cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sceilg Mhichíl
Stair
Bhíodh turais oilithreachtaí ag dul chuige ón 16ú haois ar aghaidh, cé go raibh duine ar bith ina gcónaí ann. mionSa 19ú haois tógadh dhá teach solais uirthi agus bhí daoine ina gcónaí ann arís. Is beirt coimeádaithe tigh solais, a mhalartaigh fanacht ann bunaithe ar rota, a bhí ina chónaí ann ó sin amach. Tá an dara teach solais fós in úsáid, cé gur athtógáileadh é sna 1960idí.
Ard an Rátha
250px|thumb|left|Ard an Rátha.
Feachtas buamála sa Rúis (1999)
Cogaíocht
Ar an 23 Meán Fómhair, nuair a chuala sé faoin eachtra i Ryazan, d'ordaigh Vladimir Putin buamáil ón aer ar Grozny, príomhchathair na Seisnia. Thosaigh an dara cogadh Seisniach timpeall an t-am sin. clé|mion|236x236px|leacht i gcuimhne ar na daoine a bhfuair bás i Volgodonsk
Idi Amin
Saol
Le linn réimeas Idi Amin, díbríodh muintir na hÁise ón tír i 1972. Ar an 7 Lúnasa 1998, thug Idi Amin 90 lá do mhuintir na hÁise imeacht. Bhí siad ina gcónaí sa tír le fada an lá. Mar sin ruaigeadh an pobal Indiach as an tír. Thosaigh cogadh cathartha, an "Bush War" sa bhliain 1979. Theitth Amin agus bhi Paulo Muwanga i gcumhacht ó 1980 go dtí 1985. clé|mion|Idi Amin - Entebbe 1966
Jerry Lee Lewis
Amhránaí, cumadóir agus pianódóir rac-cheoil agus ceol tuaithe ba ea an Meiriceánach Jerry Lee Lewis, (29 Meán Fómhair, 1935 - 28 Deireadh Fómhair 2022). Ceannródaí rac-cheoil a bhí ann, a bhain na cairteacha amach le roinnt amhrán cáiliúla, mar shampla Great Balls of Fire agus Whole Lotta Shakin' Goin' On.
Tugadh buille mór dá chlú pearsanta agus dá ghairmréim cheoil nuair a tháinig sé chun solais gur phós Lewis a chol ceathrair óg sa bhliain 1958, agus í trí bliana déag d'aois.
Galf
Rialacha
Tá rialacha gailf comhréiteach de sraith rialacháin agus nósanna imeachta trína choir an cluiche a imirt, go cothrom, ar mhaithe leis na himreoirí agus an chúrsa. Is é bunphrionsabal na rialacha ná 'cothroime' agus baintear sé amach as pionóis a úsáid. Mar a luaitear an chúlchlúdach an leabhar rialacha oifigiúil:
"Play the ball as it lies, play the course as you find it, and if you cannot do either, do what is fair".
Mórchomórtas na bhfear
Is iad mórchomórtas gailf na bhfear na ceithre chomórtas bliantúla is mó le rá i ngalf gairmiúil agus imríonn na galfairí is airde as gach cearn den domhan sna himeachtaí seo. Sular tháinig an Craobh na PGA (PGA Championship) agus Na Máistrí (The Masters), ba iad na ceithre mórchomórtas sa spórt ná Oscailte na Stát Aontaithe (The U.S. Open), Amaitéarach na Stát Aontaithe (The U.S. Amateur), An Craobh Oscailte (The Open Championship) agus Amaitéarach na Briotaniagh (The British Amateur) . mion|110x110px|Jack Nicklaus (an Galfaire is Rathúla sa domhan) Tarlaíonn 'Craobh na PGA' gach bliain i mí na Bealtaine agus imrítear é in áiteanna éagsúla sna Stáit Aontaithe. Bhuaigh Jack Nicklaus agus Walter Hagen é cúig huaire, as féin. Déarfadh an comórtas is mó, tarlaíonn 'Na Máistrí' gach bliain i mí Aibreáin in Augusta. Bhuaigh Jack Nicklaus é ba mhó as aon duine eile, sé huaire san iomlán. Tarlaíonn 'Oscailte na Stát Aontaithe' gach bliain i mí an Mheitheamh agus imrítear é in áiteanna éagsúla sna Stáit Aontaithe. Bhuaigh Jack Nicklaus, Ben Hogan agus Willie Anderson é ceithre huaire, as féin. Tarlaíonn 'An Craobh Oscailte' gach bliain i mí Iúil agus imrítear é i ngalfchúrsa dumhcha sna Ríocht Aontaithe. Bhuaigh Harry Vardon é ba mhó as aon duine eile, sé huaire san iomlán.
Mórchomórtas na mban
Is í Patty Berg an galfaire is rathúla in LGPA le 15 mórchomórtas.
Muhammad Ali Jinnah
D'éirigh Jinnah ina Sheanascal ar an bPacastáin agus ina Uachtarán ar Thionól Bunreacht a na Pacastáine (ar feadh bliana, 1947-1948, roimh a bhás). Féachadh air mar athair an náisiúin.
Marascal machaire
An chéim mhíleata is sinsearaí, de ghnáth, ní ba shinsearaí ná céimeanna an ghinearáloifigigh is ea marascal machaire. De ghnáth, is í an chéim is airde in arm í agus dá bhrí sin is beag duine a cheaptar dó. Meastar gur céim cúig réalta í, i bhfórsaí armtha an lae inniu i go leor tíortha. Go stairiúil bhí gá le gnóthachtáil mhíleata ó ghinearál (bua ag am an chogaidh) chun ardú céime go céim mharascail mhachaire i go leor tíortha. Mar sin féin, baineadh úsáid as an gcéim freisin mar chéim cheannais rannach agus freisin mar chéim ordaithe bhriogáide. I measc samplaí d’úsáidí éagsúla na céime tá an Ostair-Ungáir, an Phacastáin, an Phrúis / an Ghearmáin, an India agus Srí Lanca as éacht urghnách; An Spáinn agus Meicsiceo le haghaidh ceannas rannach ( mariscal de campo  ); agus an Fhrainc, an Phortaingéil agus an Bhrasaíl le haghaidh ceannas briogáide ( maréchal de camp  , marechal de campo).
Muhammad Ali Jinnah
Pobalóir
Bhí an chuma air gur léirigh torthaí na dtoghchán don Tionól Bunreachta sa bhliain 1946 go raibh an ceart aige ina sheasamh sin, ós rud é gur bhuaigh an Conradh gach suíochán a coinníodh do thoghthóirí Moslamacha. Ghéaraigh Jinnah ar an éileamh a bhí á dhéanamh aige, ionas gur éiligh sé stát lán-neamhspleách lán-cheannasach, scoite ón India. Is cosúil go raibh tromlach millteanach na Moslamach i bhfabhar na Críochdheighilte i 1947, ach ní raibh sé mar sin tamall de bhlianta roimh 1947. clé|mion|177x177px|[[másailéam, Mazaar e Quaid, Karachi]]Nuair a shocraigh rialtas na Breataine go dtarraingeodh sé siar go tapa ón India i 1947, bhí Jinnah agus an Conradh in ann a gcuid éileamh a dhaingniú, i mí Lúnasa na bliana sin. Bhí Moslamaigh ina gcónaí san India le fada an lá, in éineacht le Hiondúigh agus le Suícigh. Ach bhí an fanaiceacht chreidimh ann i gcónaí ag an am céanna. Bhí an teannas ag cur thar maoil i 1947. Tharla sléacht as éadan; maraíodh b'fhéidir milliún faoi chrann smola an fhoréigin eitnigh.
Anagaire
Stair
Ó taobh imirce, tá stair fhada ag Anagaire cosúil le an gcuid eile de Dhún na nGall. Sna 1950idí, d'fhág líon mór de mhuintir na háite an ceantar chun oibriú i dtíortha eile.
Vailís agus Futúna
Rialtas
Tá an chríoch roinnte ina thrí ríocht thraidisiúnta: Uvea ar oileán Vailís, Sigave in iarthar Fhutúna agus Alo in oirtheacht Fhutúna agus ar oileán Alofi.
