cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
It Bilt
19e en 20e iuw
Nei 1813 rekken in protte grûnbesitters op It Bilt yn swier waar troch in grut tal mislearre rispingen. In soad Bilkerts wiene dêrom twongen en ferkeapje harren lân oan lju fan bûten it Bilt. It wiene fral dy nije grûnbesitters, dy't healwei de njoggentjinde iuw begûnen te protestearjen tsjin 'e Biltske doarpsbelestings, dy't noch út 'e tiid fan 'e pachtbetingsten stammen, en dan yn it bysûnder tsjin 'e earmesoarch, dy't bûten it Bilt troch de tsjerken regele waard. Nei't it gemeentebestjoer, de Steaten fan Fryslân en sels de kening oanskreaun wiene, waarden úteinlik, yn 1859, trije gemeentlike earmebestjoeren oprjochte, dy't de earmesoarch oernamen. Guon grûnbesitters wie it sa lykwols noch net nei 't sin, om't in part fan 'e oerbleaune doarpsbelesting dochs noch as subsydzje nei de earmebestjoeren gong. Se wegeren te beteljen en brochten de saak foar it gerjochtshôf yn Ljouwert. Dat oardiele yn 1863 dat se gelyk hiene en om't alle belestingynkomsten oer de jierren 1857-1863 doe werombetelle wurde moasten, kaam de gemeente mei in geweldige skuldelêst te sitten. Uteinlik laten ûnderhannelings tusken de gemeente en de grûnbesitters fan it Ald-Bilt derta, dat de doarpsbelestings folslein opheft waarden en dat der in wetterskip foar it Ald-Bilt oprjochte waard, dat it ûnderhâld oan diken, slûzen, fearten, brêgen en wegen oernaam. Ek kaam der doe foar it earst in dúdlike skieding tusken tsjerke en steat. Sa waard It Bilt dus min of mear lykskeakele mei de oare Fryske gemeenten en krige it gemeentlik bestjoer dêre syn tsjintwurdige struktuer.
Taal
It Bilt wie ien fan 'e dielen yn Fryslân dêr't fan âlds it Frysk net de lânseigen taal wie. Ynstee hie him yn dit gebiet sûnt de sechstjinde iuw in Hollânsk-Fryske mingtaal ûntjûn, dy't wol wat wei hat fan it Amelânsk, it Midslânsk en de Stedske dialekten, mar him dêr ek dúdlik fan ûnderskiedt. Allinnich it doarp Minnertsgea, dat pas yn 1984 by It Bilt yndield waard en sadwaande net ta it histoaryske Bilt hearde, wie fan âlds Frysktalich.
Amsterdam (betsjuttingsside)
De namme Amsterdam hat lykwols altyd ferbân mei Amsterdam de haadstêd fan Nederlân. Dêrnjonken wurdt Amsterdam brûkt foar ferskate lytsere plakken yn de wrâld, in tal eilannen en skippen.
Oto (keizer)
Skiednis
Oto krige de stipe fan it leger yn Afrika en dat yn it easten, troch de kommandanten bonussen en herfoarmingen yn it foarútsjoch te stellen. Nettsjinsteande dy grutte oermacht waard Oto lykwols hiel bot bedrige troch it oankommende leger fan Fitellius. Syn eigen legers befûnen har benammen yn Afrika, Egypte, oan de Eufraat en de Donau en soenen net op tiid komme kinne om de sân opstannige legioenen tsjin te hâlden. Yn alle gauwens socht Oto nei fersterkings. Trije legioenen út de Balkan hastigen har nei Rome mar koenen nea op tiid komme. Yn panyk waarden legers ymprovisearre en waarden sels 2000 gladiatoren ynsetten.
Wytze de Vries
Wytze Petrus de Vries (Beetstersweach, 4 febrewaris 1852 - Amsterdam, 17 febrewaris 1935) wie in ûnderwizer en skriuwer.
Medysk Sintrum Ljouwert
Beskriuwing
It MCL leit yn it suden fan Ljouwert en hat 653 bêden. It is it grutste net-akademyske sikehûs fan Nederlân. It MCL hat in regionale funksje foar hiel Fryslân, hast alle gebrûklike spesjalismen yn 'e hûs en dêrnjonken in tal bysûndere spesjalismen en sintrums, lykas it Hertsintrum Fryslân, it Spatiersintrum Friesland en it Sintrum foar Obesitas Nederlân. It MCL wie yn 2004 ien fan de earste sikehuzen fan it lân mei spesjaal ynrjochte operaasjekeamers foar minimaal-ynvasive sirurgy, de saneamde endosuites. It MCL fersoarget yn 'e mande mei it UMCG opliedingen ta medysk spesjalist. It MCL hat in eigen opliedingsynstitút, de MCL Akademy. thumb|left||500px|Haadyngong MCL
Buerstermûne (mûne)
De Buerstermûne  (offisjeel: Vrouwbuurstermolen) is in nôtmole en ryksmonumint yn de buorskip Buerstermûne, east fan it doarp Froubuorren yn de gemeente Ljouwert.
Skiednis
De mûne spile in rol yn de Alfde Alvestêdetocht op 14 febrewaris 1956, doe't de fiif koprinners yn dy tocht by de mûne de ôfspraak makken om yn Ljouwert tagelyk oer de einstreek te gean. Dat waard bekend as it Pakt fan Buerstermûne. De fiif holden wurd; wêrnei it bestjoer fan de Feriening De Fryske Alve Stêden besleat om dat jier gjin prizen ta te kennen.
Campen
thumb|Kaart fan Krummhörn thumb|300px|Campen Campen is in plak yn de Dútske gemeente Krummhörn, Landkreis Aurich dielsteat Nedersaksen. Dit Eastfryske plak hat 536 ynwenners (2006).
Beernem
Yndieling gemeente
Yn 1977 waard besletten om de gemeenten Beernem, Oedelem en Sint-Joris-ten-Distel gear te foegjen. Njonken Beernem sels bestiet de gemeente ek út de dielgemeenten Oedelem en Sint-Joris (ek wol Sint-Joris-ten-Distel neamd). Beernem is wat ynwennertal oanbelanget de grutste dielgemeente. Oedelem hat goed 1000 ynwenners minder, wylst Sint-Joris folle lytser is. Yn de dielgemeente Oedelem leit ek noch de buorskip en parochy Oostveld. It sintrum fan Beernem bestiet út it âlde doarpssintrum benoarden it kanaal Gent-Brugge, in nijer diel leit besuden dat kanaal by de autodyk A10/E40 en de wenwyk Vliegende Paard.
Befolkingsferrin
Alle histoaryske ynformaasje giet oer de hjoeddeiske gemeente, lykas dy ûntstie nei de weryndieling fan 1 jannewaris 1977.
Rehoboth (Mitselwier)
Rehoboth is de namme van de tsjerke fan de protestanske gemeente Mitselwier-Nijewier. It is de oarspronklik grifformearde tsjerke fan Mitselwier. Op 11 april 2010 fusearren de grifformearde en herfoarme gemeenten fan Mitselwier en Nijewier ta ien PKN-gemeente.
Skiednis
De ôfskieding yn 1834 gyng ynearsten sûnder grutte gefolgen oan tsjerklik Mitselwier foarby. Op in inkeling nei bleaune de bewenners trou oan de herfoarme tsjerke, ek al wiene de dûmny's yn Eastdongeradiel oan de frijsinnige kant. Wol besochten yn de rin fan de tiid jimmeroan mear bewenners foar in rjochtsinniger lûd tsjerketsjinsten yn oanbuorjende plakken.
