cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Grinzerstrjitwei
De Grinzerstrjitwei is in strjitte yn Ljouwert dy't it sintrum mei it noardeasten fan de stêd ferbynt. Sa't de namme al seit wie de Grinzerstrjitwei in ferbiningswei nei de stêd Grins ta. De hjoeddeistige Grinzerstrjitwei ferbynt it sintrum noch hieltyd mei de N355, de provinsjale dyk nei Grins oer Bûtenpost.
Littenseradiel
Littenseradiel (offisjeel Frysk; Nederlânsk: Littenseradeel) wie in gemeente yn it noardwestlike part fan 'e Nederlânske provinsje Fryslân, dy't himsels lange tiid oanpriizge mei it biedwurd "it hert fan 'e Greidhoeke". De gemeente ûntstie yn 1984 út 'e fúzje fan 'e eardere gemeenten Baarderadiel en Hinnaarderadiel. Op 30 april 2017 hie Littenseradiel in befolking fan 10.746 minsken. De gemeente besloech in oerflak fan 132,64 km², wêrfan 1,9 km² oerflaktewetter, en omfieme 29 doarpen. Op 1 jannewaris 2018 waard de gemeente opheft en ferdield ûnder de trije buorgemeenten Ljouwert, Súdwest-Fryslân en De Waadhoeke..
Friends with Benefits (film)
Untfangst
Op 'e webside Rotten Tomatoes, dy't resinsjes sammelet, hat Friends with Benefits in goedkarringspersintaazje fan 69%, basearre op 169 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: "[De film] foeget neat nijs ta oan 'e bekende romcomformule, mar de gemy tusken Justin Timberlake en Mila Kunis is hast genôch om 'e film hielendal op eigen manneboet geande te hâlden." Op Metacritic, de wichtichste konkurrint fan Rotten Tomatoes, behellet Friends with Benefits in goedkarringspersintaazje fan 63%, basearre op 37 resinsjes.
Daniel Craig
Yn 2005 folge Craig Pierce Brosnan op yn de rol fan James Bond. Hy hat foar fiif films tekene. De earste dêrfan, Casino Royale, ferskynde yn novimber 2006. Syn twadde Bond-film, titele Quantum of Solace ferskynde twa jier letter, yn novimber 2008.
Otto fan Langen
Biografy
Otto fan Langen wie ôfkomstich út in Twintsk aadlik laach. Syn heit Bertold fan Langen bewenne de havezate "Bevervoorde" by Rijssen yn Oerisel. Hy folge in geastlik wurkpaad dêr't ferskate funksjes troch him beklaaid waard. Neidat er ta pryster wijd wie, waard hy yn 1475 troch Freark III ûnderskieden mei de titel paltsgreve. It jier dêrop ferwurf er in plak yn it domkapittel fan Worms. Doe't er yn 1480 ynskreaun stie oan de universiteit fan Keulen as studint yn it kanonike rjocht wie hy tagelyk kannunik te Worms en proost fan it Sint Adelbertsstift te Aken. Yn lettere jierren beskikte Fan Langen oer noch ferskate oare prebenden. De wichtichste hjirfan wie it domkappitel fan Mainz dêr't hyn yn 1487 ynstallearre waard.
Fryslân
Troch Fan Lange waarden ferskate gearkomsten hâlden dêr't de belutsen partijen net altyd allegear by ien wienen. Op ien fan dizze gearkomsten krige de Friezen Fan Langen sa fier dat se in potestaat keazen yn de persoan fan Juw Dekema yn 1494. Otto makke tariedings foar de komst fan Albrecht fan Saksen.
Blauboarstke
Foarkommen
It Blauboarstke is in fynboude fûgel mei in fine skerpe snaffel lykas alle ynsekteniters. It mantsje is goed wer te kennen oan syn blauwe boarst mei dêrom hinne in swart en readbrune boarstbân. De wyfkes misse de opfallende blauwe kleur.
Fuortplanting
Yn maaie leit it wyfke 6 oant 7 blaugriene aaikes mei readbrune stippen. De aaikes wurde troch beide âlden yn sa'n twa wike útbret.
Platboaiem
Plezierfartúch
Guon wurde ek brûkt as plezierfartúch. De eigners fan dizze groep, en fan de monumintale bedriuwsfartugen, besteegje faak in ôfgryslike protte tiid, muoite en ek jild om harren skip yn goede orzjinele steat te hâlden.
Catskillberchtme
Geografy
It Catskillberchtme leit yn it súdeasten fan 'e Amerikaanske steat New York, dêr't it fierhinne it hiele grûngebiet beslacht fan 'e countys Delaware, Greene, Schoharie, Sullivan en Ulster, mei dêropta dielen fan súdwestlik Albany County, eastlik Broome County, noardwestlik Orange County en súdlik Otsego County. Al mei al beslacht it berchtme in oerflak fan 15.259 km², hoewol't yn it deistich spraakgebrûk mei "de Catskills" faak inkeld ferwiisd wurdt nei it Catskillpark, in diel fan it beskerme Wâldreservaat fan New York mei in oerflak fan 2.800 km². It heechste punt fan 'e Catskills wurd foarme troch Slide Mountain, mei in hichte fan 1.270 m
Cees Andriesse
Fluktuaasjeteory
De fluktuaasjeteory fan Andriesse is op te fetsjen as in omklaaiïng om de twa neamde teoryen. Om hokker teory dy omklaaiïng hinnesit, docht der net safolle ta, mits dat meganisme oan bepaalde easken foldocht. Sa moat de stjerwyn de foarm hawwe fan pufkes dy’t sa útsprutsen binne, dat se it lykwicht fan de stjer as gehiel oantaaste. Pas nei ’t ferheljen fan it lykwicht kin in folgjend pufke plakfine.
Heechlearaar
Yn 1989 waard Andriesse bûtengewoan heechlearaar yn de elektrisiteitsfoarsjenning oan de Ryksuniversiteit Utert, betelle troch de KEMA. Der ûntstie ophef, doe’t hy him yn de eagen fan de KEMA te negatyf útliet oer de feiligens fan kearnsintrales. Uteinlik ûntsnapte hy oan it konflikt troch yn Utert gewoan heechlearaar enerzjyfysika te wurden. Yn dizze funksje socht hy ûnder oaren út wêrom't planten in stik minder enerzjy út sinneljocht helje as sinnesellen. De oan- en ôffier fan stof (molekulen) binnenyn plantesellen is de knipe. Foar it ECN die hy ûndersyk nei de Hegetemperatuerreaktor. Yn 2002 gie hy mei emeritaat. Dêrnei wie hy noch aktyf by it ynstitút foar de Skiednis en Grûnslaggen fan de Wiskunde en Natuerwittenskippen (IGG) fan de Universiteit Utert.
Eismapriis
De Eismapriis wurdt iens yn de twa jier útrikt foar de bêste publikaasje op it mêd fan regionale en lokale skiednis yn de foarôfgeande twa jier. De priis wurdt beskikber steld troch de Feriening foar Lokale en Regionale Skiednis yn gearwurking mei en bekostige troch Eisma BV yn Ljouwert.
Sapporo
Ferkear en ferfier
thumb|right|260px|Lizzing fan Sapporo yn Japan Dy spoarlinen binne fan de Hokkaido Railway Company.
Hôf fan Twinte
Hôf fan Twinte (Nederlânsk: Hof van Twente; Nedersaksysk: Hof van Tweante) is in gemeente yn de provinsje Oerisel, mei ynwenners (, boarne: CBS), en mei in oerflak fan 218,50 km² (wêrfan 1,12 km² wetter). De gemeente waard yn 2001 stifte troch in fúzje fan 'e eardere gemeenten Diepenheim, Goor, Markelo, Amt Delden en Stêd Delden.
