cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Heather Cox Richardson
Tá sé leabhar ar stair agus ar pholaitíocht scríofa ag Richardson. Sa bhliain 2014, bhunaigh Richardson suíomh Gréasáin a bhfuil tóir air, werehistory.org. Idir 2017 agus 2018, bhí sí ina comh-óstach ar phodchraoladh NPR Freak Out and Carry On. Le déanaí, thosaigh Richardson ag foilsiú "Letters from an American", nuachtlitir oíche a thugann cuntas ar imeachtaí reatha i gcomhthéacs níos níos mó, sé sin stair Mheiriceá. D’fhabhraigh an nuachtlitir na mílte síntiúsóir, rud a d’fhág gurbh í, ó mhí na Nollag 2020, an t-údar aonair is rathúla d’fhoilseachán íoctha ar Substack. Tá Richardson ina chomhóstach ar an bpodchraoladh Now & Then in éineacht leis an staraí eile Joanne B. Freeman. I mí Feabhra 2022, chuir Richardson agallamh ar an Uachtarán Joe Biden.[https://www.minnpost.com/eric-black-ink/2022/03/heather-cox-richardsons-interview-of-joe-biden-made-me-feel-better-about-biden-the-country-and-life-in-general/. Heather Cox Richardson’s interview of Joe Biden made me feel better about Biden, the country and life in general]
Seán Canney
Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála é Seán Canney a rugadh ar 6ú Aibreán 1960. Tá sé ina bhall neamhspleách den Dáil.
Hóras
deas|215px|thumb|Hóras Dia a bhaineann le miotaseolaíocht na hÉigipte is ea Hóras.
Radharc
Próiseas in orgánaigh chun samhail inmheánach a chruthú den chomhshaol seachtrach mar thoradh ar na patrúin solais a bhíonn ar fáil dóibh. Tá sé bunúsach go mbíonn glacadóir solasíogair ar fáil chuige. Bíonn an-chuid fótaghlacadóirí ag na hainmhithe arda (timpeall 230 milliún i súil amháin ag an duine) is iad leata amach chun dromchla fótaghlacadóra — an reitine — a dhéanamh. Má bhíonn gá le rud níos casta ná brath garbh an tsolais, bíonn gá leis an íomhá, samhail eagraithe ar an reitine d'eagar spásúil na réad sa chomhshaol. Tarchuirtear an t-eolas ionchuir ón reitine ar feadh na milliún snáithín den néaróg optach suas go dtí an choirtéis cúlphlaice, an chéad réigiún san inchinn a láimhseálann eolas mar gheall ar an bhfís. De réir a chéile tá ár dtuiscint ag feabhsú ar conas a ionchódaíonn an inchinn airíonna amhairc cosúil le dath, imill is gluaisne, ach mar sin féin, níl a fhios mórán fós mar gheall ar conas a bhaineann an inchinn ciall is aithint réad as na hairíonna seo.
Elizabeth Bleynat
Ealaíontóir í Elizabeth Bleynat.
Bailíonn Bleynat plaistigh ildaite mhara agus í amuigh ar shiúlóidí rialta cois trá i gContae an Chláir. Is iad na plaistigh seo príomhábhair a cleachtais ealaíne. Cleachtas é atá tiomnaithe do chaomhnú agus do mhaoirseacht chósta na hÉireann. Trína cuid saothair, déanann Bleynat gach iarracht fiúntas a chur ar ais in ábhar dramhaíola; ag maíomh gur chóir áilleacht agus feidhm a bhaint as nithe atá ann cheana féin le truailliú plaisteach a athrú. Úsáideann sí teicnící ceardaíochta amhail fíodóireacht agus fuáil chun taipéisí balla agus dealbhóireacht a d’fhéadfaí a chaitheamh a chruthú. Ina cuid saothar, déanann sí machnamh ar shaothar daonna agus ar eiticí timpeallachta, agus í ag déanamh comparáide idir indiúscarthacht earraí agus saothar daonna. Na saothair mhionsonraithe ealaíne lámhdhéanta atá aici, molann siad an deisiú agus an t-athchóiriú, agus molann siad gur chóir dúinn maireachtáil go réidh leis an bpláinéad, agus an t-athchóiriú mar sprioc seachas an dúshaothrú. Bhain Bleynat Máistreacht sna Mínealaíona i gColáiste Ealaíne Bhoirne in Aibreán 2022.
Éirí is tuirlingt ingearach
mion|Convair XFY-1 Pogo san aer Aírí a luaitear le heitleáin mhíleata ar leith le sciatháin dhobhogtha. Mar shampla, an Harrier de chuid Hawker Siddeley sa Bhreatain, ar féidir leis an sá óna scairdinnill a fheistiú go hingearach is é ag éirí nó ag tuirlingt, agus a athrú go dtí an cothromán is é ag taisteal go cothrománach ó áit go háit. Tá dearaí eile ag aerfhórsa Mheiriceá, cuid acu cosúil leis an gConvair XFY-1, a sheasann ar a eireaball agus a éiríonn is a thuirlingíonn go hingearach, ag athrú go dtí an cothromán is é ag eitilt.
Tiffani Love
Ealaíontóir í Tiffani Love.
Uí Mhaine
Deirtear gur bhunaigh Máine Mór an ríocht timpeall na bliana ba AD 357. Bhí sé i réim le caoga bliain. Roimh a theachtsa, bhí na Fir Bholg lonnaithe sa cheantar, faoi cheannas Cian d'Fhearaibh Bolg.
Tá muintir Uí Mháine aitheanta fosta i measc Cinn na Fine, ag Ó Ceallaigh de Ghallach agus Tycooly (Tír Chúil Aodha?), tiarna Uí Mháine agus Cunta Impireacht Naofa Rómhánach. Is dócha go bhfuil An Sionnach (Ó Cearnaigh) ina ionadaí Uí Mháine as Tethbae.
Seoltóir leictreach
Ní mór luchtanna leictreacha inghluaiste a bheith in ábhar ar a dtugtar seoltóir leictreach. . I struchtúr criostalta na miotal bíonn na leictreoin dhiúltacha i scamall inghluaiste timpeall ar na hiain dho-ghluaiste, agus feidhmíonn an scamall leictreon mar fhoinse luchta inghluaiste. Tá na leictreoin fíorbheag, agus is féidir leo gluaiseacht go héasca tríd an miotal. Mar sin, nuair a ghluaiseann na leictreoin dhiúltacha seo go haontreoch, is sruth díreach a chomhdhéanann siad, agus deirtear go sreabhann an sruth sa treo eile os comhair treo na leictreon. In ábhair criadóireachta bíonn go leor leor luchtanna leictreacha dáilte thart san ábhar, ach iad go léir do-ghluaiste. Ní féidir sruth leictreach a sheoladh trí ábhar den saghas seo, agus is inslitheoir maith é. Sna hábhair pholaiméireacha ní bhíonn aon lucht inghluaiste san ábhar ach an oiread, agus mar sin is inslitheoir é. Is féidir sruth leictreach a sheoladh in ábhair leachtacha má sholáthraítear iompróirí inghluaiste luchta iontu. Mar shampla, i dtuaslagán leictrilíte bíonn iain dhearfacha is dhiúltacha go flúirseach ann agus iad go léir inghluaiste go maith, ionas gur féidir sruth leictreach a iompar go héasca ann. Muna mbíonn aon saghas luchta inghluaiste sa leacht, inslitheoir is ea é. I ngás simplí ní bhíonn aon lucht inghluaiste, agus mar sin is inslitheoir é. Ach is féidir sruth a sheoladh trí ghás má instealltar iain nó leictreoin sa ghás, nó má ianaítear móilíní an gháis féin, mar a tharlaíonn i splanc thintrí. Ansin feidhmíonn na luchtanna inghluaiste seo mar iompróirí luchta, agus iompaíonn an gás ina sheoltóir maith. Is féidir fiú folús atá ina shárinslitheoir a athrú ina sheoltóir trí leictreoin a instealladh ann.
