cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
McLaren
Urraíocht agus Aeireachtaí
Ó 2015 go 2017, le linn a gcuid 3 bliana a reáchtáil le Honda, d'iomaigh siad faoin ainm "McLaren Honda".
Formula One
bhuaigh siad an craobhchomórtais na dtiománaithe dhá uair déag (1974, 1976, 1984, 1985, 1986, 1988, 1989, 1990, 1991, 1998, 1999, 2008)
Aillen
I Miotaseolaíocht na nGael, neach na tine ab ea Aoillean (Sean-Ghaeilge Aíllen) mac Midgna. Sheinn sé an chláirseach agus chan sé go binn. Ba bhall de na Tuatha Dé Danann é a raibh cónaí air i Mag Mell.
Dún Mhic Aoidh
Tógadh an dún d'Arm na Breataine i 1888 agus Marlborough Barracks an t-ainm a bhí air ag an am sin.
Fionn agus Gráinne
Achoimre
Is scéal eile sa tsraith é Tochmarc Ailbe. Tar éis a cholscaradh ó Ghráinne, rinne sé ciallmhar eile le Cormac, agus roghnaigh agus phós sé Ailbhe. Sa scéal den 17ú haois, Tóraíocht Dhiarmada agus Ghráinne, d'éalaigh Gráinne le leannán eile.
James Napper Tandy
Deoraíocht
Seans gurbh de bharr an cheist faoin tslí inar thug údaráis Hamburg do na Sasanaigh é agus an t-amhras ar ghníomh dleathach a bhí i gceist nó nach raibh, a tugadh an trócaire seo dó. Ina theannta sin, rinne Napoléon idirghabháil ar a shon agus deirtear fiú gur choinníoll de Chonradh Amiens ab ea scaoileadh Tandy. mion|Leach chuimhneacháin dhátheangach do Napper Tandy
Eòghann MacColla
Saol
Rugadh MacColla sa bhliain 1808 sa Cheann Mhòr, in aice le hInbhir Aora.
Círéib Soweto
D'éirigh daltaí gorm a meánscoil e amach in Soweto mar agóid i gcoinne úsáid na hAfracainise mar theanga theagaisc in áit an Bhéarla. Ach b'agóid pholaitiúil í sin, agus is beag baint a bhí aici le labhairt na teanga sna ceantair ar láidre í. link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:Soweto_township.jpg|clé|mion|bailecheantar [[Soweto]] Bhí an cath in aghaidh na cinedheighilte i gcomhfhios don saol mór ón lá sin amach. Tháinig ardú tuisceana dá bharr, agus theip ar an Apartheid de bharr dhásacht an phobail sna blianta ina dhiaidh sin.
Luascadán Foucault
Luascadán Bunaidh Foucault
mion| Prionta de Luascadán Foucault,1895 Tharla an chéad taispeántas poiblí de luascadán Foucault i mí Feabhra 1851 san Meridian i Réadlann Pháras. Cúpla seachtain ina dhiaidh sin, rinne Foucault a luascadán is cáiliúla, nuair a chuir sé bob liathróide 28-kg práis brataithe le sreang 67-m-ar fhad ó chruinneachán an Phanthéoin, i bPáras. Bíonn plána an luascadáin ag rothlú deiseal thart ar 11.3 ° san uair, ag déanamh amach ciorcal iomlán i thart ar 31.8 uair an chloig. Aistríodh an bob bunaidh a úsáideadh sa bhliain 1851 ag an Panthéon go dtí an Conservatoire des Arts et Métiers i bPáras. Rinneadh an dara suiteáil sealadach don chomóradh 50 bliain i 1902.
Le linn athchóirithe an mhúsaeim sna 1990í, taispeánadh an luascadán bunaidh go sealadach sa Phanthéon (1995), ach tugadh é ar ais ina dhiaidh sin chuig an Musée des Arts et Métiers sula n-athoscófaí é sa bhliain 2000. Ar an 6ú Aibreán, 2010, bhris an cábla a bhí ag coinneáil an bon thuas sa Musée des Arts et Métiers, rud ba cúis le damáiste neamh-in-iompartha ar an luascadán agus chuig urlár marmairar an mhúsaeim.