Amsterdam (Spitsbergen)
thumb|It reade stipke yn it noardwesten is Amsterdam thumb|Kaart fan Amsterdam en de omlizzende eilannen út 1720 thumb|Oerbliuwsels fan de blabberûnen Amsterdam (Noarsk: Amsterdamøya) is in lyts ûnbewenne eilân foar de noardwest kust fan Spitsbergen. Lykas de rest fan Spitsbergen stiet Amsterdam sûnt 1920, doe’t it Spitsbergen ferdrach tekene waard, ûnder tafersjoch fan it keninkryk Noarwegen, mar offisjeel is it gjin part fan Noarwegen.
Stasjon Eanjum
thumb|Stasjon Eanjum eartiids Stasjon Eanjum (Aj) wie it einstasjon oan it eardere spoar fan Ljouwert nei Eanjum. It stasjon fan Eanjum waard iepene op 24 augustus 1913 en sluten op 15 maaie 1935. It stasjonsgebou út 1909 bestiet noch altyd. It wykt wat ôf fan oare NFLS-stasjons trochdat de perrongevel in klokgevel ynstee fan in puntgevel hat, lykas ek it stasjon Mitselwier.
Beare-eilân
Floara en fauna
De iisbear hat it elân syn namme oan te tankjen, mar it rôfdier is der gjin fêste bewenner. Yn de winter komme dêr wol iisbearen út it noarden wei, fan Spitsbergen. It ienige oare lânsûchdier dat men der fine kin is de poalfoks. Yn de wetters om it eilân libje ferskate soarten seehûnen. De walrus is tsjintwurdich tige seldsum. De fierdere fauna bestiet út fûgels.
Skiednis
Yn it Spitsbergen-ferdrach (1920) waard Beareneiland neamd as part fan Spitsbergen en kaam it oan Noarwegen.
Literatuer
Literêre foarmen
Njonken de bekende literêre foarmen as it gedicht, Poëzy, Proaza en toaniel binne der ek oare teksten dy't as literêr skaaimerke wurde kinne. Dat binne: filmteksten, proazateksten dy't optocht binne (de roman), proaza dat ferwiist nei echte ferhalen of persoanen (lykas it brief, it essay en de autobiografy) en tekenteltsjes.
Gertrudis fan Breunswyk
Libben
Nei de dea fan har broer Egbert II yn 1090 folge sy him op as grevinne fan Breunswyk. Doe't Hindrik yn 1101 markgreve fan Fryslân wurden wie, besochten Hindrik en Gertrudis harren nije domein. De weromkomst fan de Brunoanen wie lykwols gjin sukses. Hindrik kaam by in oanfal om it libben en Gertrudis koe mei har bern mar amper fuortkomme.
Niederbergheim
Ynfrastruktuer
Yn Niederbergheim kruse de B516 en de L856. De ôfrit Soest Ost van de A44 leit op 10 km ôfstân fan Niederbergheim. De busline R51 Soest-Warstein fan de RLG betsjinnet it plak. Yn it doarp is der in gemeentlike beukerskoalle, in pear hânwurkwinkels, in bakker, ferskate restaurants en twa campings. Der is in basisskoalle yn it njonkenlizzende Allagen, en middelbere skoallen yn de stêden Warstein, Rüthen en Soest.
bysûnderheden fan it doarp
Yn it súdwesten fan Niederbergheim stiicht de Lüsenberg ta in hichte fan 318 m boppe de seespegel. NN.
Fryske diaspora
Tweintichste iuw
Hoewol't hiel Nederlân by dizze emigraasjeweach belutsen wie, hie Fryslân der in ûnevenredich grut oandiel yn. Sa levere Fryslân yn 'e jierren 1951-1952 mei 4,5% fan 'e Nederlânske befolking 7% fan 'e lânferhuzers. Yn 'e perioade 1948-1954 ferfearen (nei ferrekkening mei de rûchwei 1% fan lju dy't weromkearde) yn totaal 17.677 Friezen nei it bûtenlân. Dêrfan gie 69,4% nei Kanada; 14,1% nei Austraalje en Nij-Seelân; 13,8% nei de Feriene Steaten; en 2,7% nei Afrika (benammen Súd-Afrika). Ta ferliking: út Nederlân as gehiel gie yn dyselde perioade 38% nei Kanada, 31% nei Austraalje en Nij-Seelân en 11,5% nei de Feriene Steaten. Mooglik hâldt de ferskil ferbân mei it feit dat 44% fan 'e Fryske (tsjin mar 14,5% fan 'e Nederlânske) lânferhuzers út dy perioade yn 'e agraryske sektor wurksum wie.
As etnyske groep ûnderskaten de Westerlauwerske Friezen har yn 'e fêstigingslannen fan oare ymmigranten troch trijetalichheid. Yn húslik fermidden waard Frysk sprutsen, yn 'e bredere emigrantemienskip (skoallen, tsjerken en it ferieningslibben) Nederlânsk, en dêrbûten Ingelsk. De Friezen rjochten fierders eigen selskippen op, om útdrukking te jaan oan 'e Fryske kultuer. Dêrby kin men tinke oan Frysktalich toaniel en keatsferienings. De Frysk taal hanthavene him mank de emigranten twa oant soms trije generaasjes lang. Yn 'e regel wie it sa dat de earste generaasje Frysktalich wie, wylst de twadde it inkeld yn 'e hûs spriek, mei de âlden, en de trêde generaasje Ingelsktalich wie mar it Frysk faak noch wol ferstean koe en faak in pear wurden of sinnen út 'e holle leard hie.
Keatsen
It spul
Nei it wikseljen wurdt earst de 1e keats (it earste ûnbesliste punt) spile. As der mar ien keats is, slacht dêrby de foar-bêstopslagger op. As der twa keatsen binne, slacht de foar-minst op by it ferdigenjen fan de 1e keats en de foar-bêstopslagger by it ferdigenjen fan de twadde keats.
De regels fan it feroverjen fan in keats binne simpel: De perkspilers moatte besykje fierder te slaan as de keats en it opslachpartoer (dat as perkpartoer de keats makke hat) besiket dat foar te kommen troch in lestige opslachbal, troch de bal foar de keats te kearen of him oant foar de keats werom te slaan.
Bredebroek
It doarp hat in Roomske tsjerke, en it hat in skoalle mei 120 learlingen.
Oktaaf
oktaven.
Frysk
De Fryske standerttaal
Yn 'e lêste helte fan 'e njoggentjinde en de earste helte fan 'e tweintichste iuw is de Fryske standerttaal gearstald. De earste offisjele stavering datearret út 1879; foartiid skreau in elk mar sa't it him goedtocht. Dy earste stavering wie de saneamde Selskipsstavering, dy't yn 1948 ferfongen waard troch de Akademystavering (ek wol de âlde stavering neamd). Tsjintwurdich brûkt it Frysk de saneamde Steatestavering (oftewol de nije stavering), dy't yn 1980 ynfierd is.
Offisjele status en rjochtsjildigens
Yn 2014 waard de Wet Gebrûk Fryske Taal fan krêft, dêr't ferskate eardere bepalings yn byinoar brocht binne. Sa is dêryn is fêstlein dat it Frysk en Nederlânsk de offisjele talen fan 'e provinsje Fryslân binne, en fierders ferplichtet dizze wet de ryksoerheid en Deputearre Steaten fan de provinsje Frysân om periodyk bestjoersôfspraken te meitsjen. In ûnderdiel fan 'e taalwet is teffens it Orgaan foar de Fryske Taal. Doel fan dy kommisje is om 'e gelikense posysje fan it Frysk en it Nederlânsk binnen de provinzje Fryslân te befoarderjen.