Eiritreapóéitin
Hormón (ar polaipeiptíd é) atá i láthair i veirteabraigh, a tháltar sna duáin den chuid is mó, agus orgáin eile, cosúil leis an ae. Spreagann sé prólaiféarú is aibiú na n-eiritricítí (cealla dearga na fola) i smior dearg na gcnámh. Spreagann easnamh ocsaigine i gcealla (nár aithníodh fós iad) sna duáin feabhas ar thál an hormóin seo, rud a mhéadaíonn tiúchan na n-eiritricítí in imshruthú na fola agus, mar sin, tiúchan na hocsaigine san imshruthú.
Dáithí Mac Cárthaigh
Conradh na Gaeilge
Sa bhliain 2008 agus Dáithí Mac Cárthaigh ina uachtarán, ghlac Conradh na Gaeilge le bunreacht nua a réitigh leis leagan amach neamhpholaitiúil roimh 1915 agus a d'fhág ar lár aon aon tagairt do shaoirse na hÉireann. Seo mar a fhoráiltear le Bunreacht an Chonartha: "Is í aidhm na hEagraíochta an Ghaeilge a athréimniú mar ghnáththeanga na hÉireann".
Obair mar Abhcóide
Comhordaitheoir Dlí agus Gaeilge Óstaí an Rí ó 2010. I gceannas ar chúrsaí iarchéime a chuireann oiliúint ar chéimithe ar mian leo bheith ina ndlítheangeolaithe Gaeilge agus ina n-aistritheoirí Gaeilge in Institiúidí an Aontais Eorpaigh.
Ceannairc de chuid an ghrúpa Wagner, 2023
Imeachtaí
Saighdiúirí tuarastail de chuid na Rúise ba ea an ghrúpa Wagner, a bhí i mbun éirí amach ar an 23–24 Meitheamh 2023. Ghlac na ceannaircí seilbh ar an mbunáit a bhí ag Arm na Rúise i gcathair Rostov-ar-an-Don. Cúpla uair níos déanaí, bhí fórsaí Wagner 200 km ó Moscó, nuair a fógraíodh go raibh deireadh leis an gceannairc. clé|mion|Putin agus [[Yevgeny Prigozhin sa bhliain 2010, am nuair a bhí Yevgeny Prigozhin ag obair mar lónadóir ]] Ag labhairt i ndiaidh na ceannairce, dúirt ceannaire Wagner, Yevgeny Prigozhin nach raibh sé mar aidhm aige Vladimir Putin, Uachtarán na Rúise, a chur de dhroim seoil ach gur theastaigh uaidh a chinntiú go nglacfadh ceannairí na tíre "freagracht as na botúin atá déanta" sa chogaíocht. Ní coup d'état i Moscó a bhí súil aige a bhaint amach ach agóid a léireodh easpa dul chun cinn fheachtas armtha na Rúise san Úcráin.
Michael Harty
Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála é Michael Harty. Tá sé ina bhall neamhspleách den Dáil.
Jean-Jacques Rousseau
Saothar
Cé nárbh é Rousseau a chuir tús leis an ndírbheathaisnéis mar sheanrá, ba é Confessions (Gaeilge: 'Coibhseana'), leabhar a scríobh sé idir 1765 agus 1770 agus inar dhein sé cur síos ar ar an gcéad trí bliana is caoga dá shaol, a chuir tús leis an ndírbheathaisnéis comhaimseartha.
12 Bealtaine
Is é an 12 Bealtaine an 132ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 133ú lá i mbliain bhisigh. Tá 233 lá fágtha sa bhliain.
Lúna
Is í Lúna (Laidin: Lūna) dia na gealaí i miotaseolaíocht Rómhánach.
An Teispiae
Ba í an Teispiae (as Sean-Ghréigis: Θεσπιαίm, rómhánú: Thespiaí) cathairstáit (polis) na Sean-Ghréige sa Bhóéóitia.
Septoria
Dhá ghalar cruithneachta atá gaolmhar le chéile agus a laghdaíonn an cumas fótaisintéise (i nduilleoga an phlanda maidir le galar amháin díobh, sna diasa sa chás eile), rud a chuireann tús le cailliúint mhór toraidh. Scaipeann an dá ghalar trí stealladh na spór ó fhíocháin ionfhabhtaithe, agus bíonn siad níos troime i gcineálacha le gais ghearra. Smachtaítear iad le spraeanna fungaicídeacha, ach is gá an spraeáil a dhéanamh ag an am ceart.
Droichead Uí Dhálaigh
Is baile suite i gContae an Chabháin é Droichead Uí Dhálaigh.
Lóibéilia
Géineas an-mhór (415 speiceas) an-ilghnéitheach plandaí blátha is ea na lóibéilianna, ó phlandaí beaga bliantúla go dtí plandaí colúnacha mothallacha ilbhliantúla, a fhásann go dtí na méadair ar airde. Faightear beagnach gach áit iad ach na réigiúin thrópaiceacha is fhothrópaiceacha den Domhan Úr go háirithe. Na duilleoga simplí ailtéarnach. Na bláthanna casta 180°, de ghnáth dearg, gorm nó vialait, siogamorfach le 5 pheiteal cónasctha ag déanamh feadáin chuartha dhéliopaigh. Saothraítear an-chuid díobh mar mhaisiúchán. Bíonn siad i raon leathan gnáthóg, cuid mhaith díobh uisciúil, agus saghsanna fathachúla ar shléibhte ar leith in oirthear na hAfraice. Bíonn alcalóidigh mharfacha i gcuid acu. Tá ceann sa tSile a bhfuil a bholadh nimhiúil.
Aipis
deas|215px|thumb|Aipis Is pearsa bainte le miotaseolaíocht na hÉigipte é Aipis.
Ginearáloifigeach
Úsáidtear an téarma ginearál ar dhá bhealach: mar theideal cineálach do gach grád d’oifigeach ginearálta agus mar chéim shonrach.
Loighic mhatamaiticiúil
Bunaíodh an t-ábhar ar shaothar Boole, agus ina dhiaidh sin saothar Frege, Whitehead is Russell, Gödel, is Tarski.
Eisibhitheolaíocht
Cuardach is staidéar ar bheatha eachtardhomhanda. I measc na dteicníochtaí a úsáidtear, tá monatóiriú ar thonnta raidió ó chórais réaltaí taobh amuigh den Ghrianchóras, agus úsáid taiscéalaithe spáis chun beatha, nó móilíní a bheadh riachtanach don bheatha, a bhrath.
Loighic
Staidéar foirmiúil sistéamach ar phrionsabail infeiris is réasúnaíochta cirte. Sa loighic dhéaduchtach, déantar staidéar ar infeiris atá bailí (nó neamhbhailí) de thairbhe a struchtúr, beag beann ar a dtoilleadh. Tá an ráiteas Má tá A fíor, ansin tá B fíor bailí. Tá A fíor, mar sin tá B fíor, pé luachanna atá ag A is B, agus is bailí aon infeireas leis an struchtúr sin. Tá dhá phríomhchuid sa loighic dhéaduchtach bhunúsach. Pléann loighic tairisceana le hinfeiris ina bhfuil abairtí simplí sa mhodh táscach ceangailte le focal ceangailteach cosúil le níl (séanadh), is (cónasc), nó (deighilt) agus má… ansin (coinníoll). Pléann loighic phreideacháideach (a dtugtar teoiric chainníochtaithe uirthi freisin) le habairtí sa mhodh táscach ina bhfuil téarmaí cainníochtaithe cosúil le roinnt, gach uile, gan aon. Mar sin, is bailí an t-infeireas seo sa loighic phreideacháideach: Is mamach gach uile chat — Ní péist aon mhamach — Mar sin, ní péist aon chat. Tá an staidéar ar infeireas déaduchtach sínte thar an dá réimse seo chun loighic mhódúil (a phléann coincheapanna an riachtanais is na féidearthachta), loighic eipistéimeach (loighic eolais is creidimh), loighic il-luachach (a ligeann teideal difriúil ar cheart nó mícheart le habairtí áirithe), loighic aimsire (a dhéanann anailísiú ar infeiris le coincheapanna aimsire, cosúil le aimsir chaite, láithreach, nó fháistineach), agus loighic dheontach (a phléann le rudaí tiarnúla, dualgas is oibleagáid). Ansin pléann loighic ionduchtach le hinfeiris nach bhfuil bailí go déaduchtach, ach gur mó an dóchúlacht gur fíor na conclúidí má bhíonn na réamhleaganacha fíor. Tugann sé seo aghaidh ar theoiric na dóchúlachta agus staitisticí. Scríobh Arastotail an chéad tráchtas sistéamach ar loighic, agus lean a thionchar siúd ar feadh 2,000 bliain gur shaothraigh Boole is daoine eile loighic dhian mhatamataiciúil sa 19ú céad.
