cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lysistrata
Ynhâld
Dêrop komt der in Spartaanske boadskipper op mei in grutte ereksje dy't er mar kwealk ferburgen hâlde kin ûnder syn tunyk. Hy freget nei de Ateenske regearingsrie, om fredesbesprekkings oan te knoopjen. De magistraat laket de boadskipper út om dy syn lichaamlike swierrichheden, al hat er sels no ek in flinke ereksje. Hoe dan ek, hy is it mei de man iens dat der ûnderhannelings holden wurde moatte. Se jouwe har tegearre ôf om 'e delegaasjes op te heljen. Wylst se fuort binne, makket it koar fan 'e âlde froulju avânses nei de âlde manlju. Dy hawwe dêr gjin beswier tsjin, dat de koaren jouwe har by inoar en begjinne te dûnsjen en te sjongen as ien. As de fredesbesprekkings úteinsette, bringt Lysistrata de Ateenske en Spartaanske fertsjintwurdigers yn 'e kunde mei in wûnderkreaze jongfaam dy't fan Fermoedsoening hjit. De fertsjintwurdigers kinne harren eagen net fan har ôfhâlde. Se tsiere noch eefkes oer de betingsten fan it fredesferdrach, mar mei alle lichaamlike oanstriid dy't se fiele, en ôflaat troch Fermoedsoening, komme se gau-gau ta in oerienkomst, sadat se har yn 'e Akropolis jaan kinne om feest te fieren. Dêrop wurde manlju en froulje weriene en is it hiele spul berêden.
Súd-Bevelân
Skiednis
De njoggentjinde iuw wie foar Súd-Bevelân in tiid fan stagnearjende ekonomy en tebekrinnende wolfeart. Yn 1866 kaam it Kanaal troch Súd-Bevelân ree, en yn 1868 krige it eilân in spoarferbining mei Roazendaal. Oan it begjin fan 'e Twadde Wrâldoarloch wie it de bedoeling om as ûnderdiel fan 'e Nederlânske Bathstelling yn it easten fan Súd-Bevelân de Kreekrakpolder en de Völckerpolder ûnder wetter te setten, mar dat mislearre troch lege wetterstannen en in oanhâldende eastewyn. By Kapelle, yn it sintrum fan it eilân, waard op 16 maaie 1940 slach levere tusken de optsjende Dútske troepen en Frânske motorisearre ienheden dy't Nederlân te help kommen wiene. De oare deis waarden 65 sneuvele Frânske militêren troch de pleatslike befolking begroeven. Yn oktober 1944 wie Súd-Bevelân fannijs it toaniel fan swiere gefjochten tusken de Dútsers, dy't har op it eilân yngroeven hiene, en de Kanadezen, dy't opteagen fanút Belgje. Oan beide kanten wiene hûnderten deaden fallen ear't de Dútsers wike moasten.
Half-Life
By de útjefte kriich it spul fan kritisy in soad lof foar it rinnende ferhaal, de presintaasje en de realistyske gameplay, en wûn derneist fyftich Game of the Year Awards ("Spul fan it Jier-prizen"). De gameplay hat noch jierrenlang nei de publikaasje fan Half-Life fan ynfloed west op it ûntwerp fan first person shooter-spultsjes, en it wurdt beskôge as ien fan de bêste fideospultsjes dy't ea makke binne. Fan Half-Life wiene op 16 novimber fan 2004 acht miljoen stiks ferkocht,, en yn desimber fan 2008 9,3 miljoen. Op 14 july 2007 wiene der fan de hiele Half-Life-franchise 20 miljoen stiks ferkocht. Half-Life waard yn 2004 opfolge troch de fuortsetting Half-Life 2, dat ryklik safolle lof krige as it earste diel. Half-Life hat in bysûnder kultureel stimpel set mei syn mienskiplike modifikaasjes ("mods") en opfolgers, dy't in grutte hoemannichte fans en withoegrut kultusgefolch sammele hawwe.
Skonk
By minsken wurdt de skonk yn 'e regel ferdield yn in boppeskonk, knibbel, ûnderskonk, ankel en foet. Dêrby moat oantekene wurde dat de foet yn it normale spraakgebrûk net ta de skonk rekkene wurdt. Oarsom wurdt yn it Frysk de oantsjutting "foet" hiel faak brûkt om alles ûnder de heup mei oan te tsjutten (dus min ofte mear as synonym fan skonk). De hûd fan 'e skonken is by manlju licht behierre, en by froulju fan natuere ek, sij it yn mindere mjitte. De measte froulju skeare lykwols de skonken keal, mei't behierre frouljusskonken as ûnoantreklik en manljuseftich beskôge wurde. Guon manlju skeare de skonken ek, lykas hurdfytsers, dy't dat dogge om't se der mear streamline fan wurde en der dus (justjes) flugger troch fytse kinne.
Hindrik VI, Diel 2
Fryske oersetting
Henry VI, Part 2 waard ûnder de titel Kening Hindrik VI (diel II) yn it Frysk oerset troch Douwe Kalma. Yn 1963 waard it publisearre troch de Fryske Shakespeare Stifting te Drachten, as ûnderdiel fan harren omnibusútjefte Shakespeare's Wurk Dl. IV, yn 'e mande mei de fertalings fan in pear Shakespeariaanske komeedzjes en fan guon oare Shakespeariaanske keningsstikken, lykas Hindrik VI, Diel 1, Hindrik VI, Diel 3 en Richard III.
De Berte fan Merlyn
Ynhâld
Op it trêde nivo, dat fan 'e komyske subplot, binne de persoanaazjes fan gewoan komôf, mei beslommerings dy't fierhinne mei seks te krijen hawwe. In boeredochter, Joan Go-to't, is swier rekke nei in ûnferstannige frijaazje mei in mysterieuze frjemdling. Tegearre mei har broer is se no op 'e siik nei de heit fan har bern, of alteast nei in heit foar har bern. Dêrta sprekke se prins Uther en ûnderskate eallju oan it Keninklik Hof oan, mei komyske gefolgen. Uteinlik fine se de mysterieuze frjemdling werom, dy't de duvel blykt te wêzen. Joan befalt fan har bern, en sa komt de tsjoender Merlyn te wrâld as in folslein folwoeksen man. Merlyn helpt de Brittanniërs yn 'e oarloch tsjin 'e Saksen en mitselet syn heit, de duvel, yn in grot yn, wylst syn mem in libben fan boetfeardigens begjint. It stik einiget as prins Uther (de heit fan Arthur) ta kening kroane wurdt om syn broer Aurelius, dy't yn 'e striid sneuvele is, op te folgjen.
Noardlike reade wrotmûs
Uterlike skaaimerken
De noardlike reade wrotmûs hat trochinoar in kop-romplingte fan 12-16½ sm, mei in sturtlingte fan sa'n 4 sm en in gewicht dat útinoar rinne kin fan 6-42 g, mei in gemiddelde fan 20⅔ g. It is in koart, rank bistke mei in brunige pels dêr't oer de rêch in readige streek trochhinne rint. De fangen en de kop binne grizich brún, wylst de bealch noch bleker útskaait.
