cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Brabânsk
Gebiet
Ta de Brabânske dialekten wurde de dialekten rekkene dy’t sprutsen wurde yn de Nederlânske provinsje Noard-Brabân en de Belgyske provinsjes Antwerpen en Flaamsk-Brabân. Fansels folgje de isoglossen net krekt de provinsjegrinzen. Sa hat Noard-Brabân trije dielgebietsjes wêr’t men net-Brabânske dialekten praat, ntl. de Westhoeke om Dinteloord hinne, dy’t mear Hollânsk is, Budel en omkriten, dat Dommellânsk (i.e. Noardwestlik Belgysk Limburchsk) is en it Lân fan Cuijk, wêr’t men Kleverlânsk sprekt en dat dus mear oanslút by noardlik Nederlânsk Limburch en súdeastlik Gelderlân. Boppedat binne der inkele oergongsgebieten wêr’t men gjin krekte grins lûke kin: benoarden eastlik Noard-Brabân leit de Bommelerwaard en de dialekten dêr lykje in hiel soad op de Brabânske dialekten besuden de Maas. Flaamsk-Brabân grinzet yn it westen oan it East-Flaamsk; yn de oergongssône, de Denderstreek, sprekt men ek min ofte mear Brabânsk. Yn it easten grinzet Flaamsk-Brabân oan Belgysk Limburch; yn dy oergongssône, it Getelân, sprekt men ek wer min ofte mear Brabânsk. Foar it gemak hâldt men yn dizze trije slimme gefallen mar de provinsjegrinzen oan, mar dialektologysk is soks net hielendal goed. Wichtige Brabânske dialektskaaimerken binne de ûmlaut, ferlytsingswurdfoarming mei -ke en omnamwurden yn de 2e persoan mei g- (ge, gij, gellie).
Servaas Wigersma
Servaas Wigersma (Ljouwert, 12 maaie 1857 - dêre, 8 febrewaris 1912) wie in keapman-peinjekundige.
Strange Brief
It saneamde Strange Brief, ek wol it Brief fan de Triennen neamd, wie in brief fan 'e apostel Paulus oan 'e ier kristlike gemeente yn it Grykske Korinte, njonken de beide soartgelikense brieven (it Earste Brief oan de Korintiërs en it Twadde Brief oan de Korintiërs) dy't ûnderdiel útmeitsje fan it Nije Testamint fan 'e Bibel. It wurdt dêrom ek wolris it Tredde Brief oan de Korintiërs neamd, mar moat net betize wurde mei in oar geskrift dat sa neamd wurdt, it Tredde Brief oan de Korintiërs, dat in apokrife, pseudepigrafyske tekst is.
Griene Hert
Takomst
De takomstige plannen foar de ynrjochting fan it gebiet gean út fan fjouwer sônes:
Jägermeister
It geheime resept foar Jägermeister datearret út 1934 en hat 56 krûden. Yn 1935 ferskynde de drank op de Dútske merk. Sûnt de 1970-er jierren wurdt it eksportearre.
Jan Terlouw
Libbensrin
Terlouw waard grut yn de Feluwske doarpen Garderen en Wezep, dêr't syn heit Grifformearde Bûns-predikant wie.
Polityk
Nei it ferliezen fan de ferkiezings yn 1982 gie er út de polityk. Hy gong yn 1983 yn Parys oan it wurk, as sekretaris-generaal fan de Konferinsje fan Europeeske transportministers. Yn 1991 wwaard er beneamd as ta Kommissaris fan de Keninginne yn Gelderlân. Ein 1996 gong er mei pensjoen om yn 1999 senator yn de Earste Keamer te wurden.
Skriuwer
Jan Terlouw betocht altyd al ferhalen foar syn bern; syn frou Alexandra van Hulst kaam op it idee om dy te publisearjen. Syn eerste boek wie Pjotr yn 1970.
Karel it Bern
Karel it Bern (Latyn: Carolus puer, út de Annales Bertiniani, Frankfurt am Main 847/848 - Buzançais 29 septimber 866 wie de kening fan Akwitaanje fan oktober 855 oant syn dea yn 866.
Klaverke Fjouwer
Klaverke Fjouwer is in priis foar dy keatsers dy't de fjouwer wichtichste keatspartijen wûn hawwe: De Freulepartij Wommels, de Jong Nederlânpartij, de Bûnspartij foar Senioaren en de PC. De priis is ynsteld troch de PC.
Bysûnderheden
Ids Jousma en Erik Seerden binne fan dizze 13 dejingen dy't it Klaverke Fjouwer it hurdst yn harren besit hienen. Fjouwer jier nei it winnen fan de Freule wûnen hja de Bûnspartij en de PC. Ids Jousma hie ûnderwilens de Jong Nederlânpartij wûn, Seerden wûn dy yn itselde jier as de oare twa.
Kebek (provinsje)
Geografy
Kebek hat in oerflak fan 1.542.056 km², wêrfan't 1.365.128 km² út lân bestiet en 176.928 km² út wetter. De provinsje grinzget yn it westen oan 'e Kanadeeske provinsje Ontario, yn it súdeasten oan 'e provinsje Nij-Breunswyk en yn it noardeasten oan 'e regio Labrador, fan 'e provinsje Nijfûnlân en Labrador. It noardwesten en noarden wurdt omsletten troch de wetters fan 'e Jamesbaai, de Hudsonbaai, de Hudsonstrjitte en de Ungavabaai. Yn it easten leit de Saint Lawrencebaai, in diel fan 'e Atlantyske Oseaan. Yn it suden, ta einbeslút, wurdt de provinsje begrinzge troch de Feriene Steaten, om persiis te wêzen (fan west nei east) de steaten New York, Fermont, Nij-Hampshire en Maine.
Skiednis
Yn 'e sechstjinde iuw, doe't Jeropeeske ûntdekkingsreizgers foar it earst it hjoeddeiske Kebek oandiene, waard it gebiet bewenne troch de Inûyt (Inuit) yn it noarden; Algonkwynske folken yn it sintrale diel (Kry (Cree), Algonkin (Algonquin), Attikamek (Atikamekw), Montanjezen (Montagnais) en Naskapy (Naskapi)) en yn it súdeasten (Mikmak (Micmac) en Abenaky (Abenaki)); en Irokeeske folken (Saint Lawrence-Irokezen, Huroanen (Huron) en Mohauk (Mohawk)) yn it suden. De kust fan Kebek waard yn 1522-1523 foar it earst ferkend troch de Italjaanske ûntdekkingsreizger yn Frânske tsjinst Giovanni da Verrazzano. Yn 1534 wie Jacques Cartier de earste Jeropeaan dy't foet op Kanadeeske grûn sette op it Gaspé-skiereilân, dêr't er in krús plante en de hiele krite yn besit naam út namme fan 'e Frânske Kroan.
Teffens stjoerde de PQ oan op ûnôfhinklikheid foar Kebek, wat sûnt altyd in hjit hingizer bleaun is yn 'e Kanadeeske polityk. Yn 1980 waard oer de ûnôfhinklikheidskwestje in referindum holden, mar stimde 60% fan 'e Kebekaanske befolking foar behâld fan 'e bân mei Kanada. Nei dy nederlaach moast de PQ-minister-presidint fan Kebek, René Lévesque, nei de federale haadstêd Ottawa om oer feroarings oan 'e Kanadeeske Grûnwet te ûnderhanneljen, mar dat rûn al rillegau út op in ympasse, en Kebek is de iennichste provinsje dy't noch altyd net akkoart gien is mei de oanpassing (patriation) fan 'e grûnwet fan 1982.
Earmsholte
thumb|150px|Earmholtehier by in tsiender thumb|150px|Frou mei skearde earmholtes. De earmholte (Latyn: Axilla) is de holte ûnder de earm. Yn de hûd fan de earmholte sitte lymfeklieren dy't in rol spylje by de ôfwar; teffens hat de hûd op dat plak relatyf in protte switklieren.
Koepeltsjerke (Wytmarsum)
Yn 1633 waard de tsjerke boud yn opdracht fan Tjaerd fan Aylva as ferfanging fan in tsjerke út de 13e iuw dy't yn 1631 op de sealdaktoer nei troch needwaard ûnwerstelber fernield waard. Yn 1661 baarnde de toer ôf. Dy waard ferfongen troch in toer mei spits, mar yn 1819 ôfbrutsen. It skip mei in houten tonferwulft krige oan beide siden in trijesidige sluting en yn de midden in achtkante dakruter mei koepel mei twa klokken (in lytse klok út 1433 en in grutten-ien út 1656). It meubilêr komt benammen út 1683, lykas trettjin frouljusbanken en in oerkape hearebank. It oargel út 1855 is boud troch L. van Dam en Soannen en yn 1964 restaurearre troch Bakker & Timmenga. It doopfont út 1966 is makke troch Jan Murk de Vries.
Boek fan Mormon
Kritisy sizze dat Smith sels de betinker wie fan de tekst en dat er him dêrby basearre hat op ideeën, dy't yn dy tiid opgong makken.
Oarsprong
Smith frege syn buorman Martin Harris om by it oersetten as skriuwer fan de tekst te wurkjen. Yn 1828 frege Harris op oantrunen fan syn frou Lucy Harris, dy't net sa'n soad op hie mei it geheimsinnige wurk fan har man, him de earste siden fan de oersetting te lienen. Mei tsjinsin foldie Smith oan it fersyk fan Harris en wat der dêrnei krekt mei de siden barde is net bekend, mar it manuskript gyng ferlern. Guon miene dat Lucy it ferstoppe hie. Oaren tinke dat it oan oaren meijûn waard, fuortsmiten wie of dat immen se út it hûs fan Harris stellen hie. Hoe dan ek, de 116 siden fan it Boek fan Mormon kamen net werom.
Belecke
Skiednis
Yn 1599 wie der in pestepidemy. Yn de Tritichjierrige Oarloch, benammen yn 1636, hie it stedsje in soad ellinde troch krigen te ferduorjen. By de twadde en lêste grutte stedsbrân op 13 april 1805 baarnde 2/3 fan de stêd ôf. De weropbou hat it hjoeddeiske gesicht fan 'e stêd foarme. Yn 1934 waard oan de Külbe it Kaiser-Heinrich-Bad boud. Fanwegen dizze âlde Kaiser Heinrich-pikelbron wie Belecke in kueroard en waard it oant yn de sechstiger jierren "Bad Belecke" neamd. De boarne buorrelet hjoed-de-dei noch mar in hiel lyts bytsje op. It drinkbere genêskrêchtige wetter is noch wol altyd foar elkenien frij tagonklik yn it boarnehûs foar it histoaryske badgebou tsjinoer de machtige Külbensteinen.
Aldehaske
Doarpswapen en flagge
It wapen hat in giele bargekop op in grien flak. Boppe it weagjende patroan stiet in sulverkleurich skyld mei in springende reade hazze tusken twa turven. It griene flak ferwiist nei de greiden om Aldehaske; de bargekop komt fan it ferske Yn 'e Haske hinget in barch yn 'e beam. De sulveren weagen binne fan it Nannewiid en de hazze is in ferwizing nei Aldehaske yn it eardere Haskerlân. Der binne meardere legindes oer de baarch; dit is in bekende: de slachter fan Aldehaske (Andries Obbes) hie ris in baarch farsk slachte en oan in appelbeam hong om út te lekjen (it slachte bist waard dan faak op in ljerre spand). Krekt op dat stuit kaam in tram foarby en de fleurige reizgers begûnen dit ferske te sjongen: (ensafuorthinne, ensfh.. de hiele wei nei De Jouwer ta; eartiids rûn in tram fan It Hearrenfean oer Aldehaske nei De Jouwer)
Separatisme
Motivaasjes foar separatisme kinne wêze:
Nikita Chrûsjtsjov
Chrûsjtsjov fierde in dynamyske polityk en drukte in persoanlik stimpel op it binnen- en bûtenlânske belied (freedsume koëksistinsje). U.m. troch it mislearjen fan syn lânpolityk kaam hy yn 1964 te fal. Nei sân jier hûsarrest stoar hy op 11 septimber 1971.
Brûns (kleur)
Brûns is in kleur dy't yn 'e regel beskôge wurdt as in tint fan brún. It kin omskreaun wurde as in metallic-kleur fan nei dûnkergiel niigjend ljochtbrún. De kleur ûntlient syn namme oan it metaal brûns, dat eins in legearing is fan koper en tin. Sawol by additive kleurminging (bgl. op tillefyzjes en kompjûterskermen) as by subtraktive kleurminging (bgl. yn 'e druktechnyk) is it in tertiêre kleur. As kleuroantsjutting wurdt 'brûns' (yn 'e Ingelske foarm bronze) al brûkt sûnt teminsten 1753.
Oskar von Riesenthal
Jägermeister
Daß er beschützt und hegt sein Wild,
Bûtenpost
Skiednis
thumb|left|Marijetsjerke Stadichoan fêstigen har der leden fan foarname Fryske famyljes; roubuorden yn de Marijetsjerke binne dêr stille tsjûgen fan. Eartiids wie hjir Boelensstate. Yn de 19e iuw begûn Bûtenpost foardiel te lûken út de lizzing tusken twa haadstêden. It doarp waard pleisterplak foar de postweinen. De hynders ferdwûnen nei't yn 1866 it spoar tusken Grins en Ljouwert iepene waard en kamen der auto's.
Tsead Bruinja
Yn 2000 debutearre Bruinja yn it Frysk mei de bondel De wizers yn it read (Bornmeer, 2000) folge troch noch trije Fryske bondels wêrfan de lêste Gers dat alfêst laket útkaam yn 2005.
Earbetoan
Mei it kollektyf Gewassen (2001-2004), mei ûnder oaren dichter Sieger MG en fideokeunstner Alan D. Joseph, wûn er yn 2002 it Hendrik de Vriesstipendium. Yn 2009 waard de Kees van der Hoef-priis oan him takend. Yn jannewaris 2019 waard er foar twa jier beneamd ta Dichter des Vaderlands.
Meppel
Haven
Meppel is oer it wetter te berikken foar skippen oant likernôch 3000 ton en it leit oan it haadfarwegenet. Meppel is oer it Meppelerdjip ferbûn mei Swartslûs en dêrnei mei de Iselmar. Ek hat Meppel tagong ta de Drintske Haadfeart.
List fan boargemasters fan Ljouwerteradiel
List fan boargemasters fan Ljouwerteradiel fan 1816 ôf.
Joe Biden
Fise-presidintskip
Twa kear die Biden mei oan 'e Amerikaanske presidintsferkiezings, yn 1988 en yn 2008, mar beide kearen waard er by de Demokratyske foarferkiezings ferslein. Yn 2008 waard er lykwols neitiid troch de winner fan 'e foarferkiezings, senator Barack Obama fan Illinois, frege om dy syn running mate (fise-presidintskandidaat) te wurden. Biden gie dêrop yn, en tegearre mei Obama fersloech er dat jiers by de eigentlike ferkiezings it Republikeinske kandidaatspear John McCain en Sarah Palin. Sadwaande waard er op 20 jannewaris 2009 ynsward as de 47ste (en de earste roomske) fise-presidint fan 'e Feriene Steaten. Yn 2012 wûnen Obama en hy in twadde termyn, troch de Republikeinen Mitt Romney en Paul Ryan te ferslaan. right|thumb|180px|Joe Biden as fise-presidint, mei presidint [[Barack Obama, yn 2012.]]
Tredde Brief oan de Korintiërs
It Tredde Brief oan de Korintiërs, yn it oarspronklike Gryksk: Γ' Επιστολή προς Κορινθιους, Gamma Epistoli pros Korinthious, ek wol koartwei 3 Korintiërs neamd, is in pseudepigraaf ûnder de namme fan 'e apostel Paulus, dy't sabeare in antwurd is fan Paulus oan 'e kristlike gemeente yn it Grykske Korinte, oangeande it Brief fan 'e Korintiërs oan Paulus. De tekst makket ek ûnderdiel út fan it boek Hannelingen fan Paulus. It âldst oerlevere hânskrift fan 3 Korintiërs foarmet ûnderdiel fan 'e Bodmer Papyry (Bodmer Papyrus X), en datearret fan koart nei it jier 200. Dit brief moat net betize wurde mei in Tredde Brief oan de Korintiërs, it saneamde Strange Brief of it Brief fan de Triennen (oanhelle yn 2 Kor. 2:4 en 7:8-9), dat Paulus àl skreaun hat, mar dat wierskynlik ferlern gien is.
Wilhelminafontein (Bussum)
thumb| De Wilhelminafontein op de Nije Brink De Wilhelminafontein yn it Noard-Hollânske plak Bussum waard yn 1898 op de Brink setten.
Neidat de fontein restaurearre waard krige dizze in plak op it Wilhelminaplantsoen en op 6 septimber 1988 opnij yn gebrûk nomd.
Annales Bertiniani
Skriuwers en manuskripten
De annalen binne nei alle gedachten ynearsten skreaun troch skriuwers fan it hof fan keizer Loadewyk de Fromme. Nei 840 is it skriuwen trochsetten as mear ûnôfhinklik fan it paleis, ynearsten troch Prudentius fan Troyes (ferstoarn yn 861) en dêrnei troch Hinkmar fan Reims (oant 882). Der wurdt tocht dat Hinkmar fan Reims de oarspronklike teskt fan de annalen hjir en dêr oanpast hat.
Ynfallen fan Wytsingen
Der is wol oer tocht dat de ferhalen oer de ynfallen fan de Wytsingen, mei Prudentius en Hinkmar ynbegrepen, justjes oerdreaun binne, om't tsjerklike plakken, dêr't in soad rykdom wie, gauris it doel wiene, en hja gauris it rekken betelje moasten doe't keningen ynstimd hiene en betelje de Wytsingen ôf, sa as bygelyks Karel de Grouwe die by it Belis fan Parys (885-886). Measte skiedkundigen binne lykwols fan miening dat de ynfallen fan de Wytsingen wol deeglik in driging foar it Karolingyske regear foarme.
Rûs
De ferhalen kamen ta in ein yn 882 doe't in âlde en swakke Hinkmar út de Katedraal fan Reims flechtsje moast foar in driigjende oanfal fan Wytsingen. De biskop ferstoar justjes letter yn Épernay en doe waard it ferhaal net fuortset.
Penric's Mission
Ynhâld
Arisaydia hat in eigen plan, om nei Orbas, in oar buorlân fan Cedonia te gean, dêr't men grif o sa wiis mei sa'n kundich legeroarfierder wêze sil. En Orbas en Cedonia ûnderhâlde ridlik hoflike diplomatike relaasjes, oars as Cedonia en Lodi, dy't suver op foet fan oarloch mei-inoar ferkeare. Arisaydia hat dan ek de hope dat er ea út Orbas nei syn heitelân weromkeare kinne sil, eat dat útsletten wêze soe as er Penric syn plan folge en oerrûn nei Lodi. No't er genêzen is, hat er Penric net mear nedich, en dêrom bewurkmasteret er dat hy en syn suster de tsjoender yn Skirose op snoade wize bedrage en efterlitte, al bart dat tsjin Nikys har protesten yn. Penric lit him lykwols net sa maklik ôfskodzje, en as Velka en syn mannen koarte tiid letter yn Skirose arrivearje, wit er krekt op 'e tiid te ûntkommen oer de wei nei Orban, dy't Arisaydia en Nikys útgien binne.
Bekhofskâns
Kanon
Op 23 maaie 1979 waard troch twa bruorren de loop fan in kanon fûn by de skâns. De loop wie likernôch 1,5 meter lang. It kanon stamt út de 17e iuw en wie noch hieltyd yn goeie steat, it hat in gewicht fan sa’n 500 kilo. Hjoed-de-dei stiet it kanon, mei in ûnderstel, yn de buorren fan Aldeberkeap.
Suzanna (rêdingsboat)
De boat leit op Lauwereach en wurdt bemanne troch frijwilligers.
2002
Dit jier makket ûnderdiel út fan it desennium fan 'e 2000-er jierren.
Church of Saint Pancras (Widecombe-in-the-Moor)
De Sint-Pankratiustsjerke (Church of Saint Pancrasis, ek Cathedral of the Moor) in tsjerkegebou fan de Church of England yn Widecombe in the Moor, Devon, Ingelân.
Sydsdjip
It Sydsdjip is in feart by Earnewâld. It is de ferbining tusken de Lange Sleatten oan de noardein en de Fokkesleat oan de súdein.
Tynaarlo
right Tynaarlo is in doarp en gemeente yn de provinsje Drinte, mei 31.975 ynwenners (1 jannewaris 2006), en mei in oerflak fan 145,00 km² (wêrfan 1,50 km² wetter).
NTR
Programmas
Sjoch NTR, Nederlânsktalige Wikipedy.
Bandar Seri Begawan
thumb|left|Brûnei mei de wichtichste plakken thumb|260px||Yndrukken fan Bandar Seri Begawan
Willem Frearks
Willem Frearks, (Wilhelmus Frederici), (Grins, ± 1455 - 3 augustus 1527) wie in politikus.
Staraja Rûssa
Staraja Rûssa (Russysk: Старая Русса) is in histoaryske stêd yn de oblast Novgorod, Ruslân. Yn de rin fan de tiid is it ynwennertal fan de stêd foars tebek rûn. Yn 1989 hie de stêd noch in ynwenntertal fan 41.548; yn 2022 noch mar 27.377 ynwenners.
Skiednis
Yn de Twadde Wrâldkriich waard de stêd fan augustus 1941 oant febrewaris 1944 troch de Dútske Wehrmacht beset. Pas mei it Leningrad–Novgorod offinsyf koe de stêd troch it Reade Leger befrijd wurde.
Polist
De boarne fan de Polist leit yn de 31,6 km² grutte Polistomar yn de oblast Pskov. Dêrwei streamt de dan 10-20 meter brede rivier troch heechfean yn noard-noardeastlike rjochting troch de rajons Poddorje en Staraja Rûssa yn it súdwêst fan de oblast Novgorod. Yn de stêd Staraja Rûssa streamt de Porûsja yn de Polist en lang om let mûnet de dan 30 oant 40 meter brede Polist yn de Lovat, dy't nei 15 kilometer yn de Ilmenmar útmûnet.
Freerk Lootsma
Libben en wurk
Lootsma studearre nei it eksamen gymnasium-B en gymnasium-A skiekunde oan de Ryksuniversiteit Utert. Al nei in pear wike besleat er om foar de stúdzje wiskunde en teoretyske natuerkunde te kiezen.
Yn syn frije tiid skreau er in spionaazjeroman ûnder de skûlnamme Milan Bern.
Teodoarik de Grutte
thumb|200px|Teodoarik de Grutte Teodoarik de Grutte of ek wol Diderik de Grutte (454 – 30 augustus 526) wie kening fan de Ostrogoaten. Nei de dea fan syn heit Teodemir yn 474 nom hy it leiderskip oer fan syn folk en regearre oant syn dea. Under keizer Zeno wie hy generaal en dizze beneamde him yn 484 ta konsul. Yn opdracht fan Zeno oermastere hy Itaalje en stifte der in Ostrogoatysk ryk. Hy besocht de Romeinske befolking te assimilearjen yn syn eigen fan oarsprong Germaansk folk, mar slagge der net yn.
Nikitatsjerke (Vladimir)
Skiednis
Nei de Oktoberrevolúsje besochten de anty-religieuze autoriteiten de tsjerke ferskate kearen te sluten. Yn de jierren 1936-1937 liet it stedsbestjoer in rige fan arrestaasjes útfiere fan geastliken, dy't beskuldige waarden fan anty-Sovjet aktiviteiten. Yn 1938 folge de sluting fan de tsjerke.
Periodyk systeem fan de eleminten
Skiednis
Oarspronklik wie it systeem betocht sûnder kennis fan 'e inerlike opbou fan it atoom. De eleminten binne oardere neffens har atoommassa. De Dútser Johann Wolfgang Döberreiner wie de earste, dy 't opmurken hat, dat der dan in weachfoarm yn de eigenskippen kaam. Hy ûnderskate ‘trijetallen’ fan oerienkommende eleminten. De Ingelskman John Alexander Reina Newlands ûntdiek, dat der in regelmjittigens fan elke 8 eleminten bestie, mar se laken him út doe't er sei, dat men dat miskien ferlykje kin mei de oktaven yn de muzyk. Op it lêst hawwe de Dútser Lothar Meyer en de Rus Dmitri Mendelejev yn 1879 de earste periodike tabel publisearre. Dêrby hawwe se foar Tellurium en Joadium de massa-folchoarder omdraaid. Dêrtroch is de oerienkomst yn de eigenskippen ferbettere. Nei it opkommen fan de Weachmeganika is dúdlik wurden, hoe 't dat kaam. It is net tafallich, dat de perioaden fan dizze tabel oerienkomme mei it tal fan de elektroanen yn de skilen fan atomen.
Prinsdom Oranje
Etymology
It Prinsdom Oranje wie neamd nei de stêd Oranje (Orange), dat de haadstêd derfan wie. De namme fan 'e stêd wurdt tsjintwurdich ornaris yn ferbân brocht mei de sinesapel (Frânsk: orange of pomme d'orange), mar wie dêr oarspronklik net nei neamd. Ynstee wie it Frânske toponym Orange in ferbastering fan it Latynske Arausio, de namme fan in Keltyske wettergod. As plak waard Arausio yn 36 of 35 f.Kr. stifte. It tinken is dat de ferbastering fan 'e namme plakfûn ûnder ynfloed fan 'e hannel yn sinesapels, mei't Oranje oan in rûte lei dêr't in soad fan dy fruchten lâns ferfierd waarden fan 'e Frânske havens oan 'e Middellânske See nei noardlik Frankryk.
Iere skiednis
Nei it útstjerren fan dyselde tûke fan it Hûs Oranje mei de dea fan Raimbaud III, kaam it prinsdom yn 1173 fia Raimbaud syn suster Tiburge en har man Bertrand I fan Baux yn it besit fan it Hûs Baux. It diel fan Oranje dat oarspronklik bestjoerd wie troch de (ek útstoarne) greeflike tûke fan it Hûs Oranje, kaam yn dyselde tiid ûnder it bestjoer fan 'e Jehanniter Ridderoarder, mar it hiele prinsdom waard yn 1308 weriene ûnder Bertrand III fan Baux.
The Deer Hunter (film)
Plot
It tillefoannûmer dat Michael fan Angela krigen hat, blykt it nûmer fan in fersoargingstehûs foar oarlochsfeteranen te wêzen, dêr't Steven ferbliuwt. As Michael him dêr opsiket, sjocht er dat Steven syn beide skonken ôfset binne en dat er no yn 'e rolstoel sit. Hy lit Michael in laadfol jild sjen, dat him nei eigen sizzen eltse moanne anonym tastjoerd wurdt út Saigon. Michael liedt dêrút ôf dat Nick noch libbet en him skuldich fielt foar Steven oer. Steven sels skammet him foar syn ferwûnings en brûkt it fersoargingstehûs om him yn te ferbergjen, mar Michael twingt him om nei hûs te gean.
Michael keart werom nei Saigon om Nick te sykjen. De oarloch rint no op syn ein en de stêd ferkeart yn in steat fan gaos om't de Viet Cong en it Noardfjetnameeske Leger op it punt steane Saigon yn te nimmen. Michael spoart Grinda op en keapet dyselde om mei it jild dat Nick nei Steven stjoerd hat om him nei in goksealtsje te bringen dêr't Nick syn jild fertsjinnet mei it spyljen fan Russyske rûlette. Syn freon hat him ûntjûn ta professional yn it makabere spultsje en is boppedat ferslave rekke oan heroïne. Hy is ûnferskillich, beart dat er Michael net ken en flybket him sels yn it gesicht as er him net gewurde litte wol. Michael fielt dat er gjin oare kar hat as om it plak yn te nimmen fan Nick syn tsjinstanner. Sa sitte se op 'e nij foarinoaroer by in spultsje Russyske rûlette. Michael is earst oan bar, set de revolver tsjin syn holle oan en hellet de trekker oer op in lege keamer. Tuskentroch slagget it him einlings om ta Nick troch te kringen mei it opheljen fan oantinkens oan harren jachttripkes yn 'e bergen. Nick glimket, set de revolver tsjin syn holle oan en sjit himsels dea.
Opnamen
De jachtsênes waarden opnommen yn it Nasjonaal Wâld Mount Baker-Snoqualmie en by de Nooksackwetterfal yn it noardlike Cascadesberchtme yn 'e Amerikaanske steat Washington. De wapitybokken dy't Michael deasjit en gean lit, wiene nuete bisten. It "deasketten" bist waard eins rekke troch in pylkje út in ferdôvingsgewear.
Foar de sêne wêryn't Michael yn 'e jachthutte yn 'e bergen Russyske rûlette spilet troch Stanley syn eigen revolver tsjin 'e holle oan te setten en de trekker oer te heljen, frege Robert De Niro neffens regisseur Michael Cimino om in echte kûgel yn it wapen te dwaan. Dat soe neffens him nammentlik de yntinsiteit fan 'e opnamen fergrutsje. John Cazale, dy't Stanley spile, gie dêr sûnder protest mei akkoart, mar checkte en wercheckte foar eltse take hieltyd oft de folgjende keamer yn 'e silinder wol leech wie.
Historisiteit en kontroverse
The Deer Hunter waard yn 1979 ek fertoand op it Ynternasjonaal Filmfestival fan Berlyn, dêr't de delegaasje fan 'e Sovjet-Uny útdrukking joech oan lulkens om't de film nei harren miening it folk fan Fjetnam yn ferskate sênes misledige. Ferskate oare Eastbloklannen sleaten har dêrby oan, en doe't de organisaasje de fertoaning fan 'e film dochs trochsette, late dat ta it ferlitten fan it festival fan 'e offisjele delegaasjes fan 'e Sovjet-Uny, Kuba, de DDR, Hongarije, Bulgarije, Poalen en Tsjechoslowakije. Twa leden fan 'e sjuery stapten ek op.
Sint-Michaelkastiel
Namme
It kastiel hat syn namme te tankjen oan de Tsjerke fan de aartsingel Michaeltsjerke dy't ûnderdiel útmakket fan it kompleks en diel útmakket fan de westlike gevel. Michael wie de beskermhillige fan it Hûs fan de Romanov's. Paul I, dy't de titel fan grutmaster fan de Oarde fan Malta oannaam, hie de nuvere oanwenst om al syn paleizen "kastielen" te neamen. De namme "Ingenieurskastiel" hie te krijen mei de Technyske Militêre Skoalle dy't der sûnt 1819 yn fêstige wie.
Canterbury
Canterbury is ek in studintestêd. Der binne trije ynstituten foar heger ûnderwiis.
The Buoys
Har meast bekende nûmers wienen "Timothy" en "Give Up Your Guns", beide skreaun troch Rupert Holmes. "Timothy" helle it 17e plak op de Amerikaanske hitlist yn 1971, mar wie fral bekend om't it oer kannibalisme gie en dêrom net draaid waard troch in protte radiostasjons. It neifolgjend nûmer "Give Up Your Guns", oer in bankoerfaller, kaam net fierder as in 84e plak. Yn Nederlân lykwols waard dy lêste plaat twaris in hit. Yn 1972 (nei't it by Radio Veronica Alarmskiif west) helle it nûmer it 5e plak yn de Top 40 en yn 1979 it 8e plak.
Joop Mink
Joop Berendsz Mink (29 april 1935 - Snits, 27 maaie 2022) wie in Frysk skûtsjeskipper fan it skûtsje It Doarp Grou.
Spiegheltsjerke
De toersklok wie oarspronklik bedoeld foar prinsesse Beatrix, mar kaam yn de Spiegheltsjerke te hingjen doe't bliken die dat de inisjalen fan de prinsesse yn spegelbyld op de klok setten wienen.
Salem (Oregon)
thumb|260px|Marion County mei Salem Salem is de haadstêd fan de Amerikaanske steat Oregon en haadplak fan Marion County. De namme is ôflaat fan it Hebriuwske sjalom, dat 'frede' betsjut.
Willibrord Frequin
Frequin waard berne as âldste bern fan Louis Frequin, dy 't lange tiid haadredakteur wie fan it deiblêd De Gelderlander. Hy groeide op yn Nijmegen. Op skoalle bleau er hieltyd sitten. As lêste waard er as drege learling nei de kostskoalle it Canisius College yn Nijmegen stjoerd.
Boarnburgum
Tsjerken
thumb|260px|Fuortsette Grifformearde tsjerke
Befolkingsferrin
( Boarnen: 1840: Plaatsengids; 2015 en 2020: Alle Cijfers ) thumb|260px|Westerbuorren
Strjitten
Anemoan, 't Herntsje, Blêdlok, Boerekrookje, Boerestreek, Bosschawei, Bûtenom, Bysitterskamp, De Lege Ein, De Middelgeast, Ds Van Apeldoornwei, Eabekamp, Easterbuorren, Efterom, It Mear, Jouke Jochemswei, Krite, Ljippeblom, Nijewei, Skeanewei, Skoallefinne, Suderom, Tijmen de Boerwei, Titelroas, Westerbuorren, Wiegersmawei.
Tsiende Peinje
Tsiende Peinje fan Marije fan Hongarije
Marije fan Hongarije wie lânfâdesse fan de Nederlannen út namme fan har broer keizer Karel V. Op 21 maart 1543 waard troch har de Tsiende Peinje ynsteld, in belesting fan 10% op ynkomsten út fermogen. De belesting waard heft yn 1543, 1544, 1553, 1556, 1561 en 1564.
Aldemardum
Skiednis
De namme Aldemardum wurdt foar it earst neamd yn 1329, mar de earste delsettingen bestienen al foar 850. Eartiids feroare de namme fan ‘Meretha’, yn ‘Merthen’, ‘Maerdum’, ‘Merthum’ en ‘Mirdum’ nei ‘Aldemardum’.
Riniastate
thumb|200px|left|Riniastate yn 2009 De Riniastate leit eastlik fan Aldemardum oan de Star Numanwei. It hûs is yn 1843 foar Geertruida Wilhelmina Godarda Johanna Rinia van Nauta (widdo Drieling) yn neoklassisistyske styl boud neffens in ûntwerp fan de Ljouwerter stedsarsjitekt Thomas Romein. It hat in moai ynterieur.
Kippenburch
In 19e iuwsk lânhûs fan grytman Gerard van Swinderen.
Tsjerken
Katoliken fan it doarp geane nei tsjerke yn Balk of Bakhuzen. Baptisten geane nei "It Beaken" yn Koudum.
Jacob Winkelman
thumb|Jacob Winkelman (1946) Jacob Winkelman (De Gordyk, 10 maaie 1892 - Amsterdam, 26 april 1952) wie gemeente-amtner yn Amsterdam en yn de Twadde Wrâldoarloch haad fan de Distribúsjetsjinst.
Uranium
Untdekking
Om 1960 hinne naam it ferlet oan militêr uranium yn de Feriene Steaten ôf troch de nukleêre ûntwapening. Tagelyk kaam der mear behoefte oan uranium foar gebrûk yn kearnreaktors.
Kettingreaksje
Uranium wie it earste elemint dat splytber blykte te wêzen. Troch in bombardemint mei stadige neutroanen feroaret de isotoop 235U yn 236U, dat, as it op syn beurt troffen wurdt troch in neutron, him fuortdaliks dielt yn twa lytsere atoomkearnen, wêrby't enerzjy frijkomt en boppedat noch mear neutroanen. As dizze neutroanen dêrnei ek absorbearre wurde troch oare 235U-atomen ûntstiet in keatlingreaksje. As der gjin materiaal yn de buert is om it oerskot oan neutroanen te absorbearjen, ûntstiet in eksplosive situaasje. De earste atoombom wurke mei dit prinsipe fan kearnspliting. Sa'n twa miljard jier lyn wie de relative oanwêzichheid fan 235U sa grut dat ûnder bysûndere omstannichheden natuerlike kearnspliting barre koe. De ienige plakken dêr't bekend fan is dat it dêr bard is lizze yn de omjouwing fan Oklo yn Gabon.
The Rolling Stones
Skiednis
Yn juny 1969 waard Brian Jones troch de oaren ûntslein, omdat er gjin fisum krige foar de FS, wylst de band dêr spylje woe. In pear wiken letter waard hy dea fûn op de boaiem fan syn swimbad. It is nea folsein dúdlik wurden hoe’t hy ferstoarn is. Syn opfolger wie Mick Taylor. In pear wiken letter joegen de Stones in iepenloftkonsert yn it Hyde Park yn Londen, dêr’t it publyk fergees by wêze mocht. Letter dat jier waard it album “Let it bleed” útjûn. Op in pear lieten spilet Brian Jones noch mei, op oare lietsjes is Mick Taylor te hearren. Bekinde lieten fan dat album binne “You can’t always get what you want”, “Gimme shelter”, “Midnight rambler” en “Country Honk”, in country ferzje fan de hit “Honky Tonk Women”.Yn desimber 1969 waard by in iepenloftkonsert yn Altmont (FS) in jonge delstutsen en mishannele troch in Hells Angel. De jonge stoar fuortendaliks.
Stasjon Geleen-Lutterade
Namme
It stasjon waard iepene yn ûnder de namme "Stasjon Geleen" mar doe't yn 1896 der in twadde stasjon iepene waard yn Geleen dat de namme Geleen-East krige waard de namme fan it stasjon feroare yn "Stasjon Lutterade". Yn 1954 waard de namme "Stasjon Geleen-Lutterade".
Anne Vondeling
Op 22 novimber 1979 stoar Vondeling yn de âldens fan 63 jier yn Mechelen, as gefolch fan in auto-ûngelok. De Anne Vondelingpriis waard nei him neamd.
Homear
De namme Homear jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Homeer.
Exeter
Exeter is in stêd yn it súdwesten fan Ingelân yn it greefskip Devon. It is de haadstêd fan it greefskip en Exeter hie yn 2016 in ynwennertal fan 124.180. Yn de Feriene Steaten fan Amearika binne meardere plakken nei it Ingelske Exeter ferneamd. Ek yn Kanada is in plak dat nei Exeter ferneamd. Exeter is in universiteitsstêd.
Roeien op de Paralympyske Simmerspullen 2012
De XIVe Paralympyske Simmerspullen waarden fan 29 augustus oant en mei 9 septimber 2012 hâlden yn Londen, dêr't dat jier ek de Olympyske Simmerspullen hâlden wiene. It roeien hie plak yn Dorney Lake.
Saaxumhuizen
Neist in galery,  De Pronkkoamer hat Saaksumhuzen ek in hotel: Pronkkamer Finisterre.
Ann Radcliffe
Har earste roman, The Castles of Athlin and Dunbayne: a Highland Story, ferskynde yn 1789 en waard in jier letter folge troch A Sicilian Romance. Dizze boeken joegen de toan oan fan har neifolgjend wurk: de haadpersoan wie meast in ûnskuldige, krigele frou dy't yn heimsinnige kastielen bedarre, mei allike mysterieuze kastielhearen. Dizze ferhalen wienen yn har tiid tige populêr by de upper class en de middenstân, ek foaral ûnder jonge froulju.
Skiednis fan Naarden
Bastion Katten
Tusken bastion Katten en Oranje leit courtine Katten-Oranje. Foar bastion Katten oer leit it eilân en ravelyn Katten-Oranje.
Bierum
Bierum foarme mei de omlizzende doarpen Godlinze, Losdorp, Holwierde, Krewerd en Spijk oant 1990 in selsstannige gemeente. By de gemeentlike weryndieling fan dat jier kaam Bierum by de gemeente Delfsyl, dy't mei yngong fan 1 jannewaris 2021 yndield waard by de hjoeddeiske gemeente Iemsdelta.
Laura Bush
First lady
Fierders sette se har ek op 'e nij yn foar de striid tsjin boarstkanker, wat foar har in persoanlike saak wurden wie nei't har mem, Jenna Welch, dêr yn 1997 yn 'e âlderdom fan 78 jier mei oanhelle rekke wie (sûnt is it âldminske wer hielendal opbettere). Yn augustus 2007 rjochte se it Laura W. Bush Ynstitút foar Frouljussûnens op yn it Teksaanske Lubbock. Sûnt binne dêr fêstigings fan iepene yn oare Teksaanske plakken, lykas Amarillo, El Paso, Odessa en har berteplak Midland. Welch ûndernaam fiif reizen nei Afrika, dêr't se net allinnich omtinken mei frege foar de bestriding fan HIV/AIDS en malaria, mar teffens it belang fan alfabetisearring en mear rjochten foar froulju mei ûnderstreke.
Igorliet
Untdekking
It orizjinele manuskript gie yn de brân fan Moskou yn 1812 ferlern.
Cornflakes
Cornflakes wurde makke troch de trije haadyngrediïnten (seane mais en sûker) en eventueel oare yngrediïnten by elkoar te dwaan en dêr in daai fan te meitsjen. Dat daai wurdt dan platrôle en roastere oant it de foarm fan flokken (flakes) hat.
Helena (Montana)
Befolkingsgroei
De getallen oer 1900 - 1990 binne ôfrûne.
Finn (sylboat)
De Finn is in ienmans sylboat dy't ûntstie út in priisfraach út 1949, útskreaun foar de Olympyske Spullen fan 1952 yn Helsinki, om te kommen ta in nij ienmans-boattype foar manlju. Rickard Sarby wûn. Hy neamde de boat Finnjol. Sûnt de Spullen yn 1952 wie de ienmansboat oanwêzich op alle Olympyske Spullen. In bekende Fryske siler is Pieter-Jan Postma.
Skermjen op de Paralympyske Simmerspullen 2012
200px|thumb|right|200px|De Paralympyske Skermlokaasje fan Londen 2012
Jan Kostelijk
Jan Kostelijk (Ljouwert, 10 maart 1900 – dêre, 16 jannewaris 1982) wie in Frysk fuotbalbestjoerder. Hy wie sûnt 1928 bestjoerslid en sekretaris fan de FVB (letter KNVB-ôfdieling Fryslân ). Kostelijk wie de gongmakker efter it Fryske jeugdfuotbal. Spile yn syn jeugd foar de Ljouwerter fuotbalklup Rood-Geel.
Honolulu
Skiednis
Der bestiet bewiismateriaal út sawol mûnlinge oerlevering as út archeologyske opgravings dat derop wiist dat it plak dêr't Honolulu no leit, foar it earst troch de lânseigen Polynezyske befolking fan Hawaï bewenne waard yn 'e alfde iuw. Letter liket it plak wer ûntfolke rekke te wêzen, mar doe't de Hawaïaanske kening Kamehameha de Grutte it eilân Oähû ferovere nei syn oerwinning yn 'e Slach by Nu'uanu, ferhuze er syn hofhâlding fan it eilân Hawaï nei Waikiki op Oähû, dat no in wyk fan Honolulu is. Yn 1809 ferhuze er syn hof nei wat no it sintrum fan Honolulu is, mar yn 1812 waard de haadstêd weromferpleatst nei Kailua-Kona, op it eilân Hawaï.
Kening Kamehameha III ferhuze yn 1845 de haadstêd fan it Keninkryk Hawaï fan Lāhainā, op it eilân Maui, nei Honolulu. Hy en syn opfolgers feroaren Honolulu dêrnei yn in moderne haadstêd, troch opdracht te jaan foar de bou fan û.m. de Sint-Andréaskatedraal en it ‘Iolani Paleis. Yn dyselde snuorje ûntjoech Honolulu him ta it wichtichste hannelsplak fan 'e arsjipel, dêr't de ôfstammelingen fan 'e earste blanke Amerikaanske sindelingen grutte ûndernimmings op dat mêd stiften. Sûnt bleau Honolulu altyd de haadstêd, grutste stêd en wichtichste haven fan 'e Hawaï-eilannen.
Yn 1893 waard de Hawaïaanske monargy ûnder fuotten helle, wêrnei't blanke plantaazjehâlders en keaplju it op 'e eilannen foar it sizzen krigen, wylst de lânseigen befolking ûnderdrukt waard. Fiif jier letter, yn 1998, soargen de blanke machthawwers, dy't ûnder ien tekken skûlen mei fertsjintwurdigers fan it Amerikaanske regear, derfoar dat de Feriene Steaten Hawaï sûnder in protte swierrichheden anneksearje koene, wêrby't de Hawaïanen op snoade wize har eigen lân ûntfytmanne waard.
Honolulu hjoed de dei
Oare attraksjes binne: de Honolulu Zoo, de wichtichste dieretún fan 'e steat; it Waikiki Akwarium, dêr't men de seebiology fan Hawaï besjen kin; de botanyske tunen Foster Botanical Garden, Lili‘uokalani Botanical Garden en Walker Estate; en it Hawaii State Art Museum, mei moderne en tradisjonele Hawaïaanske keunst. Jierliks wurdt yn Honolulu it Ynternasjonaal Filmfestival fan Hawaï holden, en teffens trije wichtige sporteveneminten: de Great Aloha Run, de Maraton fan Honolulu (mei eltse kear mear as 20.000 dielnimmers) en de Triatlon fan Honolulu.
Demografy
Wat de etnyske opbou fan 'e befolking oangiet, dy wie yn 2010 sa: 63,2% Aziaten; 12,5% blanken; 8,4% Polyneziërs, Melaneziërs en Mikroneziërs (ynkl. lânseigen Hawaïanen); 5,4% Latino's; 1,5% swarten; 0,2% Yndianen; 8,8% oaren of fan mingd etnysk komôf.
Klimaat
Rekôrtemperatueren wiene 35 °C op ferskate dagen ûnder in hjitteweach yn septimber 1998 en 11 °C op 16 febrewaris 1902 en jitris op 20 jannewaris 1969. Hoewol't Honolulu yn 'e tropen leit, komme orkanen der mar komselden foar; de lêste dy't neamensweardige skea oanrjochte, wie de orkaan Iniki, yn 1992. Tornado's binne ek ûngewoan, mar likernôch ienris yn 'e fyftjin jier komt der in wynhoas foar. Wetterhoazen sjocht men faker, likernôch ienris yn 'e fiif jier.
Briefroman
thumb|[[Aphra Behn (1684) Love Letters Between a Noble Man and His Sister]] In briefroman is de namme foar in roman dy't hast hielendal of sels hielendal út optochte korrespondinsje tusken ferskillende figueren of út brieven fan mar íén persoan bestiet.
Meskenwier
Foar de pleats lei yn 1718 noch in hege wier mei dêrop de stins Jelckamastate.
Boazum
Skiednis
Boazum ûntstie op de terpen Hoekens en Boazum, dy't oer in wetterrin in ferbining hiene mei de Middelsee. It doarp hat him letter ek bûten it terpgebiet útwreide.
Gebouwen
thumb|left|250px|Herfoarme evangelisaasjegebou Rike famyljes lykas de Wiarda's, Walta's en Gerbrandy's wennen yn Boazum, yn steatlike rintenierswenningen. Harren huzen siere noch altiten it doarp.
Attila de Hun
Autokraat
left|thumb|300px|Attila dy't hof hâld (skilder: [[Mór Than)]] Yn 445 fermoarde Attila syn broer en krige dêrmei de hearskippij oer de Hunnen. Utsein de Hunnen wienen ferskate Germaanske stammen oan him ûnderhearrich, benammen de Ostrogoaten en Gipiden.
Gysbert Japiks
Japiks libbe op 'e grins fan renêssânse en barok en dy oergong is ek yn syn wurk te merkbiten. Hy ûntwikkele nei it ferfal fan 'e Aldfryske taaltradysje in nije Fryske kultuertaal. Dêryn skoep er sawol proaza as poëzij. Syn fersen skreau er – lykas yn dy perioade gebrûklik – foaral om sjonge te kinnen. By syn libben waard de Fryske tsjerne útjûn, twa jier nei syn dea ferskynt syn samle wurk yn de Fryske Rymlerye.
Jonge jierren
Gysbert Japicx waard berne yn 1603 oan de Wipstrjitte yn Boalsert as soan fan Ancke Willems en Jacob Gysberts. Syn âlden trouden yn 1602 en Gysbert is nei alle gedachten de âldste fan 'e fiif bern dy't se krigen. De famylje makke diel út fan de foarname Boalserter boargerij. Syn heit Jacob Gysberts is bekend as de ûntwerper en útfierder fan it houtsnijwurk yn de riedseal fan it ferneamde stedhûs fan Boalsert. Foaral troch al syn funksjes yn de tsjerke en de polityk wie hy yn syn tiid ferneamd yn Boalsert. Yn de tritiger jierren kaam er yn it stedsbestjoer en waard yn 1640 foar twa jier boargemaster fan Boalsert.
Skriuwer en dichter
Yn de jierren 1646 oant 1648 hold Franciscus Junius mei tuskenskoften by Gysbert ta, dy’t him it Frysk learde. Franciscus Junius wie in taalkundige dy't in wurdboek fan it Aldingelsk, Nederlânsk en Frysk meitsje woe. Syn oantekenings en in stikmannich autografen kamen sa úteinlik yn de Bodleian Library yn Oxford telâne. Sa krige Gysbert Japiks ynternasjonale belangstelling foar syn wurk. Tusken 1651 en 1655 sette Japiks fyftich psalmen oer nei it Frysk. Japiks krige ek kunde oan de Fryske skiedskriuwer Symen Abbes Gabbema, dy't it wurk fan Japiks postúm ferskine liet yn de Fryske Rymlerye. Fan it tiidrek 1654-1661 binne ferskate brieven tusken Japiks en Gabbema bewarre bleaun.
Alexandre Dumas
Karriêre as skriuwer
Njonken toanielstikken en romans skreau Dumas ek in protte reisferhalen, nei oanlieding fan reizen dy't er makke út nocht, mar ek út klearbare needsaak. Fierdersoan ferskynde der ek in grut ferskaat oan artikels yn tydskriften fan syn hân. Yn totaal besloech al syn wurk mei-inoar om 'e 100.000 siden hinne. Dumas syn lêste roman, Le Chevalier de Sainte-Hermine ("De Ridder fan Sint-Hermine"), dy't troch syn dea, yn desimber 1870, ûnôf bleau, waard yn 2005 ôfmakke troch Dumas-kenner Claude Schopp en doe publisearre, wêrnei't it daliks in bestseller waard.
Priveelibben
thumb|right|200px|Dumas op jierren. Dumas hie fjouwer oerwûne bern dy't as sadanich erkend wiene: Tweintichste-iuwske wittenskippers hawwe trouwens ûntdutsen dat Dumas teminsten noch trije oare oerwûne bern oanset hat.
Omgong fan Frankryk 1968
Startplak
De start wie yn Vittel, in gemeente yn it Frânske departemint Vosges (regio Grand Est). It plak leit yn it arrondissemint Neufchâteau. De einstreek lei foar it earst op it Vélodrome Jacques-Anquetil yn it súdeasten fan Parys.
David fan Menevia
Feestdei en ferearing
Yn Wales wiene foar de reformaasje likernôch fyftich tsjerken oan Sint-David wijd. Hjoed-de-dei binne de nei David ferneamde tsjerken benammen yn Ingelsktalige lannen lannen te finen. Dêrnjonken steane der ek Davidtsjerken yn Frankryk.
Boezemwetterskip Leppedyk
It boezemwetterskip Leppedyk yn Idaarderadiel en Utingeradiel hie in oerflakte fan 1300 hektare. It waard oprjochte yn 1913 om de wetterstân te regeljen en om twa wegen oan te lizzen:
François Halma
Famylje
Yn 1674 boaske er oan Machteld Pos. Sy krigen tsien bern. François jr., har soan, wie akademydrukker fan 1701 oant 1716. Oare soan Hindrik hie deselde funksje fan 1717 oant 1727.
Optimist (sylboat)
De Optimistklasse is de grutste wedstriidklasse, nasjonaal mar ek ynternasjonaal. Bern mei wedstiidsile yn de Optimist oant en mei it kalenderjier wêryn't se fyftjin jier wurde. Dêrnei stappe se faak oer op in oare ienmans jeugdsylboat lykas de Splash, de Europe of de Laser.
Arnoldus Prakken
thumb|Arnoldus Prakken Arnoldus Prakken (Sutfen, 1854 - De Haach, 18 desimber 1925) naam om 1888 hinne it behear oer de sûkereidrûgerijen oer fan syn omke Dirk Fontein de Jong, dêr't er sûnt 1872 by yn de kost wie.
Wettertoer (Bussum)
De wettertoer is yn 2001 ferkocht oan yngenieursburo NIBE dy't it hielendal ferbouwe woe ta kantoar. Yn 2007 is besluten om de toer ûnderdiel wurde te litten fan in bedriuwssammelkantoar fan rom 2.500 m². It kompleks soe yn syn eksploitaasje CO2-neutraal wurde moatte en op de boppeste etaazje in panoramaromte foar gearkomsten en besikers herbergje moatte, wat betsjut dat de aluminium kape om it reservoir ferfongen wurdt troch glêzen wannen. Under it gebou wurdt in eigen parkearfoarsjenning makke. De Wettertoer wurdt oplevere as duorsumste kantoar fan Nederlân mei in MIG-score fan mear as 1000 punten. It projekt is ûntwikkele troch it Bussumsk Wettertoerkollektyf, besteande út Michiel Haas fan NIBE en Bob Custers fan Vocus arsjitekten út Bussum dy't it ûntwerp tekene.
Begjin april 2010 koe eigener Meeuwsen Ten Hoopen Belestingadviseurs en Accountants yn it gebou.
Tako Hajo Jelgersma
Tako Hajo Jelgersma (29 oktober 1702, Harns -  24 maart 1795, Haarlim),  wie in 18e iuwsk Nederlânsk keunstskilder.
ATF-brân (Drachten)
De ATF-brân wie in grutte brân op it yndustryterrein 'de Haven' yn Drachten op 12 maaie 2000 dêr't goed 400 ton gemyske smoargens by yn reek opgie.
Grutte Priis Formule 1 fan Jeropa 2011
Utslaggen fan de Grutte Priis Formule 1 fan Jeropa 2011 yn Falensia op 26 juny. It wie de achtste fan 19 races fan de Formule 1 yn 2011. Hy waard op de Sirkwy fan Falinsia hâlden. De race waard hâlden oer 57 omgongen, op it 5,4 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 308,8 kilometer.
Nanook of the North
thumb|Nanook of the North Nanook of the North: A Story of Life and Love in the Actual Arctic ("Nanook fan it Noarden: in Ferhaal fan Libben en Leafde yn it Eigentlike Poalgebiet") is in Amerikaanske stomme dokumintêrefilm út 1922, regissearre, makke en skreaun troch Robert J. Flaherty. De film wurdt sjoen as de earste dokumintêrefilm ea makke, en is it meast ferneamde wurk fan Flaherty. Yn 1989 waard de film opnomd yn it Nasjonaal Filmregister as “kultureel en histoarysk wichtich”.
23e iuw
De 23e iuw of trijeëntweintichste iuw sil fan 1 jannewaris 2201 oant 31 desimber 2300 rinne.
La Riocha
La Riocha (Spaansk: La Rioja) is de lytste fan de 17 autonome mienskippen fan Spanje, en waard as sadanich oprjochte yn 1982. De regio leit yn it noarden fan it lân en grinzet oan de regio's Baskenlân, Navarra, Arragon en Kastylje en Leon. De haadstêd fan La Riocha is Logroño, in stêd mei likernôch 145.000 ynwenners. La Riocha is ien fan de wichtigste wynstreken fan Jeropa. De Ebro en de Rio Oja (wêr't de regio har namme oan tankt) streame troch dizze regio.
24e iuw
De 24e iuw of fjouwerentweintichste iuw sil fan 1 jannewaris 2301 oant 31 desimber 2400 rinne.
Piraatjol
thumb|left|200px|P 1 by de proeffeart yn 1958 In Piraat, Piraatjol of Piraatsje is in lytse sylboat mei allinnich in grutseil, goed fergelykber mei in Optimist.
Ekologyske ferbiningssône
Realisaasje
Wat ek spilet is dat wat foar de iene soarte in ferbiningssône is, foar in oare soarte in barriêre wêze kin.
Eleminten fan in ekologyske ferbiningssône
In ekologyske ferbiningssône kin de neikommende eleminten befetsje:
Michelangelo
Libben
De âldste biografy fan Michelangelo is fan Giorgio Vasari.
Earste boumaster opdrachten
De earste boumasteropdracht dy't Michelangelo krige, wie it dekorearjen fan de ûnbewurke bleaune fasade fan de San Lorenzobasilyk yn Florâns. Hy wurke yn opdracht foar paus Leo X. Lang neidat Michelangelo it earste ûntwerp ynlevere hie, luts de paus him yn 1520 werom út it projekt. In stik better gie it mei de planning fan de Biblioteca Medicea Laurenziana yn opdracht fan paus Clemens VII yn 1524. De bibleteek herbercht de ierdefolle hânskriftekolleksje fan de Medici.
Hamburger domtsjerke (Alde Marijedom)
Ofbraak
thumb|left|250px|Sloop fan de Hamburger domtsjerke yn 1806 Nei de Reichsdeputationshauptschluss yn 1803 waard de domtsjerke ûntwijd en fan de stêd yn beslach nommen. Fanwegen de kosten en de yn ferhâlding lytse tsjerklike gemeente naam de stedsried yn 1804 it beslút om de Marijedom ôf te brekken. Yn dy tiid bestie der gjin ynteresse foar it keunsthistoaryske belang en it kostbere ynterieur fan de dom. Yn juny 1804 folge de lêste tsjinst yn de tsjerke en dêrnei moasten de resten fan de likernôch 25.000 begroeven omskotten opgroeven wurde, dy't yn de rin fan de tiid yn en om de tsjerke leine. De sloop sette yn maaie 1805 útein mei it ferwiderjen fan de klokken en de ôfbraak fan de toer. Op 11 july 1805 folge de ferkeap fan de ynvintaris en oant 1806 de sloop fan it hiele gebou. Sels de fûneminten waarden útgroeven om de stiennen en sarken as goedkeap boumateriaal wer te brûken. Dêrfandinne is ek de oarspronklike foarm fan de tsjerke net mear mei eksakte wissens te rekonstruëarjen. De stiennen en (grêfmonuminten) waarden foar in part brûkt foar it ferbetterjen fan de diken oan de Elbe en de oanlis fan it riolearingssysteem fan de stêd. thumb|260px|Panelen fan it Stumme-alter Mei tank oan it krewearjen fan Philipp Otto Runge bleau lykwols in part fan de ynrjochting bewarre foar de ûndergong. Sa binne in pear letmidsiuwske altaren fan Hamburger masters lykas Absolon Stumme en Hinrik Bornemann bewarre bleaun. Resten binne tsjintwurdich te finen yn it Nasjonale Museum fan Warsjau. Yn Hamburch is it Lukasalter fan it skildersgild noch te sjen yn de Jacobitsjerke. Ferskildene finsters mei brânskildere ramen út de 15e iuw waarden troch de nije roomske Helena- en Andreastsjerke fan Ludwigslust oernommen. Fan de klokken bleau allinne in yn 1487 getten klok oer, dy't hjoed-de-dei yn de Nikolaastsjerke fan Altengamme hinget.
420 (sylboat)
De 420 is in iepen sylboat fan 4,20 meter lang, en falt in de kategory swurdboaten. It is ien fan de populêrste jeugdboaten fanwege syn treflike seileigenskippen. De 420 hat in grutseil, in fok, in spinnaker en in trapeze foar de bemanning. It grutseil is 10.25m², de fok 2.8 m² en de spinaker 9.0 m².
Merken
Der binne meardere bedriuwen dy't de 420 bouwe: