cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Taal
Masinetalen
Masinetalen wurde brûkt om masines te bestjoeren. Guon masinetalen, fral kompjûtertalen, brûke in soad wurden út natuerlike talen, mar de talen binne tige beheind wat it gebiet wat se omskriuwe kinne oangiet.
Twataligens en dûbeltaligens
Yn it ramt fan minderheidstalen komme de begripen twatalich- en dûbeltalichheid gauris op it aljemint.
Steggerda
Steggerda hat  ynwenners.
Tom Clancy
Skriuwkarriêre
De karriêre fan Clancy as skriuwer begûn yn 1982, doe't er úteinsette mei syn wurk oan 'e roman The Hunt for Red October, dêr't er mei trochbrekke soe. It boek, in spionaazjeskriller, gie oer in spesjaal agint fan 'e CIA, Jack Ryan, dy't behelle rekket yn in krisis as in skynber lossleine kaptein fan 'e marine fan 'e Sovjet-Uny mei syn technologysk superieure dûkboat, de Reade Oktober, op 'e Amerikaanske eastkust ta komt. Clancy liet The Hunt for Red October yn 1984 publisearje troch de lytse útjouwerij Naval Institute Press yn Annapolis (Marylân), en krige dêr $5.000 foar útbetelle. Hy dreamde derfan om 5.000 eksimplaren fan syn boek te ferkeapjen; dat waarden der fuort al 45.000. Doe't The Hunt for Red October neitiid priizge waard troch de Amerikaanske presidint Ronald Reagan, giene der 300.000 hardcovereksimplaren en 2 miljoen paperbacks fan oer de toanbank. Dêrmei wie Clancy syn earste roman fuortendaliks in bestseller.
Dinosauriërs
Skiednis
Healwei it Trias komt der in skieding tusken twa dinosaurussoarten, de Saurisia en de Ornitisia. De Saurisia libje fan it Trias oant it Kryt. It wienen allegear lândieren. De wichtichste skiften fan de Saurisia binne Teropoda en Saudopodomorfa. As skaaimerk fan de Saurisia wurdt de bekkenopbou neamd, dy't by de Saurisia in trijepuntich wie. Dêrby is de skambonke nei foaren rjochte, lykas wenst is by reptilen. De Ornitisia libbe yn it lette Trias oant it lette Kryt. Dat wienen plante-itende lândieren. Hja hienen in bekken mei fjouwerpuntich bekken, wêrfan in útsteksel de skambonke nei foaren rjochte is, mar fierders is de skambonke nei efter rjochte. Neffens de yndieling hearre de fûgels by de Ornitisia, sa kin it wêze dat dy groep hjoed de dei noch bestiet. De skieding tusken de Sauropodomorfa en Terapoda hat wierskynlik yn it lette Trias plakfûn. Yn it Jura, 210 oant 240 miljoen jier lyn, begûn Pangea útinoar te skowen wêrtroch de kontininten ûntstiene. Oer lânbrêgen koenen de dinosauriërs noch in skoftlang fan it iene nei it oare kontinint. Yn it Kryt, 140 oant 65 miljoen jier lyn, wienen de kontininten fan inoar skieden. Súd-Amearika waard isolearre, sadat dêr folslein nije, opmerklike soarten ûntstien, de Giganotosaurus bygelyks, in teropoda dy't noch grutter wie as de romrofte Tyrannosaurus út Noard-Amearika en de Argentinosaurus, in tige grutte Sauropode. Itselde barde yn Afrika en Yndia (doe noch in kontinint). Ek yn Sina ûntjoech in oare fauna as yn Noard-Amearika, hoewol't dêr wol lânbrêgen wiene. It is min te roaien hoefolle dinosaurussoarten der west ha, útsein de tsientûzenen fûgelsoarten, wurdt der oer tûzenen en tsientûzen praat. Oan de ein fan it Kryt moatte der sa'n hûnderten soarten west ha.
Sio Bibble
Sio Bibble (útspr.: [ˈsaːi̭oʊ ˈbɪbəl], likernôch: " saai -jo bib -bul") is in fiktyf personaazje fan minder belang út 'e Star Wars-franchise fan 'e Amerikaanske filmmakker George Lucas. Hy is de gûverneur fan 'e planeet Naboo ûnder keninginne Padmé Amidala. Bibble waard yntrodusearre yn 'e film Star Wars: Episode I – The Phantom Menace (1999) en kearde werom yn sa'n lyts roltsje dat it eins suver in cameo wie yn 'e beide oare dielen fan 'e Star Wars-prequeltrilogy: Star Wars: Episode II – Attack of the Clones (2002) en Star Wars: Episode III – Revenge of the Sith (2005). Bibble wie ek te sjen yn twa ôfleverings fan 'e tekenfilmsearje Star Wars: The Clone Wars. It personaazje waard fertolke troch akteur Oliver Ford Davies.
Lettere jierren
Nei ôfrin fan 'e Nabookrisis tsjinnet Sio Bibble it hiele fierdere regear fan Padmé Amidala as har gûverneur. Wannear't hja har beide terminen as keninginne úttsjinne hat, behâldt er syn posysje ûnder har opfolchster, keninginne Réillata, dy har opfolchster, keninginne Jamillia, en dy har opfolchster, keninginne Neeyutnee. Yn 'e jierren nei de abdikaasje fan Padmé ûntwikkelet Bibble in nauwe mentorskipsrelaasje mei har eardere hofdame Saché Adova, dy't er klearstoomt om himsels op te folgjen.
Skolastyk
Mei skolastyk wurdt meastal de midsiuwske filosofy bedoeld (dat in sterk metafisysk karakter hat) en spesifyk de ûnderwiismetoade dy't yn de 11e iuw ta ûntwikkeling kaam yn de stedske skoallen en fierder útboud waard yn de 12e en 13e iuw oan de universiteit. It giet oer in logyske wize fan tinken yn tsjinstellings, in foarm fan dialektyk.
Daniel Rutherford
Doe't Joseph Black de eigenskippen fan koalsoer bestudearre ûntdekte er dat in kears der net yn baarne woe. Hy lei it probleem foar oan syn studint út dy tiid, Daniel Rutherford. Rutherford hâlde in mûs yn in romte mei soerstof oant it bistke dea gie. Doe liet er in kears baarne yn de oerbleaune loft oant de kears útgie. Neitiid baarnde er dêr fosfor yn oant it net mear baarne woe. Doe liet er de loft troch in koalsoer absorbearjende oplossing gean. De oerbleaune loft holp net by it ferbaarnen en in mûs koe der net yn libje.
Klaas Hospes
Klaas Hospes (Ljouwert, 23 augustus 1922 - dêre 19 febrewaris 1999) wie in Frysk kabaretier, konferensier en foardrachtskeunstner.
Aucke van der Werff
Aucke van der Werff (Skettens, 3 septimber 1953) is in Nederlânske politikus foar it Kristen Demokratysk Appèl, CDA.
Teridzert
Skiednis
Healwei de 19e iuw waard der lykas ek yn de oanbuorjende doarpen Alde- en Nijeholtwâlde folop turf groeven. Nij de feanôfgraving waard it lân geskikt makke foar agraysk gebrûk. De feanpolder waard oprjochte, dy't bemealle waard troch wettermûnen, dy't yn 1900 ferfongen waard troch in steamgemaal.