Pels
Pelzen foarmje in isolearjende laach wêrfan't de primêre funksje is om it bist tsjin kjeld (of yn beskate gefallen tsjin warmte) te beskermjen. Se binne faak evoluëarre om har oan 'e jiertiden oan te passen; bisten ferhierje faak by 't maityd en hjerstmis. Sa hawwe se dan simmerdeis in tinnere pels as by 't winter.
Teister
In teister of eachteister is by minsken en oare sûchdieren ien fan 'e stive, boarstelige hierkes dy't yn twa rigen by de úteinen fan it boppeste en ûnderste eachlid lâns groeie. Yn it deistige spraakgebrûk wurdt mei "de teisters" faak inkeld nei de begroeiïng fan it boppeste eachlid ferwiisd.
De biologyske funksje fan teisters is om stofdieltsjes en oare smoargens bûten it each te hâlden. Sadwaande binne se tige taastgefoelich; as se ek mar troch it minste of geringste beroerd wurde, soarget in refleks dat it each daliks tichtgiet. Mei't teisters gauris fernijd wurde en de âlde hierkes dan los reitsje, komt it lykwols geregeldwei foar dat teisters sels it each op in tige yrritante manear besmoargje.
Frede (toanielstik)
Fryske oersetting
Eirēnē waard ûnder de titel Frede yn it Frysk oerset troch klassyk oersetter Klaas Bruinsma, dy't letter ek ferantwurdlik wie foar de Fryske fertalings fan Homêros syn Ilias en Odyssee en fan alle sân oerlevere trageedzjes fan Sofoklês. De oersetting fan Eirēnē datearret nei gedachten út it begjin fan 'e njoggentiger jierren (of mooglik út 'e ein fan 'e jierren tachtich), mei't er al neamd wurdt yn in artikel yn 'e Ljouwerter Krante dat yn septimber 1991 ferskynde ta gelegenheid fan Bruinsma syn publikaasje fan Sofoklês: Trije Trageedzjes. Yn it digitaal argyf fan Tresoar is lykwols neat fan Frede werom te finen, dat foar 't neist leit it stik spitigernôch noch earne by Bruinsma thús yn in laad te stofgarjen.
Guo Jinlong
Biografy
Hy studearre natuerkunde oan de Universiteit fan Nanking en studearre dêr ôf yn 1969. Yn 1979 waard er lid fan de Kommunistyske Partij fan Sina en waard nei Sichuan stjoerd foar wurk.
Ready Player One (film)
Plot
Halliday hat suver syn hiele libben digitalisearre as Halliday's Journals, in simulearre argyf ûnder behear fan in non-player character (in personaazje dat net in avatar fan in libbene persoan is) dy't 'de Konservator' neamd wurdt. Doe't Halliday krekt it bestean fan syn peaske-aai bekendmakke hie, tilde it dêr eltse dei op fan 'e avatars, mar tsjintwurdich komme inkeld de alderfêsthâldendste gunters der noch út en troch, lykas Wade. By it besjen fan in petear tusken Halliday en Morrow dy't it hawwe oer de feroarings dy't ynherint binne oan foarútgong, seit Halliday dat er wol woe dat er ynstee fan almar foarút te gean ris hiel hurd efterút gean koe. Hoewol't Wade itselde petear al withoefaak folge hat, kriget er diskear ynienen in helder idee.
Nei't i-R0k Sorrento op 'e hichte brocht hat fan 'e wiere identiteit fan Parzival, nimt Sorrento kontakt op mei Wade en besiket him om te keapjen, in oanbod dat Wade ôfstegeret. Dêrop besiket Sorrento en romje Wade út 'e wei troch it diel fan The Stacks op te blazen dêr't Wade, dy't wees is, ynwennet by syn muoike Alice en har frijer Rick. Wade is dêr lykwols net en syn besykjen om syn muoike te warskôgjen mislearret. De ûntploffing fynt plak, wêrby't net inkeld Alice en Rick, mar ek in grut tal fan harren buorlju omkomme. As Wade, om syn freonen te warskôgjen, weromkeart nei it skûlplak dêr't er syn lichem 'efterlit' as er de OASIS binnengiet, wurdt er dêr troch ûnbekende man oermastere.
Opbringst
Ready Player One brocht yn 'e bioskopen yn 'e Feriene Steaten en Kanada $137,7 miljoen op, en yn alle oare lannen en territoaria $445,2 miljoen. Wrâldwiid kaam de opbringst dêrmei út op $582,9 miljoen. Ofset tsjin it budget fan $155 oant 175 miljoen betsjut dat in winst fan teminsten $407,9 miljoen, hoewol't dêr de marketingkosten noch wol ôf moatte. De webside Deadline Hollywood berekkene de skjinne winst op $142,9 miljoen.
Hindrik VI, Diel 3
Ynhâld
It stik begjint daliks dêr't Hindrik VI, Diel 2 ophold, as nei it bloedbad dat de yorkisten yn 'e Earste Slach by St. Albans ûnder de lankestrianen oanrjochte hawwe kening Hendrik VI op oantrún fan syn frou, Margareta fan Anzjû, nei Londen ta flechtet, efterfolge troch syn fijannen. De foarnaamste dêrfan binne de hartoch fan York, dy't fynt dat it keningskip him takomt, en de greve fan Warwick. As York yn Londen arrivearret, nimt er plak op 'e troan, mei as gefolch dat der yn it Ingelske parlemint in konfrontaasje plakfynt tusken de yorkisten en de lankestrianen. Under bedriging fan Warwick giet Hindrik mei York in oerienkomst oan dy't ynhâldt dat er sels kening bliuwe sil, mar dat it keningskip nei syn dea oergean sil op York en dy syn neiteam. Hindrik syn oanhingers sjogge dat as ferrie, en litte him dêrop yn 'e steek. Under lieding fan keninginne Margareta en kroanprins Edwert sette sy de striid tsjin 'e yorkisten fuort. Under harren is ek Clifford, dy't syn te St. Albans troch de yorkisten fermoarde heit wreekje wol.
Fûgels (toanielstik)
Ynhâld
As Pistetairos en Euelpides wer foar 't ljocht komme, moatte se gnize om harren mar heal slagge transformaasje. Nei der wat op ompraat te hawwen, neame se de stêd yn 'e loft Wolkenskoekoeklân. Pistetairos oarderet syn maat om tafersjoch te hâlden op it oanlizzen fan 'e stedsmuorren, wylst er sels lieding jout oan in earetsjinst oan 'e fûgels yn har hoedanichheid fan 'e nije goaden. Under de earetsjinst wurdt er aloan en mar wer lestich fallen troch ûnwolkomme besikers, mei dêrûnder in rimelder dy't yn 'e nije stêd de posysje fan stedsdichter begearet; in orakelsutelder mei prosfesijen te keap; de ferneamde lânmjitter Meton dy't in stedsplattegrûn oanbiedt; in ryksynspekteur út Atene dy't der wat foar himsels útslaan wol; en in statuteferkeaper dy't in espel wetten besiket te sliten dy't oarspronklik foar in hiele oare stêd skreaun binne. Pistetairos jaget al dy ynkringers ien foar ien fuort en giet dan wer nei binnen ta om syn earetsjinst ôf te meitsjen. Underwilens stelle de fûgels fan it koar eigen wetten foar, lykas in ferbod op it fangen, finzen hâlden, opfoljen en opiten fan fûgels. Se warskôgje it publyk dat dat mar better dit toanielstik yn 'e toanielwedstryd it earste plak tapartsje kin as it net ûnderskiten wurde wol.
Pistetairos komt wer op om in boadskipper te moetsjen dy't rapportearret dat troch de gearwurking fan alderhanne soarten fûgels de stedsmuorren al steane. Dan komt der in twadde boadskipper oan mei it nijs dat ien fan 'e Olympyske goaden troch de ferdigening hinne glûpt is. Der wurdt in driuwjacht organisearre, en úteinlik wurdt de goadinne Iris finzen nommen. Nei't Pistetairos har ûnderfrege en misledige hat, mei se weromkeare nei har heit Seus om har oer har behanneling te bekleien. Se is noch mar kwealk ôfset of in trêde boadskipper bringt it nijs dat myriaden minsken har no by de nije stêd yn 'e loft oanslute wolle. Sa't dus al oankundige is, arrivearret der in nij espel ûnwolkomme lju, wêrûnder in opstannige jongfeint dy't derfan dreamt om syn heit op 'e bealch te jaan; de ferneamde dichter Kinesias, dy't wartaal útslacht as syn dichterlikheid him oermânsk wurdt; en in plysjeferklikker dy't alhiel yn hegere sfearen rekket by de gedachte om op wjukken slachtoffers te ferfolgjen. It hiele soadsje wurdt troch Pistetairos ôfpoeiere.
In folgjende besiker is de titaan Prometeüs, dy't him ûnder in parasol ferskûlet om't er in fijân fan Seus is en mient dat er sa út 'e himel wei net sjoen wurde kin. Hy is inkeld kommen om Pistetairos goede rie te jaan: de Olympyske goaden komme suver om fan 'e honger no't de offerjeften fan 'e minsken harren net mear berikke. Se wolle wol graach omlyk, mar Pistetairos moat net mei harren ûnderhannelje oant Seus ree is om sawol syn skepter as syn mêtresse Soevereiniteit, dy't by Seus thús de broek oan hat, oer te langjen. Prometeüs is noch mar krekt fuort of der arrivearret in delegaasje fan 'e Olympus, dy't út namme fan Seus ûnderhannelje wol. De delegaasje bestiet út Seus syn broer Poseidon, de sûgige geweldner Hêraklês en de noch dommere barbaarske god fan 'e Triballiërs. Pistetairos kin Hêraklês mei wurden maklik oer, en Hêraklês leit de barbaarske god syn wil op, dat Poseidon komt allinnich te stean. De delegaasje akseptearret al Pistetairos syn betingsten. Hy wurdt ta kening útroppen troch in himelske heraut, en kriget fan 'e wûnderkreaze Soevereiniteit de skepter fan Seus oerlange. De feestlike kliber set ôf ûnder it sjongen fan in brulloftsliet.
De Koalebranders
Ynhâld
Nei't de koalebranders dêrmei ynstimme, beslút Dikaiopolis dat er wol wat help brûke kin, dat hy set nei it hûs fan syn buorman ta, de grutte trageedzjeskriuwer Euripides, dy't derom bekendstiet dat er in elk wol mei wurden oer kin. Mar it docht bliken dat Dikaiopolis inkeld in kostúm liene wol, út 'e trageedzje Telefus, wêryn't de held himsels ferklaait as in bidler. Dat, ferklaaid as in tragyske held ferklaaid as in bidler, en mei syn holle op it hakblok, leit Dikaiopolis oan 'e koalebranders út dat de oarloch begûn is om 'e ûntfiering fan trije prostituees, en doe oan 'e gong holden troch profiteurs dy't hannelen út klearebare eigenbelang. De helte fan syn taharkers rekket troch syn ferhaal oertsjûge fan syn gelyk, mar de oare helte net, en der brekt in gefjocht út tusken syn oanhingers en syn tsjinstanners. Dêr komt pas in ein oan as de (histoaryske) Ateenske legeroerste Lamachus, ek al in buorman fan Dikaiopolis, troch it leven nei bûten ta lokke wurdt en dan regaad makket.
Steppelemming
Status
De steppelemming hat de IUCN-status fan "net bedrige", om't er yn syn ferspriedingsgebiet noch rûnom foarkomt. Yn dielen fan Kazachstan en Ruslân, fral yn súdlik Sibearje, wurdt er as ûngedierte beskôge, om't er dêr faak grutte skea tabringt oan lânbougewaaksen troch se oan te fretten.
Sutfen
Sutfen (Nederlânsk: Zutphen, Nedersaksysk: Zutfent) is in stêd yn de gemeente Sutfen yn de provinsje Gelderlân oan de rivier de Isel. De gemeente hat ynwenners  en in oerflak fan 42,26 km², wêrfan 1,79 km² wetter. De stêd sels hie yn 2021 39.705 ynwenners
Yn 2005 is de eardere oanswettende gemeente Warnsveld fúzearre mei Sutfen.
Sivile arsjitektuer
De Boergonjetoer is in geskutstoer út 1457 mei muorren fan hast fjouwer meter dik, boud yn de Geldersk-Boergonjeske oarloch. Dûmny Johannes Florentius Martinet skreau om 1770 hinne yn it út 1741 datearjende teekoepeltsje syn wrâldferneamde Katechismus der Natuur.
Rjochtspraak
Sutfen is hjoed de dei in wichtich juridysk sintrum. In rjochtbank, it opliedingsynstitút foar de rjochterklike macht (Stúdzjesintrum Rjochtspleging; SSR), regionaal opliedingssintrum en (praktyk)trainingssintrum foar de plysje, de plysje-akademy (foar resjersjeurs) en in ynternasjonaal plysje-konferinsjesintrum yn Huis 't Velde (yn Warnsveld, 2 km fan Sutfen), JPC De Sprengen (jeugdige delinkwintenten) en de Penitinsjêre Ynrjochting Ooyerhoek (mearderjierrige delinkwinten), ûnderdiel fan PI Achterhoek.
Dêrneist draacht de oanwêzichheid fan in soad ûndersteunende tsjinsten en in grut oantal abbekatekantoaren by oan de namme fan Sutfen op duit mêd.
Bestjoerlike yndieling
Inkelde jierren lyn hat de gemeente Sutfen de yndieling fan de wiken folslein feroare troch wiken gear te foegjen en oare nammen te jaan. Sa is de wyk 'Noordveen' ûntstien wêrtroch’t de hiele noardlike stêd mei û.o. it Deventerwegkwartier en Voorsteralleekwartier'' falle soe. De grutte mearderheid fan de Sutfeners hat lykwols noch nea fan it begryp 'Noordveen' heard. Tusken it sintrum en De Hoven leit de rivier de Isel; dochs binne dy wiken ta in 'wyk' kombinearre. Warnsveld, in apart doarp, wurdt troch de gemeente no as 'wyk' rekkene.
Wangpûde
Der sitte lykwols ek neidielen oan it hawwen fan wangpûden. As der in skerp foarwerp yn komt dat de wangpûde oan 'e binnenkant ferwûnet, jout dat gauris yn in ûntstekking en de foarming fan in abses. En as dat úteinlik knapt, en it bist kriget de pus binnen, dan komt it wol foar dat it dêr dea oan giet. By hamsters dy't as húsdier holden wurde, moat men der fierders goed om tinke dat men se gjin nútsjesmoar (pindakaas) en oar soksoarte kleverich guod fuorret, want hoewol't se it graach meie, kin it yn 'e wangpûden hurd wurde. Dan krije se it der net mear út en kin de wangpûde ûntstutsen reitsje.