Fryske plak- en wetternammen
It ferfryskjen fan geografyske nammen giet gauris mank mei in protte rebûlje. Oer it generaal kin steld wurde dat it de ûndernimmers binne dy't har der út alle macht tsjin fersette, om't it de ekonomy skea tabringe soe. Hoewol't fan soks noch nea wat bliken dien hat by de gemeenten dy't fanôf 1989 harren plaknammen ferfryske hawwe, wurdt dat ferlechje alle kearen weroan fan stâl helle. Yn 'e gemeenten Wûnseradiel en Wymbritseradiel, dy't yn 2011 opgien binne yn Súdwest-Fryslân, is op dy wize de plaknammeferfrysking ek wier-wier opkeard.
Pronkriden
It pronkriden is in typysk Nederlânske manier fan reedriden dy't ûntstien is rûn de sechstjinde iuw. It pronkriden is ien fan de âldste foarmen fan it reedriden yn Nederlân. By it pronkriden giet it der om in sa moai mooglike rydslach sjen te litten. It is de bedoeling dat op de redens lange slaggen makke wurde en riden wurdt yn in floeiende, rêstige, en lykmjittige slach. Der binne by it pronkriden ferskate ûnderdielen: sa wurdt der twa-oan-in-stok of yn blokken fan fjouwer, seis of acht persoanen riden.
Wedstriden
It Nederlânsk Kampioenskip pronkriden op natueriis bestiet anno 2010 noch altyd, mar de sport is nea wier populêr wurden en wurdt foaral sjoen as in folkloristyske aktiviteit. .
Frysk
Yn tydskriften
De iennichste echte Fryske tydskriften foar in folwoeksen publyk binne tsjintwurdich De Moanne, dêr't trouwens ek almar mear Nederlânsk yn stiet, en Ensafh. In net oan organisaasjes bûne Frysktalige parse is sadwaande yn it neigean rekke. Wol besteane der noch Frysktalige útjeften dy't organen fan ynstellings binne, lykas Swingel fan 'e Ried fan de Fryske Beweging; It Beaken fan 'e Fryske Akademy; Us Wurk fan it Frysk Ynstitút oan 'e Ryksuniversiteit Grins; De Frijbûtser, fan 'e FNP; en Each en Ear, fan Omrop Fryslân. Dizze tydskriften binne Frysktalich, behalven It Beaken dat oant de ein fan 'e tweintichste iuw ta meast Frystalich wie, mar hjoed de dei fierhinne yn it Nederlânsk en Ingelsk, en soms yn it Dútsk publisearret.
Yn oarsoartige útjeften
Sûnt 1975 bestiet it Bûsboekje, de earste en iennichste Frysktalige aginda. Dy waard oarspronklik gearstald en útjûn troch it Kristlik Frysk Selskip (KFS), mar sûnt 2008 troch de Ried fan de Fryske Beweging. De oplaach skommelet sa om 'e 4.000 eksimplaren hinne.
Op 'e kompjûter en it ynternet
Sûnt begjin 2005 is der fan de e-blêder Opera in Fryske ferzje beskikber. Ek is der in Fryske ferzje fan 'e websneuper Firefox te krijen. Dy kin men fergees ynlade op dizze side. Yn Firefox is it ek mooglik om in Fryske staveringshifker yn te stekken. Dy kin men hjirre fine. Dêrnjonken kaam yn 2009 ek in Fryske ferzje út fan it fergeze e-mailprogramma Thunderbird 3.0, fan deselde produsint. Dy Fryske ferzje waard mei stipe fan 'e provinsje Fryslân makke troch Wim Benes en Hindrik Sijens. Fierders is it Frysk ien fan 'e 45 talen wêryn't de ynternetsykmasine Google ynsteld wurde kin. En op it webstee www.hallofryslan.nl kinne wurden fan Frysk yn it Nederlânsk en oarsom oersetten wurde.
Yn 'e muzyk
Njonken Fryske boeken komme der jiers ek noch sa'n tweintich Frysktalige cd's út, almeast mei popmuzyk. Ferskate Frysktalige nûmers hawwe de lêste jierren de nasjonale hitparades helle, lykas Bonkefeart fan Anneke Douma, In Nije Dei, fan de Kast; en Wêr bisto, fan Twarres. Dy lêste hit wie de earste Frysktalige nûmer 1 ea yn de Nederlânske muzyklisten.
Sinsbou
As der mear tiidwurden yn 'e foarbyldsin troppe wurde, kin men sjen dat de tiidwurdsfolchoarder yn it Frysk persiis tsjinsteld is oan dy yn it Nederlânsk: "Dat eltsenien moat swimme kinne" is yn it Frysk dúdlik fout, en yn it Nederlânsk klinkt "dat iedereen zwemmen kunnen moet" ek raar, hoewol't it miskien net fuortendaliks fout is. No giet it hjirby om 'e tiidwurdsfolchoarder yn bysinnen, mar yn haadsinnen ferskilt it spul likegoed: Ek hjir is de folchoarder fan 'e tiidwurden yn it Frysk en it Nederlânsk wer krekt tsjinsteld. Boppedat foeget it Frysk (krekt as in protte noardlike Nederlânske dialekten) faak it wurdsje "te" tusken de tiidwurden yn: In protte Friezen en oare Noardnederlanners (lykas Westfriezen en Nedersaksers) sille by it sprekken fan it Nederlânsk dat wurdsje "te" ek brûke (Ik heb even zitten te dromen), hoewol't dat eins fout is. Foar lju út súdliker kontreien is dat ien fan 'e skaaimerken dêr't se noarderlingen oan werom kenne. By dit foarbyld docht him trouwens noch in oar ferskil foar, want it Fryske "sitten" is hjir in mulwurd, en de letterlike Nederlânske oersetting soe dus wêze: Ik heb even gezeten te dromen. Dit ferskil komt dúdliker ta utering as it tiidwurd "sitte" ferfongen wurdt troch "lizze": In oar ferskynsel dat him yn it Frysk folle sterker foardocht as yn it Nederlânsk, benammen by de "te"-konstruksje, is nomenynkorporaasje yn it tiidwurd. Sa seit men yn it Frysk fan: "Se sit te jirpelskilen", wêrby't it haadwurd "jirpel(s)" yn it tiidwurd "skile" ynkorporearre wurdt. Yn it Nederlânsk sil men oer it algemien ynstee sizze fan: Ze zit aardappels te schillen, wêrby't him gjin nomenynkorporaasje foardocht. Yn it Nederlânsk komt dit ferskynsel by beskate wurden ek foar (tink oan stofzuigen), mar yn it Frysk kin it yn prinsipe oeral mei dien wurde. No is it wenstiger om te sizzen fan: "Jan is de hûn even oan it útlitten", mar in sin as "Jan is even te hûnútlitten" is grammatikaal sjoen yn it Frysk neat op oan te merken.
Ingelske ynfloed
De lêste iuw hat it Frysk njonken de oanboazjende ynfloed fan it Nederlânsk fral ek ûnder ynfloed stien fan it Ingelsk, en dan yn 't bysûnder fan it Amerikaansk-Ingelsk. Benammen op it mêd fan kompjûtertechnology en sosjale media is de Ingelske terminology faak yn syn gehiel oernommen. Dat taalpuristen en lju dy't om oare redens aardichheid oan sokke dingen hawwe eigen Fryske nammen foar dit soarte fan termen betocht hawwe, feroaret dêr neat oan.