Ferienings
( De list is yn 2023 bywurke mei help fan û.o. de doarpsside. Sjoch foar de meast aktuele ynformaasje oer ferienings op de hiemside fan 'e doarpen)
Eau Claire (Wiskonsin)
thumb|right|Yn it rûn struid ôfbyld fan de Eau Claire Municipal Band. Eau Claire is in stêd yn it midwesten fan Wiskonsin, mei likernôch 66.278 ynwenners (2009). De stêd leit foar it meastepart yn Eau Claire County, dêr't er de haadstêd fan is, en foar in lyts part yn Chippewa County.
Tineke Fopma
Foar it slagjen foar de HBS krige se fan har âlden in reesfyts. Op har njoggentjinde gie de boeredochter nei Grins om dêr Skiednis te studearjen. Al yn har fytstiid joech se skiednisles, earst op de jûn-Mavo yn Goes en op de Kristlike Pedagogyske Akademy yn Middelburch. Letter wurke se as amtner foar de gemeente Bergen-op-Zoom. Se troude mei de hurdfytser Reinier Kole.
Brief fan de Apostels
It Brief fan 'e Apostels wurdt yn 'e regel datearre yn 'e midden fan 'e twadde iuw, en is mei 51 haadstikken fierwei de langste fan alle kanonike en apokrife brieven. De earste tsien haadstikken, likernôch in fyfdepart fan 'e folsleine tekst, is skreaun yn 'e (literêre) foarm fan in brief, sij it sa oerflakkich dat wol dúdlik is dat it nea echt in brief west hat. Yn dy earste tsien haadstikken wurdt de berte, ferrjochting fan wûndertekens en weropstanning út 'e dea fan Jezus Kristus behannele. De oare 41 haadstikken dogge ferslach fan in fizioen en nimme dêrnei de foarm oan fan in dialooch tusken Jezus en de apostels, besteande út likernôch sechstich fragen en antwurden.
Biskopsgrêven
Der is ek in oare ferzje fan it ferhaal. In ôfdieling fan it leger fan Bernhard fan Galen besocht troch Smellingerlân Ljouwert te berikken, mar dat foel net ta. De soldaten namen, nei't sy oer de Suderheide by Drachten Smellingerlân ynkommen wiene, ferskillende rûtes. De grutste groep waard op de Sumarreheide weromslein en begûn te plonderjen. In oar part fan de soldaten hie it op Aldegea foarsjoen. Grytman Haersma hie lykwols de Hegewei trochgrave en barrikadearje litten en boppedat foarkaam heech wetter dat de troep it doarp berikke koe. De Munstersen moasten tebeklûke.
Johannes Draaijer
Draaijer wûn as fjirtjinjierrige boeresoan it kampioenskip fan Gaasterlân foar net-lisinsjehâlders yn Balk. Hy begûn syn KNWU- fytskarriêre op 19 juny 1980 by Fytsferiening Olympia. Nei in skoft by de junioaren waard er yn 1981 amateur. Syn earste oerwinning helle er op 15 juny 1984 yn Ie. De resultaten fan de HTS-yngenieur foelen op en hy kaam by de sponsorformaasje Jo van Aarle Auto's/Ecco Schoenen.
Ben Gazzara
Wurkpaad
Ein jierren 50 wie er mear as ien kear te sjen yn bekende films. Hy hie in rol yn The Anatomy of a Murder (1959) fan Otto Preminger. Letter joech er stal oan de haadrol yn The Bridge at Remagen (1969).
Nuuk
Nuuk (oerset: "it skiereilân", Deensk: Godthåb, oerset: "goede hope") is de haadstêd fan Grienlân, de meast noardlike fan alle haadstêden yn Noard-Amearika en it grutste plak yn Grienlân. It plak leit op in eilân yn it Nuup Kangerlua fjord, oan de eastkust fan de Labradorsee en oan de westkust fan Sermersooq. Nuuk is it kultureel en ekonomysk sintrum fan Grienlân. Op 1 jannewaris 2009 is de gemeente Nuuk opheft en opgien yn de gemeente Sermersooq.
Skiednis
De delsetting fan no stamt út 1721 doe't de Noarske sindeling Hans Egede de earste permaninte Europeeske koloanje en hannelspost stifte op it tichteby lizzende "Hoop-Eilân". De bedoeling fan Egede wie it bekearen fan de Noarske kolonisten, mar hy ûntduts dat dy allegear stoarn wienen (der hie al sa'n 300 jier gjin kontakt mei it heitelân west). Boppedat die bliken dat it gjin gaadlik plak foar in delsetting wie en op 29 augustus 1728 waard Godthåb stifte. thumb|left|Stânbyld fan Hans Egede.
Yn 1908 waard in nije bestjoerlike regeling fan kracht dy't foarseach yn de oprjochting fan twa regionale (parlemintêre) fergaderingen. Dy waarden yn 1950 ferienige en yn Godthåb fêstige. Dêrom lei it foar de hân dat nei de status aparte fan Grienlân yn 1979 it Grienlânske parlemint, it Landsting, ek syn sit yn Godthåb krige. Teffens waard de namme doe feroare yn it Grienlânske Nuuk.
Gilles Jan de Langen
De Langen wurke as projektlieder archeologysk ûndersyk by Archeologysk Advys-buro RAAP yn Amsterdam. Hy wie foar RAAP haad fan de regionale fêstiging Noard-Nederlân. De Langen is redakteur archeology fan de Nieuwe Encyclopedie van Fryslân.
Frjentsjer
Universiteit
thumb|Universiteit fan Frjentsjer Foar de Frânske tiid hie Frjentsjer in universiteit. Pogingen om der op 'e nij in universiteit te krijen binne oant no ta op neat útrûn. Dochs in pear dagen yn it jier kriget Frjentsjer de status fan Akadeemjestêd werom; tusken Kryst en Aldjiersdei wurdt it Krystkongres organisearre. Dit kongres, dat meardere dagen duorret, fynt plak yn 'e Bogt fen Guné, it âldste studintekafee fan Nederlân. It kongres wurdt alle jierren troch de Federaasje fan Fryske Studinteferienings (FFS) organisearre, foar it earst yn 1930.thumb|It [[Stêdhûs fan Frjentsjer.]]
Iepenbier ferfier
It busferfier en de treinferbining wurde beide eksploitearre troch Arriva.
Dirk Fontein de Jong
thumb|Dirk Fontein de Jong Dirk Fontein de Jong (Ikkerwâld, 14 july 1836 - Moarrewâld, 29 jannewaris 1898) wie boer, lid fan Provinsjale Steaten fan 1871 oant 29 jannewaris 1898 en lid fan Deputearre Steaten fan 8 novimber 1881 oant 29 jannewaris 1898. Yn de krisisperioade fan 1882 - 1895 wie De Jong foarsitter fan de Fryske Mij fan Lânbou.
Herman Theodoor Colenbrander
thumb|H.T. Colenbrander Herman Theodoor Colenbrander (Drachten, 13 desimber 1871 - Leien, 8 oktober 1945) wie in Nederlânsk histoarikus.
Yn 1908 waard er beneamd ta lid fan de KNAW. Syn karriêre rekke besmoarge troch in saak yn 1933 oer plagiaat yn in artikel oer Willem fan Oranje.
Apartheid
Ynternasjonale gefolgen
Doe't Yndia yn 1947 ûnôfhinklik waard en yn it Mienebest bleau, besleat Hendrik Verwoerd de ûnôfhinklikens fan Súd-Afrika ek oan te freegjen. De oanfraach waard lykwols fersmiten mei it argumint dat it systeem fan rassesegregaasje net as winslike regearfoarm beskôge waard. It apartheidssysteem krige in enoarm soad krityk, foaral fan it Yndiaaske lid fan it Mienebest. Ek Kanada wie fûl tsjinstanner fan it systeem. Uteinlik hat dat laat ta ûnôfhinklikens fan Súd-Afrika bûten it Mienebest. Súd-Afrika waard út reden fan syn rassebelied ek út in protte ynternasjonale organisaasjes ferballe.