Iepenbiering fan Paulus
De Iepenbiering fan Paulus is in algemien as apokryf beskôge kristlike religieuze tekst, besibbe oan it Nije Testamint fan 'e Bibel. It is in fjirde-iuwsk pseudepigrafysk geskrift ûnder de namme fan 'e apostel Paulus, dat in fizioen fan 'e himel en de hel beskriuwt. Der bestiet in Etiopyske ferzje wêryn't de Faam Marije it plak fan Paulus ynnimt as de ûntfangster fan it fizioen, dy't bekendstiet as de Iepenbiering fan de Faam.
Berchlemming
Fersprieding
De berchlemming komt foar yn hiel sintraal en noardlik Noarwegen, mar yn Sweden libbet er allinnich yn it uterste noarden fan it lân en yn it westen, yn it Skandinavysk Heechlân. Fierders komt er foar yn noardlik Finlân, yn it uterste noarden fan 'e autonome republyk Kareelje, dy't ûnderdiel útmakket fan 'e Russyske Federaasje, en op it Russyske Kola-skiereilân (it gebiet súdlik en súdwestlik fan 'e havenstêd Moermansk).
Iepenbiering fan Tomas
De Iepenbiering fan Tomas is in algemien as apokryf beskôge kristlike religieuze tekst, besibbe oan it Nije Testamint fan 'e Bibel. It is in pseudepigrafysk geskrift ûnder de namme fan 'e apostel Tomas, dat in fizioen fan 'e Einichste Dei en it Lêste Oardiel beskriuwt, en dat fierhinne as in wat ôfwikende ferzje fan 'e Iepenbiering fan Jehannes beskôge wurde kin, sij it skreaun op in wat minder riedselige en mystike wize.
Amerikaanske gerslânwrotmûzen
De Amerikaanske gerslânwrotmûzen (wittenskiplike namme: Mynomes) binne in ûnderskaai fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (Mammalia), it skift fan 'e kjifdieren (Rodentia), de famylje fan 'e wrotmûseftigen (Cricetidae), de ûnderfamylje fan 'e wrotmûzen (Arvicolinae), de tûke fan 'e fjildmûzen (Arvicolini) en it lyknammige skaai fan 'e fjildmûzen (Microtus). Ta dit ûnderskaai hearre acht soarten út Noard- en Midden-Amearika.
Wurken en Dagen
Ynhâld
Yn Wurken en Dagen beskriuwt Hesiodos hoe't er fan syn heit oan 'e foet fan 'e berch de Helikon, yn 'e Grykske lânstreek Boeoasje, in boerespultsje urf. Syn broer Perses ferkwânsele syn eigen erfdiel, en kaam doe werom om Hesiodos syn besit te ûntnaderjen. Dêrta spande er in rjochtsaak tsjin Hesiodos oan, en kocht er de rjochters om sadat dy him yn it gelyk stelle soene. It dichtwurk befettet dan ek in fûleindige oanfal op ûnrjochtfeardige rjochters. Wat syn broer oangiet, skynt Hesiodos tocht te hawwen dat it mear sin hawwe soe as er Perses it boerewurk learde as dat er him jild of besittings joech dy't er dochs allinne mar wer weigrieme soe. Dat soe de reden wêze om Wurken en Dagen te skriuwen, dat foar in grut part yngiet op it hoe en wat fan it buorkjen. Dêrnjonken jout Hesiodos syn broer ek in protte moralisearjend advys oangeande hoe't er syn libben heart te lieden.
Edwert III (toanielstik)
Edwert III, yn it Ingelsk: Edward III (folút eins: The Reigne of King Edward the Third, "It Regear fan Kening Edwert de Tredde"), is in toanielstik fan ûnbekend auteurskip út 'e Elizabetaanske Tiid, dat basearre is op (in diel fan) it bewâld fan 'e Ingelske kening Edwert III, dy't regearre fan 1327 oant 1377. It stik waard yn 1597 anonym publisearre, wat net ûngewoan wie foar dy tiid. Der wurdt gauris beweard dat Edwert III foar in part of sels hielendal skreaun is troch de wiidferneamde Ingelske skriuwer en dichter William Shakespeare, en it stik wurdt sadwaande ta de Shakespeariaanske apokrifa rekkene.
Iepenbiering fan Petrus
De Iepenbiering fan Petrus is in algemien as apokryf beskôge kristlike religieuze tekst, besibbe oan it Nije Testamint fan 'e Bibel. It is in twadde-iuwsk pseudepigrafysk geskrift ûnder de namme fan 'e apostel Petrus, dat in fizioen fan 'e himel en de hel beskriuwt. Dizze tekst moat net betize wurde mei de Gnostyske Iepenbiering fan Petrus, dat in hiel oare tekst is.
Feltenwrotmûs
De feltenwrotmûs waard yn 1963 foar it earst beskreaun en erkend, mar sûnt is der net in protte ûndersyk nei dien, en neffens de IUCN binne der te min gegevens oer beskikber om in ynskatting oer de status te meitsjen. De feltenwrotmûs wurdt soms beskôge as in ûndersoarte fan 'e saviwrotmûs (Microtus savii).
De Fleurige Wyfkes
Ynhâld
As er foar de twadde kear frou Ford besiket, komt frou Page al hiel gau wer te warskôgjen dat Ford thúskomt. Op 'e nij wolle de froulju Falstaff yn 'e waskkoer ferskûlje, mar dêr trapet er gjin twa kear yn. Ynstee witte se him safier te krijen dat er him ferklaait as de fette âlde muoike fan frou Ford har tsjinstfaam. Ford besiket fannijs om syn frou te betraapjen, mar hy treft inkeld de grouwe âld muoike oan, dy't er net sjen of luchtsje kin, dat hy jout it minske in wan bruien en smyt har út 'e hûs. Bûnt en blau slein beklaget Falstaff syn ûngelok.
Uteinlik fertelle de froulju harren mannen oer de grappen dy't se mei Falstaff úthelle hawwe, en mei-inoar betinke se noch in lêste plan om him foar it hiele doarp foar gek te setten. Se sizze tsjin Falstaff dat er him ferklaaie moat as Herne de Jager (in Angelsaksyske wâldgod dy't foarsteld waard mei in hartegewei op 'e holle), en dat er harren dan opwachtsje moat ûnder in âlde iik yn it Wâld fan Windsor (no it Grutte Park fan Windsor). Dan ferklaaie se in stikmannich fan 'e jongerein as wâldgeasten mei de opdracht om Falstaff te knipen en te pripkjen en op oare manearen te gnjirdzjen. Under de ferklaaide jongerein is ek Anne Page. Har heit wol har yn it wyt klaaie en seit tsjin Slender dat er yn 'e gaos gau-gau it fanke yn it wyt skake moat. Har mem wol har yn it grien klaaie en seit itselde tsjin dokter Caius oer it fanke yn it grien. Anne en Fenton spanne gear om oaren yn it wyt en it grien te klaaien en tegearre út te naaien.
