cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Wrakseljen op de Olympyske Simmerspullen 1920
Antwerpse Zoo
It Antwerpse Zoo waard oprjochte yn 1843 en is de âldste bistetún fan Belgje. It waard oprjochte as in bistetún foar de gehiele befolking mar yn de praktyk wie it foar in arbeider dreech om binnen te kommen. De priis fan de tagongskaartsjes wiene heech in folslein dei lean en de direksje ûntfong sels klachten fan besikers as der bêrnefamkes as hûspersoniel yn de bistetún oanwêzich wie. Hjir kaam pas nei de earste wrâld kriich feroaring yn. Yn 1920 waarden yn de bistetún it Olympyske boks en wraksel toernoai hâlden.
Port (wyn)
Culinair
Port wurdt ek yn in soad sauzen en gerjochten ferwurke, lykas meloen mei port, tournedos mei port, stoofparkes yn port, stilton mei port ensafuorthinne.
Grytman
In grytman (letterlik: 'hy dy't groetet') wie rjochter en bestjoerder fan in gritenij yn de provinsje Fryslân en yn it Westerkertier fan de provinsje Grinslân.
Oarsprong
Ek beneamde de grytman yn elts doarp in eigen doarpsrjochter. Dy rjochte yn ienfâldige saken, bemiddele by skelen en hie tafersjoch op de feiligens. Ek liet er plakkaten skriuwe dy't yn it doarp oanplakt waarden, faak op de tsjerkedoar.
Lândei
Bestjoerlike lândei
Yn de tiid fan de Republyk hie Fryslân syn eigen lândei. De Fryske lândei wie de foarrinder fan Steaten fan Fryslân. Yn it moderne Dútslân wurdt in dielsteatsparlemint mei de namme Landtag oantsjutten.
Tiffany van der Wal
Bernetiid en oplieding
Tiffany gie nei de Rockabilly High School en hat har middelbere skoaltiid trochbrocht op Kristlik Mafû De Saad yn Damwâld. Dêrnei studearre hja oan it SCW-Theater. Har lêste oplieding wie klinyske psychology.
Oktroai
Betingsten oan it oktroai
De basiseasken foar in útfining binne lykas folget:
In útfining
Oktroaien wurde allinnich ferliend op te oktroaien útfinings. Dy eask is der foar it ûnderskied mei oare foarmen fan yntellektueel eigendom. Mei de earste bepaling wurdt benammen ûnderskied makke tusken oktroai en auteursrjocht (mar ek merkerjocht en sa).
Nij
In útfining is nij as dy noch net publyk makke is. De wize dêr't dat op bard, is net fan belang. In publikaasje yn in wittenskiplik tydskrift telt like swier as in artikel yn in doarpskrantsje. En ek mûnlinge publikaasjes (foardrachten, lêzings, diskusjes yn it iepenbier) telle.
Willem de Ridder
Willem Cornelius de Ridder (De Bosk, 14 oktober 1939 - Amsterdam, 29 desimber 2022) wie in Nederlânsk keunstner. Hy wie mei-oprjochter fan de Amsterdamske poppoadia Melkweg en Paradiso. Willem de Ridder ferstoar op 29 desimber 2022, yn 'e aldens fan 83 jier.
Oktroai
Utfinerswurksumens
As jo in papierklammer ha, dan kinne jo stikken papier byinoar hâlde. Laskje twa papierklammers oaninoar en jo kinne twa steapeltsjes papier byinoar hâlde. Mar is sa'n dûbelde papierklammer no wier in útfining of net? Is it in ynnovaasje, of leit it gewoan foar de hân fan twa papierklammers ien te meitsjen?
Gaatske Wiersma
Bernetiid en oplieding
Oer de jeugd fan Gaatske Wiersma is net folle bekend. Gaatske Wiersma hie in suster, Akke Bijma-Visser. De bern hienen út hûs wei út al in soad dingen oer fûgels meikrigen.
Oktroai
Maatskiplik plak fan it oktroai
Yn Nederlân rapportearre de kommisje Giskes yn 2005 oan steatssiktaris Karien van Gennip: ''It hat de Advyskommisje yn har omgong bliken dien dat der grutte maatskiplike ûnfrede is oer de kwaliteit fan oktroaien yn it algemien en op it mêd fan sêftguod yn it bysûnder, yn dy sin dat de minsken fan miening binne dat oktroaien ferliend wurde op triviale of marzjinale útfinings. De Advyskommisje befellet oan dat Nederlân syn ynfloed brûkt yn de Administrative Council fan de Jeropeeske Oktroai-organisaasje om dat kwaliteitsprobleem te adressearjen en har der foar ynset dat de kwaliteit fan ferliende oktroaien, yn it bysûnder yn it gefal fan sêftguod, ferhege wurdt. Dat soe kinne troch de noarm foar ynventiviteit oan te skerpjen.'' It Jeropeesk Oktroaiburo is in ynternasjonale organisaasje en falt net ûnder de Jeropa-wetjouwing; wol kin de Jeropeeske Oktroai-organisaasje Jeropeeske wetjouwing oernimme, wat bygelyks yn 1999 dien is as it giet om biotechnologyske útfinings: Rigels 26 o/m 34 EPC2000 binne basearre op de Jeropeeske rjochtline 98/44/EG. De Administrative Council bestiet út troch de lidsteaten oanwiisde leden.
Yn de praktyk blike Multynationals ûnderinoar gauris in juridyske wapenstilstân te hawwen wêrby't op grutte skaal krúslisinsjes ôfjûn en krigen wurde sûnder jildstreamen. Foar grutte bedriuwen binne oktroaien in middel om lytse meidoggers op 'e merk ûnder druk te setten mar de praktyk fan de ôfrûne jierren hat leard dat lytse meidoggers ek grutte bedriuwen mei súkses oankleie kinne fanwege oktroai-ynbrek, bygelyks Eolas fersus Microsoft.
Nederlân
Troch it oprjochtsjen fan it Jeropeesk Oktroaiburo yn de tachtiger jierren naam it tal by de oktroairied yntsjinne oktroai-oanfragen stadich ôf. As gefolch dêrfan wie it net mear mooglik om foar alle mêden fan de technyk saakkundige foarûndersikers yn tsjinst te hawwen en oan it wurk te hâlden. Yn 1995 waard dêrom de Ryksoktroaiwet 1995 ynfierd, dy't der yn foarseach dat tenei Nederlânske oktroai-oanfragen net mear hifke waarden. Op elke oanfraach waard neffens dat registraasjesysteem sûnder ynhâldlike hifking, in oktroai ferliend. Der binne twa foarmen: in oktroai dat 20 jier jildich is, en in oktroai dat mar 6 jier jildt. Om in 20-jierrich oktroai te krijen moat in fersyk om in nijensûndersyk yntsjinne wurde. De útslach fan sa'n nijensûndersyk jout ornaris in goede yndikaasje, oft de claimde útfining nij en ynventyf genôch is as sjoen wurdt nei de stân fan saken fan de technyk om in sinfolle oktroaibeskerming jaan te kinnen. De útslach is lykwyls net fan belang foar de oktroaiferliening. It hifkjen fan de nijens wurdt earst nei oktroaiferliening dien troch de rjochter. It (tweintichjierrich)oktroai wurdt dus ferliend ûnôfhinklik fan de ynhâld fan it nijensrapport. By ferliening fan oktroaien foar ynfiering fan de ROW 1995 waard yn 't foar ynhâldlik hifke.
William Frost
Skriuwer Byron Rogers beskriuwt de fleanmasine as "diels ballon (gassylinders joegen it lift), foar in part sweeffleanmasine mei oandriuwing, trapers dreaune in propeller oan as by in helikopter." It is net wis hokker gas at Frost brûkt hat, mar wetterstofgas leit foar de hân omdat it frijwat maklik te meitsjen is.
Ferry Huber
Ferdinand Gustaaf Adolf (Ferry) Huber (Binjei, 26 oktober 1916 – Vught, 9 febrewaris 1994) wie in Nederlânske politikus fan de CHU en letter it CDA.
Oktroai
Nederlân
De measte oktroaiwetten jouwe in op himsels relatyf ienfâldige regel oangeande de fraach, wat te oktroaien is, sjoch bygelyks it Jeropeesk Oktroaiferdrach: Oktroaien wurde ferliend foar útfinings dy't nij binne, op útfinerswurksumens (in ynventive stap) berêste en fetber binne foar tapassen op it mêd fan yndustry. In te oktroaien útfining is bygelyks in idee of útfining dy't net fanselssprekkend simpel is (mar wol ynventyf), en dy't wrâldwiid nij is. De útfining mei dus nearne earder publisearre of beskreaun wêze. Oer wat 'fanselssprekkend simpel' ynhâldt binne wolris mieningsferskillen; in rjochter moat dan bygelyks de knoop trochhakje. It Jeropeesk Oktroaiburo brûkt ornaris de 'problem-solution approach' om nei te gean oft in útfining ynventyf genôch is. De lêste jierren is der in kontroverse geande oer de fraach oft genen te oktroaien binne.
Neil Armstrong
Piloat
Armstrong hat tsjinne yn de Koreaanske Oarloch as gefjochtspiloat foar de U.S. Navy (Marine). Hy studearre oan de Purdue-universiteit en helle it diploma fan loftfeartkundich yngenieur yn 1955. Letter waard hy testpiloat foar de National Aeronautics and Space Administration en bestjoerde sân kear it X-15-fleantúch, dat it snelheidsrekord yn de loft fêstige en oant 70 kilometer hichte kaam. Yn 1962 waard hy troch de NASA selektearre as astronaut.
Netflix
Bedriuwsstruktuer
Foar de produksje fan films en tillefyzjesearjes hat Netflix fasiliteiten yn Los Angeles, Albuquerque (Nij-Meksiko), Vancouver, Toronto, Londen en Madrid. Der is ek in postproduksjefasiliteit yn Bombay. Yn 2021 hie Netflix wrâldwiid 12.135 wurknimmers. It bedriuw hat trije difyzjes: Streaming yn 'e Feriene Steaten, Ynternasjonale Streaming en Dvd's yn 'e Feriene Steaten. Yn dy lêste poat is de ferhier fan dvd's en blu-ray's oer de post ûnderbrocht, it oarspronklike wurkmêd fan Netflix, dat it bedriuw noch altyd fuortset.
Trienke Elshof
Karriêre
Foar't se foarsitter waard by LTO noard hat se oant 1991 ferpleechkundige west.
Tij-eilân
Omdat it gehiel fan tij-eilannen in mystyk karakter hat, binne in protte fan dizze eilannen útgroeid ta religieuze beafeartsoarden. Mont Saint Michel is hjir in foarbyld fan. Ek binne in protte fan dizze eilannen brûkt as festingplakken wêr’t forten op boud waarden. It ferneamde Bennelong Point, wêr't it Sydney Opera House op stiet, wie foarhinne ek in tij-eilân.
Rigtje Boelstra
Rigtje Boelstra (Stiens, 7 septimber 1893 – Jelsum, 26 april 1969) wie in Frysk boerinne en tekeneresse.
Kaard
Geografy
Hy wurdt foarme troch in groepke pleatsen en in pear hûzen. By Kaard hearre ek it Horper dún en de restanten fan Stoartum.
Byldkaike
Knop of knoop
It noch lytsere byldkaike soe it Ingelsk in Button neame. Sa wurdt by it tsjetterjen in hiel lyts blau fûgeltsje brûkt.
Etanol
thumb|De struktuer fan etanol.
Wiebe Wieling
Libben
Op 22 novimber 2019 waard Wieling foarsitter fan it Keninklik Frysk Hynste Stamboek (KFPS) foar Bert Wassenaar yn 't plak.
Sacharoaze
Sacharoaze, lykas folle oare koalhydraten, is in poerbêste leveransier fan enerzjy oan it lichem. De enerzjy-ynhâld is likernôch in fearn fan dy fan fetten.
Tsjerke fan Harich
Skiednis
Yn de krystnacht fan 1979 waard de tsjerke troffen troch in grutte brân. De muorren fan de tsjerke bleauwen yntakt, mar it ynterieur gyng foar in grut part ferlern. Fan it houten ferwulft bleau neat oer, lykas ek it Steenkuyl-oargel út 1898. De toer bleau lykwols ek dizze kear sparre, mar de skea wie grut en bedroech ien miljoen gûne. Nei de weropbou koe de tsjerke yn juny 1981 wer yn gebrûk nommen wurde.
Stoelklok
Saanske stoelklok
Yn de 20e iuw binne yn it Swarte Wâld in hiel soad replika's fan Saanske klokken makke foar de Nederlânske merk, wêrtroch't dit seldsume kloktype ynienen tige populêr waard.
Saundersfoot
Haven
De haven waard oanlein yn 1829 troch de Saundersfoot Railway and Harbour Company foar de eksport fan antrasyt (stienkoal) út de protte minen yn de omkriten (dat lykwols al iuwenlang fan it strân ôf dien waard).
Saipan
thumb|225px|Lizzing Saipan thumb|225px|Saipan fanút de loft besjoen Saipan is in Oseanysk eilân, part fan de regio Mikroneezje. Steatkundich sjoen is it eilân ûnderdiel fan de Noardlike Marianen dy't by de Feriene Steaten hearre. De haadstêd is Saipan dat ek op it eilân leit.
Pleuni Touw
Wurkpaad
Yn 2012 spile se de haadrol yn it medyske drama Dokter Deen, wêryn't se de geastlik labile mem fan it personaazje fan Monique van de Ven spile. Letter dat jier aktearre se yn de Nederlânske bewurking fan de Amerikaanske sitcom The Golden Girls út 1985.
Saturnus
Saturnus (symboal: ) is fan de sinne ôf rekkene de seisde planeet yn ús sinnestelsel en op Jupiter nei de grutste. Beide gasreuzen binne saneamde 'bûtenplaneten'. Saturnus is ferneamd nei de Romeinske god fan de lânbou, Saturnus. Saturnus is al sûnt de prehistoarje bekend.
Gearstalling
De gearstalling fan Saturnus liket in soad op dy fan Jupiter. Yn it sintrum sit in rotseftige kearn, dêromhinne in mantel fan floeiber metallysk wetterstof, folge troch in laach fan molekulêr wetterstof. De temperatuer yn de kearn bedraacht 12 000 K. As gefolch fan it Kelvin-Helmholtz meganisme strielt Saturnus mear enerzjy út as't hy fan de sinne krijt. Dizze enerzjy útstrieling wurdt fersterke troch de wriuwingswaarmte dy't frijkomt as helium yn de mantel tsjin wetterstof botst. Troch syn snelle rotaasje (10h 14m oan de evener, 10h 41m op hegere breedtegraden) is Saturnus nei de poalen ta frijwat ôfplatte en it ferskil tusken diameter tusken de poalen en de evener bedraacht hast 10% (120 536 km vs. 108 728 km). By oare (gasfoarmige) planeten docht dit ferskynsel him ek foar, mar nearne sa sterk as by Saturnus. In oar opmerklik feit oer Saturnus is dat de gemiddelde tichtheid mar 0,687 kg/l bedraacht: as ienige planeet in ús sinnestelsel is dit lytser as de tichtheid fan wetter. Ast in bak mei wetter hawwe soest dêr't Saturnus ynpasse soe, soe de planeet driuwen bliuwe.
Isfahan
Skiednis
De Seltsjoeken ûnder Malik Sjah I makken Isfahan haadstêd yn 1072. Yn dat tiidrek wenne de ferneamde arts/filosoof Avicenna ek yn Isfahan. Yn de 13e iuw waard de stêd ferovere en ferwoastge troch de Mongoalen. Yn oktober of novimber 1387 luts Timoer Lenk op nei Isfahan. De benaude gûverneur fan de stêd joech him fuortendaliks oer. Deselde nacht kaam de befolking lykwols yn opstân. Timoer liet doe de 70.000 ynwenners deadwaan en de stêd folslein ferwoastgje. Dat betsjutte de delgong fan de stêd.
De bloeiperioade duorre oant de Afganen de stêd yn 1722 oermasteren en de stêd foar it grutstepart ferwoastgen. Shiraz waard doe de haadstêd fan Perzje. Yn 1729 waarden de Afganen wol ferdreaun, mar de stêd helle nea wer syn âlde status. Mashhad, Shiraz en letter Teheran waarden efterinoar de haadstêden fan Iran.
Ekonomy
Yn Isfahan wurde fine tapiten, tekstyl, stiel en mei de hân makke produkten fabrisearre. Isfahan hat ek eksperimintele kearnreaktors en fasiliteiten foar it meitsjen fan kearnbrânstof (UCF). De stêd hat ien fan de grutste stielfabriken fan de fiere omkriten en fabriken dy't spesjale legearingen meitsje.
Sylvie Meis
Libben en wurk
Meis har definitive trochbraak kaam earst letter. Se die audysje foar de rol fan de seksy bardame Ice yn de searje Costa!. Meis krige de rol en spile twa seizoenen yn de populêre searje. Dêrneist spile sy mei yn Pista!, in spin-off fan de rige Costa!. Begjin 2002 wie hja ek te sjen yn in klip fan Clouseau en hie se in rol yn Goede tijden, slechte tijden.
Steven de Jong
Selsstannich
Yn 1995 sette de Jong in eigen produksjemaatskippij op, Steven Dejong Producties. Hy produsearre, regisearre en skreau it senario foar tsientallen films en telefysyproduksjes, wêrûnder Spijkerhoek, De Hel van ’63, De Scheepsjongens van Bontekoe en Snuf de Hond.
Hy wie dêrnei aktyf as regisseur en as bestjoerder fan syn trije produksjemaatskippijen. Tegearre mei Dick van den Heuvel skriuwt hy faak de senario's. De Jong is ek foarsitter fan de Stichting Frysk Filmfûns.
Sylvie Meis
Persoanlik
Op 16 juny 2009 waard bekend dat se boarstkanker hie. De neifolgjende operaasje slagge bêst.
Van Harenstsjerke
Preekstoel
By de bou fan de tsjerke wie gjin jild foar in nije preekstoel. De preekstoel fan de âlde tsjerke waard brûkt. Dy wie tuitel en moast mei balken skoarre wurde. Yn 1700 waard de hjoeddeiske preekstoel skonken, troch famylje Fan Oranje-Nassau. De famylje Van Haren hie nauwe bannen mei de Oranjes. Dat kaam troch de kontakten dy't de heit fan Willem van Haren hie. Dy Willem van Haren I wie stâlmaster en eksekuteur oan it Hof fan Willem Loadewyk en hofmaster oan it Hof fan Ernst Kasimir. De kânsel soe skonken wêze troch Maria, jongste dochter fan Freark Hindrik en Amalia fan Solms. De preekstoel is in ryklik fersierd masterhoutsnijwurk fan Dútske komôf, de namme fan de makker is net bekend.
Stasjon Culemborg
Gebou
200px|thumb|left|1e stasjonsgebou stasjon Culemborg om en de by 1932 It oarspronklike spoarweistasjon fan Culemborg wie in standertstasjon fan de Steatsspoarwegen, in stasjon fan it type Houten, boud yn de jierren sechtich fan de 19e iuw, en wie ien fan de fyftjin stasjons dy 't ea yn dizze klasse boud wie. It gebou wie ûntwurpen troch de arsjitekt Karel Hendrik van Brederode en Gerrit van Diesen It earste stasjongsgebou waard ôfbrutsen yn 1974.
John Walter
Libben en wurk
Yn it earstoan hold Walter him allinne dwaande mei it printsjen fan boeken, mar op 1 jannewaris 1785 begûn er in lytse krante, The Daily Universal Register, dy 't by it berikken fan it 940e nûmer op 1 jannewaris 1788 omdoopt waard ta The Times.
Yn 1799 waard Walter op 'e nij feroardiele foar in technyske smaad, diskear op Lord Cowper. Hy hie doe de lieding fan it bedriuw oerdroegen oan syn âldste soan, William en hie him yn 1795 weromlutsen yn Teddington, dêr't er oant syn dea wenne. Yn 1759 wie er troud mei Frances Landen (ferstoarn yn 1798), mei wa 't er seis bern krige. William Walter joech mei gauwens de taken op dy 't er yn 1795 op him nommen hie, en joech yn 1803 de lieding fan it bedriuw oer oan syn soan, John Walter.
John Harvard
thumb|right|300px|John Harvard byld by [[Universiteit fan Harvard.]]
Yn 1632 studearre er ôf oan de universiteit fan Cambridge oan it Emmanuel College. Yn 1637 emigrearre er mei syn frou nei Nij-Ingelân, dêr't er him yn Charlestown yn Massachusetts festige. Dêr waard er oansteld as learaar yn de tsjerke. Hy stoar lykwols it oare jier oan tuberkuloaze.
Henry Hudson
Hudson syn lêste ekpedysje hie it doel om de Noardwest Passaazje te finen. Hy ûntdekte doe Strjitte Hudson en de Hudsonbaai. Nei de oerwintering yn Jamesbaai yn 1611, woe Hudson fierder nei it westen trochsette, mar it grutste part fan syn bemanning makke oproer en sette Hudson, syn soan, en oaren yn in sloep. Net ien hat se ea wer sjoen.
Noardlik Film Festival
Neiere beskriuwing
It haadprogramma fan it Noardlik Film Festival bestiet út 'e Jeropeeske Ynterregio Kompetysje en oare nijsgjirrige premiêres en foarpremiêres fan films dy't sinematografysk fan belang binne.
Pepyn fan Herstal
Pepyn en de Friezen
Om-ende-by 690 hat Pepyn mei in leger tsjin de Friezen oplutsen en de Fryske kening Redbad by Dorestêd ferslein. Nei dy oerwinning waard mei Redbad in fredesferdrach sletten. It súdlike part fan it Fryske ryk, it gebiet besuden de Alde Ryn, kaam doe yn Frankyske hannen. It ferdrach waard besegele mei in houlik tusken Theudesinde, de dochter fan Redbad, en Grimoald, in soan fan Pepyn.
Hendrik Voordewind
Libben
Voordewind wie in soan fan in skipper en boateferhierder yn Ljouwert. Waard kommissaris fan plysje yn Amsterdam en skreau nei syn pinsjoen ferskate boeken oer syn ûnderfinings. Voordewind wie fan 1909 tot 1949 yn tsjinst fan de Amsterdamske plysje. Yn 1936 waard hy beneamd ta kommissaris fan plysje. Foar de Twadde Wrâldoarloch en ek dêrnei wie hy haad fan buro Warmoesstrjitte. In kenmerk fan him wie, dat at er yn boarger wie, syn bolhoed. Voordewind wurke yn de oarloch op it haadburo.
Chesapeakebaai
Fan de Susquehanna yn it noarden oant de Atlantyske Oseaan yn it suden is de baai sa'n 332 km lang. Op it smelste punt by Annapolis, Maryland, is de baai mar 6,5 km breed; op it breedste plak, by de mûning fan de Potomac is er 50 km breed. De totale kustline is 18.804 km lang en it oerflak fan de baai is 11.400 km2.
Beintemawei
De Beintemawei is in wei yn de uterste noardwesthoeke fan Westergeast en ûnder­diel fan de Wâlddyk. It komt der op del dat de Wâlddyk oer in ôfstân fan in pear hûndert meter in oare namme hat. thumb|250px|Sicht op Beintmahûs nei it westen fan de Beintmawei ôf De namme Beintemawei is in optinksel fan de kommisje dy't yn 1954 advys útbrocht hat oer de strjitnammen yn Kollumerlân. Yn it rapport út dat jier stiet: "Weg vanaf driesprong naar Beintemahuis, Beintemawei, naar de fam. Beintema, die reeds in 1540 deze boerderij bewoonde". It giet dus om de wei fan de trijesprong ôf, dat wol sizze fan it punt ôf dêr't de Wearde­buorsterwei op 'e Wâlddyk komt, oan Beintemahûs ta. Dêr moat dan wol by sein wurde dat de Beintemawei yn 1954 noch dearûn by de grins mei de gemeente Dantumadiel, dat wol sizze krekt oer it brechje yn dizze wei. No is de sitewaasje dêr oars, want ein jierren sechstich is de wei yn it ramt fan de ruilferkaveling 'Dantumadiel' trochlutsen yn de rjochting fan Driezum. De nije ruilferkavelingswei op it grûngebiet fan Dantumadiel krige de namme Wouddijk/Wâlddyk en dat betsjut dat de Beintemawei sûnt dy tiid sawol oan de iene as oan de oare kant op 'e Wâlddyk útkomt. Mar dat koe de kommisje út 1954 fansels noch net witte. Dat der in wei neamd is nei de famylje Beintema, is op himsels net sa frjemd, want de Beintema's ha yn dizze omkriten iuwenlang in foaroansteande posysje ynnaam. Dêrop wiist ek al de namme Beintemahûs. Yn de Friesche Naamlijst fan Johan Winkler wurdt dêrfan sein: "sate en gehucht onder Westergeest". Dêr wurdt dus mei bedoeld dat dit tagelyk de namme is fan in pleats (sate) en fan in buorrentsje (gehucht). De pleats mei de namme Beintemahûs is dy fan de famylje Kooisra. It buorrentsje mei deselde namme bestiet út twa pleatsen: dy fan de famylje Kooistra (Beintemawei 6) en dy fan de famylje Van der Beek (Beintemawei 7). Eartiids stie der noardlik fan earstneamde pleats noch in tredden ien, mar dy is yn de njoggentjinde iuw ôfbrutsen. Letter hat der yn Beintemahûs ek noch in dûbeld arbeidershûs stien, dat der no ek net mear is.
Steven Sterkpriis
Sjoch foar de winners fan de Steven Sterkpriis it artikel Liet.
Moskou
Moskou is in populêr toeristysk sintrum fan Ruslân. It kremlyn fan Moskou, it Reade Plein, it Novodevitsji-kleaster en de Himelfeartstsjerke yn Kolomenskoje binne opnommen op de list fan UNESCO-wrâlderfgoedlokaasjes.
Skiednis
Doe't de Gouden Heap ûnder Batû Khan it lân binnenfoel, waard op 20 jannewaris 1238 de stêd troch de Mongoalen oermastere en ferneatige. De hast 250 jier dy't folgen wie Moskou hearrich oan de Mongoalen, mar yn ruil foar hege belestings oan de Mongoalen hold de stêd in sekere foarm fan autonomy. thumb|220px|left|Mongoalske oanfal op Moskou (1382) Dmitri Donskoj (1359-1389), grutfoarst fan Moskou, wist in leger fan de ferskillende foarstedommen te smeien en brocht yn 1380 yn de Slach op it Snippefjild de Gouden Heap in grutte slach ta, ek al waard Moskou yn 1382 op 'e nij troch de Mongoalen oanfallen en yn 'e jiske lein. Dochs groeide it foarstedom Moskou ûnder it bewâld fan Donskoi, dat no de sterkste macht fan Ruslân wie.
Frânske ynvaazje
thumb|260px|Napoleon yn it baarndende Moskou (Adam Albrecht) De ambysje fan Napoleon Bonaparte om Moskou te oermasterjen liede ta in grutte ramp foar Moskou en it Grande Armée fan Napoleon. De Moskoviten flechten foar de Frânsen nei't hja harren stêd yn 'e brân stieken. Twatredde fan de gebouwen waarden troch de brân ferneatige. It Frânske leger oermastere in stêd dy't ferlitten en ferneatige wie en waard troch kjelt en brek oan iten twongen om werom te gean. De ôftocht einige mei de ûndergong fan it Frânske leger. thumb|left|250px|De Kristus-Ferlosserkatedraal waard tusken 1839 en 1883 boud út tankberens foar de befrijing fan Moskou fan de Frânsen Yn 'e maaitiid fan 1813 begûn de grutskalige weropbou fan de stêd. Al gau moast der bûten de âlde stedsmuorren boud wurde. Yn 1851 waard de spoarferbining tusken Moskou en Sint-Petersburch iepene. Ferbinings mei oare stêden yn Ruslân folgen. De earste elektryske trams rieden yn 1890. By de earste folkstelling op 28 jannewaris 1897 telde de stêd in miljoen ynwenners. Yn 1914 ferdûbele dat oantal oant twa miljoen.
Moskou-Citi
It 'Triomfpaleis' (Russysk: Триумф-Палас) mei in hichte fan 264,1 meter wie jierrenlang it heechste bouwurk fan Moskou. De nije wolkekliuwer fan de Britske arsjitekt Sir Norman Foster, de Russia Tower ("Russia Tower"), soe nei foltôging yn 2012 mei in hichte fan 612 meter ek de heechte fan Europa west ha, mar de bou waard yn 2006 stopset fanwegen finansjele swierrichheden. Yn 2016 waard besletten om in legere wolkekliuwer te bouwen mei in hichte fan 360 meter.
Stedsútwreiding 2012
Op 1 july 2012 waard in diel fan de oblast Moskou by de stêd Moskou foege. Mei de oerdracht fan de rajons Troitski en Novomoskovski waard Moskou 1.480 km² grutter en sa'n 233.000 ynwenners riker.
Ferfier
Yn Moskou binne goeie bus- trolleybus- en tremferbinings. Autoride yn Moskou is foar Westerlingen in fak apart. Ferkearsrigels lykje hjir net te wêzen; it read ferkearsljocht betsjut lang net altyd dat dêr foar wachte wurdt. Autoriders binne agressyf en jouwe inoar gjin foargong. Auto's ride troch inoar hinne en wike gauris út fanwege gatten yn de dyk. Plysjes meie autoriders sûnder reden oanhâlde, om dêrnei in bekeuring út te dielen as oanfolling op harren salaris. Omdat de ynwenners hyltyd riker wurde, komme der mear auto's op de diken. De filefoarming is no ien fan de grutste problemen foar it stêdsbestjoer.
Nowy Dwór Królewski
Skiednis
Koart foar it útbrekken fan de Twadde Wrâldkriich ferlieten de measte ynwenners it plak út eangst foar de Dútskers. It plak waard rillegau nei it begjin fan de oarloch ynnaam en foar in part ferneatige.
Universiteit fan Harderwyk
Ein
Yn de tiid fan de Frânske besetting waard de universiteit sletten. Kening Willem I hat letter fergees besocht om hjir in Ryksateneum te stiftsjen.
Stasjon Geldermalsen
Gebou
It oarspronklike spoarweistasjon fan Geldermalsen wie in standertstasjon fan de Steatsspoarwegen, in stasjon fan it type Houten, boud yn de jierren sechtich fan de 19e iuw, en ien fan de seis stasjons dy 't ea yn dy klasse boud wie. It gebou waard ûntwurpen troch de arsjitekt Karel Hendrik van Brederode en Gerrit van Diesen. It earste stasjongsgebou waard al yn 1884 ôfbrutsen, fanwegen oanpassingen oan it spoar troch de krusing mei de Betuweline.
Floater (follybal)
In floater is in term út it follybal. Wannear't by de opslach de bal sa rekke wurdt dat dy net, of mar tige stadich draait, kin de bal horizontaal en/of fertikaal ôfwike fan de "logyske" baan sûnder dat dat foarôf te sjen is. Dêrtroch is foar it team dat de bal opheine moat dreech om dy bal ûnderskeppe te kinnen.
Domitianus
right|thumb|250px|búste fan Domitianus Titus Flavius Domitianus (24 oktober 51 - 18 septimber 96), wie keizer fan Rome fan 81 oant 96. Hy wie de soan fan Fespasianus en de broer fan Titus.
Skiednis
Domitianus wie nei Titus de twadde keizer binnen de Flavyske dynasty dy't de troan troch fererving krige. By de Romeinske senaat, en benammen by de histoarikus Tasitus wie hy net tige populêr. Lykwols wied er in kundich bestjoerder en befelhawwer fan it leger dy't der in slagge de skatkiste wer fol te krijen. De legioenen oan de Limes (Ryn) waarden troch him reorganisearre. Hy ferpleatste it 22ste Primigenia fan Neder- nei Boppe-Germaanje en set in nij legioen derfoar yn it plak: de earste Minervia. Fijannige folken as de Sjatten ûnderwurp er en in part fan Germaanje (it tsjintwurdige Baden-Württemberg) kaam yn Romeinske hannen.
Keizer Domitianus waard fermoarde troch in gearspanning yn syn paleis dêr't syn frou Domitia en offisieren fan de Praetorjaanske garde by belutsen wienen.
Frederjochter
It distrikt Fryslân waard ferdield yn trije arrondisseminten: Ljouwert mei 10, Snits mei 5 en It Hearrenfean mei 4 kantons. Yn elk kanton wie in frederjochter, dy't rjocht spruts oer de lytse sivile en strafsaken. Yn 1838 kaam foar him yn it plak de kantonrjochter.
Sofia Hedwich fan Breunswyk-Wolfenbüttel
Hja is bekend troch it opfallende portret as "caritas" yn de kolleksje fan Ryksmuseum Paleis It Loo.
PDD-NOS
Oarsaken en gefolgen
Minsken mei PDD-NOS kinne omgean leare mei de kontaktsteurnis. In protte sosjale feardichheden en hannelingen binne oan te learen. Itselde jildt oars foar de syndroom fan Asperger en heechfunksjonearjend autisme.
Bram Stoker
Abraham (Bram) Stoker (Dublin, 8 novimber 1847 – Londen, 20 april 1912) wie in Iersk skriuwer bekend om syn sensasjonele ferhalen yn it horrorsjenre. Syn namme is foaral ferbûn mei it boek Dracula út 1897. Dêrneist skreaun er ek noch mysterieuze romantyske ferhalen.
Germanikus
Libben
Fan syn omke Tibearius mocht er nei de oerwinning in triomftocht hâlde yn Rome mar dizze wie wol fan betinken dat syn miich fanwege de grutte populêrens in gefaarlike rivaal wurde koe. Dêrom stjoerde hy him fuort nei Syrje yn 17. Germanikus rekke dêr belutsen by in skeel mei de pleatslik gûverneur Piso. Yn 19 kaam hy ynienen te ferstjerren, wierskynlik troch fergiftiging troch tadwaan fan Piso. Tibearius ferlear dêrmei net allinne in rivaal mar ek ien fan syn bêste generaals en in mooglike opfolger.
Kodeks Mendoza
Ynhâld
It is skreaun op Europeesk papier; it hat 71 siden, oer trije seksjes ferdield:
Klaas Hendrikse
Libben
Fan 1972 oant 1983 wie er oan 't wurk by kopieermasinefabrikant Xerox. Hy krige niget oan religy, dat fan 1977 oant 1983 studearre er teology oan de Ryksuniversiteit Utert en waard dêrnei predikant.
Neptunus (planeet)
Moannen en ringen om Neptunus
Guon planetoïden hawwe deselde namme as de moannen fan Neptunus: 74 Galatea, 1162 Larissa. Triton hie gjin offisjele namme oant de 20e iuw. De namme wie yn 1880 foarsteld troch Camille Flammarion, mar waard net algemien brûkt oant de lette jierren 1930. Triton stie bekend as "de satellyt fan Neptunus", de twadde satellyt waard ommers pas yn 1949 ûntdekt.
Santa Croce in Gerusalemme
Skiednis
Fan de 12e oant de 16e iuw wie oan de tsjerke in Kartuzer kleaster ferbûn. Sûnt 1561 wennen yn it oansletten kleaster Sistersjinzers, foar it lêst de Kongraasje San Bernardo d’Italia.
Ynterieur
Yn de krypte is in romeinsk byld fan de goadinne Juno dat transformearre waard yn Sint-Helena. It waard by Ostia fûn en om der Sint-Helena fan te meitsjen waarden holle en earms ferfongen en it krús tafoege.
Kentucky (rivier)
thumb|250px|De Kentucky De Kentucky River is in sydrivier fan de Ohio, mei in lingte fan 417 kilometer, yn de steat Kentucky. Op de rivier en syn sydrivieren wettert it sintrale part fan de steat ôf. De bopperin giet troch de stienkoal-myn regio's fan it Cumberlandberchtme en de ûnderrin rint troch de Bluegrass regio yn it noardlike sintrale diel fan de steat. It streamgebiet fan de Kentucky beslacht sa'n 7000 kante myl en helpt sa'n iensechde fan steatsbefolking oan drinkwetter.
Westereindersk
Taaleigenskippen
De meast opfallende eigenskip fan dizze Fryske taalfariant is it brûken fan in [e:] (ee fan "reek") op plakken dêr't it Wâldfrysk it twalûd [ɛ.i̭] (ei fan "dei" of ij fan "brij") hat. In oar bekend ferskynsel is it ferfangen fan 'e [ɔ:] (ô fan "nôt" of â fan "sân") troch in [o:] (oo fan "rook"). Ferlykje dizze typysk Westereinder foarmen yn 'e tabel hjirûnder mei it Standertfrysk:
Lân Woersten
Oant 1 jannewaris 2015 heart dizze histoaryske regio by de Samtgemeinde Land Wursten yn de Landkreis Cuxhaven. De Samtgemeinde Land Wursten waard op 1 maart 1974 foarme en bestiet út de sân gemeenten Cappel, Dorum, Midlum, Misselwarden, Mulsum, Padingbüttel en Wremen. Op 1 jannewaris 2015 waarden de gemeenten mei de gemeente Nordholz gearfoege ta de nije ienheidsgemeente Woerster Noardseekust. It toerisme is fan grutte betsjutting yn it Lân Woersten. Yn Wremen en Dorum binne der treinhaltes op de spoarferbining Bremerhaven-Cuxhaven.
Sjaka Sûlû
Film
In sterk romantisearre telefyzjefilm op basis fan de leginde hat Sjaka by it grutte publyk bekend makke.
1255
Ferstoarn
Sundjata Keïta (65), oprjochter fan it Keninkryk Maly.
Swartteistergroukopke
Foarkommen
Op de reade list stiet de flinter as net bedrige.
Io (moanne)
Io is de binnenste fan de fjouwer grutte moannen fan de planeet Jupiter en is ferneamd nei de mytologyske figuer Io. De moanne waard op 8 jannewaris 1610 troch Galileo Galilei ûntdekt. Dizze moanne wurdt ek wol de pizzamoanne neamd.
Edge of Tomorrow (film)
Plot
Nei de oerwinning by Verdun makket de UDF plannen foar in grutte ynvaazje fan Frankryk út Ingelân wei. Majoar William Cage, in glêde p.r.-man fan it Amerikaanske Leger, arrivearret per helikopter yn Londen, dêr't er opwachte wurdt troch de swarte korporaal Julie Montgomery. Hy wurdt dêr tafoege oan 'e stêf fan 'e Britske generaal Brigham, dy't de lieding oer de op hannen wêzende militêre operaasje hat. Cage hat noch nea oan it front west, en hy is in leffert dy't dat graach sa hâlde wol. As Brigham him mei de earste weach fan 'e troepen mei nei Frankryk stjoere wol om der foar de media ferslach fan te dwaan, liket dat him dan ek wol nei fleanen. Hy betanket foar dy ear, en as Brigham tsjin him seit dat it gjin útnûging mar in befel is, besiket er op wanhopige wize de generaal te sjantearjen troch te sizzen dat er der troch syn kontakten mei de media foar soargje kin dat Brigham de skuld fan eventuele takomstige nederlagen kriget.
Stedsrjocht
Eftergrûn
Yn de Lege Lannen waarden de earste stedsrjochten yn de tolfde iuw ferliend. Ze wiene basearre op de rjochten dy't de stêd Atrecht yn de rin fan 'e tiid mei de Greven fan Flaanderen oerienkomd wie. Dy rjochten waarden hieltiten faker oan nije Flaamske stêden ferliend. De Hartoggen fan Brabân namen de rjochten fan Leuven as foarbyld. De greven fan Hollân namen dit Leuvenske model oer. De Hartoggen fan Gelre namen de stedsrjochten fan Sutfen as foarbyld. Yn Gelderlân wie Nymwegen in útsûndering. As Ryksstêd wienen de stedsrjochten fan Aken it foarbyld. Stedsrjochten waarden dus, soms mei lichte wizigings, oernommen fan de rjochten fan oare stêden, de san. memmestêd. Wannear't yn de dochterstêd juridyske ûnienigens ûntstie, gie men op "stêdefeart" nei de memmstêd om dêr útlis fan it rjocht te freegjen.
Edge of Tomorrow (film)
Plot
Mei't er syn nocht derfan hat om tasjen te moatten hoe't sy deagiet, betinkt er him yn in nije tiidlus, wêryn't er him al út gewoante wei by har melden hat. As se freget wat er fan har wol, seit er dat er him fersind hat en jout er him ôf. De oare deis wit er allinnich fan it strân te kommen en mei de helikopter de keardaam te berikken. It docht lykwols bliken dat de omega harren te fiter hân hat: it wêzen is net by de keardaam, mar wol in alfa dy't in mûklaach foar Cage opset hat. De alfa besiket him libben yn 'e hannen te krijen om him syn fermogen om 'e tiid werom te setten, ôf te nimmen. Mar Cage ferdrinkt himsels mei opsetsin yn it grûnwetter dat ûnder de daam opsiperet om dat foar te kommen.
Neitiid stjoert Brigham lykwols de militêre plysje efter harren oan, sadat se noch mear tiidlussen kwyt binne om te learen hoe't se mei súkses ûntsnappe kinne. As dat op 't lêst slagget, stekt Vrataski ûnder in auto-efterfolging troch de Londenske binnenstêd it apparaat yn Cage syn boppeskonk, wêrnei't er de omega yn it wetter yn in parkearkelder yn Parys sjocht, rjocht ûnder de Glêzen Piramide foar it Louvre. Fuort dêrnei komt de efterfolging ta in abrupte ein as in soldaat yn in meganysk eksoskelet harren auto tsjinkeart. Cage en Vrataski reitsje út 'e tiid, en as Cage wer bykomt, leit er yn in militêr hospitaal, dêr't er krekt in bloedtransfúzje krigen hat en sa syn fermogen om 'e tiid werom te setten ferlern hat.
Stedsrjocht
Rjochten
It gebiet bûten in stêd koe inkeldris lânrjocht krije. Sa krigen Kinmerlân en West-Fryslân fan de greven fan Hollân in lânrjocht. Trochgeans gou wol dat stedsrjocht foar lânrjocht gie.
De Haach
De Haach is in apart gefal, soms wurdt dy stêd beskôge as it grutste doarp fan Europa, omdat offisjeel noait stedsrjocht ferliend is. Hielendal korrekt is dat net om't De Haach stedsrjochten krige yn 1806 fan Loadewyk Napoleon, bekrêftige yn 1811 troch Napoleon Bonaparte (hoewol't dizze feitlik symboalysk binne). Mar ek dêrfoar krige De Haach bysûndere rjochten, dy't it ta in stêd makken:
Edge of Tomorrow (film)
Distribúsje
De distribúsje fan Edge of Tomorrow waard fersoarge troch Warner Bros. De film gie op 28 maaie 2014 yn Londen yn premiêre en iepene dêrnei op 6 juny yn 'e Amerikaanske bioskopen. It byhearrende soundtrackalbum ferskynde op 3 juny 2014 by platemaatskippij WaterTower Music. Op 23 septimber fan dat jier kaam Edge of Tomorrow út op dvd en blu-ray.
Opbringst
Edge of Tomorrow brocht yn 'e bioskopen yn 'e Feriene Steaten en Kanada $100,2 miljoen op, en yn alle oare lannen en territoaria $270,3 miljoen. Wrâldwiid kaam de opbringst dêrmei út op $370,5 miljoen. Ofset tsjin it budget fan $178 miljoen betsjut dat in winst fan $192 miljoen, hoewol't dêr de marketingkosten noch wol ôf moatte.
NACO
Yn 1935 wie de NACO ôfnimmer fan it alderearste produkt fan Kromhout (N.V. Kromhout-Auto-Yndustry), in autobus mei sjassynûmer B 101.
Doarpstsjerke (Mitselwier)
Bouskiednis
thumb|left|200px|De foargonger fan de hjoeddeiske tsjerke yn 1722 De herfoarme tsjerke waard yn 1776 boud op it plak fan de midsiuwske tsjerke fan Mitselwier. Dy foargonger wie neffens Jacobus Stellingwerff in tsjerke fan seis traveeën lang mei in foarse sealtektoer. By de restauraasje fan 1970 binne der noch resten fan fûn. De hjoeddeiske tsjerke is in trijesidich sletten sealtsjerke mei in ynboude toer, dy't fan in ynsnuorre spits bekroane wurdt. Yn de jierren 1960 ferhûze de noardlike tagong nei de westlike kant fan de tsjerke en waard de konsistoarje yn de meast westlike traveeën ûnderbrocht. De stien boppe de tagong ferhûze doe mei. Oan de eastlike muorre fan de tsjerke is in stien ynmitsele, dy't de Alderheljenfloed fan 1570 betinkt.
Ofbylden
{{Commonscat|Hervormde kerk (Metslawier)|Doarpstsjerke, Mitselwier}}
Henk Scheltes
Mei syn gymnasium-A-diploma oan it Herfoarme Lyceum studearre er ekonomy. Neidat er yn de oarloch yn in Dútsk kamp sitten hie kaam er werom yn Nederlân, mar makke syn stúdzje ekonomy net ôf.
Nei de fúzje tusken de 'Nieuwe Rotterdamse Courant' en it 'Algemeen Handelsblad' yn 1970 kaam de letter 'S', fan Scheltes der by te stean en hiet it yn dy krante Scryptogram. Nei 36 jier by de krante wurke te hawwen giet er yn 1982 yn de VUT. Maaie 1987 ferskynde syn lêste Scryptogram yn NRC Handelsblad. Ek foar 'Avenue' en wykblêd 'De Tijd' makke er kryptogrammen.
Breda
Namme
De rivieren Mark en Aa of Weerijs komme gear yn Breda. Foardat de Aa yn de Mark streamde, spjalte dy noch earst ôf yn twa aparte streamkes; de Donk en de Gampel. Dat barde op 'e hichte fan in s-foarmige donk, dat letter de Haagdijk wurde soe. Dochs waard der fan de Aa sprutsen. Aa is in ôflieding fan it Aldgermaanske wurd ahwô, besibbe mei it Latynske aqua. It betsjutte oarspronklik wetter. Yn Nederlân is der mear wetter mei de namme Aa of in ôflate foarm dêrfan. De namme Breda is ôflaat fan 'Brede Aa'. De reden dêrfan is dat dêrmei ferwiisd wurdt nei de ferbreding fan de Aa op it punt dêr't dy yn de Mark útrûn. It is wol nijsgjirrich dat de rivier de namme fan de stêd bepaald hat, ynstee fan de Mark. Yn 1125 waard foar it earst in delsetting Breda neamd.
Ekonomy
Yn 2012 waard de Hegefaasjeline Schiphol - Antwerpen (HSL) iepene, en dêrtroch waard Breda noch mear in ynternasjonaal knooppunt en leit dan sintraal tusken Amsterdam en Parys.
Musea
Yn Breda binne ferskate musea:
Weiferkear
Breda is maklik te berikken oer de autodyk A16 út Rotterdam wei, en leit net fier fan Belgje dat oer de grinsoergong Hazeldonk gau te berikken is. Breda is ek goed te berikken út Utert wie oer de autodyk A27 en út Tilburch wie oer de autodyk A58 rjochting Etten-Leur, Roosendaal en fierder nei Seelân. Mei de A59 (Zierikzee-Oss) makket it fjouwerkant fan autodiken om de stêd hinne suver in ringwei.
Tobit (bibelboek)
De Roomsk-Katolike Tsjerke, lykwols, rekkenet Tobit wol deeglik ta de kanon, sa't yn 397 fêstlein is troch it Konsylje fan Kartago, en nochris befêstige yn 1546, troch it Konsylje fan Trinte. Yn roomske bibels makket Tobit sadwaande gewoan ûnderdiel út fan it Alde Testamint, en folget it daliks op Nehemia. Itselde is it gefal yn 'e kanons fan 'e eastersk-otterdokse en oriïntaalsk-otterdokse tsjerken (lykas de Gryksk-Otterdokse, de Russysk-Otterdokse, de Georgysk-Otterdokse, de Armeensk-Otterdokse, de Syrysk-Otterdokse, de Etiopysk-Otterdokse en de Koptyske Tsjerke).
Wrakseljen op de Olympyske Simmerspullen 1924
Vélodrome d'hiver
It Vélodrome d'hiver waard boud yn 1900 as ûnderdiel fan de wrâldtentoanstelling yn Parys. Yn 1909 waard it omboud ta Velodroom mei in lingte fan 253.16 m en yn it midden in rolskaatsbaan fan 2.700 fjouwerkante meter en krige it syn namme Vélodrome d'hiver. Yn 1924 wie it Olympysk Stadion foar it wrakseljen, boksen, skermjen en gewichtheffen. It Vélodrome waard 18 jier nei de Spullen bekend trochdat it yn de Twadde Wrâldkriich brûkt wie as sammelplak fan minsken dy't oppakt wiene nei in grutte razzia yn Parys. Yn 1959 is it velodrome ôfbrutsen om plak te meitsjen foar it Frânske ministearje fan Binnenlânske saken.
Helena fan Konstantinopel
Relaasje keizer Konstantius
Om in frou te krijen dy't mear paste by syn oansjen liet Konstantius him foar 289 skiede fan Helena. Konstantius troude doe Theodora, de dochter fan Maksimianus. Helena en har soan waarden nei it hôf fan Diokletianus stjoerd, dêr't Konstantyn ta it hegere laach wist troch te kringen. Helena troude nea wer en libbe ticht yn de omjouwing fan har soan, dy't tige wiis mei syn mem wie.
It Wiere Krús en de Tsjerke fan it Hillich Grêf
Jeruzalim wie nei de ferneatiging fan de stêd yn it jier 70 troch Titus noch altiten yn in steat fan weropbou. Keizer Hadrianus liet yn de jierren 130 in heidenske oan Jupiter of Venus wijde timpel oer Jezus' grêf by Golgota bouwe en joech de stêd de namme Aelia Capitolina. Keizerin Helena liet dy timpel ôfbrekke en keas neffens de oerlevering it plak út om dêr mei de opgravings te begjinnen, dy't lieden ta de fynst fan trije ferskate krusen. Neffens de tsjerkfaar Rufinus wegere de keizerin beynfloede te wurden troch alles dat gjin deeglik bewiis oplevere. Dêrom liet se in test útfiere en mooglik mei bemiddeling fan biskop Makarius fan Jeruzalim waard in deasiik frommis út Jeruzalim helle. Doe't de frou de earste twa krusen oanrekke (of op de earste twa krusen lein waard) barde der neat, mar by it oanreitsjen (of it lizzen op it tredde krus) fan it tredde krús waard se ynienen better. Helena seach dat as it teken dat hja mei it Wiere Krús fan Kristus te dwaan hie. Op it plak dêr't de krusen fûn wiene liet Konstantyn in nije tsjerke bouwe, de Hillich Grêftsjerke. Ek op oare troch Helena ûntdutsen kristlike lokaasjes waarden tsjerken of kapellen boud.
Hockey op de Olympyske Simmerspullen 1908
200px|thumb|right|It Olympysk Stadion fan Londen 1908
Möbiusbân
Ferneamd is de werjefte fan Escher, dy't de Möbiusbân wol trijediminsjonaal ôfbyldet, nammentlik as in roaster, wêrop pishimmels rinne. De eigenskippen fan de bân fan Möbius binne sadanich, dat dizze romtefiguer mar 1 kant en 1 râne hat. Folget men de pishimmels op harren tocht, dan sil blike dat se ûneinich trochrinne kinne sûnder in râne om te gean, en dochs it hiele oerflak bewannelje. left|150px It is ienfâldich om sels in Möbiusbân te meitsjen: nim in strook papier, bring de uteinen by elkoar en draai ien fan de úteinen in heale slach. Plak de einen dêrnei op elkoar. Untdek de eigenskappen, troch te besykjen ien fan de siden read te kleurjen en de oare blau.
Keunstner
thumb|Keunstner oan 't wurk [[Lea Grundig (1906-1977]] In keunstner (froulik: keunstneresse) is immen dy't syn kreative talinten brûkt om keunst te meitsjen. De term kin brûkt wurde foar elke keunstfoarm, lykas muzyk, literatuer en teäter, mar referearret meast oan in yndividu dy't byldzjende keunst makket.
Möbiusbân
It konsept is besibbe oan de Kleinflesse.
Galileo Galilei
Grûnlizzer fan de moderne astronomy
Yn 1737 waard it stoflik oerskot fan Galilei opgroeven en oerbrocht nei Santa Croce-tsjerke yn Florâns, dêr't tsjintwurdich in prachtich grêfmonumint is. By de opgraving waard om net dúdlike redens de mulfinger fan syn rjochterhân ôfkapt. Dit relikwy is te sjen yn it Museo di Storia della Scienza, ek yn Florâns.
List fan skilders út de Barok
Skilderstilen
Under de Barokke skilderkeunst falle ferskate skilderstilen sa as:
De Geau (Warns)
De Geau is in mar yn de gemeente Súdwest-Fryslân. De mar leit tsjin de jachthaven fan Warns oer. Troch de mar en nei it westen rint it Johan Frisokanaal nei Starum. Oan de eastkant is de ferbining fia de Houtendaam mei De Moarre. Yn De Geau leit in eilantsje as ôfskieding mei it Johan Frisokanaal.
Yndyske Buert (Ljouwert)
De strjitnammen binne ferneamd nei Yndonesyske eilannen sa as Sumatra, Borneo ensfh. De huzen binne al mear as hûndert jier âld en waarden eartiids brûkt as huzen fan fabryksarbeiders fan it molkfabryk flak in de buert. Yn de lytse huzen wennen gewoane arbeidersminsken en yn de wat gruttere huzen wennen opsichters. De Sumatrastrjitte is de langste strjitte út de buert en bestiet út twa dielen: Noard en Súd.
Chiesa di Sant'Elena (Feneesje)
Skiednis
Yn 1928 waard de tsjerke op 'e nij iepene foar de earetsjinst en tabetroud oan de Ordo Servorum Mariae. Yn de jierren dêrnei waard de skryn fan Sint-Helena werom brocht nei de tsjerke. Ek it oarspronklike portaal kearde werom.
Midhalm
Midhalm bestiet út twa pleatsen, dy't beide Midhalm hiete. Beide pleatsen steane oan de súdeastside fan in ôfgroeven wierde dy't datearre wurdt op it begjin fan de jiertelling.
It Bilt
It Bilt (Nederlânsk en offisjeel: Het Bildt; Biltsk: ’t Bildt) is in polder en eardere gemeente yn it noarden fan Fryslân, oan 'e kust fan 'e Waadsee. Dat gebiet foarme oarspronklik de mûning fan 'e âlde Middelsee, dy't fan 1505 ôf ynpoldere waard troch lânferhuzers út Súd-Hollân wei. Sadwaande koe him op It Bilt in folslein eigen folk, kultuer en taal ûntjaan, wêrby't de Hollânske oarsprong kombinearre waard mei Fryske ynfloeden en eigen fernijings. Yn 1984 waard de Gemeente It Bilt útwreide mei Minnertsgea, in Frysktalich doarp op it âlde lân, dat net ta it histoaryske Bilt hearde. De gemeente hie op 30 april 2017 in befolking fan 10.502 minsken, en besloech in oerflak fan 116,48 km², wêrfan 24,1 km² oerflaktewetter. Op 1 jannewaris 2018 hold It Bilt as bestjoerlike ienheid op te bestean en gie it op yn 'e nije fúzjegemeente De Waadhoeke.
Nes (Noardeast-Fryslân)
Skiednis
Súdwestlik fan it doarp leit de beskerme terp Wie. Neffens de Schotanuskaart leinen dêr trije stimhawwende pleatsen. Wopke Eekhoff neamt ien dêrfan Wat State. thumb|260px|Pleats oan de Wierumerwei
Sûnt 2019 leit Nes yn de gemeente Noardeast-Fryslân, dêrfoar lei it yn de gemeente Dongeradiel en foar 1984 lei it doarp yn sawol de gritenij as de gemeente West-Dongeradiel.
It Bilt
It opbilde
De greven fan Hollân wisten Fryslân lykwols nea yn harren macht te krijen. Hûndert jier letter, yn 1498, slagge dat de Dútske hartoch Albrecht fan Saksen àl. Dyselde krige fan keizer Maksimiliaan I fan it Hillige Roomske Ryk Fryslân as usurpator yn lien en it Bilt, dat troch syn status fan bûtendyks gebiet net by Fryslân rekkene waard, yn fol eigendom. Dat lân bûtendyks gjin frij lân wie dearde de keizer en de hartoch blykber net, want op 22 july 1498 waard it Bilt offisjeel oan Albrecht oerdroegen. Hy festige him yn Frjentsjer en al rillegau sette er stappen om it Bilt ynpolderje te litten. Hy liet it besichtigje en kaam ek sels del, mar troch de Fryske opstân tsjin syn rezjym yn 1500 en syn hommels ferstjerren datselde jiers waard de yndiking ferskate jierren opholden.
Nei Albrecht syn dea waarden Fryslân en it Bilt urven troch syn beide soannen, Hindrik de Fromme en Joaris mei it Burd, dy't ferskate jierren tegearre regearren. Yn 1501 joegen se in part fan 200 moargen fan it noch net ynpoldere lân oan harren haadstêd Frjentsjer, om't dat plak by de opstân oan 'e Saksyske kant bleaun wie. Sels hjoed de dei noch, fiifhûndert jier letter, is dy grûn ûnder Sint-Jabik, de saneamde Frjentsjerter lannen, yn eigendom fan 'e gritenij Frjentsjerteradiel (hoewol't it dêr bestjoerlik net ta heart). Yn 1504 reizge Hindrik lykwols ôf nei syn stamlân Saksen en in jier letter, op 30 maaie 1505, ferkocht er al syn rjochten op Fryslân oan Joaris, sadat dy fan doe ôf allinnich regearre.