cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Johan de Witt
Wiskundige
Johan de Witt wie neist steatsman ek in bejeftige wiskundige. Yn 1659 skreau er "Elementa Curvarum Linearum" (Grûnbegjinsels fan de Krûme Linen') as bylage by in oersetting fan René Descartes' "La Géométrie".
Wilhelmina fan de Nederlannen
thumb|right|200px|Wilhelmina yn 1901 Wilhelmina fan de Nederlannen (31 augustus 1880 - 28 novimber 1962) wie Keninginne fan Nederlân fan 1890 oant 1948.
Har heit wie al 63 jier âld doe't sy berne waard. Doe't Willem III op 23 novimber 1890 ferstoar, waard Wilhelmina keninginne. Oant sy 18 jier âld waard, regearre har mem Emma as regentesse yn har namme. Yn it Gruthartochdom Lúksemboarch waard fanwege de Salyske wet in oare opfolger keazen út it Hûs fan Nassau, en koe Wilhelmina har heit dêr net opfolgje.
Yndustrymole
Foarbylden fan yndustrymûnen binne:
Tomme (lingtemjitte)
De Tomme is in âlde Nederlânske lingtemjitte dy't sawat lyk is oan de breedte fan it boppeste tommelid fan in folwoeksen man. In tomme hat, ôfhinklik fan de streek in oare lingte:
Camping Appelhof
Camping Appelhof is in jeugdcamping op Skylge, by Formearum. Yn de simmermoannen is de camping foar de jongerein meast drok. De camping is bedoeld foar jongerein tusken de 15 en 23 jier. It is de grutste jeugdcamping fan de Waadeilannen. De camping hat syn eigen snackbar en in eigen diskoteek mei de namme 'The Big Apple'. Op de camping binne allinnich steantinten te finen dy't hierd wurde kinne.
Neva
thumb|225px|right| Rin fan de Neva thumb|225px|Neva yn St.Petersburch De Neva (Russysk: Нева) is in rivier yn Ruslân. De rivier is 74 km lang en 200 oant 1200 meter breed. Hy streamt fan de Ladogamar nei de Eastsee (Finske Golf). De Neva is part fan de Wolga-Baltyske wetterwei tusken de Eastsee, de Kaspyske See en de Wite See. Fan desimber oant april is de rivier beferzen en net te befarren.
Nettsjinsteande syn beskieden lingte, is de Neva dochs de treds grutste rivier fan Jeropa wat de grutte fan de wetterloazing oanbelanget. Allinnich de Wolga en de Donau streamt mear wetter troch. Oan de mûning fan de Neva leit de wichtige stêd Sint-Petersburch, eartiids de stêd fan de tsaren.
It museum Hermitage yn Amsterdam hat syn kafee-restaurant nei dy rivier neamd, omdat er de libbensier fan Sint-Petersburch wie.
Radio
thumb|250px|It ark Radio is triedleaze telegrafy of telefony wêrmei't elektromagnetyske sinjalen op beskate frekwinsjes stjoerd of ûntfongen wurde kinne. Yn it deistich taalgebrûk wurdt mei it wurdsje radio ek wol it radiostasjon/radio-omrop of it radiotastel bedoeld. De radio waard yn 1909 yntrodusearre as massamedium.
Fryskepeallenfeart
thumb|260px|Fryskepeallenfeart De Fryskepeallenfeart is in feart yn de gemeente Opsterlân. De feart rint fan Fryske Peallen oer Sigerswâld nei Bakkefean. It is it ferlingde fan it Offierkanaal en hjit nei Bakkefean de Bakkefeanster Feart. Bylâns de feart rinne de Klauwertswei en de Foarwurkerswei (sjoch: It Foarwurk).
Ympresjonisme
Kenmerken
Dy kenmerken binne lykwols net allinnich as redaksjonele reden ta stân kaam. De technologyske ûntwikkelingen yn de 19e iuw hawwe ek in rol deryn spile. De opkomst fan de fotografy bedrige it fuortbestean fan keunstner, mar joech ek nei ympuls oan de byldzjende keunst. De ympresjonisten makken gebrûk fan de mooglikheden dy't it nije medium harren bean. De flechtige werjefte fan objekten en minsken op sommige skilderijen binne fergelykber mei dy fan in fototoestel. Der binne ek dúdlike parallellen te trekken tusken foto's út dy tiid en it wurk fan Monet: beide fertoane deselde skimmige minskefigueren yn beweging. Ek de kadrearing feroare. Ofsnijing, of sels folslein lege plakken yn in komposysje (bygelyks by Degas), binne likegoed te werom te lieden nei de kennis fan de fotografy.
Holdingastate (Eanjum)
Holdingastate wie in state oan de noardkant fan de doarpsterp fan Eanjum. Op it stee fan de state stiet no in pleats. Oer it ûntstean fan in stins op dit plak is neat bekend. De State dy't bekend fan ôfbylden is, waard tusken 1580 en 1595 boud of fannijs boud.
Skiednis
De beide Holdingahuzen, yn Ie en Eanjum, giene fan Wilcke op syn soan Botto fan Holdinga oer. Holdingastate yn Eanjum krige Botto by syn boask mei Hack Feyes Eysinga yn 1535 mei. Hy liet in Latynske kronyk oer de skiednis fan Fryslân nei. Dêryn hie er ûnder oaren omtinken foar de âldens fan syn famylje. Botto's soan Wilcke, dy't ek niget hie oan de genealogy fan syn famylje en boppedat foar hynders, hûnen, de jacht en wetterfûgels, erfde Holdinga State yn Eanjum. Wilcke fan Holdinga wie anty-Spaansk en flechte mei syn heit en oaren nei Emden. Der wurdt wol tocht dat de stins/state yn de striid tsjin de Spanjerts skansearre rekke, meidat er in nije state bouwe liet doe't er yn 1580 werom kaam. thumb|250px|left|Foarein fan de pleats Nij Holdingastate Oer Wilcke fererfde Holdinga yn 1595 op syn dochter Doedt van Holdinga, ûnder de betingst dat sy en har neiteam it nea afbreken, verminderen of enige materialen er vandaan zouden vervoeren of vervreemden; maar zij zouden verplicht zijn de huizinge met de hoven, singels en grachten te onderhouden en verbeteren. Boppedat lei Wilcke yn syn testamint foar de state in fideïkommissêre fererving foar de takomst fêst en teffens foar syn memme stamgoed Eysingastate op Rinsumageast. Doedt fan Holdinga, troud mei Georg Wolfgang thoe Schwartzenberg en Hohenlansberg, dy't dy betingsten yn har testamint werhelle, fererfde it yn 1627 op harren soan Johan Onuphrius, dy't grytman fan Eastdongeradiel wie. Yn 1653 wie Holdinga State besit fan syn soan Georg Wilco thoe Schwartzenberg en Hohenlansberg. Troch de boask fan erfdochter Anna Dodonea mei Hobbe Esaias fan Aylva gie de state opnij yn hannen fan in oare famylje oer. Hobbe urf de state yn 1675. Dêrnei waarden de bern út de beide houliken fan Anna Dodonea yn 1698 mei-inoar eigener en waard de state lange tiid bewenne troch ien fan de erfgenamten, Ulbo fan Aylva. Fan 1729 oant 1757 bewenne syn healbroer en mei-erfgenamt grytman Jarich Georg fan Burmania de state.
List fan planetoïden 26801-26900
Dit is in list fan planetoïden 26801-26900.