Janine Lindemulder
Janine Lindemulder, folút: Janine Marie Lindemulder (La Mirada (Kalifornje), 14 novimber 1968), is in rêstend Amerikaansk neakenmodel, stripper, pornografysk aktrise, pornoregisseur, pornoprodusinte en mainstream-aktrise, wa har efternamme oft ek wol misstavere wurdt as Lindemuller, hoewol't se har ûnder har karriêre yn 'e regel koartwei Janine neame liet.
Geslacht (sekse)
Maatskiplike aspekten
Mar oan 'e oare kant komt it ek geregeldwei foar (sij it yn it Westen hieltyd minder) dat beskate aktiviteiten of foarsjennings foarbeholden binne oan ien geslacht, yn 'e regel de man. Dêrby kin men tinke oan it ferfoljen fan bestjoersfunksjes (bgl. binnen de SGP) of fan it preesterskip (bgl. binnen de Roomsk-Katolike Tsjerke). Fierders wolle beskate groepearrings yn fral de islamityske wrâld froulju (famkes) útslute fan it krijen fan ûnderwiis, en meie froulju yn Saûdy-Araabje net autoride. Ek besteane der yn in soad lannen klaaiïngsfoarskriften dêr't benammen froulju har oan tsjinje te hâlden. Oarsom is it froulju yn it Westen no wol tastien om in broek te dragen, mar wurde manlju mei jurken of rokken oan noch altyd net akseptearre. Ek kinne froulju yn formele sitewaasjes folle kleuriger klean oan hawwe as manlju, fan wa't by sokke gelegenheden in stimmich pak yn griis, brún of swart ferwachte wurdt.
De Balling
Fryske oersetting
De Fryske oersetting fan The Wanderer ferskynde yn 1987 yn it tydskrift HJIR, ûnder de titel De Balling, mei in ynformative ynlieding fan 'e oersetter. Dy oersetter wie Klaas Bruinsma, dy't letter benammentlik bekend wurden is troch syn ferfrysking fan Homêros syn Ilias en Odyssee en in hiele rige Aldgrykske toanielstikken fan skriuwers as Sofokles, Aiskylos, Euripides en Aristofanes.
Lyk om Lyk
Fryske oersetting
Measure for Measure waard ûnder de titel Lyk om Lyk yn it Frysk oerset troch Douwe Kalma. Yn 1962 waard it publisearre troch de Fryske Shakespeare Stifting te Drachten, as ûnderdiel fan harren omnibusútjefte Shakespeare's Wurk Dl. III, yn 'e mande mei de fertalings fan guon oare Shakespeariaanske komeedzjes, lykas De Fleurige Wyfkes, Nei Jim Beleavjen en Folle Spul om Neat.
Albi
Erfgoed
Alder dan it Palais des Papes fan Avignon is it Palais de la Berbie, it eardere biskoplike paleis fan Albi en it hjoeddeiske museum van Toulouse-Lautrec. It is ien fan de bêst bewarre kastielen fan it lân dat oan it ein fan de 13e iuw foltôge waard. De namme komt fan it Oksitaanske wurd Bisbia, dat bisdom betsjut.
Albi waard om de oarspronklike katedraal en de biskoplike gebouwen hinne boud. De histoaryske stêd hat in oerflak fan 63 hektare. Tegearre mei Toulouse en Montauban is Albi ien fan de yn reade bakstien yn de Languedoc-styl boude stêden.
Wâl
By rivieren hat men it gauris oer de rjochterigge en de lofterigge; dat hat der neat mei te krijen hoe't men derfoar stiet, mar is bûn oan 'e streamrjochting. As men mei de rêch nei de boarne fan 'e rivier stiet (en dus streamôf sjocht), hat men de rjochterigge rjochts en lofter lofts, mar as men mei de rêch nei de riviermûning stiet (en dus streamop sjocht), hat men de rjochterigge lofts en de lofterigge rjochts.
De Ule en de Nachtegeal
Oerlevering en auteurskip
As skriuwer wurdt tradisjoneel Nikolaas fan Guildford neamd, dy't inkeld út 'e tekst fan it gedicht bekend is. Dêrby moat opmurken wurde dat guon saakkundigen fan tinken binne dat dizze Nikolaas fan Guildford nea bestien hat, mar optocht is troch de wiere, anonime skriuwer. Yn dy hoedanichheid binne ferskate tsjerklike persoanen neamd, wêrûnder in benediktynske non út 'e Abdij fan Shaftesbury. It religieuze gedicht La Passyun Jhu Christ, dat yn Jesus College MS 29 oan De Ule en de Nachtegeal foarôfgiet, hat in oantekening dy't hawwe wol dat it oarspronklik in ekstra kwatryn omfette, wêryn't ymplisearre waard dat dat gedicht skreaun wie troch in Jan fan Guildford, dy't mooglik famylje fan Nikolaas west hawwe kinne soe.
Stiente
Ut stienten wurde mineralen, ertsen of eleminten (koartom: dylchstoffen) fan ekonomysk belang wûn. Stiente sels kin ek in weardefolle helpboarne wêze, bygelyks as it tapast wurdt as natoerstien, lykas granyt of moarmer.
Pyreneeske wrotmûs
Fersprieding
De Pyreneeske wrotmûs komt foar yn 'e Frânske en de Spaanske Pyreneeën en yn Andorra, en op it Ibearysk Skiereilân fierders yn Spaansk Baskelân. Yn Frankryk strekt syn ferspriedingsgebiet him út oer it hiele súdwesten fan it lân, oan súdlik Bretanje ta.
Reade wrotmûs
Hâlden en dragen
Elts jier binne de oantallen reade wrotmûzen yn it foarjier it leechst, mei't yn 'e winter alle âlde, sike en op oare manearen swakke eksimplaren ôfstoarn binne. Geandewei de maityd en de simmer winne se yn oantal oan, om oan it begjin fan 'e hjerst in hichtepunt te berikken, foar't mei delgeande temperatueren in nije perioade fan stjerte oanbrekt. Yn Skandinaavje binne fan 'e reade wrotmûs populaasjesykly bekend wêrby't se ienris yn 'e 4 of 5 jier in tige hege populaasjetichtens berikke, folge troch in jier dat se suver net te besjitten binne. Wat fierder oft men nei it suden ta komt, wat minder oft sokke dramatyske populaasjeskommelings foarkomme. Under normale omstannichheden bedraacht de populaasjetichtheid 5-100 eksimplaren de ha, ôfhinklik fan 'e tiid fan it jier en de waarsomstannichheden. Reade wrotmûzen kinne oant 2 jier âld wurde, mar libje yn it wyld ornaris mar in fearnsjier. De gefaarlikste rôfdieren binne foar har de foks, harmeling, wezeling, Jeropeeske nerts, reade wikel, mûzefalk en guon ûlesoarten. left|thumb|250px|In reade wrotmûs.
Foarkommen yn Nederlân en Fryslân
Yn Nederlân komme reade wrotmûzen algemien foar yn grutte dielen fan it lân, de dúngebieten oan 'e kust ynbegrepen. Op 'e Siuwske eilannen ûntbrieken se foarhinne, mar dêr lykje se ûnderwilens de dunen kolonisearre te hawwen. Se hâlde oer it algemien net fan grutte iepen gebieten, al komme se yn 'e Flevopolders rûnom foar. Op 'e Fryske Klaai, it Hegelân fan Grinslân en yn it Noardhollânske West-Fryslân ûntbrekke se lykwols fierhinne, krektlyk as op Flylân, it Amelân en Skiermûntseach. Op Skylge bestiet wol in populaasje reade wrotmûzen, en op Teksel ek. left|thumb|200px|De reade wrotmûs fan deunby.
