siar an chéad chamchuairt ó Bhealtaine 2020 go Deireadh Fómhair 2021. Seo liosta de na léirithe is mó le rá ón bhliain 2022:
Raidió Teilifís Éireann
Srianta Craolacháin
mion|clé|Stiúideo Domhnach Broc
Buiséad / Ioncam
2) Ba é an dara foinse ioncaim an t-ioncam tráchtála lena n-áirítear fógraíocht agus urraíocht. Go luath sna 1990 idí chuir an tAire Ray Burke cuóta i bhfeidhm chun teorainn a chur le méid an ioncaim a d'fhéadfadh RTÉ a thuilleamh trí fhógraíocht, mar gheall ar an méid a bhí siad ag tuilleamh ó tháille an cheadúnais. Baineadh na cuótaí seo amach ach tá 6 nóiméad d'fhógraí in aghaidh na huaire teoranta do RTÉ.
Teilifís
2000
Tuarastail phearsantachta RTÉ
Sean O'Rourke: € 308,964
Bainistíocht RTÉ
In Aibreán 2007, tháinig TG4 chun bheith ina chorparáid reachtúil neamhspleách, a bhí faoi úinéireacht RTÉ ó bunaíodh é.
Fisic
300px|deas|thumb|Samplaí de feiniméin fhisiceacha Is éard is fisic ann (ón tSean-Ghréigis, φύσις (physis), "nádúr") ná eolaíocht nádúrtha a bhfuil mar chuspóir aici imscrúdú a dhéanamh ar dhamhna agus gluaisne an damhna trí spás agus am, mar aon le coincheapa atá bainteach leis amhail fuinneamh agus fórsa. Ag caint go forleathan, anailís an nádúir atá inti, chun teacht ar thuiscint ar iompar na cruinne.
Fuaimnítear í mar [fɪʃəc]. Is botún coitianta é í a rá mar an Béarla, [fizɪk].
Sandro Botticelli
Péintéir sa luath-Athbheochan a rugadh i bhFirenze na hIodáile mar Alessandro Filipepi ab ea Sandro Botticelli (1 Márta 1445 – 17 Bealtaine 1510). I measc a shárshaothar tá Nascita di Venere (Breith Véineas) is Primavera (an tEarrach), agus cuid de na freascónna sa Séipéal Sistíneach sa Vatacáin.
Bougainvillea
Tom nó crann adhmadach dreaptha atá dúchasach do Mheiriceá Theas. Na duilleoga ubhchruthach. Na bláthanna feadánach, i dtríonna, timpeallaithe ag brachtanna cosúil le peitil, liathchorcra, corcra, maigeanta, dearg, flannbhuí, bándearg nó bán. Fástar mar mhaisiúchán é i réigiúin theo i ngach tír.
Abercynon
Baile i Rhondda Cynon Taf, an Bhreatain Bheag, is ea Abercynon, 21 km ó Caerdydd agus 222 ó Londain. Tá daonra 6,125 ann, agus tá 552 (9%) in ann Breatnais a labhairt.
Aberdâr
Baile i Rhondda Cynon Taf, an Bhreatain Bheag, is ea Aberdâr, 32.1 km ó Caerdydd agus 230 ó Londain. Tá daonra 14,054 ann, agus tá 1,625 (11.6%) in ann Breatnais a labhairt.
Niels Bohr
Cúlra
Ós rud é nár ceadaíodh ach fithisí (scealla) ar leith, níorbh fhéidir ach fuinnimh ar leith a bheith ag na leictreoin, ionas go mbeadh patrún de leibhéil scoite cheadaithe fuinnimh i gceist.
Kevin Bakhurst
Gairmréim
Ó Mheán Fómhair 2012 go Deireadh Fómhair 2016, bhí Bakhurst ina stiúrthóir bainistíochta nuachta agus cúrsaí reatha ag craoltóir náisiúnta seirbhíse poiblí RTÉ. D’fhreastal sé freisin mar Ard-Stiúrthóir gníomhach ar feadh tréimhse sé mhí. "D’fhág Bakhurst a phost mar cheannasaí nuachta agus cúrsaí reatha in RTÉ in 2016 chun dul ag obair le Ofcom, rialtóir cumarsáide na Ríochta Aontaithe.
Ríthe Shliabh Lugha
Clann Uí Ghadhra ba ea rítheaghlach Sliabh Lugha. Ríthe Luíne Chonnacht ba ea a sinsear. Ard-ríocht a bhí i Luíne Chonnacht, agus Gailenga/Sliabh Lugha sa deisceart, agus an ceantar ó thuaidh, suite i gContae Shligigh, aitheanta mar Luíne.
Peter Sutcliffe (Yorkshire Ripper, 1946-2020)
Fiosrúcháin
Bhí na póilíní dírithe ar an gceantar mícheart i Sasana. Ghlac siad leis, mar gheall ar an gcanúint a bhí ar an téip, go mba as ceantar na ‘Geordies’, Sunderland, an dúnmharfóir.
Aberdaugleddau
Baile i Sir Benfro, an Bhreatain Bheag, is ea Aberdaugleddau, 131.8 km ó Caerdydd agus 340 ó Londain. Tá daonra 13,308 ann, agus tá 1,191 (8.9%) in ann Breatnais a labhairt.
Annála Loch Cé
Stair i ndiaidh 1592
Tá neart nótaí ar chiumhais na nAnnála leis an staraí agus scoláire Gaeilge Ruairí Ó Flaithbheartaigh (1629–1716/1718). In 1734 bhí an lámhscríbhinn i seilbh an scoláire nótáilte Seán Ó Maolchonaire. In 1766 rinne an Dochtúir Thomas Leland, comhalta de chuid Choláiste na Tríonóide agus staraí, í a cheannach i mBaile Átha Cliath agus leabhair an Dochtúra Seán Ó Fearghuis á ndíol. Chuir Leland i Leabharlann Lámhscríbhinní an Choláiste í.
Aberdyfi
Baile i Gwynedd, an Bhreatain Bheag, is ea Aberdyfi, 132.3 km ó Caerdydd agus 292 ó Londain. Tá daonra 869 ann, agus tá 263 (30.3%) in ann Breatnais a labhairt.
Sinn Féin Poblachtach
Is páirtí polaitíochta Éireannach é Sinn Féin Poblachtach. Bunaíodh an páirtí sa bhliain 1986.
Baghcat Luimnigh
deas|mion| An tAth. John Creagh, a ghríosaigh an Baghcat Baghcat eacnamaíoch i gcoinne an phobail bhig Ghiúdaigh i gCathair Luimnigh idir 1904 agus 1906 ab ea baghcat Luimnigh (a dtugtar pogram Luimnigh air freisin). Bhí ionsaithe, caitheamh cloch, agus feachtas imeaglaithe ag gabháil leis, rud a chuir iallach ar go leor Giúdach an chathair a thréigeadh. Ba é sagart Slánaitheorach, an tAthair John Creagh, a ghríosaigh an baghcat sa bhliain 1904. De réir tuairisce ó Chonstáblacht Ríoga na hÉireann, d’fhág cúig theaghlach Ghiúdacha Luimneach “go díreach mar gheall ar an gcallóid”, cé gur fhan 26 teaghlach eile.
Colm Bairéad
Is scannánóir as Baile Átha Cliath é Colm Bairéad (a rugadh sa bhliain 1981).