Encyclopedie van het hedendaagse Friesland
De ensyklopedy bestiet út 2 dielen en waard yn 1975 útjûn troch útjouwer Melis van Seijen fan Ljouwert. De redaksje bestie út Gerben Abma en Klaas Jansma. Diel I is in kompendium en alfabetysk gedielte A-N. Diel II hat it alfabetysk gedielte O-Z en in taheaksel Monumintejier 1975.
Roomsk-Katolike Tsjerke
Struktuer
De organisaasje fan de Tsjerke is it resultaat fan in iuwenlange evolúsje: De tsjerke ken in strakke organisaasjestruktuer, mei fertikale en horizontale assen, in tsjerke organisearre yn krúsfoarm.
Fan paus oant leauwige (Fertikale struktuer)
De paus regeart allinnich, hoewol't syn macht ynformeel beheind wurdt. Dat docht er troch dekreten en rjochtlinen. De grutte linen en prinsipes wurde werjûn in ensykliken, apostolyske ekshortaasjes en in protte oare dokuminten. Dizze wurde yn it Latyn publisearre en krije in namme dy't begjinne mei de earste wurden dêrfan. Sa hândelt de ensyklyk "Rerum Novarum" ('oer nije saken') de spesjale lear fan de Tsjerke en de ensyklyk "Humanae Vitae" ('oer it minsklik libben') de hâlding fan de Tsjerke mei antykonsepsje.
Poalljocht
Untstean fan Poalljocht
Om 1840 hinne ûntduts de Ingelske stjerrekundige en militêr Sir Edward Sabine dat der in ferbân bestie tusken de aktiviteit fan de sinneflekken en it magnetysk fjild fan de ierde. Sabine ûndersocht magnetyske streamingen, dy’t de nuddels fan kompassen yn de war makken. De wikselings yn it ierdmagnetisme trêde op tagelyk mei it noard- en it súderljocht.
Sêgen
Lang foardat de wittenskip mei it antwurd op it ûntstean fan it poalljocht kaam, wienen der meardere ferklearrings betocht foar it ferskynsel. Dizze ferklearings komme foar yn folkloare en mytologyen fan ferskate kultueren. It byld op libben en dea, it ferbân mei de geastewrâld en de striid tusken boppenatuerlike krêften yn de himel, binne dêrfan foarbylden. Yn de midsiuwen seagen in protte minsken yn Jeropa de readgloeiende poalljochten as in foarbea fan minne tiden en oarloch. Der binne ek noch oare betinksels. Sa wie der in Noar dy’t al yn 1250 tocht dat it iis op Grienlân safolle krêft makke dat it ljocht fan de aurora dêrmei oanstutsen wurde koe.
Kree-yndianen leauden dat wa’t dea gong, yn in dûnsjende geast, de geast fan de aurora belannet. Sy hawwe de aurora altyd as hillich beskôge. Ek de sêgen fan oare folken as de Inuit en de Nij-Seelânske Maori’s steane grôtfol mei ferwizings nei de poalljochten, of it ‘brânen fan de himel’.
Koaran
Oersettingen
De moslims binne fûl tsjin it oersetten fan 'e Koaran, yn hokfoar taal dan ek. De reden leit foar 't neist yn 'e kontekst fan 'e earste Koaranoersetting. It wurk fan Petrus de Earbiedweardige kin pleats wurde yn 'e kontekst fan de Krúsfardersbeweging. Sûnt dy tiid binne moslims tige skeptysk oer Koaranoersettingen. De Koaranfersen 26:192-195 sizze it neikommende oer de Arabyske taal; "Sjoch, dit is in iepenbiering fan 'e Hear fan 'e wrâlden. De Hillige Geast hat it delbrocht. Yn jo hert, dat jo ien fan warskôgers binne. Yn dúdlike Arabyske taal." Fierwei de measte moslims sjogge de Arabyske ferzje as de iennichste flaterfrije ferzje.
Poalljocht
Waarnimmings
Yn Nederlân wurdt elts jier op trochstrings sân dagen poalljocht sjoen. It meast yn it jier wêryn in protte sinne-aktiviteit is.
Breyten Breytenbach
Libben
Breytenbach waard berne yn Bonnievale, in doarp yn de West-Kaap, op sa'n 180 kilometer fan Kaapstêd en 100 kilometer fan de meast súdlike punt fan Afrika by Kaap Agulhas. Hy studearre keunst oan de Universiteit fan Kaapstêd en is in tawijd tsjinstanner fan apartheid wurden. Hy ferliet Súd-Afrika yn de jierren 1960 en ferfarde nei Parys. Hy troude in Frânske frou fan Fietnameeske komôf, Yolande Ngo Thi Hoang Lien. Ut reden fan rassewetjouwing koe er net werom nei syn heitelân. Op grûn fan de Wet op de Mingde Houliken (1949) en de Untuchtwet fan 1950 wie it in blanke nammentlik ferbean om in seksuele ferhâlding te hawwen mei in persoan fan in oar ras.
Anno 2004 hâldt er út en troch ta yn Jeropa, Afrika en de Feriene Steaten. Sûnt jannewaris 2000 is er gastdosint psychology oan de Universiteit fan Kaapstêd en is er belutsen by it Gorée-ynstitút yn Dakar, Senegal en de Universiteit fan New York.
Winchester (Ingelân)
Pylgerpaad
De âlde Pilgrims Way set útein yn Winchester en rint nei Canterbury.
Fredespaleis
It paleis is ek geregeldwei de gasthear fan ferskate eveneminten op it mêd fan ynternasjonaal rjocht en polityk. It leit yn it súdeasten fan de wyk Zorgvliet yn De Haach.
Bewenners
thumb|right|140px|Oarlochsmonumint
Stedssilhûet
Skiednis
Sûnt it begjin fan de 20e iuw binne de wolkekliuwers yn opkomst. Benammen yn de Feriene Steaten binne in protte fan sokke gebouwen hinne set. De earste stêden dy’t ferneamd binne om harren wolkekliuwers binne New York en Chicago. Benammen de heechbou fan New York foarmet in grutte toeristenlûker foar de stêd.
Heechbou yn Fryslân
Yn Fryslân hat allinnich Ljouwert in namme as it giet om de stedssilhûet. Yn Ljouwert steane inkele ferneamde gebouwen wêrûnder de Achmeatoer (115 meter) en de Averotoer (77 meter). De Achmeatoer is fuort ek it heechste gebou fan it noarden.
Alde Tsjerke (Naaldwyk)
Ynrjochting
De tsjerke hat in renêssânse preekstoel, dy't skonken waard troch Freark Hindrik, in soan fan Willem fan Oranje. Ek it boerd mei de Tsien Geboaden mei syn wapen wie in geskink fan Freark Hindrik, dy't dêr regelmjittich tsjerkte. Bysûnder is in gotysk koerhek, dat sûnt de restauraasje mobyl is.
Nikolaj Leskov
Nikolaj Semjonovitsj Leskov (Russysk: Николай Семёнович Лесков), (Orjol, 16 febrewaris 1831 - Sint-Petersburch, 5 maart 1895) wie in Russysk skriuwer en sjoernalist. Hy publisearre ek wol ûnder it pseudonym M. Stebnitski. In soad Russen beskôgje Leskov as 'de meast Russyske fan alle Russyske skriuwers'.