Réaltra bíseach
Struchtúr
Tá ceithre chuid sna réaltraí bíseacha:
Tolosa
Barrios
thumb|upright|Armas Iurre, Berazubi, Bidebieta,San Esteban, San Blas, Amarotz, Usabal, Montesku, Belate, Belabieta, Izaskun, Alliri, Arramele, Iparragirre, Urkizu, Aldaba, Aldaba Txiki agus Bedaio.
Contae Franklin, Arkansas
Tá sé suite in iarthuaisceart an stáit, agus tá sé ag críochantacht le:
Ollamh Éireann
Cúlra
File nó bard na litríochta nó na staire ab ea ollam ('is mó' go litriúil). Bhíodh a ollamh féin ag gach taoiseach nó tuath. Bhíodh ard-ollamh i ngach cúige, mar shampla, cúige na nUladh, ar comhchéim shóisialta le rí na cúige. Thar ollaimh na gcúigí, bhíodh Ard-Ollamh (Rí-Ollam, Rí-Eigeas, Príméces) nó "Ollamh Éireann" i réim, ó am go chéile ar a laghad.
Timur Bacach
Rí Mongólach ab ea Timur, Emir Timur, Amir Temur تیمور - Tēmōr, Tīmūr bin Tara gh ay Barlas, nó Timūr Gurkānī (1336 – 19 Feabhra 1405). Rialaigh sé impire san Áise. Mac Taraghay, a rialaigh treibh i lár na hÁise, ab ea é.
Siorcóiniam
Is í an uimhir ocsaídiúcháin is tábhachtaí ná +4, cé go mbíonn uimhreacha is ísle ná í ag an siorcóiniam ina lán comhdhúl. Is í an dé-ocsaíd siorcóiniam, ZrO2, an chomhdhúil is tábhachtaí. Is féidir í a úsáid mar chosaint ar an tine agus ar an teas, in oighinn agus i dtinteoga, agus déantar seoda saorga, cineál "diamaint bhréige", as chomh maith - siorcóinia a thugtar ar an gcineál sin "diamant" freisin. "Seoid" siorcóiniam eile é an siorcón - ainm a thugtar ar shileacáití an tsiorcóin. Bíonn siorcón le fáil go coitianta, agus úsáidtear é le substaintí éagsúla a theimhniú (le hiad a dhéanamh teimhneach, nó neamh-thrédhearcach).
Acadamaidh Dhornaich
deas|250px|thumb|Acadamaidh Dhornaich Is meánscoil suite i gComhairle na Gàidhealtachd é Acadamaidh Dhornaich.
Treallchogaíocht (leabhar)
Is leabhar é Guerra de guerrillas (Treallchogaíocht i Spáinnis) a scríobh an muirthéachtaí agus treallchogaí Mharxach Airgintíneach-Cúbach Che Guevara. Foilsíodh i gCúba é sa bhliain 1960, tamaillín tar éis gur éirigh le Fidel Castro agus a lucht leanúna, ina raibh Guevara mar cheann de na taoisigh, an bua a fháil sa chogadh a threascair an deachtóir Fulgencio Batista.
Cé go bhfuil a lán cosúlachtaí idir a leabhar agus an leabhar a scríobh an taoiseach Síneach Mao Zedong, "Maidir le Treallchogaíocht", mhaígh Guevara nár léigh sé an leabhar sin riamh. Dúirt sé gur scríobh sé a shaothar bunaithe ar a thaithí féin fad agus a bhí sé ag fearadh cogadh, a chríochnaigh le bua ar an 1 Eanáir, 1959. Ina theannta sin, léigh Guevara dhá leabhar a foilsíodh le linn Cogadh Cathartha na Spáinne (1936-1939), dar teideal "Cogaí Nua" agus "Leighis i gcoinne Gabháltas" faoi seach. Leag na leabhair seo béim ar thábhacht spreagadh polaitiúil agus modhanna eagraíochta.
Isadora Duncan
Bás
Ar 14 Meán Fómhair 1927, bhain timpiste mharfach di; chuaigh a scairf i bhfostú i roth gluaisteáin agus in aois 51 bliain di.
Billy Lawless
Is Seanadóir agus fear gnó Éireannach é William Gordon "Billy" Lawless, a rugadh ar 4 Iúil 1951. Tá sé ina sheanadóir ó ainmnigh an Taoiseach sa phost sin ar 11 Bealtaine 2016.
Is as Ráthún, Contae na Gaillimhe é. Sna 1980idí bhí sé ina chathaoirleach ar Fhine Gael i dtoghcheantar na Gaillimhe Thiar. Sheas sé do Chomhairle Chathair na Gaillimhe sa bhliain 1991 ach níor éirigh leis.
2010
Eachtraí
mion|Críochnaíodh an Túr [[Burj Khalifa in Dubai. ]]
Fír flathemon
Gáu flathemon
Tá roinnt samplaí le fáil sna seanscéalta. In Cath Maige Mucrama, thug Lugaid mac Con breith bhréagach ar thaobh a mhná chéile. In Toghail Brú Dá Dearga, níor chuir Conaire Mór a ladar isteach in aghaidh a leas-deartháireacha coiriúla. Sháraigh Conn Céadchathach a gheis, nuair a phós sé Bé Chuma agus dhíbir a mhac Art le bliain as an ríchathair, Teamhair.
Jack Charlton
Imreoir agus bainisteoir sacair ab ea John "Jack" Charlton (a rugadh ar an 8 Bealtaine 1935 i Northumberland, Sasana agus a d'éag ar 10 Iúil 2020). Chaith Jack Charlton 10 mbliana ina bhainisteoir ar fhoireann sacair na hÉireann idir 1986-96. Bhí Charlton i gceannas do ré órga inar cháiligh an tír den chéad uair do chomórtais mhóra an domhain. Tá an Sasanach sa Táin in Éirinn mar gheall ar na gaiscí a rinne foireann na hÉireann agus é ina cheann feadhna orthu.
Bainisteoir na hÉireann
Ba é Charlton an chéad eachtrannach a ceapadh mar bhainisteoir ar fhoireann sacair na hÉireann nuair a tugadh an post dó i 1985. Bhain an fhoireann áit amach ag mórchomórtas idirnáisiúnta den chéad uair nuair a cháiligh siad do EURO 88 in Iarthar na Gearmáine. Bhí Charlton i gceannas ar Éirinn do chuid na cluichí is tábhachtaí agus na hócáidí spóirt is taibhsiúla i stair na tíre, ina measc
Muintir na hÉireann
Is Caitlicigh formhór (os cionn 70%) an daonra. Is Protastúnaigh formhór na coda eile, beagán níos mó ná leath na ndaoine in Ulaidh, agus iad roinnte idir eaglaisí éagsúla, go háirithe Preispitéirigh agus Anglacaigh (a bhaineann le hEaglais na hÉireann. Féach ar an alt Creideamh in Éirinn le tuilleadh sonraí).
Much Apu About Nothing
Craoladh an tríú heipeasóid is fiche, "'Much Apu About Nothing", den seachtú sraith The Simpsons ar an 5 Bealtaine 1996. Scríobh David S. Cohen an eipeasóid seo. D'fhéach 11.3 milliún duine ar an eipeasóid.
Margadh na Feirme
Stair
mion|Páirc na Seansaireachta Leagadh Plás Margadh na Feirme amach i lár an 17ú céad mar cheantar i gcomhair margadh. Go dtí gur rinneadh athchóiriú ar ag tús an 21ú céad, bhí an cearnóg líneáilte le 'clóis feirme' ionchathrach agus beostoc iontu. I 1964, chaith Richard Burton agus Elizabeth Taylor roinnt ama anseo mar go raibh Burton ag obair ar scannán suite i Margadh na Feirme. Bhí Burton ag déanamh aisteoireachta i scannán bunaithe ar úrscéal le John le Carré, The Spy Who Came in from the Cold. Sheas Margadh na Feirme isteach i gcomhair Seicphointe Séarlas sa scannán.
Tá ailtireacht chomhaimseartha agus dó dhéag crainn soilsiú atá 26.5 méadar ar airde le lasair atá 2 mhéadar ar airde le feicéail mórthimpeall ar an gcearnóg. Cé nach bhfuil na lasair ar siúl go minic, is féidir dathanna éagsúla a chur ar na crainn soilsiú i rith ócáidí cultúrtha i rith na bliana. Mar shampla, athraíodh go dath glé glas iad i rith ceiliúradh Lá Fhéile Pádraig agus athraíodh iad go dathanna an tuar ceatha i gcomhair oíche na hoscailte an Féile Scannánaíochta LGBT Idirnáisiúnta GAZE 2015 ins an 'Lighthouse Cinema' i Margadh na Feirme. mion|Market Area Baineadh úsáid as an gcearnóg mar láthair cheolchoirme i ndiaidh an athchiriú ach cuirfear deireadh le seo de bharr go raibh muintir na háite ag gearán.
Domhnach Bat
Stair
Paróiste ar leithligh i dTuaisceart Fhine Gall in Ard-Deoise Caitliceach Rómhánach Bhaile Átha Cliath is ea Domhnach Bat agus tá sé anois mar chuid de pharóiste Domhnach Bat-Phort Reachrainn, agus Baile Anraí, ar a bhfreastalaíonn Eaglais Chaitliceach Rómhánach Naomh Pádraig.
Halla an Pharóiste
Chuir halla an pharóiste tús lena shaol mar Eaglais Chaitliceach. Úsáideadh halla an pharóiste mar eaglais ar feadh beagnach 100 bliain go dtí 1903 nuair a tógadh an séipéal nua. Ansin rinneadh Halla na Paróiste den tseaneaglais. Ba chuid luachmhar den phobal Halla an Pharóiste agus bhí go leor úsáidí ann mar dhíolacháin oibre agus damhsaí. Tionóladh cruinniú an-tábhachtach ansin i 1918- cruinniú frith-choinscríofa a thionóil an chléir nár aontaigh leis na Sasanaigh a chuir fir Éireannacha i bhfeidhm san arm. Úsáidtear Halla an Pharóiste atá os cionn 200 bliain d’aois fós le haghaidh cruinnithe, díolachán oibre, treoraithe cailíní agus clubanna eile. Is cuid an-tábhachtach den phobal é.
Oideachas
Scoil Náisiúnta- Scoil Phadraic Cailini mion|Teach an Droichead Nua Scoil Náisiúnta Naomh Pádraig na buachaillí
Pápa Pius XII
Pápa
Cé go bhfuil an-chuid scríobtha i gcoinne polasaithe Pius i leith na Gearmáine, ag an am aithníodh é mar an t-aon guth amháin a bhí le cloisteáil ar fud na hEorpa. Ar ndóigh, cheap roinnt daoine gur imigh sé thar fóir.
Victoria na Séiséal
mion|An túr cloig i lár Victoria Is é Victoria príomhchathair Phoblacht na Séiséal san Aigéan Indiach. Tá Victoria suite ar an taobh thoir thuaidh de Mahé, an t-oileán is mó sna Séiséil. Sa bhliain 2010 bhí cónaí ar 26,450 duine sa chathair, na bruachbhailte curtha san áireamh. Tá 90,945 duine ina gcónaí sa tír uilig.
Formaildéad
Is é an formaildéad nó an meatánal CH2O an ceann is simplí de na haildéid. Gás gan dath é le teocht an tseomra, agus boladh láidir sainiúil as. Inniu, is mó mar amhábhar do chomhdhúile orgánacha eile a úsáidtear é, ach sna laethanta a bhí, d'úsáidtí tuaslagán uisce an fhormaildéid, an fhormailin, le heiseamail a thaisceadh sa bhitheolaíocht, sin nó mar fhrithsheipteán, is é sin, le baictéir a mharú. Tá an formaildéad sách nimhiúil don duine, áfach, agus is mór an priacal atá ann don tsláinte, go háirithe le taobhshúil ar chomh coitianta atá sé i gcónaí sa tionsclaíocht cheimiceach. Bíonn formaildéad le fáil go nádúrtha ar domhan.
RTÉ 3
Ba é RTÉ 3 an teideal oibre a bheidh le déanamh ag RTÉ. Ar an cainéal, bheadh a lán clar difriúla, agus beidh clár as an gcartlann freisin.
An Réin
Is abhainn mhór Eorpach í an Réin. Tá foinse na habhann ar fáil i nGraubünden in oirdheisceart Alpa na hEilbéise agus is cuid de teorann na hEilvéise-na hOstaire, na hEilvéise-na Lichtinstéin, na hEilvéise-na Gearmáine í, agus teorainn na Franince-na Gearmáiné, ansin sreabhann sí tríd Dhúiche na Réineagus sa deireadh folmhaíonn sí isteach ar chósta na Mara Thuaidh san Ísiltír. Is í an dara habhainn is faide i Lár agus Iarthar na hEorpa (i ndiaidh an Danóib), ag thart ar 1,230 km (760 míle), le toilleadh ciúbach thart ar 2,900 m3 / s.
Belinda Bencic
Is imreoir leadóige gairmiúla as An Eilvéis í Belinda Bencic. Rugadh í ar an 10 Márta 1997.
Roberta Vinci
Is iarimreoir leadóige gairmiúla as An Iodáil atá ar scor í Roberta Vinci. Rugadh í ar an 18 Feabhra 1983.
Comhairle Cathrach Dhoire
deas|250px|thumb|Comhairle Cathrach Dhoire Is comhairle i gContae Dhoire í Comhairle Cathrach Dhoire.
An Mhainistir Mhór
Ba í An Mhainistir Mhór an chéad mhainistir Chistéirseach in Éirinn. Mellifont Abbey a thugtar uirthi sa Bhéarla, ainm a tháinig ón Laidin: 'Tobar Meala'. Bunaíodh í sa bhliain 1142. Tá sí suite i gContae Lú, thart ar 10km ó Dhroichead Átha. Níl fágtha di anois ach fothracha agus is séadchomhartha náisiúnta é an suíomh.
Chloë Sevigny
Is ban-aisteoir, iar-mhainicín, dearthóir faisin, stiúrthóir scannán agus scáileáin Meiriceánach í Chloë Stevens Sevigny, a rugadh ar an 18 Samhain 1974. Bhí sí amach i 1992 ag eagarthóir Irisleabhar de Meiriceánacha Iris dtugtar Sassy Magazine, iris óige dírithe ar chailíní óga, mar aisteoir, tá sí ar eolas as a cuid rólanna sa scannán conspóideach ón mbliain 1995 Kids, i measc léirithe cineamatagrafacha eile, bhí sí le feiceáil freisin sna sraitheanna teilifíse American Horror Story, Big Love, Hit & Miss agus Portlandia.
Lacha ghob-bhuí
Is éan í an lacha ghob-bhuí Is baill d'fhine na Anatidae iad.
Damhán alla cíorchosach
Is araicnid é an damhán alla cíorchosach. Is ball d'ord na n-Araneae é.
Agáit
clé|250px|mion|Agáit
Tsvetana Pironkova
Is imreoir leadóige gairmiúla as An Bhulgáir í Tsvetana Pironkova. Rugadh í ar an 13 Meán Fómhair, 1987.
Tonbridge
Is baile suite in Kent é Tonbridge.
Pápa Beinidict XV
Bhí Beinidict XV mar phápa ar an Eaglais Chaitliceach idir 1914 agus 1922. Bhí sé ina phápa le linn an Chéad Chogadh Domhanda agus an Réabhlóid Bhoilséiveach sa Rúis. Tháinig sé i gcomharbacht ar Naomh Pius X agus tháinig Pius XI ina dhiaidh.
Saol
Rugadh Giacomo della Chiesa i nGenova san Iodáil i 1857. Bhain sé dochtúireachta amach sa dhlí sula oirníodh ina shagart é. Tháinig sé ag obair leis an Cairdinéal Mariano Rampolla, níos déanaí Nuinteas aspalda i Madrid, agus Rúnaí Stáit don Phápa Leo XIII.
Mile End
Is baile é Mile End atá suite sa bhuirg Tower Hamlets, Londain Thoir.
Aithech fortha
I seanchas ársa na hÉireann, Aitheach fóire (Sean-Ghaeilge Aithech fortha   ) ba ea duine saor a sheasadh ar son an rí dá dtabharfaí cás clúmhillte ina éadan.