Willem Bartel van der Kooi
Libben
De politike omkearing fan 1795 makke dat er it skilderjen oerjoech. Hy waard beneamd ta represintant fan it Fryske folk en ta sekretaris fan de gritenij Achtkarspelen. Waard yn 1798 lektor tekenkeunst oan de Universiteit fan Frjentsjer, wat er bleau oant de universiteit yn 1808 sletten waard. Hy boaske mei Jetske Haijes yn har bertedoarp Burgum op 21 april 1805. Se krije twa bern: Binne (* 1806) en Haije (* 1807). Yn 1813 sette er him ta wenjen yn Ljouwert, dêr't er in soad learlingen oplaat hat, sa as T. Eernstman, C. Wester, A.G. Swart, D. Hansma, J. de Jong, J.H. Heijmans, J.J.G. van Wicheren, S. Bonga, G. Fellinga, C.B. Buijs, W. de Haan, Otto de Boer, Gosling Posthumus, Servaas de Jong, Tjeerd Andringa, Wilhelmina Geertruida van Idsinga.
Van der Kooi skildere in grut tal portretten, ûnder oaren in portret fan Eise Eisinga. Yn it Frysk Museum hinget wurk fan him, bg. it skilderij "It Minnebrief".
Andréastsjerke (Winaam)
De ienbeukige tsjerke wie oarspronklik wijd oan Sint-Andreas. De let-goatyske tsjerke waard yn de fyftjinde iuw boud. De toer fan de tsjerke stoarte yn 1684 yn en waard dat jier ferfongen. Yn 1904 waard de toer, tagelyk mei de westside fan de tsjerke, opnij ferfongen. Dit boudiel waard yn in neogoatyske styl ûntwurpen troch Jurjen Bruns. Yn 1931 waard de tsjerke yngreven restaurearre en ûntplastere en opnij mei âld boumateriaal beklaaid. De tsjerke is in ryksmonumint. De preekstoel is makke yn 1728 troch Arjen Lous út Harns. Ek de tsjerkebanken binne makke yn de 18e iuw. It oargel út 1869 is makke troch Van Dam.
List fan patroanhilligen yn Fryslân
List mei plakken yn Fryslân mei harren patroanhillige(n). De patroanhillige fan Nederlân is Sint-Willibrordus.
Philippe Pétain
Libben
Yn 1876 gie hy yn tsjinst yn it Frânske leger en gie nei de militêre skoalle Saint-Cyr. Dêrnei tsjinne hy jierrenlang as ynfantery offisier en ynstrukteur. Nei it bestudearjen fan de Russysk-Japanske kriich (1904-1905) kaam hy ta de konklúzje dat troch de moderne artillery men better definsive taktiken betinke koe as oanfallende. Dat waard him lykwols troch it Frânske leger net yn dank ôfnaam. Dêr hearsken doe oare gedachten en soks betsjutte dat syn militêre karriêre op slot kaam.
Nei it offinsyf fan generaal Robert Nivelle wat útrûn op in grutte mislearring yn it foarjier fan 1917 woenen de Frânske soldaten net langer fjochtsje en gongen yn staking. Komplete ienheden woenen net mear fjochtsje en yn guon gefallen moast der sels artilleryfjoer ôfsjitten wurde op de stakers. Generaal Nivelle waard ûntslein en Pétain mocht him opfolgje. Hy gie nei de legerienheden en spruts mei de soldaten. Hy stie bekend as in generaal mei in hert foar de gewoane man. Hy wist it tij te kearen. Hy sette bettere ferlofregelingen op en it Frânske leger waard allinnich noch ynsetten foar definsive operaasjes. Dizze oerwinning wurdt wol Pétains morele Ferdun neamd. Pétain spile ek in wichtige rol by de ûntwikkeling fan bettere Frânske tanks: de FT-17 en de Char 2C; fan de FT-17 miende hy dat se wichtich wienen foar it moreel yn lettere offensiven.
Afrikaansk
Klassifikaasje
De Nederfrankyske dialekten wurde tegearre mei it Nedersaksysk ûnder it Nederdútsk groepearre. Der is in skieding ûntstien tusken it Nederdútsk en Heechdútsk fanwegen de Heechdútske klankferskowing.
Littenseradiel
Plakken
Fierders omfieme Littenseradiel ek noch de folgjende buorskippen:
Yme Kuiper (heechlearaar)
Fuotballe yn syn jeugd op profesjoneel nivo foar Sportklup It Hearrenfean.
Percy Grainger
Libben en wurk
It stik foar piano Country Gardens brocht him ek as komponist súkses, it waard in "hit", mar Grainger hat er net folle wille fan hân. Doe't it him finansjeel better gie, ferfear er mei syn mem, dêr't er it tige goed mei fine koe, nei de rike New Yorkse wyk White Plains. Mar de sûnens fan Rose Grainger liet in soad te winskjen oer en yn 1922 makke hja har sels fan kant troch fan in gebou te springen. (Yn in neilitten brief ferklearre hja dat sy de suggestje fan ynsest mei har soan net langer ferdrage koe. Grainger hat dy brief jierrenlang meidroegen yn in buske om syn hals. Letter hat er in fotoalbum gearstald mei fotos fan har en liet er tûzenen kopyen meitsje, dy't er nei freonen stjoerde.)
Yn de lêste jierren fan syn libben ûntwurp Grainger tegearre mei Burnett Cross de Free Music Machine, in foarrinner fan de synthesizer.
Ulbe van Houten
Libben
Syn earste Fryske boek skreaun er yn 1936. Syn literêre neilittenskip bestiet út ien roman, in ferhalebondel en twa novelles. It neifertellen fan de bibelske ferhalen yn De Hillige Histoarje yn twa dielen, it âlde en nije testamint, seach de grifformearde Van Houten as syn libbenswurk. Yn 1955 krige er dêrfoar yn Boalsert de heechste literêre ûnderskieding fan de provinsje Fryslân, de Gysbert Japicxpriis.
Littenseradiel
Skiednis
Dat it gemeentehûs fan Hinnaarderadiel, yn Wommels, de sit fan it bestjoer fan 'e nije gemeente waard, sette yn Baarderadiel, en yn 't bysûnder yn it eardere haadplak Mantgum, in soad kwea bloed, mei't men dêr fan betinken wie dat 'dy finen fan Hinnaarderadiel' harren op snoade wize it haadplak fan 'e nije gemeente ûntfytmanne hiene. Nettsjinsteande dat wie Littenseradiel in folle better slagge produkt fan 'e gemeentlike weryndieling fan 1984 as bgl. de buorgemeente Boarnsterhim, dy't fuortkaam út 'e fúzje fan Raerderhim, Idaerderadiel en Utingeradiel, mar nea in echte ienheid waard.
Oarspronklik wie de offisjele namme fan 'e nije gemeente Littenseradeel, mar op 26 jannewaris 1985 waard dat troch de gemeenterie formeel feroare yn 'Littenseradiel'. Yn 1993 fierde Littenseradiel as trêde Fryske gemeente (nei Tytsjerksteradiel en Boarnsterhim) Fryske plaknammen yn. Yn 2007, 2010, 2011, 2012, 2013 en 2014 waard de gemeente troch it Algemeen Dagblad útroppen ta feilichste gemeente fan Nederlân.
