cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Paindéim COVID-19 sa Nigéir
Bealtaine go dtí Meitheamh 2020
Ag tús mhí an Mheithimh, cuireadh deireadh leis an dianghlasáil i Kano agus atosaíodh seirbhísí reiligiúnacha agus bainc. Chomh maith leis sin, giorraíodh an cuirfiú ó 20:00-06:00 go dtí 22:00-04:00, agus fógraíodh go n-atosaigh eitiltí intíre ón 21 Meitheamh. Ag deireadh na míosa, ceadaíodh do mhuintir na Nigéire taisteal thar lear. Athosclaíodh na scoileanna ar 1 Iúil.
TG4
Stair
Ar Oíche Shamhna, 1996 las an tUachtarán, Mary Robinson, coinneal an dóchais agus saolaíodh Teilifís na Gaeilge le pléasc spleodrach. Chuir liúnna arda agus damhsa Ceilteach ó Mhacnas tús leis an siamsaíocht, buaicphointe ar bhlianta fada agóide agus stocaireachta.
I mí Iúil 2007, glacadh TG4 isteach mar bhall nua d'Aontas Craolacháin na hEorpa.
Buiséad
Cláracha coimisiúnaithe de réir aicme i 2006:-
Cláir
thumb|Samhaltán "Gradam Ceoil TG4", i [[2011 ]] Sa bhliain 1999, athsheoladh an stáisiún faoin teideal TG4 (Telefís Gaeilge 4) faoi údarás TeleGael, cumann eile faoi stiúir ag RTÉ. Ó shin i leith, tugann RTÉ buiséad do TG4 chun caitheadh mar a thagair siad. Thosaigh siad ag craoladh níos mó cláracha dírithe ar dhaoine fásta, ag seoladh Séideán Staire agus Ardán.
Bearwood, Midlands Thiar
Is ceantar suite i mBirmingham é Bearwood.
Teach an Ardmhéara
Stair
Tionóladh an Chéad Dáil i dTeach an Ardmhéara, ar 21 Eanáir 1919.
Hiodracafalas
Carnadh mínormálta sreabháin cheirbreadhromlaigh taobh istigh den chóras méadailíneach san inchinn. Tarlaíonn sé de bharr ráta mínormálta déanta sreabháin, nó bac ar a shreabhadh amach as an inchinn. Féadfaidh a leithéid tarlú ar chúiseanna éagsúla: éalanga ó bhroinn, siadaí inchinne, rith fola san inchinn, nó ionfhabhtuithe an néarchórais lárnaigh (mar shampla, meiningíteas). Mar thoradh, borrann an inchinn, agus má tharlaíonn sé i naíonán, borrann an bhlaosc freisin.
Yuri Gagarin
An chéad duine riamh sa spás
Ba iad Sergey Korolyov agus Kerim Kerimov (nó Kərim Əli oğlu Kərimov, mar a litrítear a ainm ina theanga dhúchais féin - Asarbaiseánach a bhí ann) príomhailtirí an turais seo. Ba é Korolyov "athair na spáseitilte" san Aontas Sóivéadach.
Cáil agus bás
clé|mion|160x160px|Mig-15 RA-0488G (14678763899) Ón lá sin amach, 12 Aibreán 1961, bhí Gagarin ina laoch ar fud an domhain. Bhain sé an-taitneamh as a cháil.
An Chríostaíocht
thumb|upright|Íomhá den [[Croí Rónaofa. Is minic a bhíonn an íomhá seo le feiceáil i dtithe Críostaí, go háirithe i dtithe Caitliceacha.]] Is creideamh aondiach í an Chríostaíocht atá bunaithe ar shaol agus ráitis Íosa Chríost sa Tiomna Nua.
Papilio machaon
Sanasaíocht
Ainmnítear an speiceas seo i ndiaidh Machaon, figiúr i miotaseolaíocht na Gréige. Mac ab ea é ag Asclepius.
Staithgate
Is ceantar suite i mBradford é Staithgate.
Belgrave, Leicester
deas|250px|thumb|Belgrave, Leicester Is barda suite i Leicester é Belgrave.
Cairbre, Barúntacht, Contae Chill Dara
Is barúntacht suite i gContae Chill Dara é Cairbre.
George Ezra
Is amhránaí agus cumadóir amhrán Sasanach é George Ezra Barnett a rugadh ar 7 Meitheamh 1993.
Clarendon Park, Leicester
Is ceantar suite i Leicester é Clarendon Park.
Breacadh Bjerrum
mion| Sampla de Bhreacadh Bjerrum : Athrú sa chóras carbónáite uisce farraige trí aigéadaithe aigéin. Is éard is Breacadh Bjerrum (ainmnithe i ndiaidh Niels Bjerrum ) ná graf de thiúchan na speiceas éagsúil d’aigéad polaprótónaigh i dtuaslagán, mar fheidhm de pH, nuair a bhíonn  cothromaíocht baint amach ag an tuaslagán. Mar gheall ar an iliomad ord méadaíochta a chuimsíonn na tiúchain, déantar iad a bhreacadh go coitianta ar scála logartamach. Uaireanta déantar cóimheasa na dtiúchan a bhreacadh seachas na tiúchain iarbhír. Uaireanta déantar H + agus OH - a bhreacadh freisin.
George Ramsay
Gairm bánisteoireacht
I mí an Mheithimh 1882, d’fhulaing Ramsey gortú glúine i gcluiche i gcoinne Notts Forest. Chuir an díobháil iallach ar Ramsey scor den iomaíocht ghníomhach, ach d’fhan sé ar choiste Villa. Tar éis don sacar dul gairmiúil, d’fhostaigh Villa Ramsey mar a bainisteóir tar éis ag fhogairt an post sa núachtan. Mar thoradh air sin, measadh gurbh é Ramsey an chéad bhainisteoir sacair prófeisiunta. Bhí an ról a líon Ramsey difriúil go mór ná bainisteoir an lae inniu, agus thagair Villa ar dtús do Ramsey mar rúnaí. Rinne Ramsey rialú ar earcaíochtaí agus aistrithe, agus ba iad baill an choimisiúin a shocraigh an bhileog foirne seachtainiúil.
Fagopyrum esculentum
Is planda bláthanna é Fagopyrum esculentum, (Gaeilge: ruán nó lus na gcearc) san fhine Polygonaceae, a shaothraítear le haghaidh a shíolta gránach agus mar bharr cumhdaigh. Úsáidtear an t-ainm "ruán nó lus na gcearc" le haghaidh roinnt speiceas eile, mar shampla Fagopyrum tataricum, plandaí bia ceansaithe a saothraítear san Áise.
Hiodrálaic
Staidéar ar chórais le leachtanna statacha nó faoi ghluaisne, chun fórsa a tharchur. Go minic, is uisce nó ola an leacht tarchuir. Baineann aon inneall a úsáideann, a rialaíonn nó a choinníonn leacht feidhm as prionsabail na hiodrálaice. Tagann feidhmeanna na hiodrálaice i gceist in uisciú, soláthar uisce do theach nó ionad oibre, cumhacht hidrileictreach, agus dearadh dambaí, canálacha is píobán. Bíonn córais hiodrálacha coscán sa chuid is mó d'fheithiclí bóthair. Braitheann an fáisceán hiodrálach ar fhórsa beag, f, a chur i bhfeidhm ar fhairsinge bheag, a, le bru a chruthú: p = f/a. De réir prionsabal Pascal, tarchuirtear an brú seo trí phíobáin chuig fairsinge níos mó, A, áit a bhfeidhmíonn an fhairsinge sin fórsa, F, ionas gur F/A = p, agus mar sin F = (f/a) A = (A/a) f. Is iolraitheoir agus tarchuradóir fórsa é an fáisceán brú.
John B. Keane
Saothar
Scríobh sé leabhar i nGaeilge ar fhear déanta cleamhnas, Dan Pheaidí Aindí, i 1977, chomh maith le gearrscéal ta, úrscéal ta agus saothar ilchineálach eile.
Horst Mahler
Ina dhiaidh sin féin, tharraing Mahler súil air féin go minic leis na ráitis mhadrúla phoiblí inar cháin sé na Giúdaigh, na ciníocha neamh-Eorpacha agus an daonlathas parlaiminteach.
Caidreamh Sín-Téaváin
Cúlra
Dá bhfógródh an Téaváin neamhspleáchas mar Phoblacht na Téaváine, thabharfadh arm na Síne Cumannaí ionsaí ar an oileán ar an toirt, tuairim a chuireann eagla an domhain ar mhuintir na Téaváine.
Gormán beag
Seo an féileacán is lú in Éirinn. Is é an rud is annamh freisin na féileacáin ghorm.
Linux
Gnome
Tá GNOME ar fáil as Gaeilge, chomh maith le a lán teangacha eile.
Yerba mate
Is éard is yerba mate ann ná lus ó Mheiriceá Theas a fhliuchtar le haghaidh ólacháin cosúil le tae. Tá caiféin sa yerba mate cosúil leis an tae, agus é in ann an tuirse a bhaint den duine dá réir sin. Duilleoga ón gcrann úd Ilex paraguayensis atá i gceist leis an yerba mate, crann a bhfuil gaol aige leis an gcuileann.
Beirlín
Ceantair
Tá an chathair roinnte in dhá cheantar déag ar a dtugtar Bezirke nó Verwaltungsbezirke (ceantair riaracháin), mar seo a leanas:
Séamas Mac Daidhir
Rugadh an Canónach Mac Daidhir sna Gleannta, Contae Dhún na nGall, ar 14 Meán Fómhair 1910, an duine ab óige de sheachtar clainne. D’fhreastail sé ar Scoil Náisiúnta na nGleanntach sula ndeachaigh sé go Coláiste Naomh Adhamhnáin, Leitir Ceanainn. Sa bhliain 1930, chuaigh sé go Coláiste Phádraig, Má Nuad chun léann sagartachta a fháil. Oirníodh é 20 Meitheamh 1937. Bhí sé ina shagart i Londain le linn an Bhliotsa, ansin in Wandsworth agus in Kent, agus ina dhiaidh sin d'fhill sé ar Dhún na nGall (i dToraigh) ó 1947.
Southfields, Leicester
Is ceantar suite i Leicester é Southfields.
Andreas Baader
Saol
Ina fhear óg dó, chuaigh sé go Beirlín agus fuair sé aithne ar radacaigh na heite clé. Fear spadhartha a bhí ann agus é claonta chun foréigin.
Cairpre Gabra
Cairpre Gabhra
Tháinig Cairbre Gabhra faoi chois clann Uí Chuinn, Uí Fhearghail agus clanna Conmhaícne eile faoin 11ú haois, agus tógadh Caibre Gabhra san An Anaíle isteach.
Ulysses S. Grant
Cogadh Cathartha na Stát Aontaithe
clé|mion|"Grant from West Point to Appomattox", 1885 Bhí Ulysses Grant ina ghinearál ar na fórsaí an Tuaiscirt i rith Chogadh Cathartha na Stát Aontaithe.
Chuir Ulysses Grant sraith de chathanna fuilteacha ar Robert Lee i Virginia i rith an tsamhraidh 1864. I rith na bliana 1864, tháinig an chuma ar an scéal go raibh an cogadh ag teip ar an Deisceart, ó bhí an Tuaisceart i bhfad ní ba láidre ó thaobh na heacnamaí ochta, an daonra, na tionsclaíocht a, na geografaíocht a, na heagraíocht a polaitiúla agus an chórais iompair de.
Bhí Lee ábalta é féin a chosaint agus an-damáiste a dhéanamh do shluaite Grant, ach ní raibh saighdiúirí úra ar fáil do Lee ina n-áit siúd a básaíodh air i machaire an áir.
Jesse Boot
Déantóir drugaí a rugadh i Nottingham Shasana ab ea Jesse Boot (2 Meitheamh 1850 – 13 Meitheamh 1931). D'oscail sé a chéad siopa cógasaíochta i 1877 a dhíol earraí ar scála an-mhór ar phraghsanna laghdaithe, agus a thug isteach an sreangshiopa nua-aoiseach.
Ceanada
Tíreolaíocht
De réir achair iomlán (lena n-áirítear a uiscí), is é Ceanada an dara tír is mó ar domhan, tar éis an Rúis. Síneadh ón Aigéan Atlantach san oirthear, feadh an Aigéin Artach ó thuaidh, agus go dtí an Aigéan Ciúin san iarthar, cuimsíonn an tír 9,984,670 km2 de chríoch. Tá teorainn aici le Stáit Aontaithe Mheiriceá.
Teacht na nEorpach
Bhunaigh na Francaigh baile den chéad uair i bPort Royal san Albain Nua, sa bhliain 1605, áit a raibh Na hAcadaigh ag an am. Samuel de Champlain ab ea "Athair na Nua-Fhraince". Lean sé ar aghaidh chun Québec a thógáil freisin, príomhchathair an stáit nua.
Teangacha
Úsáideann Ceanadach an iliomad teangacha, agus tá an Béarla agus an Fhraincis (na teangacha oifigiúla) ina máthairtheangacha ag timpeall 54 faoin gcéad agus 19 faoin gcéad de Cheanada faoi seach. Tá naoi dteanga bundúchasacha aitheanta i gCeanada chomh maith.
Tionól Thuaisceart Éireann
Beachtaíochtaí an Tionól
Chomh maith le sin, dúirt a lán daoine gur ceap magaidh é toisc go raibh sé ar cheall chomh coitianta.
An tSeapáin
Déimeagrafaic
Is iad na Seapánaigh an dream eitneach is mó atá ann, cé go bhfuil Cóiréigh agus Sínigh ina gcónaí sa tír chomh maith. Le fírinne, is iad na Burakumin an mionlach is tábhachtaí sa tSeapáin. Ní mionlach eitneach iad, áfach, ach aicme ar leith. I ré fheodach na Seapáine, bhí na Burakumin (部落民) ag plé le ceirdeanna a raibh neamhghlaine dheasghnách nó bás ag baint leo, is é sin, ag búistéireacht, ag súdaireacht, ag adhlacadh daoine marbha nó ag cur daoine daortha chun báis. Chuaigh an neamhghlaine dheasghnách greamaithe sna daoine seo, agus iad ag cur fúthu i ngeiteonna dá gcuid féin ionas go bhféadfadh na Seapánaigh eile iad a sheachaint. Níor tháinig maolú ar an leithcheal seo ach le déanaí, agus inniu féin is iomaí Seapánach nach gceadódh dá mhac nó dá iníon duine de na Burakumin a phósadh.
Port-adhair Ghlaschú Phreastabhaig
deas|250px|thumb|Port-adhair Ghlaschú Phreastabhaig Is aerfort suite i gComhairle Cathair Ghlaschú é Port-adhair Ghlaschú Phreastabhaig.
Madadhán mac Gadhra Mhóir
Beatha
Ina eagrán de Tribes and Customs of Hy-Many, luann John O'Donovan téacs scríofa agus Eoghan Ó Madadháin (bás 1347) beo, ina ndeirtear gur 'mac Madadháin saibhir, mac Gadhra shriain' é Madadhán.
Vítneam
Reiligiúin
Cé go bhfuil an chuid is mó de mhuintir Vítneam ina mBúdaithe, tá níos mó ná 10% de na daoine ina gCaitlicigh, freisin. Tá líon beag Moslamach sa tír chomh maith.
Vicí
Tagann an focal ón Haváis wiki wiki, a chiallaíonn "mear" nó "neamhfhoirmiúil". Úsáidtear an téarma sin go leathan in Haváí i Stáit Aontaithe Mheiriceá mar chuid den nasctheanga Haváíoch.
Stéisean Meadhan Ghlaschú
Is stáisiún suite i gComhairle Cathair Ghlaschú é Stéisean Meadhan Ghlaschú.
Stéisean Bhusaichean Bochanan
Is stáisiún suite i gComhairle Cathair Ghlaschú é Stéisean Bhusaichean Bochanan.
Bréifne
mion|200px
Stair
Timpeall na 6ú haois, creidtear gur bhog dream darbh ainm Conmhaicne Réin ó thuaidh ó Dhún Mór i gContae na Gaillimhe agus gur lonnaigh siad i Maigh Réin (an ceantar thart ar Fíonach). As seo anall, lonnaigh siad Liatroim Theas, ar a glaodh ansin Maigh Réin, agus a lonnaitheoirí Conmhaicne Mhaigh Réin. I measc na gclann, bhí Muintir Eolais, Muintir Cearbhalláin (O Mulvey), agus Cineál Luacháin, srl.
Críocha
Bhí na críocha a leanas mar chuid den Bhréifne:
Ríthe na Bréifne
Deirtear gurbh é Aodh Fionn mac Feargna an chéad rí Bhréifne, agus Conchúr Ó Ruairc an rí deireanach, i réim 1250 – 1256. Bhíodh príomhchathair acu ag Droim Dhá Thiar.
Flaithbheartach Ó Néill
Rí Ailigh de Chineál Eoghain, clann Uí Néill an Tuaiscirt, ba ea Flaithbheartach Ó Néill (Sean-Ghaeilge Flaithbertach Ua Néill) (roimh 978 – 1036). D'éirigh sé as a choróin sa bhliain 1030 agus chuaigh sé ar oilithreacht go dtí an Róimh, agus dá bharr glaodh Flaithbheartach an Trostáin air. I ndiaidh bhás a mhic, Aodh, sa bhliain 1033, tháinig Flaithbertach ar ais mar cheannaire Uí Néill an Tuaiscirt.
Tar éis Chluain Tarbh
Timpeall an ama seo, d'éirigh Flaithbheartach as a choróin, agus tháinig i gcomharbacht ar mar rí Ailigh. Fuair Aodh bás ar an 30ú Samhain 1033, ámh, agus d'éirigh Flaithbheartach arís ina rí. Deirtear i nAnnála Inis Faithlinn: ''Flaithbertach h-Ua Neill do gabail Ailich dorithise & a riarugud do thuasciurt h-Erend ar sinserecht. Flaithbheartach Ó Néill do ghabháil Aileach arís, agus riar tuaisceart Éireann dó as a shinsearacht B'fhéidir é áfach nárbh é bás Aodha ba chúis a theachta ar ais, óir ní fheictear an eachtra seo ach go dtí an bhliain 1034 sna hannála. More tharla mórán i ndara réimeas Fhlaithbertaigh, agus fuair sé bás sa bhliain 1036 mar rí Ailigh.
Oibríocht Entebbe (1976)
Na himeachtaí
mion|na gialla, aerfort Ben Gurion, ag teacht abhaile Cúpla lá roimhe sin, ar 27 Meitheamh, d'fhuadaigh buíon sceimhlitheoirí eitleán de chuid Air France, díreach tar éis éirí in airde ón Aithin dó, agus é ar a shlí ó Iosrael go dtí an bhFrainc. Bhí an drong bainteach leis an ‘bhFronta Pobail i gcomhair Shaoirse na Palaistíne’ mion|na cománlaigh ag teacht abhaile Bhí anbhá agus alltacht ann, ach mearbhall lena chois sin nuair a tugadh le fios go raibh an t-eitleán tar éis tuirlingt in Uganda mar a raibh an ghealt thíoránach Idi Amin i gcumhacht. É mórchúiseach, lán de bhuaileam sciath agus imithe glan as a mheabhair. Chuir Idi Amin fáilte roimh na fuadaitheoirí. mion|Cuimhneachán inniu in Entebbe Ar an 4 Iúil, rinne fórsaí ón Iorael ionsaí dásachtach ar an aerfort. Thuirling buíon cománlach as Iosrael i lár an oíche, agus tháinig siad aniar aduaidh ar na fuadaitheoirí.
Hannah Arendt
Giúdach ab ea Arendt agus, dá bharr, níorbh fhéidir léi fanúint i nGearmáin na Naitsithe - go háirithe agus í ina gníomhaí polaitíochta. D'fhág Arendt a tír dhúchais sa mbliain 1933 agus do chaith sí blianta sa bhFrainc sular éirigh léi, lena fear céile agus lena máthair dul chuig Stáit Aontaithe Mheiriceá. Toisc gur baineadh a saoránacht Ghearmánach di sa bhliain 1937, do bhí Arendt gan stát go dtí gur fuair sí saoránacht Mheiriceánach sa mbliain 1951. Ón mbliain sin amach, do thugadh sí Gearmánach-Meiriceánach uirthise.
Ferdomnach
mion|clé|160px|Fuinneog dhaite i sanctóir [[Ardeaglais Phádraig, Ard Mhacha (Eaglais na hÉireann)|Ardeaglais Phádraig, Ard Mhacha, ag léiriú Feardhomhnaigh ]]
Caomhnaítear Leabhar Ard Mhacha ag Coláiste na Tríonóide. Tá ann roinnt sean-samplaí as Sean-Ghaeilge. Moltar go bhfuil an saothar seo ar chomhchaighdeán le Leabhar Cheanannais.
Dingle, Learpholl
Is bruachbhaile suite i Learpholl é Dingle.
Conradh na Gaeilge
Cogadh an Oideachais
B'é Cogadh an Oideachais an chéad mhórfheachtas a chóirigh an Conradh leis an nGaeilge a chur chun cinn. B'é an cuspóir a bhí acu ná oideachas dátheangach a chur ag obair ar scoileanna na Galltachta agus oideachas trí mheán na Gaeilge a chinntiú i scoileanna na Gaeltachta. Níor éirigh ach ar éigean leo. Is amhlaidh go raibh Robert Atkinson, Ollamh le Gaeilge i gColáiste na Tríonóide, ag cur in aghaidh an fheachtais go poiblí. Bhí seisean den bharúil nach raibh aon mhaithe i litríocht na Gaeilge, nó dúirt sé nach raibh ach trí chineál litríochta ar fáil sa teanga: páistiúil, reiligiúnda nó mígheanmnaí. Dealraíonn sé nach raibh an tOllamh ró-eolach ar an nGaeilge é féin, nó is é an rud a dúirt an tAthair Peadar Ua Laoghaire ina léirmheas ar phríomhshaothar léannta Atkinson, eagrán scolártha de Trí Bhior-ghaoithe an Bháis le Seathrún Céitinn, ná nach raibh an tOllamh ábalta an difríocht idir "is" agus "tá" a thuiscint. B'fhéidir go raibh eagla ar Atkinson roimh ghluaiseacht na Gaeilge: dá n-éireodh leis an ngluaiseacht, ní thógfadh sé mórán ama go mbeadh na scórtha Gaeilgeoirí léannta timpeall, agus iad níos líofa sa teanga ná é féin. clé|150px|thumb|Pádraic Mac Piarais Mar sin féin, níor theip a mhisneach ar de hÍde go fóill. Chuir sé gairm shlógtha ar na saineolaithe eachtrannacha a raibh ciall acu do chúrsaí an léinn Cheiltigh, idir Ghearmánach, Fhrancach, agus Bhreatnach, agus chabhraigh cuid mhaith acu leis. Mhínigh siadsan do na húdaráis an luach a bhí sa Ghaeilge don taighde agus don chultúr, beag beann ar Atkinson. Nuair a bhí an feachtas thart, sa bhliain 1901, bhí na húdaráis sásta oideachas dátheangach a thairiscint do na páistí Gaeltachta, ach fágadh an Ghaeilge gan saothrú i gcónaí i scoileanna na Galltachta.
I dtús an fheachtais seo a chuaigh Pádraic Mac Piarais sa Chonradh, agus chuir sé spéis i gceist an oideachais. Bhreac sé síos a aiste cáiliúil faoi "mheaisín an mhurdair", is é sin, polasaí aonteangach Béarla na scoileanna náisiúnta a bhí ag marú na n-iarsmaí deireanacha den Ghaeilge, dar leisean. Leis an meaisín a stopadh, bhunaigh sé scoil chónaitheach lán-Ghaeilge dá chuid féin, Scoil Éanna, i mBaile Átha Cliath.