Sint-Kilda
Skiednis
Sint-Kilda hat teminsten 2000 jier bewenne west; de befolking hat wierskynlik nea boppe de 180 sitten en nei 1851 net boppe de 100 persoanen. De hiele mienskip is yn 1930 evakuearre. No wennet der allinne noch militêr personiel.
Natoer
Troch de isolaasje fan de arsjipel is it bioferskaat beheind. Sa komt it dat der mar 58 flinter- en motflintersoarten foarkomme. Op de westlike eilannen fan de Hebriden binne dat bygelyks 367 soarten. It plantelibben wurdt tige beynfloede fan it sâlte stowetter fan de oseaan, de hurde wyn en de earme feanboaiem. Der waakse gjin beammen, mar der komme wol mear as 130 ferskillende bloeiende planten foar, 162 soarten swammen en 160 soarten bryofyten. Under de 194 koarstmoassoarten binne ferskate seldsume. Kelp docht it goed yn de wetters rûnom, dy't ek in grut ferskaat oan weakdieren hawwe.
Pauwenburch
Der hearde eartiids yn it noardlike diel fan de bosk fan Pauwenburch in grêfkelder by. It wie in heuvel mei in mitsele kelder deryn. Der lei in grêft omhinne en berikber troch in brêge of in daam en wie mei in stek ôfsluten fan de omjouwing. De earste, dy't begroeven waard yn de grêfkelder fan Pauwenburch wie Wikje Minnema de With, de earste frou fan Hans Willem de Blocq van Scheltinga.
Neu-Ulm (Landkreis)
Yndieling
Oare gemeenten
Stasjon Noard Skarwâlde
Gebou
It stasjonsgebou kaam yn 1862 ree, en waard iepene op 20 desimber 1865 foar treinreizgers doe't ek dit part fan it spoar fan Steatsline K oanlein wie. Yn 1872 krige it stasjon in oanbou mei sealtek dy't nije reizgers yngong befettet. It stasjon waard sletten yn 1938, mar waard wer iepene yn 1940; yn 1947 op 4 maaie wie it echt dien mei it stasjon. It stasjonsgebou waard yn 1954 ôfbrútsen. It plak fan it stasjonsgebou is noch te werom te kennen yn it lânskip oan it ein fan de Stationslaan.
Abe Gerlsma
Abe Gerlsma (Frjentsjer, 3 febrewaris 1919 - dêre, 19 maart 2012) wie in Fryske keunstskilder en útfiner fan lânboumasines.
Gauster Hoppen
In hop of hoppe is in âlde namme foar in ynholte.
Ale Algra
Hy skreau De Historie gaat door eigen dorp I,II,III (1955, 1956, 1957), in bondeling fan stikken dy't er wykliks skreaun hie yn it FD oer de skiednis fan de Fryske mienskip. Hy krige der yn 1960 de Joast Halbertsmapriis foar. Mei syn broer Hendrik Algra skreau er it boek Dispereert niet en de 14-dielige rige Vaderlandse Geschiedenis (1941-1956).
Goeseftigen
Skaaimerken
Binnen it tuskenskift fan de nijkakigen (Neognathae) ûnderskiede de goes- en hineftigen har fan 'e nije fûgels troch in primitivere lichemsbou. De mantsjes fan alle goeseftige soarten, útsein de razerfûgels, beskikke oer in penis (eins in pseudopenis, mei't dit orgaan fysiologysk sjoen net itselde is as de penis fan sûchdieren). By de hineftigen wurdt de groei fan sa'n penis ûnderdrukt troch beskate hormoanen, wylst de nije fûgels hielendal gjin penis hawwe. Fierders hawwe alle goeseftigen, yn tsjinstelling ta de hineftigen, swimfluezzen tusken de teannen, in oanpassing oan harren akwatyske libbenswize. Ek by de pear soarten dy't har neitiid wer oanpast hawwe oan in fierhinne lânbûn libben, is dit skaaimerk beholden bleaun.
Foet (lingtemjitte)
De foet wurdt ek in soad yn de skipfeart brûkt om de lingte fan skippen oan te jaan. Ek de maten fan konteners wurde yn foet útdrukt: in lingte fan 20 of 40 foet, by in standert breedte fan 8 foet en in standert hichte fan 8 voet en 6 inch.
Fjouwerkante foet
Ien fjouwerkante foet (Ingelsk: square foot) is ûngefear 0,0929 m² grut. Yn in kante meter gean der sawat 10,764 ft²
Geaster Djip
De namme Geaster Djip jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Gaasterdiep.
Gios (eilân)
20 iuw
Op 3 april 1881 ferneatige in ierdskodding itjinge wat de Turkske mâlens noch oerlibbe hie. Benammen de haadstêd fan it eilân waard swier troffen. Nei de Earste Balkan Kriich yn 1912 sleat Gios him by de rest fan it frije Grikelân oan. De Grykske Marine befrijde it eilân yn novimber 1912 mei in koarte mar heftige striid.
Omnibus (ferfiermiddel)
In hynstetram rûn op reels, dat wie lichter, mar fanwege de oanlis fan it spoar djoerder.
List fan Fryske kuorbalklups
List fan ophefte kuorbalklubs:
Sân Pylgertsjerken fan Rome
Paus Jehannes Paulus II liet de San Sebastiano fuori le mura yn it jubeljier 2000 ferfange troch it Santuario della Madonna del Divino Amor (Hillichdom fan de Madonna fan de Godlike Leafde), mar dy feroaring hat oant no ta net in soad neifolging krige.
Leuvenheim (Brummen)
It doarp hat meardere ferienings, lykas tennisclub "LTC", de badmintonferiening, de oranjeferiening. "Leuvenheims Belang" set him yn foar it wolwêzen fan de ynwenners.
Meridiaan
In meridiaan, of middeibôge is in line oer it ierdoerflak fan de geografyske noardpoal nei de geografyske súdpoal. By útwreiding kinne meridianen ek op oare planeten tapast wurde.
In meridiaan is de snijline fan in flak troch de ierdas, en ien punt op it ierdoerflak. Dizze line is de meridiaan fan dat punt. It is mooglik ûnbeheind sokke linen te lûken; lykwols is de grutste tapassing dy fan in geografysk koördinatestelsel. Utgeand fan in nulmeridiaan kin foar de meridiaan fan elts punt op it ierdoerflak de hoek fêststeld wurde tusken de flakken fan de twa meridianen. Dit kin dan as de iene ordinaat brûkt wurde, as oantjutting fan de east-west posysje.
Renêssânse
Untstean fan de Renêssânse yn Itaalje
Nei de fal fan Konstantinopel, in útkomst fan de 4e krústocht, is der in artistike ynjeksje fan East nei West, trochdat der in kultuerferskowing plak fynt. Men kin sizze dat dêr it iere begjin fan de Renêssânse leit.
Skilderkeunst
Troch ekonomyske foarútgong wie it ek mooglik om realistyske skilderijen meitsje te litten. Dy skilderijen wiene hiel kostber omdat it in hiel soad tiid naam om se te meitsjen. Yn 't earstoan wiene it benammen religieuze en klassike ferhalen dy't ôfbylde waarden.
Byldhoukeunst
thumb|right|250px|[[Uffizi]]
Humanisme
De Renêssânse yn Itaalje hie in nije kyk op de minske ûntstean litten: de klam kaam te lizzen op de minsklikens, de 'humanitas', nei it model fan de klassyk-Romeinske kultuer. It wurk fan de letterkundigen en taalkundigen krige letter de namme 'humanisme'. In wichtige grûnlizzer fan it humanisme is Giovanni Pico della Mirandola.
Katmandû
Katmandû (Nepaleesk: काठमांडौ) is de haadstêd fan Nepal.
Sûnt de Tibetaanske diaspora hat Katmandû yn de twadde helte fan de 20e iuw Tibetaanske flechtlingen opnaam.
Marten Jans van Houten
Marten Jans van Houten (De Rottefalle, 6 febrewaris 1801 - De Wylp, 6 desimber 1879), soan fan in houtkapper, wie in Frysk evangelist en mystikus, troch de 'Geast' laat en net ûnder te bringen yn in beskate groep. Der is net folle bekend oer dit 'Bern fan God', boarnen binne der hast net.
De Gratama
De priis wurdt sûnt 1997 útrikt oan in persoan of ynstânsje dy't him bûtengewoan fertsjinstlik makket op kultureel maatskiplik gebiet yn Fryslân. De Gratama is neamd nei de Fryske sjonger en akteur Rients Gratama. De priis bestiet út in jildbedrach en in byldsje, in weetkerrel fan brûns ûntwurpen troch de Drachster keunstner Jan Ketelaar. Eardere winners binne Rients Gratama, Jos Thie, Peter Tuinman en Jan de Haan.
Koreografe en dûnsdosinte Grietine Molenbuur krige yn de Gratama yn 2012 foar har rol yn de ûntwikkeling fan dûns yn Fryslan, benammen by de ûntwikkeling fan jong talint lykas by de JDOF, de Jeugd Dans Opleiding Fryslân, en by de MBU-dûns fan D'Drive fan it Friesland College.
Sûkerbôle
It tameitsjen
De ûne moat foarferwaarme wurde op 220 graden Selsius, bak dan de bôle in healoere, oant it goudbrûn is.
Pita Grilk
Libben
Grilk stoar op 16 maaie 1980 yn 'e âldens fan 74 jier. Hja waard op 21 maaie fan dat jier begroeven op Skiermûntseach. De beide susters wiene net ûnbemiddele; de feiling fan harren ynboel brocht yn 1983 ƒ 240.000 op.
Henk Wolf
Publikaasjes
Wolf skriuwt út en troch yn it Noardfrysk. In part fan syn wurk yn dy taal is werom te finen op syn webside skriuwsels.net. Ek hat er meiwurke oan de learmetoade Snååk Frasch, dat troch de Fryske Akademy en de Afûk útjûn is. Dy learmetoade omfiemet ien kursusboek en ien wurdlist Frysk/Noardfrysk en oarsom.
Bissau
Skiednis
Yn 1687 waard Bissau stifte troch de Portegezen dy't dêr in hannelspost iepenen. Fan 1753 ôf wie der in fêsting dy't troch fan de Kaapverdyske eilannen ôfkomstige wurklju. Yn 1942 waard it haadstêd fan Portugeesk Guinee.
Santiago de Chile
thumb|left|250px|Lizzing fan Santiago Santiago de Chile is de haadstêd fan Sily. Yn de stêd (areá urbana) wenje 5.392.395 minsken, yn de stêdekloft wenje 6.061.185 (folkstelling 2002). Dêrtroch wennet 40 persint fan alle Silenen yn de haadstêd of de stêdekloft. De stêd leit op 522 meter hichte, tusken de Stille Oseaan en de Andes.
Nederlânske Taaluny
Taaluny
De Nederlânske Taaluny bestiet út fjouwer organen:
Stipepunt Nederlânsktalige Terminology
It "Steunpunt Nederlandstalige Terminologie" is op 1 april 2007 stifte troch de Nederlânske Taaluny en is yn it earste plak in ynformaasje- en advyspunt foar alle aspekten fan terminology oer it heule Nederlânske taalgebiet. It stipepunt ûnderhaldt yn opdracht fan de Nederlânske Taaluny de hiemside NedTerm, dy’t tsjinst docht as ynformaasjeboarne op it mêd fan Nederlânsktalige terminology. It stipet boppedat it terminologybelied dat de Nederlânske Taaluny fiert mei har Commissie Terminologie (CoTerm) en de warberens fan de Flaamsk-Nederlânske terminologyferiening NL-Term.
Gaaster Feart
De Gaaster Feart is in feart yn de gemeente Súdwest-Fryslân. De feart rint noardeast fan Gaast njonken de Boerestreek nei de Dyksfeart.
Sybrand van Haersma Buma (1965)
Oplieding
Nei in atheneumoplieding yn Snits studearre Van Haersma Buma tusken 1983 en 1989 Nederlânsk rjocht oan 'e Ryksuniversiteit Grins. Dêrnei die er in kursus ynternasjonaal rjocht oan 'e Universiteit fan Cambridge. Yn 1990 gong er as stafjurist oan it wurk by de Rie fan Steat.
Isla Fisher
Aktearkarriêre
Fanôf har njoggende libbensjier wurke Fisher yn Austraalje al mei oan reklamespotsjes, en letter spile se yn in pear populêre Australyske tinersearjes, Bay City en Paradise Beach. Har earste lanlike bekendheid wûn se as Shannon Reed, yn 'e soapsearje Home and Away, in rol dy't se fan 1994 oant en mei 1997 ferfolle. Neitiid skreau hja harsels op har 21ste yn foar in aktearoplieding oan 'e École Internationale de Théâtre Jacques Lecoq, yn Parys. Oanslutend wie se yn it Feriene Keninkryk wurksum as mymspylster en toanielaktrise, en yn 2001 hie se in rol yn 'e Dútske horrorfilm Swimming Pool: Der Tod Feiert Mit.
Jan Goeverneur
Bekend wurk
Op twee haasjes
Al in een groen groen knolle-knolle-land daar zaten twee haasjes heel parmant’ en de een die blies de fluitefluite fluit en de ander sloeg de trommel
De mop zei hierop tot de knaap:
Jo Vegter
Libben en wurk
Jo Vegter wie in soan fan haad fan 'e skoalle Johan Georg Christoph Vegter en Wilmkje Everts. Hy boaske oan Julie van de Kieft (1913-2007), dochter fan politikus Johan van de Kieft, dy't fan 1952 oant 1956 minister fan Finânsjes út namme fan de Partij fan de Arbeid wie. Soan Chris Vegter waard ek arsjitekt.
Vegter boude fierders ûnder oare it provinsjehûs yn Arnhim, it nije stêdhûs en de studintesoasjeteit yn Grins, de gerjochtsgebouwen yn Hilfertsom en Wageningen, de wettertuorren yn Dokkum en Drachten. Yn Ljouwert û.o. de Kuriostsjerke, it gebou fan de Wetterlieding oan it Saailân, de Ryks Pedagogyske Akademy, wenten oan de Heliconwei, de Ingelumerstrjitte, de Harnzerstrjitwei. Dêrneist restaurearre Vegter stedhuzen en tsjerken, wêrûnder dy fan Jannum, Aldeboarn, Westergeast, Dokkum Jorwert en Frjentsjer. Vegter syn arsjitekteburo makke ek stêdeboukundige útwreidingsplannen foar gemeenten. Yn 1976 gie soan yr. Chris Vegter in maatskip oan mei syn heit. Vegter waard beneamd ta Ridder yn de Oarder fan de Nederlânske Liuw, Ridder en by befoardering Offisier yn de Oarder fan Oranje-Nassau.
Fair Isle
Skiednis
Fair Isle waard troch de National Trust for Scotland yn 1954 oankocht fan George Waterston, de stifter fan it fûgelobservatoarium.
Brummen (gemeente)
Skiednis
It gebiet fan de gemeente Brummen wurdt al milennialang bewenne, mar oer dy âldste skiednis is net folle bekend. De namme "Brummen" dûkt foar it earst op op in oorkunde wêryn in oantal lannen skonken wurde fan greve Wrachari oan Liudger. Yn dy oarkunde wurdt sprutsen fan Brimnum, yn 794. Op dit jiertal wurde fieringen fan it bestean fan Brummen basearre. Yn 1994 waard it 1200-jierrich jubileum grut fierd.
Klunen
Kanofarders hawwe de term oernommen. By it befarren fan beken sitte der faak keardammen yn 'e wei of keart in omfallen beam de trochgong. De kano wurdt der dan oerhinne tild. Yn stee fan "oerhinne tille" sprekt men ek faak fan "klune".
Nulmeridiaan
Standert nulmeridiaan
Yn de 19e iuw kaam der ferlet fan in ynternasjonale standert foar de nulmeridiaan. Yn oktober 1884 waard troch it Ynternasjonale meridiaankongres de meridiaan fan Greenwich oanwiisd as standert nulmeridiaan. Dêrmei waard ek de sinnetiid op dy meridiaan de standert foar wrâldtiid, Greenwich Mean Time.
Relaasje mei oare begripen
Presys tsjin de nulmeridiaan oer leit de teoretyske Ynternasjonale datumline. Tegearre diele se de wrâld yn twa helten, it Eastlik healrûn en it Westlik healrûn. De hoeke dy't in flak troch de ierdas en de nulmeridiaan makket mei in flak troch de ierdas en in oare meridiaan, hjit de lingte fan dy meridiaan. Op it eastlik healrûn is dat easterlingte, op it westlik healrûn is dat westerlingte.
Kinsjasa
Skiednis
Yn 1965 naam Mobutu Sese Seko mei syn twadde steatsgreep de macht yn Kongo. Hy sette útein mei in polityk fan "Afrikanisearring" mei it doel de nammen fan persoanen en plakken te ferfangen troch Afrikaanske nammen. Yn 1966 waard de namme Léopoldville wizige yn Kinshasa, nei in doarpke dat ea op dat plak lei. De stêd woeks hurd ûnder Mobutu en luts minsken út it hiele lân oan, dy't har lok sochten yn de stêd of dy't oan etnyske striderij ûntkaam wienen. Dit brocht grutte feroaringen yn de etnyske en linguïstyske gearstalling fan de befolking fan Kinsjasa. Hoewol't de stêd yn it gebiet fan de Bakongo leit, is de lingua franca net it Kikongo, mar it Lingala.
Koardesân
Skiednis
Yn 1643 wurdt it sân foar it earst neamd, op in kaart fan it Hartochdom Sleeswyk. Mandeach is it noardlikste Sleeswykske eilân, en sanden west dêrfan binne, skreaun troch de kaartemaker yn de stavering fan syn tiid, Uthkaarsandt en Indkaarsandt, dat wol sizze: Bûten Koardesân en Binnen Koardesân. Yn dy tiid, nei 1558 doe't Mandeach troch in stoarm yn twaen bruts, binne it twa stikken waad, fan elkoar en fan it waad om Mandeach hinne skieden troch rillen. Op lettere kaarten wurdt allinnich Binnen Koardesân noch oanjûn, dat dan hjit it fan allinnich mar Koardesân. It wurdt dan al mear in eilân.
Eastlik healrûn
De oare helte fan de ierde is it westlik healrûn. Guon minsken, fral yn Amearika, brûke eastlik healrûn as synonym foar Alde Wrâld, mar feitlikens lizze de westlike úteinen fan de Alde Wrâld op it westlik healrûn.
Dat de meridiaan fan Greenwich as útgongswearde keazen is komt mei't de measte seekaarten op de meridiaan fan Greenwich basearre wienen. Dat kaam omdat de Ingelsken as earsten de geografyske lingte sekuer bepalen koenen; hja wienen de útfiners fan de seeweardige gronomjitter, en Ingelân wie doe de grutste seegeande naasje.
Gaaster Yndyk
De Gaaster Yndyk is in wetter yn de gemeente Súdwest-Fryslân. De sleat is in sydsleat fan de Dykfeart tusken Gaast en Ferwâlde.
Natzweiler-Struthof
thumb|275px|Yngong fan it kamp no, mei it monumint op de eftergrûn thumb|275px|right|Kontrast: De filla fan de kampkommandant, 200 m fan it kamp ôf Natzweiler-Struthof wie in konsintraasjekamp fan de nazi's yn de Twadde Wrâldkriich. It leit sa'n fyftich kilometer bûten Straatsburch by it plak Natzwiller (Dútsk: Natzweiler), op 800 meter hichte yn de Fogezen. It wie it iennige Dútske konsintraasjekam op Frânske boaium. De lokaasje wie troch Albert Speer keazen út reden fan de oanwêzigens op dat plak fan granyt dat nedich wie foar de bou fan de nije haadstêd Germania.
San Giovanni in Laterano
Skiednis foar it kristenjen
De grûn waard ferneamd nei de oarspronklike eigeners, de romeinske famylje Laterani. Fanwegen de dielname fan Plautius Lateranusin oan in gearspanning liet keizer Nearo yn it jier 65 beslach lizze op de grûn. Markus Aurelius liet yn 161 dêr in paleis bouwe en ûnder keizer Septimius Sevearus waarden de besittings tsjin it ein fan de 2e iuw foar in diel oan Titus Sextius Magius Lateranus werom jûn.
Midsiuwen
Yn 897 fûn ien fan de meast dramatyske foarfallen yn de skiednis fan de Roomsk-Katolike Tsjerke plak: de saneamde Kadaversynoade of Synoade fan it Lyk. Yn in politike machtsstriid tusken de Franken en it Hillich Roomske Ryk liet de doe nije paus Stefanus VI syn foargonger Formosus postúm feroardielje om sa de troch Formosus nommen besluten ûnderút te heljen. Formosus waard út syn grêf helle, se lûken him de pauslike klean oan en setten it lyk op in troan yn de seal. It fonnis stelde fêst dat de ferstoarne it pontifikaat net wurdich wie en al syn krewearjen en opdrachten waarden neatich ferklearre. De pauslike klaaiïng waard him ôfnommen en nei't se him de trije fingers, dêr't er ea mei wijd hie, ôfhakke hiene, smieten se him yn de Tiber. Noch yn itselde jier feroarsake in ierdskodding it ynstoarten fan it dak oer it middenskip. De skea wie sa grut (ab altari usque ad portas cecidit; it stoartte yn fan it alter oant de doarren), dat in folsleine rekonstruksje nedich wie. De ierdskodding waard útlein as in godlike straf foar de swiere sûnde dy't Stefanus VI begien hie.
Barbara Kahatjipara
Barbara Kahatjipara (Usakos, Namybje, 1975) is in ynternasjonaal fotomodel en dosint ekonomyske wittenskippen yn Namybje.
Stasjon Skagen
Gebou
It stasjon waard yn 1968 ferfongen troch in nij gebou bekend as Standerttype Douma fan de hân fan arsjitekt Cees Douma.
Jimmy Page
Led Zeppelin (1968-1980)
Koart nei weromkomst fan út Skandinaavje fan The New Yardbirds waard de namme feroare; ynearsten yn Lead Zeppelin. Manager Peter Grant feroare it úteinlik yn Led Zeppelin om foar te kommen dat de namme ferkeard útsprutsen wurde soe (Leed Zeppelin). Led Zeppelin wurdt sjoen as ien fan de grûnlizzers fan de hardrock. It typyske lûd fan Led Zeppelin wie benammen it resultaat fan Page's ynfloed as produsint en muzikant. Hoewol't de band altyd kommersjeel suksesfol bleau namen de muzikale aktiviteiten en live-optredens yn de perioade 1971-1979 bot ôf troch yndividuele problemen fan de bandleden. Yn 1980 ferstoar drummer John Bonham. Trije moanne dêrnei waard de band opheft. Mei Led Zeppelin had Jimmy Page acht studio-albums útbrocht.
Tine Leiker-Kooijmans
Biografy
Yn 1992 stelde se de Sjoerd Leikerpriis foar skriuwers boppe de 50 jier yn.
Marten Sikkema
Libben
Hy wie fan 1947—1952 en fan 1955—1960 redakteur fan it literêre moanneblêd De Tsjerne en fan 1958—1960 fan it Frysk kultureel moanneblêd De Strikel. Fan dy lêste wie hy ek mei-oprjochter. Yn 1952 waard er fan 't bêd reage troch de Binnenlânske Feilichheidstsjinst BVD yn ferbân mei de rebûlje yn Ljouwert it jier dêrfoar (Kneppelfreed).
Sytse Jansma
Skriuwer
Yn 2003 ferskynt der foar it earst in gedicht fan Jansma, nammentlik yn de bondel Myn hert dat trillet my. Yn 2004 folge der in gedicht yn de Dream yn blauwe reinjas. Hy organisearre en presintearre it Literêr Sirkwy, in poadium foar dichters en skriuwers yn Fryslân, fan 2002 oant 2007. Ek wie er fan 2006 oant 2007 mei-presintator fan it literêr radioprogramma It literatuerfabryk by de Ljouwerter lokale omrop Radio Mercurius. Der is ûnderskaat wurk fan him opnommen yn blomlêzings, lykas yn Het goud op de weg en Spiegel van de Friese poëzie. Yn 2008 ferskynde syn debútbondel Wa’t tate seit moat ek whisky sizze by de Friese Pers Boekerij.
Marten Sikkema
Berneboeken
Grinzersk: in berneboek op rym fan Gré van der Veen mei printen fan Geert Schroeder: Fan Slynmarta en Tisdernet (1987).
Tom Wopat
Aktearkarriêre
Ein 1970-er jierren makke Wopat syn debút op 'e Amerikaanske tillefyzje as in figurant yn 'e soapsearje One Live to Live. Hy briek yn 1979 troch mei de populêre aventoeresearje The Dukes of Hazzard, dy't rûn fan 1979 oant 1985. Wopat spile yn dy searje de rol fan 'e brúnhierrige Luke Duke, dy't mei syn blonde neef Bo Duke (spile troch John Schneider) de korrupte countykommissaris Boss Hogg (Sorrell Booke) en de net oersnoade sheriff Roscoe P. Coltrane (James Best) altyd te fluch ôf wie.
Jûba
De stêd hat anno 2010 sa'n 250.000 ynwenners. By de lêste folkstelling yn 1993 wiene dat noch 114.980 ynwenners. De Bary binne de grutste befolkingsgroep yn it plak en likernôch de helte fan de minsken binne katolyk; ek de Anglikaanske Tsjerke is dêr fertsjintwurdige.
Skiednis
Yn de 19e iuw wie der in hannels- en missypost yn de omkriten fan Jûba mei de namme Gondokoro. It wie ek it meast súdlike Turkske garnizoensplak, mei mar in hânfol soldaten dy't meastentiids siik wienen fan de malaria en de swartwetter koarts. Gondokoro wie ek de basis foar de ekspedysjes nei wat no Súd-Sûdan en Noard-Uganda is fan de ûntdekkingsreizger Samuel Baker (1863 - 1865 en fan 1871 - 1873).
Sint-Pitertsjerke (Grou)
Ynterieur
Yn it ynterieur steane twa 18e-iuwske hearebanken, de Roordabank en de Kamstrabank.
Skaken
Oarsprong en skiednis
De âldste werkenbere ferzje fan skake komt grif út it seisde iuwske East-Perzje, no Noard-Yndia, en stiet bekend as chaturanga, mar der binne oanwizings dat dit spul basearre is op in noch âldere fariant foar fjouwer persoanen dy't elk oan in side fan it boerd sieten. Meardere ferzjes fan chaturanga fersprieden har nei it etsen nei Sina en Japan en, yn de foarm fan Sjatranj, westwerts nei de Arabyske wrâld om fia Itaalje en Spanje úteinlik yn de 11e iuw yn heul Europa troch te kringen. De Wytsingen hawwe hjir grif in grutte rol yn spile, omt de âldste Europeeske fynsten fan skaakstikken oan de kusten binne.
Martin Martin
Libben
Martin is ek bekend fan syn iere beskriuwings fan Skotske whisky:
Klasse
"Klasse" (in lienwurd op basis fan it Latynske classis) hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:
Noardhorn
Noardhorn (Nederlânsk en offisjeel: Noorhorn) is in doarp yn de provinsje Grinslân. It leit justjes benoarden it Van Starkenborghkanaal en is in doarp yn de gemeente Westerkertier.
Skiednis
Yn 1417 fersloegen de Fetkeapers ûnder lieding fan Fokko Ukena en Keno tom Broke de Skieringers by it tichtebylizzende Okswert yn de Slach by Okswertersyl. Dêrby foelen 500 deaden en 400 minsken waarden finzen nommen. De Okswertersyl wie begjin 15e iuw in strategysk plak en dêrom waard der in slot by boud, mooglik mear in soarte fan blokhûs. As ûnderdiel fan it fredesferdrach tusken de Fetkeapers en Skieringers waard it slot al wer rillegau ôfbrutsen. Ek yn 1438 wie Noardhorn it plak dêr't in slach plakfûn; it doarp waard doe foar in part yn 'e brân stutsen. Yn 1498 fersloegen de Saksen ûnder lieding fan de fjildhear Nittert Fox de Grinzers. Doe't Fox' haadman Jurjen fan Reijnsberg mei 15 fan syn manlju deade waarden, waard út wraak it hiele doarp lykas ek Súdhorn op in pear huzen nei platbaarnd. It doarp waard wer opboud, mar ek yn 1514, 1516 en 1522 fûnen plonderings plak. Under lieding fan Francisco Verdugo teagen Spaanske troepen op nei Noardhorn. Lykas ek yn Grypskerk en Nijesyl sieten troepen dy't oan de kant fan Oranje stienen by de minsken ynkertiert. In soad ynwenners flechten foar it geweld en op 30 septimber 1581 fûn lang om let de Slach by Noardhorn plak, werby't de Spanjaarden de troepen fan John Norreys en Willem Loadewyk op it fjild westlik fan Noardhorn fersloegen. Dêrby foelen mear as 2000 deaden. Noardhorn waard wer ferneatige en pas yn 1594 wer opboud.
Windhoek
Sûnt 1891 is Windhoek de haadstêd fan it lân. Under de Súd-Afrikaanske besetting, yn de tiid fan de apartheid, moasten blanken, kleurlingen en swarten strang fan elkoar skieden libje. Blanken wennen yn de stêd, kleurlingen en swarten wennen yn de townships. It township foar kleurlingen yn Windhoek hjit Khomasdal, foar swarten is it Katutura.
Foar de koloniale tiid
thumbnail|300px|'Kafferhutten' yn Windhoek Hoewol't it gebiet ûnder berik fan de Nederlanners yn de Kaapkoloanje wie, waard it net troch har kolonisearre. Yn de jierren 40 fan de 19e iuw boude Jan Jonker Afrikaner syn heit, Jonker Afrikaner, in tsjerke foar 500 minsken. It gebou waard ek as skoalle brûkt. Rillegau, koart nei 1840, ferskynden twa misjonarissen út it Dútske Rynlân fan no, Carl Hugo Hahn en Heinrich Kleinschmidt, dy't dêr lesjoegen. De twa Dútsers waarden al gau opfolge troch de metoadisten Richard Haddy en Joseph Tindall. Windhoekmakke doe in koarte perioade fan fuorútgong mei, mar twa Afrikaanske stammen, de Nama en Herero, makken de delsetting fan de bûtenlanners mei de grûn lyk. Yn 1873 waard troch Hahn, dy't werom gie nei Windhoek, rapportearre dat der fan de fêstiging neat mear oer wie.
De koloniale tiid
thumbnail|170px|Windhuk It Windhoek fan hjoeddedei waard op 18 oktober 1890 stifte doe't Von François it fûnemint foar it fort Alte Feste lei. Oant begjin 20e iuw ferroan de ûntjouwing fan it plak mar stadich, mei allinne de heechnedige gebouwen foar it bestjoer fan de koloanje. Yn Klein Windhoek waard op beskieden skaal lânbou bedreaun mei fruit, tabak en molkfee.
Offenbach (Landkreis)
Stêden en gemeenten
It Landkreis hat de folgjende stêden en gemeenten (Ynwennertal op 30-06-2006) :
Guggenheim Museum (New York)
It is in museum foar moderne keunst mei benammen skilderkeunst fan de 20e iuw en ien fan de wichtichste musea foar moderne keunst.
Burgana
Burgana (ek wol Byrchanis) is neffens Plinius de Alde it meast ferneamde fan de 23 eilannen tusken de Ryn en Jutlân dêr't de Romeinen fan wisten. Oant no ta is it net slagge om it eilân krekt te yndintifisearjen en de lizzing dêrfan oan te tsjutten.
Boarnetekst
''quidam haec habitari ad Vistlam usque fluvium a Sarmatis, Venedis, Sciris, Hirris tradunt, sinum Cylipenum vocari et in ostio eius insulam Latrim, mox alterum sinum Lagnum, conterminum Cimbris. promunturium Cimbrorum excurrens in maria longe paeninsulam efficit, quae Tastris appellatur. XXIII inde insulae Romanis armis cognitae. earum nobilissimae Burcana, Fabaria nostris dicta a frugis multitudine sponte provenientis, item Glaesaria a sucino militiae appellata, barbaris Austeravia, praeterque Actania.''
Iishockey
Skiednis
Montréal wurdt it meast neamd as it plak dêr’t hja mei iishockey begûn is, hoewol Kingston, Ontario en Halifax, Nova Scotia ek wol neamd wurdt as ûntsteanplak fan it iishockey.
Manchester
Manchester jildt yn de hiele wrâld as in soarte fan argetype fan in tekstylstêd, mei omdat Flaamske wevers harren dêr fêstigen. De stêd wie wichtich by it opgong meitsjen fan de Yndustriële Revolúsje dêr't de rivier de Irwell, it Manchester Ship Canal, it Rochdale Canal en it Bridgewater Canal ek harres ta dienen.
Reinier Dibbets
Nei 1798 rekke er út it each ferlern.
De Hel van '63
Plot
Ferpleechster Annemiek is in jier tefoaren har feint Melle kwytrekke, doe't dy by 't winter troch it iis sakke en ferdronk om't er it wjek net wer fine koe. Hja is noch altyd min ofte mear yn rou. Hoewol't Annemiek fan harsels miende dat se folslein takocht wie mei reedriden, merkt se, as de Alvestêdetocht útskreaun wurdt, dochs dat se sin kriget en doch mei. As in kollega har oanmoediget om it Alvestêdekrúske foar Melle te beheljen, dy't sljocht nei reedriden wie en sa'n ûnderskieding bitter graach hawwe woe, jout se ta oan har oanstriid, nimt in dei frij en set ôf nei Ljouwert.
Moarnsier op 18 jannewaris giet yn Ljouwert de toertocht fan start. Kees en Henk, dy't inoar troffen hawwe by de ynskriuwing, beslute om 'e tocht tegearre te riden. Sjoerd blykt mei syn santjin jier te jong te wêzen, mei't achttjin de minimumleeftyd is. Nettsjinsteande dat set er dochs ôf, sûnder stimpelkaart en op redens liend fan in wedstrydrider dy't ûnderweis fan 'e start nei it iis yn it gedrang syn skonk brutsen hat. Al rillegau treft er Annemiek, ta wa't er him oanlutsen fielt. Tegearre ride se fierder.
Surhústerfean
Mienskip
De flekke hat in feriening foar Doarpsbelang dy't gearkomsten hat yn multyfunksjoneel sintrum It Fleckehûs. It doarp hat as basisskoallen It Skriuwboerd, De Bernebrêge en De Hoekstien. As eveneminten wurde alle jierren in kross hâlden, in hurdfytswedstryd (de Profomgong fan Surhústerfean) en in konkoers hippyk. Der is ek in VVV-kantoar yn Surhústerfean. Fan 1945 oant 2019 wie der yn Surhústerfean in selsstannige boekhannel fêstige, Boekhannel Douma.
Tsjerken
thumb|260px|[[Doarpstsjerke (Surhústerfean)|Doarpstsjerke]] thumb|260px|[[Menistetsjerke (Surhústerfean)|Fermanje]]
De Hel van '63
Plot
In ein Bartlehiem foarby sjogge de trije riders lampen oan 'e rûte. Se ferwachtsje de finish, mar it is in kafee oan it wetter. As se der dêr yn geane om te freegjen hoefier't it noch is, krije se te hearren dat eefkes fierderop eltsenien dy't no noch trochkomt, fan it iis helle wurdt. In kafeebesiker biedt harren oan om har yn 'e auto foarby dat punt te riden, en dat oanbod nimme se oan. It stikje is mar in foege hûndert meter, mar Henk stiet derop dat se no straks nei de einstreek noch hûndert meter trochride sille om dit wer goed te meitsjen. Uteinlik komme de trije mannen krekt foar midsnacht as lêsten oer de finish. Hja binne de lêste trije fan 'e 69 toertochtriders (fan yn totaal 9.294 dy't start wiene), dy't de tocht útride. Se wurde opwachte troch Ritsma, dy't ferbaldere tasjocht as er foarbyriden wurdt. Ek Annemiek is dêr, dy't mei Sjoerd in skrutene tút útwikselet. Sersjant-majoar Hoeks kriget Henk einlings en te'n lêsten te pakken, mar hy fertelt him dat syn prestaasje wat is dêr't de hiele lânmacht grutsk op wêze kin en lit him gean.
Untfangst
Yn in resinsje yn 'e Ljouwerter Krante murk Asing Walthaus op dat regisseur Steven de Jong mei de histoaryske (en geografyske) korrektheid hjir en dêr in loopke naam, "dus kinne se it yn 'e film oer 'de dea of de gladioalen' en 'hongerklop' hawwe, útdrukkings út it hurdfytsen út 'e jierren njoggentich, binne der bjirkebosken yn noardlik Fryslân en hjitte alderlei personaazjes oars as harren histoaryske foarbylden." Dêr heakke er oan ta: "Mar dat mei, yn in film." Wêr't er lykwols argewaasje fan hie, wie dat De Jong der "in jongesboek" fan makke hie, "fol prikkels, aventoer en iendiminsjonale figueren." Dêrmei wie soks ferhevens as de Alvestêdetocht yn De Hel van '63 inkeld brûkt as eftergrûn foar wat neffens Walthaus neat oars wie as "in ambisjeuze soap on ice".
Boekadaptaasje
Njonken de film is der ek in roman oer de Tolfde Alvestêdetocht útjûn dy’t deselde plot hat as de film. It boek is skreaun troch Dick van den Heuvel.
Rheden (plak)
It besjen wurdich is de protestantske Doarpstsjerke, om 1500 boud mei in romaanske toer út de 12e iuw. By it doarp binne it Besikerssintrum Feluweseam en de Posbank.
Sabine Wren
Fiktive biografy
Mei de oare leden fan har groep, dy't him op in stuit oanslút by it bredere Rebelleferbûn, fiert Sabine in grut tal fersetsdieden tsjin it Keizerryk út. Hja is tige keunstsinnich en har keunstwurken komme in wichtige boarne fan ynspiraasje te foarmjen foar de oare rebellen. As se yn 2 f.Sl.Y. op jacht is nei de gangster en eardere Sith-ridder Darth Maul, fynt Sabine op 'e planeet Dathomir de Dûnkersabel werom, in ljochtsabel dy't in tradisjoneel erfstik fan 'e hearsker fan Mandalore is. Hoewol't se dêr earst neat mei te krijen hawwe wol, betinkt se har nei't Kanan en de Mandaloriaan Fenn Rau op har ynpraat hawwe. Dy beiden wolle dat sy de Dûnkersabel opnimt, sadat se de Mandalorianen ferienje en harren yn in opstân tsjin it Keizerryk liede kin.
Skriuwer
thumb|Skriuwer [[Anton Tsjechov]] In skriuwer is ien dy't him uteret troch it opskriuwen fan wurden. Sawat elkenien kin wol skriuwe, mar in goede skriuwer ûnderskiedt him fan de rest as er in styl hantearret dy't boeit en byldzjend is. Der binne ferskate soarten fan skriuwers, bygelyks sjoernalisten dy't foar in krante skriuwe en guont dy't in boek skriuwe, sawol fiksje as non-fiksje, en skriuwers fan muzyk.
Loudon Wainwright III
thumb|200px|Loudon Wainwright III op 13 july 2003 yn Dútslân Loudon Wainwright III (berne 5 septimber, 1946 yn Chapel Hill, North Carolina) is in Amerikaanske sjonger/lieteskriuwer, akteur en humorist.
Barend van der Veen
Barend van der Veen (Wergea, 12 maart 1890 - Boarnburgum, 31 desimber 1968) wie in skroar, kapper en lieder fan in toanielgroep.
Niederbachheim
Skiednis
Bachheim waard foar it earst neamd yn 1145. De útgong "heim" tsjut lykwols op in âldere stifting. Yn 1361 waard foar it earst ûnderskied makke tusken Niederbachheim en it oanbuorjende Oberbachheim.
Louise fan Sweden (1851-1926)
It pear krige acht bern:
Mensje van Keulen
Prizen
Mensje van Keulen hat ferskate literêre prizen krigen. Ek is sy in pear kear nominearre foar in priis:
Hurddraverij
Hurddraverij yn Fryslân
Begjin 20e iuw waard de draverij minder. Mei de iepening fan de Wilhelminabaan yn 1905 yn Wolvegea, begûn de delgong fan de koartebaan. Fryske hynders koenen lang net meikomme mei de hynders dy't op snelheid fokt waarden. De hurddravers wiene folle lichter en setten mei it hurdrinnen de efterste fuotten foar de foarste.
Baruch de Spinoza
Foarburch
De Tractatus Theologico-Politicus ferskynde yn 1670 anonym en mei in falsk útjouwersadres. Spinoza woe ek net dat der in Nederlânske oersetting fan kaam. Dat soe foar de autoriteiten nammentlik in reden wêze kinne om ek it Latynske orizjineel te ferbieden. Mar nei it Rampjier 1672, dat de ein fan it Earste Steedhâlderleaze Tiidrek en de weromkear fan it Hûs Oranje-Nassau yn it sintrum fan 'e macht betsjutte, boaze it politike klimaat yn it gewest Hollân sa fluch oan dat it wurk dochs ferbean waard. It effekt fan it ferbod bliek lykwols goed foar it boek te wêzen, en de útjouwer joech noch ferskate nije (klandestine) printingen út.
Los Angeles (rivier)
thumb|Los Angeles yn Los Angeles
Baruch de Spinoza
Ynfloed
Spinoza syn wurken sirkulearren klandestyn, sadat net in protte minsken der kennis fan namen, wylst eltsenien der wol in miening oer hie. Oan 'e ein fan 'e achttjinde iuw kaam de filosofy fan Spinoza yn it sintrum fan de belangstelling te stean. Syn boeken waarden fan dy tiid ôf in soad lêzen en syn ideeën oefenen grutte ynfloed út op 'e Dútske Romantyk en op it Dútske ideälisme troch it wurk fan Johann Wolfgang von Goethe, Johann Gottfried von Herder, Friedrich von Schelling, Georg Wilhelm Friedrich Hegel en oaren. Dêrtroch ûntstie in nije bredere ynteresse yn syn wurken. In soad tinkers besochten Spinoza te ynterpretearjen as foarrinner fan harren eigen filosofy. Hegel sei: "It feit is dat Spinoza ta in testpunt yn 'e moderne filosofy wurden is, sadat men sizze kin: 'Je binne òf in spinozist òf hielendal gjin filosoof'."
Klaas Hanzen Heeroma
Libben
Heeroma wie foarsitter fan de Maatskippij fan de Nederlânske Letterkunde, lid fan de ôfdieling Letterkunde fan de Keninklike Nederlânske Akademy fan Wittenskippen, (KNAW), en bûtenlânsk earelid fan de Keninklike Flaamske Akademy.
Stasjon Súdhorn
Gebou
200px|thumb|left|1e stasjonsgebou stasjon Súdhorn yn 1949 It oarspronklike spoarweistasjon fan Súdhorn wie in standertstasjon fan de Steatsspoarwegen, in stasjon fan it type SS fiifde Klasse, boud yn de jierren sechtich fan de 19e iuw, en wie ien fan de achtentritich stasjons dy 't ea yn dy klasse boud wie. It gebou waard ûntwurpen troch de arsjitekt Karel Hendrik van Brederode. It stasjon wie sûnt de iepening meardere kearen útwreide. Yn 1869 waard der oan de linkerkant in fleugel oanboud, yn 1891 kaam der oan de rjochterkant in selde fleugel 1915  krige it middenpart der in ferdjipping by.
Hendrik Pyttersen Tzn.
thumb|Hendrik Pyttersen Tzn (1897) thumb|Bakker Pyttersen. Spotprint op de Bakkerswet (1910) Makker: [[Johan Braakensiek ]] Hendrik Pyttersen Tjeerdsoan (Nijehaske, 24 maaie 1845 - Arnhim, 10 septimber 1919) wie in Nederlânsk politikus.
Stasjon Súdhorn
Gebou
Stasjon Súdhorn krige yn 2020 in kearspoar en in tredde perron foar de pindeltrein tusken Súdhorn en Grins.
Barokmuzyk
Foarmen fan barokmuzyk
Foarmen fan barokmuzyk binne ûnder oare:
Pitersyl
Mûnen
Pitersyl hie ea twa mûnen. Fan 1835 oant 1936 stie der oan it Diepswal in stellingmole. It wie in nôt- en pelmole. Krekt benoarden Pitersyl oan it Syldjip, wie noch ien, in grûnsiler, dy't de efterlizzende polder bemealle moast. It wie de grutste poldermole fan Grinslân. Om 1916 hinne krige er in elektromotor en yn 1938 kaam er in gemaal neist. Yn 1955 is de mole sloopt. Op dit plak stiet no in gemaal mei in wente.
Olympyske Winterspullen 1976
Dielnimmende lannen
Taiwan die foar it lêst ûnder dy namme en mei de read-blauwe flagge mei oan de Spullen. Under druk fan de ynternasjonale mienskip moast it tenei meidwaan as Sineesk Taipei en in spesjale Olympyske flagge fiere.
Elfkes
De Elfkes (Callophrys) is in skaai yn de ûnderfamylje fan de Lytse Paazjeflinters (Theclinae).
Ostprignitz-Ruppin
Ostprignitz-Ruppin is in bestjoerlike lânkring distrikt yn de Dútske dielsteat Brandenboarch en hat likernôch 99.000 ( 2020 ) ynwenners. It waard oprjochte yn 1993.
Bonke
Yn de bonke sitte kanalen dêr't bloedfetten en senuwrizels trochhinne rinne. De bonken binne troch knieren mei inoar ferbûn.
Utertsk-Alblasserwaardsk
Ferskillen mei it Nederlânsk
De wichtichste ferskillen tusken it Utertsk-Alblasserwaardsk en it Standertnederlânsk binne de klankferskowing fan "aa" nei "ao" ("ô"), de healsêfte "g" en it falle litten fan 'e "-t" op 'e ein fan wurden nei "ch", "f", "g", "k", "p" en "s" (de saneamde t-deleesje).
Alice in Chains
Alice in Chains is in Amerikaanske metalband oprjochte yn 1987 yn Seattle. De band brocht yn 1990 syn debútalbum Facelift út. Yn 2002 hold de band nei it ferstjerren fan sjonger Layne Staley dermei op, mar makke yn 2005 in trochstart. De teksten fan de band gean benammen oer de dea, pine, depresje, drugs en selsmoard. Alice In Chains hat seis studio-albums en trije live-albums útbrocht.
R.L. Burnside
Libben en wurk
Dêrnei kaam hy ûnder kontrakt by Fat Possum Records, oprjochte troch Living Blues-redakteur Peter Lee en Matthew Johnson om de âldere Mississippi bluesmannen lykas Burnside en syn freon Junior Kimbrough fêst te lizzen. Burnside is Fat Possum jierren trou bleaun.
Sasha Beart
Lichemsskaaimerken
Sasha Beart is Europeesk, mei brune eagen en swart hier. Neffens har offisjele opjefte is se 1.68 m lang, mei in gewicht fan 50 kg. Beart hat folle tatoeaazjes op ferskillend lichemsdielen en gjin piercing.
Normandjers
De Normandjers regearden oant 1154 oer Ingelân. Dêrnei gienen de Saksen (eardere feroverders) en de Normandjers stadichoan op yn ien naasje. Oant it Normandyske tiidrek kaam foarfêst in ein doe't Normandje yn 1204 troch de kening fan Frankryk ferovere waard.
Albertus fan Gruisen
Fan Gruisen makke 1776 in oargel foar in tsjerke yn syn berteplak. Yn 1777 neamt oargelist Jacob Wilhelm Lustig syn namme. Yn 1778 ferfear er foar in tal jierren nei Meppel en 1782 festige er him Ljouwert en kaam er yn tsjinst fan de ferneamde oargelbouwer Albertus Antoni Hinsz. As selsstannich oargelmakker boude er fral yn Fryslân tsjerkoargels. Hy wie boaske oan Catharina Willems. Syn soan Willem van Gruisen (1788-1843) gie 1824 fierder mei de firma A. van Gruisen & Zonen. De oargelmakkerij waard yn 1843 oernaam troch Willem Hardorff.
Vasili Perov
Syn oplieding sette Perov mei útein yn de stêd Arzamas. Yn 1853 waard er talitten op de Moskouske Skoalle foar Skilderkeunst, Byldhoukeunst en Arsjitektuer (SSBA). It wurk dat er foarlei oan de Keizerlike Akademy fan de Keunsten smiet in bûtenlânske reis op yn 1862. Hy hâlde in skoft ta yn Dútslân en gie letter nei Parys.
Perov stoar yn 1882 yn it doarp Koezminki (no in part fan Moskou) oan de gefolgen fan tuberkuloaze. Hy kaam op it hôf fan it Donskoj-kleaster.
Fryske dúmkes
Resept
In fariant op de Fryske dúmkes binne de Amelanner dúmkes. Dêryn binne de hazzenuten ferfongen troch mangels.
Attention deficit disorder
Diagnoaze
Der is net in ûndûbelsinnige test foar ADD. De diagnoaze ADD wurdt steld op basis fan in strukturearre fragelist en wurde, at soks winsklik is, ek famyljeleden of oare direkt belutsenen útnûge foar in ynterview. De útkomst fan de fragelist en de petearen moatte helderheid jaan oer ADD. It ûndersyk en diagnostyk wurdt oer it generaal útfierd troch in psychiater of in psycholooch.
Eduard Douwes Dekker
Sawol de persoanlikheid as de skriuwstyl fan Douwes Dekker hie grutte ynfloed op wichtige skriuwers út generaasjes nei him, ûnder oaren de Tachtigers, Nescio, Willem Elsschot, E. du Perron, Hermans en Karel van het Reve. Ynternasjonaal waard er ek lêzen, mei bekendheid yn Yndonesië en de Sovjet-Uny, mar foaral yn Dútslân: in soad wurk fan him waard yn it Dútsk oerset om 1900-1910 hinne en dat wie in boarne fan ynspiraasje foar de feministyske beweging dêre. Karl Marx en Sigmund Freud wurdearren him, en besochten him sels yn it Hollânsk te lêzen.
Priuwke út Max Havelaar
Stikje út it lêste diel fan Max Havelaar:
Keunstriden
Skiednis
It keunstriden is ûntstien yn Grut-Brittanje, de earste wedstriid keunstriden waard dêr hâlden yn 1814. Fanút Grut-Brittanje hat it keunstriden him ferspraat oer Jeropa en de Feriene Steaten. Yn de Feriene Steaten Staten waard de muzyk oan it keunstriden taheakke,
Sjoerda State (Ljussens)
Der is neat mear werom te finen fan dizze state.
Sa Bist
Eftergrûn
It iennichste oerlevere hânskrift fan 'e Esopet hat de Universiteitsbibleteek Leien op 'e noed (hs. Letterk. 191-3). Yn 1965 ferskynde dêrfan in faksimilee-útjefte ûnder de titel: Esopet, Facsimile-uitgave naar het Enig Bewaard Gebleven Handschrift, ynlaat en taljochte troch Garmt Stuiveling. De Esopet waard yn 1985, ûnder de titel Sa Bist, oerset nei it Frysk (allyksa yn berime foarm) troch oersetter Klaas Bruinsma, en kaam mei stipe fan 'e provinsje Fryslân út by útjouwerij Bosch & Keuning te Baarn yn gearwurking mei boekhannel De Tille te Ljouwert.