Yn 'e jierren 2000 wie der in skoftlang sprake fan dat Littenseradiel mei Wûnseradiel en Boalsert in nije gemeente foarmje soe, mar dat plan kitste op 't lêst ôf op 'e winsk fan Littenseradiel om selsstannich te bliuwen. Dêrop sochten Wûnseradiel en Boalsert nauwere gearwurking mei gemeenten yn 'e Súdwesthoeke, mei as resultaat it ûntstean fan 'e fúzjegemeente Súdwest-Fryslân yn 2011.
Heike Makatsch
Prizen
Yn 2006 waard Makatsch nominearre foar in Emmy foar har ynterpretaasje fan Margarete Steiff yn dee TV-film mei deselde namme.
Negev
Bergen yn de Negev
thumb|230px|Ruïne yn de Negev
Littenseradiel
Polityk
De lêste boargemaster fan Littenseradiel wie Johanneke Liemburg fan 'e PvdA. Hja beklaaide dy funksje sûnt 2000, doe't se har partijgenoat Johan Oldenziel opfolge. Sûnt 2014 wiene de beide wethâlders fan Littenseradiel Marja Reijndorp fan SAM Littenseradiel en Bram Bonnema fan 'e FNP. (SAM Littenseradiel kaam yn 2009 fuort út 'e fúzje fan 'e pleatslike ôfdielings fan 'e PvdA, GrienLinks en D66.) De gemeenterie fan Littenseradiel bestie út 15 sitten. Hjirûnder de gearstalling fan 'e rie út 'e ferskillende politike partijen fan 1998 oant 2018:
Polatsk
It besjen wurdich
Belangrike monuminten: thumb|260px|Sint-Eufrosinekatedraal
Afrikaansk
Wurdskat fan it Afrikaansk
thumb|left|250px|De "Afrikaanse Patriot" út 1876.
Wurden mei in oare betsjutting
It wurdt pad hat yn it Afrikaanske in rommere betsjutting krigen as yn it Nederlânsk, wêr’t dit allinnich nei in dyk ferwiist dy’t troch fuotstappen fan bisten of minsken makke is. Yn Súd-Afrika is it ek in synonym foar in tarredyk, en al yn de 18e iuw kamen der al wurden as padmaker yn de Kaapske taal foar, wat ferwize soe nei in opsichter dy’t in paad yn stân hâlde moast.
Tiidwurden
De ûnfolsleine ôfsluten tiid is kwa foarm folslein lyk oan de ûnfolsleine tsjintwurdige tiid. Om it ferskil mei de tsjintwurdige tiid dúdlik te krijen wurdt dizze foarm foarôfgien troch bywurden as toe. De ienige útsûndering hjirop is it tiidwurd zijn:
Syntaktyske relaasjes
Grammatikale objekten kinne foarôfgien wurde troch it ferhâldingswurd vir (foar), mar dat is net ferplichte. By tiidwurden dy't mear as ien objekt as argumint hawwe kin vir lykwols allinnich foar it meiwurkend foarwerp pleatst wurde. Hjirtroch ûntsteane sinskonstruksjes dy't yn it Nederlânsk en Frysk net wenst binne:
Taalmonuminten
It Nederlânsk taalmonumint yn Burgersdorp is stifte yn 1893, as neitins oan de erkenning fan it Nederlânsk as offisjele taal yn de Kaapkoloanje yn 1882. It Afrikaanske Taalmonument stiet yn Paarl, West-Kaap, Súd-Afrika. Dy monuminten binne as ienige monuminten op de wrâld oan in taal wijd. It Afrikaanske taalmonumint is boud op in heuvel en hat útsjoch op it Ynstitút foar Leararenoplieding yn Paarl. It monumint wie ree yn 1975, en betinkt it heale iuwsfeest fan de erkenning fan it Afrikaansk as selsstannige kultuertaal.
Alida van Houten
Alida van Houten (Grins, 22 augustus 1868 – dêre, 2 desimber 1960) wie in Nederlânske skilder en grafikus.
Biografy
thumb|left|175px|Gerrit van Houten, tekene troch Alida van Houten Van Houten wie in dochter fan Hindrik van Houten (1833-1883), houthanneler en lid fan Provinsjale Steaten yn Grinslân, en Alida Cornelia Christina ten Bruggen Cate (1840 -1923 ). Har heit wie amateurtekener en ek oare leden fan de famylje, wêrûnder har muoike Sientje Mesdag-van Houten, wiene keunstsinnich aktyf. Se folge, krekt as har broer Gerrit van Houten, in oplieding oan Akademy Minerva yn de stêd Grins. Se krige les fan ûnder oaren Ferdinand Oldewelt en Dirk de Vries Lam. Yn 1897, by it hûndertjierrich bestean fan de akademy, krige se de sulveren medalje yn de frouljusklasse. Afina Goudschaal helle de brûnzen medalje.
Goud
Untdekking
Suver goud is in ticht, mar sêft metaal. Eardat it brûkt wurde kin, moat it suvere wurde en foar de measte doeleinen wurdt it mongen mei oare materialen om it hurder te meitsjen. De suverheid fan goud foar sieraden wurdt mjitten yn karaat; suver goud is 24 karaat. Faak foarkommende suverheidsgraden binne 14 karaat (58,5% goud), 18 karaat (75%) en 22 karaat (91,6%). Goud wurdt al lange tiid as weardefol metaal sjoen. Yn Egyptyske hiëroglifen fan de 26e iuw f.Kr. wurdt al melding makke fan goud as betelmiddel. Oant ± healwei de 20e iuw waard goud noch faak brûkt foar munten.
Opmerklike eigenskippen
Metallysk goud hat in giele glânzjende kleur. Tige fyn ferdield kin it ek oare kleuren lykas swart of donkerpears oannimme. Fan alle bekende metalen dy't by keamertemperatuer fêst binne, is goud, nei lead, it maklikst te bûgen en te ferfoarmjen. In blokje goud fan 1 gram kin plette en walske wurde ta in plaat blêdgoud mei in oerflak fan 1 kante meter. Blêdgoud kin lime wurde op foarwerpen wêrtroch't dy fergulde wurde. It is tagelyk ek mooglik om goud middels elektrolyze op foarwerpen oan te bringen.
Goudgemy
Mei swierdere eleminten, lykas tellurium is de reaktiviteit sels frij grut. Goudtelluride is in mineraal en gouderts.
Isotopen
Der bestiet ien stabile isotoop gan goud en ûngefear 18 ynstabile, wêrfan 195Au mei in ferfaltiid fan rom 168 dagen it stabylst is.
Rinke Reitsma
Hy waard berne as soan fan feehâlder Douwe Reitsma (1867-1931) en Elisabeth Zandstra (1868-1932). Hy wurke earst lykas syn heit yn 'e lânbousektor. Hy gie lykwols yn 1920 as folontêr te wurkjen by de gemeente Snits en fan 1924 ôf wie er as adjunkt-kommys wurksum by de gemeentesekretary fan Wûnseradiel. Trije jier letter waard er de gemeentesekretaris fan Drylts en wer trije jier letter folge syn beneaming ta gemeentesekretaris fan Oegstgeest. Reitsma gie yn 1939 werom nei Fryslân yn ferbân mei syn beneaming ta boargemaster fan de gemeente Himmelumer Aldefurd en Noardwâlde. Fan 1945 ôf wie hy de boargemaster fan Wûnseradiel dêr't er Jan Dijkstra opfolge.