Gielwangwrotmûs
Biotoop en hâlden en dragen
Gielwangwrotmûzen libje yn in biotoop fan fochtich nullewâld, deunby streamend wetter of sompen. Se lizze mûzerillen oan troch de boaiemfegetaasje en grave ûndergrûnske hoalen. Dêrby libje se almeast yn koloanjes. As der ûnrie driget, uterje se in piipjend of fluitsjend lûd om koloanjegenoaten te warskôgjen. De gielwangwrotmûs libbet fierhinne fan gerzen, koarstmoassen en beien. Hy hâldt gjin wintersliep, mar is it hiele jier rûn aktyf, meastal by tsjuster en yn 'e skimer. Hjerstmis leit er yn syn hoale itensfoarrieden oan foar de winter. De wyfkes bringe nêsten fan 7-10 jongen te wrâld. De populaasjetichtheid kin fan jier oant jier tige fariëarje.
Reade wrotmûs
Biotoop
Reade wrotmûzen jouwe de foarkar oan leaf- en mingd wâld mei frijwat strewelleguod of oare ûndergroei en in tsjûke laach blêden op 'e grûn. Se komme ek foar yn jonge oanplant en nullewâld, houtwâlen, boskrânen, hagen, lossteande strewellen en oare ticht leechhout, oan riviersiggen en yn sompen en parken. Yn 'e Frânske Alpen binne se oant 2.400 m hichte oantroffen, al liket de boppegrins fan har biotoop yn 'e regel om 'e 1.800 m hinne te lizzen.
Friesch-Noordhollandsche Stoombootmaatschappij
thumb|250px|Ien fan de Stânfries-boaten oan de Willemskade yn Ljouwert, 1890
De Friesch-Noordhollandsche Stoombootmaatschappij farde sûnt 1876 mei fjouwer skippen (Friesland I-IV) fan Ljouwert op en del nei Amsterdam. Dêrneist rjochten yn 1898 de op Hollân farrende Fryske beurtskippers meiïnoar in rederij op, de Leeuwarder Stoombootmaatschappij mei trije skippen (Stânfries, I-III). Nei fûle konkurrinsje fusearren dizze beide yn 1901 ta de Nieuwe Leeuwarder Stoombootmaatschappij, mei sân skippen yn deitsjinst op Amsterdam en de Saanstreek.
Greidwrotmûs
Status
De greidwrotmûs hat de IUCN-status fan "net bedrige", om't er yn it grutste part fan syn ferspriedingsgebiet noch rûnom foarkomt. Troch boeren wurdt er faak as skealik ûngedierte sjoen om't er lânbougewaaksen oanfret. Sadwaande wurdt er yn it suden fan syn areaal (yn it noarden is lânbou net mooglik om't it der te kâld is) bestriden mei fallen, stekken en pestisiden. Behalven dat se skealik binne foar de lânbou kinne greidwrotmûzen sykten oerbringe lykas de sykte fan Lyme en, yn teory, de bûdepest.
Muskusrôt
Algemien foarkommen
De muskusrôt is lânseigen yn it grutste part fan Noard-Amearika, útsein allinnich it Arktyske noarden fan Kanada en Alaska en dielen fan it súdwesten (súdlik Kalifornje, súdwestlik Arizona en dielen fan Teksas en Louisiana). Yn Floarida, dêr't syn ekologyske nys ferfolle wurdt troch de Floaridawetterrôt (Neofiber alleni), ûntbrekt er ek. Hy komt wol foar yn in lyts noardlik hoekje fan Meksiko.
Status
Yn Nederlân, Belgje en Dútslân wurdt de muskusrôt beskôge as skealik ûngedierte, mei't er troch syn gegraaf de diken ûnderminet, wat yn gefal fan stoarmfloeden foar nuodlike sitewaasjes soargje kin. Sadwaande wurdt it bist hjir bejage, wat fral bart mei fallen en klammen. Yn Nederlân waarden yn 2013 foar it earst sûnt 1973 minder as 100.000 muskusrotten fongen. Yn Fryslân is de bestriding fan muskusrotten in ferantwurdlikheid fan it Wetterskip Fryslân.
Gryksk-Otterdokse Tsjerke fan Jeruzalim
Skiednis
Tsjin 'e tiid fan 'e Joadske Bar Kochba-opstân (132-136) wiene de kristenen weromkeard nei Jeruzalim. Om 'e Joaden te straffen, makken de Romeinen de stêd, nei't se de opstân delslein hiene, ta in Romeinske koloanje en waard it omneamd ta "Aelia Capitolina". It grutste part fan 'e joadske befolking fan Judeä waard ta slaaf makke en rekke fersille oer it hiele Romeinske Ryk. Mei't it Romeinske regear de kristenen as in joadske sekte beskôge, waarden sy it slachtoffer fan deselde represaillemaatregels. Yn Jeruzalim bleau mar in lytse kristlike minderheid oer, dy't lykwols trochgie mei it oanstellen fan eigen biskoppen. De earste sechstjin dêrfan (fan Jakobus de Rjochtfeardige oant Judas Kyriakos) wiene Joaden, wylst alle oaren, begjinnend mei Markus, yn 135, fan oar etnysk komôf wiene.
De Keapman fan Feneesje
Eftergrûn
De Keapman fan Feneesje kin sjoen wurde as in fuortsetting fan 'e Elizabetaanske tradysje oangeande joaden. De foarside fan 'e earste útjefte hie de ûndertitel "With the extreme cruelty of Shylock the Jew towards the said merchant [...]" ("Mei de skriklikste wreedheid fan Shylock de Joad foar de neamde keapman oer [...]"), wat suggerearret dat Shylock as de grutte smjunt fan it stik sjoen wurde moast. Ien ynterpretaasje is dat Shakespeare de genede fan 'e kristlike personaazjes kontrastearje litte woe mei de wraaksuchtigens fan 'e joad, dy't fanwegen syn godstsjinst gjin begryp hawwe koe fan genede. Yn it ferlingde dêrfan soe dan de twongen bekearing fan Shylock oan 'e ein fan it stik bedoeld wêze kinne as in happy end, mei't yn 'e kristlike optyk fan dy tiid joaden ommers yn 'e hel kamen, wylst se troch bekearing ta it kristendom rêden wurde koene. Mar hoe't Shakespeare it ek bedoeld hawwe mei, De Keapman fan Feneesje is troch de iuwen hinne tankber brûkt troch joadehaters om harren ideeën út te dragen. Sa waard it toanielstik bgl. yn nazy-Dútslân by wize fan propaganda útstjoerd koart nei de Kristalnacht fan 1938.
Fryske oersetting
The Merchant of Venice waard ûnder de titel De Keapman fan Veneesje yn it Frysk oerset troch Douwe Kalma. Yn 1959 waard it publisearre troch de Fryske Shakespeare Stifting te Drachten, as ûnderdiel fan harren omnibusútjefte Shakespeare's Wurk Dl. II, yn 'e mande mei de fertalings fan twa oare Shakespeariaanske komeedzjes: In Midsimmernachtdream en De Fekke Nuet.