Clóbh
Crann síorghlas a fhásann 12 m ar airde. Dúchasach don Indinéis, ach fástar i dtíortha eile é. Na duilleoga lansa-chruthach, na bláthanna buí ceathairpheitealach i gcrobhaingí foirceannta. Triomaítear bachlóga na mbláthanna chun an spíosra clóbh a tháirgeadh.
The X-Files (séasúr 5)
Craoladh an cúigiú séasúr The X-Files idir 2 Samhain 1997 agus 17 Bealtaine 1998 ag tosú leis an eipeasóid "Redux".
Catherine Connolly
Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála (TD) Neamhspleách ó Chathair na Gaillimhe í Catherine Connolly (rugadh 12ú Iúil 1957). Toghadh í sa dáilcheantar Gaillimh Thiar san Olltoghchán 2016 agus atoghadh í sa bhliain 2020. Ceapadh ina Chathaoirleach í ar Coiste na Gaeilge, na Gaeltachta agus na nOileán i 2016. I nGaillimh, toghadh í mar Chomhairleoir Cathrach ó 1999-2016 agus thoghadh ina Mhéara na Gaillimhe í ó 2004-2005.
Naisc Sheachtracha
Catherine Connolly ar Twitter
Voldemort
Tá gráin ag Voldemort do dhraíodóirí nach bhfuil fuil íon iontu, is é sin, do dhraíodóirí atá de shliocht Mugal (daoine nach draíodóirí iad), rud atá coitianta go leor i ndomhan Harry Potter. D'ainneoin sin is draíodóir leathfhola é Voldemort féin, ó ba Mhugal é a athair. Ar thaobh a mháthar, áfach, síolraíonn Riddle ó mhuintir a chreideann go bhfuil draíodóirí íonfhola níos fearr go deo ná aon dream eile, agus atá de shliocht Salazar Slytherin, duine den cheathrar a bhunaigh Scoil Chomhoideachais Draíodóireachta Hogwarts. Tá sé mar aidhm ag Voldemort agus a dheisceabail go mbeadh lucht na híonfhola i réim, agus cruthaíonn an Tiarna Dubh sé Horcrux - réada ina bhfuil codanna dá anam i bhfolach - ionas nach bhfaighidh sé bás choíche. Bíonn ar Harry Potter, laoch na scéalta, na Horcruxes a scriosadh agus Voldemort a mharú, mar gheall ar thairngreacht inar dúradh go gcaithfeadh ceachtar Harry nó Voldemort an duine eile a mharú sa deireadh thiar.
Giorgio Almirante
Luathshaol
Rugadh Almirante ag Salsomaggiore Terme, in Emilia Romagna, ach ba as Molise a thuismitheoirí le sinsearacht uasal. Ba é a haintín an t-aisteoir Italia Almirante Manzini. Chaith sé a óige ag leanúint a thuismitheoirí, a d'oibrigh san amharclann, i Torino agus sa Róimh. Bhain sé céim amach sa Litríocht i 1937.
Cloch mhuirghorm
Is cineál trédhearcach gormghlas den mhianra beirile í an chloch mhuirghorm a úsáidtear mar sheoid.
Jennifer Zamparelli
Is fuirseoir agus láithreoir teilifíse Éireannach í Jennifer Zamparelli (née Maguire). Rugadh í ar an 9 Aibreán 1980. Tá aithne uirthi don ról aici ar an gclár teilifíse Republic of Telly agus mar láithreoir ar an gclár RTÉ 2fm Breakfast Republic le Bernard O'Shea agus Keith Walsh. Léiríonn sí an pháirt mar Bridget sa chlár Bridget & Eamon. Tá sí ag cur an tríú sraith Dancing with the Stars i láthair sa bhliain 2019.
Nkosi Sikelel' iAfrika
Tá amhrán náisiúnta na hAfraice Theas bunaithe ar Nkosi Sikelel' iAfrika (nó Lord Bless Africa), iomann a cumadh sa bhliain 1897. Cantar é go minic fós mar iomann. Fonn meidhreach is ea é, a fhanann leat ar feadh i bhfad.
Stair
Bhí Nkosi Sikelel’ iAfrica mar amhrán náisiúnta de Chomhdháil Náisiúnta na hAfraice san Afraic Theas le linn na coimhlinte in aghaidh cinedheighilte.
Diarmaid Dian
Tháinig an t-achrann idir Clann Cholmáin agus Saol Aodha Sláine go luath sa seachtú haois chun críche nuair a bhain Síol Aodha an lámh in uachtar amach. Bhí siadsan ansin i gceannas mar Ardríthe le linn dara leath na 7ú haoise. Thosaigh achrann cathartha eatarthu siúd áfach, agus tarraingíodh Clann Cholmain ann chomh maith. Sa bhliain 662, maraíodh Faolchú mac Maoil Umha de Chlann Cholmáin Bhig ag Cath Ogamain, ag tús ar son Chonaing Choirre mhic Conghaile agus Blathmhaic mhic Aodha Sláine (bás 665) in éadan lucht leanúna Dhiarmada mhic Aodha Sláine (bás 665).
Lá Domhanda na mBeach
Feachtas feasachta
Tá 7̤̬% den bhia an domhain ag brath ar na beacha, mar shampla trátaí agus sútha talún. Tá na beacha tábhachtach toisc go dtógann siad pailin ó bhláth go bláth agus iad ag eitilt timpeall.
Sam Cooke
Amhránaí Meiriceánach ab ea Samuel Cook (22 Eanáir, 1931 a rugadh é agus ar an 11 Nollaig, 1964 a fuair sé bás).
Proinsias Mac Aonghusa
Ba mar fhear ildánach, iltréitheach a shamhlaítí go minic é ach is mar iriseoir agus mar chraoltóir is mó a mhairfidh a cháil. Ó 1952 go ham a bháis in 2003, bhí sé ag craoladh agus ag cur cláir raidió agus teilifíse i dtoll a chéile.
Fear Gaeltachta
Fear Gaeltachta a bhí ann. Cé gur rugadh i mBóthar na Trá i nGaillimh é, is ar an nGort Mór i Ros Muc a tógadh é. B’as Uíbh Fhailí dá athair Criostóir a bhí ina mhúinteoir scoile in Inis Treabhair agus níos déanaí i Ros Muc. B’as Cill Bhriocáin dá mháthair, Mairéad de Lappe. Cuireadh oideachas ar Phroinsias ar an nGort Mór i Ros Muc, i gColáiste Iognáid i nGaillimh agus i Scoil Aisteoireachta Amharclann na Mainistreach i mBaile Átha Cliath, áit a raibh sé ó 1951-1953.
Fear polaitíochta agus taidhleoireachta
Bhí Proinsias pósta leis an nGiúistís Catherine McGuinness agus bhí triúr clainne orthu, Caitríona, Dónall agus Diarmaid.
Sféar neamhaí
Luíonn a mhoil thuaidh is theas díreach os cionn Moil Thuaidh is Theas an Domhain, agus is ionann plána mheánchiorcal an Domhain is plána mheánchiorcal an sféir neamhaí.
Etoumbi
Tá an-chuid daoine roinnt daoine sa cheantar maraithe ag feabhrais an Eibeóla sna blianta beaga anuas. Meastar gur ithean muintir an bhaile ablaigh marbha a fhaigheann siad sna coillte, agus mar sinn tá an galar ag méadú i measc an chine dhaonna sa cheantar. Cailleadh 120 sa bhliain 2003, agus nuair a fuair mórán daoine an feabhrais i mí Bealtaine 2005, cuireadh coraintín i bhfeidhm sa bhaile.