Antonius Nicolai
As pastoar yn Hegebeintum hinge er al jong oer nei de herfoarming. Sadwaande moast Nicolai yn 1554? flechtsje nei East-Fryslân. Yn 1566 kaam er werom nei Fryslân en hâlde syn earste herfoarme preek yn Ljouwert. Hy tsjinne ferskate Fryske herfoarme gemeentes hy wie ien fan de grûnlizzers fan de Fryske Herfoarme Tsjerke.
Wrakseljen op de Olympyske Simmerspullen 1928
De Olympyske Simmerspullen 1928, offisjeel de Spullen fan de IXe Olympiade, wie de achtste Spullen yn de rige fan de moderne Olympyske Spullen. De Spullen waarden organisearre yn Amsterdam, Nederlân. It wrakseljen waard hâlden yn it Krachtsportgebouw.
Krachtsportgebouw
It Krachtsportgebou waard boud yn 1928 en hie doe plak foar 4.634 taskôgers. It krêftsportgebou is nei de Spullen ôfbrútsen. Op it plak derfan stiet no it haadkantoor fan Citroën Nederlân yn de styl fan it eardere krêftsportgebou.
Peter Lely
thumb|Sir Peter Lely thumb|Peter Lely. Portret fan [[Karel I fan Ingelân en syn soan, Jacobus, hartoch fan York. 1647. Londen, Syon House.'']] Sir Peter Lely (Soest, 14 septimber 1618 – Londen, 30 novimber 1680) wie in Ingelske keunstskilder fan Nederlânsk komôf. Hy wie de populêrste portretskilder yn Ingelân fan ± 1640 oant syn dea. Hy wie ek keunstsamler en besiet fral in protte tekeningen fan oare keunstners.
Libben en wurk
Hy waard as hofskilder opfolge troch Sir Godfrey Kneller.
Baanhurdfytsen op de Olympyske Simmerspullen 2012
De Olympyske Simmerspullen 2012 fan de XXXe Olympiade waarden fan 27 july oant en mei 12 augustus 2012 hâlden yn Londen, de haadstêd fan Grut-Brittanje. Londen wie de earste stêd dy't foar de trêde kear de Spullen organisearje mocht. Earder hiene de Spullen fan 1908 en 1948 dêr ek plak. It baanhurdfytsen hie plak op de London Velodrome, ek wol bekind as de Pringle.
Bartlehiem
Alvestêdetocht
De buorskip - en mei him de lytse brêge oer de Feinsumer Feart - is wrâldferneamd troch de Alvestêdetocht. Op harren tocht komme de reedriders twa kear troch Bartlehiem: de earste kear fan Frjentsjer ôf op wei nei Dokkum ta, en dan de twadde kear fan Dokkum út nei Ljouwert. Dat makket Bartlehiem it iennichste plak dêr't by de Alvestêdetocht yn trije rjochtingen reedriders sichtber binne.
Oar
It molkfabryk út 1893 is yn 2010 ferboud ta in lytsskalige wenfoarm foar deminten.
Strafrjocht
Straffen
Fierder binne noch in tal fan bykommende straffen mooglik.
Druvesûker
thumb|α-D-glukoaze Druvesûker, yn de gemy ornaris glukoaze neamd is in monosacharide mei de molekuleformule C<SUB>6</SUB>H<SUB>12</SUB>O<SUB>6</SUB>. De natuerlike foarm, D-glukoaze, wurdt ek wol dekstroaze neamd, foaral yn de libbensmiddelyndustry.
Freek de Jonge
Foarstellingen
Solo:
Stasjon Grou-Jirnsum
It earste stasjonsgebou bestie fan 1867 oant 1879, doe't it ferfongen waard troch in nijer, heger gebou. Dat waard yn 1976 op syn beurt ferfongen troch in moderner, ienfâldiger bouwurk.
Kneppelfreed
De Saak-Van der Burg
Doe't de sitting wer iepene waard, krige de beklage te hearren dat der gjin tolk komme koe –eat dat de rjochter yn 't foar ek wol witte kinnen hie. De rjochter moast it doe duldzje dat de beklage Frysk spriek. Mar ûnderwilens liet er Van der Burg noch al witte: "Officieel versta ik u niet." ("Offisjeel kin ik jo net ferstean.") Dat betsjutte dat Van der Burg yn 'e rjochtseal Frysk prate koe safolle as er woe, mar dat wat er sei dan net opnommen wurde soe yn it ferslach en dat der ek gjin rekken mei holden wurde soe by it fêststellen fan it fûnis.
De opskuor
Underwilens wie op it Saailân, foar it gerjochtsgebou, in grutte kliber folk gearkommen. Yn 't earstoan hiene der allinne mar guon Fryske skriuwers west, dy't harren solidariteit mei Fedde Schurer útdrukke woene, en fierders wat oanhingers fan 'e Fryske Beweging, in stikmannich studinten en de sjoernalisten fan 'e Frysktalige parse (Frysk en Frij, It Heitelân, De Stim fan Fryslân, De Stiennen Man, ensfh.) dy't der net yn litten wiene om't der te min romte wie. De saak waard nammentlik holden yn 'e lytse seal, dêr't amper romte wie foar tweintich taskôgers, om't – sa hiet it yn 'e offisjele ferklearring – de ferwaarming fan 'e grutte seal te djoer wie.
Mar hoe't dat ek west ha mei, freed wie merkdei yn Ljouwert en teffens waard dan de feemerk holden, dat al gau woeks it groepke lju oan ta in grutte mannichte, wêrfan't it meastepart eins hielendal net foar de rjochtsaak nei Ljouwert kommen wie. Doe't de plysje de lju wat weromkrong, ûntstie der eefkes in lyts opstjitsje, mar fuort letter wie it wer rêstich. Om healwei fiven hinne kaam lykwols de skriuwer Eeltsje Boates Folkertsma bûtendoar om 'e wachtsjenden te fertellen hoe't it mei de rjochtsaak tsjin Schurer beteard wie, wylst alle oaren binnen bleaune foar de saak tsjin De Jong. Om Folkertsma hinne ûntstie doe fansels oprin, wat troch de plysje ynterpretearre waard as nije rebûlje.
Neispul
Underwilens ferskynden der yn 'e Nederlânske parse alarmearjende artikels oer de mooglike radikalisearring fan 'e Fryske Beweging. En ek yn 'e Twadde Keamer kaam Kneppelfreed oan 'e oarder. Dêre beklagen guon parlemintsleden, lykas de ynfloedrike Fries Pieter Sjoerds Gerbrandy (ARP) en de Hollanner Johan Scheps (PvdA), harren bitter oer de gong fan saken. Tsjin dy tiid waarden yn Ljouwert by de kommissaris fan plysje Anno Houwing en guon leden fan 'e rjochterlike macht de ruten yngoaid.
Britsum
thumb|300px|right|lizzing fan Britsum. thumb|280px|right|De [[himrik fan Britsum.]] Britsum is in doarp dat yn de gemeente Ljouwert leit. Britsum leit noardlik fan Koarnjum en súdeastlik fan Stiens. Yn 2022 hie Britsum 947 ynwenners. De doarpskearn fan Britsum leit benammen oan de Greatebuorren en de Lytse Dyk.
Skiednis
Sûnt 2018 leit Britsum yn de gemeente Ljouwert, dêrfoar lei it doarp yn sawol de gritenij as de gemeente Ljouwerteradiel (noardertrimdiel).
De Staten
Alear hie Britsum in protte staten. Der wurdt tocht dat de âldste Tsjessingastate west hat. De namme Tiesinga komt al yn 1431 foar yn in akte. De ferneamdste is faaks Lettingastate. Fierder wienen der noch de staten Jornsma, Jeltinga en Eringa of Geringa.
Strjitten
Aldlânsdyk, De Greiden, De Kamp, Efter de Wâl, Finne, Grutte Buorren, Lange Hage, Lieuwe Jellingastrjitte, Lytse Buorren, Lytse Dyk, Menno van Coehoornwei, Sillân, Sillânsreed, Stêdpaad, Swynserreed, Weversterp.
Sint-Fitustsjerke (Wetsens)
Bouskiednis
De tsjerke waard yn de jierren 1970 restaurearre troch P.B. Offringa, Grins. Ut dy tiid stamt de houten oanbou fan de noardlike muorre. Achter de oanbou binne de resten fan in eardere sydkapel.
Diederik Samsom
Polityk
Op snein 20 april 2008 makke Samsom bekend him kandidaat te stellen foar it fraksjefoarsitterskip fan de PvdA, nei it ôftreden fan Jacques Tichelaar. Hy nom it op tsjin Mariëtte Hamer mar ferlear de stimming yn de fraksje op 22 april.
De Westereen
It buorskip Kûkherne (grutste diel) heart ek by De Westereen.
Iisspeedway
Baan
De races wurde meastal op natoeriis hâlden, mar ek wol op in iisbaan fan 400 meter, dêr't it iis ekstra dik fan opferzen is.
Side-out
Muorrekeatsen
By it muorrekeatsen giet by in side-out allinne de opslach nei de ûntfangende partij. Allinne de partij oan de opslach kin dêr punten skoare. Yn oan it muorrekeatsen relatearde sporten lykas racketball, squash en paddleball komt de side-out wol foar, mar wurdt dêr ferlies fan opslach neamd. In side-out yn it muorrekeatsen wurdt ek wol side-down of koartwei "out" neamd.
Lucy Thai
Libben en karriêre
Lucy Thai waard berne yn Long Beach, yn 'e steat Kalifornje (hoewol't gauris sein wurdt dat har widze yn Las Vegas stie, wat net skynt te klopjen). Hja is de suster fan in oar Amerikaansk pornoaktrise, Nyla Thai. Lucy Thai makke har debút yn in pornografyske film yn 2003, doe't se njoggentjin jier wie. Sûnt spile se neffens de Internet Adult Film Database (IAFD) yn mear sa 180 oare pornofilms oant se yn 2008 har karriêre beëinige.
John Constable
Hy waard berne yn East Bergholt yn het greefskip Suffolk. It gebiet om Dedham Vale, bylâns Stour yn Suffolk stiet bekend as Constable Country. Flatford Mill, it ûnderwerp fan ien fan syn ferneamdste skilderijen, The Haywain, wie eigendom fan syn heit, in begoedige brouwer en nôthanneler.
Jan Pieter Heije
Spreuk
Dat ligt~'em aan......'t besteden
De Gouden Swipe (film)
Meitsjen
Nei acht jier koe de film makke wurde. Opnaam yn 24 dagen, mei een budzjet fan acht ton ( stipe troch it CoBo Fûns en de TROS) yn Nijlân, Allingawier, De Jouwer, Húns, Hichtum en Parregea. Rense Westra soe yn it earstoan eins in byrol krije, mar krige de haadrol troch it ôfsizzen fan de bedoelde haadrolspiler.
Fertoaning
Yn desimber 1996 hienen der al 11.000 minsken nei sjoen. Nei mear as 170 foarstellings bûten de gewoane distribúsjekanalen om stie de teller boppe de 20.000. En dêr wie it net mei oer: mear as 50.000 minsken seagen de film.
Unbreakable (film)
Plot
Under ynfloed fan Price rekket Dunn derfan oertsjûge dat syn yntuysje foar it opmerken fan gefaarlike lju mank it publyk yn it stadion eins in foarm fan bûtensintúchlike waarnimming is. Op oanrieden fan Price begjint er te besykjen om dat fermogen bewust te trainen. Hy ûntdekt dat de foarbygeande oanrekking fan passanten him by steat steld om fizioenen te krijen fan misdriuwen dy't dy lju begien hawwe. Sa sjocht er hoe't in frommeske in earmbân stellen hat yn in juwelierssaak en hoe't in jonge op in feestje in famke ferkrêfte hat dat harsels bewusteleas dronken hie. Al dat soarte dingen út it ferline kin Dunn lykwols net folle mei. Dan treft er in sadistyske psychopaat, dy't as konsjerzje wurket en dy't it hûs binnenkrongen is fan in willekeurich gesin. Hy hat de heit fermoarde, mar hâldt de mem en de beide bern finzen yn harren filla.
Untfangst
Yn The Los Angeles Times moast Kenneth Turan net folle fan 'e film hawwe. Hy skreau: "As it no sa bedoeld wie of net, it skaad fan The Sixth Sense hinget oer Unbreakable." Dêr heakke er oan ta: "As The Sixth Sense net sa'n grut súkses west wie, soe [it ferhaal fan Unbreakable] fuortendaliks fergetten of teminsten werskreaun wêze." Todd McCarthy, fan it tydskrift Variety, hie benammen krityk op it senario fan Shyamalan en it aktearjen fan 'e cast. Hy priizge wol de filmmontaazje fan Dylan Tichenor en de filmmuzyk fan James Newton Howard.
Ynterval
Dat binne respektivelik harmoanyske en meloadyske yntervallen. De nammejouwing fan yntervallen wurdt yn de westerske muzyk tradisjoneel basearre op in diatoanyske toanljedder. Yn de toanljedder fan C majeur bygelyks, binne alle opienfolgjende ôfstannen hiele toanôfstannen, útsein de yntervallen e-f en b-c, dat binne heale toanôfstannen: Ofbyld:noatebalke.png De toanljedder fan C majeur mei de stamtoanen c, d, e, f, g, a, b, c
Nammejouwing
C--- 1 ---D--- 1 ---E--- 1/2 ---F--- 1 ---G--- 1 ---A--- 1 ---B--- 1/2 ---C
Foarbyld
Ofbyld:oermjittigesekunde.png in oermjittige sekunde (klinkt as lytse terts) Toanhichte is yn ojektive sin de frekwinsje fan in muzyknoat. Bygelyks de A hat in frekwinsje fan 440 Hz - tsjintwurdich. Tjinstwurdich (2007) want eartiids wie de toanhichte fan de A oars, bygelyks by in âlde piano kin de A in frekwinsje fan 435 Hz ha.
Kopete
KDE 4.1
Der steane in tal ferbetterings yn de planning, mar op it stuit is KDE4.1 útkaam en is it net wis of dizze plande ferbetterings it wol helle ha.
Liet (festival)
thumb|Van Wieren (2009) Liet is de namme fan in searje muzikale talintejachten dy't sûnt 1991 hast alle jierren hâlden wurde. Der binne in Fryske en in Jeropeeske ferzje fan Liet. De lêste hjit Liet Ynternasjonaal.
Liet yn Fryslân
Oant en mei 2006 waarden de dielnimmers oan Liet fan te foaren troch de sjuery selektearre oan de hân fan ynstjoerde lûdsopnames. It tal dêrfan skommele altyd tusken de 55 en de 75. By de finale bestie de sjuery út fertsjintwurdigers fan fiif Fryske regio's. Yn 2007 is Liet net trochgien. Mei yngong fan 2008 hâldt Liet fiif regionale foarrondes. Ut de winners dêrfan selektearret de sjuery dan de dielnimmers oan de finale yn Ljouwert. Omrop Fryslân stjoert dizze finale alle jierren yntegraal út. Liet wurdt iepene troch de winner fan de Karin de Jong-priis (Sjongfestival foar Bern) of troch de winners fan SjONG, it sjongfestival foar it fuortset ûnderwiis.
Winners fan Liet en Liet Ynternasjonaal
1999
1997
1996
Kleastertsjerke (Nijewier)
Beskriuwing
De Kleastertsjerke is in yn 1678 fan âld materjaal, kleastermoppen, boude tsjerke. Boppe de noardlike tagong is in gevelstien ynmitsele dy't de bou betinkt. De namme fan de tsjerke ferwiisd nei it kleaster Sion dat eartiids westlik fan Nijewier stie en dêr't it doarp gruttendiels fan wie.
It ienskepige sealtsjerkje hat in trijesidich koer en achter de westlike gevel in mei laaien dutsen dakruter.
List fan âlde fytsmerken
Op de list mei âlde fytsmerken steane fytsmerken dy't ea ferkocht waarden yn Fryslân. De measte merken komme út it begjin fan de 20e iuw doe't der in soad lytse fytsfabrykjes kamen. Se binne hast allegear ferdwûn. Batafus wurdt nei de oarloch mei in 'v' skreaun.
Pluto (planeet)
Atmosfear
In augustus 1988 barde der in stjerbedekking fan Pluto; hy skode fan de ierde ôf sjoen, foar in stjer lâns. It ljocht fan dy stjer blykte net abrupt efter Pluto te ferdwinen en werom te kearen, mar stadichoan. Dit bewiisde dat Pluto in ile atmosfear hat. De druk dêrfan bedroech yn 1988 ûngefear 1,5 mikrobar (0,15 Pa); by in stjerbedekking yn 2002 blykte dit ferdûbele oant 3 mikrobar. Mooglik is de druk oan it oerflak noch wat heger (100 mikrobar of mear), want de atmosfear soe djipper wêze kinne as earder oannomd (de dwerchplaneet sels soe dan wat lytser wêze).
Smash
Follybal
De spulferdieler jout in set up, dêrnei slaat de oanfaller de bal hurd oer it net. Mei behelp fan de goede technyk sil de bal rjocht nei ûnderen slein wurde. Troch gebrûk fan de pols kin de rjochting oanpast wurde. In smash wurdt ienfâldichwei ek wol oanfal neamd. In smash wurdt faak makke oan it net, mar it is ek mooglik om de oanfal fan de trije meter line ôf út te fieren, dêrtroch kin de tsjinstander ferrast wurde. De bedoeling is de bal sa koart mooglik oer it net te slaan.
Kunera fan Ropta
Kunera fan Ropta, of Knier fan Ropta (Mitselwier, ±1530 - Mitselwier, 5 maart 1555) wie de iennichste dochter fan Worp fan Ropta (1504). Se wenne op de Roptastate en troude yn 1549 mei Kristoffel fan Sternsee. Se krigen in soan en in dochter: Karel en Maria. Kunera Ropta wie in nicht fan Kinsck Ropta. It Harnzer weeshûs waard yn 1549 stifte troch Kristoffel en Kunera. Harren grêf is yn de tsjerke fan Mitselwier.
Reneé Fokker
Renée Fokker (Nijmegen, 29 juny 1961) is in Nederlânske aktrise. Fokker waard fral bekend fan har rol als José Donkers yn de telefyzjerige Vrouwenvleugel.
Merovech
Trivia
Neffens Emil Rückert soe de namme Merovingen sa ûntstien wêze: it hearskjende laach fan de Franken wenne oan de Merwede of Merowe dêr't dizze gearfloeit mei de Maas, dêr't letter it Slot Loevestein boud wurde soe. Merovech soe hjiroan syn namme &ûntliend hawwe.
Free jazz
250px|thumb|right|Jazzmusici Reggie Workman, Pharoah Sanders en Idris Muhammad spylje Free jazz by in optreden yn 1978. Free jazz is in avant-gardistyske muzykstyl yn de jazz dy't syn oarsprong fynt yn de fyftiger en sechstiger jierren. Jazzmuzisy dy't mei dy styl assosjearre wurde binne ûnder oare de saksofoanisten Ornette Coleman en Albert Ayler en de pianist Cecil Taylor. Skaaimerk fan dizze styl is it bewust ôfwiken fan de (yn dy tiid) gongbere konfinsjes yn de jazz-ymprovisaasje lykas fêste akkoardopfolgings, tonale harmony, of lykbliuwend tempo en in fêst metrum.
Lychtenstein
Skiednis
Op it kongres fan Wenen waard yn 1815 fêststeld dat it foarstendom diel útmeitsjen gie fan it Dútske Bûn. Dizze situaasje bleau yn stân oant de opheffing fan it Dútske Bûn yn 1866.
Klimaat
Ek al leit it lân yn de Alpen, it klimaat is frij myld as gefolch fan de sudenwyn. De berchhellings jouwe yn de winter alle gelegenheid om ferskillende wintersporten te beöefenjen.
Demografy
De offisjele lânstaal is it Dútsk, it meastepart fan de befolking sprekt lykwols in Allemannysk dialekt.
René Descartes
Syn reizen
Yn 1630 skreau er him yn oan de Universiteit fan Leien. Hy kaam dêr yn kontakt mei Constantijn Huygens. Yn de simmer fan 1635 joech Descartes les yn filosofy yn Utert. Yn dat jier krige er yn Amsterdam in dochter Francine by it tsjinstfamke Helene Jansdochter. Yn 1640 ferstoar it famke. Yn dy tiid hie er spul mei de ferneamde Gisbertus Voetius. thumbnail|right|250px|Descartes mei de Keninginne fan Sweden
Descartes de grûnlizzer fan de moderne filosofy
Descartes' filosofy sit op de oergong fan twa streamingen. Oan de iene kant de midsiuwske skolastyk fan Augustinus en Tomas fan Akwino. Dêr fûn er ek syn ûnderwerp; God en de siel. En oan de oare kant stie er ek efter in nije streaming fan tinken mei in natuerkundige eftergrûn lykas Galileo Galilei. Descartes útgongspunt wie earder wiskundich as natuerkundich. Lykas de wiskunde boud wie op inkele aksioma’s en dêrop basearre ôfliedingen, sa wiskundich woe er ek de filosofy meitsje. Aksioma’s neamde Descartes in soarte fan evidinsjes, wissichheden dy’t efterhelle wurde koenen troch de yntuysje, mar dêr't gjin feitlik bewiis foar wie. Dat die er op rasjonele basis, dus net op in dogmatyske wize lykas yn de midsiuwen, en ek fertroude er net op de sintugen. Dy sintugen soenen him ferrifelje kinne. Oan de oare kant gie er der ek net fanút dat er altyd goed tocht en redenearre. Us tinken soe yn de war komme kinne troch wat Descartes in “malin Genie" neamde: in soarte fan geast dy’t ús ferstruid makket yn alles wat wy tinke. Dy útgongspunten moatte tsjinoer alle twivels yn stân bliuwe.
Stjerreskâns (Bakkefean)
De Stjerreskâns is in seishoekige skâns yn Bakkefean dy't nei alle gedachten yn de 18e iuw oanlein is. De seishoekige Stjerreskâns leit deunby it asfaltearre fytspaad tusken de Duerswâldmerwei en de Beakendyk op hast in kilometer fan de Slotpleats ôf. It fermoeden bestiet dat hy nea in militêre funksje hân hat en foar oefendoeleinen oanlein is troch de wiskundige Johann Hermann Knoop, alhoewol't dizze skâns oan de iuwenâlde Beakendyk leit, yn earder tiden ien fan de pear heger lizzende trochgongen op it sompich paad nei Drinte. Dat soe betsjutte kinne dat de Stjerreskâns wol in ferdigeningsfunksje hân hat.
Jan Mayen
Geografy en geology
It eilân hat gjin ûntginbere natuerlike boarnen en wurdt net permanint bewenne. Dêr is in ûnferhurde lâningsbaan fan 1585 meter lang. De 124,1 kilometer lange kustline hat gjin havens, mar wol inkelde gaadlike ankerplakken (at it waar it talit).
Bestjoer
thumb|left|250px|In stasjon op Jan Mayen yn 2007
Untdekking
Guon histoarisy leauwe dat de Ierske muonts Brandaan, dy't bekend wie as betûft seefarder, op ien fan syn reizen yn de 6e iuw ticht yn de buert fan it eilân west hat. Yn syn ferslach hat er it oer in swart eilân dat yn de brân stie en dêr't in ôfgryslik leven hearske. Hy miende dat er de doar fan de hel fûn hie.
Wierskynlik waard it eilân troch Henry Hudson yn 1607 ûntdutsen by it sykjen nei de noardeastpassaazje nei Ynje, hoewol't syn lochboek it net fernijt. Yn 1614 “ûntdutsen” de Nederlanners Jan Janssoan Kerckhof en Jan Japiks May fan Schellickhout it eilân opnij. It eilân krige doe de namme fan de lêste, Jan Mayen.
19e en 20e iuw
It eilân waard net beset yn de Twadde Wrâldkriich. Doe't it Ingelske plan om it waarstasjon te besetten mislearre, waard de brân yn set troch de bemanning en yn 1940 ferliet men it eilân. Dochs kaam men yn 1941 werom, fersterke mei in kontingint Noarske soldaten en it waarstasjon hat dêrnei oant de ein fan de oarloch funksjonearre, nettsjinsteande geregelde loftoanfallen fan de Dútsers. Twa Dútske fleanmasines binne dêr delstoarten.
Yn 1943 krigen de Feriene Steaten tastimming om in radio-lokaasjestasjon te fêstigjen; it waard oan de noardkant fan it eilân set en waard Atlantic City neamd. Dy syn wichtichste taak wie it lokalisearjen fan geheime Dútske waar- en radiostasjons op Grienlân.
Vriescheloo
Nei dizze perioade fêstige men him op de heger lizzende sânrêch oan de hjoeddeiske buorren. De Oksedyk wie ûnderdiel fan de eardere hannelsrûte tusken Wynskoat, Bourtange en Múnster.
Yn it doarp stiet de monumintale nôtmole De Korenbloem.
Nova Sembla
Skiednis
De earste bekende westerske besiker wie Hugh Willoughby yn 1553. Willem Barentsz farde yn 1596 om de noardpunt fan de eilannen en oerwintere oan de eastkust, tichteby de noardlike top. De manlju oerwinteren yn in it Behouden Huys dat hja timmere hienen fan sloophout fan harren skip. Doe binne de eilannen ek foar 't earst yn kaart brocht. Gerrit de Veer makke in detaillearre reisferslach. Hy beskreau in sinneopkomst op 24 jannewaris 1597, twa wiken earder as't men ferwachte hie. Dit ferskynsel is earst yn 1998 ferklearre: it wie in arktyske loftspegeling, bekend as it Nova Sembla-effekt.
List fan Israelyske premiers
List fan Israelyske premiers.
Klezmer
Klezmer is fan orizjine muzyk fan de jiddysk pratende joaden yn benammen East-Jeropa.
A Bridge Too Far (film)
Plot
It ynnimmen fan de brêgen troch de loftlâningstroepen ferrint lykwols net neffens plan, en de grûntroepen krije al fan it begjin ôf oan te meitsjen mei Dútske tsjinstân, mei as gefolch dat harren tiidskema dreech fêst te hâlden is. Se rinne ek fertraging op fanwegen de smelle dyk dêr't alle auto's en tanks del moatte. In brêge by Eindhoven wurdt troch de Dútsers opblaasd en it duorret goed in dei foardat in needbrêge oanlein is. Yn Nimwegen moat in part fan 'e Amerikaanske 82e Loftlâningsdifyzje de Waal oerstekke mei ûndeugdlike boaten dy't makke binne fan hout en doek.
Foarskiednis
De heal ôfbrútsen wyk Noordenbergkwartier yn Dimter seach der út as hie der in kriich west, en wie dêrtroch geskikt as dekôr foar de opnamen fan strjitgefjochten. Fanwege de minne ekonomyske situaasje yn de santiger jierren stiene yn Dimter op in soad plakken gebouwen en fabrykshallen leech. Dy koene moai brûkt wurde as bouplak foar dekôrstikken en de opslach fan oare filmattributen. Levine besleat yn 1976 tegearre mei regisseur Richard Attenborough dat Dimter de ideale filmlokaasje wie, en in pear dagen letter berjochte The New York Times dat de film A Bridge Too Far opnaam wurde soe yn "this sleepy Dutch town, with its brick church towers and arching iron bridge over the Ijssel River".
Opnamen
It filmjen begûn op 26 april 1976 en duorre ûngefear in healjier, oant yn oktober. Ek op in oare lokaasje oan de Isel, Hûs Rhederoord by De Steeg, hiene filmopnamen plak. Dêr waard earst in Dútsk haadkertier útbylde, en letter it Alliëarde haadkertier. In stoarm hie krekt dêrfoar in pear grutte beammen by it hûs ûntwoartele, en de grutte woartelstronken joegen de filmset de passende útstrieling by in striidtoaniel.
Prizen
A Bridge Too Far waard yn 1978 nominearre foar 8 BAFTA's, de wichtichste Britske filmprizen. Dêrûnder wiene de prizen foar bêste film, bêste regisseur, bêste filmmontaazje en bêste produksje-ûntwerp. De film wûn 4 BAFTA's, foar bêste byrol fan in akteur (Edward Fox), bêste filmmuzyk (John Addison), bêste kamerarezjy (Geoffrey Unsworth) en bêste lûd.
De Potten
Foarsjennings
Oan de tagongswei leit boppedat in rekreaasjepark (RCN De Potten), dêr't in restaurant en ûnder mear kanoferhier te finen is. Neist it Paviljoen, besuden de swimmar, fertrekt de pont rjochting it Starteilân. Tusken it paviljoen en de swimmar leit in jachthaven.
Branwell Brontë
Jonkheid
Fan de fjouwer bern dy't folwoeksen waarden, soe Branwell Brontë it measte talint hân hawwe, teminsten yn syn berne- en jeugdjierren. Wyls fjouwer fan syn fiif susters nei kostskoalle stjoerd waarden yn Cowan Bridge (dêr't de twa âldsten, Maria en Elizabeth tuberkuloaze skipen en ferstoaren), krige Branwell ûnderrjocht fan syn heit, dy't him klearsteamde foar talitting yn Oxford of Cambridge.
Marcellus Emants
thumb|right|Marcellus Emants (litografy fan [[Theo Kerstel nei in tekening fan Hendrik Haverman), 1897]] Marcellus Emants (Voorburg, 12 augustus 1848 – Baden (Switserlân), 14 oktober 1923) wie in Nederlânske skriuwer. Hy is ien fan mar in pear foarbylden fan it Naturalisme yn Nederlân en wurdt wol sjoen as ien fan de foarrinners fan de Tachtigers. Een nagelaten bekentenis út 1894 is fierwei syn bekendste roman.
Maria Branwell
Maria skreau, neist brieven, ien wurk: it essee The Advantages of Poverty, In Religious Concerns.
Krúswurdpuzel
Ingelske krúswurdpuzels
Krúswurdpuzels ferskynden alle wiken yn de World en oare kranten folgen: de Pittsburgh Press (1916) en The Boston Globe (1917). Yn de tweintiger jierren fan de tweintichste iuw krigen krúswurdpuzels mear omtinken. Yn 1925 meldde de iepenbiere bibleteek fan New York dat it de nijste raazje is om nei de bibleteken te gean om de krúswurdpuzels, en klage dat as "de puzzel" útkomd wie, de leafhawwers nei de wurdboeken en ensyklopedyen swaarmen en sa lêzers en studinten fuortjagen dy't dy boeken brûke moasten. ''Hoe kinne lêzers yn de bibleteek beskerme wurde dy’t sokke boeken nedich hawwe foar harren deistige wurk. Is it net de taak fan de bibleteek wie om syn legitime lêzers te beskermjen?''
Nederlânske krúswurdpuzels
Kranten en wykblêden stiene oan de basis fan de opkomst fan krúswurdpuzels. It Algemeen Handelsblad hie yn de njoggentjinde iuw al rubriken dy’t bedoeld wiene om bern en folwoeksenen yn oanrekking te bringen mei saken dy’t as ûntspannen en learsum beskôge waarden. Benammen it Algemeen Handelsblad ûntwikkele al gau in brede puzeltradysje. Ek De Telegraaf sette al gau puzels foar bern. Fan de wykbladen pleatste De Groene al yn de njoggentjinde iuw logyske, wiskundige en taalpuzels. De deiblêden De Tijd en Het Volk kamen pas yn de tweintichste ieu mei puzels foar harren lêzers.
Puzelfarianten
Der binne ferskate farianten op de krúswurdpuzel:
In Sweedske puzel wurket itselde as in krúswurdpuzel, mar de omskriuwings steane yn it diagram (op it plak dêr't oars de swarte hokjes steane). In pylkje jout de skriuwrjochting fan it oploswurd oan. Yn in Sweedsk diagram steane faak ien of mear foto’s dy’t in blok mei hokjes ferfange. Of de foto's jouwe in oanwizing foar ien of mear antwurden, bygelyks de namme fan in sporter of in soarte rymke dat dat oan de foto keppele wurde kin. Sweedske puzels hawwe meastentiids gjin symmetry, mar ha wol faak in mienskiplik tema (literatuer, muzyk, natoer, geografy, eveneminten, ensfh.)
Puzelûntwerpers
De krúswurdriedsels dy't hjoed de dei op de merk komme, wurde benammen makke mei folautomatyske kompjûterprogramma's. By Denksport bygelyks wurde de measte boekjes mei ien druk op de knop makke. De puzels dy't út it systeem komme binne daliks printree. Yndividuele puzelmakkers binne troch de automatisearring seldsum wurden: In Nederlân binne Jelmer Steenhuis en Jan Meulendijks in begryp en yn Fryslân ferskine fan Douwe van der Meulen Nederlânske krúswurdpuzels yn de Friesland Post en om de fjirtjin dagen Fryske krúswurdpuzels yn de Ljouwerter Krante.
Boltastate (Eanjum)
thumb|250px|Boltastate yn 2010 Boltastate wie in state oan de Boltawei 2 yn Eanjum, gemeente Dongeradiel. Op it stateterrein stiet noch altiten in pleats.
List fan kowerassen
T
thumb|[[Texas longhorn]]
Gemeente (bestjoer)
Skiednis
Oant 1851 wie de tredde laach fan bestjoer yn Nederlân opboud út stêden, gritenijen, ambachten en noch oare ienheden. Dat jier waard de Gemeentewet oannaam dy't de histoaryske ferskillen yn de tredde laach fan bestjoer weimakke.
19
Ferstoarn
10er
Frysk alfabet
Yn oare Fryslannen
Alhoewol’t it dêr sprutsene Frysk troch de skieding fan iuwen (en yn it gefal fan it eilâns-Noardfrysk faaks sels troch in oare oarsprong) sa oars is as it Westerlauwerske Frysk, dat men hast fan aparte talen sprekke kin, is it Fryske karakter dochs dúdlik oanwêzich. Dochs komme gauris oare lûden foar. Mei dêrom wurde gauris oare tekens brûkt.
Sealtersk
De Sealter sch komt oerien mei de Hollânske en dus net mei de Dútske, dy’t mear fan sj hat. Dêrom wurdt ek wolris sk skreaun, wat oan ‘e ein fan in wurd dan wol wer de krekte útspraak oanjout.
1479
Foarfallen
thumb|100px|right|Lisa del Giocondo
Hert
thumb|Hert fan de minsk
Lizzing en omlizende anatomy
It hert is asymmetrysk fan foarm (liket eins net op in 'hertsje' (♥) sa't dat faak tekene wurdt) en leit yn de toaraksholte sawat midden efter it boarstbien, yn it mediastinum (de romte tusken de twa longen). Pine oan it hert wurdt hast altiten ek midden efter de boarstbonke field. It hert leit mear oan de linkerkant as oan de rjochterkant fan de boarstbonke. It stekt mar ± 2 sm. út oan de rjochterkant. Mar yn de linkerlong soarget it hert foar in djippe yndûking. It hert kin foarsteld wurde as in kegel. De top fan de kegel wurdt de apeks neamd, it grûnflak de basis. De apeks leit mear kaudaal (nei ûnderen ta), fentraal (nei foaren ta ) en links as de basis dy't mear servikaal (nei boppen ta), dorsaal (nei efteren ta) en rjochts leit. De as fan de kegel ferrint dus skean yn de toaraks. It hert grinzet oan it mulruft (diafragma) mei de facies diaphragmaticus. In twadde snijflak fan it hert grinzet oan it boarstbien (sternum) en in oantal ribben. Dit is de facies sternocostalis. Lykas earder sein grinzet it hert ek oan de linkerlong mei de facies pulmonalis. Dizze facies pulmonalis wurdt soms ek sjoen as in oergong fan de twa oare flakken (in tige ûnskerpe oergong), dêrom ek wol margo obtusus ('stompe râne') neamd. De oergong tusken de facies sternocostalis en de facies diaphragmaticus oan de oare kant wurdt de margo acutus neamd. Dizze oergang is wol skerp.
Hertôfwikings
In tredde relatyf soad foarkommende ôfwiking is de tetralogy fan Fallot, in beneaming foar it gehiel fan fjouwer ôfwikings dy't tagelyk optrede kinne en dy't ûnder ien neamer brocht binne.
Lúksemboarch (lân)
Plakken
De haadstêd, Lúksemboarch, is it grutste plak fan it lân. Fierder is de minekrite yn it súdwesten in wichtich fêstigingsgebiet, benammen de plakken Dudelingen, Esch, Differdingen en Pétange.
Militêr
Dêrfan wienen 95.152 fit foar militêre tsjinst.
Wales
Skiednis
De oermastering fan Wales troch de Normandjers kaam net daalks doe't Ingelân ferslein waard yn 1066, mar it gie stadichoan en it proses wie klear yn 1282 doe't kening Eduard I fan Ingelân LIywelyn Ein LIyw Olaf fersloech. Eduard boude in grut tal kastielen om de Welsklju yn de gaten te hâlden.
Stêden en plakken
thumb|center