Úinéir talún comóntach ba ea an t-aitheach, aitheanta fosta mar 'grád féine'. Flaith ba ea é, díreach le taobh uaisle na ndraoithe, san áireamh vates, filí, lianna, staraithe, gabha, ceardaithe carbad agus dlíodóirí, agus an t-aos dána fosta. Bhíodh ceart ag baill na flaithe d'íocaíocht i gcáin agus in éiric, mar shampla le taobh lóg n-enech.
Seiris
250px|mion|clé|Seiris - an deoch Is fíon treisithe as an Spáinn í seiris.
Cócaireacht na Seapáine
mion|275px|clé|Bia Seapánach: iasc, anraith miso, rís, agus tae. mion|clé|240px|Cuid de [[yakisoba i Osaka.]] Is éard is cócaireacht na Seapáine ann ná an chócaireacht mar a dhéantar í go traidisiúnta sa tSeapáin.
Pápa Pius X
Bhí Pius X (nó Giuseppe Melchiorre Sarto, 2 Meitheamh 1835 - 20 Lúnasa 1914) mar phápa ar an Eaglais Chaitliceach ó 1903 go dtí 1914 (nuair a bhris an Chéad Chogadh Domhanda amach). Tháinig sé i gcomharbacht ar Leo XIII agus tháinig Benedict XV ina dhiaidh.
2ú haois
Is í an dara haois an aois a mhair ó 101 AD go dtí 200 AD.
Tarluithe
mion|Balla Haidrian in [[Northumberland, lámh le Housesteads]]
Ráth Claon
Is barúntacht suite i gContae an Longfoirt é Ráth Claon.
John Boozman
Is é John Boozman (10 Nollaig, 1950 ar rugadh é) seanadóir Stáit Aontaithe Mheiriceá sinsearach ó Arkansas. Is ball den Páirtí Poblachtach é.
Sruthail
Is barúntacht suite i gContae an Longfoirt é Sruthail.
Aiteach
Téarmaí maslacha
Ciallaíonn "piteog" fear a bheadh ag déanamh obair mná freisin, de réir Pádraig S. Mac a' Ghoill. Rinne William Carleton, scríbhneoir as Tír Eoghain, taifead ar an bhfocal "piteog" i 1830, agus tá an focal "piteog" iontach sean.
CLG Cromadh
Páirc Imeartha
Is í Páirc na nGael ar Bhóthar an Teampaill, 1 km siar ó lár an bhaile páirc imeartha an Cromadh. Cé go bhfuileadar ag imirt gan stad ar an suíomh céanna ó bhlianta na 1880í, níor cheannaigh an club é go dtí an bhliain 1974.
Bun-sgoil Gháidhlig Inbhir Nis
deas|250px|thumb|Bun-sgoil Gháidhlig Inbhir Nis Is bunscoil suite i gComhairle na Gàidhealtachd é Bun-sgoil Gháidhlig Inbhir Nis.
Dan Coats
Is iarpholaiteoir agus taidhleoir Meiriceánach é Dan Coats (r. 16 Bealtaine 1943). seanadóir Stáit Aontaithe Mheiriceá sinsearach ó Indiana a bhí ann sna blianta 1989–1999 agus arís sna blianta 2011–17. Ba ambasadóir na Stát Aontaithe chuig an Ghearmáin é ó 2001 go 2005. Ó 16 Márta 2017 i leith tá sé ina Stiúrthóir Faisnéise Náisiúnta faoi Trump. Is ball den Pháirtí Poblachtach é.
Aos dána
Maraon le gach aicme shóisialta SeanGhaelach, bhíodh saol an aosa dána go dian cóirithe, mar shampla, leis na dlíthe Bretha Crólige nó Lóg n-enech, inar socraíodh i measc eile a bhfiúntas i gcás gona nó báis.
Maximilien Robespierre
Saol
Bhítí ag maíomh gur de bhunadh na hÉireann é ach dealraíonn sé nach bhfuil aon bhunús leis an ráiteas sin.
Pápa Consaidín
Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é Consaidín.
Cill Eo
Is sráidbhaile agus paróiste suite i gContae an Longfoirt í Cill Eo.
Pápa Gréagóir III
Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é Gréagóir III.
Marcos Baghdatis
Is i-arimreoir leadóige gairmiúla as An Chipir é Marcos Baghdatis. Rugadh é ar an 17 Meitheamh 1985. Bhí sé chomh hard le huimhir 8. Shroic sé ceannais an Australian Open i 2006.
Wharton, Texas
Is é Wharton príomhbhaile Contae Wharton, Texas. Bhí 8,832 ina gcónaí i Wharton sa bhliain 2010.
George Stephenson
Innealtóir Sasanach ab ea George Stephenson (9 Meitheamh, 1781 - 12 Lúnasa, 1848).
Pápa tofa Stiofán
Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é an Pápa tofa Stiofán.
Adnan Menderes
Dlíodóir agus státaire Turcach ab ea Adnan Menderes (1899 – 17 Meán Fómhair 1961). Bhunaigh Menderes an Páirtí Daonlathach sa bhliain 1946. Bhí sé ina Phríomh-Aire ar an rialtas Turcach ar feadh níos mó ná deich mbliana, ó 1950 go 1960.
Cathair-Eaglais Inbhir Nis
deas|250px|thumb|Cathair-Eaglais Inbhir Nis Is ardeaglais na Eaglais Easbaigeach na h-Alba suite i gComhairle na Gàidhealtachd í Cathair-Eaglais Inbhir Nis.
Droichead na hEislinne
Is baile suite i gContae Liatroma é Droichead na hEislinne.
Caisteal Tioram
Is caisleán suite i gComhairle na Gàidhealtachd é Caisteal Tioram.
Naomh Agaistín
Luathshaol
Rugadh Aurelius Augustinus i dTagaste san Afraic Thuaidh i 354. Ba saoránach Rómhánach págánach a athair, Patricius agus ba Bhearbéir agus Chríostaí a mháthair, Naomh Monica. Níor báistíodh é agus é ina leanbh.
Siopa
250px|thumb|Siopa Is foirgneamh é siopa ina ndíoltar earraí nó seirbhísí.
Naomh Bríd
Féilire
Ceaptar gur ar an 1 Feabhra a fuair Naomh Bríd bás agus mar sin déantar ceiliúradh uirthi ar an lá seo. Is é an 1 Feabhra tús an earraigh san fhéilire Éireannach chomh maith.
Georgy Malenkov
Turnamh
Sa bhliain 1957, áfach, bhí air éirí as arís nuair a rinne sé iarracht mí-rathúil an ruaig a chur ar Chruistsiof, i gcomhoibriú le Nikolai Bulganin, Vyacheslav Molotov, agus Lazar Kaganovich (an Grúpa Frith-Pháirtí, mar a thugtaí orthu). clé|mion|333x333px|Cárta aitheantais Níor daoradh iad chun báis, mar a ndéantaí i laethanta Stáilín, ach cuireadh laghdú ollmhór ar an tionchar a bhí acu ar pholaitíocht na tíre.
Caisteal Inbhir Nis
Is caisleán suite i gComhairle na Gàidhealtachd é Caisteal Inbhir Nis.
Caisteal Bharraich
clé|250px|mion|Caisteal Bharraich Is caisleán suite i gComhairle na Gàidhealtachd é Caisteal Bharraich.
Ceantar Síneach, Londain
Is baile é an Ceantar Síneach atá suite sa bhuirg Cathair Westminster, Londain Láir.
Lúthchleasaíocht
De ghnáth, déantar idirdhealú eatarthu idir raonmhíreanna agus coimhlintí faiche.
Muire na Críostaíochta
Tagann grúpaí ó 16 náisíún thaobh amuigh den bhFrainc agus tá grúpa Éireannach á eagair ag Cumann an Aifreann Laidinigh.
Cluiche na Bliana
Buaiteoirí Cluiche na Bliana GameSpot
PC Eallóg
Auraicept na n-Éces
mion|220px|fol. 170v as Leabhar Bhaile an Mhóta, Incipit an Auraicept.
Ogham
Maraon le cás tús áite na dteangacha Gaelacha, maíonn an tAuraicept gur chum Fenius Farsaid ceithre aibítir: Eabhrais, Ghréigis and Laidin; agus sa deireadh Ogham. Maítear fosta gurb an aibítir is críochnúla é an Ogham póite gur cumadh é ar deireadh. Is é an téacs an fhoinse gurbh as crainn a ainmníodh na litreacha, ach moltar i dteannta sin gurbh fhéidir gur ainmníodh iad as na cúig baill is fiche de scoil Fenius.