Saol
Bhí an-suim ag a mhuintir sna scannáin ‘chlasaiceacha’ agus é ag fás aníos. Cheannaigh fear an tí meaisín VHS don teaghlach sa bhliain 1990, agus shocraigh sé ar iarracht a dhéanamh scannáin fhiúntacha a chuir faoina mbráid. “Bhí meascán iontach i gceist, gach rud ó na seanscannáin thostacha, leithéidí Modern Times le Chaplin go seónna ceoil na 30idí, 40daí agus na 50idí in Hollywood, go scannáin Ernst Lubitsch, John Huston, Akira Kurosawa, David Lean, Sidney Lumet srl."
Hamish Linklater
Is aisteoir Meiriceánach é Hamish Linklater. (Rugadh sa bhliain 1976 é).
Philip Pettit
Is fealsamh Éireannach agus teoiriceoir polaitiúil é Philip Noel Pettit (rugadh 1945). Is Ollamh Laurance S. Rockefeller le Polaitíocht agus Luachanna Daonna é in Ollscoil Princeton agus freisin ina Ollamh  Oirirce le Fealsúnacht in Ollscoil Náisiúnta na hAstráile
Ríthe Thír Eoghain
Féach freisin Ríthe Chlann Aodha Bhuí, géag éagsúil de chlann Uí Néill.
Roman Herzog
Saol
Ghlac sé páirt sa pholaitíocht, mar bhall den CDU. Bhí sé ina aire i mBaden-Württemberg ó 1978 go 1983. Toghadh ar Chúirt Bhunreachtúil Fheidearálach na Gearmáine sa bhliain 1983, agus bhí sé ina Leas-Uachtarán uirthi ó 1983 go 1987.
Collann
Reiligiún
Tá Eaglais Mhuire gan Smál suite i lár an Chollann agus ba é John Murray a dhear é. Is foirgneamh maorga sa sráidbhaile. Taispeánann sé ábhair ar ardchaighdeán ar a bhfuil mionsonraí cloiche snoite mín atá in ómós do cheardaithe an naoú haois déag. Tá dhá scáth aolchoiche ar an bhfoirgneamh a chuimsíonn an t-achomharc aeistéitiúil. Tá gloine dhaite ar an taobh istigh den séipéal atá le Earley agus Mayer agus freisin mar shéadchomharthaí agus feistis. mion|An Mhainistir Nua Bhí an Mhainistir Nua Mhór ina diméin mhór do Anthony Foster i lár an ochtú haois déag. Bhí foirgneamh ornáideach aige sa lár, teampall brag Doric agus teampall Oriel. Bhí na Fosters ina gcónaí i dTeach Collann atá ó dheas ón diméin ag an gcrosbhóthar. Rinneadh an teampall ina 'Villa Samhraidh' ag deireadh an ochtú haois déag. Is tírdhreach droimneach coillteach agus saothraithe go páirteach. Tá foirgneamh gairdín agus loch ann freisin. Níl cúig chéad acra de chrannlann a chuir John Foster i dtús an naoú haois déag ann inniu ach tá cuimhne air i dtagairtí stairiúla. Tá saol manachúil ag na manaigh atá ina gcónaí i Mainistir Mhór inniu de réir rialacha Naomh Benedict sa traidisiún Cistéireach. Mar gheall ar ghairm phearsanta, tiomnaíonn siad iad féin d'adhradh Dé i saol i bhfolach laistigh den mhainistir. Tuileann na manaigh a mbeatha le hobair a lámha, is é sin tríd an bhfeirm agus an t-ionad garraíodóireachta. Tá obair le déanamh ag gach manach mar shampla sa chistin, cothabháil tí, aire a thabhairt do dhaoine breoite nó Aosta agus aire a thabhairt do na tailte.
Spóirt eile
Reácháiltear ranganna karate agus dornálaíochta i halla an pharóiste áitiúil i gCollann.
Dictionary of the Irish Language
eDIL
Mar thoradh ar thionscadal ar cuireadh tús leis in 2003, seoladh eagrán ar líne den fhoclóir, ar a dtugtar electronic Dictionary of the Irish Language (nó “eDIL”), in Acadamh Ríoga na hÉireann ar an 27 Meitheamh 2007. Foireann Fhoclóir na Nua-Ghaeilge san Acadamh a d’eagraigh an seoladh.
Conradh na Mainistreach Móire
Deireadh an chogaidh
Tar éis bua na Sasanach i gCath Chionn tSáile, d'fhill na ceannairí a bhí ag troid i gCorcaigh chun a dtír dhúchais a chosaint. D'éirigh le Fear Ionaid na hÉireann, Charles Blount, 8ú Barún Mhuinseo, san ghnó ar theip ar a réamhtheachtaí, Robert Devereux, 2ú Iarla Essex. Bhí a fhios ag Muinseo, áfach, fad is a bhí Aodh Ó Néill fós i bhfolach, go raibh Ó Néill fós ina bhagairt. Cé gur cuireadh iallach ar fhormhór na mion-taoisigh i gcomhghuaillíocht leis géilleadh, d’fhan Ruaidhrí Ó Domhnaill, Brian Óg Ó Ruairc, Cú Chonnacht Mág Uidhir (deartháir Aodh Mhig Uidhir), agus Domhnall Cam Ó Súileabháin Bhéara dílis don Iarla Mór.
Tulaigh Álainn
Is baile suite i gContae Lú í Tulaigh Álainn.
Nevado del Ruiz (bolcán sa Cholóim)
'Bás gan ghá', a dúradh, mar ní raibh na seirbhísí tarrthála éifeachtach ach ar éigean.
Poc uisce
Is antalóp é an poc uisce (Kobus ellipsiprymnus) a innlíonn, dúchasach don Afraic ó dheas ón Sahára. Mór, le cóta mosach donn nó liath. Adharca fada caoldíreacha ag an bhfireannach is cíora mórthimpeall orthu. Áitríonn sé an sabhána is coillearnach gar don uisce. Dhá fhoirm ann: an poc uisce coitianta, agus an poc uisce defassa.
Daniel Bovet
Cógaseolaí a rugadh i Neuchâtel na hEilvéise ab ea Daniel Bovet (23 Márta 1907 – 9 Aibreán 1992). Ag obair in Institiúid Pasteur i bPáras, cheap sé an chéad druga frith-hiostaimín agus an chéad sraith ligeán saorga matánach. Bhuaigh sé Duais Nobel na Fiseolaíochta nó an Leighis i 1957 as an saothar sin.
Alison Spittle
Gairm
Bhí go leor seónna coiméide aici, Alison Spittle Needs an Agent, Alison Spittle Discovers Hawaii (2015), agus Worrier Princess (2017) ina measc. D'oibrigh sí ag na Féilte Fringe in Dún Éideann agus i mBaile Átha Cliath, chomh maith leis an fhéile ceoil Forbidden Fruit, agus ag féilte ghrinn i gCorcaigh.
Ciainíd sóidiam
Is comhdhúil nimhiúil í ciainíd sóidiam leis an bhfoirmle NaCN. Is solad bán, intuaslagtha in uisce é. Tá finíocht ard ag ciainíd le miotail, rud a fhágann go bhfuil tocsaineacht ard ag an salann seo. Baineann a príomhfheidhm, i mianadóireacht óir, leas as a imoibríocht ard i dtreo miotail. Is bun measartha láidir é. Nuair a dhéantar é a chóireáil le haigéad, foirmíonn sé gás tocsaineach ciainíd hidrigine :
Larry Cunningham
Ba amhránaí agus cheoltóir Éireannach é Larry Cunningham. Rugadh é i gCluainín, Mullach na Leachta, Contae an Longfoirt, ar an 13 Feabhra 1938 agus fuair se bás ar an 28 Meán Fómhair 2012.