Wytpoatmûzen
De wytpoatmûzen of echte hartemûzen (wittenskiplike namme: Peromyscus) foarmje in skaai fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (Mammalia), it skift fan 'e kjifdieren (Rodentia), de famylje fan 'e wrotmûseftigen (Cricetidae), de ûnderfamylje fan 'e Noardamerikaanske mûzen en rotten (Neotominae) en de tûke fan 'e hartemûzen (Reithrodontomyini).
Middenfeart (Dolsterhuzen)
De Middenfeart is in feart yn de gemeente De Fryske Marren. De feart rint yn de Feanpolder Dolsterhuzen en begjint tusken Sânbuert en Dolsterhuzen. De feart rint dan nei it noardeasten en komt út yn de Broersleat ( ek wol Fjouwerhúster Feart neamd ).
Strontrace
Oan de strontrace meie allinnich historyske skippen meidwaan fanwegen it histoaryske karakter fan de race; dêrom wurdt der benammen mei skûtsjes en tsjalken syld. De bedoeling fan de strontrace is om sa fluch mooglik in pear sekken stront nei Warmond te ferfieren mei allinnich sylkrêft en hankrêft. By ûngeunstige wyn kin der op de fearten net syld wurde, dat dan moat it skip lutsen troch te jeien, of der moat boomkje wurde.
Teätertsjerke Wadway
Skiednis
De bou fan de tsjerke fûn noch yn de roomske tiid plak en waard oarspronklik oan Marije Magdalena wijd. De toer is let-goatysk fan styl en stamt út likernôch 1450. It koer en it skip fan it tsjerkje datearje út de 16e iuw. Oan de noardlike kant fan it skip is in poartsje mei dêrboppe in bôgefjild dat opfolle is mei in sark fan Bremer sânstien.
Miedfeart
De namme Miedfeart jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Miedvaart.
Peter Vassilev
Libben en wurk
Vassilev wie in ambachtlik skilder fan lânskippen, stedsgesichten, portretten, bisten, blommen en komposysjes. It grutste part fan syn wurk is figuratyf.
Hindrik Kloosterman
Hendrik Douwe Kloosterman (Rottefalle 9 april 1900 - 6 maaie 1968, Leien) wie in Nederlânsk wiskundige, dy't it meast bekend is fan de ynfiering fan de Kloosterman sommen.
Atje Keulen-Deelstra
Yn it begjin fan de santiger jierren fan de 20e iuw helle Atsje har grutte suksessen. Se soe 4 kear Wrâldkampioene en 3 kear nûmer ien op in Europeesk kampioenskip wurde. Dêrneist waard se ferskate kearen Nederlânsk kampioene en wie se in betûft koartebaanrydster, sa waard hja op har 16e famkeskampioene fan Fryslân. Op de Olympyske Winterspullen 1972 yn Sapporo wûn Keulen-Deelstra in sulveren en twa brûnzen medaljes. Keulen-Deelstra waard yn 1970 ferkeazen ta Sportfrou fan it jier.
Jongema
Jongema wie in aadlik geslacht fan Boazum. Aede Keympes (deamakke troch de Fetkeapers yn Sondel, 1439) hie twa soannen:
Thea Beckman
Libben
Beckman wie fan 1945 oant syn ferstjerren yn 1993 troud mei Dirk Hendrik Beckmann, mei wa't se twa soannen (Rien en Jerry) en in dochter (Marianne) krige. Se wie net godstsjinstich en hie likemin in politike oertsjûging. Se stoar yn 2004, krapoan twa moanne foar har ienentachtichste jierdei, yn har wente yn Bunnik.
Osingastate (Skettens)
De Van Osingawei yn Skettens is neamd nei dizze state.
Glêdhierrige mûsgoffers
Soarten
Soms wurde ek leden fan it susterskaai fan 'e rûchhierrige mûsgoffers (Chaetodipus) yn Perognathus pleatst.
Pieter van Althuis
Pieter van Althuis (Peins, 25 oktober 1983) is in earder keatser út Peins. Sûnt 2011 keatste er yn de Haadklasse fan it KNKB.
Jeltje Baas
Sûnt 1990 wienen der û.o. eksposysjes fan har yn Lyndensteyn, Allardseach, Iepen Stâl en Fanø (Denemark mar ek yn Nij-Seelân en Portegal.
Klemens fan Aleksanderje
Libben
Oer it libben fan Klemens is net folle bekend. Neffens Epiphanius Scholasticus, in Grykske skriuwer út de 6e iuw, waard hy yn Atene berne. Syn âlden wienen nei alle gedachten heidenen út in ryk sosjaal milieu. De protte oanhellings yn syn skriften fan de Grykske literatuer wize derop dat er in hege oplieding genoaten hie. Yn Aleksanderje wie Klemens de learling fan Pantaenus. Hy stiet ek bekend ûnder de skûlnamme "de misjonaris fan de yntellektuele elite".
Peking
Skiednis
De Yuan, Ming en Qing Dynastyen keazen Peking allegear as harren haadsted. Doe't de Qing Dynasty syn macht ferlear en de Republyk fan Sina stifte wie, ferplakten se harren haadsted fan Peking nei Nanjing. Doe't de Folksrepublyk Sina machtiger waard, waard Peking op 'en nij de haadsted fan Sina.
Anna's Adema
Anna's Adema wie yn de nei-oarlochske jierren in ferneamde fokbolle. Hy kaam yn 1944 te wrâld op it bedriuw fan feefokker A.N. Wassenaar te Jelsum. Lettere eigners wiene S.J. Sikma en L.J. Dijkstra te Dronryp. Yn 1959 gied er dea.
Farmsum
Farmsum (Grinslânsk: Faarmsom) is in doarp yn de Nederlânske provinsje Grinslân dat grinzet oan de stêd Delfsyl. Farmsum hat in soad bedriuwen en is ek ryk oan ferienings.
Rôlbrêge
By De Tynje is noch in Rôlbrêge (dyk).
Weda
Beskriuwing
Ut 'e Noardske myten komt Weda gauris nei foarren as in siker nei kennis, wêrby't er soms syn identiteit ferberget. Sa wit er bgl. de Mea fan Poëzij te bemachtigjen, en ek de runen en kennis fan tsjoenderij (yn 'e foarm fan 'e sjamanistyske keunst seiðr). Hy skonk de kennis fan poëzij en de runen oan 'e minsken, wêrmei't er guon skaaimerken fan in kultuerheld kriget. Weda easke lykwols ek minske-offers, dy't ophongen waarden oan beammen, nei gedachten ta oantinken oan 'e njoggen nachten dy't hysels troch in lâns ferwûne oan 'e wrâldbeam Yggdrasil hong om 'e magyske wiisheid fan it runeskrift te bemachtigjen, dêr't er boppedat noch in each foar opofferje moast.
Lykstelling mei oare goaden
Weda wie perfoarst de heechste fan 'e Asen, dat de wichtichste kategory fan Germaanske goaden wie. As sadanich wurdt er wol omskreaun as in oppergod, krekt as Seus yn 'e Grykske mytology, mar ynstee fan in 'kening fan 'e goaden', lykas Seus, wie Weda mear de earste ûnder syn gelikensen.
Wittenskiplike ynterpretaasje
Weda wurdt troch teologen en oare saakkundigen op it mêd fan it Germaanske heidendom gauris sjoen as in god dy't, alteast yn Skandinaavje, pas yn in let stadium fan bûtenôf "ymportearre" waard. De grûnslach foar dy teory waard yn 1876 lein troch Henry Petersen, dy't yn syn proefskrift foarsloech dat Tonger (Thor) de lânseigen god fan 'e Skandinavyske boeren wie, en dat Weda (Odin), de god fan eallju en dichters, grif fan útlânsk komôf wêze moast.
