cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Strjitten yn Nes (It Amelân)
De Strjitten yn Nes (It Amelân):
Strjitte fan Nares
Der lizze trije eilantsjes yn de seestrjitte (pleatslik Kennedykanaal): Franklin, Crozier en Hans. De lêste wurdt sawol troch Kanada as Denemark kleemd.
It Súd
Skiednis
De buorskip ûntstie yn de 17e iuw. Om 1700 komt er foar as t Zuyd End, yn 1776 as Het Zuid, yn 1843 as 't Zuidend en yn 1853 as Zuidereind. Yn de 18e iuw wie it Suderein in dearinnend paad en in iuw letter in dearinnende wei. Yn 1854 waard de wei trochlutsen oer Olterterp nei Beetstersweach en waard er part fan de wei fan Drachten oer de Gordyk nei It Hearrenfean.
Teodoarik I
Opstân fan de Fisigoaten
De rebûlje dy't ûntstie yn it Romeinske ryk nei de dea fan keizer Honorius yn 423 joegen Teodoarik I alle gelegenheid him te ûntdwaan fan de oerhearsking troch de Romeinen. Om-ende-by sân jierren hâlde hy him sawat ûnôfhinklik en amper hindere koe hy syn ynfloed útwreidzje nei Spanje. Likernôch 426 foel syn leger de Alanen oan, en brocht harren in ferneatigjende nederlaach ta. De kening fan de Alanen, Attakes, sneuvele yn dit gefjocht en syn folk socht in goed hinnekomen by de Asdingen. Yn Galje slagge Teodoarik dêryn syn gebiet stadichoan út te wreidzjen oant de Middellânske See. Lykwols mislearre syn poging om de hân te lizzen op Arles.
Erik Gustaf Geijer
Geijer waard ferneamd as nasjonalistysk-konservatyf skriuwer, mar letter wurdt syn wurk realistysker, is er mear dwaande mei skiednis en wurdt er in pleiter foar sosjale herfoarming en Liberalisme.
Ritske Numan
Ritske Numan (Drachten, 19 oktober 1921 - dêre, 17 jannewaris 2004) wie ryksamtner en in bekende Fryske bas-bariton.
Grut-Kolombia
right|thumb|300px Grut Kolombia (offisjeel: República de Colombia) wie eartiids in federaasje yn Latynsk-Amearika dy't bestie tusken 1819 en 1830. It grûngebiet waard foarme troch de tsjintwurdige lannen Kolombia, Fenezuela en Ekwador, en in part fan Panama. It eardere lân wurdt tsjintwurch Grut Kolombia neamd om it ûnderskiede te kinnen fan de tsjintwurdige steat Kolombia.
Wetterpolo op de Olympyske Simmerspullen 1936
200px|thumb|right|It Olympyske Swimbad fan Berlyn 1936 De Olympyske Simmerspullen 1936, ek wol de XIe Olympiade neamd waarden yn 1936 yn Berlyn, Dútslân hâlden. De wetterpolokompetysje wie yn it Olympiapark Schwimmstadion Berlin.
Oepke Noordmans
thumb|right|Oepke Noordmans Oepke Noordmans (Easterein, 18 july 1871 - Lunteren, 5 febrewaris 1956) wie in Nederlânsk dûmny en ferneamd teolooch fan Frysk komôf.
Sammele wurk
It oeuvre fan Noordmans waard útjûn yn alve bannen sammele wurken (VW):
Golanhichte
Al sûnt de Aldheid wurdt it gebiet fûleindich bestride troch ferskate folken. Meast resint, ûnder de Seisdeiske oarloch fan 1967, ferovere Israel it gebiet op Syrje en anneksearre it yn 1981. It gebiet komt foar it meastepart oerien mei it Syryske gûvernemint Kwuneitra. De Feriene Naasjes hawwe de ferovering en anneksaasje troch Israel feroardiele. Syrje wol de Golan werom ha, en krijt hjirfoar de stipe fan de FN. Libanon, en fral de Hezbollah, hawwe ek in kleem op in stikje fan Golan, mar dy kleem wurdt troch de FN net stipe.
Kommandeurseilannen
Geografy
Der binne twa grutte eilannen, te witten Beringeilân (dat 95 by 15 km mjit) en Medny of Kopereilân (55 by 5 km). Dêrnjonken bestiet de arsjipel út noch fyftjin lytsere eilantsjes, wêrfan't it grutste it 15 ha grutte Toporkov is. Yn totaal beslane de Kommandeurseilannen in oerflak fan 1.846 km². It meastepart fan dat gebiet en ek fan 'e omlizzende see, yn totaal 36.488 km², bestiet út it Natoerreservaat De Kommandeurseilannen. It terrein op 'e eilannen bestiet út bergen, fulkanyske plato's en flakte mei terrassen. It heechste punt is de Stellerpiik op Beringeilân, mei in hichte fan 755 m boppe seenivo. De iennichte permaninte delsetting op 'e arsjipel is Nikolskoje op Beringeilân. Bestjoerlik foarmje de Kommandeurseilannen it distrikt Aleûtsky fan it territoarium Kamtsjatka.
Skiednis
De Kommandeurseilannen binne ferneamd nei kommandeur Vitus Bering, in Deenske ûntdekkingsreizger yn Russyske tsjinst, dy't yn novimber 1741, op 'e weromreis fan syn Grutte Noardlike Ekspedysje nei Alaska, by de eilannen skipbrek litte, en de winter trochbringe moast op it nei him ferneamde Beringeilân. Krekt as in grut part fan syn bemanning kaam er dêr te ferstjerren. (Op syn grêf stiet no in beskieden tinkteken.)
Holthe
thumb|Lokaasje gemeente Midden Drinte thumb|Lizzing fan Holthe Holthe is in doarp yn de provinsje Drinte, gemeente Midden-Drenthe. It leit ten súdeasten fan Beilen. Op 1 jannewaris 2004 hie it plakje 150 ynwenners.
Bocht fan Molkwar
Eigentlik jildt de namme Bocht fan Molkwar foar de hiele baai fan de Iselmar tusken Molkwar en Hylpen, mar de namme wurdt spesjaal jûn oan de begroeide plaat, dy't ûnderdiel is fan de waarden oan de Iselmarkust. It gebiet is nei de oanlis fan de Ofslútdyk ûntsâlte en de sânplaat rekke begroeid.
Ann Flower
Ann Jemimia Flower (Ellecom, 8 july 1885 – Rheden, 9 augustus 1995) wie fan 16 septimber 1993 ôf de âldste libjende ynwenner fan Nederlân, nei it ferstjerren fan Johanna Zandstra-Giezen. Sy droech dy titel 1 jier en 327 dagen.
Dr. Denker
Utwreidings
Yn de tiid fan de koronapandemy ferskynden yn 2020 en 2021 ekstra Dr. Denker Peaskepuzels.
Skearnegoutum
Skiednis
Skearnegoutum is ûntstien op in terp, weryn't by opgravings saken út de 4e iuw fûn binne. It doarp lei yn it earstoan oan de Middelsee oant dy om 1300 hinne drûchlein waard. Mei de doarpen Loaiïngea, Goaiïngea, Gau, en Offenwier foarme Skearnegoutum yn de midsiuwen it ferbûn Snitser Fiifgea.
Ferienings
thumb|260px|It oarlochsmonumint by de Martenstsjerke Der binne ferskillende buertferienings: buorskip Mastenbroek, beskerme wenje Fridsmastrjitte, Willem Santemastrjitte, St Martensdijk en Alddyk. (sjoch doarpsside foar mooglike feroarings) thumb|260px|[[De Swette by Skearnegoutum]]
Alde Ouwer
Geografy
It doarp hat gjin kearn mei in tsjerke. De pleatsen lizze ferspraat en it doarp hat allinnich in tsjerkhôf mei ien fan de Klokkestuollen yn Fryslân. Op de klok fan 1952 stiet te lêzen:
Skiednis
Oant de gemeentlike weryndieling fan 1984 lei it doarp yn it súdeasten fan de gemeente Doanjewerstâl. Dêrnei waard it doarp part fan de gemeente Skarsterlân dy't yn 2014 opgie yn de nije gemeente De Fryske Marren.
1781
Foarfallen
thumb|[[Amerikaanske ûnôfhinklikenskriich]] thumb|Slach by de Doggersbank, 1781
Slidehockey
thumb|right|Slidehockey-wedstriid Sweden-Kanada 2004. Slidehockey is in foarm fan iishockey, mar dan op in prikslide. Dizze sport waard ûntwikkele sadat minsken dy't lichaamlik beheind binne dochs iishockey spylje kinne. De widze fan it slidehockey stie yn 'e Sweedske haadstêd Stokholm, dêr't it yn 'e 1950-er jierren betocht waard. De klean en it grutste part fan de regels fan it spul komme oerien mei dy fan iishockey. Slidehockey is op 't heden ien fan 'e populêrste sporten fan 'e Paralympyske Spullen.
Spylfjild
Slidehockey wurdt spile op in fjild fan likernôch 60 x 30 meter. It fjild, dat ôfrûne hoeken hat, wurdt ôfsletten troch in boerdrâne, fan 1.22 m heech. Op fjouwer meter ôfstân fan de koarte siden binne de doellinen, mei yn de midden dêrfan de goal. It spylflak tusken de doellinen is yn trije gelikense stikken ferdield troch twa 30 sm brede blauwe linen. Dêrnjonken wurdt it fjild ek noch troch in 30 sm brede reade line yn twa helten ferdield. It fak dat foarme wurdt troch in koarte side fan de boerdrâne en in blauwe line is it ferdigeningsfak fan it team dat yn dat fak oanwêzige doel ferdigenet. Foar de tsjinstanner is dit it oanfalsfak. It gebiet tusken de twa blauwe linen is it neutrale fak.
Eddy Dykstra
As tenoar sjongt er yn it koar sjonge yn Bach's Mattheüs Passion. De útfiering fynt plak yn in tsjerke oan De Fok op It Hearrenfean. As Eddy 21 jier is, kriget er syn earste pianolessen. Om stúdzjeredenen stap Eddy út de beatgroep Spot'66. Yn 1973 wurdt Eddy tsjerke-oargelist yn Terkaple. Hy siet faak in hiele sneontemiddei te oefenjen op acht ferskes. Dit hat him tige holpen om letter makliker de harmony-lear yn 'e macht te krijen. As solist- sjonger by it R.K-jongerenkoar "The Martin Singers" yn Snits. 1975: Eddy wurdt dirigint fan it mingd koar "Us lyts doarpke" yn Goïngaryp. Under syn lieding as dirigint hat it koar letter in 1e priis helle op in sjong-konkoers yn de AVRO-studio's te Hilfertsom. Utfierd waard "Pater Noster". "The Martin Singers" út Snits nimme in plaat op, wêrop Eddy yn in oantal lieten (û.o.: It's me, oh Lord) de solo-sang op him nimt. Dit is dan syn earste offisjele opname. Yn 1978 ferhuzet er en wurdt as gitarist aktyf yn It Stjittekabaret yn Oerterp. Eddy wurdt dêrnei dirigint fan it mingd koar Halleluja yn Ousterhaule. Foar in lyts skofke wurdt Eddy dirigint fan de gospelgroep Jaldei Tsion op De Gerdyk. Krijt alt-saksofoanles en lid fan De Fanfare yn Oerterp. Oprjochtsjen fan de Kantory yn Oerterp, dêr't Eddy dirigint fan wurdt, bart yn 1983. Yn 1989 is de earste professionele opname mei eigen Ingelsktalige lieten op piano by Telesound Recording yn Ljouwert, û.l.f. Ton Klein. De lieten wurde yn eigen behear opnommen en fêstlein op (kassette)tape. In pear jier letter it oprjochtsjen fan de band: Eddy-en-dy. (sang/toetsen: Eddy Dykstra, solo-gitaar: Lolke Eijzinga (âld - Spot'66), bas: Lourens Reitsma (letter ferfong troch Ate Sietzema), drums: Eelco Sixma.) Twadde reûny-konsert fan Spot'66 yn it bowlingsintrum It Haske op 'e Jouwer. Dit kear is broer Lowell net oanwêzich. Syn plak wurdt ynnommen troch Eelco Sixma. Ek Cees Slump docht net mei.
Gertrudistsjerke (Abbegea)
De Gertrudistsjerke foarmet mei de Jehannestsjerke, de grifformearde tsjerke fan Easthim, en de Laurentiustsjerke fan Folsgeare in PKN gemeente.
De Tynje (doarp)
De Tynje  ynwenners.
Fan 1600 oant 1800
De hearen kompanjons setten by de Tynjeset Roelof Johannes (Roel fan Jehannes) fan Lúkswâld yn as ‘tynjeman’. Hy hat grif de alderearste ynwenner west fan wat no De Tynje is. Hy moast as in soarte fan plysje tasjen dat de skippers en de boeren harren holden oan it reglemint fat de hearen. Hy mocht sels boetes jaan en krige ek ferlof fan de bazen en slyt foar it kommende en geande folk in slokje in syn sûphûske. Dat wie yn 'e lêste helte fan de 17e iuw. Fierder wie der by de setten en op de rakken oant 1800 ta suver neat oars te rêden as it krewearjen fan boeren en skippers. Fan feanterij kaam it doe al dy tiid eins noch net.
1955 en letter
Al jierren tebek wurde om de fiif jier lustrumfeesten organisearre. Dan wurde hûzen optúgd en ride fersierde weinen troch it doarp en omkriten efter it muzyk fan De Bazuin oan. It jier 1910 wurdt op 'e Tynje as it bertejier fan it doarp beskôge. It earste iuwfeest waard fierd ûnder it motto 'De Tynje 100-jong en brûzjend'.
It besjen wurdich
De grifformearde (tsjintwurdich PKN) tsjerke oan 'e Rôlbrêgedyk is ien fan de earste fan wapene beton boude tsjerken en dêrom in ryksmonumint. Oan de Riperwei stiet de eardere herfoarme tsjerkje, dy't omboud is ta wente, dat doe sels omtinken yn de lanlike parse krige.
Yn it doarp stiet ek it earste (en ienige) Opel Oldtimer Museum fan Nederlân. Yn dat museum stiet in fariaasje oan modellen en jiergongen fan dat merk.
Balksterbosk
De Balksterbosk is in frij resintlik oanplante bosk by Balk. Yn de bosk steane nuddel- en leafbeammen. Der rinne in soad paden troch. De bosk wurdt beheard troch Natuermonuminten. Troch de lizzing by de bebouwing foarmet it in briedgebiet foar dêr foerazjearjende fûgelsoarten as sparwer en gaai.
Rob Groenhuyzen
Rob Groenhuyzen hearde ta de earste Nederlânske follybalploech dat ôffurdige waard nei de Olympyske Spullen. Yn 1964 waarden by de Simmerspullen yn Tokyo judo en follybal yntrodusearre as Olympyske sport. Nederlân waard by de Simmerspullen fan 1964 achtste fan de tsien dielnimmende lannen. Yn totaal hat Rob Groenhuyzen 46 ynterlannen spile foar de Nederlânske ploech.
Friezetsjerke
thumb|right|De Friezetsjerke. thumb|Campanile (klokketoer) fan de Friezetsjerke De Friezetsjerke, ek wol San Michele dei Frisoni, San Michele in Sassia of Santi Michele e Magno, is in tsjerke yn Rome en is boud yn 1141. De tsjerke leit tsjin ien fan de Romeinske hichten, de Janikulus, oan yn de âlde pilgrimswyk de Borgo. It gebou stiet op de hoeke fan de strjitten Largo degli Alicorni en Via del S. Uffizio, deunby it Sint-Pitersplein. De Friezetsjerke is troch har lizzing yn de 16e iuw, doe’t alle gebouwen ûnderoan de hichte delhelle waarden, bewarre bleaun. Sûnt 1990 stiet de tsjerke, fanwege har unike skiedkundige betsjutting, op de UNESCO Wrâlderfgoedlist.
Skiednis
Yn 1141 is de nije tsjerke boud, dy’t grutter en moaier wêze moast as de earste tsjerke. It waard in romaansk bouwurk, mei âlde pylders en in klokketoer. De klokketoer bestiet noch, mar de tsjerke sjocht der no hiel oars út as earst it gefal wie. Tusken 1756 en 1759 waard de tsjerke ta in trijeskippige pylderbasilyk omboud. Yn de 19e iuw waard de binnenkant fan it gebou stevich feroare, allinnich oan inkele lytse fine puntsjes is noch te sjen hoe âld it gebou is.
Der binne noch twa fragminten fan in greveplak foar iene Hebus, in Fryske strider dy’t yn 1004 yn Rome op syn njoggentjinde ferstoar.
Wynjewâld
Wynjewâld hat  ynwenners.
Kollumer Oproer
Literatuer
Oer it krekte wenplak (en pleats) fan Jan Binnes: Oer it ‘Tweede Kollumer oproer’ (fan 3 maaie 1943) sjoch:
Doarpstsjerke fan Beetstersweach
thumb|Doarpstsjerke De Doarpstsjerke fan Beetstersweach stiet oan de Van Lyndenlaan.
Benediktus fan Nursia
Ferearing
Syn feest waard eartiids op 21 maart fierd, mar tsjintwurdich op 11 july. Hy wurdt oanroppen as
Gouden fyk
Hoewol't de wiskundige eigenskippen fan de gouden fyk al yn de âldheid bestudearre waarden, komt de term "goudene sneed" pas út de jierren 30 fan de 19e iuw.
Konstruksje mei passer en liniaal
dus: mei oare wurden: de side BC is ferdield neffens de gouden fyk.
Wiskunde
Johannes Kepler beskreaun de gouden fyk as in "kostber juwiel": "De mjitkunde hat twa grutte skatten: de iene is de stelling fan Pytagoras, en de oare de ferdieling fan in line yn ekstreme en trochsneed ratio; de earste kinne wy fergelykje mei in stik goud, de twadde meie wy in kostber juwiel neame."
Mytes
thumb|[[Leonardo Da Vinci's stúdzje nei geometryske ferhâldings yn Divina Proportione]] Sa besteane der noch folle mear mytes oer de gouden fyk yn de natoer, minsken wolle it getal mei alderhanne saken yn ferbân bringe en brûke faak lokrake mjittings of lûke linen mei grutte foutemarzjes. It minsklik antlit soe sasein ek it estetyske ideaal wêze as it opboud is mei de ferhâlding fan de gouden fyk. Ut ûndersyk hat ommers bliken dien dat de minsk, as op it op ûnderlinge ferhâlding oankomt, it meast gefoelich is foar symmetry. De Gouden Fyk ferhâlding docht lykwols altyd wol harmoanysk oan, en is dus in graach sjoen antlit.
Deade See
De iggen om de mar hinne foarmje it leechste punt fan de ierde. De mar sels is 378 meter djip. De mar is foaral bekend wurden om de 34% sâlt yn it wetter, dêrtroch is it de meast sâlte mar op ierde. thumb|left|Omdat der safolle sâlt yn it wetter sit kin in minske derop driuwe.
Penélope Cruz
thumb|right|Penélope Cruz, 2008 thumb|Cruz yn 2003 Penélope Cruz Sánchez (Madrid, 28 april 1974) is in Spaanske filmaktrise. Ze wûn yn 2009 ûnder oaren de Academy Award foar bêste froulike byrol en in BAFTA Award mei har rol yn Vicky Cristina Barcelona. Foar har rol yn Volver hat hja in César en in European Film Award wûn.
Gewichtheffen op de Olympyske Simmerspullen 1976
De Olympyske Simmerspullen 1976 ek wol de XXIe Olympiade neamd waarden yn 1976 yn Montreal, Kanada hâlden. It gewichtheffen waard hâlden yn it Arena Saint Michel.
Stirnzen
Klassifikaasje
De measte stirnzen waarden earder altiten yn ien grut skaai Sterna yndield, mei in pear oare lytse skaaien. Troch ferskate ûndersiken nei it DNA wurdt it skaai Sterna no opdielt yn ferskate lytsere skaaien.
IOC World Bird List 12.1, jan. 2022
Uriël
Boarnen
Yn it Alde Testamint fan 'e Bibel wurde mar twa ingels by namme neamd: Michael en Gabriël. Neffens rabbyn Simeon ben Lakisj fan Tibearias (230-270) soene sels dy beide nammen troch de joaden meibrocht wêze doe't se weromkamen út 'e Babyloanyske Ballingskip, en soene se earder yn 'e Joadske Bibel net foarkommen wêze. Under de sân aartsingels út 'e angelology fan it rabbinale joadendom, sa't dat him nei ôfrin fan 'e Ballingskip ûntjoech, wiene Michael en Gabriël, en ek Rafael, dy't in promininte rol spilet yn it apokrife bibelboek Tobit. Dat geskrift makke oarspronklik diel út fan sawol de joadske as de kristlike kanon, mar it waard yn 'e Lette Aldheid út 'e joadske kanon ferwidere, en protestantske tsjerkeherfoarmers wiisden it yn 'e sechstjinde iuw ek ôf. Nettsjinsteande dat makket it noch altyd diel út fan 'e kanons fan 'e Roomsk-Katolike Tsjerke, de Eastersk-Otterdokse Tsjerken en de Oriïntaalsk-Otterdokse Tsjerken.
Beskriuwing
Uriël wurdt gauris beskôge as in kearûbingel. Yn it boek Henoch wurdt er omskreaun as de ingel dy't it tafersjoch oer tonger en eangst hat. Yn de Iepenbiering fan Petrus komt er foar as de ingel fan it berou, dy't like ûnmeilydsum is as in demon. Yn It Libben fan Adam en Eva wurdt er identifisearre as de (nammeleaze) ingel út it bibelboek Genesis, dy't mei in fjurrich swurd by de poarte fan 'e Hôf fan Eden stiet nei't Adam en Eva dêrút ferballe binne. Ek is er yn deselde tekst ien fan de ingels dy't Adam helpe om syn soan Abel yn 'e Hôf fan Eden te begraven nei't dy troch syn broer Kaïn deaslein is.
Port Moresby
It plak dêr't de stêd stifte waard wie al iuwen lang bewenne troch it Motu-Koitabu-folk. De earste Jeropeaan dy't it seach wie kaptein John Moresby yn 1873. It plak waard neamd nei syn heit, admiraal Sir Fairfax Moresby. Earst tsien jier fêstigen de Britten har dêr. Yn 1909 kaam Britsk Nij-Guineä by it nij stifte Commonwealth of Australia en krige doe de namme Papûa. Oant 1941 groeide Port Moresby mar stadich. De measte groei wie yn it havenpart fan de stêd dêr't de fasiliteiten stadichoan better waarden. De earste slachter en grienteman iepenen har saak yn 1909, elektrisiteit kaam der yn 1925 en wetterlieding yn 1941.
Philipp Heck
Philipp Heck (Sint Petersburch, 22 july 1858 -  Tübingen, 28 juny 1943; nei 1912 Philipp von Heck); wie in Dútske jurist en rjochtshistoarikus. Hy jild as paadsljochter foar de Dútske Interessenjurisprudenz.
Skoarstienjild
Skoarstienjild waard ek yn de oare provinsjes fan Nederlân en yn oare Jeropeeske lannen heft. Yn guon lannen somtiids al iuwen earder, sa as it Byzantynske Ryk, 9e iuw; Frankryk, 14e iuw.
Bernlef (skriuwer)
thumb|right|Bernlef Bernlef, skûlnamme fan Hendrik Jan Marsman, (Sint-Pankras, 14 jannewaris 1937 - Amsterdam, 29 oktober 2012) wie in Nederlânsk skriuwer en dichter. Fan 2002 ôf publisearre er ûnder de skûlnamme J. Bernlef (mei in foarletter J.).
Eftergrûn
De skûlnamme Bernlef is ûntliend oan de bline Fryske dichter mei deselde namme út de 8e iuw.
Gerbrand fan Mockema
Gerbrand fan Mockema (Moarre, ? - Ljouwert, 16 novimber 1512) wie in Fetkeaperske haadling út Moarre.
Godsoardiel
Echte godsoardielen
Dizze godsoardielen wurde wol de echte of iensidige godsoardielen neamd, omdat se bestean út hannelingen fan dejingen dy't him reinigje moat. It Aldfryske rjocht hie gleone en kâlde godsoardielen:
Drankbestriding
Yn 1963 fusearren de Ynternasjonale Organsaasje fan Goede Tempelieren, de Snelferkear Unthâlders Feriening, de Nederlânske Feriening ta Ofskaffing fan alkoholhâldende Dranken (Nederlandsche Vereeniging tot Afschaffing van Sterken Drank) en in diel fan it Algemiene Nederlânske Hielûnthâlders Bûn ta de ANDO. De organisaasje telde per april 1974 2733 leden yn Fryslân yn 28 ôfdielings, 5 wurkgroepen en 13 korrespondintskippen. Yn de jierren santich is de jongereinorganisaasje: VOOR Nofterheid, Frede en Freonskip" wêrfan in grut diel fan de leden yn Fryslân wenne, aktyf woarn. Dy organisaasje fierde yn 1973 en 1974 aksjes om it publyk op moderne wize te wizen op gefaren fan de kombinaasje alkohol-snelferkear. Ek is der in Frouljuswurkgroep fan de Ando. De striid fan de hielûnthâldersorganisaasje is ek rjochte tsjin de gefaren fan drugs.
Cassandra (koart ferhaal)
Prizen en nominaasjes
Yn 1999 waard Cassandra fierders troch it tydskrift Locus beneamd ta ien fan 'e 50 bêste koarte ferhalen aller tiden op it mêd fan fantasy en science fiction.
Fiif speesjen
De Fiif speesjen (Nederlânsk: Vijf speciën) wie in belesting dy’t yn 1637 yn Fryslân ynfierd waard nei Hollânsk model; it wie in gearfoeging fan in oantal al besteande belestingen. De fiif speesjen wienen:
The Meg
Plot
Fiif jier letter arrivearret miljardêr Jack Morris op 'e Mana One, in ûnderwetterfasiliteit foar wittenskiplik ûndersyk yn 'e Súdsineeske See wêrfan't hy de bou finansierd hat. Hy moetet dêr dr. Zhang Minwei, dy't oan it haad stiet fan it ûndersyksprojekt, en dy syn dochter Zhang Suyin, in marine biologe, en pakesizzer, de achtjierrige Meiying. Op 'e Mana One wurdt ûndersyk dien nei de Marianentrôch, dêr't fan 'e hiele wrâld de see it djipst is. De ûndersikers binne lykwols ta de konklúzje kommen dat wat foarhinne beskôge waard as de boaiem fan 'e trôch eins in ynverzjelaach is, besteande út in termokline wolk fan wetterstofsulfide. Dêrûnder blykt noch in see skûl te gean dy't in stik waarmer is as de djipsee boppe de wolk, en dêr't sadwaande in hiele en folslein ûnbekende bistewrâld bestiet.
As der net fier fan 'e Mana One ferskate skippen hommels fan 'e radar ferdwine, geane Zhang-en-dy derfan út dat de megalodon dêrfoar ferantwurdlik is. Se farre op in ûndersyksskip nei dat plak ta en ûntdekke dêr de wrakstikken fan ferskate skippen, dêr't neat mear fan oer is. Se beslute om te besykjen de megalodon te ynjektearjen mei etorfine, in gifstof, mar dêrfoar moat it bist earst tarist wurde mei in GPS-tracker, sadat se syn bewegings yn 'e rekken hâlde kinne. Taylor weaget him yn it wetter en wit de megalodon sa nei-oan te kommen dat er de tracker yn 'e rêchfin sjitte kin, mar dêrnei wurdt er ûnderweis werom nei it ûndersyksskip suver opfretten. Suyin giet dêrnei yn in keunstof haaiekoai dy't frijwol ûnbrekber is, te wetter om 'e megalodon de gifynjeksje te jaan. Dêrfoar wurdt it bist lokke mei chum (it bluodderige rotsjende yngewant fan fisken).
Resultaat
The Meg brocht yn 'e bioskopen yn 'e Feriene Steaten en Kanada $145,4 miljoen op, en yn alle oare lannen en territoaria $384,8 miljoen (wêrfan $50,3 miljoen yn Sina). Wrâldwiid kaam de opbringst dêrmei út op $530,2 miljoen. Ofset tsjin it budget fan $130 oant 178 miljoen betsjut dat in winst fan teminsten $352,2 miljoen, hoewol't dêr de marketingkosten noch ôf moatte.
Sint-Salvatorkatedraal
1480-1550: koeromgong mei kapellen
Nei in tredde brân yn 1358 waard de tsjerke by de restauraasje fergrutte. Jan van den Poele boude sûnt 1480 de koeromgong mei fiif kapellen yn de Brabânske lette gotyk.
1839: brân en nije toer
thumb|260px|Prysterkoer Nei de brân fan 1839 waard de toer renovearre en ferhege mei in nije boppebou yn neoromaanske styl (1843-1846) neffens in ûntwerp fan de Ingelske arsjitekt Robert Chantrell en útfierd troch de Brugske arsjitekt Pierre Buyck. Yn 1871 waard de toer beklaaid mei in spits, nei in ûntwerp fan arsjitekt Eugène Carpentier. It ynterieur waard moaier makke troch tapassing fan neogoatysk wurk (1874-1875).
Keunstwurken
De katedraal besit in soad keunstwurken en guon dêrfan binne ôfkomstich út de ferneatige Sint-Donatiuskatedraal. De meast opfallende binne de kleden út Brussel, yn 1731 weefd troch Jasper van der Borcht nei it foarbyld fan de skilderijen fan de Brusselske skilder Jan van Orley. Se binne oankocht troch biskop Hendrik Jozef van Susteren foar de Sint-Donatianuskatedraal. Sint-Salvator besit ek de orizjinele skilderijen dy't makke binne as kartons foar de tapijten. thumb|260px|Tapijt mei de Wûnderbere Fiskfangst Fanút it koer is in goed sicht op it orizjinele 17e-iuwske doksaal, dat yn de 20e iuw ferhuze is. Ek it katedraaloargel is it neamen wurdich. It ferneamde stânbyld fan God de Heit yn it sintrum fan it doksaal is fan de hân fan Artus Quellinus de Jongere. De katedraal hat 17 doeken fan Jacob van Oost. Ek is der wurk fan Rogier Van der Weyden, Dirk Bouts, Jan Garemijn, Lanceloot Blondeel, Pieter Pourbus en Hugo van der Goes.
Jochem de Gruijter
As sealfollyballer makke Jochem de Gruijter syn debút yn Oranje yn 1995 yn in wedstriid tsjin Itaalje. Tusken 1995 en 2002 hat er 121 ynterlannen spile foar de Nederlânske ploech. Hy wie lid fan de ploech dy't yn 1997 it goud helle op it Europeesk kampioenskip, dat hâlden waard yn eigen lân. Yn dat selde jier waard er mei de Nederlânske ploech útroppen ta sportploech fan it jier 1997. Hy hat meidien oan trije Europeesk kampioenskippen, twa Wrâldkampioenskippen en trije edysjes foar de grutte World League. Yn de Nederlânske klupkompetysje hat er ûnder oare spile by Nesselande en Omniworld. Hy is ferskeidene kearen Nederlânsk kampioen wurden.
Sint-Nyk
Van Eijsinga
Yn Sint-Nyk hâlde in soad nammen ferbân mei de famylje Van Eijsinga. Sa wie Allard fan Boerum (1678-1728) de grytman fan Doanjewerstâl. Syn frou wie in Van Eysinga. Hy hat yn Langwar Osinga State bouwe litten. Harren dochter troude letter mei Johan Vegelin fan Claerbergen. Hy hat yn Sint-Nyk de bosken oanlein en it gebiet op eigen kosten ynpoldere en ûntgûn. Doe’t Vegilin yn 1772 stoar, liet hy in hiele protte grûn - wêrûnder de nei him neamde bosken – nei oan syn iennichste pakesizzer, jonkhear Frâns fan Eysinga. Sa komme de Vegilinstrjitte en de F.J.J. van Eysingastrjitte harren namme. De Kempenaerlaan is neamd nei grytman Van Andringa de Kempenaer, dy’t fan 1840 oan’t 1847 de lieding hie oer Doanjewerstâl. Hy wie de pake fan M.C.E.W. van Eysinga-barones van Harinxma thoe Slooten har beppe. Hja wie in Rengers. Fan dy namme is de Rengersstrjitte wer ôflieden. De skoanmem fan grytman Van Andringa de Kempenaer hjitte fan Schwarzenberg. Dêrmei is ek dy strjitnamme yn Sint-Nyk ferklearre. Van Andringa de Kempenaer waard letter opfolge troch grytman Rengers. Hy hat it hús fan Cees van Eysinga yn 1870 bouwe litten. Boargemaster Van Heemstra fan Doanjewerstâl liet yn 1909 Doniastate bouwe en kocht dêrfoar grûn fan de Van Eysinga’s. De Van Heemstrastrjitte is nei him neamd. Ek de lettere boargemaster baron Van Hardenbroeck kocht grûn fan de Van Eijsinga's foar de bou fan in hús. De basis fan Wilhelmina Oard waard yn 1886 lein. Jonkhear Frans Johan Julius van Eysinga kocht doe in stik lân mei bosken yn Sint-Nyk. Nei syn dea yn 1902 liet de jonkhear de besittingen oer oan syn fjouwer dochters. De fjouwer freules lieten inkele jierren letter it rêsthûs Wilhelmina Oard foar froulju en famkes delsette, neamd nei harren mem: Frouwe Tjallinga Aurelia Wilhelmina Camstra van Welderen baronnesse Rengers. De susters skonken yn 1925 it gebou oan it Sint Anthony Gasthûs yn Ljouwert, dy ynstelling joech it om 1960 hinne oer oan de provinsje. It is no in beskerme wenfoarm foar minsken mei geastlike problemen. Hotel-restaurant De Oorsprong wie eartiids de stoeterij fan de famylje. De yn 1885 stifte stoeterij wie bedoeld om it Frysk hynder as ras yn stân te hâlden en te ferbetterjen. Letter waard it in foarmingssintrum en dêrnei in konferinsjesintrum.
Leen Pfrommer
Jierren '90
Op 13 desimber 2017 waard it boek Leen Pfrommer, schaatscoach, skreaun troch Eelco en Gijs Hiltermann, presintearre op de iisbaan yn Dronten.
Hoannestimmen
By de ferkeap fan in boerepleats koe de eigener eartiids in hoarnleger mei stimrjocht hâlde en dit oan de keaper foar in bytsje jild (bygelyks in pear hoannen jiers) oan de keaper yn erfpacht jaan. Sokke bewarre stimmen hjitten hoannestimmen. In oan reapsein rekke boer koe sa dochs noch ynfloed hâlde en meistimme. Letter moast in stimrjochtige net allinnich in hoarnleger mei in hûs (stimhúske) hawwe, mar ek stikken lân.
First person shooter
Dizze Ingelske namme kin mei FPS ôfkoarte wurde.
Breeberch
De Spanjerts wienen begjin maaie 1593 Fryslân ynfallen en hienen de pleatsen fan Burgum, Sumar en Hurdegaryp yn de brân stutsen. Dêrom waarden noch twa skânsen boud om de Spanjerts op te kearen: de Swartedyksterskâns by Een en de skâns by Fryske Peallen.
Boarnsweach
It doarp hat ynwenners (, boarne: CBS).
Sweachmermole
By Boarnsweach stiet de Sweachmermole út 1782. De nôt- en poldermole waard troch de eardere grytman, jonkhear Frans Julius Johan van Eijsinga sette litten. De mole hat oant 1925 wurke, doe waard der em elektrysk gemaal boud. In neisiet fan de Eijsinga's hat in stifting mei oprjochte om de mûne te behâlden. Yn 1949 waard de "Stichting tot instandhouding van de Langweerder molen" oprjochte. Dy stifting makke dat de mole wer wetter út de polder meale koe.
Ule-eftigen
thumb|Fjildûle Ule-eftigen (Strigiformes) foarmje in skift fan de klasse fan de fûgels.
Rynlânsk Laaiplato
Geografy
It plato is trochsneed 500 meter boppe seenivo. De heechste top is de Großer Feldberg mei 880 meter. De Ryn snijt it plato yn in eastlik en in westlik part. De eastfleugel bestiet út it Taunusberchtme, Westerwald, Bergisches Land, Sauerland en Siegerland; de rivier de Lahn snijt troch de eastfleugel.
Geology
thumb|350px|Rijnlânsk laaiplato (satellytfoto) Hoewol't it plato it Rynlânsk laaiplato hjit, is it laai mar in diel fan de litologyën yn de kritein. De Ardennen bestean neist laai mei sânige ûntslutingen ek út kalken en dolomiten. De Eifel wurdt skaaimerke troch klaaistien en kalkstien.
Yukon
Skiednis
Oant dy tiid wie de Yukon earst lange tiid de facto bestjoerd troch de Hudsonbaaikompanjy, ek al hearde it net ta Rupertslân, dêr't de kompanjy it fan rjochten foar it sizzen hie. Sûnt 1821 makke it diel út fan it Noardwestlike Territoarium, dat yn namme ûnder it bestjoer fan 'e Britske Kroan foel. Doe't yn 1867 de Kanadeeske Konfederaasje oprjochte waard, krige dy de sizzenskip oer it gebiet. Twa jier letter, yn 1869, droech de Hudsonbaaikompanjy syn besittings oer oan Kanada, en waarden it Noardwestlike Territoarium en Rupertslân gearfoege ta de nije Noardwestlike Territoaria. De Yukon as geografyske ienheid ûntstie yn 1895, doe't it de status fan distrikt binnen de Noardwestlike Territoaria krige. Troch de grutte befolkingsgroei dy't him der ûnder de Goudkoarts fan Klondike foardie, besleat it Kanadeeske regear yn 1898 om der in selsstannich territoarium fan te meitsjen.
Demografy
Neffens de Kanadeeske folkstelling fan 2011 hie de Yukon doe 33.897 ynwenners, wat 11,6% mear is as yn 2006. De befolkingstichtens wie yn 0,07 minsken de km². Fan alle ynwenners fan it territoarium wennen yn 2011 23.276 of 68,7% yn 'e haadstêd Whitehorse. It twadde plak neffens ynwennertal, mei 1.319 minsken, wie Dawson City, dat oant 1952 de haadstêd fan 'e Yukon wie. Oan 'e ein fan 'e njoggentjinde iuw, op it hichtepunt fan 'e Goudkoarts fan Klondike, wennen dêr sa'n 40.000 minsken, mar doe't it goud oprekke, teagen de measte lju wer nei oare oarden.
Pieter de Clercq
De Clercq learde it Frysk fan de skriuwer Gerben Postma út Moarrewâld. Yn 1900 waard syn foarstel ta it befoarderjen fan it Frysk yn it ûnderwiis troch it Frysk Selskip oannaam en krige er in sit yn de ûnderwiiskommisje fan it Selskip. De kommisje skreau in priisfraach út foar it skriuwen fan in Frysk learboekje. Sels skreau er in 'Lytse Fryske Spraekleare' (1904) en hie er plannen foar akten Frysk foar leger- en middelberûnderwiis. Teffens wie er stifter fan it 'Underwiisfûns foar de Fryske tael'. Hy skreau oer de wearde fan in Fryske bibeloersetting en publissearre mei oaren de evangeeljes fan Mattéus en Markus yn it Frysk.
Psychiatrysk Sikehûs Frjentsjer
Skiednis
It Psychiatrysk Sikehûs Frjentsjer foarme in wichtich fûnemint foar de hjoeddeiske Stichting GGZ Fryslân. Yn 1997 gie de ynrjochting mei ferskate oare, letter oprjochte ynstellings op it mêd fan 'e geastlike sûnenssoarch yn Fryslân op yn dy nije organisaasje. Behalven it Psychiatrysk Sikehûs Frjentsjer kamen dêr ek ta te hearren: it Algemien Psychiatrysk Sikehûs Súdeast-Fryslân, it RIAGG Fryslân, de RIBW Fryslân en it Berne- en Jeugd Psychiatrysk Sintrum It Griene Hert.
Wytstirns
Fuortplanting
De Wytstirns briedet fan maaie oant augustus op net al te bot begroeide rots- as sâneilantsjes. Yn it binnenlân wurde faak keunstmjittich eilantsjes foar de fûgels yn it wetter lein. Yn it nêst, in kûltsje dat mei wat gêrs oanklaaid wurdt, leit it wyfke ien oant fjouwer aaien. De sa'n fjouwer sm. grutte aaien wurde yn trije wiken troch beide âlden útbrieden. It duorret dan noch trije oant fjouwer wike oant de jongen útfleane.
Marokko
Skiednis
Yn 1415 waard de stêd Ceuta troch de Portegezen oermastere. Letter soenen noch mear Marokkaanske stêden yn Portegeesk en Spaansk besit komme, mar om 1700 hinne hienen de Marokannen alle stêden sels wer yn hannen. Begjin 20e iuw waard Marokko troch Frankryk en Spanje oermastere dy’t Marokko yn 1912 ferparten yn in (grut) Frânsk protektoraat en in (lyts) Spaansk protektoraat. Dat gong net op stel en sprong, want nei de tiid ûntstean faak opstannen.
Darja Collin
Libben en wurk
Collin har trochbrekken yn Nederlân wie yn 1928. Sy wie bekend as de earste aktrise mei 'stjer-allueres'. Yn 1935 hie hja in gastoptreden yn de film Het mysterie van de Mondscheinsonate, in film dêr't sy yn te sjen wie as dûnspartner fan Egon Karter. Yn de jierren '30 hie Collin in dûnsskoalle yn De Haach; de iepening wie op 15 july 1933.
DS '70
Die yn 1974 mei oan de Provinsjale Steateferkiezings (0,8%) en by de gemeenteriedsferkiezings fan 1974 yn de gemeentes Ljouwert en Opsterlân, hoewol't yn it earstoan mear gemeentes pland wiene. De útslaggen wiene allegear sûnder setelresultaat. Yn 1983 waard DS '70 opheft
Gewichtheffen op de Olympyske Simmerspullen 1952
Messuhalli
De Messuhalli waard yn 1935 boud as beurs gebouw, en waard brûkt foar konserten, beurzen en sport eveneminten. foar de Olympyske Simmerspullen fan 1952 waard de hal útwreide. Yn 1966 wie der in grutte brân yn de Hal mar hy waard wer opboud. Hjoed de dei is de Messuhalli bekind as Töölön kisahalli en wurd allinne nog brûkt as sporthal.
Ferbouwing
In ferbouwing is in boukundige feroaring oan in besteand gebou. Dêrby kin it gean om in útwreiding; sa is it net ûngewoan om in serre of in bykoken oan it hûs te bouwen. Mar faker noch komt it foar dat it giet om in wiziging yn 'e yndieling fan it ynterieur; sa hellet men dan bygelyks in muorre fuort om fan twa fertrekken ien te meitsjen, of set men der krekt in muorre tusken om in grut fertrek yn twa lytsere keamers op te dielen. In oare faak foarkommende ferbouwing is dy fan 'e badkeamer, dy't by de ferkeap fan in hûs troch de nije eigners faak hielendal op 'e betegele wurdt.
Marlannen
Oare typyske plantesoarten fan de sâltige greiden lykas sâltige sparjekrûd, molkkrûd, hinnebal en sompesâltgers groeie dêr ek.
Havank
Havank (wiere namme: Hendrikus Frederikus "Hans" van der Kallen; Ljouwert, 19 febrewaris 1904 - dêre, 22 juny 1964) wie in Frysk skriuwer fan likernôch tritich misdieromans yn it Nederlânsk, meast mei De Schaduw as haadpersoan.
Libben
Nei ferskate baantsjes kaam Van der Kallen, dy't no de ropnamme Hans brûkte, yn Amsterdam telâne. Op advys fan Willem Merckens, keunstredakteur fan De Telegraaf, begûn er yn 1934 mei it skriuwen fan misdieromans. Nei't er twa skreaun hie koe er der earst gjin útjouwer foar fine. Mar doe't Jacob van Schevichaven ferstoar, hie Bruna ferlet fan in misdieromanskriuwer, en sa waard yn 1935 Het mysterie van St. Eustache útjûn. Anton van Duinkerken betocht foar him it pseudonym "Havank", "H van K", lykas Van Schevichaven "Ivans", "J van S", hie.
Wurk
Mar mei't Van der Kallen dryster waard mei it skriuwen, feroare syn styl mear nei dy fan Leslie Charteris; fan Charteris sette er ek in grut tal fan boeken oer. Mei dat syn taalgebrûk orizjineler, frijer waard, paste dat net mear by Silvère, en ek wie dy haadynspekteur wylst it plysje-apperaat fan minder belang waard. Dat, stadichoan skode Silvère nei de achtergrûn, wylst De Schaduw mear frijheid krige en mear op de foargrûn kaam.
Njonken dizze feroaring binne ek feroaringen yn it libben fan Van der Kallen sels werom te finen yn syn boeken. Sa krige Carlier begelyks in Ingelske freondinne nei it houlik fan Van der Kallen, mar doe't dat fêstrûn, bekuolle ek de relaasje fan De Schaduw.
Terpstra
Doe't dat in sukses waard, skreau Terpstra ferhalen op basis fan de trije oare manuskripten, dy't net mear as oansetten wienen. En nei dy trije skreau er oant 1985 syn eigen ferhalen oer De Schaduw.
Neitins
It Nederlânsk Genoatskip fan Nederlânsktalige Misdieauteurs hat de Schaduwpriis ynsteld. Dit is in priis foar de bêste spannende debútroman yn it Nederlânsk.
Museum Hindeloopen
Skiednis
It Hidde Nijland Museum, dat iepene waard op 16 july 1919, is ien fan de âldste musea fan Fryslân. It ta stân kommen fan it museum wie in inisjatyf fan it pear Hidde en Adriana Nijland-Volker (de âlden fan de keunstskilder Dirk Nijland). Nijland (1856-1931) wie in keunst- en antyksamler, dy't yn 1917 syn grutte kolleksje Hylper farwerpen oan de desstiidske gemeente Hylpen skonk, mei it betingst dat se yn it eardere stedhûs eksposearre wurde soenen. . De gemeente akseptearre dit oanbod en Nijlands samling waard tentoansteld op de boppeferdjipping fan it gebou.
Raymus Antilles
Raymus Antilles (útspr.: [ˈɹeːmʌs ænˈtɪliːz], likernôch: " ree -mus en- til -liiz") is in fiktyf personaazje fan minder belang út 'e Star Wars-franchise fan 'e Amerikaanske filmmakker George Lucas. Hy is in tsjinner fan it Keninklik Hûs Organa fan Alderaan en de kaptein fan 'e korvet de Tantive IV, dy't omkomt by in misje foar it Rebelleferbûn. Raymus Antilles waard yntrodusearre yn Star Wars: Episode IV – A New Hope (1977), wêryn't er oan it begjin koart te sjen is. It persoanaazje waard yn dy film spile troch Peter Geddis, yn Star Wars: Episode III – Revenge of the Sith (2005) troch Rohan Nichol en yn Rogue One: A Star Wars Story (2016) troch Tim Beckmann.
Katedraal fan Laon
Skiednis en beskriuwing
Yn de 14e iuw waarden tusken de stipebearen 27 kapellen oanboud, dy't yn de 16e en 17e iuw troch muorren fan inoar skaat waarden. Yn dy tiid feroare ek de gevel fan de súdlike transeptearm mei de bou fan twa portalen mei frontalen en in heech finster. Yn 1772 folge foar de gruttere prosesjebaldakinen de ferheging fan it middenportaal.
Ynterieur
It skip is alve traveeën lang en hat ferwulften fan 26 meter heech. Lykas by in soad Ingelske katedralen hat de katedraal fan Laon in flakke apsis. Ynearsten hie it ûndjippe koer mar trije traveeën, mar dat waard al gau te lyts fûn en it beslút waard nommen it te ferlingen ta tsien traveeën, sadat it transept de katedraal hast yn 'e midden trochsnijt. De eastlike muorre wurdt trochbrutsen fan in roasfinster en trije hege ramen.
Oarspronklik wie de katedraal folle kleurriker. De muorren wiene foar in part mei fresko's beskildere en ek it byldhouwurk wie tige kleurryk. Op guon plakken yn de katedraal binne noch resten fan dy kleuren te sjen.
Kiribaty
Lânskip
Kiribaty bestiet út yn totaal 33 atollen en ien eilân (Banaba), ferspraat oer in gebiet 5 miloen km² yn de Stille Oseaan. Troch de tinne boaiemlaach komt der útsein kokos- en skroefpalmen net folle fegetaasje foar. Meastepart fan dizze eilannen lizze mar 2 meter boppe seenivo.
Gewichtheffen op de Olympyske Simmerspullen 1972
De Olympyske Simmerspullen fan de XXe Olympiade waarden yn 1972 hâlden yn it West-Dútske München. It gewichtheffen waard hâlden yn de Messegelände, Gewichtheberhalle.
Medaljespegel
De top-10 fan lannen dy't by it gewichtheffen medaljes wûn ha op de Olympyske Simmerspullen fan 1972.
Jonas Salk
Sabin-faksin
Yn pear jier letter waard it Salk-faksin ferfongen troch in faksin fan Albert Sabin, dat makliker en better wie. Mar it probleem dêrby wie dat it Sabin-faksin basearre is op de metoade fan Louis Pasteur, dêr't bytsjes aktyve firussen by brûkt wurde. Yn lannen dêr't polio normaal net mear bestiet, bliuwe der syktegefallen dêr't it Sabin-faksin de minsken al siik makket. Dêrom wurdt dêr no wer mear in ferzje fan it Salk-faksin brûkt, om't dit op in ynaktyf firus basearre is.
Strjitten yn Wommels
W
Walperterwei -
Groue (eilân)
thumb|right|250px|Kaart fan Groue mei de omkriten fan de hallig.
Bestjoerlik makket Groue ûnderdiel út fan it amt Pälweerm yn de dielsteat Sleeswyk-Holstein.
Geografy
thumb|left|250px|De Knudswarft yn 1895.
Ferkear
De MS Rungholt fart fan Schlüttsiel nei Groue. Mar in fêste fartsjinst is der net.
Preikestolen
De Preikestolen of Prekestolen (letterlik: de Preekstoel) is in klif dy't 604 meter boppe de Lysefjord útstekt. Preikestolen leit yn de Noarske gemeente Sandnes yn de provinsje Rogaland, sa'n 30 km eastlik fan Stavanger. It is in toeristyske attraksje yn it westen fan Noarwegen en biedt in útsjoch oer fjorden en bergen. De klif is ûnder oare troch in kuierrûte dy't mei stiennen markearre is berikber. De Preikestolen binne ûnder oare troch in mei stiennen markearre kuierrûte berikber, mar kin ek op oare wizen besjoen wurde bygelyks út in rûnfeartboat wei fan de Lysefjord ôf. De Preikestolen is in toeristyske attraksje en dêrtroch is it der faaks aardich drok.
Mikroneezje (eilannekloft)
thumb|right|350px|Lizzing fan Mikroneezje Mikroneezje is ien fan de trije grutte eilânkloften yn de Grutte of Stille Oseaan dy't mei inoar Oseaanje foarmje. It gebiet wurdt omsletten troch de Filipinen yn it westen, Yndoneezje yn it súdwesten, Papoea Nij-Guinea en Melaneezje yn it suden en Polyneesje om it súdeasten en easten.
Geografy en skiednis
Dizze regio fan Oseaanje bestiet út hûnderten lytse eilannen ferspraat oer in grut diel fan de westlike Grutte Oseaan.
Steatkundich sjoen is Mikroneesje ferparte yn acht gebieten:
Tsjintwurdich is it grutste part fan Mikroneezje selsstannich, útsein Guam, de Noardlike Marianen en Wake Island, dy't allegearre by de Feriene Steaten hearre.
Twadde Wrâldkriich
De Twadde Wrâldkriich, dy't duorre fan 1939 oant 1945, wurdt sa neamd omdat it de twadde oarloch wie dêr't lannen fan sawat alle kontininten mei anneks wiene. Sawol de earste as de twadde wrâldkriich wiene oarloggen fan in skealje dy syn fergeliking net hat. Yn de twadde wrâldkriich lieten sa'n 55 miljoen minksen it libben. De massamoard op 6 miljoen Joaden, meast de holocaust neamd, troch Adolf Hitler initiearre en troch Himmler en oaren organisearre, is foar in soad minksen in ûnferjitlik trauma bleaun.
Pavia (stêd)
Pavia is in stêd yn de Italjaanske regio Lombardije. It is de haadstêd fan de provinsje Pavia. Pavia leit yn de Poflakte, 25 kilometer besuden Milaan. De rivier Ticino streamt troch de stêd, in stikmannich kilometers foardat er in de Po útmûnet.
Antroposofy
In wichtige ynspiraasjeboarne wie de teosofy, dy't û.o. op skrift steld waard troch de aadlike Russin Helena Petrovna Blavatsky. Har grutste wurk wie De Geheime Lear út 1888.
Wetterpolo op de Olympyske Simmerspullen 1924
De Olympyske Simmerspullen 1924, ek wol de VIIIe Olympiade neamd waarden yn 1924 yn Parys, Frankryk hâlden. De wetterpolokompetysje wie yn it Piscine des Tourelles
Mûdhûn
Foarkommen: it grutste diel fan Jeropa en West-Aazje yn moerassen en wetters mei in soad planten. Ek kin er libje yn wrak, soer- en soerstofearm wetter. Yn maaie-juny wurde 300.000-400.000 aaien lein dy't oan de planten kleve.
Dino Baumberger
Libben en karriêre
Yn 1985 rjochte Baumberger op in yndustrygebiet yn Wesel syn filmstudio DBM op (folút: Dino Blue Movie Videovertrieb GmbH). Noch altyd befine har dêr de montaazjestudio's fan syn bedriuw. Fan 1989 oant 2003 wied er aktyf as produsint en regisseur fan hast hûndert ûnderskate pornografyske films, wêrûnder ferskaten mei syn lettere frou Dolly Buster yn 'e haadrol. Dêrnjonken hied er as produsint ek de hân yn 'e makkelei fan pornfilms ûnder rezjy fan oaren. Yn syn heechtijdagen publisearre Baumberger eltse moanne alve ferskillende fideo's, en makke er in jieromset fan 15 miljoen D-mark. Yn 'e 1990-er jierren waarden syn films karakterisearre troch opnamen op eksoatyske lokaasjes, lykas Majorka, Ibytsa en Las Vegas.
Ria Visser
Adriana Johanna (Ria) Visser (Ald-Beierlân, 20 july 1961) is in earder Nederlânsk reedrydster, analiste foar de NOS en skriuwster.
Dierepark SânjesZoo
Natuermuseum Bruinenberg
Yn 2012 moast Natuermuseum Bruinenberg yn Dokkum in oar ûnderkommen sykje. Dat waard fûn yn it Dierepark Sânjeszoo. Ein 2012, of ier yn 2013 ferhuze it museum út Dokkum wei nei Feanwâlden, dêr't it syn yntrek naam op de earste ferdjipping fan it haadgebou fan it dierepark. Op 31 maaie 2013 wie de offisjele iepening fan it museum.
Blauwe Bosk
De Blauwe Bosk tanket syn namme oan de blaueftige kleur dy’t de bosk krijt troch de beammen dy’t dêr groeie. In oare ferklearring fan de namme giet út fan it feit, dat it wurd "blau" eartiids faak brûkt waard yn de betsjutting fan "min, ûnfolweardich". Dat soe passe by it feit dat de bosken oanplante binne op soere fean- en heidegrûnen.
De begroeiïng bestiet yn haadsaak út nuddelbeammen ôfwiksele mei heideterreinen. Fierders binne der útfeante plassen. Op de wiete heidefjilden groeit in soad miggefangerke en pleatslik it skieppeklokje.
Scholtenhûs
Twadde Wrâldkriich
It Scholtenhuis waard berucht yn de Twadde Wrâldkriich. It pân waard troch de Dútske besetter brûkt as haadkertier fan de regionale ôfdieling fan de Sicherheitsdienst. Under lieding fan û.o. de SD'er Robert Lehnhoff waarden der hûnderten fersetsstriders fêstset, ûnderfrege, as bisten behannele en tramtearre. Dêrnei waarden se faak op bûtenút plakken deasketten. It Scholtenhuis waard net om 'e nocht faak it voorportaal van de hel neamd. By de befrijing fan Grins waard it gebou swier besketten, yn 'e brân stutsen en folslein ferwoastge. It libbet lykwols noch by de lju dy't de oarloch bewust meimakke hawwe.
Noardske Kompanjy
Skiednis
Yn 1612 wurdt foar it earst in kommersjele ekspedysje nei Nova Sembla neamd. Men hie konkludearre dat de walfiskfeart by Kaap de Goeie Hope neat wurde koe. De Noardske kompanjy waard yn 't earstoan foar in perioade fan twa jier oprjochte op Flylân (27 jannewaris 1614). Willem Cornelis van Muyden, út Amsterdam, wie ien fan de earste skippers dy't útfarde. Hy naam fiif Frânske Basken en in Ingelske loads mei, de oare bemanningsleden wiene út Noard-Hollân. Dit oktroai waard yn 1617 foar fjouwer jier ferlinge en yn 1622 fernijd foar nochris tolve jier.
Tongtút
Tongtútsjen ûnder twang of tsjin it sin by immen falt yn Nederlân juridysk ûnder de term ferkrêfting.
Fluitskip
Skaaimerken
De fluit wie tige gaadlik foar de hannelsfeart yn Jeropa om't mar sa'n tolve man foar it silen nedich wiene en it skip net djip stiek. Dit skipstype waard dan ek tige wichtich foar de Nederlânske ynternasjonale skipfeart.
Feale miggesnapper
Fuortplanting
Feale miggesnappers meitsje harren nêst meast yn in beamholte, mar ek wol ûnder dakrânen en yn iepen nêstkastkes. Se lizze 3-4 bûnte aaikes dy't yn 12 oant 14 dagen útbred wurde. De jongen fleane binnen 2 wike út.
Sjoerd Hamburger
Karriêre
Nei de Spullen ferhuze hy nei Oxford om dêr oan in nije master te begjinnen. Yn 2009 wûn hy mei it team fan Oxford The Boat Race, de tradisjonele roeiwedstriid tusken de ploegen fan de universiteiten fan Oxford en fan Cambridge op de Teems. Hy is de twadde Nederlânske meidogger dy't de race mei Oxford wûn: Gerritjan Eggenkamp gie him yn 2002 foar. Yn it dêropfolgjende seizoen waard Hamburger as earste net-Ingelstalige bûtenlanner keazen ta president (kaptein) fan de roeiferiening fan Oxford. Sa die hy yn 2010 foar de twadde kear mei oan The Boat Race, mar syn ploech waard dizze kear ferslein troch Cambridge. Sûnt de simmer fan 2010 wennet hy wer fulltime yn Nederlân en roeit wer by Orca. Tidens it Wrâldkampioenskip wist Hamburger him mei de Hollân8 te kwalifisearjen foar de Olympyske Simmerspullen 2012 yn Londen.
Olympyske Winterspullen 2006
Akkommodaasjes
De Spullen fûnen úteinlik op twa ferskate lokaasjes plak. Alle iissporten en de iepenings- en slutingsseremoanje fûnen yn en direkt rûnom Turyn plak. De metro fan Turyn wie dêrfoar oanlein. De oare sporten fûnen plak yn de omjouwing fan Sestriere, yn de bergen westlik fan Turyn (op sawat oardel oere riden). Dêrom wiene der meardere Olympyske doarpen om atleten te hûzjen, sawol yn Turyn as yn de bergen.