Mí-úsáid substaintí
Iarmhairtí
D’fhéadfaí go mbeadh fadhbanna tromchúiseacha ag duine, fiú mura n-úsáidtear an druga ach uair amháin féin. Bíonn níos mó riosca i gceist le drugaí mídhleathacha, mar níl a fhios céard atá ann i ndáiríre (an comhdhéanamh) agus b'fhéidir go bhfuil substaint thocsaineach ann. Tá fíorbheagán eolais faoi céard atá istigh sna 'siabhráin dhleathacha' nó drugaí dearthóra chomh maith.
Tá baint ag féinmharú agus mí-úsáid drugaí le chéile. mion|mí-úsáid alcóil, 2012, an [[Eagraíocht Dhomhanda Sláinte]]
Lár Chathair Learphoill
Is ceantar suite i Learpholl é Lár Chathair Learphoill.
An tSeachtain Oidhreachta Náisiúnta
Imeachtaí
Mar shampla
An Claí Fada
Is baile fearainn suite i gContae Thiobraid Árann é An Claí Fada.
Megan Rooney
Léiriú eile ná EVERYWHERE BEEN THERE, a chruthaigh sí in éineacht leis an gcóragrafaí Temitope Ajose-Cutting agus an ceoltóir Paolo Thorsen-Nagel, ag an Kunsthalle Düsseldorf sa bhliain 2019 agus ag Museum of Contemporary Art, Toronto in 2020.
An tAcht um Rialtas na hÉireann (1920)
Coiste Long
Bhí an Rialtas, a raibh David Lloyd George i gceannas air anois, dírithe ar an Rialtas Dúchais a chur i ngníomh pé scéal é, le taobhshúil ar thuairisc na Comhdhála.
Iasacht sindeacáite
Grúpa banc a ghníomhaíonn i dteannta a chéile chun airgead a thabhairt ar iasacht i gcreidmheas is ea iasacht sindeacáite. Iasacht i gcreidmheas bainc, nó chun eisiúint nua bannaí a fhrithghealladh, atá i gceist go hiondúil.
An tAcht um Rialtas na hÉireann (1920)
Torthaí
Níor thionóil parlaimint an Deiscirt ina hiomláine ach aon uair amháin. Nó nuair a bhí an Conradh Angla-Éireannach sínithe, bhí faomhadh na parlaiminte seo ag teastáil ar chúiseanna foirmiúla. Mar sin, tháinig Teach Teachtaí Dheisceart Éireann le chéile aon uair amháin le glacadh leis an gConradh, agus ansin, scoireadh ar an toirt é le go bhféadfadh an Tríú Dáil teacht ina áit.
Máirín Nic Con Iomaire
Aistritheoir Éireannach í Máirín Nic Con Iomaire.
Cailín
Cé go bhfuil an focal sin "cailín" ag tagairt do neach baineann, is ainmfhocal firinscneach é ó thaobh na gramadaí de: "an cailín seo", "cailín dathúil". I nGaeilge Uladh, ach go háirithe, úsáidtear an focal "girseach", agus is ainmfhocal baininscneach é.
Tearmann Feichín
Caisleán Tearmann Feichín
Cruthaítear Caisleán Tearmann Feichín sa 15ú haois. Is séadchomhartha náisiúnta éagus tá sé suite i lár na sráidbhaile. Is seadchomhartha dea-chaomhnaithe é.Bhí sé an áit chónaithe na Ardeaspaig na Macha. Is teach túr é le triúr urlár. Is é an díon an rud is neamhghnách den fhoirgneamh. Tugann coirbéal tacaíocht don díon, tá sé cosúil leis an díon ar an triúr urlár ar Brú na Bóinne. Tá túr teilgthe sustansach aige anois ach ar dtús tá dhá thúr teilgthe. Scroisadh an dara ceann i rith na eirí amach sa bhliain 1641. Shocraigh Captain James Brabazon an caisleán ag an am ach anois beidh sé níos mó ná fothracha.
George Marlay
Sagart Anglacánach Éireannach ab ea George Marlay san ochtú haois déag: bhí sé ina Easpag ar an Droim Mór ó 1745 go dtí 1763. Thug sé a ainm do Marlay Park, a bhfuil an-tóir air anois i ndeisceart Bhaile Átha Cliath.
Phós sé Elizabeth Dunleavy agus bhí beirt pháistí acu, George agus Elizabeth. Ba oifigeach airm é George, a throid i gCogadh Saoirse Mheiriceá, agus gabhadh é tar éis Chath Saratoga. Phós sé an Bhantiarna Catherine Butler, an iníon ab óige le Brinsley Butler, 1ú Iarla Bhéal Átha Liag agus an Bhantiarna Jane Rochfort, agus chónaigh sé go príomha i Londain. Phós Elizabeth an baincéir mór le rá David La Touche, a rinneadh ina chéad Ghobharnóir ar Bhanc na hÉireann. Thóg David teach iontach ó dheas de chathair Bhaile Átha Cliath, ar thug sé Teach Marlay ai, in ómós do chlann a mhná céile. Sa lá atá inniu ann tá sé in úinéireacht phoiblí agus ina áis phoiblí a bhfuil an-tóir air ag muintir Bhaile Átha Cliath agus ag turasóirí araon.
Coir chogaidh
D’eascair coincheap foirmiúil na gcoireanna cogaidh as códú an ghnáthdhlí idirnáisiúnta a bhí i bhfeidhm ar chogaíocht idir stáit cheannasacha, amhail Cód Lieber (1863) Arm an Aontais i gCogadh Cathartha Mheiriceá agus Coinbhinsiúin na Háige 1899 agus 1907 le haghaidh idirnáisiúnta cogadh.
Suilfíd hidrigine
Is comhdhúil cheimiceach í suilfíd hidrigine leis an bhfoirmle H2S. Is gás den hidríd chalcaigine gan dath í, le boladh bréan, cosúil le boladh uibheacha lofa. Tá sí nimhiúil, creimneach, agus inadhainte.
Cath Maighe Tuireadh
Na Cathanna
Is é "Cathe Maige Tuired" (as an tSean-Ghaeilge) an t-ainm atá tugtha ar dhá téacsanna ollscéal ón tsraith miotaseolaíochta Éireannach. Baineann sé le dhá áit éagsúil, iad araon i gCúige Chonnacht: an chéad áit i gConga i gContae Mhaigh Eo ar an teorainn le Contae na Gaillimhe; agus an dara háit in aice le Loch Arbhach i gContae Shligigh.
Pósadh
Is institiúid í ina n-aithnítear caidrimh idirphearsanta, go hiondúil atá dlúthaí agus collaí, i slite éagsúla ag brath ar an mbéascna nó an déimeagrafach. Tugtar bainis ar fhéasta an phósta.
Sliabh Mhaghair
Is baile fearainn suite i gContae Thiobraid Árann é Sliabh Mhaghair.
Homo
Tá eolas ar Homo habilis ó iontaisí 1.5-2 milliún bliain d'aois a fuarthas i Mám Alduvaí sa Tansáin, Turkana sa Chéinia, agus Sterkfontein san Afraic Theas. Blaosc thanaí ar inchinn bheag (500–700 cm 3 ), an aghaidh is na gialla ag gobadh amach, na clárfhiacla réasúnta mór ach na taobhfhiacla beag caol. 25-40 kg meáchain, le géaga fada láidre matánacha agus lámha, i gcomhartha go raibh cumas dreapadóireachta aige. Na géaga cúil gearr.
Mianra
Is iad mianraí ná comhdhúil nádúrtha munlaithe trí phróiséiseanna geolaíochtúla. Tá mianraí idir na réimse ó fíor-eilimintí go dtí (silicates) an-chasta leis na mílte foirmeanna fiosta (níl comhdhúil nádúrtha san áireamh de ghnáth). Is é "mianreolaíocht" staidéar na mianraí.
Bracht
deas|150px|thumb|Brachtanna Duilleog mhodhnaithe díreach faoi bhun blátha nó iombhlátha. Glas de ghnáth, ach is féidir go mbeidh sé gealdaite agus cosúil le peiteal, mar atá sa phoinséitia.
Scála Scoville
Rátálacha Scoville
Úsáidtear piobar sillí Capsicum go coitianta chun pungency a chur i cuisíní ar fud an domhain. Tá raon teasa an phiobair léirithe ag scór Scoville ó 500 nó níos lú (piobair milis) go dtí os cionn 1.5 milliún (Carolina Reaper)
An Teampall Geal
Is baile fearainn suite in oirthear Chontae Chill Dara é An Teampall Geal (Béarla: Whitechurch).
Christian Finnegan
Is aisteoir agus fuirseoir Meiriceánach é Christian Finnegan, a rugadh faoin ainm Fletcher Christian Finnegan ar 1 Aibreán 1973 in Albany, Nua-Eabhrac.
Poileitiléin
Is í polaitiléin (giorraithe PE; ainm AIGCF polai(éitéin)), an plaisteach is coitianta a tháirgtear. Is polaiméir í, a úsáidtear go príomha le haghaidh pacáistithe (málaí plaisteacha, scannán plaisteach, geoscannán agus coimeádáin lena n - áirítear buidéil, srl.). Ó bhí 2017, tá níos mó ná 100 milliún tonna de roisíní poileitiléine á dtáirgeadh go bliantúil, is ionann é sin agus 34% den mhargadh iomlán plaistigh.
Dúnmharú Declan Flynn
Cás dlí
Mar thoradh ar an gcás, tharla an agóid ba mhó ar son cearta LADT+ go dtí sin. Dé Sathairn, 19 Márta 1983, tar éis an bhreithiúnais, chuaigh na céadta duine ar mhórshiúl ó Halla na Saoirse go Páirc Fhionnradhairc (áit ar maraíodh Flynn).
Alway
Baile i Casnewydd, an Bhreatain Bheag, is ea Alway, 19.8 km ó Caerdydd agus 195 ó Londain. Tá daonra 7,911 ann, agus tá 821 (10.4%) in ann Breatnais a labhairt.
Jazzy and the Pussycats
Craoladh an dara heipeasóid, "Jazzy and the Pussycats", den ochtú sraith déag The Simpsons ar an 17 Meán Fómhair 2006. Scríobh Daniel Chun an eipeasóid seo. D'fhéach 8.94 milliún duine ar an eipeasóid.
Armero (an Cholóim)
Bhí 12,852 ina gcónaí sa bhardas in 2005.
Daria Marchenko
Tháinig cáil uirthi sa bhliain 2015 nuair a nochtadh a déantús ealaíne 'The Face of War', portráid lánaghaidh e de Vladimir Putin, agus cúig saothar eile i dtaispeántas dá cuid. Dúirt lucht critice gur sárealaíontóir a bhí inti. Tá 'The Face of War' déanta as 5,000 cásáil. Athraíonn an déantús de réir an tsolais.
Amroth
Baile i Sir Benfro, an Bhreatain Bheag, is ea Amroth, 106.4 km ó Caerdydd agus 314 ó Londain. Tá daonra 1,205 ann, agus tá 140 (11.6%) in ann Breatnais a labhairt.
Lannreydhow
Sráidbhaile agus paróiste sibhialta i gCorn na Breataine, Iardheisceart Shasana is ea Lannreydhow (Béarla : Lanreath ).
Cuibhreann (garraíodóireacht)
Feidhmeanna soch-chultúrtha agus eacnamaíocha
Cuireann an Office International du Coin de Terre et des Jardins Familiaux, atá lonnaithe i Lucsamburg, ag déanamh ionadaíochta thar ceann thrí mhilliún garraíodóir cuibhrinn Eorpaigh ó 1926 i leith, síos ar fheidhmeanna soch-chultúrtha agus eacnamaíocha na ngairdíní cuibhrinn mar; 'ag tairiscint cháilíochtaí beatha feabhsaithe, caitheamh aimsire taitneamhach brabúsach, scíthe, agus teagmhála leis an dúlra.' Do leanaí, cuireann gairdíní áiteanna súgartha ar fáil agus chun foghlaim faoin dúlra, agus do dhaoine dífhostaithe, cruthaíonn siad an mothú go bhfuil rud éigin úsáideach a dhéanamh acu chomh maith le bia chomh maith le bia ar chostas íseal a tháirgeadh. Do dhaoine scothaosta agus do dhaoine faoi mhíchumas, cuireann gairdíní deis ar fáil bualadh le daoine, páirt a ghlacadh i ngníomhaíocht le daoine atá ar aon intinn leo, agus taithí a fháil ar ghníomhaíochtaí cosúil le plandáil agus fómhar.
Ohio
Daonra
Is é Columbus, ata suite i lár an stáit, an phríomhchathair. Tá breis is 11 milliún duine ina gcónaí in Ohio. Tagann an t-ainm ón Iroquois: ohi-yo’, a chiallaíonn "abhainn mhór". "The Buckeye State" an leasainm atá air as cineál crainn a fhásann ann. "Ohioans" nó "Buckeyes" a thugtar ar mhuintir Ohio.
Polaitíocht
Tá tábhacht pholaitiúil ag baint le Ohio i dtoghcháin náisiúnta os rud é nach féidir le ceachtar de mhórpháirtithe na tíre brath ar an mbua a fháil ann, ní hionann lena lán stát eile.
Údarás na Gaeltachta
Stair
Tháinig an tÚdarás i gcomharbas ar Ghaeltarra Éireann, a raibh an misean céanna aige, ach amháin nach raibh ionadaithe tofa ag muintir na Gaeltachta ar bhord stiúrtha na gníomhaireachta sin. Bunaíodh an tÚdarás sa bhliain 1980, i ndiaidh feachtas agóidíochta sa Ghaeltacht.
Eagraíocht
Tá oifigí réigiúnda ag an Údarás i gContae Dhún na nGall, i gContae Chorcaí, i gContae Chiarraí, agus i gContae Mhaigh Eo. Sna Forbacha i gConamara atá príomhoifig an Údaráis.
Ludwig Mühlhausen
Scoláire Gearmánach sa léann Ceilteach a bhí i Ludwig Mühlhausen. Rugadh é ar 10 Nollaig 1888 in Kassel na Gearmáine. Bhí dochtúireacht aige ó Ollscoil Leipzig agus bhunaigh sé Roinn an Léinn Cheiltigh i 1928 in Ollscoil Hamburg. Sa bhliain 1937 thug sé cuairteanna ar Ghaeltachtaí éagsúla ar nós an Blascaod, Corr na Móna agus Teileann agus é ag feabhsú a chuid Gaeilge labhartha agus ag bailiú béaloidis. Bhí sé báúil le gluaiseachtaí na heite deise sa Ghearmáin tar éis an Chéad Chogadh Domhanda. Ba bhall den pháirtí Naitsíoch é ón bhliain 1932. Le linn na 1930í rinne sé dul chun cinn sa saol acadúil tar éis do roinnt ollúna Giúdacha a bheith briste amach as a bpostanna mar gheall ar a reiligiún. Bhí sé ina bhall den SA (Sturmabteilung - grúpa míleata an pháirtí Naitsí) agus den SS (Schutz-Staffel - póilíní speisialta). Ag tús an chogaidh chuaigh sé i mbun craolacháin as Gaeilge le bolscaireacht ar son na Naitsithe le cainteanna gach seachtain ar an stáisiún raidió Irland-Redaktion. Níos déanaí le linn an chogaidh chaith se seal mar oifigeach in arm na Gearmáine sa Bhriotáin. Ghabh an t-arm Meiriceánach é ag deireadh an chogaidh san Ostair i 1945 agus chaith sé trí bliana i gcampaí géibhinn, áit a theip ar a shláinte. Scríobh sé litir chuig De Valera ag iarraidh cabhrach ach ní bhfuair sé freagra. Fuair sé bás ar 15 Aibreán 1956.