Alcatraz
Amerikaanske militêre fêsting
Yn 1909 waard úteinset mei de bou fan in reuseftich sintraal selleblok, dat ek hjoed de dei noch it eilân dominearret. Dêrfoar waard de Sitadel fan Alcatraz ôfbrutsen oant de 'grûnferdjipping', dy't eins ûnder de grûn lei. De grûnferdjipping fan 'e Sitadel waard de kelderferdjipping fan 'e nije finzenis. It nije gebou kaam ree yn 1912. Yn 'e Earste Wrâldoarloch waarden der gewissebeswierden finzenset, ûnder wa Philip Grosser, dy't neitiid in pamflet skreau oer syn ûnderfinings yn wat er "Uncle Sam's Duvelseilân" neamde (Uncle Sam is in bynamme foar de Feriene Steaten en Duvelseilân is in ferwizing nei in tige beruchte finzenis yn Frânsk-Guyana).
Amerikaansk federaal tichthûs
De gewelddiedichste episoade út 'e skiednis fan it tichthûs foel foar op 2 maaie 1946, doe't in mislearre ûntsnapping troch seis finzenen ta de twadeiske Slach om Alcatraz late. De meast ferneamde ûntsnapping wie dy troch Frank Morris en de bruorren John en Clarence Anglin yn 'e nacht fan 11 juny 1962. Hja wisten ûngemurken it wetter te berikken, mei't harren ôfwêzigens yn 'e sellen pas de oare moarns opmurken waard. Neffens in offisjeel ûndersyk troch de FBI soene se yn 'e Baai fan San Francisco ferdronken wêze, mar nij bewiismateriaal út 'e 2010-er jierren liket derop te wizen dat harren ûntsnapping slagge. Wat de wierheid is, bliuwt noch altyd in mystearje.
Uganda
Religy
Tradisjonele lokale leauwen bestien yn inkele lanlike gebieten en binne soms mingd mei kristlike of islaamske leauwen. De Ynjers binne de meast wichtige ymmigrantenkloft. Leden fan dizze mienskip binne benammen Ismaily (sjiityske folgelingen fan Aga Kan) of hindoe.
Ernst Jongsma
Ernst Jongsma (Deinum, 28 jannewaris 1827 - Ljouwert, 15 febrewaris 1894) wie boargemaster fan Dokkum, rjochter yn Snits en Ljouwert. Hy wie ek sekretaris-ponghâlder fan de Fryske Maatskippij fan Lânbou. Skreaun De paardenfokkerij in Friesland.
Apeldoarn
Nei de kriich
Yn de 1960-er jierren fêstigen rykstjinsten, lykas de Belestingtsjinst, Domeinen, Kadaster, en in soad oare bedriuwen yn Apeldoarn. Apeldoarn waard oanmurken as in groeistêd en yn de 1960-er en 1970-er jierren waarden de wiken De Maten en Zevenhuizen boud. Yn dy lêste wyk waard de earste heechbou yn Apeldoarn boud.
Kassiodoarus
thumb|Kassiodoarus ôfbylde yn de [[Kodeks Amiantinus.]] Flavius Magnus Aurelius Cassiodorus Senator (Scylaceum (Kalaabrje), ± 485 - kleaster Vivarium by Scylaceum, ± 585), ornaris bekend as Kassiodoarus, wie in Romeinske steatsman (praefectus praetorio), skriuwer en rjochtsgelearde. Hy wie skriuwer fan Diderik de Grutte, kening fan de Ostrogoaten.
Libben
Om-ende-by 537-38, ruilet hy Itaalje yn foar Konstantinopel en ferkearde dêr sawat twa desennia. Hy hâldt him dan meastentiids dwaande mei godstsjinstige kwestjes. Hy moetet dêr Junilius, de kwestor fan keizer Justinianus.
Jacques Kuiper
Kuiper studearre skiednis oan de Universiteit Grins (1978-1988) en promovearre yn 2002 op syn dissertaasje Een revolutie ontrafeld oer de Bataafske Revolúsje yn Fryslân. Hy wurke mei oan de Nieuwe Encyclopedie van Fryslân‎.
Captain America: The Winter Soldier
Plot
Twa jier nei it ôfslaan fan in bûtenierdske ynvaazje yn New York (sjoch: The Avengers) wurket Steve Rogers, alias de superheld Captain America, yn 'e Amerikaanske haadstêd Washington, D.C. foar de ynternasjonale geheime tsjinst S.H.I.E.L.D. Hy hat noch altyd swierrichheden om him oan te passen oan 'e moderne wrâld, om't er nei syn oerwinning op 'e geheime nazy-organisaasje Hydra, oan 'e ein fan 'e Twadde Wrâldoarloch, krapoan santich jier beferzen lein hat op 'e Noardpoal.
De oare deis wurdt Rogers yn it Triskelion by Alexander Pierce roppen, dy't liket te witten dat Rogers de USB-stick fan Fury krigen hat. Rogers beart lykwols as wit er fan neat en slacht it bedutsen drigemint fan Pierce yn 'e wyn. Neitiid wurdt er yn in smoarfolle lift oan 'e bûtenkant fan it gebou oanfallen troch Rumlow en de leden fan it S.T.R.I.K.E.-team. Hy wit harren lykwols fan him ôf te slaan en te ûntkommen troch it rút fan 'e lift stikken te slaan en út it gebou te springen. Pierce merkt him oan foar in krimineel op 'e flecht. Rogers giet nei it sikehûs om 'e USB-stick op te heljen, dy't lykwols al út 'e snackautomaat mist. It docht bliken dat Romanoff it ding bemachtige hat. Hja stelt foar dat Rogers en sy de lapen gearsmite.
Mei S.H.I.E.L.D. kompromittearre en dêrtroch fierhinne útskeakele, ferskynt Romanoff foar in kommisje fan 'e Amerikaanske Senaat om in tsjûgenis ôf te lizzen. Fury set ûnder dekking fan syn eigen ferstjerren ôf nei East-Jeropa om dêr de restearjende sellen fan Hydra op te spoaren en te eliminearjen. Rogers en Wilson geane op 'e siik nei de Wintersoldaat. Underwilens wurdt in swierferwûne Rumlow, dy't út 'e brokstikken fan it ynstoarte diel fan 'e Triskelion wei opdold is, op 'e intensive care-ôfdieling fan in pleatslik sikehûs opnommen sûnder as terrorist werkend te wurden.
Gerhardus Diephuis
|200px|thumb|Mr Gerhardus Diephuis Gerhardus Diephuis (Farmsum, 6 febrewaris 1817 - Grins, 4 novimber 1892) wie in Nederlânsk jurist en heechlearaar.
Adema
Oant 1974 kamen trettjin bollen út de stâl-Knol, nei de dea fan S.A. Knol fuortsetten troch syn soannen Durk en Klaas, yn oanmerking foar in brevet fan preferintskip. Fan dizze preferinte stamheiten kamen njoggen út de adema-famylje. Yn 1974 ferovere Adema 729 it preferintskip twadde klasse yn it NRS-gebiet.
Oranje (stêd)
It besjen wurdich
Sûnt it amfiteäter yn 1869 restaurearre waard, hat it it plak west dêr't op jierlikse basis in muzykfestival holden wurdt, dat yn 1902 de namme Chorégies d'Orange krige. Dat is no in ferneamd ynternasjonaal evenemint op it mêd fan opera. Grutte stjerren hawwe deroan meiwurke, ûnder wa Plácido Domingo, Montserrat Caballé, Roberto Alagna, Barbara Hendricks en René Pape. Opera's lykas Tosca, Aïda, Faust, Carmen en Madame Butterfly binne yn it ramt fan 'e Chorégies opfierd en hawwe fan it publyk in steande ovaasje krigen.
Appelskea
Skiednis
Om't Appelskea is soad lêst fan stosân hie, de hûzen by hurde wyn hopen sân foar de doar krigen en de boeren klagen oer skea fan harren boulân en greide, sette Steatsboskbehear yn it lêste fearn fan de 19e iuw útein mei de oanplant fan bosk.
Mienskip
Sûnt 2022 hat Appelskea wer in doarpshûs: Doarpskeamer De Den. Oan de Brêgeleane stiet Sosjaal Kultureel Sintrum Harambe.
Federale Finzenis Alcatraz
Bou
It haadgebou fan 'e Federale Finzenis Alcatraz waard tusken 1909 en 1912 boud as militêr tichthûs, doe't Alcatraz noch in legerbasis fan it Amerikaanske Leger wie. It ûntwerp foar it kompleks waard makke troch in majoar Reuben Turner en de kosten foar de bou bedroegen $250.000 (yn jild fan 2023 soe dat likernôch $7,8 miljoen wêze). It sellekompleks hie in lingte fan 150 m en wie doedestiden it langste betonnen gebou fan 'e wrâld, of alteast dat wie it sizzen.
Finzenis
Dat it ûnmooglik wie om út Alcatraz te ûntsnappen, wie likemin wier. Mei wat lok koe in sûn en fit persoan wol deeglik fan it eilân ûntkomme en nei it fêstelân te swimme. Dat waard yn 1962 bewiist doe't finzene John Paul Scott ûntsnapte en swimmend it fêstelân wist te berikken. Dêr oankommen, wied er lykwols sa troch útputting en ûnderkuolling befongen, dat de plysje him bewusteleas weromfûn. Yn totaal besochten yn it 29-jierrich bestean fan 'e finzenis 39 finzenen by 14 gelegenheden te ûntsnappen. Twa fan dy mannen besochten it twaris. Fan harren waarden 23 wer ynrekkene foar't se it wetter berikke koene; 6 waarden op 'e flecht troch de sipiers deasketten; 2 ferdronken yn 'e Baai fan San Francisco; en 5 steane te boek as "fermist en nei't men oannimme mei ferdronken".
Javasee
Geografy
De see leit tusken de Yndonezyske eilannen: Borneo yn it noarden, Java yn it suden, Sumatra yn it westen, en Selebes yn it easten.
De moesson is beskiedend foar de streaming yn de Javasee: de eastmoesson fiert wetter út de Floressee nei de Javasee en troch de westmoesson komt der wetter út de Súd-Sineeske See troch de Strjitte Karimata de see yn.
Federale Finzenis Alcatraz
Nei de sluting
Neitiid kaam de finzenis leech te stean en rekke it gebouwekompleks fertutearze. Yn 'e 1960-er jierren waard it twaris beset troch Yndiaanske aktivisten dy't strieden foar minskerjochten foar harren folken. De earste besetting wie in koart barren op 8 maart 1964 troch Lakota-aktiviste Belva Cottier en 34 oaren. De folle bekendere, twadde Besetting fan Alcatraz, troch aktivisten fan 'e United Indians of All Tribes (UIAT), begûn op 20 novimber 1969 en duorre hast twa jier, oant 11 juny 1971.
Runen
right|thumb|Noardlike runenalfabet futhark right|thumb|Angelsaksyske runenalfabet futhork Runen (of it runeskrift) is it âldst-bekende skrift dat yn Germaanske lannen brûkt waard; it bestiet út letters fan rjochte en hoekige linen dy't maklik yn stien of hout skrast wurde kinne. Nei de earste seis letters hjit it ek wol futhork.
Dragan Bakema
Bakema is fral bekend wurden troch de film Loverboy (2003), mei de rol fan loverboy Michael, en troch Zwarte Zwanen. Foar dy lêste rol krige er yn 2005 in Gouden Keal-nominaasje. Bakema hat teffens fan 2006 ôf in ferhâlding mei aktrise Maria Kraakman dêr't er mei yn de films Oliver etc en Hunting & zoon te sjen wie.
Jack Ryan (personaazje)
Tillefyzjesearje
De tillefyzjesearje Jack Ryan waard fan 2018 ôf makke yn opdracht fan Amazon Prime Video. De rol fan Jack Ryan waard yn 'e searje spile troch John Krasinski. Anno 2022 binne der fan 'e searje fjouwer seizoenen makke of yn produksje.
Arras
Skiednis
Yn 843 waard it it haadplak fan de pagus Atrebatensis. Yn 898 waard it in part fan it greefskip Flaanderen en yn 1180 waard Arteezje fannijs in greefskip.
Sint-Annetsjerke (Hantumhuzen)
Ynterieur
De iken preekstoel mei rokoko-fykwurk en it doophek binne fan 1773 en wurde taskreaun oan Yge Rintjes. De kânselbibel stamt út 1662.
Tsjin ien fan de noardlike pylders is it foar in part skansearre en yn 1895 ûntdutsen epitaaf fan Pybo fan Emingha († 1571) en syn frou Biueck Sioerda (1563). Yn de tsjerke lizze en steane der ferskillende sarken út de 16e en 17e iuw, ûnder oaren dy fan Amko Jaarla.
Hernán Cortés
thumb|Hernán Cortés Hernán Cortés, ek Hernando Cortés, (Medellín, 1485 - Castilleja de la Cuesta, 2 desimber 1547) wie in Spaansk conquistador.
Aleksander Blok
Libben
Tsjin 1921 wied er lykwols folslein desyllúzjonearre rekke. Trije jier lang hied er alhiel gjin poëzij mear skreaun. Doe't er siik waard, retten syn dokters in behanneling yn it bûtenlân oan, mar it kommunistyske regear fan 'e jonge Sovjet-Uny wegere him gean te litten. Blok syn freon, de skriuwer Maksim Gorki, gie foar him yn 't pleit en mei súkses: op 10 augustus krige Blok tastimming om it lân út. It kaam lykwols te let: de dichter wie op 7 augustus stoarn.
Blok yn it Frysk
It gedicht Арктика (Arktika) fan Aleksander Blok is yn 2001 nei it Frysk ta oerbrocht troch klassyk oersetter Klaas Bruinsma, dy't benammen bekend is troch syn ferfrysking fan Homêros syn Ilias en Odyssee en in hiele rige Aldgrykske toanielstikken fan skriuwers as Sofokles, Aiskylos, Euripides en Aristofanes. Arktika waard yn 2002 publisearre yn ôfl. 2 fan it ynternettydskrift Kistwurk, en is opfreechber by Tresoar ûnder oanfraachnû. 2001.004 (al is by dat lemma yn it digitale argyf fan Tresoar Blok syn namme misstavere as "Bolk").
Balysee
thumb|240px|left|thumb|Seeën fan [[Yndoneezje.]] De Balysee is de see fuort benoarden it eilân Baly yn Yndoneezje. De see grinzet yn it westen oan de Javasee en yn it easten oan de Floaressee.
IJmuiden
Unstean
De arbeiders dy't oan it Noardseekanaal wurke hienen, setten har nei wenjen by de Noardseesluzen doe't it kanaal klear wie; guon fûnen wurk yn de fiskyndustry, mar in protte waarden stôkearm. Foardat it IJmuiden fan no boud wie, hjitte it dêr Breesaap; in keale flakte dêr't mar in hânfol boerkes in skraal bestean fûnen. Yn 1851 waard de streek ferkocht oan de ûndernimmers Bik en Arnold, dy't de oantrún foar de oanlis fan it kanaal joegen, in plan dat al sûnt 1626 bestie. Op 8 april 1865 gie de earste bats de grûn yn.
Alexander Comrie
Comrie hat as preker foaral striden tsjin de spoaren fan de Ferljochting dy't yn de tsjerke en teology te finen wienen. It wie de geast fan tolerânsje, dêr't in tuskenwei socht waard tusken de âlde ortedoksy fan de Synoade fan Dordrecht en it Ferljochtingstinken.
Felixstowe
Felixstowe is in plak yn it bestjoerlik gebiet Kust Suffolk, yn it Ingelske greefkip Suffolk.
Oant de 19e iuw goeide de befolking mar in bytsje, mar mei de komst fan de seehaven yn 1886 en it spoar yn 1877 feroare dat hurd.
Swartedyksterskâns
Hy is boud yn 1593 yn opdracht fan Willem Loadewyk fan Nassau. Nei de Tachtichjierrige Kriich rekke er fertutearzge, mar yn 1672 koe er wer tsjinst dwaan fanwegen de oanfal fan de biskop fan Münster. Dêrnei is er stadichoan wer ferrinnewearre rekke.
Gert-Anne van der Bos
Zijlstra foar Steenstra
Flak nei de PC fan 2019 gong Steenstra fuort út it partoer fan Van der Bos. Hy naam it plak yn fan Marten Bergsma yn it partoer mei Renze Pieter Hiemstra en Hans Wassenaar. Van der Bos en Triemstra gongen fierder mei Erwin Zijlstra fan Easterlittens. It seizoen 2020 foel fanwegen it coronafirus foar in grut part yn it wetter. In jier letter pakten Van der Bos, Triemstra en Zijlstra yn oanrin nei de PC trije oerwinningen op de haadklasse. Dat dienen Bergsma, Drent en Hendrik Kootstra ek. Dy gongen as topfavoryt de PC yn. De twa partoeren troffen elkoar yn de finale. Dêryn wie it partoer fan Van der Bos fierstente sterk, benammen op de wichtige punten (5-2 6-6).
Piip (smookark)
De earste pipen waarden makke fan wytbakte klaai. Letter kamen der ek pipen yn porselein, merskûm en bruyêrehout (woartelhout fan de beamheide = Erica Arborea). Der binne in soad ferskillende modellen, ûnderferdield yn soarten en maten, dochs is der yn grutte linen in ûnderferdieling te meitsjen.
Gert-Anne van der Bos
2021
Partoer: Van der Bos (Mantgum), Taeke Triemstra (Sint-Jabik) en Erwin Zijlstra (Easterlittens)
Wezerfrysk
It Wezerfrysk wie in Eastfrysk dialekt dat earder yn in part fan it Fryske gebiet yn it hjoeddeiske Dútslân sprutsen waard. Wêr't it Iemsfrysk al yn de midden fan de 17e iuw hast folslien útstoarn wie yn East-Fryslân slagge it Wezerfrysk deryn langer yn it gebiet te oerlibjen. Dochs ferdwûn ek it Wezerfrysk tsjin 1700. Yn Jeverlân wie oant 1568 dûmny Meinard Focken yn it doarp Heppens, dat letter folslein opslokt waard troch Wilhelmshaven, noch de lêste dy't yn it Frysk preke.
Miedumer Djip
De namme Miedumer djip jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Miedumerdiep.
Robert Buron
Buron beklaaide twa terminen, fan jannewaris oant juny 1953 en fan jannewaris oant febrewaris 1955, it amt fan minister fan Finânsjes fan Frankryk. Neitiid wied er fan 1971 oant 1973 boargemaster fan Laval, yn Mayenne.
Yn Laval is in skoalle nei him ferneamd.
The Mummy (film út 2017)
Plot
Morton is sa rimpen dat er in meganisme yn wurking steld dat yn 'e tombe in sarkofaach oplûkt út in bad fan kwik. Fuort dêrop tilt it yn 'e tombe op fan 'e spinnen, en Vail wurdt troch ien biten. De sarkofaach wurdt út 'e tombe takele en yn in transportfleantúch fan it Amerikaanske Leger laden, wêrnei't Greenway, Morton, Vail en Halsey dermei nei Ingelân fleane. Underwilens begjint Morton fizioenen fan prinsesse Ahmanet te krijen, wêryn't se him betanket dat er har frijlitten hat en him har "útkarde" neamt. Underweis boazet ûngemurken de sitewaasje fan Vail oan, dy't troch de spinnebyt ûnder ynfloed fan Ahmanet kommen is. As er kolonel Greenway deastekt, is Morton twongen om syn freon del te sjitten. Fuort dêrnei wurdt it fleantúch oanfallen troch in ûnbidige swaarm krieën, wêrby't de piloat en de ko-piloat omkomme en it tastel begjint del te stoarten. Morton rêdt it libben fan Halsey troch har de iennichste parasjute te jaan dy't er besette kin en har út it fleantúch te smiten. Dat stoart del yn it Ingelske greefskip Surrey, net fier fan 'e ruïnes fan 'e Abdij fan Waverly. Alle ynsittenden dy't op dat stuit noch yn libben binne, komme om.
Finis Valorum
Ofkomst en opkomst
Al rillegau dêrnei ûntdekt Valorum dat syn politike macht beheind is troch de reuseftige, traach funksjonearjende burokrasy, wylst syn eigen reputaasje besmodzge rekket troch beskuldigings fan korrupsje. As syn termyn as kânselier einiget, wurdt er tsjin alle ferwachtings yn werkeazen foar in twadde termyn. Dat is it resultaat fan 'e ynfloed dy't beskate lobbygroepen yn syn foardiel útoefene hawwe, mei't se syn yneffisjinste en gaoatyske bewâld befoarderlik fine foar harren eigen klandestine aktiviteiten.
Falklâneilannen
De Falklâneilannen (Ingelsk: Falkland Islands, Spaansk: Islas Malvinas) binne in kloft eilannen yn de súdlike Atlantyske Oseaan, op minder as 500 kilometer beëasten Argentynje. De eilannen foarmje mei-elkoar in oerseesk gebietsdiel fan Grut-Brittanje.
Skiednis
Yn 1981 krigen de Falklâneilannen, dy't oant doe ta in kroankoloanje foarme hiene, de status fan 'ôfhinklik gebiet fan 'e Britske Kroan' (crown dependency). Op 2 april 1982 besette Argentynje de Falklâneilannen. Sân wiken letter wienen de Britten te plak om de eilannen werom te feroverjen. De striid duorret oant 14 juny 1982 en de Britten krije de eilannen werom. De Britten hienen lykwols mear skea as dat yn it foar ferwachte wie. Meiïnoar binne der likernôch 1.000 minsken omkommen yn de Falklânkriich. Nei de oarloch waard it bestjoer fan 'e Falklâneilannen yn 1985 yngeand herfoarme.
De Moark
De namme De Moark jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Murk. De Canterlandske brêge oer de Moark is ûnder it motto 'It sil heve' ta in artistyk earebetoan foar de Alvestêderiders makke yn de foarm fan in Alvestêdemonumint. Tûzenen hânmakke tegeltsjes sitte op de brêge dêr't de riders fan de Alvestêdetocht ûndertroch ride yn de rjochting fan de einstreek op De Bonke. Elk tegeltsje fan it grutte ôfbyld is in portret. Printe op blau glazuer stean de ôfbylden fan tûzenen riders dy't de einstreek fan de earste Alvestêdetochten helle hawwe.
Geart
"Geart" is in manlike foarnamme fan Germaansk komôf.
Feitsmastate (Hallum)
Syn dochter Tieth testearret der yn 1576; hja wie troud mei Hajo fan Rinia en dêrnei mei Minne fan Scheltinga. Neffens Cannegieter wie der op Feitsmastate in glêsrútsje mei de nammen fan har stoarne bern. Yn 1613 wie de state fan efterneef Jelger Hessels fan Feitsma, dy't it goed mooglik kocht hie. Ta oantinken oan dy syn soan Hessel fan Feitsma en syn frou Frouck fan Douma is er by de pleats noch in wapenstien mei it jiertal 1602.
Chabarovsk
Skiednis
Yn 1916 waard de Chabarovskbrêge foltôge, sa't treinen fan de Transsibearyske Spoarline de Amoer oerstekke koene ynstee fan it brûken fan fearponten. Yn de Russyske Boargerkriich waard Chabarovsk troch Japan beset yn septimber 1918.
Yn 2020 wiene der protesten yn Chabarovsk tsjin de arrestaasje fan gûverneur Sergej Furgal troch it rezjym fan Pûtin.
Basketbal op de Olympyske Simmerspullen 1964
De Olympyske Simmerspullen 1964, ek wol de XIXe Olympiade neamd, waarden yn 1964 yn Tokyo, Japan hâlden. It basketbal waard hâlden yn it Yoyogi National Gymnasium.
De Fjouwer Hiemsbern
It ferhaal
De ridder Aymon (ek wol Haymijn of Aymes, yn it Nederlânsk ferbastere ta Heems-) fan de Ardennen wie in trouwe lienman fan Karel de Grutte. Hy soe troud west hawwe mei Aye, in suster fan Karel. Se skonk har man fjouwer flinke soannen: Ritsaert, Writsaert, Adelaert en Reinout. Fan it fjouwertal wie Reinout de sterkste. De fjouwer soannen krigen fan harren heit, nei âlde tradysje, elk in hynder as geskink. Reinout wie lykwols sa sterk, dat hy syn rydhynder by fersin deade. Doe waard him in twadde hynder oanbean, mar hy bruts al by de earste rit de ribben. Hear Aymon wist wol rie. Omdat in ridder dochs in hynder hawwe moast, brocht hy syn gewearde soan nei in boarch dêr't de beruchte hynst Bayard (Beiaard) yn opsluten siet, in driftich bist dat troch eltsenien freze waard en noch nea syn master, ûnferfeard trede Reinout it brinzgjende hynder temjitte, dat him fuortdaliks mei in bêste traap in pear meters fierderop goaide. Reinout wie it lykwols net opjaan, en nei in heroïyske striid slagge it him it wûnderlike hynder syn wil op te lizzen. Fan dy tiid ôf soe it "Ros Beiaard" blynlings dwaan wat ridder Reinout woe.
Fuortlibjen
Benammen yn de Maasfallei hâlde in soad ferhalen de sêge fan de Fjouwer Hiemsbern yn libben. De rivier dêr't it Ros Beiaard yn ferdronken waard, wurdt identifisearre mei de Maas. De boarch fan Montalbaen is neffens guon Montauban sous Buzenol, tichtby Virton (net te betiizjen mei Montauban yn Frankryk) dêr't yndie ruïnes binne. Mar ek it kastiel Poilvache wurdt dêrmei yn ferbân brocht. Neffens de pleatslike leginde soe it Ros Beiaard de beroemde Rocher Bayard, in nillefoarmige rotspunt by Dinant, mei ien hoefslach spliten hawwe yn de flecht fan de Fjouwer Hiemsbern.
Alle figueren (sawol de haad- as byfigueren) út Karel ende Elegast kinne op ien oft oare wize werlaat wurde ta figueren út de Histoarje fan de Fjouwer Hiemsbern: sa is de kristlike ridder-tsjoender Elegast feitlik de kristlike ridder-tsjoender Malegijs.
Departemint fan de Amstel
It Departement fan de Amstel bestie fan 1798 oant 1801. De haadstad wie Amsterdam.
Radio-aktiviteit
thumb|Gefareteken radioaktiviteit Radio-aktiviteit is it útstjoeren fan ionisearjende strieling troch materialen. It is in natuerkundich fenomeen: bepaalde isotopen binne ynstabyl en feroarje (desyntegrearje) spontaan yn in oare atoomsoarte. Dit wurdt radio-aktyf ferfal neamd.
Rindert van Zinderen Bakker
Bakker as skriuwer
Yn syn mear radikale perioade wie Bakker in produktyf skriuwer fan striidlieten. Syn lieten waarden op tal fan gearkomsten songen. Sa skreau er ûnder oare Ik ben rebel, Het nut van de soldatenstand (as protest tsjin it optreden fan de militêren by it Palingoproer), De advocaat, Broeders laat ons de kazerne slopen, Heb je wel gehoord van die arbeidersbond, Wat zijn de vrouwen nog in tel en De wapens neêr. Ek skreau er ferskate toanielstikken. Yn 2019 ferskynde by de útjouwer Noordboek op De Gordyk Aantekeningen uit mijn levensloop.
De Wylp
thumb|right|300px|De Wylp De Wylp (Nederlânsk en offisjeel: De Wilp) is in doarp yn de gemeente it Westerkertier fan Grinslân. It doarp leit op 'e grins mei Fryslân. De bebouwing rint oer de provinsjegrins hinne, De Wylp giet dêr oer yn Sigerswâld. De Wylp hat likernôch 1.600 ynwenners.
Sleeswyk-Holstein
Sleeswyk-Holstein (Dútsk: Schleswig-Holstein; Deensk: Slesvig-Holsten; Noardfrysk: Slaswik-Holstiinj) is in dielsteat (Bundesland) fan Dútslân, mei 2.820.000 ynwenners (2003), en mei in oerflak fan 15.761 km². Sleeswyk-Holstein waard yn 1946 oprjochte út 'e Provinsje Sleeswyk-Holstein fan 'e Frijsteat Prusen yn nazy-Dútslân. Foar 1866 bestie it út twa parten: Hartochdom Sleeswyk en Hartochdom Holstein.
IAFA William L. Crawford Fantasy Award
De IAFA William L. Crawford Fantasy Award (ornaris koartwei de Crawford Award neamd) is in Amerikaanske literatuerpriis dy't elts jier útrikt wurdt oan 'e skriuwer fan it bêste Ingelsktalige romandebút fan it sjenre fan 'e fantasy, dat útjûn is yn 'e foargeande oardel jier. De tawizing fan dizze priis wurdt bewurkmastere troch de International Association for the Fantastic in the Arts (IAFA; "Ynternasjonale Feriening foar it Fantastyske yn 'e Keunsten"). De útrikking fynt plak op 'e jierlikse konferinsje fan 'e IAFA yn maart, Orlando, yn 'e Amerikaanske steat Floarida, yn 'e mande mei de útrikking fan ferskate oare prizen. De Crawford Award is ferneamd nei de útjouwer en redakteur William L. Crawford, en waard yn 1985 ynsteld mei help fan 'e skriuwster Andre Norton, dy't der jierrenlang by belutsen bleau.
Under de skriuwers dy't de priis alris wûnen, binne David B. Coe (1999), foar de earste beide boeken fan syn Lon Tobyn Kroniken: Children of Amarid en The Outlanders, en Anne Bishop (2000), foar de trilogy Daughter of the Blood, Heir to the Shadows en Queen of the Darkness. Foar in folsleine list mei winners, sjoch op dizze side, op 'e Ingelske Wikipedy.
Donkerbroek
Donkerbroek hat  ynwenners.