Clocha lómhara
Clocha nó miotail luachmhara nó leathluachmhara a mbíonn tóir orthu as a dteirce, a n-áilleacht is a mbuaine. De ghnáth roinntear iad agus cuirtear snas orthu mar sheoda. Is ar na clocha crua trédhearcacha diamaint, rúibín, smaragaid is saifír a chuirtear luach thar aon cheann eile.
Loinnir an Domhain
Feiniméan is féidir a bhrath gar don ghealach úr, nuair a bhíonn diosca iomlán na Gealaí soilsithe ag solas fann. Is solas na Gréine é seo, frithchaite ag an Domhan don Ghealach.
Baile Átha Cliath
Stair
Sa bhliain 1916, b'i mBaile Átha Cliath a cuireadh an chuid ba mhó de na cathanna le linn Éirí Amach na Cásca, agus cé gur theip ar an Éirí Amach agus nach mórán tacaíochta a bhí aige ag an am, de réir a chéile d'fhás an cás náisiúnach go dtí gur troideadh Cogadh na Saoirse, agus gur síníodh an Conradh Angla-Éireannach sa bhliain 1921. Sa chogadh sin, bhí baint mhór ag an gcathair leis an troid. Ba i mBaile Átha Cliath a bhí Micheál Ó Coileáin agus a Scuad bunaithe freisin. Sa Chogadh Cathartha ina dhiaidh, thosaigh an troid i mBaile Átha Cliath, sna Ceithre Chúirteanna. Rinneadh a lán díobhála sa chogadh sin ar fud na tíre agus i mBaile Átha Cliath. Ba é sin an dara huair a scriosadh an chathair. Ina dhiaidh sin, bhí Baile Átha Cliath ina phríomhchathair ar Shaorstát Éireann agus ar Phoblacht na hÉireann.
Saol Oíche
Deirtear go bhfuil os cionn 1,000 teach tábhairne i mBaile Átha Cliath.
Dáithí Ó Coimín
Beatha
Bhog sé go Baile Átha Cliath agus é fostaithe mar chléireach sa Bhanc Náisiúnta. In am trátha, bheadh a shíniú féin ar a gcuid nótaí bainc.
Nicholas Winton
Níor labhair Winton faoina ndearna sé go dtí gur tháinig a bhean chéile ar leabhar gearrthóg a rinne sé faoi iompar na bpáistí go Sasana sa bhliain 1988. "Schindler Briotanach" a bhaist preas na tíre úd air. I Hampstead, i Londain, a rugadh Winton agus i Slough, Berkshire a d'éag sé in aois a 106 bliana.
Alfred Nobel
Aireagáin
Nuair a rinne an ceimicí Iodálach Ascanio Sobrero den chéad uair nítriglicrín i 1846, ceapadh go raibh sé inláimhsithe go sábháilte ar éigin. Ach thaispeáin Alfred Nobel i 1867 conas a láimhseáil a dhéanamh níos sábháilte le ceimiceáin mhaolaithe a mheascadh leis, agus mar thoradh, d'éirigh an nítriglicrín an-choitianta. Ansin d'fhionn sé foirm shábháilte inláimhsithe de nítriglicrín, a dtugtar dinimít uirthi.
Níos déanaí d'fhionn Nobel púdar gunna gan deatach, agus i 1875, geilignít.
Ainmníodh an dúil shintéiseach úd nóbailiam dó.
Juho Kusti Paasikivi
Ba é Juho Kusti Paasikivi, a rugadh ar an 27ú Samhain 1870 agus a fuair bás ar an 14 Nollaig 1956, seachtú hUachtarán na Fionlainne (1946-1956). Bhí sé ina pholaiteoir de chuid an Suomalainen puolue (An Páirtí Fionlannach) agus an Kansallinen Kokoomus (páirtí coimeádach na Fionlainne). Bhí sé ina Phríomh-Aire ar an bhFionlainn faoi dhó: an chéad uair sa bhliain 1918 agus an dara huair sna blianta 1944-46). Thairis sin, bhí poist oifigiúla eile ag Paasikivi, agus tionchar aige ar eacnamaíocht agus polaitíocht na Fionlainne ar feadh breis agus caoga bliain.
An Chairéil Theas
Ceann de réigiúin na Fionlainne is ea an Chairéil Theas (Fionlainnis: Etelä-Karjala; Sualainnis: Södra Karelen; Rúisis: Южная Карелия). Tá sé ag críochantacht leis na réigiúin eile Gleann Kymi, an tSabhóin Theas, an Chairéil Thuaidh agus an Rúis.
Loiscneach
Sa cheimic, iarmhairt ábhar (ábhair alcaileacha, de ghnáth) a bhíonn millteach d'fhíochán bitheolaíoch go háirithe. Tugtar sóid loiscneach ar hiodrocsaíd sóidiam, agus potais loiscneach ar hiodrocsaíd photaisiam.
Clóchur léasair
Modh clóchurtha a úsáideann clódóirí tráchtálacha, cosúil le hoibriú an phrintéara léasair. Tarraingítear na graificí is na carachtair le léasar faoi rialú an ríomhaire ar scannán bróimíde. Úsáidtear an scannán seo chun an pláta liteagrafach a eitseáil, agus uaidh sin déantar na cáipéisí is gá a chlóbhualadh.
Loiteog
Ainm a thugtar ar 3 phlanda difriúil. Is saghas duilleoige báite í loiteog naofa na hÉigipte. Is planda uisciúil freisin í loiteog naofa na hIndia is na Síne, a bhaineann go traidisiúnta leis an mBúda. Bíonn gais ó na duilleoga ciorclacha greamaithe le lár na lainne, agus bláthanna bándearga is bána. Saghas sisiúibe ó réigiún na Meánmhara ab ea loiteog na haimsire clasaicí.
Gleann Kymi
Bardais
Foréigiún Kouvola:
Contae Phort Láirge
Na Déise
Ba Ghaeil iad na Déise a chuir fúthu sa cheantar. Deir na seanscéalta go raibh ar na Déíse teitheadh ón tuaisceart (nó ón mBreatain Bheag) agus gur ansin a tháinig an treibh seo chun an cheantair. Úsáidtear an téarma "Déise" fós sa lá atá inniu ann agus is barúntachtaí in iarthar an chontae iad Na Déise laistigh den Drom agus Na Déise lasmuigh den Drom. Deirtear go raibh an Chríostaíocht ann sular tháinig Pádraig Naofa go hÉirinn, mar gheall ar an obair a bhí déanta ag Naomh Deaglán na hAirde Móire. Is ionann seanchríoch na nDéise agus deoise Chaitliceach an lae inniu, Port Láirge agus Lios Mór. Tháinig na Lochlannaigh go dtí an ceantar timpeall na bliana 800. Bhunaigh siad bailte, ina measc Port Láirge, Vedrarfjord, sa bhliain 853. Sin mar a fuair Baile na nGall agus Heilbhic a n-ainmneacha chomh maith.
An chathair
thumb|250px|Port Láirge agus [[An tSiúir|Abhainn na Siúire san oíche]] Sníonn an tSiúir tríd an gcathair, agus b'í an abhainn seo a chuir tús le stair fhada na cathrach i gcúrsaí na farraige. Tá cuan Phort Láirge ar cuanta tábhachtacha na tíre le corradh is míle bliain, agus bhí an longcheártaíocht an-tábhachtach mar shlí bheatha sa chathair sa 19ú haois.
Foclach (Wordle)
Stair
Cúpla mí níos déanaí, cheannaigh an New York Times an cluiche ar níos mó ná milliún dollar. ‘Scéal grá’ a thug an New York Times ar scéal an chluiche. Níorbh fhada go raibh leaganacha den chluiche á ndearadh i mórtheangacha eile na cruinne – an Fhraincis, an Spáinnis, agus an Ghearmáinis ina measc..