Albaneesk-Otterdokse Tsjerke
De Albaneesk-Otterdokse Tsjerke, of eins de Otterdokse Autosefale Tsjerke fan Albaanje (Albaneesk: Kisha Ortodokse Autoqefale e Shqipërisë) is in autosefale (selsbestjoerende) kristlike tsjerke fan eastersk-otterdokse sinjatuer, dy't yn kommuny ferkeart mei de oare eastersk-otterdokse tsjerken en ûnder it bewâld stiet fan 'e aartsbiskop fan Albaanje, dy't residearret yn 'e Albaneeske haadstêd Tirana. It is ien fan 'e jongste eastersk-otterdokse tsjerken, wêrfan't it selsbestjoer pas yn 1937 erkend waard. Hoewol't de Albaneesk-Otterdokse Tsjerke it nominale gesach fan 'e patriarch fan Konstantinopel erkent, hat dy yn 'e praktyk yn Albaanje neat yn 'e molke te krommeljen. De tsjerke brûkt it Albaneesk en it Hellenistysk Gryksk, de taal fan it Nije Testamint, as tsjerketaal (ôfhinklik fan 'e etnyske gearstalling fan 'e oangeande gemeente út etnyske Albanezen of etnyske Griken), en hat likernôch in heal miljoen leden.
Ear (lichemsdiel)
Middenear
It middenear bestiet út 'e trommeholte dy't normaalwei fol sit mei lucht, en dy't fia de buis fan Eustachius yn ferbining stiet mei de kielholte. Dy ferbining soarget derfoar dat de luchtdruk yn it middenear gelyk bliuwt mei dy fan 'e bûtenlucht. (As de druk fan 'e bûtenlucht op 'e iene of oare manear ynienen dochs folle grutter wurdt, bgl. as men de mûle tichthâldt by it ôfsjitten fan in kanon, dan kin it trommeflues knappe.)
Fjildmûs
Biotoop
Fjildmûzen jouwe de foarkar oan koarte, net al te wiete greiden en ikkers, wyngerds, berms, diken en kultuerlân yn it algemien. Se kinne lykwols oerlibje yn alderhanne biotopen útsein tichte wâlden, en komme sadwaande ek wol foar op heide, braaklizzend lân en grutte oerwoekere tunen. Yn gebieten dêr't soks ta de mooglikheden heart (d.w.s. bûten Nederlân) hawwe se it leafste terrein dat in bytsje gloaiend is. De fjildmûs konkurrearret mei de ierdmûs (Microtus agrestis) om itselde habitat; as de begroeiïng ienlagich is, is dêrby de fjildmûs yn it foardiel, mar by in trijelagige begroeiïng komt de ierdmûs mear foar. By in tuskenbeiden, twalagige begroeiïng jout de fochtigens de trochslach: as it drûger is, wint de fjildmûs it yn 'e regel, mar as it wieter is, de ierdmûs.
Ierdmûs
Hâlden en dragen
De peartiid duorret by ierdmûzen fan maart/april oant septimber/oktober. De wyfkes smite yn dy perioade nei in draachtiid sa'n 20 dagen 3-5 kear efterinoar in nêst fan 3-7 (mar yn 'e regel 4-5) jongen. Dy ferlitte it nêst al nei 2½ wike, en binne mei 1 moanne geslachtsryp. Sa'n flugge fuortplanting smyt beskate fluktuaasjes yn 'e populaasjetichtheid op, mar net sokke sterke as by de fjildmûs. Yn Ingelân besteane der ienris yn 'e 5 jier populaasjepiken. De trochsneed populaasjetichtheid bedraacht by de ierdmûs 100-300 de ha, mar yn optimale biotopen kin dat oprinne oant wol 1.000-3.000 de ha. Yn it wyld libbet de ierdmûs op syn heechsten oardel jier, mar yn finzenskip kin er wol 3 jier wurde.
Rottekop
Status
Dêr komt noch by dat rottekoppen mar dreech konkurrearje kinne mei de minder spesjalisearre fjildmûs (Microtus arvalis) en ierdmûs (Microtus agrestis). Nei de oanlis fan 'e dammen fan 'e Deltawurken kolonisearre de fjildmûs fanôf Súd-Bevelân it eilân Noard-Bevelân, dat oant dy tiid ta in bolwurk fan 'e rottekop west hie, mar dy't dêr neitiid hieltyd fierder ferkrongen is. Doe't de Noardeastpolder drûchmakke waard, fersprate de rottekop him fanôf it eardere eilân Skoklân oer dat gebiet, mar fierdere ûntwetterings en de ûntginning fan it drûchfallen lân stelden de fjildmûs by steat om 'e rottekop alhiel út it Suderleech te ferdriuwen. Sels yn 'e Biisbosk is de rottekop yn 'e ferdrukking rekke troch de opmars fan 'e ierdmûs. Behalven dat der in morele ferplichting bestiet ta it behâld fan in lânseigen bistesoarte, hat Nederlân by de Konvinsje fan Bern ek ynternasjonaal de needsaak ta de beskerming fan 'e rottekop ûnderskreaun. Sadwaande wurdt der tsjintwurdich fan oerheidswegen tige strang op it behâld fan dizze soarte tasjoen.
Skotten
Namme
De namme "Skotten" is ôfkomstich fan it wurd Scoti, de Latynske namme foar de Gaelen (de Kelten yn it noardwesten fan 'e Britske Eilannen, dêr't behalven de Skotten ek de Ieren en de Manksen ta hearre). Yn it Ingelsk hat dizze oantsjutting him ta ferskate foarmen ûntjûn, te witten: Scottish, ['skɔtɪʃ]; Scots, [skɔʦ]; en Scotch, [skɔʧ]. Scottish wurdt mear as eigenskipswurd brûkt (Frysk: "Skotsk"), wylst Scots mear as haadwurd brûkt wurdt (Frysk: "Skotten"), mar se kinne allebeide sawol eigenskipswurd as haadwurd wêze. De foarm Scotch is ferâldere en is tsjintwurdich eins inkeld noch yn gebrûk foar produkten fan Skotske makkelei, benammen iten en drinken, lykas wisky.
Midsiuwen
Yn 1290 ûntstie der troch it útstjerren fan it Hûs Canmore in opfolgingskrisis yn Skotlân wêrby't de troan foarearst leech bleau en it lân regearre waard troch de saneamde beskermhearen. Dat machtsfakuum bea in iepening foar Edwert I fan Ingelân om syn ynfloed yn Skotlân út te wreidzjen, temear om't him troch de Skotten frege waard om as skiedsrjochter te fungearjen tusken de ferskate troanpretendinten. Op Edwert syn oanstean waard yn 1292 Jan fan Balliol, byneamd Jan Leechmantel, ta kening kroane. Doe't dyselde twa jier letter, yn 1294, in bûnsgenoatskip mei de Frankryk, de saneamde Auld Alliance ("Alde Alliânsje") sleat, die Edwert in ynfal yn Skotlân, sette Jan fan Balliol ôf en griep sels de macht.
