cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Wetterskip Fryslân
Feanpolders
Neist de seewarrende wetterskippen ûntstienen yn Fryslân ek binnendykske wetterskippen. Dêrta hearden de saneamde feanpolders. Dy kamen healwei de 19e iuw ta stân as in gefolch fan de wize wêrop yn dy tiid ferfeante waard. Troch it ôfgraven fan leechfean gie lân ferlern, wat mei ta gefolgen hie dat de lokale befolking ferearme. It Ryk ferplichte dêrom yn 1822 ferfeanters om it gebiet dat se ôfgroeven hienen dêrnei ek drûch te lizzen. De kosten hjirfan moasten troch harren sels opbrocht wurde yn de foarm fan slyk- en earmejilden, in belesting dy’t oer de oanmakke turf heft waard. Mei de opbringst hjirfan waard ek de earmoede bestriden. De ferfeanters, dy’t mienden dat in winst opsmitende eksploitaasje hjirtroch ûnmooglik waard, protestearren tsjin dizze regeling en waarden dêryn stipe troch de provinsje.
Doe’t om 1850 hinne de provinsje Fryslân it needsaaklik achte om in tal feanterijen drûch te lizzen, waarden de feanpolders oprjochte. Dy waarden net lykas de wetterskippen kontrolearre troch de grûneigners, mar troch Deputearre Steaten fan Fryslân, dêr't de polderberstjoeren foar in soad hannelingen tastimming oan freegje moasten.
Joanna David
Har meast bekende rol is dy fan heldinne yn in telefyzjebewurking fan Daphne du Maurier's roman Rebecca. Tweintich jier letter spile har dochter Emilia Fox deselde rol.
Hulk (film)
Produksje
Hoewol't it senario fan France posityf ûnthelle waard troch de filmprodusinten, lieten se it neitiid dochs werskriuwe troch Michael Tolkin en dêrnei jitris troch David Hayter. Doe't yn jannewaris 2001 de Taiwaneeske filmmakker Ang Lee ree fûn waard om Hulk te regissearjen, liet dy syn fêste produsint James Schamus foar de fjirde kear in nij senario skriuwe. Schamus boude dêrby fuort op eleminten út de ferzjes fan Turman en France. Njonken Arad en Hurd wiene ek Schamus en Larry Franco as produsinten by it projekt belutsen, foar de filmstudio's Universal Pictures, Marvel Enterprises, Valhalla Motion Pictures en Good Machine. Foar de film wie in budget beskikber fan $137 miljoen. De kamerarezjy wie yn 'e hannen fan Frederick Elmes, en de filmmuzyk waard fersoarge troch Danny Elfman.
Opnamen
De opnamen foar Hulk setten op 18 maart 2002 útein en duorren oant yn 'e earste wike fan augustus fan dat jier. Der waard yn Kalifornje op lokaasje filme yn San Francisco, it Nasjonaal Laboratoarium Lawrence Berkeley yn Oakland, op de legerbasis Treasure Island, en yn 'e wâlden by Porterville. De sênes yn 'e woastyn waarden opnommen yn eastlik Kalifornje en yn Utah en Arizona. Foar it lêste treffen tusken de Hulk en David Banner waard it echte Pear Lake yn it Nasjonaal Park Sequoia as eftergrûn brûkt; de ûnderwettersêne waard filme yn it studiokompleks Universal Studios Hollywood.
Jabik Veenbaas
Poëzij
Nederlânsktalige bondels:
Fiskbuorren
Namme
De namme komt ek foar as Visch Buirt, Feskbueren en Vischbuyrt. Oant 1590 lei de delsetting noch oan de seedyk en der sille doe fiskers wenne hawwe.
Ûntstean
thumb|Einekoai noardlik fan Fiskbuorren, 1982 Fiskbuorren is ûntstean oan de Waadsee, doe't der noch gjin bûtendyksgebiet wie wêryn't no de einekoai leit. It wie feitlik in buorren dêr't fiskers wennen, dêrfandinne de plaknamme.
Dútske Bocht
thumb|right|250px|In [[satellytbyld fan de Dútske bocht]] De oant 56 m djippe Dútske Bocht (Nederlânsk Duitse Bocht, Dútsk: Deutsche Bucht, Deensk: Tyske Bugt) is in bocht yn de Noardsee, foar de kust fan Denemark, Dútslân en Nederlân. De Bocht leit op it kontinentaal plat.
Súdwest-Fryslân
Súdwest-Fryslân (Boalsertersk: Súdwest-Fryslaan ; Hylpersk: Súdwest-Fryslaand ; Snitsersk: Súdwest-Frysland ; Starumersk: Súúdwest-Frysland ) is in gemeente yn it westen en súdwesten fan 'e provinsje Fryslân. Dizze gemeente kaam op 1 jannewaris 2011 ta stân troch in fúzje fan 'e fiif eardere gemeenten Boalsert, Nijefurd, Snits, Wymbritseradiel en Wûnseradiel. Yn 2014 waard Súdwest-Fryslân útwreide mei in diel fan 'e gemeente Boarnsterhim, en yn 2018 kaam sawat de helte fan Littenseradiel derby. Op hie Súdwest-Fryslân  ynwenners (boarne:CBS). De gemeente beslacht in oerflak fan likernôch 910 km², wêrfan rûchwei 385 km² wetter.
Plakken
Abbegea, Aldegea, Allingawier, Arum, Blauhûs, Boalsert*, Boazum, Breesândyk, Britswert, Burchwert, Dearsum, Dedzjum, Drylts*, Easterein, Easterwierrum, Easthim, Eksmoarre, Ferwâlde, Folsgeare, Gaast, De Gaastmar, Gau, Goaiïngea, Greonterp, Hartwert, Heech, It Heidenskip, Hichtum, Hidaard, Hieslum, Hylpen*, Himmelum, Hinnaard, De Hommerts, Idzegea, Iens, Yndyk, Ypekolsgea, Ysbrechtum, Itens, Jutryp, Kimswert, Koarnwert, Koarnwertersân, Koudum, Koufurderrige, Kûbaard, Lytsewierrum, Loaiïngea, Lollum, Longerhou, Makkum, Molkwar, Nijhuzum, Nijlân, Offenwier, Parregea, Penjum, Piaam, Poppenwier, Raerd, Reahûs, Rien, Sânfurd, Sibrandabuorren, Skearnegoutum, Skettens, Skraard, Skuzum, Smelbrêge, Snits*, Starum*, Surch, Tersoal, Tsjalhuzum, Tsjerkwert, Toppenhuzen, Turns, Twellingea, Waaksens, Wâldsein, Warkum*, Warns, Westhim, Wytmarsum, Wiuwert, Wolsum, Wommels en Wûns.
Weinsleat
De Weinsleat is in feart yn de gemeente Súdwest-Fryslân. De feart rint fan de Wide Wimerts súdwest fan Drylts nei it easten en makket dan in bocht nei it noarden. Dit wetter dat trochrint nei Drylts is It Sou.
De namme Weinsleat jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Wijnsloot.
Valwig
Valwig is in Ortsgemeinde yn de lânkring Cochem-Zell yn de Dútske dielsteat Rynlân-Palts. Valwig heart by de ferbânsgemeente Cochem en leit oan de rjochter kant fan de Mûzel.
It doarp leit oan 'e foet fan de likernôch 315 meter hege Valwigerberg, dêr it buorskip mei deselde namme leit dat ek by Valwig heart. It haadplak fan de gemeente Cochem leit likernôch 3 kilometer eastlik de stream op.
De Pest (roman)
Ynhâld
As yn Oran tûzenen rotten begjinne dea te gean, ûntkomt dat de befolking yn 't earstoan, mar as it opmurken wurdt, feroarsaket it grutte panyk. De kranten begjinne deroer te skriuwen, en de autoriteiten stjoere lju om 'e deade rotten byinoar te sykjen en te ferbrânen, sûnder te beseffen dat krekt it opromjen fan 'e liken it foar de bûdepest mooglik makket om him te fersprieden nei minsken.
Fryske oersetting
De Fryske oersetting fan La Peste waard yn 2012 mei stipe fan 'e Provinsje Fryslân en de Douwe Kalma Stifting publisearre ûnder de titel De Pest. It boek ferskynde by Utjouwerij Elikser, te Ljouwert. It waard út it Frânsk oersetten troch Syt Palma, dy't earder ek al In Wrâldreis yn Tachtich Dagen, de klassiker fan Jules Verne, nei it Frysk ta oerbrocht hie.
Goaiïngea
Goaiïngea is in terpdoarp yn de gemeente Súdwest-Fryslân. It leit yn De Legeaën en it is ien fan de doarpen fan de Snitser Fiifgea.
Weisleat
De Weisleat is in mar yn de gemeente Wymbritseradiel. De mar ferbynt Heech mei de west lizzende Idzegeaster Poel. Oan de noardkant fan de mar is der in ferbining mei de Rintsjepoel
Remco Heite
Heite is ôfstudearre yn de Nederlânske taal en letterkunde oan de Universiteit fan Amsterdam en waard yn 1975 learaar Nederlânsk oan it Professor Ter Veen Lyceum (no Zuyderzee College) yn Emmeloard. Yn 1982 waard er gemeenteriedslid yn Weststellingwerf en rillegau ek wethâlder. Fan 1987 ôf naam er as loko-boargemaster de honeurs waar fan de sike boargemaster Jan Schurer dy't yn junt 1989 kaam te ferstjerren. Hoewol't it net wenst wie, waard Heite letter dat jier fan loko-boargemaster ta boargemaster fan deselde gemeente beneamd. Ut reden fan swierrichheden mei syn sûnens joech Heite yn 2005 it boargemasterwêzen oer.
Anneke Zeinstra
thumb|right|Anneke Zeinstra, Nederlânsk kampioene koarte baan yn 1979 Anneke Zeinstra (Wergea, 4 juny 1953) is in Fryske reedrydster.
Catriona Le May-Doan
Catriona Ann Le May-Doan (Saskatoon, 23 desimber 1970) is in earder Kandadeesk reedrydster. Acht jier lang wie Le May-Doan ien fan de bêste sprintsters fan de wrâld.
Hunzinger Lânrjocht
Gedicht
Nei it gedicht folge ûnder mear in ferzje fan de 17 Keuren en 24 Lânrjochten.
Ring Ring (liet)
Oer it nûmer
Ring Ring wie oarspronklik yn it Sweedsk skreaun troch Benny Andersson en Björn Ulvaeus tegearre mei harren manager Stig Anderson. De Ingelske oersetting waard makke mei help fan Neil Sedaka en Phil Cody mei de bedoeling om der in modern popnûmer fan te meitsjen, as ynstjoering fan de Sweedske foarrondes fan it Eurofyzje Sjongfestival, wat yngean soe tsjin de tradisjonele songfestivalnûmers fan doe. Ta har ûntnochtering einigen se op it tredde plak.
Yn de kombinearre single/album hitlist fan Sweden mei namme Kvälllstoppen stie op 10 en 17 april 1973 op itselde stuit de Sweedske ferzje Ring ring (bara du slog en signal) op nûmer 1, de Ingelsktalige ferzje op nûmer 2 en it album op nûmer 3. De titel Ring ring stie op nr. 1, 2 en 3.
Terheijl
Yn de 15e iuw wie Terheijl yn it besit fan it kleaster fan Aduard, dat dêr in úthof en in stienbakkerij hie. Yn 1490 stichte abt Wolter fan it kleaster Aduard by de úthof in kapel op in plak dat bekend stie as "De Helle", troch him It Paradys neamd. Terheijl krige hjirtroch syn namme De Helle. De úthof waard dêrnei troch abt Godefridus ferboud ta slot, de lettere havezate, dy't Terheijl neamd waard. De namme waard yn it ferline ferkeward begrepen as: ter Helle, dus: yn de hel. Dit kin ferklearje dat in by it buorskip lizzend marke (in pingoruïne) de naam Faaiefjoer krige. De namme helle betsjut lykwols leechte, poel of helling.
Feriene Naasjes
Feiligensried
thumb|250px|Seal dêr't de feiligensried gearkomt De Feiligensried fan 'e Feriene Naasjes is it heechste bestjoersorgaan fan de Feriene Naasjes. De feiligensried hat fiif permaninte leden, dy't in fetorjocht hawwe. de Folksrepublyk Sina (oant 1972 wie Taiwan as neifolger fan Nasjonalistysk Sina lid mei fetorjocht), Feriene Steaten, Ruslân (dy't yn 1991 de Sowjetuny neifolge), Frankryk en Grut-Brittanje. Yn de feiligensried hawwe noch tsien oare lannen in plak, dy't elts foar in perioade fan twa jier keazen wurde. Dizze net-permaninte leden hawwe gjin fetorjocht en kinne oerstimd wurde. De feiligensried beslist û.o. oer de útfiering fan fredesmissys en hawwe it foech om nije lidsteaten dy't by de Feriene Naasjes komme te betanken, troch it brûken fan it fetorjocht. De feiligensried beslist û.o. oer de fredesstriidkrêften fan de organisaasje.
Johannes Doedes de Jong
Libben en wurk
Mei oaren rjochte er yn 1937 it ferbûn fan Fryske filmers op, 'Film yn Fryslân'. De Jong hat de earste Fryske film, Kar út twa (1937), op syn namme brocht.
Ernst Löfstedt
Ernst H. M. Löfstedt (Kristianstad, 13 desimber 1893 - 1978) wie in Sweedske filolooch. Löfstedt wie heechlearaar yn Uppsala. Hy publisearre oer Fryske taalkunde, benammen de Noardfryske.
Iowa
Skiednis
Yn 'e 1920-er jierren stoarte de ekonomy fan 'e steat lykwols yn, en ûnder de Grutte Depresje giene in protte lytse boeren oer de kop, wat it ûntstean fan grutte boerebedriuwen yn 'e hân wurke. Nei de Twadde Wrâldoarloch begûn him yn Iowa ek yndustry en letter in wichtige tsjinstesektor te ûntwikkeljen. De Buorkerijkrisis fan 'e tachtiger jierren soarge yn Iowa foar in grutte resesje en earmoede sa't sûnt de Krisisjierren net mear sjoen wie. Fanôf 1985 klaude de steat wer by de wâl op en hat him in gruttere diversifiëarring fan 'e ekonomy foardien.
Taal
De offisjele taal fan Iowa is it Ingelsk, dat neffens gegevens fan 'e Amerikaanske folkstelling fan 2000 doe foar 94% fan 'e befolking de memmetaal wie. Op it twadde plak kaam it Spaansk, mei 167.000 sprekkers, en op it trêde plak it Dútsk, mei 17.000 sprekkers. Gjin inkele oare taal hat yn Iowa mear sprekkers as 0,5% fan 'e befolking. Foarhinne wiene der folle mear Dútsktaligen, mar ûnder de Earste Wrâldoarloch waard yn 1918 mei de saneamde Babelproklamaasje it sprekken fan Dútsk yn it iepenbier yn Iowa ferbean.
Nick en Simon
2007
Yn novimber 2007 krige it duo foar de twadde kear in Rembrant foar it album Hjoed, in priis fan stifting Nederlânsk Muzyk foar albums dy’t ûnderskiedend binne troch oarspronklike Nederlânske komposysjes en/of teksten. Yn 2006 krige it duo al in Rembrandt foar it album Nick en Simon. Se binne de earste artysten dy’t foar twa opienfolgjende albums de priis krigen. Op 23 novimber 2007 waard bekend dat it duo foar it earst - fan niks - nei nûmer 1 gienen yn de Singel Top 100 mei "Pak mar myn hân". Yn de Top 40 kaam it lykwols mar op posysje 28 binnen. Op de earste krystdei stie de single boppe-oan yn de Folendaam Top 100. De manager fan it duo Aloys Buys melde op 23 desimber 2007 dat Nick en Simon yn 2009 optrede sille yn Ahoy (Rotterdam), Mecc yn Maastricht en ek yn de Brabânhallen yn ‘s-Hertogenbosch.
Peije Rasp
thumb|Stânbyld fan Peije Peije Rasp of koartwei Peije wie de artystenamme dêr't de harmoanikaspiler Freerk de Jong (Oerterp, 17 septimber 1879 - Drachten, 13 novimber 1941) ûnder bekend wurden is yn it súdeasten fan Fryslân.
Wolf Hudson
Wolf Hudson, echte namme: Martin Ortiz (24 novimber 1984), is in Amerikaansk neakenmodel en pornografysk akteur. Neffens syn offisjele opjefte wie hy ûnder syn pornokarriêre 1.85 m, mei in gewicht fan 85 kg. Hudson sette yn 2006 útein mei syn karriêre, en hat sawol heteroseksuële as homoseksuële, biseksuële en transseksuële pornografy makke.
Sharon Stone
Libben en wurk
De measte fan de dêrnei kommende films wienen gjin súkses, útsein de ynsekte-animaasje Antz. Yn 2004 spile Stone tsjinoer Halle Berry yn Catwoman, dy't úteinlik ek folle súkses hie. Yn 2006 kaam it ferfolch fan Basic Instinct, Basic Instinct 2: Risk Addiction, út.
Denejild
Benammen Ingelân wie slachtoffer fan dizze twangbetelling, mar ek de Friezen, Frankryk en de Baltyske steaten betellen Denejild.
Sharon Tate
Moard
Op freed 8 augustus krige Tate de aktrise Joanna Pettet op besite. Se skille dy deis mei Polanski en har jongere suster Debra, en gie dy jûns mei Jay Sebring, Wojciech Frykowski en Abigail Folger út te iten yn it El Coyote Cafe, wêrnei't se omtrint 22.30 oere wer thús wiene. Koart nei midsnacht, op 'e iere moarn fan 9 augustus krongen trije leden fan 'e Manson Family, de binde anneks sekte fan Charles Manson, de filla oan Cielo Drive binnen. Dat wiene Charles Watson ("Tex"), Patricia Krenwinkel ("Katie") en Susan Atkins ("Sadie"), wylst in fjirdenien, Linda Kasabian, op 'e útkyk stie.
Denejild
Gedicht
Rudyard Kipling hat de útdrukking "Denejild" wer bekend makke yn in gedicht wêryn hy alle lannen opropt om striidber te wêzen omdat swakte in oanfal of ôfparsing útlokket.
Mustafa Kemal Atatürk
Biografy
Mustafa waard berne yn Salonika yn it Ottomaanske Ryk. Hy gong yn it Turkske leger en makke opgong yn de kadetteskoalle, dêr't hy de bynamme Kemal ('de folmakke') krige. Yn 1908 sette hy him as foaroansteand lid fan de Jonge Turken ôf tsjin sultan Abdûlhamit II, doe't dizze alderlei konservative herfoarmings trochfiere woe. Abdûlhamit waard ferfongen troch de mear pragmatyske Mehmet V.
Krityk
It Turksk nasjonalisme en it stribjen nei in homogene etnyske steat soe ek nei it regear fan Atatürk foar lang slepende konflikten soargje mei de Koerden en op Syprus.
Alde Swarte
De Alde Swarte, in spinnekopmole dy't oan de Frjentsjerter Feart stiet, waard nei alle gedachten boud yn de 17e iuw. Oant yn 1961 in roede fan de mole bruts, bemealde hy de polder Frankena. Syn funksje waard dêrnei oernomd troch in elektrysk gemaal by Britswert. Yn 1967 waard de Alde Swarte foar it symboalyske bedrach fan ien gûne oankocht troch de gemeente Baarderadiel (dy't yn 1984 opgie yn Littenseradiel). Dy liet de mole, mei in flecht fan 10,60 m., yn 1969 restaurearje. Yn 1981 folge opnij in restauraasje, wêrby't it boppehûs wersteld waard en de boppe-as, de roeden, de skroef en de skroefbak fernijd waarden. De Alde Swarte waard boppedat mei in ynlitdûker op de polder Easterlittens-Britswert oansluten, dêr't hy sûnttiids it hege gedielte fan bemealle kin.
Fleanfjild Lelystêd
Skiednis
By it ûntstean fan Flevolân wienen yn de provinsje meardere gersbanen oanlein foar de fleantugen dy't nedich wienen foar it drûchlizzen fan de polder. Dy gersbanen wienen net sa effisjint, der moast in lokaasje keazen wurde foar in fleanfjild, dat yn de takomst útwreide kinne moast foar grutter loftferkear. Yn 1973 waard Lelystad Airport offisjeel in fleanfjild, mar hie allinnich in gersbaan. Troch it relatyf folle ferkear moast der in ferhurde baan komme. Dy kaam yn 1981 klear, twa jier nei it ferhurdzjen fan de taksybaan. Lelystad Airport groeide yn it begjin goed, maar berikte net de saaklike funksje dêr't it foar ornearre wie. Yn 1991 waard de lanningsbaan ferlinge nei de hjoeddeiske lingtre fan 1250 meter, útwreide mei de needsaaklike ferljochting. Yn 1993 waard Lelystad Airport eigendom fan de Schiphol Group, em krige it dy namme. Noch altiten hat Lelystad Airport net de saaklike funksje dy't it hawwe moatte soe, mei troch it ûntbrekken fan loftferkearslieding. De takomst moat mear mooglikheden biede. Eardere ynfiering fan lofftferkearslieding is ein 2008 ôfwiisd troch de Minister fan Ferkear en Wettersteat, der wurdt sjoen nei tydlike alternativen.
De Hommerts
Mienskip
It yn 1988 ferboude en opknapte doarpshûs "Oan it Far" jout mooglikheden oan it ferieningslibben. De skoalle is neamd nei Van Haersma Buma.
Strjitten
De Hoep, De Toer, Hettingawei, Hofdyk, Iewei, Jeltewei, Krimwei, Lippenwâlde, Pampuswei, Reidskar, Scheltingastrjitte, Stinswei.
Spandaufinzenis
thumb|De Spandaufinzenis yn 1951 De Spandaufinzenis wie in finzenis yn Berlyn-Spandau oan de Wilhelmstraße. De bou duorre fan 1876 oant 1879.
Oarspronklik wie it gebou in militêre finzenis. Fan 1919 ôf waarden dêr ek boargers fêstholden.
Enno III fan Eastfryslân
Yn 1602 belegeren de troepen fan Enno III omdôch it opstannige Emden. Hy moast yn 1603 it ferdrach fan De Haach slute, wêryn't er net allinnich de oanwêzichheid fan in Hollânsk garnizoen yn Emden akseptearje moast, mar ek de kosten fan it garnizoen betelje moast. Yn 1609 bruts de striid fannijs los. De Emders wûnen by de skermutselingen yn Grytsjesyl en besetten tydlik de greeflike residinsje yn Aurich. Yn 1611 legeren de Hollanners troepen yn Leerort. Op 24 maaie waard it akkoart fan Osterhusen tekene, wêrtroch't de soevereiniteit fan de greve fan Eastfryslân beheind waard en de oanwêzichheid fan in Hollânsk garnizoen yn Emden beëinige waard.
Houliken en bern
Yn 1598 troude Enno III mei Anna fan Holstein-Gottorp, dochter fan hartoch Adolf fan Sleeswyk-Holstein-Gottorp. Hja hiene fiif bern:
Langwert (mole)
Langwert is in poldermole en ryksmonumint 400 meter súdeast fan it doarp Winsum yn de gemeente Waadhoeke.
Frans Steenmeijer
Fan 1981 oant 1987 wie hy as lid fan Deputearre Steaten fan Fryslân foar de VVD. Hy hie ûnder oare de portefúlje ekonomyske saken, lânbou en toerisme. Oan syn politike karriêre kaam in ein doe't yn 1987 in kolleezje foarme waard sûnder de VVD. Steenmeijer wie ek lid fan it lanlike bestjoer fan de VVD. Letter waard er wethâlder fan de gemeente Eaststellingwerf. Hy skriuwt tegearre mei syn frou Tineke Steenmeijer-Wielenga (1946), direkteur fan it FLMD yn Ljouwert. Nei it ferskinen fan twa misdiedromans binne se ferhuze nei Frankryk, mei om dêr mear Nederlânske misdiedferhalen te skriuwen.
Wide Burd
De namme Wide Burd jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Wijde Burd.
Diel
In diel wie de beneaming foar in diel fan Fryslân dêr't in grytman de baas wie. Yn de Saksentiid waarden dielen gritenijen neamd. Gritenijen binne de foarrinders fan gemeenten. De namme 'diel' bleau bestean yn gemeentenammen as bygelyks Utingeradiel of Barradiel.
Bud Abbott
Abbott besocht begjin jierren 60 noch nije gearwurking mei Candy Candido, mar dat waard gjin súkses, hoewol't de kritiken goed wiene.
Stifting Monuminten De Waadhoeke
Begjin desimber 2019, doe't de Stifting Monuminten De Waadhoeke syn 25-jierrich bestean fierde, hie de organisaasje 21 ryksmonuminten yn besit en wiene de ûnderhannelings om nochris twa oer te nimmen fierhinne berêden. It giet dêrby om 12 tsjerketuorren, 4 molen, it Nôtdragershúske yn 'e Frjentsjerter binnenstêd, it poartegebou fan Liauckamastate yn Seisbierrum, 4 teehúskes op it Frjentsjerter bolwurk en it stek fan 'e Noarderpoarte.
Ydse Gaukes
Yn de finzenis skreau er trije brieven dy't bewarre bleaun binne. Hy beskriuwt ûnder oaren de tramtaasje dêr't de finzenen fan te lijen hiene. Yn syn lêste brief nimt er ôfskied fan syn bruorren Bauke, Simon en Pieter, doe wienen de measte fan syn lotgenoaten al dea.
Wrâldkampioenskip fuotbal 2010
It wrâldkampioenskip fuotbal 2010 waard fan 11 juny oant en mei 11 july 2010 yn Súd-Afrika holden. It wie it earste wrâldkampioenskip fuotbal dat op it kontinint Afrika spile waard.
Greonterp
Strjitten fan Greonterp
Blauhústerleane, De Ryp, Doarpswei, Mardyk, Snakkepôle.
Kaapsk grûniikhoarntsje
Hâlden en dragen
Kaapske grûniikhoarntsjes kinne har it hiele jier rûn fuortplantsje, al bart soks it meast yn 'e drûge wintermoannen. Djoeiske wyfkes wurde dêrby oanholden en neisitten troch ferskate mantsjes dy't mei har pearje wolle. De dominantste mantsjes meie dan it earst pearje, hoewol't minder dominante mantsjes dêrnei faak oan bar komme. Faak sil in wyfke trouwens mear as ien kear mei itselde mantsje pearje. Nei de pearing masturbearje de mantsjes faak, wat men beskôget as in ynstinktmjittige adaptaasje dy't har geslachtsdielen skjin hâldt en it risiko op seksueel oerdraachbere oandwanings ferminderet. Nei in draachtiid fan 42-49 dagen smyt it wyfkes in nêst fan 1-3 jongen, dy't keal en blyn te wrâld komme en de earste 45 dagen ûnder de grûn bliuwe. Mei 35 dagen geane de eachjes iepen en mei 50 dagen wurde se ôfwûn. De mantsjes binne mei 8 moanne geslachtsryp, en de wyfkes mei 10 moanne.
Fryske Frijheid
It ûntstean
Oft dyselde situaasje ek gou foar de Romeinske tiid is net dúdlik. Wol skriuwe de Romeinske boarnen al oer de Friezen as in folk dat yn minne omstannichheden libbet, mar de seinings fan it Romeinske ryk net wol, om't it dy betelje moat mei syn frijheid.
Ynhâld
It ûntbrekken fan in lânshear betsjutte dat er ek gjin sintraal bestjoer bestie. Dat wie benammen foar de wetjouwing en rjochtspraak, dy't yn de midsiuwen noch net dúdlik fan inoar skieden wienen, in gemis. Om dat gat op te follen waard besocht om foar it hiele gebiet fan de Friezen rigels fêst te lizzen. Ut ferskate omkriten kamen dêrfoar ôffeardigers geregeldewei by inoar by de Opstalbeam by Auwerk. Letter waarden ek gearkomsten hâlden yn de stêd Grins.
Arminius
thumb|Yn de [[19e iuw stie Arminius ('Hermann der Cherusker') symboal foar it Dútske nasjonalisme. It 53,5 meter hege Hermannsdenkmal waard tusken 1838 en 1875 yn it Teutoburger Wâld boud]] Arminius, inkeld ek wol Herman, Harmen of Harm neamd (18 of 17 f.Kr. – 21 n.Kr.), wie in Germaanske kriichslieder (hartoch) dy't in ferbûn fan Germaanske stammen oanfierde en de Romeinen in ferneatigjende slach tabrocht yn it Teutoburgerwâld. As offisier fan de Sjeruskyske helptroepen tsjinne hy yn it Romeinske leger.
Uppsala (stêd)
Stedsdielen
Noarden:
It besjen wurdich
thumb|Slot Uppsala thumb|Malena Ernman
Elspeet
Elspeet is in doarp yn de gemeente Nunspeet op de Feluwe yn de Nederlânske provinsje Gelderlân. It doarp hat mei it bûtengebiet likernôch 4400 ynwenners. Nei Nunspeet is Elspeet is grutste doarp fan de gemeente.
Geografy
It doarp leit sa'n tsien kilometer súdlik fan Nunspeet en likernôch fjouwer kilometer noardlik fan it doarp Uddel op de noardlike Feluwe. It doarp leit yn in lânbougebiet, dat omseame wurdt fan bosk en heide. Elspeet is in toeristysk sintrum en hat trije kampings.
Yndyk (Súdwest-Fryslân)
thumb|de [[himrik fan Yndyk]] thumb|Klokkestoel Yndyk
Omgong fan Frankryk 1977
De 64ste edysje fan de Omgong fan Frankryk waard hâlden fan 30 juny oant en mei 24 july 1977.
Jehova's Tsjûgen
De Jehova's Tsjûgen is in godstsjinstige groepearring dy 't sûnt 1879 de ein fan de wrâld ferwachtet.
De namme waard yn 1931 oannomd. De blêden dêr't mei kolporteard wurdt hjitte De Wachttoer en Ontwaakt. Tatreding giet middels it ûnderdompeljen. Jehova's tsjûgen komme in pear kear wyks by elkoar foar bibel- en Wachttoerstúdzje. Fierders is der in soad evangelisaasje.
Skrikkeljier
In skrikkeljier of stokkejier is in metoade om it ferskil op te heinen tusken in kalinderjier en it sinnejier. Om't de ierde yn likernôch 365,2422 dagen om 'e sinne hinne rint, soe in kalinder fan 365 dagen in hieltyd gruttere ôfwiking krije. Dêrom hawwe de Gregoriaanske en Juliaanske kalinders ien kear yn de fjouwer jier in skrikkeljier; in jier mei in febrewarismoanne fan 29 dagen, dy't it jier 366 dagen lang makket.
Anaconda (film)
Plot
It blykt Paul Serone te wêzen, in Paraguayaanske jager op slangen. Hy is in sinistere keardel, dêr't de oare opfarrenden har eins net ien fan allegearre rjocht noflik by fiele, mar se kinne him net bêst oerboard sette, dat se sitte oan him fêst. As Serone foar it ferstân kriget dat se op 'e siik binne nei de Sjirisjama, seit er dat er harren wol helpe kin, mei't er op syn reizen troch it Amazônegebiet dy Yndianen ris met hat. Dat, om harren werom te beteljen foar de help bliuwt er oan board om as gids te fungearjen. Geandewei de reis hat Serone ferskate ferbale oanfarrings mei Cale oer harren kennis fan 'e Sjirisjama. As der in tou fêstrekket yn 'e skroef fan 'e boat, giet Cale de rivier yn om it los te snijen. Dêrby wurdt er yn 'e mûle stutsen troch meeps, mei as gefolch dat er in allergyske reäksje kriget wêrby't syn kiel sa opset dat er net mear sykhelje kin. Serone rêdt him it libben troch yn 'e hals in gatsje te prippen yn syn luchtpiip, sadat er dêrtroch lucht binnenkrije kin.
Untfangst
Fan 'e filmkritisy krige Anaconda oer it algemien negative resinsjes. Sa joech Leonard Maltin de film yn Leonard Maltin's 2015 Movie Guide mar 2 fan 4 stjerren. Hy hie krityk op 'e "kneuterige" special effects en it "útlisfrije" senario, mar komplimintearre it gebrûk fan echte Brazyljaanske filmlokaasjes en de aktearprestaasje fan Jon Voight as de sinistere Paul Serone. Yn 'e Chicago Sun-Times wie de foaroansteande resinsint Roger Ebert ien dy't tsjin 'e stream fan 'e algemiene miening fan 'e kritisy yn swom. Hy parte de film 31/2 fan 4 stjerren ta en neamde it in "glêde, grizelige, grappige meunsterfilm, prachtich filme en poerbêst aktearre yn in klassike aventoerestyl."
Noarderbedelte (Alaska)
De Noarderbedelte (Ingelsk: North Slope) is in regio yn 'e Amerikaanske steat Alaska. Dat gebiet beslacht de hiele noardkust fan 'e steat en alle lân benoarden it Brooks-berchtme. Faak wurdt by dy eigentlike Noarderbedelte ek noardwestlik Alaska foege, dat bestiet út it Seward-skiereilân, it lân om 'e Kotzebue Sound hinne, it eilân St. Lawrence yn 'e Beringsee en it eilân Lyts-Diomedes yn 'e Beringstrjitte. De Noarderbedelte stiet benammen bekend om syn ierdoalje, mei û.m. it Oaljefjild fan Prudhoe Bay en in grut diel fan it Nasjonaal Ierdoaljereservaat-Alaska. It omfiemet ek it grutte Arktysk Nasjonaal Faunareservaat. De oarspronklike bewenners fan it gebiet binne de Injûpiat (Iñupiat), in subgroep fan 'e Eskimo's.
Demografy
De Noarderbedelte, sawol yn inge as brede sin, is in tige tinbefolke gebiet, dêr't de bewenners yn 'e foarm fan lytse mienskippen by de kust lâns ferstruid binne. De Noarderbedelte yn inge sin hie neffens gegevens fan 'e Amerikaanske folkstelling fan 2010 doe 9.430 ynwenners, wat delkomt op in befolkingstichtens fan 0,04 persoanen de km². It grutste plak fan it gebiet is Barrow (Injûpiat: Utqiaġvik), mei 4.500 ynwenners. De Noarderbedelte yn brede sin hie yn 2010 in befolking fan 26.445 minsken, wat delkomt op in befolkingstichtens fan 0,07 persoanen de km². It sintrum fan noardwestlik Alaska is Kotzebue (Qikiqtaġruk), dat 3.300 ynwenners hat. In trêde wichtich plak yn 'e regio is Nome (Siqnazuaq), mei 3.900 ynwenners, oan 'e súdkust fan it Seward-skiereilân.
Witewierrum
It doarp is benammen bekend omdat dêr yn 1213 it kleaster Blomhôf stifte waard troch Emo fan Huzinge, dy't ek begûn is mei de weardefolle kleasterkronyk. Dat kleaster hat in grutte rol spile yn it bestjoer fan it Generale Sylfest fan de Trije Delfsilen. De gebouwen fan it kleaster binne ôfbrutsen troch Johan Knijff (1561 - 1576), dy't ûnder it bewâld fan de hartoch fan Alva beneamd wie ta biskop fan Grins. Mei de stiennen dêrfan binnen grutte dielen fan it tsjintwurdige Prinsenhof boud. Op de fûneminten fan it kleaster waard yn 1863 it tsjerkje fan Witewierrum boud.
De namme Witewierrum ferwiist nei it kleaster. Oarspronklik hjitte it doarp Wierum. Omdat der yn Grinslân meardere plakken Wierum hjitten, waard dit Witewierrum, in ferwizing nei de wite klean fan de Premonstratinzers.
Ratko Mladić
Bosnje-kriich
Mladić waard 12 maaie 1992 heechste befelhawwer fan it doe krekt foarme leger fan de Servjers dy't yn Bosnje wennen. De Servjers woenen dat Bosnje by Servje (Joegoslaavje) bleau. Under de lieding fan Radovan Karadžić hat er in protte etnyske suveringen yn Bosnje útfierd, sa as dyn nei de fal fan Srebrenica. It op fideo fêstleine petear dat er nei de delfal fan de enklave mei oerste fan de Dutchbatters Thom Karremans hie is tige bekend wurden. De deis fan syn beneaming warskôge Mladić syn politike sjef Radovan Karadžić dat dy syn plannen om oarloch te fieren tsjin de Bosnyske Moslim- en Bosnysk-Kroatyske boargerbefolking op massamoard delkomme soe. Hy ferklearre doetiids: 'Mensen zijn geen sleutels die je uit de ene in de andere zak kan verplaatsen. Dit, mijn heren, is massamoord, ik weet niet hoe de heren Karadžić en Krajisnik dit later aan de wereld willen uitleggen'. (It beslút fan 12 maaie 1992 is ûnder nûmer 02-130/92 publisearre yn de 'Steatskrante' fan Republika Srpska op 26 novimber 1993, yn it nûmer 22).
Oanklacht en arrestaasje
Mladić is 31 maaie nei Nederlân oerbrocht en fêstset yn de finzenis fan Skeveningen. Dêrnei waard er oerdroegen oan it Joegoslaavje-tribunaal yn De Haach fertocht fan folkemoard, oarlochsmisdieden en misdieden tsjin de minsklikheid. 3 juny 2011 moast er foarkomme yn it Tribunaal.
Pskov (oblast)
Skiednis
Nei't de Baltyske steaten ûnôfhinklik waarden, ûnstiene foar de oblast swierrichheden no't it ferkearsrike gebiet op it fuottenein kaam te lizzen. Dat is ek de oarsaak fan it tebekrinnen fan it ynwennertal fan de oblast.
Skoattersyl
Skoattersyl is in buorskip yn de himrik fan Bantegea, yn de gemeente De Fryske Marren. By Skoattersyl giet de Tuskenlinde oer yn de Tsjonger, noard fan Skoattersyl lizze oan de westkant fan de Tsjonger de Skoatter Uterdiken.
Maya's
Religy
Ek foar it bestriden fan alkoholisme skynt de bekearing ta it protestantisme fan in soad Maya's in posityf effekt hân te hawwen. Op guon plakken is it ta geweldsútbarstings komd tusken katolike en protestante Maya's.
Henry James
thumb|right|225px|Portret van Henry James (1913) troch [[John Singer Sargent ]] Henry James (15 april 1843 - 28 febrewaris 1916) wie in Amerikaansk romanskriuwer.
Rift in the Sky
Ynhâld
Aryl walget fan dy praktyk, mar kin gjin alternatyf oandrage as de oaren har foarhâlde dat it nedich is foar it oerlibjen fan 'e M'hiray. Se freget har ôf hoe't it gien wêze soe as se ynstee fan 'e akelige KaeCee Britain as earste in oprjochte minske tsjin it liif rûn wiene, lykas de plysjeman Gene Maynard, dêr't se letter gedoente mei krigen hat. Aryl hat ûnderwilens yn har bagaazje in bylddrager fûn mei in lêste berjocht dat Marcus Bowman opnommen hat foar syn dochter Karina. Aryl wie Marcus alhiel fergetten, mar de oanblik oan him makket alteast in diel fan har ferlern waande oantinkens wer wekker. Troch de fertochte dea fan in hiel tiim fan ûndersikers, it feit dat Marcus de bewekkingssateliten útskeakele hie en it feit dat argeologyske fynsten fan Cersi letter opdûkt binne yn oare dielen fan it Hannelspakt, wurdt Marcus der no fan fertocht dat er de boel bedondere hat. Al syn persoanlike besittings binne yn beslach nommen en syn dochter is sadwaande alles kwytrekke en nimmen wit no wêr't se is. Aryl freget dêrom Maynard syn help om har te finen, en nei in temûk, moannen duorjend ûndersyk fan 'e plysjeman wurdt Karina Bowman fûn. Aryl bewissiget har derfan dat sy altyd in plak hawwe sil yn it Hûs di Sarc, en dat har heit nea fergetten wurde sil.
Rift in the Sky einiget mei in epilooch dy't generaasjes letter spilet en ferhellet fan 'e berte fan Sira di Sarc, in fiere neikommelinge fan Aryl en Enris, en ek fan Naryn. Yn dy tiid beslisse M'hiray net sels mear wa't se as libbenspartner kieze, mar wurdt dat foar harren besletten troch harren bestjoersrie. Mirim di Sarc, Sira har mem, wie it net iens mei de kandidaat dy't de Ried foar har útkeazen hie, mar nei har waard net lústere. Mirim is in frou mei mentaal swakke fermogens, mar ien talint hat se wol: it fermogen om in kommende feroaring gewaar te wurden. De Ried hie nei harkje moatten, want har dochter, sa wit se, sil alles feroarje.
Grutte Tsjerke (Breda)
Ynterieur
It doopfont is fan giel koper en yn 1540 makke troch Joos de Backer út Antwerpen. Ek de koerbanken oerlibben de reformaasje en stamme fan 1440. Se binne fersierd mei misericordes. De preekstoel yn de tsjerke is 17e iuwsk.
Steaten fan Fryslân
thumb|It [[Lânskipshûs, lange tiid plak fan gearkomste om temin romte yn it Steatehûs.]] thumb|It [[Provinsjehûs fan Fryslân|Steatehûs, stie wyls bekend as 'Het Collegie'.]] De Steaten fan Fryslân binne de folksfertsjintwurdigers dy't nei ûngefear 1500 it bestjoer en wetjouwing regelje yn Fryslân. De namme Steat komt fan it wurd 'status' of 'stân'. De Steaten besteane út ôffurdigen fan bepaalde stannen (fgl. de 'hegere stannen'). De Steaten fan Fryslân hawwe sit oan de Twibaksmerk yn Ljouwert.
Grutte Priis Formule 1 fan Azerbeidzjan 2022
Utslaggen fan de Grutte Priis Formule 1 fan Azerbeidzjan 2022 yn Bakû op 12 juny. It wie de achtste race fan 22 races fan de Formule 1 yn 2022. Hy waard op it Baku City Circuit hâlden. De race waard hâlden oer 51 omgongen, op it 6 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 306 kilometer.
Kûfurderrige
De streek hat gjin selsstannige status, mar hearde yn parten oan de oare kant fan de Kûfurd. It lytste, noardlike part hearde mei Sand Buiren by Langwar. It middelste, grutste, mar wol lege gedielte hearde ûnder Diken en it súdlike part by Teroele. Yn de Tegenwoordige Staat van Friesland, dy't yn it lêst fan de 18e iuw opmakke waard, wurdt gjin oandacht oan dizze lege streek jûn.
Zwevegem
Zwevegem is in plak en gemeente yn de Belgyske provinsje West-Flaanderen. De gemeente hat likernôch 25.000 ynwenners. Yn tsjinstelling ta de noch tige lannelike dielgemeenten leit Zwevegem troch syn noardlike lizzing oan de stedske omkriten fan Kortrijk.
Albert van den Heuvel
150px|thumbnail|right|Albert van den Heuvel Albert Hendrik van den Heuvel (Utert, 22 maart 1932) is in Nederlânsk geastlike dy't ferneamd is fan syn wurk sa fertsjintwurdiger fan de oekumene. Fan 1958 oant 1980 wie er oan 't wurk by de Wrâldried fan Tsjerken yn Genêve. Fan 1972 oant 1980 wie hy sekretaris-generaal fan de Nederlânske Herfoarme Tsjerke en fan 1980 oant 1985 foarsitter fan de VARA. Fan maaie 1985 oant 1993 wie Van den Heuvel ficefoarsitter fan de ried fan behear fan de NOS.
Nei syn pensjoenearring yn 1993 wie er foarsitter fan it debatsintrum de Rode Hoed yn Amsterdam.
Stasjon Kampen Súd
Stasjon Kampen Súd (Kpnz) is in stasjon oan de Hânzeline yn de stêd Kampen yn de provinsje Oerisel.
Nijlân (Súdwest-Fryslân)
It âldste diel fan it doarp om de herfoarme tsjerke is oanwiisd as beskerme doarpsgesicht. Dy kwalifikaasje is ûnder oare fertsjinne omdat om de tsjerkegrêft dy't hielendal om it tsjerkhôf leit. Yn it jier 2000 bestie Nijlân 725 jier.
Pittem
Befolkingsferrin
Alle histoaryske ynformaasje giet oer de hjoeddeiske gemeente (dus ynklusyf de dielgemeenten), lykas dy ûntstie nei de weryndieling fan 1 jannewaris 1977.
Jena
Sûnt 1558 is Jena in universiteitsstêd. De Friedrich-Schiller-Universität is ferneamd nei de dichter, Friedrich Schiller, dy't dêr les joech.
Barbarijsk grûniikhoarntsje
Uterlike skaaimerken
It Barbarijske grûniikhoarntsje hat trochinoar in kop-romplingte fan 16-22 sm, mei in sturt fan gelikense lingte en in gewicht fan oant 350 g. De pels is koart en rûchhierrich, mei in griisbrunige oant readbrunige rêch en in grizige bealch. De rêchkleur wurdt ûnderbrutsen troch twa wite streken dy't yn 'e lingterjochting oer de fangen rinne mei soms noch ien dy't oer de wringe rint. De lange plomsturt is yn 'e lingterjochting swart en grizich streke.
Hâlden en dragen
It Barbarijske grûniikhoarntsje libbet yn koloanjes fan famyljegroepen, dy't ûndergrûnske hoalen of rotsspjalten bewenje. Hoewol't de oanwêzichheid fan in wetterboarne ien fan 'e basisbehoeften fan dit bistke is, mijt er yrrigearre ikkers. Moarns ier en jûns komt er foar 't ljocht om nei fretten te sykjen, mar it hjitste part fan 'e dei bringt er yn syn hoale troch. Hy fret benammen plantaardich guod, en fral de fruchten en sieden fan 'e arganbeam (Argania spinosa) foarmje in wichtich diel fan syn menu. De wyfkes smite twaris jiers in nêst fan 1-4 jongen. As der troch tanommen populaasjedruk itenskrapte ûntstiet, dan ferfarre Barbarijske grûniikhoarntsjes soms nei oare kontreien, mar fierders is har aksjeradius frij beheind.
Status
It Barbarijske grûniikhoarntsje hat de IUCN-status fan "net bedrige", om't syn populaasje stabyl liket te wêzen en om't er yn syn natuerlike ferspriedingsgebiet oant op hichten fan 2.000 m noch rûnom foarkomt, al is er talriker boppe de 2000 m. Wat fierder oft eastlik oft men yn syn ferspriedingsgebiet komt, wat seldsumer oft er wurdt.
Turnjen
Treningsfrekwinsje
Wedstrydturners trene minimaal 2 oant 3 oeren yn de wike om de elemintêre begjinsels fan it turnjen te learen. Om oan de lanlike kompetysje mei te dwaan, is mear trening nedich en sil in turner al op jonge leeftyd, faak foar syn njoggende jier, begjinne moatte mei de trening. Trije oant fiif kear yn de wike trene, en dan trije á fjouwer oeren per kear, is gjin útsûndering by dizze sport.
By topsport (heechste nivo) wurdt faak 20 oant 30 oeren yn de wike treend, wat soms slim te kombinearjen is mei in gewoan lesroaster. By it trenen fan nije ûnderdielen wurdt gebrûk makke fan de falkûle. Dizze kûle is fold mei skomrubber blokken die de fal faak brekke as it mis giet.
De tastellen
Foar de froulju (yn Olympyske folchoarder):
Romte (tagonklik diel fan in gebou)
In Romte is in tagonklik part fan in gebou, dat foar in part, of hielendal, troch konstruksjes (muorren) ôfskaat is. Gruttere romten neamt men fertrekken of keamers. Oare romten binne bgl. in hal, gong of húske.
Wulfoald
Skiednis
Wulfoald bestjoerde as regint fan Gilderik II oer Austraasje doe't dy noch minderjierrich wie en ek dêrnei hâlde hy (yn de funksje fan hofmeier) kontrôle oer de jonge kening. Nei alle gedachten wie Wulfoald it haad fan in kloft eallju dy't de Pippyniden (in machtich Frankysk laach) fijannich sint wienen. Dizze opstelling soe him úteinlik needlottich wurde want ûnder syn bewâld hie hy te krijen mei in soad tsjinwurking. Gilderik II, dy't yn 673 nei de dea fan syn broer Klotarius III allinnichhearsker wurden wie, foel yn 675 ten proai troch in komplot opsetten troch Neustryske eallju. Hy waard fermoarde en Wulfoald moast flechte en socht in goed hinnekommen nei Austraasje. Dêr ienkear oankommen, proklamearre hy mei de machtigen fan it ryk de keningssoan Dagobert II as nije kening. Lykwols woenen Wulfoalds tsjinstanners, wêrûnder de krêftige Ebroin, Klovis II in ferûnderstelde soan fan Klotar III op de troan hawwe. Yn it kylwetter fan de betizing dy't folge op de moard op Gilderik bruts in grinsoarloch út tusken Austraasje en Neustrje, dy't doarre oant 677 doe't it bewâld fan Dagobert troch Neustrje erkend waard. Mar al gau (yn 679) foel ek dizze kening troch moardners hannen. Wulfoald oerlibbe dizze kening mar koart en stoar yn 680.
Gerben de Jong
Gerben de Jong (Drylts, 14 july 1884 - Alkmaar, 11 maart 1963) wie oprjochter fan de feriening fan gesachfierders by de binnenfeart, tegearre mei S. Schaafsma en J. Kokje.
Teksla
It is net seker oft de hjoeddeistige polder Wieringerwaard diel útmakke fan Teksla of fan Wiron. It gebiet is troch seespegelstiging ûnderrûn foardat der goeie kaarten wienen.
Olympyske Simmerspullen 1984
Boycot
Yn in reaksje op de boycot stjoerd troch de Feriene Steaten fan de Spullen fan Moskou waarden dizze Spullen foaral boycotte troch in oantal kommunistyske lannen, wêrûnder de Sowjetuny, East-Dútslân en Kuba. As reden foar de boycot helle de Sowjetuny de ûnfeiligens fan de grutstêd, de loft fersmoarching en de net-tastiene dielname fan beropsfuotballers yn it Olympysk fuotbaltoernooi oan.
Hoarn (Skylge)
Mienskip
Bekende Hoarnsters binne:
Heidi Klum
Sy waard ferneamd troch de 'swimpak' edysje fan it blêd Sports Illustrated. Fan 1997 oant 2002 wie sy troud mei stylist Ric Pipino. Sûnt 2005 is sy boaske oan de sjonger Seal Samuel. Samuel sette twa soannen en in dochter by har oan. Ut in koarte ferhâlding mei Flavio Briatore hat sy ek in dochter. Samuel hat it famke adoptearre; Briatore is net belutsen by it grutbringen.
Wielshals
De Wielshals is in feart yn de gemeente Ljouwert. De feart ferbynt it Alddeel mei de east lizzende Grutte Wielen oan de noardeastkant fan Ljouwert.
Slot Schöneck
It Slot Schöneck (Dútsk: Schloss Schöneck) stiet op in rots oan de Ehrbach by Herschwiesen yn it stedsgebiet fan Boppard op de Hunsrück yn de Dútske dielsteat Rynlân-Palts.
André Kloos
Libbenspaad
André Kloos rekke wei yn 1989 doe't er 67 jier wie.
Stasjon Haarlim Spaarnwoude
Stasjon Haarlim Spaarnwoude (Hlms) is in spoarweistasjon yn de stêd Haarlim yn de provinsje Noard-Hollân en waard iepene yn 1998 oan de Alde line (Amsterdam Sintraal - Rotterdam Sintraal). It is in typyske foarstêd stasjon mei in tal abrys, in iepen fytsestalling mei fytsklûzen, en der binne in pear parkearplakken oanwêzich, en is foarsjoen fan in opfallende brêge dy't njonken it spoar ek de A200 oerspant. Yn 2019 is de brêge foarsjoen fan liften ek binne der twa hellingbanen kaam om it stasjon tagonklik te meitsjen foar reizgers mei in rolstoel.
It Wiid (Toppenhuzen)
It Wiid is in feart yn de gemeente Súdwest-Fryslân. It wetter foarme foar de gemeentlike weryndieling de grins fan de gemeenten Wymbritseradiel en Snits. De feart rint fan de Modderige Geau nei it westen en rint nei in knikje as Douwesleat troch nei de stêd Snits.
Nij-Jersey
Etymology
Nij-Jersey kaam oan syn namme doe't it yn 1664 yn Ingelske hannen kaam. De koloanje waard opset troch sir George Carteret en John Berkeley, 1e baron Berkeley fan Stratton. Carteret, dy't op it Kanaaleilân Jersey berne wie, ferneamde it nije gebiet nei syn berte-eilân.
18e en 19e iuw
Nei't it Noarden de oarloch wûn hie, sette de Yndustriële Revolúsje yn Nij-Jersey troch. Benammen stêden yn it noardlike part fan 'e steat hiene dêr foardiel by, lykas Paterson. Yn it Antebellum hie de steatsekonomy fierhinne op 'e lânbousektor stipe, mar no waard de yndustry wichtiger, dy't benammen tekstyl produsearre, lykas side. De ferneamde útfiner Thomas Alva Edison wenne en wurke yn Nij-Jersey en wist mar leafst 1.093 oktroaien op syn útfinings te krijen. Yn 'e twadde helte fan 'e njoggentjinde iuw wie ek de mynbou yn Nij-Jersey fan belang, wêrby't izer- en sinkminen iepene waarden yn it súdlike part fan 'e steat.
Christy Canyon
Sy troude en skiede twaris: Tom Sinopoli (1993-1994) en Jeremy Stone (1996-1999). Sûnt 2003 is hja fannijs troud.
Ljouwert (stêd)
Klimaat
Ljouwert hat ûnder ynfloed fan de Noardsee in matige seeklimaat. Yn de simmer binne de temperatueren kâlder as yn it binnenlân, yn de winter lizze de temperatueren ornaris heger. It klimaat wurdt beynfloede troch de Midden-Europeeske eastestewyn.
Neffens de klimaatklassifikaasje fan Köppen falt Ljouwert yn de yndieling Cfb. (tuskenbeiden seeklimaat).
Skiednis
thumb|Ljouwert oan de eardere [[Middelsee]]
Iermoderne tiid
Yn 1529 waard begûn mei de bou fan de toer fan de Aldehou, op de eardere terp Aldehou. Om grûnfersakkingen waard de bou yn 1532 stil lein. It Hof fan Fryslân krige yn 1571 in eigen ûnderkommen, de Kânselarij. Yn deselde tiid waard yn Ljouwert ek it tsjerklik gesach fêstige. De Sint-Fitustsjerke waard de sit fan de deken. Yn 1559 waard Ljouwert ta biskopssetel ferheft fan it nij oprjochte bisdom Ljouwert. Cunerus Petri, de ienige biskop, belanne by de kalvinistyske machtsoername koarte tiid yn it gefang en ferliet Fryslân dêrnei definityf. De Sint-Fitustsjerke waard yn de jierren 1595 en 1596 wegens fiergeande boufallichheid ôfbrutsen. De 16e en 17e iuw foarmen in gouden tiid foar Ljouwert. Ljouwert krige oansjen trochdat it de residinsje waard fan de Fryske Nassau's dy't steedhâlder waarden fan de noardlike provinsjes. Yn dizze iuwen kaam de stêd ta grutte bloei. Mei de komst fan in nij bestjoer, dêr’t Ljouwert it bestjoerlike sintrum fan waard, koe de stêd him fierder ûntjaan. Soks docht bliken út it ynwennertal fan Ljouwert. Yn 1511 wennen der sa likernôch 4.000 minsken yn de stêd; yn 1650 wie Ljouwert útgroeid ta in stêd mei 15.000 ynwenners. Ljouwert hearde doe by de tsien machtichste stêden fan Nederlân. Bewyskes dêrfan binne prachtige bouwurken út dy tiid, lykas de Kânselarij (dêr't rjocht sprutsen waard), it Steedhâlderlik Hof, de Waach (as sintrum fan de hannel), en de skeane toer de Aldehou. De Prinsetún waard yn 1648 oanlein. thumb|180px|Kânselarij Yn 1675 waard it steedhâlderskip erflik ferbûn oan de Nassau's en fan om 1750 hinne ôf koe de steedhâlder troch it tanimmen fan beneamingsrjochten syn ynfloed noch fierder útwreidzje. It oerwicht dat de Nassau-dynasty yn relaasje ta oare ynfloedrike groepearrings en yndividuen yn Fryslân hie, kaam ta utering yn harren libbensstyl. Yn dy snuorje waarden it Steedhâlderlik Hof en oare paleizen fan de Fryske nassau's opkreaze. Om 1780 hinne begjint de Patriottenbeweging yn Fryslân. Under Court Lambertus fan Beyma wurdt in ferbûn fan Patriotten ta stân brocht, dêr't Ljouwert him by oanslút. Under druk fan de Patriotten akseptearren de Fryske Steaten boargerbewapening. Yn Ljouwert en Dokkum waarden fuortendaliks frijkorpsen foarme neist de âlde skutterijen. Tusken 1761 oant 1798 wie Fryslân it meast radikaal-revolúsjonêr bestjoerde gewest fan de Republyk fan de Sân Feriene Nederlannen. Nei in mislearre steatsgreep yn 1787 joegen de Patriotten belies en flechten nei Frankryk.
Moderne tiid
Uterlik yn novimber 2013 moast Nederlân foar de EU ien stêd oanwize as kulturele haadstêd fan Europa 2018. Ljouwert wie ien fan de fiif Nederlânske kandidaten dy't meistried om 'e titel. Op 6 septimber 2013 waard bekendmakke dat Ljouwert Kulturele Haadstêd fan Europa 2018 wurde soe. Yn 2018 wie Ljouwert it toaniel fan in soad ûnderdielen fan it Kulturele-Haadstedsprojekt, lykas it strjitteäterbarren Reuzen yn Ljouwert, it WK Frysk damjen 2018 en de foarstelling Wereldburgers van de Voorstreek.
Oare kristlike tsjerken
De Remonstrantske Gemeente Ljouwert hat sa'n 90 leden, freonen en belangstellenden. Hja tsjerkje yn de Waalske Tsjerke oan de Grutte Tsjerkstrjitte. It wurdgebiet fan de remonstranten beslacht de provinsje Fryslân.
Susterstêd
Yn 1990 gie de gemeente in stêdebân oan mei de Russyske stêd Orjol. Neidat Orjol minder florissant foar ljocht kaam en it nut fan de bân yn twifel lutsen waard en te djoer beskôge waard, hat de gemeente yn 2002 de bân mei har susterstêd ferbrutsen. Yn de perioade fan de stêdebân hat der ûnder mear in útwikseling west fan kuorbalteams, hawwe Ljouwerters de Russyske stêd besocht en is der in Russyske temawike organisearre wêryn't it Fersetsmuseum fan Ljouwert de eksposysje mei as titel ‘Orjol 1941-1943, byld fan in Russyske stêd yn oarlochstiid’ tentoanstelde.
Eveneminten en festivals
Domino Day wie in evenemint dat fan 1998 oant 2009 alle jierren holden waard. In groep minsken besocht dêrby de grutste rige dominostiennen yn ien kear omfalle te litten. Ek it Noardlik Film Festival wurdt alle jierren holden. It festival is ien fan de grutste regionale eveneminten yn Noard-Nederlân en it grutste regionale filmfestival fan hiel Nederlân. It fynt û.m. plak yn Stedsskouboarch De Harmony en Slieker Film. It Media Art Festival is sûnt 1997 ek in jierliks festival dêr't de nije-mediakeunst fan jonge keunstners by sintraal stiet. Oan it begjin fan elts stúdzjejier fynt fierders yn Ljouwert de Ljouwerter Earstejiers Yntroduksjeperioade (LEIP) plak, wêrby't nije studinten mei de stêd en it studintelibben yn 'e kunde brocht wurde.