Ard-Mhúsaem na hÉireann - Na hEalaíona Maisiúla agus Stair
Tá Ard-Mhúsaem na hÉireann suite ar  Shráid Chill Dara i dTuaisceart  Bhaile Átha Cliath agus tá an chuid de a bhaineann le Na hEalaíona Maisiúla agus Stair lonnaithe i nDún Uí Choileáin ar Shráid na Binne Boirbe.
Avignon
Cathair in oirdheisceart na Fraince ar bhruach chlé na Róine is ea Avignon. Tá an chathair suite in département Vaucluse. Sa bhliain 2011, bhí 90,194 duine ina gcónaí sa chomún, 12,000 díobh siúd i lár stairiúil na cathrach, laistigh de na múrtha ón Meánaois. Bhí cónaí ar na pápaí in Avignon sna blianta 1309–1377. Ba leis an bpápacht Avignon go dtí 1791, bliain a ndearnadh cuid den Fhrainc arís é.
Macgnímartha Finn
Scéal
Ag tús an scéil, mharaigh Goll mac Morna athair Fhionn, Cumall, ceannaire na bhFiann. Torrach a bhí Muireann bean chéile Cumhaill ag an am, agus rug sí mac ar an saol in am trátha, darb ainm Demne agus é óg. Agus imní orthu faoina shábháilteacht, chur siad an buachaill chuig deirfiúr Chumaill, an bandraoi Bodhmall, agus a comrádaí Liath Luachra. Thóg an bheirt bhanghaiscíoch é, agus chuaigh in éineacht leis ar chuid dá eachtraí, ina measc an eachtra inar thuill sé a leasainm, Fionn.
Cosúlachtaí
Tugadh faoi ndeara ag scoláirí cosúlachtaí idir leaganacha níos luaite de Macghníomhartha Fhionn agus scéalta faoi laoch na Rúraíochta, Cú Chulainn agus é óg. Mar shampla, insíonn Macghníomhartha Chú Chulainn agus Tochmharc Eimhire, réamhscéalta de chuid Táin Bó Cuailgne, conas a fuair Cú Chulainn a leasainm, a teagasc leis an mbanghaiscíoch Scáthach, agus an chaoi a thuill sé a gha marfach, an Ga Boilg.
Ospidéal Beaumont
Is ospidéal oiliúna é Ospidéal Beaumont (Beaumont Hospital) atá lonnaithe ar an taobh thuaidh de Bhaile Átha Cliath. Osclaíodh an t-ospidéal i 1987. Tá 820 seomraí leaba san ospidéal.
Seirbhísí
Soláthraíonn Beaumont raon leathan de sheirbhísí cliniciúla agus speisialtacha agus tá clú agus cáil ar an cúram atá ann.
Cath Fionntrá
Lámhscríbhinní agus stair
Molann tagairtí níos luaite do chath Fhionn ag Fionntrá go raibh leagan nó dhó i dtreis chomh luath is an 12ú haois. Luaitear an eachtra i scéal grá de chuid Agallamh na Seanórach. D'imigh Fionn leis chun troid lena namhaid, ach bhris sé an turas chun bheith ina fhear chleamhnais do Cáel agus Créde. Ag deireadh an chatha seacht lá dhéag, bháigh Cáel ar tóir namhaid, agus d'éag Créde de bhrón.
Seantráchtaireacht
Thug John O'Donovan roinnt léargas suimiúil ar Chath Fhionntrá ina litreacha An Suirbhéireacht Ordanáis 1841. Thug sé faoi deara roinnt carn adhlactha gar do Cheann Trá, a mheastar gur fianaise de mhór-ár iad, i dteannta le dearbhuithe áitiúla de chnámha agus de blaoscanna aimsithe taobh thoir den trá. Thug sé faoi deara chomh maith talamh bog aitheanta mar reilig na n-ár, Goin na dTréanfhear.