Tinder (aip)
Slándáil
Bunaíodh Tinder ar smaoineamh na seanáise Grindr. Ach bíonn Tinder agus do chuntas Facebook ceangailte go hiondúil. Mar sin nuair a fhéachann tú ar phróifíl duine éigin eile ar Tinder, taispeánann sé duit má tá comhchairde eadraibh ar Facebook. Sa chaoi seo, is féidir leat ‘taighde’ a dhéanamh ar an duine sula mbuaileann tú leis nó léi chun dearbhú nach slíomadóir é nó í.
Printéir léasair
mion|Printéir léasair Printéir ina n-úsáidtear léasar beag chun na carachtair is na léaráidí a tharraingt, rud a dhéanann luchtíomhá ar dhromchla fótaisheoltach. Cruthaítear an íomhá dheiridh ansin díreach mar a dhéanann an printéir xéaragrafach. Déanann sé cló ar ardchaighdeán, agus is réasúnta saor na printéirí seo anois. Soláthraítear iad mar phrintéirí daite freisin.
Svetlana Savitskaya
Chuaigh Savitskaya ar shiúlóid spáis ar 25 Iúil 1984, an chéad uair a chuaigh bean  ag siúl sa spás (chuaigh Kathryn D. Sullivan ar shiúlóid spáis  ar 11  Deireadh Fómhair  1984).
UCI World Tour
Rialacha
Rialacha oifigiúla: Teideal II: Rásaí bóthair
Grand Prix 1986
Is liosta é seo de na heachtraí a tharla sa bhliain 1986 i leadóg ar an Grand Prix. Bhuaigh Ivan Lendl na craobhacha is mó le 9, an airgead is mó le $800,000 agus na pointí is mó le 4,801. Ba é Ivan Lendl imreoir na bliana agus Ulf Stenlund imreoir nua na bliana.
Veritas
Is í Veritas (Laidin ar fírinne) dia na fírinne i miotaseolaíocht Rómhánach.
Rothlú
deas|mion| Sféar ag rothlú (ag casadh) thart ar ais Is é is rothlú ann ná gluaiseacht chiorclach ruda timpeall ar ais rothlaithe. D’fhéadfadh líon gan teorainn na n-aiseanna rothlaithe a bheith ag réad tríthoiseach, mar shampla sféar.
Claude Shannon
Matamaiticeoir feidhmeach a saolaíodh i nGaylord, Michigan ab ea Claude Shannon (30 Aibreán 1916 - 24 Feabhra 2001). D'fhoilsigh sé páipéar ceannródaíoch, A Symbolic Analysis of Relay and Switching Circuits (Anailís Shiombalach ar Chiorcaid Athsheachadta is Lasctha, 1938) ar conas eolas a láimhseáil le meaisín, mar is féidir le cainníochtaí eile. Ba bhunúsach a thionchar ar fhorbairt ríomhairí is a struchtúr, agus teoiric an eolais. I gcomhar le Warren Weaver, d'fhoilsigh sé leabhar cáiliúil, The Mathematical Theory of Communication (Teoiric Mhatamaiticiúil na Cumarsáide, 1949).
R.D. Laing (síciatraí)
A Shaol
Sa bhliain chéanna, 1965, bhunaigh sé an Philadelphia Association leis an sprioc chun comhar leighis a chuir ar ghealtaigh i dtithe sábháilte sa chaoi nach mbeadh gá le cúraim dóibh in ospidéil síciatracha.
Karl Barry Sharpless
Ceimicí a rugadh i Philadelphia is ea Karl Barry Sharpless (1941-). Le Ryoji Noyori is William Knowles, bhuaigh sé Duais Nobel sa cheimic i 2001 as saothar ar chatalú ciriúil chun drugaí croí, frithbheathaigh, is drugaí frithathlasta a fheabhsú go mór. D'fhorbair sé modh simplithe iontaofa chun comhdhúile cógaseolaíochta a shintéisiú, a dtugtar cniogcheimic air.
Tóras
Sa gheoiméadracht, is dromchla imrothlaithe é tóras, taoschnó a thugtar air sa ghnáthchaint, a ghintear trí chiorcal a imrothlú i spás tríthoiseach thart ar ais atá ar comhphlána leis an gciorcal. Mura ndéanann an ais imrothlaithe teagmháil leis an gciorcal, bíonn se i bhfoirm fáinne ag an dromchla agus tugtar tóras imrothlaithe air. Má tá an ais imrothlaithe tadhlaíoch leis an gciorcal, is tóras adhairce é. Má théann an ais imrothlaithe dhá uair tríd an gciorcal, is tóras fearsaide é an dromchla. Má théann an ais imrothlaithe trí lár an chiorcail, is tóras díchineálach é an dromchla, sféar déchlúdaithe. Mura ciorcal é an cuar imrothlach, is cruth gaolmhar é an dromchla, toróid.
Ferdia
Bhí seisean agus Cú Chulainn mar a chéile i ngach rud ach dhá: an Gáe Bulg, sleá fhriofaic a thug, agus a mhúin, Scáthach do Chú Chulainn amháin; agus craiceann garbh fadharcánach Fherdia, nárbh fhéidir arm ar bith a dul tríd.
Agus Cúige Uladh ionraithe ag Ailill agus Méabh, rí is banríon Chonnacht, um an tarbh Donn Cuailnge a fhúdach, ba é Cú Chulainn, a choinnigh siar iad i gcomhrac aonair. Tar éis do Chú Chulainn iliomad gaiscíoch na gConnacht a chloí, chuir Méabh Ferdia faoi choinne é a throid. Thoiligh sé ach faoi thionchar dí, agus é tathanta ag Fionnabhair, iníon Ailill agus Méabh; maraon le dreas breabaithe, náirithe agus saighte ag Méabh.
Sanasaíocht
Deirtear go gciallaíonn Ferdia(d) "fear/gaiscíoch an díse " (Diad gaolta le dïas, dís). Ach is fiú a rá gur féidir "fear dia" atá ann, i gcomórtas le Cú Chulainn agus é "dia-fhear" (leathdhia, más Lú a athair).
Edward Gwynn
Beatha
mion|deis|Litir scríofa ag Edward Gwynn chuig a iníon chéile, 1939
Tar éis a bháis, thóg comhghleacaí leis chun cuimhne ní amháin a éirim aigne, ach freisin:
Samas na Tráicia
Stair
Ní raibh tábhacht pholaitiúil ar bith ag Samas na Tráicia sa tSean-Ghréig, ós rud é nach bhfuil aon chuan nádúrtha ann agus tá an chuid is mó den oileán ró-sléibhtiúil le haghaidh talaimh a shaothrú: ardaíonn Sliabh Fengari (‘Slaibh na Gealaí’ go litriúil) go 1,611 m. Is ann atá Tearmann na nDéithe Móra suite áfach, suíomh searmanais reiligiúnacha tábhachtacha Heilléanacha agus réamh-Heilléanacha. Ina measc siúd a thug cuairt ar an scrín seo le bheith glachta isteach i gcultúr an oileáin bhí Lysander ó Sparta, Pilib II na Macadóine agus Lucius Calpurnius Piso Caesoninus, athair céile Iúil Caesar. clé|mion| Samas na Tráicia, suíomh an oileáin.
Is é an cuntas traidisiúnta ón ársaíocht ná go raibh na Pelasgoí agus na Cares ina gcónaí i Samas na Tráicia, agus na Tráiciaigh ina dhiaidh sin. Ag deireadh an 8ú haois RC, choilínigh na Gréagaigh ón oileán Samas an t-oileán, ónar tugadh an t-ainm Samas na Tráicia, ar a tugadh Samatracae ina dhiaidh sin; séanann Strabó é seo, áfach. Tugann an fhianaise seandálaíochta le tuiscint go raibh lonnaíocht na Gréige ann ón séú haois RC.
Ed Joyce
Saol
Chuaigh sé a scor ar 24 Bealtaine 2018.