Cás Madeleine McCann
Scannail agus éagóir
Léirigh suirbhé taighde margaidh a rinne na nuachtáin thuasluaite i measc a gcuid léitheoirí tamall roimhe sin go raibh cíocras damanta ag an phobal chun aon scéal a bhain le himeacht Madeleine McCann gan tásc ná tuairisc. Go deimhin, bhí sé mar pholasaí ag go leor nuachtán, sa Bhreatain agus in Éirinn, tuairisc a chur ar an chéad leathanach.
Bausley gyda Chrugion
Baile i Powys, an Bhreatain Bheag, is ea Bausley gyda Chrugion, 139.4 km ó Caerdydd agus 239 ó Londain. Tá daonra 690 ann, agus tá 54 (7.8%) in ann Breatnais a labhairt.
Allt na Brocaí
Is sráidbhaile é Allt na Brocaí. Tá sé suite san Iorras, in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo.
Tuairisc
Cuntas, faisnéis ní scéala is ea tuairisc a chuireann faisnéis i bhformáid eagraithe do lucht spéise ar leith ar fáil. Cé gur féidir achoimrí ar thuarascálacha a sheachadadh ó bhéal, bíonn tuarascálacha iomlána beagnach i gcónaí i bhfoirm doiciméad scríofa.
Éirí Amach Eureka
Áirítear Eureka Stockade mar eachtra thábhachtach i bhforbairt an daonlathais san Astráil.
Féach freisin
mion|cuimhneacháin inniu
Charles de Gaulle
1958
Dréachtaíodh bunreacht nua agus bunaíodh an "Cúigiú Poblacht". Chruthaigh de Gaulle institiúidí nua stáit, institiúidí a thug socracht pholaitiúil don tír.
Gnóthaí eachtracha
Mar sin, níor éirigh le hÉIrinn ina cuid iarratas e bheith mar bhall den CEE sna 1960idí. clé|mion|Cuimheachán, Teach [[Caiseal, Contae na Gaillimhe|Cashel, Contae na Gaillimhe]]
De Gaulle in Éirinn agus bás
Chaith sé cúpla seachtain i gContae Chiarraí (An tSnaidhm) agus i gContae na Gaillime (Caiseal). Is in óstlann gar don tSnaidhm, Co Chiarraí, an Heron’s Cove, agus sa Cashel House Hotel i gConamara a chaith de Gaulle agus a bhean chéile, Yvonne, formhór a gcuid ama agus iad in Éirinn.
Johannes Brahms
Saothar
I measc a shárshaothar tá 4 shiansa, dhá choinséartó pianó, coinséartó veidhlín, cuid mhaith ceol seomra is pianó, agus cuid mhaith amhrán. Is é an saothar córúil is cáiliúla léis Ein deutsches Requiem (Éagnairc Ghearmánach, 1869). clé|mion|t. 1850í
Antonio Machado
A luathshaol i Sevilla
Rugadh Antonio Machado ar a leathuair tar éis a ceathair ar maidin an 26 Iúil, 1875 (Lá Fhéile Naomh Áine), i gceann de na tithe ar cíos sa Phálás ar a dtugtar Las Dueñas air, i Sevilla.
An Life
Ainm
An Ruirthech a bhíodh uirthi fadó. Tugtar Anna Livia uirthi sa Bhéarla scaití, agus ceaptar gur leagan de Abhainn na LIfe atá i gceist.
Áisíneacht nuachta
Is iondúil go soláthraítear an tseirbhís ar cheangal leictreonach nó satailíte.
Airgeadra
Stair
I go leor tíortha, ámh, bhí córais eile malartúcháin ar bun. Dheintí malairt ar ábhar nó earra amháin le hobair nó le earra eile, agus tá a leithéid de chórais ar bun fós in áiteanna áirithe ar domhain. In Éirinn fadó, mar shampla, ba le beithígh a íoctaí fiacha, cáin, agus spré.
Ba é Napoleon ar dtús a chuir córas airgeadra láidir a bhí bunaithe ar an gcóras deachúil ar bun, ag an am céanna ar chuir sé an córas deachúil ar bun le meáchan agus toirt.
Achadh Leamhan
Is baile suite i gComhairle Shiorrachd Obar Dheathain é Achadh Leamhan.
Betws
Baile i Casnewydd, an Bhreatain Bheag, is ea Betws, 17.5 km ó Caerdydd agus 201 ó Londain. Tá daonra 7268 ann, agus tá 578 (8%) in ann Breatnais a labhairt.
Speke
Is ceantar suite i Learpholl é Speke.
Baby You Can't Drive My Car
Craoladh an cúigiú heipeasóid, "Baby You Can't Drive My Car", den tríochadú sraith de The Simpsons ar an 4 Samhain 2018. Scríobh Rob LaZebnik an eipeasóid seo. D'fhéach 5.08 milliún duine ar an eipeasóid.
An tOchtamhán
Stair
Nuair a chruthaigh Lacaille an réaltbhuíon seo, ghabh sé trí réalta ó réaltbhuíon na Péiste Bige de chuid Keyser agus de Houtman – Nu Octantis agus Beta Octantis ina measc.
William Henry Bragg
Fisicí a saolaíodh i Wigton Shasana ab ea William Henry Bragg (2 Iúil 1863 – 12 Márta 1942). Lena mhac William Lawrence Bragg (1890–1971), bhunaigh sé criostalghrafaíocht X-ghathach. Bhuaigh siad Duais Nobel na Fisice i 1915 as a gcomhthaighde ar anailís struchtúr na gcriostal le X-ghathanna.
Rauf Denktaş
Saol
Toghadh arís agus arís eile ina cheannaire ar Phobal Turcach na Cipire é, ar shlite éagsúla, ó 1960 go dtí gur éirigh sé as an bpolaitíocht sa bhliain 2005. Bhí Denktaş ina cheannaire ar Phobal Turcach na Cipire idir 1983-2005.
Dub Calgaid mac Laidcnén
Bhí achrann i measc Uí Chinnsealaigh le linn na tréimhse seo, agus cloíodh agus maraíodh Dub Calgaid i gCath Fhearna sa bhliain 769 ag a chomharba, Cinnsealach mac Brain (bás 770) de Shíol Maoluír.
Francach
Tá níos mó ná ciall amháin le Francach:
Murchadh MacPhàrlain
Fuair cuid dá dhánta aitheantas trí bheith á gcanadh ag bannaí Gaelacha éagsúla, na h-Òganaich agus na Siaraich ina measc. Agus bhuaigh sé gradam as 'Mi le m’ Uillinn' a scríobh nuair a sheinn na h-Oganaich é ag an bhFéile Phan-Cheilteach 1972 i gCill Airne. Tá dhá leabhar d'filíocht Mhurchaidh foilsithe, An Toinneamh Dìomhair i 1973 agus Dàin Mhurchaidh i 1986.