Comórtas Scríbhneoireachta Manchain
Moltóireacht
Roghnaítear gearrliosta ag painéal ina bhfuil baill agus iarbhaill Manchester Irish Language Group. Roghnaíonn aoi-mholtóir an buaiteoir as an ngearrliosta.
Colla Uais
Seanscéal
De réir na seanscéalta, mharaigh na Trí Cholla a n-uncail, Fíachu Sroiptine, i rith Chath Dubhchomair, i gCríoch Rois, Breá, agus tháinig Colla Uais i gcoróin. Tuaradh nach dtiocfadh sé i réim in Éirinn, sliocht an té a mharódh na Colla. Bhí Colla Uais i réim ar feadh trí bliana in ionad Fhiacha (323-326 AD), agus ar feadh ceithre bliana mar Ard-Rí, sular chuir Muireadhach Tíreach mac Fiacha ar deoraíocht iad triúr agus 300 dá lucht leanúna go hAlbain.
Eochaid Mugmedón
I Miotaseolaíocht na nGael, Ard Rí seanscéalach na hÉireann ba ea Eochaidh Muighmheadón (Sean-Ghaeilge Eochaid Mugmedón), atá cáil aige mar athair Néill Naoighiallaigh agus sinsear chlann Uí Néill agus na gConnachta.
Crimthann mac Fidaig
Sinsearacht
Sa Bhanseanchas, tugtar ar Mhongfionn an bua-ainm "na nÉrnai", dream gaolta leis na Dáirine. Sa Leabhar Leasa Mhóir, deirtear gurbh iníon Dáire (Cerbba?) í Mongfionn, ní iníon Fhiadhaigh. Sa leabhar úd, tugtar Findchad Dáire'saor athair Dáire, agus níl Criofan Mór ann ar chor ar bith.
Meidum
Is suíomh seandálaíochta san Éigipt Íochtarach í Pirimid Mheidum. Chuir Faró Sneifearú i gcrích í.
Crimthann mac Fidaig
Bás
Tógadh go gasta cairn don rí, a d'fhéadfadh a bheith i dtrí suíomhanna. Is é Gleann na gCros, Droichead Abhann Ó gCearnaigh, Contae an Chláir an chéad shuíomh, aitheanta mar Chnoc Righ Crimthann, agus tá iarsmaí an chairn an fós inniu. Tá an dara suíomh i mBaile Cónan, Míleac, Contae an Chláir. Chreidtí gurbh é Cónan céad ainm an rí. De réir Bhard Thuamhan, Michael Hogan, is é seo an fhíoráit,cé nach bhfaightear iarsmaí chairn ann inniu. Tá an tríú suíomh i nGleann na gCros freisin. Tá ann trí sheandacht in ailíniú thuaidh-theas: gallán, feart fáinneach, agus 'ionad seandálaíochta' mar a dtugtar air.
Bernard Cribbins
B'aisteoir Sasanach é Bernard Joseph Cribbins a rugadh ar an 29 Nollaig 1928 i nDerker, Oldham, Lancashire. Fuair sé bás ar 28 Iúil 2022.
Brookline, Massachusetts
Is baile suite i gContae Norfolk, Massachusetts é Brookline. Rugadh John F. Kennedy agus Paul Pender ann. Is ceann de na fothbhailte is mó rachmais i mBostún é. Tá gailfchúrsa iomráiteach suite ann. Tá cuid de na hospidéil is mó le rá i mBostún ann ar an Medical Mile mar a ghlaoitear air.
Annála Éireannacha
Modh na manach ar dtús ba ea na hAnnála Éireannacha chun croineolaíocht bliantúil na laethanta féile a áireamh. Is féidir bunús an traidisiúin seo a rianú go taifid fhánacha nótaí agus imeachtaí, scríofa i spásanna folmha den latercus, .i. Tábla na Cásca 84-bliain ar fad, leasaithe ón scríbhneoir na nGallach, Sulpicius Severus (bás. c. 423). Le himeacht amisire, cuireadh ann tuairiscí báis sagart, abaí agus easpag, i dteannta le himeachtaí polaitiúla suntasacha.
Tiomsaíodh roinnt annála suas go dtí an 17ú haois. Meastar gurb iad na hannála is luaite ná Croinic na hÉireann anois caillte.
Ar marthain
Seo a leanas na lámhscríbhinní ina chaomhnaítear cóipeanna na n-annála atá ar marthain:
Randy Turpin
Dornálaí Sasanach, a bhí ina churadh meánmheáchain, ab ea Randy Turpin a rugadh Randolph Adolphus Turpin ar an 7 Meitheamh 1928 i Leamington Spa, Warwickshire agus a fuair bás ar an 17 Bealtaine 1966.
Biróg
I Miotaseolaíocht na nGael, bán draoi na Tuath Dé Danann ab ea Bioróg (Sean-Ghaeilge Biróg).
I scéal an bhéaloidis bailithe ag John O'Donovan in 1835, insítear gur chuala Balar, gaiscíoch na bhFomhórach, tairngreacht go maródh a gharmhac féin é. Um é seo a cheilt, choinnigh sé a aon-iníon Eithne ina príosúnach i dtúr ar Thoraigh, as radharc agus caidreamh gach fear. Thug Bioróg cabhair ámh d'fhear darbh ainm Mac Cinnfhaelaidh, a ghoid Balar a bhó dhraíochta, dul isteach sa túr agus í a mhealladh. Rugadh trírín d'Eithne, ach bhailigh Balar isteach i mbraillín iad agus thug sé do theachtaire iad chun iad a bhá i nguairneán. Bháigh an teachtaire beirt leanaí, ach de thaisme lig sé duine dóibh titim sa chuan, áit a tharrtháil Bioróg é. Thóg sí an leanbh chuig a athair, a thug é dá deartháir, Gaibhne an gabha, le haltramas. Agus an buachaill fásta, mharaigh sé Balar.
Aegithalidae
Iompar
Tá éin san fhine seo ina gcónaí in ealtaí idir 4 agus 50 aonáin. Tagann ealtaí le chéile a luaithe agus a chríochnaíonn séasúr pórúcháin amháin agus maireanna siad go dtí go dtosaíonn an chéad cheann eile. Coinníonn siad teagmháil trí bhícearnach; bíonn a gcuid amhrán ciúin. Rachaidh speicis eile éan, ar nós meantáin nó ceolairí, isteach san ealta ó am go chéile chun foráiste a dhéanamh.
Cur síos
clé|mion| Sa tséasúr neamhphóraithe bíonn péirí de mheantáin toir Mheiriceá páirteach in ealtaí móra Is éin bheaga iad, ag tomhas 9 go 14 cm ar fhadar, lena n-áirítear an t-eireaball sách fada, agus ag meá 4.5 go 9 g. De ghnáth bíonn cluimhreach modartha liath nó donn acu, cé go bhfuil roinnt speiceas marcálacha bán agus tá an tit fad-tailed roinnt dath pinkish. I gcodarsnacht leis an gcuid eile den teaghlach, tá an dá chlaochladán Leptopoecile daite go geal, agus tá corcairghorm agus pluma gorm orthu. Is é an cíbire cata an t-aon bhall den teaghlach a bhfuil suaitheantas air. Tá na billí sa teaghlach seo cruth beag bídeach, cónúil agus cónúil. Tá na sciatháin gearr agus cruinn agus tá na cosa sách fada.
Laoghaire mac Néill
Cenél Lóegairi
Dream sách tánaisteach i lár na tíre an ea Cenél Lóegairi in amanna stairiúla. Bhí siad faoi ghéillsine chlainne Síl nÁedo Sláine, Ríthe Breagha. Bhí a dtailte suite idir An Bhóinn agus Abha Dhubh na Mí, lena bpríomheaglais i mBaile Átha Troim (i gContae na Mí an lae inniu). Bhí dream eile dá chuid, Muintir Talthlaigh, ina thaoisigh mhuintir Uí Laoghaire de Loch Lr, i mbarútacht Lorg, ó thuaidh Loch Éirne, Contae Fhear Manach.
Bás
Tá roinnt leaganacha ar fáil de bhás Laoghaire.
An Spailpín Fánach
Is dán tírghrá Gaeilge é An Spailpín Fánach, le file anaithnid.
Príomhsmaointe an Dáin
Is seo dán faoi shaol an spailpín sa seansaol. Bhí saol crua ag an spailpín fadó, bhí siad i gcónaí ag curdach oibre. Ní raibh sláinte ro-mhaith acu. Bhí an spailpín seo iontach olc leis a shláinte. Mar a deireann sé "Ag seasadh ar mo shláinte, Ag siúl an drúchta go moch ar maidin,‘S ag bailiú galair ráithe,". Bhí sé ag obair ar fheirmeacha mar lámh chuideachta do na feirmeoirí. Ní raibh obair ar bith eile aige. Ní raibh dúil aige sa phost seo agus go háirithe sna Sasanaigh ach an oiread. Níl meas aige ar na Sasanaigh. B’fhearr leis an spailpín troid le píce ná fanacht cois balla ag fanacht ar na feirmeoirí saibhre. " Ach glacfad fees ó rí na gcroppies, cleith is píc chun sáite".
Na Teicníoochtaí Filíochta
Is dán fáthchiallach é an dán seo. Úsáideann an file meafar sa dán seo ina dhéanann sé/sí comparáid idir an spailpín agus an easpa saoirse a bhí ag muintir na hÉireann fadó.
Fearg
Tá fearg ar an spailpín agus é rinn tuirseach den saol. Tá a chroí briste agus tá sé in ísle brí mar gheall ar na Sasanaigh agus an dímheas. Níl mórán funnimh fágtha aige anois, tá sé ina sheanfhear craite gan mórán airgid. Chaith sé tamall ag imeacht ó áit go háit ag cuardach oibre agus bhí fuath aige ar na Sasanaigh. Thóg na Sasanaigh an fheirm on spailpín fánach. Bhí fearg air go háirithe in éadan na feirmeoirí móra a bhí ag amharc anuas air.
Glas Ghaibhneann
Béaloideas bailithe ag Larminie
Sa sraith deiridh den scéal, ghlac "Cian mac Cáinte" leis an deis a chlaíomh a fháil, ach trí easpa cúraim, lig sé an bhó dul amú. B'éigean dó dá bharr a cheann a thabhairt ar an inneoin, ach d'iarr sé cairde trí lá, agus d'imigh leis chun an bhó a fháil ar ais. Ar an trá, bhuail sé le Manannán mac Lir ag feitheamh air i gcurach, réidh chun é a thabhairt go dtí an bhó, ach leath dá bhrabach mar chúiteamh. Tháinig siad i dtír san 'fhearann fuar', áit a d'ití feoil amh, agus fostaíodh Cian mar chócaire, scéalaí, agus fear na tine.
An Fhiannaíocht
Tá fiannaíocht eile bailithe ag an Donabhán, ina insítear gur bhall den Tuatha Dé Danann ab ea Lon, an gabha. Bhí lámh bhrollaigh sa bhreis aige, um a theanchair a bhreith ) and one leg to hop on.  Cothaíodh é ar feadh na mblianta ag bó a ghoid sé ón Spáinn, agus cuireadh an bhó seo ar féarach ar Shliabh na Glaise, agus ní raibh dóthain torthúlachta in aon áit ar bith eile ar fud na tíre.  "Líonadh an bhó seo soitheach ar bith lena chuid bainne... ag aon bhleán amháin".  Bhí beirt bhan ann tráth ag cur geallta ar soitheach a thógfadh a táirgeacht, ach nuair a thugadh criathar, chruthaigh bainne na ba seacht sruthán ag cur thar  bruach.