Uimhir adamhach
Stair
Mhínigh an taighde a rinne Henry Gwynn Jeffreys Mosley sa 1913 na neamhrialtachtaí sa seicheamh ar deireadh. Léirigh Mosley an coibhneas docht idir díraonadh x-ghathach speictream na ndúl agus a n-áit cheart sa Tábla Peiriadach. Thángthas ar an gconclúid go bhfuil baint ag an uimhir adamhach le lucht leictreach an núicléis, is é sin, lucht na bprótón. Is é an lucht a thugann na hairíonna ceimeacha don dúil, seachas an mais adamhach.
Richard Norman Shaw
Ailtire a rugadh i nDún Éideann ab ea Richard Norman Shaw (1831-1912). Treoraí sa chlaonadh ón stíl Victeoireach ar ais don dearadh Seoirseach níos traidisiúnta. Samplaí dá chuid saothair is ea New Scotland Yard (1888) agus Óstán Piccadilly (1905) i Londain.
Vása
mion|vása Waterford Crystal Soitheach nó próca is ea vása, mar ornáid uaireanta (chun bláthanna bainte a choinneáil, mar shampla).
Charles Stewart Parnell
Bás agus sochraid
Bhuail taom croí Parnell i nDeireadh Fómhair, agus fuair sé bás i mBrighton i Sasana. Ní raibh sé ach 45 bliain d'aois. Bhí níos mó ná 200,000 duine ar a shochraid i mBaile Átha Cliath ar 11 Deireadh Fómhair, 1891.
Long phlátáilte
mion|Lave, ceann de trí bhataire soghluaiste plátáilte de chuid cabhlach na Fraince, 1854. Réamhtheachtairí iad seo ar na longa phlátáilte. mion|Mionsamhail de La Gloire Téarma ón 19ú céad ar long chogaidh a bhíodh cosanta ag plátaí iarainn is ea long phlátáilte. Bhí cuid díobh déanta ina hiomláine as iarann, agus níos déanaí, as cruach. Ba é an frigéad Francach La Gloire a lainseáladh i 1859, an chéad long phlátáilte san iarthar. An bhliain ina dhiaidh sin lainseáladh an chéad cheann Briotanach, Warrior.
Contae Chorcaí
The Rebel County an leasainm Béarla uirthi.
Óscar Romero
Feallmharú
clé|mion|221x221px|múrphictiúr: Facultad de Jurisprudencia y Ciencias Sociales de la Universidad de El Salvador.
Somhairle MacGill-Eain
Saol
Fuair sé bás le hadhairt ar 24 Samhain 1996, in aois 85 bliain dó.
Sgoil Eòlais na h-Alba
Bhí ceangal idir óstán Sandy Bells agus Sgoil Eòlais na h-Alba..
Réabhlóid na Fraince
An Seanreacht
Bhí fonn ar chuid de na huaisle an chumhacht a bhain Louis XIV (le Roi Soleil) díobh a fháil ar ais, agus chomh maith leis sin bhí easpa airgid orthu. Crosadh orthu dul i mbun a lán gnóthaí tráchtála ar eagla go gcaillfí a n-uaisleacht; ach bhí costas an trealaimh chúirte ag méadú (culathacha breátha, carráistí agus eile) agus sin gan méadú a theacht ar a gcuid cíosanna. Chuaigh siad i muinín a seanphribhléidí, go mór mór na cearta feodacha, agus iad ag éileamh cánacha áirithe nár íocadh leis na cianta. Chomh maith leis sin, thosaigh siad ag úsáid tailte coitianta áirithe, tailte nach raibh á saothrú nó a gcuireadh feirmeoirí bochta a gcuid beithíoch ar féarach ann. Níor thaitin an méid sin le muintir na tuaithe agus d’éiligh siad go gcealófaí na cearta feodacha. Ina theannta sin, bhí gorta á chrá cuid mhaith den Eoraip ag an am agus an Fhrainc san áireamh. Aithníodh go raibh fadhbanna airgeadais ag an rialtas féin: bhí sé báite i bhfiacha, rud a tharla de bharr chogaí costasacha Louis XV, mórán, gan trácht ar an tacaíocht a thug Louis XVI do réabhlóidithe Mheiriceá, agus gan an bhris á tabhairt isteach cheal cánacha cothroma. Beartaíodh scéimeanna chun an scéal a leigheas, ach níorbh fhéidir leis an Rí cúrsaí airgeadais a leasú agus é de nós ag na na cúirteanna dlí cur ina choinne. Ní raibh Louis XV ná Louis XVI dall ar scaipeadh na smaointe nua agus ar mhí-éifeacht na bhforas, ach bhí údarás Louis XIV de dhíobháil orthu, rud a bhac orthu athchóiriú riaracháin a bhrú ar na haicmí pribhléideacha.
Coláiste Dhúlaigh, Coláiste Breisoideachais
Tá an campas is mó lonnaithe sa Chúlóg agus tá campais acu i Ráth Eanaigh, Cill Bharróg agus i Mullach Íde freisin.
Oileán Uí Bhric
Is oileán beag agus dún Éireannach é  Oileán Uí Bhric (Illaunobrick  nó  Dane's Island as Béarla). Tá sé suite amach ó chósta Chontae Phort Láirge. Níl éinne ina chónaí ar an oileán ar an lá atá inniu ann. Bhí sé ina dhaingean ag teaghlach Uí Bhric tráth. Luaitear an t-oileán sa dán darb ainm 'Coic Mumain'. Luaigh Seathrún Céitinn an t-oileán freisin.
Eachtra Palomares (1966)
Thit cuid den phálásta in aice le Palomares agus phléasc na lánáin phléascacha (mar a bheadh pléascadh "buama salach" ann. Bhí an ithir éillithe ag radaighníomhaíocht.  Tá truailliú radaighníomhach ann fós.
Ian Óg Paisley
Is polaiteoir de chuid Thuaisceart Éireann é Ian Óg Richard Kyle Paisley, nó Ian Paisley Jr. a rugadh ar an 12 Nollaig, 1966. I mí Bealtaine 2010, bhí sé tofa don chéad uair mar theachta parlaiminte do Aontroim Thuaidh.
André Donner (breitheamh Ísiltíreach)
Saol
Céimí de chuid Vrije Universiteit Amsterdam (1939 summa cum laude), cuireadh a thráchtas dochtúireachta (ar an dlí maidir le cinntí riaracháin) i láthair sa bhliain 1941. clé|mion|1971 Bhí sé ina ollamh le dlí bunreachtúil i Vrije Universiteit Amsterdam ó 1945 go 1958.
Bhí sé ina bhall de roinnt comhlachtaí oifigiúla ad hoc, ar nós Choimisiún Cals-Donner (1969-71) maidir le hathchóiriú an bhunreachta agus coimisiún fiosrúcháin 1976 faoi iompar An Phrionsa Bernhard (céile na banríona) i scannal Cheann an Locha.
Ialtóg Natterer Ibéarach
Is ainmhí í an ialtóg Natterer Ibéarach. Mamach atá ann.
Leabharcham
Inniu
Tá sí ann mar "Lavarcham" sa dráma 1910 le Synge, Deirdre of the Sorrows. Deir sí líne dheireanach an dráma: "Deirdre is dead, and Naisi is dead; and if the oaks and stars could die for sorrow, it's a dark sky and a hard and naked earth we'd have this night in Emain."
Ríomhaireacht chandamach
Tá fréamhacha na ríomhaireachta candamaí le fáil i meaisín Turing na bliana 1935. Thóg an fisiceoir Paul Benioff an chéad chéim eile ag tús na 1980idí nuair a mhol sé leagan meicnic-chandamach de mheaisín Turing. Ina dhiaidh sin, dhearbhaigh Richard Feynman agus Yuri Manin go mbeadh sé de chumas ag ríomhaire candamach rudaí a ionsamhlú nach mbeadh indéanta ag ríomhaire clasaiceach ariamh.
Is é an candamghiotán (giotán candamach) an bun-aonad eolais, cosúil leis an ngiotán sa ríomhaireacht clasaiceach.
Cath na hEaglaise Brice (1298)
Réamh-ghníomhartha
left|thumb|Dealbh de Uallas, [[Obar Dheathain.]]