Dimter
Wetter
thumb|250px|rjochts|[[Uiterwaarden by Dimter]] De delsetting Dimter it stichte op in rivierdún oan de Isel. Dizze rivier hat yn de rin fan de iuwen in grutte rol spile foar de stêd. Net allinnich hanneljen gie makliker, mar de tol dy’t de skippen betelje moasten om lâns Dimter te kommen levere de stêd in soad jild op. Dit rjocht, ûnderdiel fan it katentol, hie de stêd yn 1241 yn erfpacht krigen fan de abdij yn Elten. Dimter hat ek neidielen hân fan de Isel, trochdat de rivier faak bûten de ouwers trede. Tsjintwurdich hat de stêd in wetterkearing, mar de Welle stiet mei heechwetter noch geregeld ûnder wetter. Troch dyktrochbraken fan de Isel binne yn en om de hjoeddeiske stêd in protte kolken ûntstien, lykas de Douwelerkolk en de Klinkenbeltskolk.
Reade Doarp
thumb|right|250px|’’Strjitte yn it Reade Doarp'' It Reade Doarp is in ier-tweintichste-iuwske wenwyk en leit rûchwei tusken de Boxbergerweg, de Diepenveenseweg, de Hoge Hondstraat en it spoar Dimter-Swol. De wyk hie nei de foltôging sa'n 680 wenningen, wêrfan sa’n 110 mei winkel of oar bedriuwke oan hûs. In grut gedielte hat reade dakken, fandêr de namme. It binnen ei de mjitstêven fan no lytse rychjeshuzen en hast allegear hierwenningen. Yn 2006 wennen der ûngefear 2000 minsken, wêrfan 38% fan net-Nederlânske komôf.
Demografy
thumb|250px|’’Befolkingspiramide fan Dimter yn 2008 Yn 2004 hie de destiidske gemeente Dimter 92.142 ynwenners en de gemeente Bathmen hie der noch ris 5.328. Neffens de telling fan it Centraal Bureau voor de Statistiek telt de totale gemeente Dimter op 1 jannewaris 2010 in ynwenneroantal fan 98.660.
* ynklusyf Colmschate (offisjele kearn) en De Hoven mei bûtengebiet
Sintrum
It middelpunt fan Dimter wurdt foarme troch it monumintale sintrum by de brink, in langhalich merkeplein mei beammen en terrassen. It is it grutste stedsplein yn Nederlân mei monimintale pânen mei as blikfanger de Waach, in let-goatysk waachgebou út 1528 dêr’t no it Histoarysk Museum Dimter yn sit. Midden op it plein stiet de Wilhelminafontein, dy’t yn 1898 by in Dimter izerjitterij makke is ta eare fan de kroaning fan keninginne keninginne Wilhelmina én de oanlis fan de stedswetterlieding. Foar it Penninckshûs, de tagong nei de efter de monumintale pânen ferburgen doopsgesinde tsjerke stiet in stânbyld fan Albert Schweitzer; de bekende tropenarts en sindeling hat yn syn libben meardere kearen it oargel fan de Lebuïnustsjerke bespile. Oan it plein binne in soad horekagelegenheden.
Tsjerken
De bekendste tsjerke fan WDimter is de Lebuïnustsjerke, in let-goatyske tsjerke mei romaanse (11e-iuwske) dielen en in toerkoepel út 1612-1613 nei ûntwerp fan Hendrick de Keyser. Tsjin de Lebuïnustsjerke oan leit de Alde Mariatsjerke, dy’t ein 13e iuw boud waard, mar al sûnt 1591 net mear as tsjerke yn gebrûk is. It is no in ruïne wêrfan noch ien sydbeuk yntakt is, diels ferskûle efter huzen en winkeltsjes.
Skiednis fan Fryslân
Frânske tiid (1795-1815)
thumb|In kaart fan it [[Earste Frânske Keizerryk yn 1811. De Frânsen hawwe sa likernôch 20 jier oer in grut part fan West-Europa hearske. Yn dat tiidrek feroare der gâns op bestjoerlik nivo. Nei't Napoleon yn 1815 ferslein wurden wie, waard Europa bestjoerlik nij yndield by it Kongres fan Wenen.]]
Tiid fan Romantyk (1815-1880)
Nettsjinsteande de ekonomyske delgong oan 'e ein fan de 18e iuw en de hege steatsskulden út de Frânske tiid wie Fryslân yn 1820 in moderne provinsje, mei in soad lytse bedriuwen en in boerestân dy't him rjochte op eksport en hannel. Oan it begjin fan de 19e iuw waarden yn de lânbou en feanderij de heechste salarissen betelle. Dêrtroch kamen de hantsjemieren wer nei Fryslân. Fryslân moast it benammen ha fan de produksje en eksport fan suvel (bûter en tsiis), fee, jirpels en nôt. De yndustry en skipfeart, dy’t earder sa bloeiden, bleaune no benefter. Dat wie net altiten in neidiel. Nei in pear drege krisissen yn de earste helte fan de njoggentjinde iuw makke dy agraryske ekonomy nei 1850 troch de ûntwikkeling fan de suvelyndustry in geweldige bloei mei. Yn de measte doarpen waarden suvelfabriken delset. De boeren holden har hieltyd mear dwaande mei feefokkerij en de Fryske ko waard in symboal.
Opkomst fan it sosjalisme (1880-1918)
Yn 1909 waard op inisjatyf fan Pim Mulier, de yn Wytmarsum berne propagandist fan it sportbeoefenjen, de earste Alvestêdetocht riden. De tocht waard doe noch organisearre troch "De Friesche IJsbond". Fan de yn totaal 23 dielnimmers dy’t yn jannewaris 1909 út Ljouwert wei ôfsetten, kamen mar njoggen oan. Fjirtjin dagen letter rjochte de jonge Ljouwerter advokaat Mindert Evert Hepkema, soan fan in útjouwer fan kranten, yn de mande mei freonen de Vereniging ‘De Friesche Elf Steden’ op. Fan de earste Alvestêdetocht ôf, dy’t syn feriening yn 1912 organisearje soe, soe dy bestean út in wedstriid én in toertocht.
Ynterbellum (1918-1940)
thumb|Dielnimmers fan it Grutfrysk Kongres dat yn 1925 yn [[Jever holden waard.]] Al yn de 19e iuw wienen der útwiksels tusken bewegers út Noard-Fryslân en Westerlauwersk-Fryslân. Yn 1925 waard yn Jever foar it earst in Grutfrysk Kongres holden. Yn 1927 waard it twadde kongres yn Ljouwert holden. Letter naam de Fryske Rie de organisaasje fan de Ynterfryske útwiksels foar syn noed. De tiid fan it ynterbellum wie ek de bloeitiid fan de Jongfryske Mienskip, dy’t Douwe Kalma yn 1915 oprjochte nei krityk op it Selsskip 1844. It doel fan de Jongfriezen wie om mei nij elan de Fryske striid oan te gean en de Fryske literatuer op in heger peil te bringen. Mei as biedwurd "Fryslân en de wrâld" moast de Fryske literatuer in lykweardich plak besykje te krijen tusken de oare nasjonale literatueren. Guon fan de leden fan de Jongfryske Mienskip stribben nei Fryske autonomy, sa’t Eeltsje Boates Folkertsma yn 1930 skriuwde yn syn "Selsbistjûr for Fryslân". Yn it ynterbellum waarden ek de Afûk en de Fryske Akademy oprjochte.
Ideology
It grutte nije Dútslân moast in Germaansk ryk wurde, dat steaten mei ynwenners fan in minderweardich ras oerhearske en eksploitearre. De Friezen waarden as Germanen sjoen, en as Germanen eare. Fûl tsjinstanner fan dy ideology wie de Noard-Fries Jens Emil Mungard. De Fryske beweging yn de Twadde Wrâldkriich krige yn it earstoan alle romte fan de besetter om in plakje te sykjen yn it ramt fan de Nije Oarder. As fertsjinwurdigers fan de Reichskommisar beneamden hja yn Fryslân en Grinslân minsken út East-Fryslân. Op it mêd fan taal waarden troch de Dútsers ferskillende tasizzingen dien, om de Fryske beweging mar oan de Dútske kant te krijen. Foar de Dútsers wie dat frij simpel: hja koenen de bewegingsminsken fan foaroarlochske ynterfryske kontakten. Yn de simmer fan 1940 waard troch de bestjoeren fan de Fryske Selskippen in Trijemanskip beneamd om lieding te jaan oan de Fryske beweging. It bestie út E. B. Folkertsma foar it kristlike part fan de beweging, J.J. Kalma foar it 'neutrale' en R.P. Sybesma foar it fassistyske. It Trijemanskip hold it út oant de jierwiksel 1940-41. Kalma en Folkertsma easken fan Sybesma dat er ophâlde moast fassistyske propaganda te meitsjen of oars op te stappen út it Trijemanskip. Sybesma keas foar it lêste. Yn East- en Noard-Fryslân besochten de Dútsers op oare manieren de Friezen oan har kant te krijen. Op 28 augustus 1944 joech Adolf Hitler it befel om by de Dútske Noardseekust lâns in Friesenwall te bouwen. In ferdigeningswurk mei tankfuorgen fan fiif meter breed en fjouwer meter djip, fersterke mei bunkers. Yn 1933 waard it boek 'Der Schimmelreiter' fan de Noard-Fryske nobelpriiswinner Theodor Storm ferfilme. Yn de film waard it Fries-wêzen idealisearre. Oan 'e oare kant ferbeaen de Dútsers it Noard-Frysk as ûnderwiistaal.
Ekonomyske oplibbing en sosjale feroaring
Mei troch it ierdgas yn Grinslân wurdt de ekonomyske sitewaasje yn Nederlân yn de sechtiger jierren better. De geunstige ekonomyske sitewaasje fan Dútslân yn de jierren fyftich en sechtich waard as Wirtschaftswunder omskreaun. Der wurde in protte nije huzen oplevere en de minsken hawwe wer jild foar lúkse produkten. Der ûntstean nije subkultueren lykas de flowerpower yn de lette sechtiger jierren. De jongerein wie kritysk oer it gesach en makke him los fan âlde gewoanten. De útfining fan de antykonsepsjepil befoardere de seksuele revolúsje. Seks en fuortplanting waarden tenei los fan elkoar besjoen, en oer it tema seks wie net langer mear in taboe. De ferbettere ekonomyske sitewaasje, it opkommen fan de subkultueren en de seksuele revolúsje late ta de yndividualisearring. Froulju krigen dêrtroch in gruttere frijheid, mei troch de bettere foarsjennings dy't in relative finansjele ûnôfhinklikens mooglik makken.
Bestjoerlike feroaringen yn de oare Fryslannen
Yn de santiger jierren feroaret de bestjoerlike yndieling yn East-Fryslân en Noard-Fryslân. By in bestjoerlike weryndieling yn Sleeswyk-Holstein wurde op 26 april 1970 de trije bestjoerlike 'Landkreisen' Eiderstedt, Husum en Südtondern gearfoege yn it 'Kreis Nordfriesland'. It greeflike East-Fryslân foel bestjoerlik ûnder it 'Regierungsbezirk Aurich', dat de stêd Emden en de hjoeddeiske Krite Auwerk, Lier en Wittmund omfieme. Yn 1978 waard dat Regierungsbezirk gearfoege mei it nije Regierungsbezirk Weser-Iems, dat yn 2004 opheft waard.
The Lost World: Jurassic Park
Produksje
Yn maart 1994 joech Crichton eilings ta oan 'e tanimmende druk en sette er útein mei it skriuwen fan 'e roman The Lost World. Dêrfan ûntliende er de titel en teffens it útgongspunt (fan in ferburgen wrâld dy't befolke wurdt troch dinosauriërs en in lytse ekspedysje dy't dêrhinne giet) oan 'e klassike roman mei deselde namme fan sir Arthur Conan Doyle, út 1912. It boek waard yn 1995 publisearre, wêrnei't frijwol fuortendaliks de tariedings foar de ferfilming úteinsetten. Dy kaam The Lost World: Jurassic Park te hjitten, om't de studio beslist de namme Jurassic Park yn 'e titel hawwe woe.
Ierdskodding fan San Francisco (1906)
It skodzjen fan de ierde koe fan Oregon oant Los Angeles en yn it binnenlân oant sintraal Nevada field wurde.
Doardt
Skiednis
Yn de winter fan 1944/45 wie Doardt fannijs yn it midden fan swiere fjohterijen. De grins tusken befrijd en beset geiet rûn troch it Hollânsk Djip. Doardt waard lang om let troch it Kanadeeske leger befrijd.
Saints Peter and Paul Church (San Francisco)
De '''HH. Petrus- en Paulustsjerke' (Ingelsk: Saints Peter and Paul Church; Italjaansk: Ss. Pietro e Paolo'') is in troch de Salesianen fan Don Bosco behearde parochytsjerke yn North Beach yn San Francisco. Sûnt de wijing wurdt de tsjerke brûkt troch de Italjaansk-Amearikaanske mienskip en der wurde missen yn it Ingelsk, Italjaansk en Kantoneesk jûn. De tsjerke stiet ek bekend as la Cattedrale italiana dell'Ovest, de Italjaanske Katedraal fan it Westen, ek al tsjinnet it gebou net as katedraal.
Sybrant Hanssen
Skoalle
Fan 1605 ôf hie Cardinael in skoalle oan de Nieuwe Nieuwstraat yn Amsterdam, dy't hy oernaam fan syn skoanheit Panten. Hy joech de fakken aritmetika, mjitkunde, lânmjitkunde, wynroeien, stjerrekunde mar de klam lei op de navigaasjelear en it boekhâlden. Nei Cardinael joegen Abraham de Graaff en Claes Hendricksz. Gietermaker op itselde adres les.
Saints Peter and Paul Church (San Francisco)
Oars
Nei't it houlik fan Marilyn Monroe en honkbalspiler Joe DiMaggio foar de wet sletten wie, gyngen se nei de Petrus en Paulustsjerke om op de treppen foto's te meitsjen. It houlik mei Marilyn Monroe koe fanwegen de skieding net yn de tsjerke sels sletten wurde om't DiMaggio earder yn 1939 mei Dorothy Arnold yn de tsjerke troude en syn skieding fan har net troch de tsjerke erkend waard. Op 11 maart 1999 fûn de routsjinst foar ien fan de grutste honkbalspilers fan de Feriene Steaten yn de tsjerke plak.
Doardt
Religy
thumb|280px|Doardt yn de 17e iuw ([[Albert Cuyp (1620-1691) ]] Doardt spile in grutte rol yn de foarming fan it protestantisme yn Nederlân. Doardt wie in bolwurk fan de reformaasje en yn de jierren 1618-1619 waard yn de stêd de Synoade fan Doardt holden, werby't de remonstranten foar de kontraremonstranten oer stiene. De kontraremonstranten wûnen de striid en soene de lear fêststelle foar de Nederdútsk Grifformearde Tsjerke, sûnt de 19e iuw de Nederlânsk Herfoarme Tsjerke.
Treinferkear
Doardt hat trije spoarstasjons. De wichtichste en âldste is it Stasjon Doardt dy't súdlik fan it âlde sintrum stiet. Doe't er yn 1871 iepene waard, lei er noch yn de selsstannige gemeente Dubbeldam. Njonken stoptreinen en sprinters dogge ek intercitytreinen it stasjon oan. It stasjon leit oan de Steatsline I (Breda-Rotterdam) en de Betuweline.
Piter Boersma
Boersma folge de roomsk-katolike ûnderwizersoplieding yn Stienwikerwâld en joech dêrnei sân jier les oan de Bonifatius-skoalle yn Ljouwert. Fan 1977 oant 2012 makke er diel út fan de wurdboekstêf fan de Fryske Akademy. Syn soan, Hidde Boersma, is ek Frysk dichter en skriuwer.
Ommen
right thumb|100px|Herfoarme tsjerke Ommen is in stêd en gemeente yn de provinsje Oerisel, mei ynwenners (, boarne: CBS), en mei in oerflak fan 181,29 km² (dêrfan 0,00 km² wetter).
Captain America: The First Avenger
Plot
De oare deis ûndergiet Rogers it eksperimint troch ynjektearre te wurden mei it ferbettere searum fan Erskine en neitiid yn in soarte fan sarkofaach bestriele te wurden mei "fita-strielen". As er wer foar it ljocht komt, is er langer fan stal, mei folle mear spieren en in geweldich úthâldingsfermogen. Phillips is optein, mei't er fan doel is in hiele ienheid fan sokke supersoldaten oanmeitsje te litten. Heinz Kruger, in undercoveragint fan Schmidt, is lykwols yn 'e organisaasje fan Phillips ynfiltrearre troch him by it gefolch te jaan fan senator Brandt, dy't foar it Amerikaanske Kongres tafersjoch op it projekt hâldt. Kruger sjit Erskine dea, blaast in diel fan syn laboratoarium op en naait út mei de lêste reägearbuis mei it searum. Rogers giet him efternei en wit him nei in lange efterfolging te pakken te krijen, mar de reägearbuis tebrekt dêrby en Kruger docht selsmoard troch in syanidekapsule stikken te biten.
Untfangst
Op 'e webside Rotten Tomatoes, dy't resinsjes sammelet, hat Captain America: The First Avenger in frij heech goedkarringspersintaazje fan 80%, basearre op 274 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: "Mei genôch pulpaksje, in oangename retrosfear en in hânfol poerbêste aktearprestaasjes is Captain America solide âlderwetsk kaskreakerfermaak." Op Metacritic, de wichtichste konkurrint fan Rotten Tomatoes, behellet Captain America: The First Avenger in goedkarringspersintaazje fan 66%, basearre op 43 resinsjes.
Suderseepaad
thumb|It Suderseepaad thumb|Oer it Suderseepaad, ten easten fan Nijkerk It Suderseepaad (LAW 8) is in lange-ôfstânskuierpaad om de Iselmar fan Inkhuzen nei Starum, mei in lingte fan 400 kilometer. Mei help fan de feartsjinst tusken Starum en Inkhuzen (allinnich fan april oant oktober) kin in rûnkuier makke wurde. It paad is yn beide rjochtings mei wyt-reade tekens markearre en yn in gidske beskreaun.
Mariehamn
Mariehamn hat in haven dêr’t fearboaten oanlizze dy’t tusken Stockholm en Turku of Helsinky farre. De fuotbalklup is IFK Mariehamn.
Maarten Biesheuvel
Libben
Biesheuvel studearre Rjochten oan de Ryksuniversiteit Leien fan 1960 ôf, en waard lid fan de studinteferiening Catena. Hy skreau foar it ferieningsblêd en foar it Leids Universiteits Blêd. Biesheuvel hie in bysûndere relaasje mei de jurist en essayist Huib Drion en mei de heechleraar Russyske literatuer Karel van het Reve (waans kolleezjes hy folge). Hy neamde him God en hie in yngeande korrespondinsje mei Van het Reve, dy't Biesheuvel syn bysûndere talint erkende.
Arthur Conan Doyle
Jonkheid en iere folwoeksenens
Yn 1868, doe't er njoggen jier wie, waard er, op kosten fan syn wolstelde omkes, nei de jezuïtyske kostskoalle Hodder Place, yn Stonyhurst, yn it Noardingelske greefskip Lancashire, ta stjoerd. Dêr bleau er oant 1870, wêrnei't er oant 1875 syn middelbere-skoaloplieding folge oan it Stonyhurst College. Doe brocht er in jier (1875-1876) troch oan 'e jezuïtyske skoalle Stella Matutina, yn it Eastenrykske Feldkirch. Nettsjinsteande dizze tige roomske oplieding, soed er letter yn syn libben it roomske leauwe fersmite en in agnost wurde.
Losse ferhalen
Dit binne losse ferhalen, dy't net opnommen binne yn 'e fiif ferhalebondels en/of dy't Doyle skreau yn gearwurking mei oare auteurs.
Gemeentewet
Under it bewâld fan D.IJ.W. de Graaff-Nauta waard yn 1992 de gemeentewet op 'e nij besjoen. De fernijde wet gie yn 1994 yn. De oarsprong fan de feroaring lei al jierren earder by ûnder oaren de kommisje-Van Kinschot in 1977.
Flyhors
De Flyhors is in natuergebiet op it waadeilân Flylân; it hat in grutte fan likernôch 20 kante kilometer. It gebiet wurdt foar in grut part brûkt as militêr oefenfjild foar de Keninklike Loftmacht. De plaat leit op de westlike helte fan Flylân.
Militêr oefenterrein
thumb|right|250px|In boerd warskôget minsken dat hja in militêr oefenfjild opkomme It plan om de Flyhors te brûken foar militêre oefenings komt al fan ein jierren '30 út de 20e iuw. Troch de situaasje yn Dútslân bestie der ferlet fan in gebiet dêr't oefene wurde koe. Op 2 maaie 1948 waarden de earste searje oefenings hâlden. De operasjonele namme fan de Flyhors by de Loftmacht is ek wol Cornfield Range.
Krúsbrekken
De namme tsjut oan dat it wetter mooglik ûntstien is by in trochbrek fan in dyk, dat dan de Griene Dyk west hawwe moat. It wiidste part fan de Krúsbrekken is lykwols de eastlike earm, dy't likernôch mei de dyk parallel rint. Troch de oerhearskjende westewyn slacht de wâl oan de eastkant fan dy earm stadichoan ôf sadat de Krúsbrekken oan dy kant geandewei grutter wurdt.
Wommels
Skiednis
Wommels wie yn elts gefal fan 'e Midsiuwen ôf it haadplak fan 'e Fryske gritenij Hinnaarderadiel. Oarspronklik moat it folle lytsere doarp Hinnaard dy funksje ferfolle hawwe, en letter skynt Wommels datoangeande frijwat striid leverje moatten te hawwen mei it buordoarp Easterein, dy't it lykwols yn syn foardiel wist te beslissen. Under de Frânske Tiid wie Wommels fan 1812 oant 1816 in selsstannige gemeente, dy't op 1 oktober 1816 wer by de gritenij (sûnt 1851 gemeente) Hinnaarderadiel kaam.
Ynskedee
Lettere ûntjouwings
thumb|De tekstylfabrikanten bouden lúkse bûtenferbliuwen oan de râne fan de stêd thumb|De [[Fjoerwurkramp yn Ynskedee op 13 maaie 2000]] Yn de 1960-er jierren rekke de tekstylyndustry folslein yn it neigean en 30.000 banen rekken dêrby ferlern. De measte fan de grutte tekstylfabriken waarden yn de folgjende desenniums ôfbrutsen, wylst guon oaren in oare bestimming krigen, lykas yn de eardere fabryk fan Jannink en Van Heek. Boppedat waard in part fan de kompleks fan Jannink ta in museum omfoarme. Ynskedee begûn him doe ta in tsjinstestêd te ûntjaan.
Religy
thumb|Grutte Tsjerke thumb|Sint-Jakobustsjerke thumb|Synagoge fan Ynskedee It grutste leauwe yn Ynskedee is it kristendom mei 34,9% fan de befolking. Roomsk-katoliken foarmje de grutste groep dêrfan (17%), wylst 5,3% leden fan de Nederlânske Herfoarme Tsjerke, 4% fan de grifformearde tsjerke, en 3,2% fan de protestantske tsjerke binne. Islamiten foarmje 6% fan de befolking.
Museums en keunst
Njonken museums hat Ynskedee ferskate keunstútstallings fan byldzjende keunst. De meast promininte binne: Concordia, itjinge in keunstsintrum op de Alde Merk en de Langestraat is; Villa de Bank; TETEM en PLANETART. Ynskedee is ek it thús foar it Nederlânsk Symfonyorkest.
Loftferkear
Oant koartlyn hie Ynskedee in fleanfjild foar boargerlik en militêr gebrûk, Twente Airport. It militêr fleanfjild waard yn 2007 sletten en it boargerlik yn 2008. Yn 2016 iepene it fleanfjild foar sake- en privee- en rekreaasjeflechten.
Sport
De fuotbalklup fan Ynskedee is Fc Twente, dy't yn de Earedifyzje spilet. It stadion hat in kapasiteit fan 30.205 taskôgers.
Hannelingen fan de Apostels
Ynhâld
Underwilens is Saulus fan Tarsus, dy't earst in fûle fariseeër wie en de kristenen fûleindich ferfolge, troch yngripen fan God ta ynkear kommen. Hy nimt de nije namme fan Paulus oan en wurdt dan ien fan 'e fanatykste oanhingers fan it kristendom — sterker noch, it is algemien akseptearre dat Paulus (en net Jezus fan Nazaret) de grûnlizzer fan it kristendom as selsstannige godstsjinst is. Der folgje dan sân haadstikken mei ferslaggen fan 'e trije sindingsreizen dy't Paulus mei guon oare apostels ûndernimt, earst nei ûnderskate lânstreken yn Lyts-Aazje, mar letter ek nei Grikelân, Syprus en Masedoanje. Uteinlik wurdt er, as er nei syn trêde reis weromkeart yn Jeruzalim, oppakt. Mei't er fan syn berte ôf oan it Romeinsk boargerskip besit, hat er it rjocht om him te beroppen op 'e keizer, en dat docht er ek. Hy wurdt dan nei Rome ta brocht, wêrby't er en passant ek noch eefkes it evangeelje op Kreta en Malta ferkundiget. Hannelingen einiget mei te sizzen dat Paulus twa jier lang yn Rome wenjen bleau en ek dêr it kristendom preke.
Hurdegaryp
Skiednis
It doarp hat in lange skiednis. Hurdegaryp betsjut 'in hurd stik lân' (hurde-gea-ripe). It is hurd mei't it sângrûn is, wylst de omlizzende greiden klaaigrûn ha. De klaai is ynklonken, it sân net en dêrom leit Hurdegaryp wat heger as de omkriten. Al yn de midsiuwen setten minsken harren op de hegere grûn nei wenjen. Winterdeis wie it eartiids rûnom in wiete boel op it lân en fral súdlik fan it doarp. De Simmerdyk dy’t dêr leit hjit sa mei't it allinnich simmerdeis goed te gean wie. As it al te mâl gong, kamen de minsken út Tytsjerk mei harren kij en skiep en hinnen en sa nei Hurdegaryp, wylst hja yn Tytsjerk wiete fuotten hiene. Oft dat lêste wier is, is net wis.
Fan de 14e iuw ôf hat der in stins stien by Hurdegaryp, de Grovestins. Fan it gebou is neat oerbleaun, it is yn 1829 ôfbrutsen nei in brân. Hjoeddeisk stiet by it Hoeksterpaed in modern nijbouhûs op it plak fan de stins. Oan fjouwer siden rint in sleat, nei alle gedachten de âlde grêft. It bouwurk hat der sawat útsjoen as de Skierstins yn Feanwâlden.
Readbrún
Readbrún is in kleur dy't yn 'e regel beskôge wurdt as in tint fan brún. It wurdt ornaris omskreaun wurde as in readich brún. Kleurtechnysk sjoen is it lykwols eins in tint fan read. Histoarysk en tradisjoneel wurdt dizze kleur 'readbrún' neamd, in beneaming dy't yn elts gefal al yn gebrûk is sûnt 1682, doe't de Ingelske namme red-brown foar it earst fêstlein waard. It is ek de tint dy't keazen is as de webkleur 'brún'. Normaal wurdt lykwols in dûnkere oranjige kleur as 'brún' beskôge.
Hurdegaryp
Strjitten
Hast alle strjitnammen yn Hurdegaryp binne offisjeel yn it Frysk.
Kleaster Mariëngaard
Utwreiding
Ek krigen de Norbertinen de tsjerke fan St. Vitus fan Aldehou yn harren besit. De haadpryster fan Aldehou wie ek deken fan it dekanaat Ljouwert. Sa krigen de Norbertinen, mei stipe fan de Camminga’s, ek politike ynfloed. Troch’t se in protte lân krigen om foar ferstoarnen te bidden, kamen der sa’n 10 úthôven, foaral yn Eastergoa.
Ein
In part fan it kleaster is doe ôfbrutsen. Doe’t yn 1580 de kleasters sletten binne, is de kleasterkapel stean bleaun. Om Mariëngaarde hinne lei in lytse parochy. Dy kapel hat der noch lang stien. Op in tekening út om 1730 hinne fan Pieter Poorter stiet noch in bewenne boufal. No stiet der in pleats op it eardere plak fan Mariëngaarde.
Sisylje
Fierders hearre by Sisylje de Liparyske of Eolyske Eilannen, it eilantsje Ustika, de Egadyske Eilannen, it eilân Pantelleria en de Pelagysje Eilannen. Dy lêste twa eilannen lizze flak foar de kust fan Tuneezje en hearre geologysk besjoen ta it Afrikaansk kontinint.
Befolking
Sisylje is benammen bekend fanwege it grutte tal ymmigranten dy't emigrearre binne nei de Feriene Steaten, de oarsprong fan de maffia, it tanimmende toerisme en de noch hieltyd tige aktive fulkaan de Etna.
Bestjoerlike yndieling
Sisylje bestiet út njoggen provinsjes. De provinsjes Agrigento, Kaltanissetta, Katania, Enna, Messina, Palermo, Ragusa, Syrasuse, Trapany.
Lânskip
Utsein de Etna, hat Sisylje yn de neite ek noch de relatyf lytse, mar tige aktive fulkaan Stromboly, it noardlikste fan de Liparyske of Eolyske Eilannen.
Wichtige stêden
De haadstêd fan Sisylje is Palermo. Oare grutte stêden binne:
Elektrotechnyk
Elektrotechnyk is de tapassing fan witteskippen op it flak fan elektrisiteit en elektromagnetisme.
Fryslân Boppe
By de kwis spilen trije minsken út ien doarp, bedriuw of feriening tsjin elkoar. Dielnimmers waarden testen op harren kennis fan Fryslân. Mei de "Boppeslach" koenen extra punten helle wurde. Nei fjouwer ronden mocht de winner syn priis yn ûntfangst nimme.
Bruktearen
Dochs wurdt der letter noch sprutsen fan de Bruktearen. Ut begjin 4e iuw binne de Brukterske foarsten Ascaricus en Merogaisus bekend. Yn 307 waard har stam ferslein troch Konstantyn. De finzennommen foarsten liet er yn de arena fan Trier foar de wylde bisten smite.
Op de Peutingerkaart (3e/4e iuw nei Kr.) waarden de Burcturi neamd yn it gebiet rjochts fan de Ryn foar de stêden Bonn en Keulen oer.
Swannen
It skaai bestiet út de nijkomende soarten:
Epke Zonderland
Epke Jan Zonderland (De Lemmer, 16 april 1986) is in Fryske turner.
Camminghahûs (Frjentsjer)
16e iuw
Yn it begjin fan de 16e iuw waard de romte tusken beide gebouwen folboud. Dat gedielte waard ek yn (ôfbraak) kleastermoppen útfierd, mar no ôfwikseljend yn in laach reade en twa lagen giele stien. Mei in yn noard-súd rjochting oanboud wenhûs krige it de foar dy tiid typyske winkelheakfoarm, mei yn de binnenhoeke fan de winkelheak de wenstige treptoer.
Kwis
Wrâldkampioenskip kwissen
Sûnt 2004 wurdt der ien kear yn it jier ûnder tafersjoch fan de IQA in Wrâldkampioenskippen Kwissen organisearre. Dy binne hast tagelyk op ferskillende plakken yn de wrâld.
Camminghahûs (Frjentsjer)
Sloop
Nei de ôfbraak fan de stins yn de midden fan de 17e iuw waard it hûs as herberch brûkt. Dy situaasje bleau oant 1969 bestean. Yn dy perioade waard it faak ferboud, en wol sa dat der yn 1962 gjin oanlieding wie om it pân op de list faan de beskerme monuminten te setten. Gelokkich waard yn 1969 de histoaryske wearde ûnderkend en waard oergien ta restauraasje, dy't lykwols hast op nijbou delkomt. In heule rekonstruksje fan de oarspronklike tastân koe berikt wurde meidat hast alle gegevens der noch wiene.
Herman Brusselmans
Herman Frans Martha Brusselmans (Hamme, 9 oktober 1957) is in populêr Flaamsk skriuwer, dichter en kollumnist dy't ek tige bekend is fanwege syn optredens yn de Belgyske en Nederlânske media. Yn 2022 ferskynde syn 86ste boek: Theet 77
Wurk
Hy is fan 2014 oant 2016 en fan 2018 oant no sjuerylid yn De Slimste Mens ter Wereld.
Filmografy
As akteur Ferfilme wurk
Sjonger
Sjongen kin op ferskate manieren, wêrûnder opera en oare klassike sang mar ek as by rock of pop.
Tytsjerksteradiel
Plakken
It haadplak is Burgum, en de oare plakken yn de gemeente binne: Aldtsjerk, Earnewâld, Eastermar, Feanwâldsterwâl (foar in part), Garyp, Gytsjerk, Hurdegaryp, Jistrum, Mûnein, Noardburgum, Oentsjerk, Ryptsjerk, Sumar, Suwâld, Tytsjerk en Wyns.
Michael Schumacher
Michael Schumacher (Hürth-Hermülheim, 3 jannewaris 1969), is in earder Dútsk Formule 1-koereur. Hy wie wrâldkampioen yn 1994, 1995, 2000, 2001, 2002, 2003 en 2004. Schumacher waard beskôge as de bêste autoracer fan syn tiid, fergelykber mei Juan Manuel Fangio yn de jierren fyftich en Ayrton Senna yn de iere jierren njoggentich.
Fetkeapers
De Fetkeapers wienen in partij yn Fryslân en Grins yn de 14e en 15e iuw. Harren namme wurdt yn ferbân brocht mei de kleasteroarder fan de Norbertinen, dy’t fetweiders west hawwe soenen. Yn 1394 is foar it earst sprake fan de "fette partij".
De Fetkeapers hienen de oerhân eastlik fan de Middelsee (Dokkum, Ljouwert, Grinslân, East-Fryslân) en wienen soms ree om Hollânsk gesach te erkennen (1398, 1470). By de ûnderwerping oan Albrecht fan Saksen wienen de Fetkeapers de ûnderlizzende partij, dy’t help socht by Karel fan Egmond.
Vitus Bering
frame|Vitus Bering
Fealbrún
Kleurtechnyk
By additive kleurminging (bgl. op tillefyzjes en kompjûterskermen) is fealbrún in tertiêre kleur, dy't oanmakke wurdt troch it mingen fan alle trije primêre kleuren (read, grien en blau). By subtraktive kleurminging (bgl. yn 'e druktechnyk) is it in ek in tertiêre kleur, dy't yn teory produsearre wurdt troch de trije primêre kleuren maginta, giel en syaan te fermingen. Yn 'e praktyk wurdt lykwols ornaris ynstee fan syaan gebrûk makke fan swart, om't dat bettere resultaten jout.
Sint-Anthonygasthûs (Grins)
Nei 1844 waard it in gasthûs foar âlden fan dagen. Yn 1927 waard it kompleks noch útwreide. Tsjintwurdich binne de wenten beskikber foar alle leeftiden.
Skat fan Staffordshire
Histoaryske eftergûn
Staffordshire wie yn de 7e iuw part fan it keninkryk Mersia. Ut dy tiid binne suver gjin skreaune boarnen bekend. Fan de lieders út dat tiidrek binne al guons bekend: Penda en Offa.
Voortrekkers
De Foartrekkers wurde betocht troch in Foartrekkermonumint by Pretoria, dat boud waard yn 1949. Pretoria waard neamd nei de lieder fan de Foartrekkers, Andries Pretorius.
Aylvastate (Ginnum)
De Roorda’s wienen ryk. Ginnum hie ek ‘Roordahuzum’ hjitte kind, want in soad grûn om dat doarp wie harres. Om 1500 wie Wybren Roorda eigener fan Roordastate. Hy hie twa soannen, Syds en Feye.
Hege (eilân)
Skiednis
Sûnt de midsiuwen hat it eilân te krijen mei in leger wurdend ynwennertal. Yn 1593 wienen der noch 23 terpen op it eilân, yn 1758 wienen dat der noch mar 16. Om 1800 hinne wennen der sa'n 480 minsken op it eilân. Krekt foar de Stoarmfloed fan 1825 stienen der likernôch 100 huzen op it eilân en wennen der 393 minsken. 25 jier letter wienen dat noch mar 70 huzen en 250 ynwenners. Oan it begjin fan de 20e iuw wennen der noch 140 minsken, tsjintwurdich leit it ynwennertal om en de by de 75 persoanen.
Kompleks getal
Bewurkings
Foar de imazjinêre ienheid i jildt it aksioma: i^2 = -1.
De komplekskonjungjerre fan (a + bi) is a - bi.
Pete's Dragon (film út 2016)
Plot
As Elliot wekker wurdt en foar it ferstân kriget dat Pete ferdwûn is, brûkt er syn skerpe rooksin om it spoar fan syn lytse minsklike freon te folgjen nei it plak dêr't de houtsjers Woodrow, Abner en Bobby ûnder lieding fan Gavin wer oan it wurk gien binne nei't Grace, Jack en Natalie mei Pete yn 'e auto ôfset binne nei it pleatslike sikehûs. As er by fersin in beam omtriuwt, wurde de houtsjers gewaar dat der in grut bist yn harren neite ferkeart. Se helje gewearen foar 't ljocht en geane fjouweresom op jacht. Elliot hat lykwols it fermogen om himsels ûnsichtber te meitsjen, dat se rinne him straal foarby.