Contae Willacy, Texas
Is contae i Texas é Willacy. Is é Raymondville príomhbhaile an chontae agus an chathair is mó sa chontae. Bhí 22,134 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2010.
Veronica Guerin
Feallmharú
Lámhachadh Guerin don chéad uair agus í sa bhaile ar an 30 Eanáir, 1995. Ba léir go raibh sí i ndainséar. Is mór an t-iontas, ag féachaint siar, nár deineadh a thuilleadh ó thaobh slándála clé|mion|Adhlacadh Guerin i [[Reilig Bhaile an Dairdisigh (Dardish), cóngaracht le Aerfort Bhaile Átha Cliath.]] Feallmharaíodh Guerin an bhliain ina dhiaidh sin, agus í ina suí ina hOpel Calibra ag na soilse tráchta ar Mótarbhealach Nás na Rí, cúpla míle amuigh ón gcathair. Ba bheirt fhear a bhí ag taisteal ar ghluaisrothair a rinne an t-ionsaí, sular theith siad go tapaidh ón láthair. D'éag Guerin ar an toirt.
Francisco Pizarro
Rugadh é i dTrujillo, Extremadura agus maraíodh é i Líoma.
CLG Brú Rí
Stair
Bhuaigh Luimneach Theas Craobh Iomána Sinsear an Chontae díreach ina diaidh nuair a sháraíodar ar Naomh Mícheál i gcluiche ceannais na bliana 1893 ach bhris an club suas ina pharóistí éagsúla nuair a aontaíodh coiste an chontae go gairid ina dhiaidh sin. Lean an chuid a bhí fágtha i bparóiste Cnoc na Carraige/Brú Rí féin ag imirt faoin ainm Brú Rí ach níor éirigh leo i gcraobh eile ar bith go dtí gur thiteadar as a chéile le linn na dTrioblódí.
Tháinig seans eile chucu sa bhliain 2006 agus d’érigh leo ar an tríú iarracht nuair a bhíodar ach cúilín amháin chun tosaigh ar Thobar Phádraig i ndiaidh an réiteoir an fheadóg dheiridh a shéideadh ar chraobh sinsear an chontae.
Decamerone
Bhí dhá lá sa bhreis acu, ceann a úsáideadh le haghaidh obair tí agus an ceann eile a bhí mar bhriseadh i gcomhair ómós a thabhairt do Dhia.
Sé tús an leabhair ná:
Tionchar
De bharr an gáirsiúlacht - agus in ainneoin an greann bunúsach - cuireadh cosc ar an leabhar ó am go chéile i rith na céadta ó shin.
When Flanders Failed
Craoladh "When Flanders Failed", an tríú heipeasóid den tríú sraith de chuid The Simpsons, ar an 3 Deireadh Fómhair 1991. Scríobh Jon Vitti an eipeasóid seo. D'fhéach 22.8 milliún duine ar an eipeasóid.
Caoineog
Is deoch í caoineog ina bhfuil sú, uachtar reoite, iógart reoite agus torthaí mar chomhábhair inti. Eascraíonn siad ón Bhrasaíl. Is deochanna milse, folláine iad agus tá an-thóir orthu mórthimpeall an domhan ón na 1990í ar aghaidh. Measctar na comhábhair in inneall faoi leith darbh ainm cumascóir. Doirtear an chaoineog i ngloine nó soitheach agus óltar ansin iad.
Naomh Muinice
Cé gur Críostaí a bhí inti, bhí sí pósta le fear págánach níos sine ná í darbh ainm Patricius (Pádraig i nGaeilge, ar ndóigh). Bhí triúir clainne orthu, ach ba é Naomh Aibhistín an duine ba chláiliúla dóíbh.
Thiontaigh Aibhistín ina Chríostaí nuair a bhí sé níos sine. Fuair Naomh Muinice bás gar do Róimh go gearr ina dhiaidh sin sa bhliain 387.
Lamar Alexander
Is é Lamar Alexander (July 3, 1940 ar rugadh é) seanadóir Stáit Aontaithe Mheiriceá sinsearach ó Tennessee. Is ball den Pháirtí Poblachtach é.
Rálóg uisce
Is éan í an rálóg uisce. Is baill d'fhine na Rallidae iad.
An Airméin i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg
Ghlac An Airméin páirt i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg don chéad uair sa bhliain 2007.
Pápa Gréagóir XVI
Rugadh Bartolomeo Alberto Cappellari sa bhliain 1765 i mBelluna san Iodáil. Chuaigh sé san Ord Ceamaldóilíseach ina óige, ach tháinig aird ar a chumas mar dhiagaire agus mar theangeolaí. Ba eiseann ar cheann de na cosantóirí is mó den Pápa tar éis do Napoleon na Stáit Pápúil a ghabhadh. Tar éis teacht ar ais Pius VII don Róimh in 1814, fuair an tAthair Cappellari post i seirbhís na hEaglaise sa Róimh. Rinneadh an Pápa Leo XII cairdinéal dó in 1825. Nuair a thoghadh é mar Phápa in 1831, ní raibh sé ina easpag - ba é an sagart deireanach nár easpag é a thoghadh ina Phápa.
CLG Cill Chuarnáin
Suíomh
Tá an club bunaithe i bparóiste Cill Chuarnáin in Iarthar Chontae Luimnigh, 25km siar ó Chathair Luimnigh. Tagann formhór a imreoirí as sráidbhaile Cill Chuarnáin agus as na ceantracha tuaithe máguaird ar nós Ard Lomáin, Baile Sheoinicín agus Páirc na mBó.
Na Sceirí
Martello Towers
Tá dhá Martello towers lonnaithe sa scéirí. Thógadh iad mar chosaint in aghaidh Napoleon agus na fraince i gcas go mbeadh ionsaithe ag teacht. Níor tháinig ionradh ón bhfrainach. Tá ceann amháin suite ar oiléan Naomh Pádraig agus an ceann eile suite ar Red Island ‘Oileán dhearg’.
Scoileanna
Tá ceithre búnscoileanna ar fáil do phasistí sa Scéirí. Réalt na mara, Scoil Naomh Pádraig, Holmpatrick N.S agus Educate Together. Tá meánscoil amháin sa Scéirí. Skerries community college. Cólaiste phobal Na Scéirí. Bhunaigh an scoil i 1982,  is scoil mheasctha é. Tá thart ar 1000 daltaí ag freastáil ar chólasite phobal Na Scéirí.
Cairbre
Naisc sheachtracha
Comhairle Bhéaloideas Éireann 1985. ISBN 0-901120-90-1,lch 660. https://www.jstor.org/stable/20522294
Contae Apache, Arizona
Stair
Bunaíodh Contae Apache ar 24 Feabhra 1879.
Orrin Hatch
Ba pholaiteoir Meiriceánach é Orrin Hatch, a rugadh ar 22 Márta 1934 in Iowa agus a fuair bás ar 23 Aibreán 2022. Ba sheanadóir Stáit Aontaithe Mheiriceá sinsearach ó Utah (1977-2019) é. Ba bhall den Pháirtí Poblachtach é. I ndiaidh 40 bliain sa Seanad, chinn Hatch gan seasamh i gcomhair an tsuíocháin arís sa toghchán i mí na Samhna 2018. Chuaigh Mitt Romney i gcomharbacht air sa Seanad nua a tháinig le chéile ag tús na bliana 2019.
Pápa Pius IX
Pápa
Nuair a rinne na náisiúnaí Iodáileacha ionsaigh ar an Róimh in 1848, bhí ar an bpápa éalú ón Róimh. Tháinig sé ar ais le mheon athraithe, agus fís fíor-choimeádach aige. clé|mion I 1860 ghabh Garibaldi mór-chuid de críocha an Phápa, am a bhí aontú na hIodáile ar siúl. Ghabh an Ríocht Iodálach an Róimh agus Stáit an Phápa. Ó shin i leith, chuir Pius IX 'príosún ach na Vatacáine' air féin. Thosaigh mór-fhadhbanna ansin le Poblacht nua na Fraince agus Impireacht na Gearmáine tar éis do Bismarck an Kulturkampf a cuir i bhfeidhm. Ba léir nach raibh an meas céanna ar na mór-chumhachtaí ar an bPápa níos mó. mion|clé
Seventeen Seconds
Is albam é Seventeen Seconds ón mbanna The Cure.