Liosta de lámhscríbhinní Éireannacha
Seo a leanas liosta neamhiomlán de lámhscríbhinní déanta i nÉirinn, i dteannta le lámhscríbhinní le díol spéise Éireannach, scríbhinní meamraim agus páipéir both san áireamh.
Murchadh MacPhàrlain
D’éag sé 7 Samhain, 1982.
Bargod
Baile i Caerffili, an Bhreatain Bheag, is ea Bargod, 23.3 km ó Caerdydd agus 215 ó Londain. Tá daonra 11,412 ann, agus tá 1,143 (10%) in ann Breatnais a labhairt.
Dúglas (Oileán Mhanann)
Radharc ar Bhá Dhúlais
thumb|760px|center|Radharc ar Bhá Dhúlais: radharc farraige
3 Nollaig
Is é an 3 Nollaig an 337ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 338ú lá i mbliain bhisigh. Tá 28 lá fágtha sa bhliain.
Leabhar na Seanfhocal
250px|mion|clé|Leabhar na Seanfhocal Is leabhar sa Bhíobla é Leabhar na Seanfhocal.
Seán FitzPatrick
clé|mion Iar-phríomhfheidhmeannach agus iarchathaoirleach Bhanc Anglo Irish ab ea Seán FitzPatrick (25 Bealtaine 1948 – 8 Samhain 2021). Bhí Seán FitzPatrick aitheanta as an mbaint a bhí aige leis an bhfás mear a tháinig ar Anglo Irish, agus ansin lena chliseadh sna blianta 2008/2009. clé|mion|agóid i mBÁ¢
Peigeasas (réaltbhuíon)
Is réaltbhuíon réasúnta gheal é Peigeasas atá le feiceáil ar an leathsféar neamhaí thuaidh. Ainmnítear as an gcapall eiteach miotaseolaíoch darb ainm céanna é. Tá an réaltbhuíon seo ar cheann de na 88 réaltbhuíon nua-aimseartha, agus tá sé ar cheann chomh maith de na 48 réaltbhuíon ar chatalóg Tholamaes.
Alexander von Humboldt
clé|mion Nádúraí is geografaí a rugadh i mBeirlín ab ea Friedrich Wilhelm Heinrich Alexander von Humboldt (14 Meán Fómhair 1769 – 6 Bealtaine 1859). clé|mion Ina phríomhshaothar Kosmos (Cosmas, 1845-1862, 5 imleabhar), rinne sé iarracht pictiúr fisiciúil cuimsitheach den Chruinne a tharraingt. clé|mion|Long (Segelschiff) Alexander von Humboldt Bhí dúil mhór aige sa taisteal agus sna blianta 1799–1804 rinne sé turas an Domhain Úir, Meiriceá Laidneach sa chuid ba mhó, in éineacht le Aimé Bonpland, eolaí ón bhFrainc. Ainmníodh sruth aigéin gar do chósta thiar Mheiriceá Theas as.
Teanga (cumarsáid)
Maraon le aon choincheap casta, is deacair teanga a shainmhíniú go beacht; d´aontódh formhór na saineolaithe, ámh, gur córas aithrise agus cur in iúl é, a bhaineann feidhm as samhlú, maraon le meafar, agus saghas éigin gramadaí loighciúil. Baineann a lán teangacha feidhm as comharthaí, fuaimeanna, siombail, nó focail, agus cur in iúl coincheapa, tuairimí, bríonna, agus smaointe mar chuspóir acu, cé go dtagann ceist an neamhchruinnis sa teangeolaíocht chun tosaigh nuair a dhéantar iarracht idirdhealú a dhéanamh ar na tréithe seo.
Béal Átha Mó, Barúntacht, Contae Ros Comáin
Is barúntacht i gContae Ros Comáin é Béal Átha Mó. Tá barúntacht a bhfuil an t-ainm céanna uirthi i gContae na Gaillimhe.
Sanasaíocht
Ainmníodh an bharúntacht as an mbaile Béal Átha Mó i gContae na Gaillimhe; ciallaíonn an t-ainm “béal áth Mogh”; is carachtar de chuid na finscéalaíochta é Mogh a bhfuil baint aige leis an mBanríon Méabh.
Tíreolaíocht
Tá an bharúntacht suite i lár Chontae Ros Comáin, lastuaidh den tSuca.
Buamáil Bishopsgate (1993)
Cúiseamh
I measc daoine eile, bhí James Cyril ‘Dublin Jimmy’ McGuinness freagrach as an ionsaí, Ach níor cúisíodh riamh é (fuair sé bás sa bhliain 2019).
Richard Timothy Hunt
Le Paul Nurse is Leland Hartwell, bhuaigh sé Duais Nobel na Fiseolaíochta nó an Leighis sa bhliain 2001 as a raibh léirithe acu mar gheall ar phríomhrialaitheoirí timthriall na cille, rud a ligeann do dhochtúirí diagnóisiú níos cruinne a dhéanamh ar ailse.
Na Náisiúin Aontaithe
Eagraíocht
Íocann baill na Náisiún Aontaithe as gach rud a dhéanann an eagraíocht, de réir scála measúnachtaí a chomhaontaíonn gach tír. Tá an scála sin bunaithe ar chumas íoca tíre, ar a hioncam agus ar dhaonra na dtíortha éagsúla. mion|clé|An Chomhairle Slándála le Barack Obama
Woolton
Is ceantar suite i Learpholl é Woolton.
Reginald Dunne
clé|mion|[[Joseph O'Sullivan]] Crochadh Reginald Dunne, in éineacht le Joseph O'Sullivan, ar 10 Lúnasa 1922.
Barne Barton
Is ceantar suite i bPlymouth é Barne Barton.
Grampy Can Ya Hear Me
Craoladh an cúigiú heipeasóid, "Grampy Can Ya Hear Me", den naoú sraith is fiche de The Simpsons ar an 5 Samhain 2017. Scríobh Bill Odenkirk an eipeasóid seo. D'fhéach 2.86 milliún duine ar an eipeasóid.
Cellach Tosach mac Donngaile
Bhíodh clann Uí Dhróna i gceannas i measc Uí Chinnsealaigh den chuid is mó den ochtú haois. Sa bhliain 809, tharla achrann cathartha ina eatarthu, agus maraíodh Ceallach. Glaoitear ina thásc air rí Ráth Éadain (Ráith Étain, gar de Leithghlinn an Droichid, Contae Cheatharlach), lárionad a mhuintir. Tháinig Síol Maoluír i gceannas ansin.
Bernburg
Is baile meánmhéide é Bernburg in aice le Dessau-Roßlau agus Köthen ar airde thoir na Gearmáine. Tá sé suite ag 85m os cionn leibhéal na farraige, in aice leis an abhainn Saale i staid na Sacsain-Anhalt. Tá an chathair 37km ó Magdeburg, 40km ó Halle, 68km ó Leipzig agus 139km ó Bheirlín. Tá 33,879 duine ina gcónaí ann. Tá caisleán mór os cionn an bhaile a tógadh le linn an Renaissance.