Timirí agus Múinteoirí Taistil
Ó nach raibh ag éirí go rómhaith leis na feachtais oideachais, b'é an tátal a baineadh as an scéal gur chóir do lucht an Chonartha an t-oideachas Gaeilge a sholáthar as a stuaim féin. Is féidir a rá gur eagraíocht cheannródaíoch ab ea Conradh na Gaeilge in Éirinn, i bhfianaise an oiread oibre agus a rinneadh leis an oideachas aosach a chur chun cinn.
An Conradh agus an Pholaitíocht
Bhí go maith agus ní raibh go holc, go dtí gur tuigeadh do Bhráithreachas na Poblachta an leas a bhí le baint as an gConradh. Ar dtús, bhí Conradh na Gaeilge neamhpholaitiúil go hiomlán mar eagraíocht, agus Protastúnaigh is Aontachtóirí ag glacadh páirt dhíograiseach in athbheochan na Gaeilge. Ó bhí ceist neamhspleáchas na hÉireann ag éirí níos práinní in aghaidh an lae, is éadócha go bhféadfadh an Conradh fanacht slán ón bpolaitiú a bhí ag bagairt ar gach eagraíocht chultúrtha Ghaelach, go háirithe i bhfianaise an dóigh ar shealbhaigh na Fíníní Cumann Lúthchleas Gael roimhe sin.
Dovecot, Merseyside
Is bruachbhaile suite i Learpholl é Dovecot.
Conradh na Gaeilge
Insíothlú na bhFíníní
Sa bhliain 2008 agus Dáithí Mac Cárthaigh ina uachtarán, ghlac Conradh na Gaeilge le bunreacht nua a réitigh leis leagan amach neamhpholaitiúil roimh 1915 agus a d'fhág ar lár aon tagairt do shaoirse na hÉireann. Seo mar a fhoráiltear le Bunreacht an Chonartha anois: "Is í aidhm na hEagraíochta an Ghaeilge a athréimniú mar ghnáththeanga na hÉireann".
Ré na nDúchrónach agus an Náisiúnachais
Sa bhliain 1919 a thosaigh lucht rialtais Shasana troid a chur ar an gConradh i ndáiríre. Coisceadh Fáinne an Lae, iris an Chonartha, ar an 20 Meán Fómhair 1919, ach tháinig an iris nua, Misneach, ina leaba i Mí na Samhna. Bhí sé deacair, áfach, iris ar bith a scaipeadh, ós rud é go raibh an tír ina cíor thuathail ag an gcogadh. San am céanna, mar atá, an 25 Samhain 1919, d'fhógair rialtas Shasana go hoifigiúil gur eagraíocht antoisceach Náisiúnaíoch ab ea an Conradh, agus go raibh an stát lena chur de dhroim an tsaoil.
Comhaltas Uladh
Fágadh Cúige Uladh go léir, seachas Tuaisceart na hÉireann amháin, faoin gComhaltas, agus d'áirigh an tAthair Ó Muirí Contae Lú mar chuid de Chúige Uladh. B'as Lú dó féin, ach ón taobh eile de, an beagán Gaeilge a bhí á labhairt i Lú i dtosach na fichiú haoise, is follasach gur ceann de na canúintí Ultacha a bhí ann.
Léimneoir Essex
Ní bhfuarthas an speiceas seo in Éirinn ach le déanaí.
Hipirchiúb (ríomhaireacht)
Sa ríomhaireacht, ceangal roinnt ríomhairí i bhfoirm ciúibe, a cheanglaítear le chéile ó thaobh teileachumarsáide de chun gur féidir leis na ríomhairí uile feidhmiú i dtreocheangal ar ghnéithe difriúla de chlár an-chasta ag an am céanna agus réitigh a aimsiú go tapa. Is féidir líon na ríomhairí a mhéadú chun clár níos casta a phróiseáil nó clár ar leith a phróiseáil níos tapa.
Hipiglicéime
Leibhéal siúcra sa bhfuil níos lú ná an leibhéal normálta. Is annamh é ach i ndiaibéitigh a thógann an iomarca insline de dhearmad. Lagaíonn sé duine ar dtús, le cur allais is mearbhall, agus is féidir go leanfaidh titim i bhfanntais is cóma. Is féidir an leibhéal ceart siúcra a aischothú trí shiúcra a thabhairt le n-ithe nó instealladh infhéitheach.
Leabharlann Choláiste na Tríonóide
Taighde
mion|clé Tacaíonn an Leabharlann le riachtanais teagaisc agus foghlama gach disciplíne sa Choláiste; is leabharlann mhór taighde í a bhfuil clú agus cáil uirthi ar fud an domhain; cuireann sí seirbhísí ar fáil do raon leathan úsáideoirí agus institiúidí seachtracha; cuireann sí le forbairt tionscnamh cruthaitheach maidir le faisnéis a chur ar fáil agus meallann na taispeántais lámhscríbhinní agus seoda eile na céadta míle cuairteoir chun cuairt a thabhairt ar an tSean-Leabharlann gach bliain.
Anthozoa
Rang na n-inveirteabrach muirí is ea Anthozoa, a chuimsíonnn bundúin leice, coiréil chlochacha, coiréil bhoga agus gorgainigh. Bíonn formhór na hanthozoa fásta ceangailte le ghrinneall na farraige, cé gur féidir a larbhaí spréigh amach mar chuid den planctóin. Is í an pholaip aonad bunúsach na bpolaip aibí; is éard a bhíonn ann ná colún sorcóireach agus diosca ar a bhar, le béal lárnach timpeallaithe ag braiteoga. Bíonn bundúin leice farraige den chuid is mó aonarach, ach tá an chuid is mó de na coiréil coilíneach,iad a bheith déanta ag péacadh na bpolaipí nua ón bhunaidh. Neartaítear na coilíneachtaí ag carbónáit chailciam agus ábhair eile, agus glacann siad foirmeacha éagsúla ollmhóra, plátúla, tomógacha nó duilleacha.
Pen y Fan
Ceann Scríbe
Tá an mullach ar cheann de na  príomhmhullaí ar Ffordd y Bannau (Gaeilge: Slí na nBeann), cosán a ritheann ó Oirthear go hIarthar trasna na masaífe, agus atá oscailte do gach siúlóir. Tá cosán grádaithe an-mhaith ón Storey Arms ar an A470, atá 457 m  thíos. Tá an cosán seo, agus cosáin eile ar an sliabh, faoi réir a dheisithe agus a chothabhála ag Yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol (Gaeilge: An tIontaobhas Náisiúnta) chun teorainn a chur leis an gcreimeadh a dhéanann na céadta agus na mílte siúlóirí a théann ar aghaidh gach bliain. Tá príomhbhealach ann freisin ó Cribyn, buaic in aice láimhe go dtí an tOirthear.
Taigh-tasgaidh Taobh na h-Aibhne
Is músaem suite i gComhairle Cathair Ghlaschú é Taigh-tasgaidh Taobh na h-Aibhne.
Léimneoir breacbhallach
Is feithid é an léimneoir breacbhallach. Ball d'ord na Lepidoptera atá ann. Ní fhaightear an speiceas seo in Éirinn.
Fiacail
Is iad is fiacla (uimhir uatha: an fhiacail) ann na struchtúir beaga bána a bhíonn faighte i ngialla (nó béil) a lán veirteabrach agus úsáidtear iad le haghaidh bianna a stróiceadh, a scríobadh agus a chogaint. Úsáideann roinnt ainmhithe, ach go háirithe carnabhóirí, fiacla chun críche fiaigh nó cosanta. Bíonn fréamhacha fiacla clúdaithe le drandail. Ní bhíonn fiacla déanta as cnámh, ach as fíocháin nach ionann dlúis agus cruais.
Gavin Bazunu
Peileadóir gairmiúil Éireannach é Gavin Okeroghene Bazunu (rugadh 20 Feabhra 2002) a imríonn mar chúl báire do chlub Southampton sa Premier League agus d’fhoireann náisiúnta Phoblacht na hÉireann.
Saol pearsanta
Rugadh Bazunu i mBaile Átha Cliath agus tógadh é i mbruachbhaile Teach na Giúise. Is de bhunadh na Nigéire é.