Christine Charbonneau
Ag cumadh amhrán do dhaoine eile
Ba iad na 1970idí na blianta ba thorthúla aici agus an oiread sin amhrán léi á dtaifeadadh ag amhránaithe eile. Thaifead France Castel "Du fil des aiguilles et du coton," "Je le vois dans ma soupe," "Ça m'fait du bien" le Profil Records agus Trans-World Records, agus bhain amach Rogha 20 an Cheoil in Québec. Amhráin le Charbonneau is mó atá le fáil ar na halbaim a rinne sí in 1973, in 1974 agus in 1975. Dúirt Patsy Gallant "Tout va trop vite," "Thank you come again" (i bhFraincis), "Un jour comme les autres," "Le lit qui craque", amhráin a raibh an-éileamh orthu agus a d’fhág aoibh na ndaoine uirthi mar amhránaí Fraincise in Québec. I 1974 thug Charbonneau "Les femmes" do Gallant ("Qu'y a-t-il dans le cœur des femmes?"), amhrán atá le fáil ar an albam a rinne sí i 1974 album, Toi l'enfant, le Columbia Records. Thaifead Sheila, amhránaí Francach a raibh gean an phobail uirthi, "Les femmes" agus d’eisigh mar shingil é i 1976 le Carrere Records. Bhain sé Rogha 20 an Cheoil amach sa Fhrainc agus bhí sé le fáil ar an albam L'amour qui brûle en moi.
Le cloisteáil
Christine Charbonneau - "Censuré " (1975):
Te Taka Keegan
Bhí Keegan i gceannas ar an bhfoireann a d’aistrigh Microsoft Windows XP agus Microsoft Office 2003 go Maorais, agus thug sé comhairle don fhoireann a d’aistrigh Office 2013 agus Windows 8. Bhí orthu go leor téarmaí nua a chumadh mar chuid den chéad aistriúchán, agus tá cuid mhaith de na téarmaí sin anois ar fáil in A Dictionary of Māori Computer Terms. Bhí baint aige freisin le forbairt méarchláir SwiftKey a thacaíonn leis an Maorais.
Dúnmharú George Floyd
Agóidí
Tharla agóidí mar gheall ar chás George Floyd sna laethanta ina dhiaidh, taobh amuigh den Teach Bán i Washington DC, chomh maith le Nua-Eabhrac, Bostún, Chicago, Portland, Oregon, Atlanta, Los Angeles agus go leor cathracha eile ar fud na tíre.
Cáin
mion|cúisiú Derek Chauvin Bhí Uachtarán Mheiriceá, Donald Trump, cáinte. Iar-Rúnaí Cosanta Mheiriceá, James Mattis a rinne an cáineadh is mó, ag rá nach bhfuil tada ón Uachtarán Trump, ach an pobal ansin a scoilteadh. Dúirt an Taoiseach, Leo Varadkar go raibh easpa mór i gceannasaíocht mhorálta sna Stáit Aontaithe i bhfianaise an bhealaigh ar bhásaigh George Floyd.
Pápa Alaisdir VI
Teaghlach
Rugadh Rodrigo Llançol (sa Chatalóinis) ar an 1 Eanáir 1431, i mbaile Xàtiva in aice València. Ba é a athair ná Jofré Llançol i Escrivà (nó Lanzol sa Chaistílis (an Spáinnis)). clé|mion Sa bhliain 1455, ceapadh a uncail ar thaobh a máthar, Alonso de Borja, mar phápa (Calixtus III). Bhí an chuid finíochais ar bun sa Róimh ag an am.
Stoirm gheimhridh, Meiriceá Thuaidh, Nollaig 2022
Bhí tuairim is 240 milliún duine buailte ag an ndrochaimsir. Fuair nach mór 100 duine bás de bharr na drochaimsire agus an teocht chomh híseal le 45 céim celsius in áiteanna. clé|mion|rabhaidh aimseartha, 22 Nollaig 2022 Bhí cúrsaí iompair sna Stáit Aontaithe ina steig meig, bóithre dúnta agus eitiltí curtha ar ceal. Cuireadh tuairim is 5,000 eitilt ar ceal ar 23 Nollaig amháin (agus moill curtha ar 7,600 eitilt eile). Bhí breis is 1.5 milliún duine agus gnó fágtha gan aon chumhacht aibhléise sna Stáit Aontaithe agus i gCeanada. Dúirt Ranna Iompair, idir Dakota agus Quebec, go raibh cúrsaí go hainnis ar fad, le síobadh sneachta agus bóithre clúdaithe le leac oighir, agus ag moladh go láidir d'áitritheoirí fanacht sa bhaile.
Féach freisin
]]
Nagnatae
Dream Gaelach suite i dtuaisceart Chonnacht ársa ba ea na Nagnatae (Ναγνάται) nó Magnatae (Μαγνάται), luaite le Tolamaes ina shaothar, Geografaíocht, den dara haois AD.
Aspidoras fuscoguttatus
In Uisceadáin
Fásfaidh na héisc tuairim is 4 ceintiméadar ar fhad. Bíonn siad ag maireachtáil in aeráid thrópaiceach in uisce le 5.5 - 6.8 pH, cruas uisce de 12 céimeanna de chruas ginearálta nó cCG, agus raon teochta de 22 C go 25 C. Beathaíonn siad ar phéisteanna, chrústaigh bheantacha, fheithidí agus ábhar plandaí. Leagann siad uibheacha i bhfásra dlúth agus ní chosnaíonn na tuismitheoirí na huibheacha.
Hendrik Lorentz
Fisicí teoiriciúil a saolaíodh in Arnhem na hOllainne ab ea Hendrik Antoon Lorentz (1853-1925). Roinn sé Duais Nobel sa bhfisic i 1902 le Zeeman as a gcuid oibre ar radaíocht leictreamaighnéadach, airíonna leictreacha miotal, agus maighnéadas. Cosúil le Fitzgerald, a rinne an moladh céanna go neamhspleách i 1889, chuir sé i gcás go gcrapfadh réad i dtreo a ghluaisne, crapadh Fitzgerald-Lorentz, léargas a d'éascaigh an bealach do theoiric coibhneasachta Einstein.
Léimrás
Bíonn léimrásaí ann anois freisin san Astráil, i gCeanada, sa Fhrainc agus sna Stáit Aontaithe, gan an oiread sin béime go minic ar léim na gcliath.
Cloigín
Ciaróg mhór scothdhubh. 24 mm ar fhad is é fásta. Cumhdaigh na sciathán eitreach, cnapadharcáin. Beireann sé uibheacha i dtolláin faoi bhualtrach bó is capaill. Itheann na larbhaí bána feolmhara an bualtrach.
Aphrodita aculeata
Cur síos
Tá corp na lucha mara clúdaithe le “séití” (struchtúir atá cosúil le ribí). De ghnáth, bíonn na cinn fásta idir 10 agus 20 ceintiméadar ar fhad.
Cóiced Ól nÉchmacht
Tíreolaíocht
Meastar go bhfuil nasc idir an t-ainm 'Échmacht' agus treibh darbh ainm Nagnatae ar léarscáil Tolamaes de chuid an 2a haois AD.
Bhí trí phríomhthreibh ann i bhFir Ól nÉchmacht :
Eitleoireacht
300px|mionsamhail|deas|[[Deartháireacha Wright|Na Deartháireacha Wright]] Baineann an téarma seo le gach saghas eitilte, agus aerárthaigh is feidhmeanna eile na heitilte.
Fionnabhair
Táin Bó Cúailnge
Ba é Rochad Mac Faithemain a díol grá deireanach agus fíor-go-leor. Chuaigh sé i leith na nUladh roimh an mórchath deireanach. Chun a chur ina luí air gan troid in aghaidh Connacht agus sos cogaidh a thabhairt i gcrích, mheall Méabh Rochad le dáimh a hiníne, agus chaith Fionnabhair oíche leis. Nuair a chuala seacht rí na Mumhan an scéala seo (ar a tairgeadh chomh maith Fionnabhair dóibh dá ngéillsine), rinne siad a gcasaoid ar mhic Ailille, ach tharla cath i ndiaidh agus maraíodh 700 fear. Arna thuiscint di gurbh faoi bhois í agus gur maraíodh an iomad sin ar a son, thit Fionnabhair maol marbh le náire; de bharr sin a leasainm "Fionnabhair Sléibhe".