Sagrada Família
I ngach chuid de dhearadh na heaglaise tá siombalaí an chríostaíocht le feiceáil. Tá 18 túr ollmhór le airde difriúil le ionadaíocht a thabhairt do tábhacht na 12 Aspail, na ceithre soiscéalaí, An Mhaighdean Mhuire agus an túr ba mhó, Íosa Chríost. Beidh dealbh den siombail traidisiúnta ar bharr túr gach soiscealaí: tarbh (Naomh Lúcas), aingil (Naomh Maitiú), iolar (Naomh Eoin), agus Leon (Naomh Marcas). Beidh crois ollmhór ar bharr an túr lárnach, Íosa Chríost; beidh airde iomláin an túr seo (170 m) méadar amháin níos lú ná Montjuïc, toisc gur chreid Gaudí nach bhféadfadh a obair bheith níos fearr (nó níos airde) ná obair Dé. Tá fíonchaora ar bharr na dtúir eile, siombail don toradh spioradálta. Suaitheantas eile timpeall an Eaglais ná focla ón nua-tiomna cosúil le "Hosanna", "Excelsis", agus "Sanctus"; ta doras aigeadh an pháis clúdaithe le focail ón mbíobla i dteanga difriúla Catalóinis ina measc; agus beidh an paidir na hAspaill ar aghaidh an Ghlóir.
Parlaimint na hEorpa
Cumhachtaí
mion|clé|[[foirgneamh sa Bhruiséil]]
Constance Gore-Booth Markiewicz
Pósadh agus Luathpholaiteoireacht
Sa bhliain 1905, bhunaigh Constance Club na nEalaíontóirí Aontaithe le gairm scoile a chur ar lucht ealaíon Bhaile Átha Cliath ar fad. San am sin, ní raibh baint dá laghad ag an gCuntaois le haon chineál polaitíochta, gan aon trácht a dhéanamh ar an bPoblachtachas.
Róisín Uí Mhadagáin Ní Raghallaigh
Bhí Róisín Uí Mhadagáin Ní Raghallaigh (Róisín Madigan O'Reilly) (21 Eanáir 1903 – 13 Feabhra 1974), ina ball de Chumann na mBan agus ceannródaí fuaime agus raidió a bhí inti.
Antoni Gaudí
Tionchar
Is fearr aithne ar Gaudí mar gheall ar a struchtúir intricate ar fud Barcelona, agus tá an Basílica de la Sagrada Família anois ar cheann de na cinn scríbe turasóireachta is mó éilimh san Eoraip sa chéid seo caite. Thug sé teicnící nua isteach i gcóireáil ábhair, mar shampla ‘trencadís’ a bhain úsáid as píosaí ceirmeacha dramhaíola.
Saothair cháiliúla
mion|263x263px|Casa Batlló mion|Park Guell agus a radhairc. mion|315x315px|Casa Vicens mion|281x281px|Na Sagrada Familia neamhchríochnaithe mion|242x242px|La Sagraga Familia
Bás agus oidhreacht
Gach bliain, ó 2013, an 10 Meitheamh, an lá a fuair Antoni bás, déantar Lá Domhanda Art Nouveau a cheiliúradh.
An Nollaig
thumb|right|[[An Triúr Saoithe ag tabhairt cuairte ar Íosa Críost ar Oíche Nollag Bheag tar éis a bhreithe lá Nollag]]
Daidí na Nollag agus figiúir eile a thugann bronntanais
thumb|250px|Daidí na Nollag Tagann an choincheap de fhigiúr ceilte a thugann bronntanais do leanaí ó San Nioclás, easpag cineálta ón 4ú haois san Áise Bheag. Chuir muintir na hOllainne tús le San Nioclás a thugadh bronntanais ag a fhéile ar 6 Nollaig. I Meiriceá Thuaidh, ghlac coilínithe Sasanacha le cuid den cheiliúradh seo ina gcomóradh Nollag, agus rinneadh Santa Claus, de 'Sintaklaas na nOllannach. I dtraidisiún na mBéarlóirí seo i Meiriceá Thuaidh, tagann an fear meidhreach seo ar oíche Nollag ar carr sleamhnáin arna tharraingt ag réinfhianna, dreapann sé anuas an simléir, agus fágann sé féiríní do leanaí, agus itheann sé an bia agus (gan amhras ar bith) an deoch a fhágtar lena choinne. Tá ceangal lárnach idir an carachtair seo agus an té Eorpach Daidí na Nollag. Tugann sé an bhliain ag déanamh bréagáin, agus ag coinneáil liostaí ar iompar na leanaí. I gcultúir áirithe, tagann Knecht Ruprecht, nó Peadar Dubh in éindí le Daidí na Nollag. In áiteanna, is iad na síoga i gcearta a dhéanann na bréagáin, agus i leaganacha eile den scéal tá sé pósta. Bíonn Daidí na Nollag go hiondúil ag tabhairt cuairte ar cheantair siopadóireachta agus siopaí eile i Meiriceá Thuaidh, in Éirinn agus sa Bhreatain, agus tagann páistí ag lorg bronntanais uaidh.
Ornáidí
thumb|250px|Teach oirnéalaithe don Nollaig in Yate, Sasana Déanann a lán daoine maisiú ar a gcuid tithe le crann Nollag le soilse agus ornáidí Nollag, agus crochann siad duilleoga agus craobhacha de chrainn a fhanann glas sa gheimhreadh, go háirithe cuileann agus drualus. I Meiriceá Thuaidh, agus anois sa Bhreatain agus in Éirinn, cuireann daoine go leor soilse ar an taobh amuigh dá gcuid tithe, agus iad go minic i bhfoirm fir sneachta, Daidí na Nollag agus a charráiste á tharraingt ag réinfhianna, agus íomhánna eile Nollag.
Tuaisceart agus Oirthear na hEorpa
In Poland, Christmas Eve is a day first of fasting, then of feasting. The feast begins with the appearance of the first star, and is followed by the exchange of gifts. The following day is often spent visiting friends.
An Nollaig sna h-ealaíona agus sna meáin cumarsáide
If Dickens shaped the wider traditions of Christmas, Thomas Nast and Clement Moore provided us with the popular images of Santa Claus. Nast's 19th century cartoons gave Santa his familiar form, while Moore's poem A Visit from Saint Nicholas (popularly known as The Night Before Christmas) gave us the rotund Santa and his sleigh landing on rooftops on Christmas Eve.
Cráitéar Chicxulub
Comhtharlaíonn dáta an imbhuailte le teorainn an Chailcigh - Pailéigéine (ar a dtugtar teorainn K-Pg nó K-T de ghnáth). Glactar leis go forleathan anois gurbh é an léirscrios agus cur isteach ar an aeráid ba chúis leis an teagmhas díobhaidh an Chailcigh-Pailéigéine, olldíothú 75% de speicis phlandaí agus ainmhithe ar an Domhan, lena n-áirítear na dineasáir neamhéanúla go léir.
Hidrigin ghlas
Margadh
Tagann formhór na hidrigin a tháirgtear go domhanda in 2020 ó fhoinsí breosla iontaise agus tagann 99% den bhreosla hidrigine ó fhoinsí carbóin-bhunaithe, agus ní hidrigin ghlas í.
Cath na Binne Boirbe
Cúlra
Tháinig arm na nAlbanach i dtír i gCúige Uladh sa bhliain 1642, d'fhonn na lonnaitheoirí Albanacha a chosaint ó na sléachtanna a lean Éirí Amach 1641. Bhí súil freisin acu an tír a chloí, an Caitliceachas a scrois agus an Preispitéireachas a fhorchur mar an reiligiún stáit. Thuirling siad ag Carraig Fhearghais agus nasc siad suas le arm lonnaitheoirí na Breataine a bhí lonnaithe i nDoire agus a bhí faoi stiúir Robert Stewart. Ghlan siad na reibiliúnaithe Gaelacha amach as Ulaidh sa bhliain 1643, ach ní raibh siad in ann dul chun cinn ó dheas de lár-Ulaidh, a bhí i seilbh Eoghan Rua Ó Néill, ginearáil Chónaidhmeach na nÉireannach in Ulaidh. Rinne an dá thaobh robáil agus mharaigh siad sibhialtaigh i gcríoch a n-namhaid, ionas go raibh sa bhliain 1646, saghas 'idirthalamh' nó 'latrach an áir' idir na taobhanna freasúracha. B'é barúil Uí Néill faoin léirscrios "nach raibh cuma an fhásaigh ar Ulaidh ach cuma ifrinn". Cé gur lean na trí arm ag ruathar isteach i bhfearann a chéile, ní raibh ceachtar acu in ann go leor soláthairtí a eagrú chun seilbh a choinneáil ar aon chríoch a bhí gafa acu.
Estover
Is ceantar suite i bPlymouth é Estover.
Polaimiailíteas
Galar víreasach a ionsaíonn damhna liath chorda an dromlaigh go tobann is ea Polaimiailíteas (nó póilió). Tá an téarma díorthaithe ón nGréigis πολίός "liath",, µυελός "corda an dromlaigh", agus -iteas, a sainchiallíonn "athlasadh".
Polaimióisíteas
Neamhord tearc idirleata athlasta sna matáin, na fíocháin tacaíochta, is an craiceann. Meastar go bhfuil próiseas féinimdhíonach mar bhun leis.
Cathal mac Dúnlainge
Is amhlaidh go ndearna Cathal iarracht smacht ar na mainistreacha áitiúla a fháil chun a chlann a neartú strengthen his sept. Sa bhliain 817, rinne sé ionsaí ar chomhluadar Fhearna, agus fir ó mhainistir Theach Munna ina theannta, agus mharaigh sé ceithre chéad duine ann. Ina thásc sa bhliain 819, tugtar an teideal rí Uí Chinnsealaigh agus prióir nó leas-abb Fhearna
Paindéim COVID-19 sna Stáit Aontaithe
Tá an paindéim COVID-19 sna Stáit Aontaithe mar chuid de phaindéim dhomhanda an ghalair coróinvíreas 2019 (COVID-19). Tuairiscíodh níos mó ná 32 milliún cás dearbhaithe faoi Aibreán 2021, agus níos mó ná 572,000 bás mar thoradh air, an chuid is mó d’aon tír ar domhan.
Brathadóir cáithníní
deas|250px|thumb|Brathadóirí cáithníní Feistí chun cáithníní fo-adamhacha a bhrath is a aithint i dturgnaimh fhisic na gcáithníní. Deartar iad chun an fuinneamh iomlán, an cóimheas luchta/maise, an luas, an t-ionad, is an t-am a thomhas. Níl aon fheiste amháin in ann na tomhais éagsúla seo a dhéanamh, agus mar sin bíonn roinnt aonad scoite sna brathadóirí seo de ghnáth, gach aonad le cainníocht amháin a thomhas. Cuingrítear is comhghaolaítear iad i ríomhaire ansin.
Tigh Tua
Is suíomh seandálaíocht suite i gContae Chill Dara é Tigh Tua.
Hartley
Is ceantar suite i bPlymouth é Hartley.
Zyklon B
deas|250px|thumb|Zyklon B. Is é is Zyklon B ann ná ainm trádála ar ullmhóid ciainíde a bhí in úsáid ag na Naitsithe nuair a bhí siad ag marú na sluaite Giúdach sna seomraí gáis le linn an Uilelosctha. Tá Zyklon B bunaithe ar an aigéad prúiseach (is é sin, an t-aigéad hidricianach, nó tuaslagadh uisce chiainíd na hidrigine HCN) a bhfuil substaint chobhsaíoch curtha tríd, chomh maith le substaint drochbholaidh le rabhadh a thabhairt don úsáideoir. Bhí Zyklon B ceaptha mar fheithidicíd ar dtús. B'é ceimiceoir mór na Gearmáine Fritz Haber a d'fhorbair é le linn an Chéad Chogadh Domhanda. Bhí an-ról ag Haber i gcogaíocht cheimiceach na nGearmánach san am sin, ach, íorónta go leor, Giúdach a bhí ann, agus mar sin, b'éigean dó éalú ón nGearmáin i ndiaidh do na Naitsithe an chumhacht a shealbhú sa bhliain 1933. Níorbh é a nimh féin a mharaigh é, ar a laghad.
Tá éifeachtúlacht Zyklon B bunaithe ar an gciainíd. Cuireann an t-ian ciainíde CN- ruaigeadh ar an móilín ocsaigine as haemaglóibin na fola le dul ina áit. Ós rud é go bhfuil ceangal na ciainíde den haemaglóibin níos láidre ná ceangal na hocsaigine, ní féidir leis an haemaglóibin chiainídithe ocsaigin a iompar a thuilleadh, agus mar sin, tachtfar an t-íobartach, fiú má bhíonn flúirse ocsaigine le fáil san aer.
Hooe
Is ceantar suite i bPlymouth é Hooe.
Candiru (comhlacht spiaireachta)
Cuireann Candiru uirlisí cibearshlándála ar fáil atá in ann ríomhairí, freastalaithe, gléasanna soghluaiste, agus cuntais scamall a insíothlú. Is cosúil gurb é a speisialtacht insíothlú isteach ar ríomhairí, go háirithe iad siúd a bhfuil Windows OS á rith acu.
Bronington
Baile i Wrecsam, an Bhreatain Bheag, is ea Bronington, 165.8 km ó Caerdydd agus 241 ó Londain. Tá daonra 1205 ann, agus tá 110 (9.1%) in ann Breatnais a labhairt.
Platón
Cúlra
Bhí meas an domhain ag Platón ar Shócraitéas, a daoradh chun báis agus é curtha ina leith go raibh moráltacht óige na hAithne á mhilleadh aige.
Giorrúchán (teanga)
Conspóidí
Uaireanta tá sé deacair a dhéanamh amach go díreach cén uair go díreach atá giorrúchán i gceist agus cén uair atá focal i gceist i gcás roinnt mhaith samplaí – ‘CAT’ (conas atá tú?) agus ‘cat’ (an t-ainmhí), nó ‘IAD’ (in ainm Dé) agus ‘iad’ (an tríú pearsa).
Táthar ann freisin, áfach, a mhaíonn gur ghnáthchuid den scríbhneoireacht agus den léamh a bhí sna giorrúcháin riamh agus nach bhfuil sna giorrúcháin a fheictear ar líne go minic ach leagan na haoise seo de na nótaí imill a bhíodh á mbreacadh ag na manaigh fadó.
Gaeilge
==== Rialacha ==== Ní dhéantar infhilleadh ná athrú tosaigh ar ghiorrúchán nó ar acrainm riamh (mar shampla, ' faoi SAM', ' le OÉ Gaillimh').
Snáthaid mhór impireach
Is feithid í an tsnáthaid mhór impireach.
Thomas Pope
Bhí an Tiarna Thomas Pope (c. 1507 – 29 Eanáir 1559), ina sheirbhíseach poiblí mór le rá i Sasana i lár an 16ú haois, ina Fheisire Parlaiminte, ina úinéir talún saibhir, agus ina bhunaitheoir Choláiste na Tríonóide, Oxford.
An Phéist Bheag
Bí cúramach gan an réaltbhuíon seo a thógáil in abhraíocht réaltbhuíon na Péiste, dá ngairtear Serpens as Laidin, ná in abhraíocht réaltbhuíon na Péiste Uisce, dá ngairtear Hydra as Laidin.