Jon Anderson
Is amhránaí, scríbhneoir amhrán, agus ceoltóir é John Roy "Jon" Anderson, rugadh  25 Deireadh Fómhair, 1944 i Lancashire, Sasana. Albanach ab ea a athair as agus Éireannach  a mháthair, D'athraigh sé a ainm ó John go "Jon" sa bhliain1970. Tá an cáil is mó bainte amach aige mar an t-amhránaí leis an ghrúpa-rac Yes idir 1968 agus 2011, agus mar phríomhamhránaí sa ghrúpa Jon agus Vangelis sna 1980í.
Leabhair na Ríthe
Is leabhair sa Bhíobla iad Leabhair na Ríthe.
Patek Philippe SA
Aireagáin agus paitinní suntasacha
Tá os cionn 20 bunchaighdeán cruthaithe ag Patek Philippe agus tá os cionn 100 paitinn faighte aige. Seo a leanas cuid de na ranníocaíochtaí tábhachtacha ó Patek Philippe leis an tionscal faireacháin.
An Vítneaimis
Stádas oifigiúil
Is í an Vítneaimis teanga oifigiúil Vítneam. Cé go bhfuil sí á labhairt ag na Vítneamaigh leis na cianta cairbreacha anuas, ní bhfuair sí stádas ceart oifigiúil i gcúrsaí riaracháin na tíre roimh an bhfichiú haois. An chuid ba mhó den am, b'í an tSínis Chlasaiceach a rinne an gnó sin. Bhí an leagan Chữ Nôm den Vítneaimis á úsáid i gcúrsaí riaracháin nuair a bhí na rítheaghlaigh Ho (1400-1407) agus Tay Son (1778-1802) ag rialú na tíre. Nuair a choilínigh na Francaigh an tír, chuir siad an Fhraincis in áit na Sínise mar theanga oifigiúil riaracháin. Níor bronnadh an stádas oifigiúil ar an Vítneaimis sular fhág na Francaigh an tír.
Tromdámh Guaire
Sainiúlacht
Ní raibh an t-údar ina bhall d'aicme na bhFilí. Mar thoradh, níor scríobhadh an scéal i dteanga chlasaiceach na bhFilí, ach sa teanga a bhí i mbéil na ndaoine ag an am. Rud neamhghnách é freisin go bhfeictear file féin mar phríomhphearsa sa scéal.
Éillitheacht
I dtíortha áirithe, tá an chaimiléireacht go smior sa chóras.
Suaineart
Tá clachain sa cheantar ina measc Sròn an t-Sìthein agus An Sàilean.
Māori (idirdhealán)
Tá níos mó ná aon bhrí amháin leis an bhfocal Māori:
Aodh Muindearg
Rí Thír Chonaill, de chuid Uí Néill an Tuaiscirt, ba ea Aodh Muindearg mac Flaithbheartaigh) (Sean-Ghaeilge Áed Muinderg mac Flaithbertaig) (bás 747). Flaithbertach mac Loingsig (died 765), Ardrí Éireann, ba ea a athair.
Hipirmheáin
Is éard atá i gceist le hipirmheáin ná foirm cháipéise is féidir a stóráil i ríomhaire, a chuimsíonn gnéithe téacs, fuaime is seicheamh físe, agus cláir ríomhaire, atá nasctha le chéile ionas gur féidir le húsáideoir lascadh anonn is anall idir na gnéithe go héasca. Is féidir an clár ríomhaire a ghníomhachtú taobh istigh den cháipéis, agus an cháipéis a athrú. Nuair a dhéantar na hoibríochtaí seo taobh istigh de bhunachar nach bhfuil ann ach téacsanna, tugtar hipirtéacs air.
Gadhra Mór mac Dúnadhaigh
Craobh ghinealaigh
|_________________________________________________________________________    |                      |                         |                       |      |                      |                         |                       |     Diarmaid (d. 998)      Cú Connacht (d. 1006)     Gadhra Mór (d. 1027)    Dogra (d. 1027) |                        |                            |                         |____________________                            Dundach (d. 1032)         |                  | |                 |                                                      Madudan (d. 1008)  Cú Connacht (c. ca. 1045) |                                                     |                                                      Diarmaid (d. 1069)                        ? |                                        |                                                      |                                         |                                      Madudan Reamhar Ua Madadhan, died 1096. Cú Coirne Ua Madudhan (d. 1158) |    _________________________________________________|__________     |                       |           |                      |     |                       |           |                      |     Madudan Mór, fl. 1158. Murchadh   Conchobhar      Maelsechlainn (fl. 1158-88) |                                        |                                      Murchad (d. 1201)
Lá Domhanda na hEolaíochta ar son Síochána agus Forbartha (10 Samhain)
Ar an Lá Domhanda Eolaíochta seo, geallaimis an athuair go gcloífimid le prionsabail an chomhoibrithe dá leithéid, chun an t-eolas a roinnt ar bhealach cóir cothrom, rud a chabhróidh linn go léir saol síochánta agus forbairt inbhuanaithe a chruthú sa todhchaí.”
The Birth of a Nation
Cuireadh The Birth of a Nation os comhair an tsaoil den chéad uair ar 8 Feabhra 1915 san Amharclann Clune i lár Los Angeles agus The Clansman mar theideal air.
Fianna Fáil
Inniu, dearctar go ginearálta ar Fhianna Fáil mar páirtí atá ar an eite lár-dheis ó thaobh na heacnamaíochta de, agus iad ag tacú le cánacha ísle agus polasaithe a thacaíonn leis na gnólachtaí; ach iad ag tacú le caiteachas níos airde ar na seirbhísí poiblí, ar an tithíocht, agus ar an gcosaint shóisialta i gcomparáid lena dteastaíonn ón bpáirtí traidisiúnta eile in Éirinn, Fine Gael. Ar cheisteanna sóisialta, meastar go bhfuil Fianna Fáil sách coimeádach, agus an chuid is mó de Théachtaí Dála an pháirtí, mar shampla, ag tacú le vóta 'Níl' sa reifreann ar aisghairm an 8ú leasú (en). Tacaíonn an páirtí go láidir le ballraíocht na hÉireann san Aontas Eorpach, agus tá siad páirteach sa ghrúpa 'Athnuachán', grúpa láir agus liobrálach, i bParlaimint na hEorpa
Ainm
Is ar an 2 Aibreán 1926]] a rinne an páirtí cinneadh ar a ainm. Bhí Seán Lemass i bhfabhar an ainm 'The Republican Party', ach is Éamon De Valera, ceannaire an páirtí a rinne an cinneadh, agus is é an t-ainm 'Fianna Fáil' a phioc sé.
Is minic An Páirtí Poblachtach nó The Republican Party mar fhotheideal ar ainm an pháirtí.
Murchadh mac Flaithbheartaigh
Rí Thír Chonaill de Chineál Chonaill, clann Uí Néill an Tuaiscirt, ba ea Murchadh mac Flaithbheartaigh (Sean-Ghaeilge Murchad mac Flaithbertaig) (bás 767). Flaithbertach mac Loingsig, (bás 765), Ardrí Éireann, ba ea a athair, a d'éirigh as a choróin sa bhliain 734 agus chuaigh ar scor go mainistir Ard Mhacha. Tháinig Murchadh i gcomharbacht ar a dheartháir Loingseach mac Flaithbheartaigh (bás 754). Bhí a dheartháir Aodh Muindearg (bás 747) aitheanta mar Rí Thuaiscirt agus ionadaí an Ardrí, Domhnall Mí (bás 763) de Chlann Cholmáin, Uí Néill an Deiscirt. Níor bronnadh an onóir úd ar nó Loingseach nó Murchadh. Le linn réimeas Murchadha, d'éirigh Niall Frasach (bás 778) de Chineál iomaíochta Eoghain ina Ardrí sa bhliain 763.
Hipirteirme
Úsáid fiabhrais shaorga chun galar a chóireáil. Is féidir an fiabhras a ionduchtú le teas, hidriteiripe (le gal nó tumadh i bhfolcadh te), diaiteirme, nó instealladh le próitéiní coimhthíocha. De bhrí gur freagairt nádúrtha na colainne ar ionfhabhtú nó galar eile an fiabhras, samhlaítear go mb'fhéidir go mbeidh toradh fónta ar fhiabhras saorga. Is í an aidhm ná an teocht i gcroílár an colainne a choinneáil ag 40 °C ar feadh uaire, rud a mhéadaíonn tréscaoilteacht na gceall, a mhéadaíonn cuid de na freagairtí imdhíonacha, agus a chuireann le díothú ceall atá íogair don téamh (miocrorgánaigh ina measc). Is féidir go mbeidh a leithéid de theiripe baolach do pháistí is seandaoine, mar nach mbíonn meicníochtaí téagartha rialaithe teochta acu siúd, agus d'othair atá buailte le galair chairdiashoithíocha. Baineadh feidhm as an teiripe le haghaidh raon leathan riochtaí, ailse, SEIF, agus gortuithe spóirt ina measc.
Ollscoil Dhún Éideann
Is ollscoil suite i nDún Éideann in Albain í Ollscoil Dhún Éideann (nó Oilthigh Dhùn Èideann i nGaeilge na hAlban). Bunaíodh í sa bhliain 1583. Is í ceann de na hollscoileanna is cáiliúla sa Bhreatain í. Is ball den Ghrúpa Russell, grúpa de hollscoileanna móra le béim ar taighde í. Is í an t-aon ollscoil amháin in Albain (agus sa Bhreatain seachas Oxford agus Cambridge) atá ina ball de Ghrúpa Coimbra agus an LERU araon, dhá chumainn ollscoileanna Eorpacha.
Hipirtheannas
Riocht ina mbíonn an brú fola siostólach is an brú fola diastólach ardaithe thar na leibhéil normálta. Is hipirtheannas urchóideach é nuair a bhíonn an brú diastólach os cionn 130 mmHg, agus is garbhaol báis é sin. Déanann aon leibhéal os cionn an leibhéil normálta damáiste éigin do na fuileadáin ar fud na colainne. Is iad na fuileadáin san inchinn, na súile, an croí agus na duáin is leochailí. Mar thoradh ar hipirtheannas, is féidir go bhfaighidh duine stróc, drochradharc súl, galar corónach croí, agus cliseadh na nduán. Ní fios go cruinn cad a chuireann tús le hipirtheannas in an-chuid cásanna, ach is eol go gcuireann raimhre is caitheamh toitíní leis. I gcásanna ar leith, cosúil le siondróm Cushing agus galar na nduán, mar a mbíonn tál na hormón suaite, is eol go gcuireann a leithéid tús le hipirtheannas.
Aodh an Macaomh Tóinleasc
Rí Thír Eoghain ag Tulach Óg den 12ú haois ba ea Aodh an Macaomh Tóinleasc (Sean-Ghaeilge Áed in Macáem Tóinlesc ) mac Muircheartaigh Ó Néill (bás 1177). Ba eisean an chéad dá chlann a raibh ról suntasach aige i saol polaitíochta thuaisceart na tíre, tar éis bhás rí Thír Eoghain agus Ardrí Éireann, Muirchertach Mac Lochlainn.
Luathshaol
Is doiléir é toradh an dúnmharaithe seo, ach sa bhliain 1166, i ndiaidh dalladh rí Ulad, Eochaidh mac Duinn Sléibhe, b'éigean do Mhic Lochlainn dul i ngleic le héirí amach na nOiriall, Bréifne agus deisceart Thír Eoghain fiú. Tréigeadh Muircheartach Mac Lochlainn ag an gcuid is mó dá ghaiscígh, agus maraíodh é. De réir Leabhar Mhic Cárthaigh, chuaigh ansin Donnchadh Ó Cearbhaill na nOiriall, athair altrama Eochadha dallta agus údar bhás Mhuircheartaigh, chuig Magh Iomchláir (gar de Dhún Geanainn agus rinneadh rí Thír Eoghain d'Aodh.
Buenaventura Durruti
Míliteach sindeacáiteach ainrialach as an Spáinn ab ea José Buenaventura Durruti Dumange (14 Iúil 1896 – 20 Samhain 1936) a raibh baint aige leis an CNT agus leis an FAI sna tréimhsí roimh agus i rith Chogadh Cathartha na Spáinne, 1936–1939. Bhí ról an-tábhachtach aige le linn Réabhlóid na Spáinne i 1936 agus cuimhnítear air mar laoch sa ghluaiseacht ainrialach.
Tom Murphy
Bhí cónaí air i mBaile Átha Cliath nuair a d'éag sé. clé|mion|A[[Amharclann na Mainistreach|mharclann na Mainistreach]]
Saothar
Bhíodh Murphy i gcónaí ag baint triail as stíleanna agus ábhair úra. Aistríodh sé ó réalachas go dtí osréalachas, mar a fheictear ins an dráma An Mhaidin tar éis Soirbhíochais (The Morning after Optimism) chuig an caint liriciúil mar a chloistear ins an dráma An Ceolchoirm Gigli (The Gigli Concert). Bhíodh sé ag plé le maithiúnas agus dóchas ins an saol a cheaptar a bheith tréigthe ag Dia.
Dúnmharú David Byrne
Imeachtaí cúirte
Ar 17 Deireadh Fómhair 2022, sa Chúirt Choiriúil Speisialta, gearradh téarma príosúin cheithre bliana ar Jonathan Dowdall a d'admhaigh gur chuidigh sé le drong Hutch Byrne a dhúnmharú.
Pádraic Breathnach
Aistriúcháin
D'aistrigh Gabriel Rosenstock cuid dá ghearrscéalta go Béarla (The March hare and other stories, Cló Iar-Chonnachta, 1994). Aistríodh ceithre dá shaothair ghearrscéaltaíochta go Béarla sa leabhar Fourfront (Cló Iar-Chonnachta, 1998) agus tá saothair leis aistrithe go hAlbáinis, Rómáinis, Cróitis, Polainnis freisin.
Thyrsites atun
Tá an snúc le fáil amach ó chósta na Namaibe agus ó chósta chúigí na Rinne Thiar agus na Rinne Thuaidh san Afraic Theas. Thugadh na coilínigh Ollannacha a tháinig sa bhliain 1652 “zee snoek” (nathair mhara) air. Tá sé coitianta sna huiscí is fuaire den Leathsféar Deisceartach.
Eibhlís Carcione
Tá dánta foilsithe aici ar Feasta, An Gael, The Moth, agus THE SHOp. Bhain sí duais liteartha Fhoras na Gaeilge sa bhliain 2012 agus duais eile ag féile liteartha Bhéal na mBuillí (Ros Comáin). D'fhoilsigh Coiscéim cnuasach filíochta léi, Tonn Chlíodhna, sa bhliain 2015 agus cnuasach eile léi, Eala Oíche, sa bhliain 2019.
Différance
Forléargas
D'fhorbair Derrida an coincheap différance go domhain le linn argóinte i gcoinne fheiniméaneolaíocht Husserl, fealsamh a bhí ag lorg diananailís ar ról na cuimhne agus na haireachtála inár dtuiscint ar mhíreanna seicheamhacha, ar nós ceol nó teanga. Déanann Derrida argóint nach féidir teoiric ghinearálta a dhéanann cur síos ar an bhfeiniméan seo a leagan amach ar chor ar bith, toisc go mbíonn staid mheabhrach an bhraiteora ag athrú de shíor, agus go mbíonn sí difriúil ó léamh go léamh.
Naguib Mahfouz
Saothar
thumb|Dealbh i gCaireo
Grassendale
Is ceantar suite i Learpholl é Grassendale.
Hunt's Cross
Is ceantar suite i Learpholl é Hunt's Cross.
Brian Kerr, An Tiarna Kerr den Tamhnach Mhór
Breitheamh ab ea Brian Francis Kerr, An Tiarna Kerr den Tamhnach Mhór (Contae an Dúin) nó Baron Kerr of Tonaghmore, PC (22 Feabhra 1948 - 1 Nollaig 2020). Bhí Brian Kerr ina Thiarna Príomh-Bhreitheamh ar Thuaisceart Éireann ó 2004 go 2009 agus ina Thiarna Dlí agus ina Bhreitheamh de Chúirt Uachtarach na Ríochta Aontaithe go dtí gur éirigh sé as i mí Mheán Fómhair 2020.
Ionsaí San Bernardino, 2015
Ar an 2 Nollaig, 2015, maraíodh 14 daoine agus gortaíodh 22 eile in ionsaí sceimhlitheoireachta ar an Inland Regional Center i San Bernardino, California. clé|250px|thumb|2015 Ionsaí San Bernardino
Austropuccinia psidii
Ag deireadh na bliana 2013, tá thart ar 179 speiceas ionfhabhtaithe aige i New South Wales agus Queensland, ó 41 géine (thart ar 46% de na géinis sna Myrtaceae) san Astráil.
Edward Marshall Hall
Abhcóide Sasanach ab ea Sir Edward Marshall Hall, KC (16 Meán Fómhair 1858 – 24 Feabhra 1927)  Is dócha gurbh é an t-abhcóide cosanta ba cháiliúla lena linn, mar gheall ar líon na gcásanna iomráiteacha inar chosain sé daoine a bhí i mbaol a gcrochta, ar feadh na mblianta fada.
Donach de Róiste
Is scríbhneoir Gaeilge Éireannach é Donach de Róiste. Ar na leabhair a scríobh sé tá Ceann V. Cloigeann, Sláinte an Domhain (1965) agus Sladmhargadh (1968) a d'fhoilsigh Foilseacháin Náisiúnta Teoranta. Karl Uhlemann a rinne na léaráidí.
Angiospermae
Sanasaíocht
Ciallaíonn 'angiosperm' planda a tháirgeann síolta laistigh d'imfhálú; i bhfocail eile, planda torthaíoch. Tagann an téarma ón fhocail Gréigise 'ἀγγεῖον' (angeion) a chiallaíonn "cás" nó "cásáil" agus 'σπέρμα' (sperma) a chiallaíonn "síol".
Marie Antoinette na hOstaire
Rugadh Marie Antoinette, iníon an Impire Proinsias I agus Maria Theresa, Ard-Bhandiúc na hOstaire, ar 2 Samhain 1755 – duine de sheisear clainne déag. Cúig bhliana déag d’aois a bhí sí, nuair a phós an Dauphin í sa bhliain 1770. Tháinig sé siúd i gcoróin mar Laoiseach XVI na Fraince agus rinneadh Banríon na Fraince di.
Diarmaid Ua Madadháin
Clann
Deirtear i ndán gur gan laige gan dearmad é Diarmaid.
Socrú núicléach leis an Iaráin
mion|clé|Agóid in aghadih an JCPOA i dTehran, Lúnasa 2015 mion|clé|'Special Representative' na S-A, Brian Hook (cuid den rialtas Trump ag an am), agus príomhaire [[Iosrael, Benjamin Netanyahu sa bhliain 2020]]
Louis de Paor
Saol
Fuair sé spreagadh ó Ghearóid Ó Crualaoich agus ó Sheán Ó Tuama.
Chuaigh Seán Ó Ríordáin i gcion go mór air, agus spreag Michael Davitt chun scríbhneoireachta é freisin.
An Ghearmáin
Onnmhairithe
left|mion|Monarcha de chuid Volkswagen in [[Dresden]] I gcomparáid le tíortha móra eile san Aontas Eorpach, is onnmhairteoir mór í an Ghearmáin. Rinne an Ghearmáin onnmhairithe arbh fhiú 47% dá hOTI iad sa bhliain 2017, dar le World Factbook an CIA, i gcomparáid le 31% sa Fhrainc agus san Iodáil araon agus 30% sa Ríocht Aontaithe. Ba iad innealra agus feithiclí na cineáil onnmhairithe ba mhó de réir luach airgid sa bhliain 2017.
Cath Átha Cliath
Imeachtaí
Chinn Collins go raibh air gníomhú agus fuair sé airtléire ón mBreatain ar iasacht chun na poblachtánaigh sna Ceithre Cúirteanna a ionsaí le sliogán, i ndiaidh dó a bheith idir dhá chomhairle faoi ag tús báire, agus i ndiaidh do Winston Churchill orduithe a thabhairt do thrúpaí Briotanacha an ionsaí a thabhairt chomh maith. mion|[[Na Ceithre Cúirteanna]]
Oibríochtaí treallchogaíochta
Go dtí gur gabhadh é ar 27 Iúil 1922, rinne Oscar Traynor  ar an taobh dheas den chathair. Gabhadh Ernie O’Malley, ceannasaí poblachtach Chúige Laighean, le linn troda i nDroichead na Dothra ar 4 Samhain 1922.
Cúpla Kray
220px|mion|deas|Reginald Kray Ba dhrongadóirí míchlúiteacha as Londain Shasana iad Ronald "Ronnie" Kray (24 Deireadh Fómhair 1933 – 24 Márta 1995) agus Reginald "Reggie" Kray (24 Deireadh Fómhair 1933 – 1 Deireadh Fómhair 2000).
Dallóg (fuinneog)
deas|250px|thumb|Dallóg Is scagaire le haghaidh fuinneog, go háirithe ceann ar rollóir nó déanta na lataí í dallóg.
Bulmer Hobson
Cé gur ceannaire tábhachtach é Hobson roimh an Éirí Amach, ní raibh an tionchar agus stádas céanna aige níos déanaí. D'fhan sé amach as an polaitíocht don chuid is mó as seo amach, gan páirt a ghlacadh sa Chogadh Angla-Éireannach.
John Bercow
Polaiteoir de chuid an Pháirtí Choimeádaigh sa Ríocht Aontaithe is ea John Simon Bercow. Rugadh é in Edgware, Londain, ar an 19 Eanáir 1963.
Dioscliosta George Ezra
Is éard atá i ndioscliosta an amhránaí agus cumadóir amhrán Sasanach George Ezra ná dhá halbam stiúideo, dhá sheinn leabhraithe agus naoi singil mar ealaíontóir ceoil aonréadach.
Giolla Fionn mac Mhic Uallacháin
Rí Síol Anmchadha ba ea  Giolla Fionn mac Mhic Uallacháin  ón bhliain 1096 go dtí 1101.
Beatha
Tháinig sé i gcoróin tar éis bhás Mhadadháin Reamhair, ach maraíodh é ag mac Mhadadháin, Diarmaid, sa bhliain 1101.
Barbara Windsor
B'aisteoir Sasanach í Barbara Windsor nó Barbara Ann Deeks mar a rugadh í ar an 22 Lúnasa 1937 in Shoreditch, Londain. Fuair sí bás ar an 10 Nollaig 2020.
Bearbóir Sevilla (ceoldráma de chuid Rossini, 1816)
mion|clé|Mark Kiryluk agus an Central City Opera, 2015 Ceoldráma de chuid Gioachino Rossini is ea Bearbóir Sevilla, a cuireadh ar stáitse den chéad uair sa bhliain 1816. Scéal grá casta atá sa cheoldráma ghrinn seo. Tá an bearbóir, ag cabhrú lena sheanmháistir, an Cunta Almaviva, bean álainn a mhealladh.
Borradh stoirme
deas|300px|thumb|Borradh stoirme Ardú leibhéal na farraige go háitiúil, nuair a bhíonn gaotha ag séideadh i dtreo an chladaigh agus laghdú brú san atmaisféar de bharr stoirme.
Club Haca Abhóca
Is club haca é Club Haca Abhóca atá suite sa Charraig Dhubh, in Áth Cliath Theas, Éire.
Bród aerach
Bród in ÉIrinn
Tharla an chéad Pharáid Bród i mBaile Átha Cliath i mí an Mheithimh an bhliain sin, 1983. Ó shin i leith, tá Bród Átha Cliath ag dul ó neart go neart agus glacann na mílte agus na mílte duine páirt ann gach bliain.
1770í
Cinn Stát
Ríocht na Sicile
Gallinara
thumb|Oileán Gallinara Is oileán é Gallinara (Isola Gallinara san Iodáilis) i Liguria na hIodáile.
Plasmascáileán
Léiriú i bhfoirm painéil leata a bhaineann feidhm as floscú plasma chun solas a ghiniúint, a úsáidtear mar scáileán teilifíse nó scáileán léirithe eile.
Murchadh Ó Cuindlis
Scríobhaí Éireannach ba ea Murchadh Riabhach Ó Cuindlis (fl. 1398 – 1418). Níl bliain a bhreithe ná bliain a bháis ar eolas againn. Is léir áfach go raibh sé ag obair mar scríobhaí idir na blianta 1398 agus 1418.
Scoil Éanna
mion|clé Meánscoil Gaelach a bunaíodh in 1908 agus a dhún i 1935 ab ea Scoil Éanna. B'é an náisiúnaí Éireannach Pádraig Mac Piarais a bhunaigh í sa bhliain 1908 lena theoiricí oideachais a chur i ngníomh in obair phraiticiúil scoile.
Madadhán Mór Ua Madadháin
Rí Síol Anmchadha ba ea  Madadhán Mór Ua Madadháin  (bás tar éis na bliana 1158).
Toirdhealbhach Ó Cearbhalláin
Beatha
Chaith sé os cionn daichead bliain ag siúl na tír e agus fáilte roimhe sna tithe móra.
Sa bhliain 1720, phós sé Máire Ní Dhuibhir ó Chontae Fhear Manach: rugadh seisear iníon dóibh agus mac. Fuair siad a gcéad tigín ar thalamh in aice le Maothail Manachain i gContae Liatroma. Chuaigh sé siúd le cláirseoireacht ach ní raibh fíorbhua na seanma ná na cumadóireachta aige.
Máirín Uí Dhálaigh
Saol gairmiúil
Chuir sí aithne ar Chearbhall Ó Dálaigh i gColáiste na hOllscoile, Baile Átha Cliath, tríd an gCumann Liteartha agus Stairiúil, Conradh na Gaeilge, agus an cumann cnocadóireachta; phós siad sa bhliain 1934. Ní raibh aon chlann acu.
Eirmín bán
Is feithid é an eirmín bán. Ball d'fhine na Erebidae atá ann.
Plasmóidiam
Saghas prótasóin sheadánaigh, cuid acu a chuireann tús le maláire i ndaoine. Is casta a dtimthriall beatha, cuid de na pasanna in óstach idirmheánach, an mhuiscít, agus pasanna eile i bhfuil nó orgáin eile an óstaigh dheireanaigh veirteabraigh.
Hocas gairdín
Planda débhliantúil nó ilbhliantúil, dúchasach don tSile ach an-choitianta i gcuid mhaith tíortha mar phlanda gairdín. Fásann an gas suas le 3 m sa dara bliain. Na duilleoga 30 cm ar leithead, cruinn le maotháin thanaí. Na bláthanna 6-7 cm ar leithead i raon leathan dathanna, ag déanamh spíce fhada.
Abu Musa Jabir ibn Hayyan
Fisiceoir ab ea Abu Musa Jabir ibn Hayyan  (Araibis: جابر بن حیان) (c.721–c.815). Bhí aithne air sa Laidin freisin mar Geber, leagan de Jabir. Rugadh i Tus na Peirse é, agus fuair sé bás i Kufa, san Iaráic.
Scríobh duine anaithnid san Eoraip leabhar ailceimice faoin ainm Geber sa 13ú haois. "Geber Falsa" a thugtar ar an údar seo.
Ollscoil na Gaillimhe
Tá an ollscoil suite gar do lár cathrach na Gaillimhe, agus mar go raibh a tailte ag leanúint ó thuaidh cois abhainn, bhí deis ag an ollscoil an-chuid tógála a dhéanamh in achar siúil cos don sean "quad".
Homer Simpson, This Is Your Wife
Craoladh an cúigiú heipeasóid déag, "Homer Simpson, This Is Your Wife", den seachtú sraith déag The Simpsons ar an 26 Márta 2006. Scríobh Ricky Gervais an eipeasóid seo. D'fhéach 10.09 milliún duine ar an eipeasóid.
Madadhán Óg Ó Madadháin
Níl eolas ar bith eile le fáil faoina réimeas.
RTÉ Young Adults
Is é RTÉ Young Adults an teideal oibre ar sheirbhís teilifíse idirnáisiúnta ag RTÉ.
Hans Niemann
2014
I mí an Mhárta 2014, bhí rátáil Niemann díreach faoi 2000 ag 10 mbliana d'aois, rud a thug deis dó cuireadh a fháil chuig a chéad champa Scoil Ficheall SAM i St Louis le cóitseálaithe Greg Shahade agus John Bartholomew
2018
I mí na Nollag 2018, bhuaigh sé Craobhchomórtais Náisiúnta Blitz K-12 gan sárú, ag críochnú 12-0. Trí lá ina dhiaidh sin, bhuaigh sé an 1ú háit ina ghrád i gCraobhchomórtais foriomlána K-12 Grád, agus é ag tabhair faon  bughouse duo den chéad uair, ag baint amach bua foirfe.
2019
I mí na Samhna 2019, bhí Niemann san iomaíocht sa 103ú Cuimhneachán Edward Lasker, san iomaíocht don 1ú háit agus ag baint amach a dhara norm GM.
Púirím
mion|míorúiltí Phúirím Is féile Ghiúdach í Púirím. Titeann an fhéile i mí Mhárta go hiondúil (mí Feabhra uaireanta). mion|Carnabhal, Shoham, 1997
Cathal Ó Madadháin
Níl eolas ar bith eile le fáil faoina réimeas.
Hoiméabosca
Sa ghéinitic, seicheamh de timpeall 180 núicléitíd a chódaíonn do réigiún de 60 aimíonaigéad i bpróitéiní a mbíonn baint acu le rialú an tras-scríofa. Fuarthas ar dtús é i nDrosophila, an chuil torthaí, ach faoi seo tá a leithéid aimsithe i ngéinte na ngnéithe eocarótacha uile (ina bhfuil an núicléas taobh istigh dá scannán féin taobh istigh den chill). De réir dealraimh, soláthraíonn siad eolas ar shuíomh atá riachtanach i gcomhair forbairt ordúil an tsutha. Tá fianaise ann i gcásanna áirithe go bhfuil ionad an hoiméabhosca ar feadh an chrómasóim gaolmhar go líneach lena chur i bhfeidhm sa phróiseas forbartha, is é sin, go mbíonn na géinte leagtha amach san ord ina gcuirtear i bhfeidhm iad i spás agus am san orgánach.
1780í
Cinn Stát
Séarlas IV
Paracelsus
Ba ailceimiceoir, dochtúir, réalteolaí, agus briotaiseoir ginearálta é Paracelsus (11 Samhain nó 17 Nollaig 1493 in Einsiedeln, An Eilvéis - 24 Meán Fómhair 1541).
Pléatrófacht
Iarmhairtí iolracha géine amháin. Mar shampla, laghdaíonn an ghéin iarmharach i nDrosophila (an chuil torthaí) méid na sciathán, ach chomh maith leis sin, mionathraíonn na cothromóirí, athraíonn treo guairí áirithe, agus athraíonn uimhir na línte uibheacha sna hubhagáin. Sa duine mar an gcéanna, bíonn cuid mhaith géinte pléatrófacha taobh thiar de shiondróim ar leith. Mar shampla, maidir leis an ngéin is cúis le siondróm Marfan, ní hamháin go dtáirgeann sí an déanamh colainne caol caolchrúbach, le fadú fhoircinn na ngéag go háirithe, ach róghluaisne na n-alt freisin, agus go minic cur lionsa na súile as ionad is galair croí.
Foraois bháistí mheasartha
Is féidir foraoisí báistí measartha a fháil ar gach ceann d'ilchríocha an Domhain ach amháin san Antartaice. Sa Leathsféar Thuaidh tarlaíonn foraoisí báistí measartha sna Stáit Aontaithe, i gCeanada, sa tSeapáin, san Téaváin, san Iaráin, san Bhreatain Mhór, in Éirinn agus i dtuaisceart na Spáinne. I Leathsféar an Deiscirt, tá foraoisí báistí measartha i ndeisceart na Sile; Tá go leor foraoisí báistí measartha san Nua-Shéalainn, agus tá limistéir bheaga d'fhoraoisí báistí measartha san Astráil fiú, mar shampla Páirc Náisiúnta Lamington i Queensland.
Cody Cameron
Is aisteoir Meiriceánach é Cody Cameron (1970).