Rivaldo
Is peileadóir sacair é Rivaldo Vítor Borba Ferreira, nó Rivaldo de ghnáth (rugadh 19 Aibreán, 1972 i bPaulista, i Pernambuco, sa Bhrasaíl). Dála peileadóirí Brasaíleacha eile (m.sh. Pelé, Romário, agus Ronaldo), is fearr aithne air le aon ainm amháin. Ionsaitheoir lár páirce a bhíonn ann de ghnáth. D'imir sé le roinnt clubanna sa Bhrasail, sa Spáinn agus in Angóla. Is le Mogi Mirim sa Bhrasaíl atá sé ag obair faoi láthair (2014).
CLG Brú na Déise
Stair
Is cosúil é gur tharla achrann éigin tar éis cluiche ceannais na bliana 1925 mar bhunaíodh club eile an pharóiste, Fánaithe na Camóige díreach ina dhiaidh agus bhuaigh an fhoireann sin Craobh Iomána Sóisear an Deiscirt ar an gcéad iarracht sa bhliain 1926. Bhí Brú na Déise féin ag imirt iomána sóisir le linn blianta tosaigh na 1930í agus cé gur bhuadar an comórtas sin roinnt uair le linn blianta na 1940í agus blianta na 1960í, níor éirigh leo riamh Craobh Iomána Sóisear an Chontae a ghabháil.
Ba chlub iomána sinsear é nuair a tháinig na grádanna teoranta i bhfeidhm sa chontae sa bhliain 1988 ach bhíodar tar éis titim síos go dtí an grád idirmheánach le teacht na Mílaoise. D’fhanadar anseo go dtí gur bhuadar Craobh Iomána Idirmheánach Chontae Luimnigh sa bhliain 2008.
Páirc Imirhte
Bhí páirceanna ar chíos ag Brú na Déise sa pharóiste sular cheannaíodar a bpáirc imeartha féin sa bhliain 1956. Nuair a osclaíodh é le cluiche iomána idir Luimneach agus Corcaigh i mí Aibreáin na bliana dár gcionn, tháinig slua 6,000 daoine chuig lárionad nua spóirt ina raibh cúrsa mini-ghalf, cúirteanna leadóige agus áiseanna traenála agus féachana a bhí réabhlóideach in Éirinn le linn blianta crua na 1950í. Is í páirc Brú na Déise, atá suite 500km ó Phríomhshráid an bhaile ar Bhóthar an Ospidéil, fós an tríú páirc iomána is tábhachtaí sa chontae.
Cúirt an Easbaig
Is amharclann í Cúirt an Easbaig (Béarla: Eden Court Theatre), agus í suite in Inbhear Nis, i gComhairle na Gàidhealtachd.
Oíche Chiúin
Liricí
Is iad na focail (as Gaeilge) ná:
Unterm Rad
An Scéal
Is faoi saol agus oiliúint Hans Giebenrath, buachaill tréitheach,a rugadh is tógadh i mbaile beag sa Ghearmáin, é an scéal seo. Déanadh neamart ar a fhorbairt pearsanta agus a athair is a teagascoirí ag díriú isteach go hiomlán ar a oiliúint acadúil. Bhain sé amach áit ins an gCliarscoil i Maulbronn, agus é cáilithe san dara háit sa scrudú iontrála. Bhí súil thar na beartaibh go néireodh go geal leis.
Comann Camanachd Cheann na Creige
Is club camanachd suite i gComhairle na Gàidhealtachd é Comann Camanachd Cheann na Creige.
Dúnmharú Jill Meagher
Ba ríléir go ndeachaigh an scéal truamhéalach i bhfeidhm go han-mhór ar mhuintir na hAstráile, ar mhuintir Melbourne ach go háirithe. Thóg na daoine áitiúla scrín ar chosán na sráide. Bhí breis is tríocha míle duine páirteach i mórshiúl in Melbourne le comhbhá a léiriú.
Michael Bolochoweckyj
Is imreoir sacair Albanach é Michael Bolochoweckyj a rugadh i mí na Bealtaine, 4, 1984. Faoi láthair imríonn Bolochoweckyj don chlub Forfar Athletic. D'imir sé le Ross County (le haghaidh aon mhí dhéag) roimh chuaigh sé go h-Alloa Athletic, i mí Eanáir 2004. I séasúr 2006/07 d'imir sé go maith agus scóráil sé trí chúl, ceann amháin in aghaidh Forfar Athletic, ach fuair sé an chéad chárta dearg nuair a bhí sé ag imirt i gcluiche i gcoinne Ayr United.
Pápa Pius VIII
Bhí Pius VIII (20 Samhain, 1761 – 1 Nollaig, 1830) ina phápa ar an Eaglais Chaitliceach idir Márta 1829 agus Nollag 1830.
Clarence (sraith theilifíse 2014)
Is é Clarence an tsraith bheoite Mheiriceánach. Baineann sé le gnáthshaol Clarence Wendle, agus leis an gcaoi a réitíonn sé fadhbanna. Craoladh an chéad eipeasóid ar 14 Aibreán 2014 ar ghréasán Cartoon Network. Ó shin i leith, craoladh os cionn 130 eipeasóid go dtí gur chríochnaigh sé an 24 Meitheamh 2018.
Dearnadóireacht
alt=Seanfhear ag féachaint go grinn ar lámh fhir eile|mion|Pictiúr de chuid [[Pietro Muttoni d'fhear feasa ag déanamh dearnadóireachta ar son saighdiúra]]
Citseap
Chuaigh an citseap Malaech chun leitheadúlachta sa Bhreatain Mhór agus sna coilíneachtaí go géar gasta i rith na hochtú haoise déag, ach níor tháinig an citseap trátaí, mar is aithin dúinn é inniu, ar an bhfód ach i dtús na naoú haoise déag, sna Stáit Aontaithe. Sandy Addison a bhí ar an gcéad duine a cheap an t-oideas do chitseap trátaí sa bhliain 1801, agus tháinig an t-oideas sin i gcló ar an leabhar cócaireachta úd Sugar House Book. Ina dhiaidh sin, chuaigh oidis don chitseap trátaí i gcló i leabhair chócaireachta eile i Meiriceá, go háirithe ar an Virginia Housewife le Mary Randolph, leabhar a raibh an-tionchar aige ar nósanna cócaireachta sna Stáit.
Frank Pakenham, 7ú hIarla an Longfoirt
Polaiteoir agus leasaitheoir sóisialta Briotanach ab ea Francis Aungier Pakenham, 7ú hIarla an Longfoirt, 1ú Bharún Pakenham, KG, PC (5 Nollaig 1905 - 3 Lúnasa 2001).
Comann Camanachd Cabar Feidh
Is club camanachd suite i gComhairle na Gàidhealtachd é Comann Camanachd Cabar Feidh.
Cé Bhréanainn
Sráidbhaile beag is ea Cé Bhréanainn atá lonnaithe ó thuaidh ó Leithinis an Daingin thart ar 11 ciliméadar soir ó thuaidh ón Daingean agus thart ar 40 ciliméadar siar ó Thrá Lí.
Cian O’Callaghan
Is ball de na Daonlathaigh Shóisialta é Cian O'Callaghan. Rugadh é i mí Bealtaine 1979. Ba é an chéad méara aerach in Éirinn. Seasann sé ar an gComhairle Contae Fhine Gall. Roimhe seo, bhí sé ina bhall de Pháirtí an Lucht Oibre. Toghadh é mar Theachta Dála san Olltoghchán 2020.
Prescott Bush
Ba bhancaeir agus sheanadóir na Stát Aontaithe ó Connecticut é Prescott Bush (15 Bealtaine 1895 - 8 Deireadh Fómhair 1972). Rugadh in Columbus, Ohio é. Athair George H.W. Bush agus seanathair George W. Bush a bhí ann. Ball den Pháirtí Poblachtach ba ea é. Bhí Prescott Bush pósta le Dorothy Walker Bush. I gcathair Nua-Eabhrac a d'éag sé.
Máire Ní Thuathail
Bhí Máire Ní Thuathail (29 Iúil 1959 - 19 Meán Fómhair 2016) ina Stiúrthóir Bainistíochta ar Eo Teilifís sa Spidéal agus ina Léiritheoir Feidhmiúcháin ar an sobaldráma Ros na Rún. Bhí tionchar as cuimse ag Máire Ní Thuathail ar chúrsaí teilifíse i nGaeilge. Bhí sí ar dhuine de cheannródaithe theilifís na Gaeilge le breis is 25 bliain agus bhí baint mhór aici le forbairt na hearnála teilifíse Gaeltachta. mion
Dúnmharú Sophie Toscan du Plantier
Imeachtaí
mion|[[Droichead na Bandan]]
Fíonach, Contae Liatroma (Carraig Álainn)
Clog na Rí
De réir an finscéil, baineadh úsáid as an 'gClog na Rí' chun ríthe a bhaisteadh. Tá roinnt samplaí ann, san áireamh Fergus agus Domhnall (ríthe comhpháirteacha na hÉireann), Conall Gulban, Aengus MacNatfriach (Rí Chaiseal) agus Branduff (Rí Laighean). Ní fios aon duine an dáta a ndearnadh an Clog na Rí, ach b'fhéidir go raibh sé idir 1050 nó 1150. Bhí an Clog na Rí déanta as cré-umha. Ar an drochuair, bhí sé caillte i 2010, sa thine ag Ardeaglais Naomh Mel.
Leabhar Fidhnacha
Críochnaíodh é sa mhainistir i 1516. Scríobh roinnt daoine é, go hiondúil na manaigh, i dtréimhsí éagsúla. Is sampla den scoth é de litríocht Ghaeilge. Tá codanna éagsúla ann, mar shampla:
Oideachas
Tá bunscoil amháin i bhFíonach darbh ainm ‘bunscoil Naomh Chaillín’. Aistríonn sé go ‘St. Caillin’s N.S’, as Béarla. Is scoil mheasctha í. Tá 92 daltaí ann. Is scoil chaitliceach í.
Threskiornithidae
Tacsanomaíocht
Tugadh Plataleidae ar an fhine Threskiornithidae roimhe seo. Measadh uair amháin go raibh baint ag na Corra leitheadacha agus na hÍbisí le grúpaí eile lapairí fadachosacha san ord Ciconiiformes. Fuair staidéar amach le déanaí go bhfuil siad ina mbaill den ord Pelecaniformes. Mar fhreagra ar na fionnachtana seo, rinne an Chomhdháil Éaneolaíoch Idirnáisiúnta (CÉÍ) (Béarla:The International Ornithological Congress (IOC)) athaicmiú ar na Threskiornithidae agus a chomhthacsóin Ardeidae faoin ord Pelecaniformes in ionad an oird roimhe seo Ciconiiformes. Ceist oscailte is ea an bhfuil nasc cómhalartach monafileolaíoch ag an dá fhofhine. Cuimsíonn iontráil an South American Classification Committee do Threskiornithidae an ráiteas seo a leanas; Two subfamilies are traditionally (e.g., Matheu & del Hoyo 1992) recognized: Threskiornithinae for ibises and Plataleinae for spoonbills; because the main distinction has to do with bill shape, additional information, especially genetic, is required to recognize a major, deep split in the family.
Banc Ceannais na hÉireann
Ról rialála
Déanann an Banc Ceannais monatóireacht agus forfheidhmiú ar chosaint tomhaltóirí, ar iompar gnó agus ar riachtanais stuamachta na n-institiúidí airgeadais atá ag feidhmiú in Éirinn. Beartaíonn an Banc Ceannais freisin ar cad iad na riachtanais is bunúsaí inniúlachta is gá do ghnólachtaí iad a chomhlíonadh.
Jeff Merkley
Is é Jeffrey Alan Merkley (ar 24 Deireadh Fómhair 1956 a rugadh é) seanadóir Stáit Aontaithe Mheiriceá sóisearach ó Oregon. Is ball den Pháirtí Daonlathach é.
An Bhealarúis i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg
Ghlac An Bhealarúis páirt i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg don chéad uair sa bhliain 2003.
Plútóiniam
Samplaí de chomhdhúile an phlútóiniam iad an teitreafluairíd phlútóiniam PuF4, an hidríd (déhidríd) phlútóiniam PuH2, an aonocsaíd phlútóiniam PuO agus ag dé-ocsaíd phlútóiniam. Is idirchéim í an teitreafluairíd in aonrú an phlútóiniam mar ghlanmhiotal: nuair a imoibreoidh an teitreafluairíd le miotail cré-alcaileacha, rachaidh an miotal cré-alcaileach i gcomhdhúil leis an ocsaigin agus gheofar plútóiniam ina dhúil ghlan.
Rand Paul
Is é Rand Paul an seanadóir Stáit Aontaithe Mheiriceá sóisearach ó Kentucky. Ar 7 Eanáir 1963 a rugadh é in Pittsburgh, Pennsylvania. In Texas a tógadh é. Is ball den Pháirtí Poblachtach é, dála a athair, Ron Paul, polaiteoir a sheas roinnt uaireanta sna réamhthoghcháin uachtaránachta ar lorg ainmniúcháin an Pháirtí Phoblachtaigh.
Herbert Kohl
Tagairtí
‪‬
Litriú na Gaeilge
Is éard is litriú ann ná an dóigh a n-aistrítear an focal labhartha go scríbhinn, agus is ionann litriú na Gaeilge agus na rialacha is na prionsabail a stiúrann an t-aistriú seo sa Ghaeilge. Is iad na saintréithe is suntasaí i litriú na Gaeilge ná:
Timothy O'Connor
Polaiteoir Éireannach ab ea Timothy O'Connor (1 Deireadh Fómhair 1906 – 21 Iúil 1986). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.
Diarmuid Ó Murchú
D'éirigh sé as an imirt tar éis dó a bheith ar fhoireann rathúil Chiarraí a bhain Craobh na hÉireann amach sa bhliain 2009. Bronnadh a thríú duais All-Star air mar aitheantas chomh maith.
Mordechai Vanunu
Rugadh Mordechai Vanunu (Eabhrais: מרדכי ואנונו; is ar an 14 Deireadh Fómhair 1954 a rugadh é), ar a dtugtar freisin John Crossman  Is iartheicneoir núicléach Iosraelach é agus ghníomhaí síochána, a nocht sonraí maidir le chlár núicléach na n-Iosraelach do phreas na Breataine, sa bhliain 1986,   agus a cháin airm ollscriosúla. Ina dhiaidh sin, mheall ghníomhaí Mhossad chun na hIodáile é, tugadh drugaí dó ansin, agus fuadaíodh gníomhairí Iosraelacha é.
An Clochán (Contae Chiarraí)
Eamhnú
An Clochán agus Cé Bhréanainn, le Plozévet na Briotáine.
Sporting Fingal Football Club
Ba club peile Éireannach é Sporting Fingal Football Club (Gaeilge: Cumann Peile Fine Gall Spórtúil) as tuaisceart chontae Átha Cliath (Fine Gall) a d'imir i Sraith na hÉireann. Bhí iar thraenálaí Shamrock Rovers, Liam Buckley ina thraenálaí ar an gclub agus bhí iar imreoir de chuid Arsenal John Devine ina thraenálaí cúnta. D'imir an fhoireann i staid Morton i Seantrabh le formhór lucht leanúna an chlub as Sord, Fine Gall agus tuaisceart Contae Bhaile Átha Cliath
IRA Oifigiúil
Stair
I bhfianaise an tsamhnais a chuir marú saighdiúra Shasanaigh i nDoire agus buamáil na mbeairicí in Aldershot ar an saol mór, d'fhógair an tIRA Oifigiúil sos cogaidh ar 30 Bealtaine 1972.
Leonid Brezhnev
Bhí Leonid Ilyich Brezhnev (Rúisis: Леони́д Ильи́ч Бре́жнев, Leonid Il'ič Brežnev; 19 Nollaig 1906 – 10 Samhain 1982) ina cheannaire ar an Aontas Sóivéadach idir an 14 Deireadh Fómhair 1964 agus lá a bháis sa bhliain 1982. Is é an ceannaire a chaith an tréimhse is faide sa phost seo, ach amháin Iósaf Stailín.
San arm
I Mí Aibreáin 1943, cuireadh i gceannas ar riarachán polaitiúil an ochtú harm déag é. Níos deireanaí sa bhliain chéanna, chuaigh an t-arm sin le Fronta na hÚcráine, agus an tArm Dearg ag fáil an lámh in uachtar arís agus ag ascnamh anoir tríd an Úcráin.
Dul chun cinn sa pholaitíocht, 1946-1962
I Mí Lúnasa 1946, d'fhág Brezhnev slán ag an Arm Dearg, agus é ina Mhaor-Ghinearál faoin am seo. I ndiaidh dó seal a chaitheamh ag atógáil na hÚcráine, rinneadh an Chéad Rúnaí in Dnepropetrovsk de arís. Sa bhliain 1950, bhain sé amach suíochán sa tSóivéid Uachtarach, is é sin, i bparlaimint an Aontais Shóivéadaigh. Sa bhliain 1952, bhain sé amach ballraíocht ar Lárchoiste an Pháirtí Chumannaigh, agus é ina iarrthóir don Phraesaidiam (sin é an t-ainm a bhí ar Bhiúró Polaitiúil an Pháirtí san am). clé|mion|amharclann phuipéad a bhliain 1975 le [[Richard Nixon|Nixon agus Brezhnev]] Casadh Brezhnev agus Khrushchev ar a chéile an chéad uair sa bhliain 1931, go gairid tar éis do Bhrezhnev dul sa Pháirtí. Roimh i bhfad, bhí sé ina dhalta coimirce ag Khrushchev, agus é ag déanamh a bhealaigh suas i gcóras an Pháirtí.
Ceannaire
I Mí Aibreáin 1966, ghlac sé air céim an Rúnaí Ghinearálta, an chéim a bhí ag Stailín go dtí an bhliain 1952. Sa bhliain 1966, freisin, gearradh príosúnacht fhada don bheirt scríbhneoirí úd Yuli Daniel agus Andrey Sinyavskiy. B'é seo an chéad mhórthriail taispeántais den chineál seo i ndiaidh bhás Stailín, agus is é an chiall a baineadh aisti go raibh an tAontas Sóivéadach ag cromadh ar ais ar an gcineál ansmacht a bhí á imirt ar na scríbhneoirí agus ar na hintleachtóirí faoi Stailín.
Faoi cheannas Yuri Andropov, fuair na seirbhísí rúnda - Coiste na Slándála Stáit, nó KGB - ar ais cuid mhór den chumhacht a bhí acu faoi Stailín, ach, míle buíochas le Dia, níor tháinig purguithe móra na dtríochaidí agus na ndaichidí ar ais. mion|Le [[Gerald Ford - 1974|clé]]
Cathracha Speisialta na Seapáine
Léargas Ginearálta
Tá 40 Cathracha Speisialta ann faoi láthair.
Kamala Harris
Saol
Rugadh Harris in Oakland, California. Tá cúlra spéisiúil ag Harris, de bhunadh na Mara Cairib, oileán Iamáice agus dheisceart na hIndia.
George Best
Peil
Tar éis dó ‘éirí as’ an imirt, in aois a 25, sa bhliain 1971, ag preas-agallamh i Marbella, dúirt sé, ‘I’m a bloody wreck. All I’ve done for the past year is drink. I can’t play to a high standard any more.’ clé|mion|200x200px Ach tháinig Best ar ais. Arís is arís eile – club i ndiaidh club, leithscéal i ndiaidh leithscéil, go dtí nach raibh ann sa deireadh, agus é meata go mór agus imithe ar fad ar an uisce bruite, ach an scáil, lagmhacalla tragóideach na sean-áilleachta.
Streachailt leis an alcólachas
Fuair Diego Maradona bás ar an lá céanna (taom croí) ná George Best, 25 Samhain agus 16 bliain níos déanaí agus 60 bliain d'aois aige.
Linda Martin
Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse
Ina haonar, chuaigh Linda go dtí An Comórtas Amhránaíochta Náisiúnta ceithre huaire go léir, agus am amháin eile mar 'Linda Martin and Friends'. Dá bhrí sin is í an duine a ghlac páirt is minice sa tír seo, ag iarraidh áite sa Chomórtas Eoraifíse.
Fuair Linda áit i gComórtas Amhránaíochta na hEoraifíse arís i 1992, ina hionadaí ar Éireann, leis an amhrán 'Why Me'. Bhí an comórtas suite i Malmo sa chás seo, agus rinne Linda níos fearr ná 22 tír eile, agus 155 pointe faighte aici. Scríobh Johnny Logan 'Why Me' freisin.
Uachtar reoite
Stair
Is dócha gur tháinig nós an uachtair reoite ón tSín chun na Eorpa sna Meánaoiseanna. In imeacht aimsire, bhí tóir ar uachtar reoite i gcúirteanna ríoga na Fraince agus na hIodáile.
CLG Gaeil Ghailtí
Stair
Tá tagairtí ann faoi imirt na peile i nGleann na gCreabhair ón mbliain 1885 nuair a chláraigh club ón mbaile le coiste riaracháin i nDeisceart Luimnigh ach is beag trácht a bhfuil ann ar an gclub nó ar an gcoiste ina dhiaidh sin. Tá cuntas ann faoi chluiche peile a chaill foireann ó Choill Bheithne i gcoinne Imleach as Contae Thiobraid Árann i mí Bealtaine na bliana 1895 agus deirtear gur bhuaigh na himreoirí céanna ar Fhánaithe Ghleann Árann (a ghabh Craobh Peile Sinsear na hÉireann na bliana sin ar son Thiobraid Árann) i Lios Fearnáin sa bhliain 1896.
Cúipéir
Sloinne
Tagann an sloinne Cúipéir/Ó Cúipéir ón gceird seo. Aistrítear mar "Cooper" é as Béarla, "Bødker" as Danmhairgis, "Faßbinder" nó "Keiper" as Gearmáinis agus "Bednarz", "Bednarski" nó "Bednarczyk" as Polainnis. Is sampla é Colm Cúipéir.
An Bhulgáir i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg
Ghlac An Bhulgáir páirt i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg don chéad uair sa bhliain 2007.
Ab
Is féidir an teideal a thabhairt freisin mar theideal oinigh ar chléireach nach bhfuil iarbhír i gceannas ar mhainistir.
Neamh
Creideamh eile atá ann ná axis mundi nó crann domhanda a cheanglaíonn na flaithis, an saol daonna, agus an domhan thíos. I reiligiúin Indiacha, meastar gur cosúil le neamh é Svarga loka, agus athshaolaítear an t-anam i bhfoirmeacha éagsúla de réir a karma. Is féidir an timthriall seo a bhriseadh tar éis don anam Moksha nó Nirbheána a bhaint amach. Tugtar “an domhan eile” ar aon áit taobh amuigh den domhan seo (neamh, ifreann, nó eile) ina bhfuil daoine, anamacha nó déithe.
Airí Bhuí
Tagairtí
thumb|left|Teach tábhairne Ranch House
Lárghníomhaireacht Fhaisnéise
Stair
Bunaíodh an ghníomhaireacht seo i 1947 chun eolas faoi rialtais, daoine agus eagraíochtaí eachtracha a fháil agus a scrúdú.
Dylan Thomas
Thabhaigh sé iomrá mór lena léachtaí poiblí, i Meiriceá ach go háirithe, agus chuaigh a ghuth cumhachtach le blas a thír dúchais go mór i gcion ar dhaoine. Na píosaí is mó cáil a tháinig uaidh ná an dráma Under Milk Wood agus an dán Do not go gentle into that good night in ómós dá athair.
Cumann na Scríbheann nGaedhilge
Bunaíodh Cumann na Scríbheann nGaedhilge (Béarla: The Irish Texts Society) sa bhliain 1898 le léann litríocht na Gaeilge a chur chun cinn. Foilsíonn an cumann eagráin de théacsanna Gaeilge maille le nótaí, le haistriúcháin Bhéarla agus plé ar an téacs.
Dervla Murphy
Ba scríbhneoir Éireannach í Dervla Murphy (28 Samhain 1931 - 22 Bealtaine 2022) a bhí an-tugtha don taisteal, go mór mhór ar rothar nó, corruair, ar mhiúil nó ar chapall.