Demografy en fersprieding
Yn 'e oare Angelsaksyske lannen libje ek in protte Skotten en lju fan Skotsk komôf. De Feriene Steaten allinnich al telle goed 6 miljoen lju fan Skotsk komôf en nochris 5,4 miljoen minsken fan Ulstersk komôf. Yn Kanada wennen yn 2001 4,7 miljoen minsken fan Skotsk komôf, wêrmei't hja nei lju fan Ingelsk en Frânsk komôf yn grutte de trêde etnyske groep fan it lân foarmje. Fral yn 'e kustprovinsje Nij-Skotlân wenje dêr in protte Skotten, en op it dêrta hearrende Kaap Bretoneilân wurdt sels noch hjir en dêr Skotsk-Gaelysk sprutsen. Austraalje hat krapoan 1,8 miljoen ynwenners fan Skotsk komôf en yn Nij-Seelân libje 13.000 Skotten (Nijseelanners fan Skotsk komôf net meirekkene). Men rûst dat sa'n 20% fan 'e oarspronklike kolonisten fan Nij-Seelân út Skotten bestie, dy't har benammen op it Sudereilân nei wenjen set hawwe. Fral de stêd Dunedin, dy't ferneamd is nei de Skotske haadstêd Edinburch, stiet dêr bekend om syn Skotske erfskip. Yn Austraalje setten de Skotske kolonisten har net yn ien beskaat gebiet nei wenjen, mar ferspraten se har ynstee frij gelyk oer it hiele lân.
De jakobityske opstannen
De ôfsetting fan 'e rjochtlike kening Jakobus VII (Jakobus II fan Ingelân) by de Glorieuze Revolúsje fan 1688-1689, fanwegen roomske sympatyen, sette by in protte Skotten in kwea bloed. Jakobus syn oanhingers, de jakobiten, besochten neitiid ferskate kearen him en letter syn erfgenamten wer op 'e troan te krijen. Fuort nei de Glorieuze Revolúsje, yn 1689, brocht John Graham fan Claverhouse, 1e boarchgreve Dundee in Skotsk leger gear om te besykjen en behâldt Skotlân foar de kening, mar hoewol't er yn 'e Slach by Killiecrankie in grutte oerwinning behelle, sneuvele er sels op it slachfjild, wêrnei't syn leger útinoar foel.
Komôf fan de Skotten
Fierders setten omtrint 500 de earste Gaelen (of Skotten) út Ierlân har nei wenjen oan 'e Skotske westkust. Hja namen taal en kultuer mei út Ierlân, en út harren Gaelyske Keltyske taal soe him neitiid it Skotsk-Gaelysk ûntjaan. Ek wiene sy it dy't (yn 'e persoan fan 'e hillige Kolumba) it kristendom nei Skotlân ta brochten. Oan 'e ein fan 'e sechsde iuw waarden de lytse Gaelyske rykjes troch kening Aidan feriene ta it keninkryk Dalriada, dat meitiid wat langer wat mear fergroeid rekke mei it Piktyske keninkryk, oant de Gaelyske kening Kenneth MacAlpin yn 843 op 'e Piktyske troan kaam. Om't bekend is dat de erfopfolging by de Pikten fia de mem rûn, wurdt wol tocht dat Kenneth syn mem in Piktyske prinsesse west hawwe moat.
Licence to Kill (film)
Plot
Bond en Sharkey geane efter de Wavekrest oan, en Bond giet te djipseedûken. Hy kringt it skip binnen troch in gat ûnderyn, dat brûkt wurdt om in miny-ûnderseeër út te stjoeren en binnen te heljen. Oan board komt Bond yn 'e kunde mei Lupe Lamora, de minneresse fan Sánchez, dy't troch Sánchez mishannele wurdt. As er op it dek komt, is er tsjûge fan 'e oankomst fan Sharkey syn boat: Sharkey is ûnderwilens trappearre en fermoarde troch Krest syn trewanten. Bond ûntsnapt troch ien fan Krest syn dûkers te deadzjen, efter it lyk oan oerboard te springen en ûnder wetter it dûkgereid fan 'e man te stellen. As krekt op dat stuit troch in wetterfleantúch in lading drugs ôflevere wurdt, dy't mei de ûnbemanne miny-ûnderseeër nei it jacht ta oerbrocht wurdt, kaapt Bond de miny-ûnderseeër en ferneatiget er de drugs. Dêrnei ûntsnapt er troch him fêst te klampen oan ien fan 'e driuwers fan it wetterfleantúch as dat opstiget. Hy wurdt de beide mannen yn it fleantúch oermânsk, smyt se derút en fljocht fuort mei de $5 miljoen dy't Krest foar de kokaïne betelle hat.
Skotten
Festiviteiten
De Skotske nasjonale feestdei is St. Andrew's Day, op 30 novimber, dat sûnt 2007 yn Skotlân in by wet fêstleine frije dei is. Foar Burns' Night, wijd oan 'e ferneamde Skotsktalige dichter Robert Burns (en holden op Burns syn bertedei, 25 jannewaris), wurde lykwols mear aktiviteiten organisearre, fral yn Skotske mienskippen bûten Skotlân. Tartan Day, op 6 april (de dei dat yn 1320 de Ferklearring fan Arbroath ôfkundige waard) is in resint ferskynsel, dat syn oarsprong fynt yn Kanada.
Ek typysk Skotsk binne de saneamde Highland games, in krêftsport wêrby't men û.m. mei beamstammen smite en grutte stiennen tille moat. Neffens it ferhaal binne de Highland Games ûntstien doe't de Skotten ûnder de Ingelske besetting yn 'e Midsiuwen gjin wapens yn eigendom hawwe mochten. Om harsels dochs ta te rieden op oarloch, begûnen se oan krêftsport te dwaan. Tsjintwurdich wurde der oer de hiele wrâld Highland Games organisearre, en net inkeld mear troch of mei Skotten. De meast ferneamde Highland Games wurde lykwols noch altyd yn 'e Skotske Heechlannen holden, ûnder de Braemar Gathering, yn septimber, dêr't de Britske keninginne altyd de earegast is.
Licence to Kill (film)
Casting
Foar de rol fan 'e antagonist Franz Sánchez suggerearre Albert R. Broccoli syn dochter Tina de akteur Robert Davi. Senarioskriuwer Richard Maibaum, dy't Davi yn 'e tillefyzjefilm Terrorist on Trial: The United States vs. Salim Ajami sjoen hie, sleat him dêrby oan. Yn tarieding op syn rol meat Davi him sels in Kolombiaansk aksint oan en lies er de Bond-roman Casino Royale, wêrnei't er besleat om Sánchez te spyljen as in folslein spegelbyld fan James Bond. Foar de sêne wêryn't in finzenebuske mei him deryn by de brêge del de see yn riidt en hy ûnder wetter ûntsnapt, learde er djipseedûken.
Opbringst
Licence to Kill brocht yn 'e bioskopen yn 'e Feriene Steaten en Kanada $34,6 miljoen op, en yn alle oare lannen en territoaria $121,5 miljoen. Wrâldwiid kaam de opbringst dêrmei út op $156,1 miljoen. Ofset tsjin it budget fan $32 miljoen betsjut dat in winst fan $124,1 miljoen, hoewol't dêr de marketingkosten noch wol ôf moatte. Licence to Kill ûnderfûn yn 'e bioskopen frijwat konkurrinsje fan 'e aksjefilm Lethal Weapon 2, de fantasykomeedzje Ghostbusters II, de aventoerefilm Indiana Jones and the Last Crusade en 'e superheldefilm Batman.