Eitleoireacht
Den chuid is mó, úsáid aerárthach chun daoine is earraí a iompar ar eitiltí, ar sceideal nó cairtfhostaithe, a bhíonn i gceist, ach tagann úsáidí gnó, spóirt, tarrthála is míochaine i gceist freisin.
Siabhraigin
Druga a spreagann siabhránacht, cosúil le deannach na n-aingeal, aimíd dé-eitile aigéid liséirgigh (LSD), beacáin draíochta, agus meascailín (péóité). Ainm eile orthu is ea drugaí sícideileacha. Tá cuid acu a fhaightear sa nádúr is a bhíodh in úsáid i seanleighis is searmanais reiligiúnda ón seaman, cuid eile in úsáid go neamhdhleathach, go forleathan sna 1960idí-1970idí.
Cló Léann na Gaeilge
Inphrionta acadúil is ea Cló Léann na Gaeilge (CLÓ) a fhoilsíonn saothair Ghaeilge ar an gcaighdeán idirnáisiúnta is airde. Foilsíonn CLÓ taighde piarmheasta ó gach réimse de léann na Gaeilge, trí mheáin chlóite agus leictreonacha éagsúla. Tá sé i gceist go mbeadh CLÓ mar bhonn agus mar thaca faoi thaighde agus scoláireacht na Gaeilge.
An Gúm
Is comhlacht de chuid rialtas na hÉireann é An Gúm, atá ceaptha le leabhair as Gaeilge a fhoilsiú, go háirithe áiseanna oideachais. Is é an foilsitheoir leabhar Gaeilge is mó sa tír.
Marie Godard
Beatha agus Saothar
I Mí Dheireadh Fómhair 2013 d’fhoilsigh I.S. Édition, foilsitheoir de chuid Marseille, bailiúchán gearrscéalta éarótacha (agus feimineacha) ar theideal dó "Histoires de femmes" (Scéalta Ban). Bhí sé ghearrscéal sa bhailiúchán agus iad ag cur síos ar an saol ón ógantacht go dtí an aois.
Kate Mulgrew
Is ban-aisteoir Meiriceánach í Kate Mulgrew (rugadh 29 Aibreán 1955), a bhfuil cáil bainte amach aici as páirt an Chaptaein Kathryn Janeway ar Star Trek: Voyager as páirt Galina 'Red' Reznikov ar chlár Netflix "Orange is the New Black", agusas páirt Mary Ryan ar Ryan's Hope. Rugadh in Dubuque, Iowa í, agus í an dara páiste ba shine sa teaghlach.
Cloigneach
Bláthra samplach de chlann na nóiníní, le cuid mhaith bláithíní gan ghais dlúite i ngabhdán leata, agus brachtanna ag déanamh cupáin ina dtimpeall. Go minic bíonn na bláithíní de dhá shaghas: bláithíní beaga teisce sa lár, agus bláithíní gathacha cosúil le peitil ar an imeall timpeall. Bíonn an dealramh ar an mbláthra iomlán gur aon bhláth amháin é.
Amfaitéatar
Shaothraigh na Rómhánaigh an fhoirm seo foirgnimh ó bhunúis Éatruscacha, b'fhéidir, le haghaidh comhrac gliairí agus eachtraí is léirithe eile. Tógadh na hamfaitéatair luatha as adhmad, ach de réir a chéile is as cloch a tógadh iad. Tógadh an chéad cheann sa Róimh féin i 59 RC.
Cauci
Taighde
Ón luath-19ú haois ar aghaidh, d'aithin teangeolaithe comparáideacha, go suntasach Lorenz Diefenbach agus Julius Pokorny, na Cauci leis na Chauci Gearmánacha as na hÍsealtíre agus iar thuaisceart na Gearmáine, nasc aitheanta cheana féin ag seanscoláireacht níos luaite. Cé nach nglacann cách leis an nasc Cauci-Chauci seo, is amhlaidh dá mba fhíor gur fianaise atá ann le haistriú daonna idir an dá cheantar. Deir tacaithe gurb ionann beagnach ainm na Manapii (Μανάπιοι), lonnaithe ar léarscáil Tholamaes ar chomhtheorainn ó dheas desna Cauci, agus treibh mór-roinne eile, na Manapii lonnaithe sa Bheilg.
Keilidh Cashell
mion|Keilidh Cashell Tá clú agus cáil ar Keilidh Cashell le haghaidh smideadh agus áilleacht. Tugtar 'Keilidh Mua' uirthi chomh maith dá bonn lucht leanúna ollmhór
Edward Elgar
Cumadóir ceoil a rugadh i mBroadheath Shasana ab ea Sir Edward Elgar (2 Meitheamh 1857 – 23 Feabhra 1934). Cáil air as Enigma Variations (Breachnuithe Dúthomhais, 1899) agus an oratóir The Dream of Gerontius (Brionglóid Ghearóintias, 1900).
Keilidh Cashell
Instagram
mion|Instagram logo Tá a leathanach instagram ag déanamh go han-mhaith ina bhfuil 390,000 leantóir aici agus faigheann sí thart ar 45,000 duine in aghaidh an ghrianghraif. Tá a cuid dialann tar éis éirí ina dialann. Tá sí ag postáil go laethúil faoi na rudaí atá i mbun aici nó aon nuacht mór atá aici. Is iomaí láithrithe atá aici agus is minic a thagann sí chun comhrá beo a dhéanamh leis na daoine is fearr ar domhan. Is suíomh meán sóisialta é Instagram ina gcuireann daoine pictiúir agus físeáin ar chuimhneacháin ina saol agus a léiríonn meas ar na daoine sin a bhfuil grá acu dóibh. Is féidir leat scéalta a chur ar fáil do lucht leanúna a fheiceann tú a mhaireann ar do leathanach ar feadh ceithre uair is fiche. Chuir leathanach Instagram Keilidh Cashell ar eolas go domhan da agus tugadh faoi deara ar fud an domhain í. Is tríd an suíomh seo a bhíonn bhlagadóirí agus smideoirí cáiliúil eile teagmháil léi agus freisin conas mar a bhí sí ar cheann de na mná is mó tionchair acu in Éirinn. Is fiú go mór leathanach a leanúint toisc go bhfuil cáilíocht a post an-suntasach.
Coriondi
Feictear an fhréamh *corio- i n-ainmneacha pearsanta agus treibhe Gallacha, de ghnáth a mheastar le brí arm nó buíon gaiscíoch.
Brighid Nic Gearailt
Ba iníon Brighid le hAnraí an 12ú hIarla Chill Dara agus leis an mBantiarna Frances Howard, iníon Iarla Nottingham. Fuair a hathair bás in 1597 agus chuaigh sí chun cónaithe lena seanmháthar, Mabel Mhic Gearailt, i Maigh Nuad.
Phós Brighid Ruairí Ó Domhnaill, Iarla Thír Chonaill, tamall i ndiaidh 1603 agus rugadh mac, Aodh, dóibh in 1606. In 1607 bhí sí i Maigh Nuad arís agus í gar dá haimsir, nuair a d’fhág Ruairí agus Aodh Éire i dteannta Aodha Uí Néill. Tá fianaise ann go raibh sé socraithe go leanfadh Brighid é, ach fuair údaráis Shasana eolas ar an socrú sin agus bhac é. Bhain Brighid Sasana amach, áir ar rugadh iníon, Máire Stíobhard, di. Ní fhaca Brighid a fear céile ná a mac arís.
“A mhacaoimh dhealbhas an dán” (c. 1607) an t-aon dán amháin atá againn óna láimh, saothar snoite greanta a cumadh i bhfoirm ógláchais agus a rinneadh, is dócha, mar fhreagra ar dhán a scríobh Eochaidh Ó hÉoghusa faoi ainm a phátrúin Cú Chonnacht Ó Cléirigh, "Neimhthinn an galar é an grádh".
Tá na chéad trí ranna de dhán Bhrighide mar a leanas: