cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rpm
Bestemang
Efter't SI-süsteem skal det ianhaid 1/s brükt wurd, det woort oober knaap maaget. Det ianhaid Hertz (Hz) skal för amdreiangen ei brükt wurd.
Inuit spriaken
Iindialang
Det tabel wiset enkelt aparte onerskiaser:
Anathallis
Anathallis (lat. Anathallis) san bloosenplaanten an hiar tu a orchideen (Orchidaceae). At jaft sowat 100 slacher uun Süüd- an Madel-Ameerikoo.
Seenegal
Seenegal [ˈseːnegal], amtelk Republiik Seenegal (üüb Fraansöösk: Sénégal [seneˈgal] an République du Sénégal) as en stoot uun a waast faan Aafrika. Uun a nuurd leit Mauretaanien, uun a uast Maali, uun a süüduast Guinea an uun a süüdwaast Guinea-Bissau. Seenegal slot uk Gambia am. At lun hee 13.508.715 lidj (2016). At hoodsteed as Dakar.
Leipzig
Geografii
{| class="toptextcells" width="100%"
Seenegal
Spriiken
Seenegal as en lun faan föl spriiken. Fraansöösk as det amtelk spriik faan't lun. At spriik wurd uun det koloniaaltidj iinfeerd. Wolof as at mamenspriik faan amanbi 50% faan a befölkring an at ferkiarspriik faan at miast faan a lidj uun't lun. Det as ian faan a natschunaalspriiken faan Seenegal. Öler natschunaalspriiken san:
Weimar Republiik
Iindialang faan Ferwaltang
Republiiken:
Mosambik
Struumer
Tau grat struumer leep troch Mosambik. De iarst, de Sambesi Struum leept troch't maden faan't lun an üüs en delta (wat twesken Beira an Quelimane leit) iin uun det Indisk Ootseaan. De öler grat struum as de Limpopo Struum, wat troch det Gaza Prowins uun a süüd an iin uun det Indisk Ootseaan nai bi Xai-Xai leept. En öler grat struum as de Rovuma Struum, wat dial faan’t grens tu Tansaniia uun a nuurd bildet.
List faan Gemeenden uun't Metropolitansteed Bari
At Metropolitansteed Bari hee 41 gemeenden:
A (buksteew)
Ä ä
Det Ä of ä as uk en buksteew faan't latiinsk alfabeet. Hi as iarst AE skrewen wurden, uk tuuptaanj: Æ|Æ/æ. Leeder üs A mä en letj E diarauer: Aͤ of aͤ. Daalang skriiw wi ham üs en A mä tau ponkter diarüüb. <div style="clear:both;" /div>
Struat faan Mosambik
Grate
Hat as sowat 1500 km lung, an tesken 420 an 1000 km briad. Uun't nuurden lei a Komooren, an maden uun lei a eilunen Bazaruto an Ilha de Moçambique, diar tu Mosambik hiar. Diar lei uk Nosy Be, Nosy Hara an Nosy Mitsio, jo hiar tu Madagaskar. An do san diar noch trii eilunen, diar tu a Îles Éparses hiar.
Jura (Kantoon)
De Jura Kantoon as en kantoon faan a Sweits. A kantoon leit uun a nuurdwaast faan’t lun. Det hee 70.032 lidj (2010). At hoodsteed faan a kantoon as Delémont.
Klaus Petersen
Dr. Klaus Georg Petersen (* 17. Febrewoore 1922 uun Berlin, † 22. Detsember 2013 uun Uastenfial) wiar loonriad faan di ual kreis Südtondern an leeder di iarst loonriad faan a kreis Nuurdfresklun.
Aasiaat
Ferkiar
At jaft nian waier, wat at steed mä öler steeden ferbinj. At steed hee'n fluughuuwen (üüb Greenluns: Mittarfik Aasiaat), huarfaan fliigern faan Air Greenland tu Ilulissat, Kangerlussuaq, Nuuk an Sisimiut gung. Buaten faan det Arctic Umiaq Line gung faan April tu Janewoore tu Ilulissat, tu a nuurdwaast, an tu Sisimiut, tu a süüd.
Abel faan Denemark
Efterkemen
Abel an Mechthild hed sjauer jongen:
Puy de Sancy
A Puy de Sancy as mä en hööchde faan 1.885 meetern di huuchst berag uun't fransöösk Sentraalmasiif, 35 km süüdwaasten faan Clermont-Ferrand. Hi hiart tu't beragkeed Monts Dore. A Puy de Sancy wiar ans en wulkaan.
Olomouc (Regiuun)
Det Olomouc Regiuun (üüb Tschechisk: Olomoucký kraj) as ian faan dön fjauertanj regiuunen faan Tschechien. At regiuun leit uun a nuurduast faan't lun. Det hee 633.178 lidj (2018). Uun a nuurd leit Poolen, uun a nuurduast det Määrisk-Schleesisk Regiuun, uun a süüduast det Zlín Regiuun, uun a süüdwaast det Süüdmäärisk Regiuun, an uun a waast det Pardubice Regiuun. At hoodsteed faan’t regiuun as Olomouc.
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't regiuun san:
Druk
Ööder ianhaiden
Diar wurd uk flook ööder ianhaiden brükt, diar oober ei tu't SI-süsteem hiar:
Madelböömisk Regiuun
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't regiuun san:
Madagaskar
Geograafisk Laag
Madagaskar as det fjuardgratst eilun faan a wäält. At lun leit twesken 12° an 26° (faan a nuurd tu a süüd) an 43° an 51° (faan a waast tu a uast).
Politiik
Madagaskar as en republiik. A president faan't lun sant 2014 as Hery Rajaonarimampianina.
Ulrich I. (Uastfresklun)
Ulrich I. (*amanbi 1408 wel uun Norden; †25. of 26. September 1466 uun Emden) wiar faan 1464 tu 1466 de iarst graaf faan Uastfresklun. Hi wiar dring faan Enno Edzardisna an Gela faan Manslagt. Sin iarst wüf wiar Folka faan Esens, diar saner jongen 1452 stoorew. 1453 freid hi Theda Ukena, foomen faan Uko faan Oldersum.
Alabama
Alabama [ˌæ.lə.ˈbæ.mə] as sunt 1819 en diiljstoot foon da Feriind Stoote. E diiljstoot läit önj't söödååsten foon't lönj. Önj't norden läit Tennessee, önj't ååsten Georgia, önj't sööden Florida, önj't söödweesten e Golf foon Meksiko än önj't weesten Mississippi. Dåt heet 4.903.185 manschne (2019). E hoodstää foon e diiljstoot as Montgomery.
Enno II. (Uastfresklun)
Enno II. (*1505; †24 September 1540 uun Emden) wiar faan 1528 tu 1540 graaf faan Uastfresklun. Hi wiar Edzard I. an Elisabeth faan Rietberg hör naist dring.
Atomaar masenianhaid
u, g an mol
Sodenang as det molaar mase uun g/mol detsalew üs det moleküülmase uun u.
Letlönj
Letlönj as en lönj önjt norden foon Euroopa än ån foon da tra baltische stoote. Et lönj wårt önjt norden foon Estlönj, önjt ååsten foon Ruslönj, önjt söödååsten foon Witruslönj, önjt sööden foon Litauen än önjt söödweesten foon e Rigabucht än Ååstsiie begränsed. Deer booge 1.893.223 manschne (önjfång 2021). E hoodstää foont lönj as Riga.
Stääse
Da tiin grutste stääse önjt lönj san:
ISO 3166-2:ET
1 Stadt
Anhui
Befölkring
Det letst folksteeling wiar uun't juar 2010: efter a resultooten hee't prowins 59.500.468 lidj: 30.245.513 diarfaan san karmen an 29.254.955 wüfhööd.
Etioopien
Etioopien (amhaarisk: ኢትዮጵያ Ityop̣p̣əya) as en lun uun Uast-Afrikoo. Üs't noch en keiserrik wiar, hää't Abesiinien het. Trinjam lei Eritrea, Sudaan, Süüdsudaan, Keenia, Somaalia an Dschibuuti.
Geografii
<div style="clear:left;" /div>
Schiina/hf
Indialung foon Ferwaltung
Ju Föölksrepubliik Schiina heet 22 prowinse (saner Taiwan), fjauer komuune, fiiw autonoom regioone (Baner Mongolei, Guangxi, Ningxia, Tibeet an Xinjiang) än twaane sonerferwaltungsregioone.
Qeqertarsuaq
Befölkring
At taal faan't lidj sant 1980 uun Qeqertarsuaq:
1498
1498 wiar det aacht-an-neegentigst juar faan det 15. juarhunert.
Laacht
Klöören
Ünlik klöören hinge faan ünlik waagenlengden uf:
1495
1495 wiar det fiiw-an-neegentigst juar faan det 15. juarhunert.
Minskenaaben
Minsk(en)aaben (Hominidae, iar: Pongidae) san en famile faan a Primaaten (Primates). Diar hiar a Orang-Utans, Gorilas, Sjimpansen, man uk a Minsken tu. Detdiar famile woort uk üs grat minskenaaben betiakent, auer't uk noch letj minskenaaben jaft; det san a Gibons. Grat an letj minskenaaben wurd do mäenööder üs Minskoortagen (Hominoidea) betiakent.
Qeqertalik (Komuun)
Steeden an Taarpen
Steeden uun det Qeqertalik Komuun:
Broom
Broom [] (ualgreks βρῶμος brômos ‚Stöönk‘) as en cheemisk element mä det sümbool Br an det atoomnumer 35.
Cagliari
Cagliari ([ˈkaʎ.ʎa.ri]; üüb Sardisk: Casteddu, üüb Latiinsk: Caralis) as at hoodsteed faan't regiuun Sardiinien uun Itaalien. At steed leit uun a süüd faan't eilun Sardiinien. Det hee 148.881 lidj (2022). Det as uk at hoodsteed faan't Metropolitansteed Cagliari.
1469
Störwen – Sturwen – Stürwen
Ünbekäänd Dootem
Illoqqortoormiut
Illoqqortoormiut (üüb Waastgreenluns) of Ittoqqortoormiit ([itːoqːoʁtoːʁmiːt] üüb Uastgreenluns; üüb Deensk: Scoresbysund) as en steed uun det Sermersooq Komuun faan Greenlun. Det leit uun a nuurduast faan’t komuun, amanbi 1436 km tu a nuurduast faan Nuuk. Det hee 375 lidj (2017).
1390
1390 wiar det neegentigst juar faan det 14. juarhunert.
Alumiinium
Önjwiininge än wise foon beårbing
Dåt metal wårt oofding döör laserscheeren beårbed.
Sirenik jupik
Sirenik jupik of Sirenik eskimo (jup. Uqeghllistun) as bütj Alaska jupik, Sibirisch jupik, Naukan jupik an Alutiiq ian faan jo fiiw jupik spriaken of as bütj Aleutisk spriaken an Eskimo spriaken ian faan jo trii Eskimo-aleutisk spriaken. Snaaket wurden as det fööraal uun Nuurduast-Ruslun (Tschukotka: Autonoom kreis faan a Tschuktschen). At leetst spreegerin wiar Valentina Vyje (Валентина Выйе).
Naukan jupik
Naukan jupik (jup. нывуӄаӷмит [fulk]) as bütj Alaska jupik, Sibirisch jupik, Sirenik jupik an Alutiiq ian faan jo fiiw jupik spriaken. Snaaket woort det faan amanbi 50 minsken fööraal uun't saarep Naukan uun Nuurduast-Ruslun (Tschukotka: Autonoom kreis faan a Tschuktschen).
Deutschland (Skep, 1924)
Ön di Krich
Öm di Aprilmuun fan 1945 waar di Deutschland üs Lazaretskep ombecht, en em bigenti, dit Skep wit öntömaalin. Em her man bluat Fārev fuar di Skostiiner, en ön jen kür em üp jen Sir uk en Ruar Krüts maali. Di 3. Mai 1945 waar dit Skep iiö ön di Lübecker Bucht bi Neustadt fan di salev Fliigers öner Weeter skööten, hoken uk di Cap Arcona en di Thielbek forseenket. - Ön di Deutschland wiar niin KZ-Insasen man maning Soldaaten en Manskep fan't Skep. Ombi 80 Man kür jit fan Buurt kum jer dat di Deutschland forseenket waar. 1948 waar dit Wrak leftet en üp Skramel braacht.
Joan Maragall
Werken
Högen faan sin werken san:
Luanda (Steed)
Ferkiar
Luanda hee boonhoofer, wat haltesteeden üüb de Luandaboon faan Luanda hen tu Malanje san. At steed hee'n fluughuuwen, wat Aeroporto Internacional 4 de Fevereiro het.
Perth (Steed uun Austraalien)
Iindialing faan Ferwalting
City
Shire
Bütjenlunen
Eilunen
A geesteilunen lei widj faan a küst uf an san bluas dialwiis iindiket.
Anen
Onerfamilin
Anatinae - Anserinae - Dendrocygninae - Merginae - Oxyurinae - Plectropterinae - Stictonettinae - Tadorninae - Thalassorninae
Geesteilun
En geesteilun as en stak huuger geestlun, diar uun a luup faan a tidjen faan weeder amspeeld wurden as. Jo kön daalang uk banluns lei.
Stevns Komuun
Stevns Komuun as en däänsk komuun uun't regiuun Sjælland mä iinwenern (Stant  ) an en grate faan 0 km².
Waasterlun-Feer
Uasterlun-Feer mä't huuwenstääd Wik hiard tu't Tønder Amt uun't Hertoochdoom Schleswig.
An uk daalang noch woort üüb Waasterlun-Feer föl muar fering snaaket üs uun't uasten.
Grawitatsioonstaal
<div style="clear:both; /div>
Eskimo spriaken
Diar hiar amanbi 9 spriaken tu, an 102 000 minsken snaake ian diarfaan üs mamenspriak.
Saiel
Slacher
Üüb det bil faan't skap "Iskra" (rochts) koon am faan föören tu bääften ünlik slacher faan saiels kään:
Murcia (Regiuun)
Det Murcia Regiuun (üüb Spaans: Región de Murcia [ˈmurθja]; amtelk Comunidad Autónoma de la Región de Murcia) as en autonoom gemianskap uun a suuduast faan Spanje. At hoodsteed faan't regiuun as Murcia.
Luum
At Luum, Skit, jong luumen het Fürrit,  schüt (Uria aalge) hiart tu at Fögelfamile faan a Alken (Alcidae).
Clerf (Kantoon)
Iindialing faan Ferwalting
A kantoon hee fiiw gemeenden:
Swaarponkt
Bestemang
A luaden san a swaarliinjin; huar jo krüsge, as di swaarponkt.
Vorarlberg
Indialing faan Ferwalting
Vorarlberg hee fjauer distrikten:
La Rioja (Autonoom Gemianskap)
Indialing faan Ferwalting
At regiuun hee trii onerregiuunen, wat tretanj ferwaltingsiinhaiden (üüb Spaans: comarcas) hee:
Antarktikaa
Antarktikaa as en weltdial uun a Antarktis. Diarbi as Antarktis det weltregiuun süüdermuar faan ~ 66° 33′ süüdelk breetje (a süüdelk pulaarkreis) trinj am a süüdpuul. Hat leit jinauer faan't Arktis, det leit nuurdermuar faan 66° 33′ nuurdelk breetje. Trinjam Antarktikaa leit at Antarktisk Sia.
Ballerup Komuun
Ballerup Komuun [] as en däänsk komuun uun't regiuun Hovedstaden mä en grate faan 0 km² an iinwenern (Stant  ). At ferwaltang sat uun't stääd Ballerup.
Gitega (Steed)
Gitega as en steed uun de aafrikoons stoot Burundi. At steed leit uun a maden faan't lun. Det as at hoodsteed faan det Gitega Prowins. Det hee 41.944 lidj (2008).
Hirsker
Hirsker (Cervidae) san en famile faan Tetjdiarten mä amanbi 45 slacher. Uun Euroopa käänt am di Ruadhirsk, di Damhirsk, at Ree, at Rendiart an at Elch. A holin dreeg üübfaalen hurner mä aparte furmen.
Valencia (Autonoom Gemianskap)
Det Valenciaanisk Gemianskap (üüb Valenciaans: Comunitat Valenciana, üüb Spaans: Comunidad Valenciana) as en autonoom gemianskap uun a uast faan Spanje. Det hee 5.058.138 lidj (2021). At hoodsteed as Valencia.
Kweeken
Dosiaring fuar Bruarjai
Bi Fuarjai leengi normaal 1–2 % Kweeken. Wan em niin Malz heer, nemt em Soker üs jaar Iit. Backmalz.
Hanelsforemen fan Kweeken
Kweeken uur üs fersk Kweeken (Blokforem), drüch Kweeken (Ken em 1 Jaar iin ön di Skaap haa) of wiit Kweeken önböören. Drüch Kweeken uur dit Weeter üttain, en dat ja aarberi, es fuar't Miist Kemii nöörig (Astronautenkweeken), dat ja ek ütdrügi en sterewi. En 7 Gram-Pöös fan sok Drüchkweeken ken ombi sa fuul üs en hualev Stek fan 42,5g fersk Kweeken.
Wan em niin Kweeken nem wel, ken em uk Ferment koopi.
Pres- of Fersk-Kweeken
Je 100 Gramm:
Malaawi
Bütjenpolitiik
Malaawi as lasmoot faan dön Feriand Natschuunen sant 1. Deetsember 1964. Det as uk sant 1964 lasmaat faan det Commonwealth of Nations.
Amfiibie
Junge diirte
Da oie foon amfiibie, da huum ås lödje unti bai foosche ås fooschelödj betiiknet, san normåål önj dåt wååder, weer uk da fooschestjarte lääder laawe. Ouers baischöre, önj en troopisch rinhoolting, as jü luft sü fuchti, dåt da diirte jare lödj ai önj dåt wååder lade töre. Dan schucht huum wilems sügoor, dåt da amfiibie jare Broud plääge. Sü lade da Centrolenidae jare lödj aw bleese, da boowen en lungsoom fliitjende struum hinge, än iinj diirt, dåt as oofding dit måntje, mötj jü lödj bewåche. Ouers wan da latje fooschstjarte ütkaame, mååget hi ninte mör, dan gloie ja ouf än san önj dåt wååder, ås da inlönjsche fooschstjarte uk. Bai da Dendrobatidae gungt dåt wilems süo wid, dåt ja jare fooschstjarte ambai dreege. Da mååste amfiibie mååge en metamorfoose, dåt bedjüset, ferånring foon jare Fäänotüp bai e ouergung foon dåt ståådium jungdiirt tu dåt ståådium ütwåksen diirt. En fooschstjart oomet wååder, dan hi heet nuch niinj lunge, ouers bloot fasch-ordi oome-diilje. Da funksjoniire sü: Dåt wååder kamt tu di snüte önj, weer dåt diirt di Sörstuf önj sin blödj apnamt. Deereefter kamt dåt wååder weer tu en slits ååder dåt hood rüt. Eefter en kort schöör schucht di fooschstjart åltens mör sü üt ås en ütwåksen foosch. Di stjart wårt latjer än da lunge åltens gruter. Lååder kamt di fooschstjart, di nü ål mååst ås en foosch ütschucht, oofding önj e luft, am dåt normååle oomen tu liiren. Nuch en lait lååser as hi ütwüksen. Ouers dåt jeeft uk oorte, da neoote san. Dåt bedjüset, jü metamorfoose as foole iir ås normåål forbai än ja bliwe jare laawen lung uner dåt wååder. Dåt bedjüset ai, dåt ja ünfruchtboor san, oueers dåt ja jare laawen lung jü laawenswise foon en fooschstjart heewe än uk sü ütsiie. Sü’n oort as tun biispel dåt Axolotl (Ambystoma mexicanum) üt Mexiko, en oort foon e famiili Ambystomidae. Hi koon ai en iinje mååge aw sin metamorfoose, ouerdåt hi dåt hormoon Thyroxin ai üt san schildkjörtel klatsche koon. Ouers wan huum dåt Axolotl ma Thyroxin foudret unti dåt krååm önj dåt akwaarium ütstrailt, dan mååget dåt diirt sin metamorfoose ås da ouer amfiibie uk, ouers normåål steerft hi deereefter, ouerdåt hi döör e ewolusjoon ai tu sü’n laawenswiese aw et lönj önjpååsed as.
Bié (Prowins)
Det Bié Prowins (üüb Portugiisk: A Província do Bié) as en prowins uun de aafrikoons stoot Angoola. At prowins leit uun a maden faan’t lun, uun’t Huuchlun faan Bié, huaruun föl faan a struumer uun Angoola a uursprünger haa. Uun a nuurdwaast leit det Cuanza Sul Prowins, uun a nuurduast lei dön Malanje an Lunda Sul Prowinsen, uun a uast leit Moxico Prowins, uun a süüduast Cuando Cubango Prowins, uun a süüdwaast Huíla Prowins an uun a waast Huambo Prowins. Det hee 1.338.923 lidj (2014). At hoodsteed as Kuito.
Kastiilien an León
Indialing faan Ferwalting
Kastiilien an León hee 9 prowinsen:
Siglitun
Skraft
Uun betuunet steeden jaft at:
Birgit Hussel
Leewent
Bal bigenti Birgit Hussel en liir di Söl'ring Spraak bi di Önerrocht fan di Söl'ring Foriining. Jü kām gur me di Uurtern klaar, en sa kür jüü bal uk di üđer Skuulsters help. Üs bluat jit en Skuulmaister fuar jen Kursus önberen uur kür, waar jü böören en bigen en ain Kursus fuar di Bigensters. Aur lung Jaaren hen jaav et da tau "Klasen", jen fuar Bigensters en jen fuar dānen, diar al en bet wat liirt her. Di "taust Klas" waar tö des Tir fan Maike Ossenbrüggen önerrocht.
Luksemborig (Kantoon)
Iindialing faan Ferwalting
A kantoon hee elwen gemeenden:
Tundra
At Tundra as en loonskap trinjam a arktis, huar't so kuul as, dat diar knaap wat waaks koon. Diar jaft at man enkelt plaantenslacher, diar di kol ütjhual kön. Süüdermuar waaks al näädelbuumer, diar leit at taiga.
Persisk spriak
Det persisk spriak (زبان فارسی) as en spriak uun't süüdwaasten faan Aasien. Hat hiart tu a twiig faan a iraansk spriaken an sodenang tu't indogermaans. Hat as amtsspriak uun Iraan, Afghanistan an Tadschikistan.
Utkuhiksalik
Utkuhiksalingmiutitut of  Utkuhiksalik spriakwiis (inu. Utkuhiksalingmiutitut ; ingels Utkuhiksalik, Utkuhikhalik, Utkuhikhaliq, Utkuhiksalingmiutitut,  Utkuhiksalingmiutut, Utkuhiksalingmiut Inuktitut, Gjoa Haven dialect ) as det Natsilingmiutut spriakwiis üüb Waastkanada inuit faan a stääden Uqsuqtuuq (ᐅᖅᓱᖅᑑᖅ, Gjoa Haven) an Qamani'tuaq (ᖃᒪᓂ‛ᑐᐊᖅ, Baker Lake) uun Nunavut uun Kanada.
Ferglik mä Utkuhiksalik an Natsilik spriakwiisen
Ferglik mä a Utkuhiksalik an Natsilik spriakwiisen üüb Waastkanada inuit:
Egedal Komuun
Egedal Komuun as en däänsk komuun uun't regiuun Hovedstaden mä en grate faan 0 km² an iinwenern (Stant  ). At ferwaltang sat uun Stenløse.
Dabou
Dabou as en steed uun de aafrikoons stoot at Elfenbianküst. At steed leit uun a süüduast faan’t lun. Det hee 61.942 lidj (2014). Det as at hoodsteed faan de Lagunes Distrikt an det Grands-Ponts Regiuun.
Man (Steed uun Elfenbianküst)
Man as en steed uun de aafrikoons stoot at Elfenbianküst. At steed leit uun a waast faan’t lun. Det hee 149.041 lidj (2014). Det as at hoodsteed faan de Montagnes Distrikt an det Tonkpi Regiuun.
De Fryske Marren
Spriiken
Uun a miast faan't gemeend wurt det Súdwesthoeksk spriikwiis faan't Waastfresk spreegen. Uun en dial faan a nuurd faan't gemeend wurt Klaaifrysk spreegen.
Histoore
At gemeend wurd 1. Janewoore 2014 grünjlaanjen. Iar wiar trii gemeenden: Skarsterlân uun a nuurd, Lemsterlân uun a süüd an Gaasterlân-Sleat uun a waast.
Arizona
Stääse
Da tiin grutst stääse önj e diiljstoot san:
Kankan (Steed)
Kankan as en steed uun de aafrikoons steed Guinea. At steed leit uun a uast faan't lun. Det as at hoodsteed faan det Kankan Regiuun. Det hee 194.671 lidj (2014).
Angoola
Geograafisk Laag
At Republiik Angoola leit twesken 4° 22’ an 18° 02’ (faan a nuurd tu a süüd) an 11° 41’ an 24° 05’ (faan a waast tu a uast). At lun as det sööwenstgratst lun uun Aafrika an triisis grater üüs Tjiisklun.
A eeg faan Angoola as 1650 km lung. Hi lingt faan det Massabi Laguun hen tu a steed tu a süüd faan at steed Cabinda (uun det Cabinda Prowins), an faan a mös faan de Kongo Struum hen tu a mös faan de Cunene Struum.
Harns
Harns (Ütjspriik üüb Frysk: [ha:ⁿs] ; üüb Holuns: Harlingen) as en steed an ian faan dön aagetanj gemeenden faan Waastfresklun. Det leit uun a nuurdwaast faan't prowins. Det hee 15.860 lidj (2017). At hoodsteed faan't gemeend as Harns.
Uunet Rocht
Bigrep
Uunet Rocht uur iin ön masi Rochtsördningen üs ain Rocht önnemen. Dat "kanonisk Rocht" es di ualest Rochtsördning. Bi des jeft et trii Aarten fan uunet Rocht:
Arkansas
Stääse
Da tiin grutst stääse önj e diiljstoot san:
Uunet Rocht
Bigrep
Uunet Rocht kumt ek fan en Bisjuk bi't Girocht. Hat "wukset" fan lung Ööwing (longa consuetudo). Sa gur üs arkenjen skel dit rocht finj, sa üs dit es. Wan dit ek sa es, da waant di Rochtsmeening(opinio iuris). Sa kumt uunet Rocht ek fan Gisetse, en hat ken uk wiis, dat et diartöögen ön giar. Wan di "opinio iuris" waant, da es dit bluat en Uunethair, wat ek fuar Rocht döörgung mut (Uunethairen ken niin Rocht maaki).
Limfjord
A Limfjord as en lungen fjord, di det eilun Vendsyssel-Thy faan't Jütsk Hualeweilun ufdialt. Sodenang ferlääpt hi faan a Nuurdsia uun't waasten tu't Kattegat uun't uasten. Hi as iarst bi't Febrewooreflud 1825 trochbreegen, so dat diar daalang bragen auer feer.
Eilunen uun a Limfjord san Mors, Fur, Venø, Jegindø.
Jürgen Borstelmann
Dreaming Pipes
Sent 2005 maaket Borstelman töhop me Christina Glede (Blokfloit, Bodhran) en senerligi Aart fan Musik. Di CD diartö jit "Farewell to the Island" en es uk wert en hiir eeđer. Jü ken sa üs uk di üđer CDs en Boker bi Jürgen Borstelmann koopet uur.
Atlantische Oseåån
Di Atlantische Oseåån as en oseåån twasche Euroopa än Afrikaa önjt ååsten än Ameerika önjt weesten. Önjt norden wårt di oseåån begränsed foon di Nordpoolsiie, önj sööden foon di Söödpoolsiie. Eefter di Grut Oseåån as di Atlantische Oseåån di grutste siie aw e jard.
Furesø Komuun
Stääden an saarpen
B Det stääd Smørumnedre leit tu en graten dial uun't Måløv Sogn faan't Ballerup Komuun an uun't Smørum Sogn faan't Egedal Komuun, tu en letjen dial oober uk uun't Værløse Sogn.
Buba (Steed)
Buba as en steed uun de aafrikoons stoot Guinea-Bissau. At steed leit uun a waast faan’t lun. Det as at hoodsteed faan det Quinara Regiuun. Det hee 7898 lidj (2009).
310 f.Kr.
† Pytheas faan Massalia
Ween
Ween as en primäär blai önj dåt süsteem foon aditiiw blaiminging. Dåt as en sekundäär blai önj dåt süsteem foon subtraktiiw blaiminging. Önj e bilschirmtächnik wårt di tweede blaitoon brükt ås en awenäidekaamen for di jarste; deerfor siie we önj dåt unerstönjen blai di tweede blaitoon.
It Hearrenfean
Geografii
Steeden an taarpen uun't gemeend san:
Maasklun
A Maask ( Mēsk of Mērsk, mjarsch) as en flaak loonskap saner huuger of berger. Maasklun as knaap huuger üs a sia an lingt bit hen tu a geest. Hen tu a Nuurdsia as a maask mä diker ufseekert. A geest as uun a istidj faan istonger tuupsköwen wurden, a maask wooks iarst leederhen ap uun a efteristidj.
Sentraalbeenk faan Gambia
At Sentraalbeenk faan Gambia as det stootsbeenk faan di waastafrikoons stoot Gambia.
At 'Economic Community of West African States' (ECOWAS), huar Gambia uk mä tu hiart, wal al sant 2005 en gemiansoom münt för fiftaanj waastafrikoons lunen apbau. Hat skal 'ECO' het efter det münster faan a EURO, man diar as noch niks efter kimen.
Halsnæs Komuun
Halsnæs Komuun as en däänsk komuun uun't regiuun Hovedstaden mä en grate faan 0 km² an iinwenern (Stant  ). At ferwaltang sat uun Frederiksvaerk.
Salamat (Regiuun)
Indialing faan Ferwalting
At regiuun hee trii departmenten.
Burundi
Berger
De huuchst berig uun’t lun as de Heha Berig, wat 2684 m huuch as. Öler berger san: de Twinyoni Berig (2659 m), de Nyaruyaga Berig (2571 m), de Mikiko Berig (2554 m), de Manga Berig (2523 m), de Monge Berig (2320 m), de Musebeyi Berig (2274 m), de Cendajuru Berig (2216 m), de Rumonyi Berig (2210 m) an de Rwengero Berig (2201 m).
Sünjhaid
Wüfen raage uun't madel en ääler faan 63 juaren, an maaner ian faan 59,4 juaren.
Histoore
Faan 1885 ap tu 1916 wiar at lun dial faan't kolonii faan Tjiisk-Uastaafrika. Faan 1916 ap tu 1922 wiar't faan belgisk saldooten besaatet. Faan 1922 ap tu 1962 wiar at lun en belgisk mandaat-teritoorium. Burundi wurd 1. Jüüle 1962 faan Belgien suwereen. 1966 wurd at lun en republiik.
Smellingerlân
Smellingerlân (Ütjspriik üüb Frysk: [smɛlɪŋərlɔ:n]; üüb Holuns: Smallingerland) as ian faan dön aagetanj gemeenden faan Waastfresklun. At gemeend leit uun a uast faan’t prowins. Det hee 55.695 lidj (2017). At hoodsteed faan’t gemeend as Drachten.
Marseille
Marseille as mä iinwenern (Stant ) efter Paris det öödergratst stääd uun Frankrik. Wan dü a föörstääden märeegenst, lewe diar 1,35 miljuun minsken.
Brest (Prowins)
Befölkring
14. Oktuuber 2009 jaft at en folksteeling uun Witjruslun. Efter a resultooten hee det Brest Prowins 1.401.177 lidj: 980.851 diarfaan lewet uun steeden an 399.540 üüb't lun.
Demokraatisk Republiik Kongo
Indialing faan Ferwalting
Sant 2015 hee det DR Kongo ian steedprowins (Kinshasa) an 25 prowinsen (üüb Fraansöösk: Provinces, üüb Kongo: Bizunga).
Politiik
Det DR Kongo as en republiik. A president faan't lun sant 2019 as Félix Thisekedi.
Bütjenpolitiik
Det DR Kongo as lasmoot faan dön Feriand Natschuunen sant 20. September 1960.
Tschechisk spriak
At tschechisk spriak (tschechisk: český jazyk of čeština) as en waastslaawisk spriak an hiart tu't indogermaans. Gud 10 miljuun minsken snaake tschechisk üs mamenspriak.
Wadi Fira (Regiuun)
Indialing faan Ferwalting
At regiuun hee trii departmenten.
Athen (Skep, 1936)
Britischer Angriff
Am 3. Mai lag die Athen ungekennzeichnet auf Reede mit fast 2000 Gefangenen an Bord. Gegen 12:00 Uhr erhielt Kapitän Nobmann den Befehl, erneut Neustadt anzulaufen, um die Häftlinge der Binnenschiffe zu übernehmen. Gegen 14:00 Uhr erreichte die Athen den Neustädter Marinehafen, in dem viele Häftlinge vom KZ Stutthof warteten. Der Kommandant des KZ Stutthof Paul Werner Hoppe teilte den unwilligen Häftlingen mit, dass sie auf der Athen nach Flensburg verschifft werden, um hier freizukommen. Beim Beladen ergab sich ein Streitgespräch zwischen dem SS-Untersturmführer Kierstein, dem Standortkommandanten Heinrich Schmidt und Kapitän Nobmann, der sich nachdrücklich gegen eine weitere Aufnahme von Häftlingen wehrte.
Mensken kum frii
Di KZ-Insasen kām frii, löp üp Kai ombi en fuan bi di Laagern fan di Glückskleewerki wat tö iit. Ön di Baanhof stön en Toch me Aast, Soker en Böter, wat bal eten wiar. Uk di Insasen fan't KZ Stutthof wiar bliir, dat ja diar wat finj kür.
Eyak spriak
Eyak spriak (eyak: I·ya·q ; tlingit: Yatk̲wáan) — as en twiig faan a Eyak-Atapaskisk spriaken üüb Na-Dene spriaken. Snaaket wurden as det fööraal uun USA (Alaska). At leetst spreegerin wiar Marie Smith Jones (1918-2008).
Auger-eläktroone-späktroskopii
Auger-dooten wårde gewöönlik jääwen as späktra önj oufliided form. Dåt as ruchts jääwen for koower nitriide. Dåt jeeft en klåår spase for stikstuf (N) aw 400 eV. Koower heet foole mör eläktroone önj foole mör boone än jeeft ålsü foole mör spasse, nämlik bai 920eV (ma tou latjere) än bai 70 eV.
Beniin
Spriiken
55 spriiken wurd uun Beniin spreegen. Det amtelk spriik as Fraansöösk. Det Fon spriik wurd faan det gratst taal faan’t befölkring spreegen.
Suwereniteet
Beniin wurd 1. August 1960 faan Frankrik suwereen. Hubert Maga wiar de iarst president faan 1960 ap tu 1963 an faan 1970 ap tu 1972.
Súdwest-Fryslân
Steeden an Taarpen
Öler steeden an taarpen uun't gemeend san:
Diekirch (Kantoon)
De Diekirch Kantoon (üüb Luksemborgisk: Kanton Dikrech, üüb Tjiisk: Kanton Diekirch, üüb Fraansöösk: Canton de Diekirch) as een faan dön twaalew kantoonen faan Luksemborig. A kantoon leit uun a nuurd faan't lun. Det hee 33.944 lidj (2021). At hoodsteed faan a kantoon as Ettelbrück.
Autonavigasjoon
Hü maning satellite?
Wan huum nü in dåt auto ma sü’n räischup käärt, än huum empfångt åån satellit di boowen Hambörj as än n oudern boowen Kopenhagen, dan wiitj huum ålsü, hü fiir huum foon Hambörj as än hü fier foon Kopenhagen än deerma san da tou möölike stääse foon dåt auto aw dåt flåche lönj hiilj än åål bestimd.
Dåt navigasjoonsräischup
Dåt as, dåt dåt möölik mååget. Dåt seecht automatisch aw arken momänt da starkste satellite, beräägnet jü posisjoon än jü kiirruchting än wist dåt dan ålens aw n latjen schirm in form foon n triidimensionåål koord. Deerbai wist dåt dan uk nuch jü gauihäid, än hü lung dåt nuch as eefter di näiste oufsliik.
Huum koon deer sügoor jü adräs önjbringe, weer huum haane wal än dan wårt huum deer gåns moi for jü döör ouflääwerd, bit aw hu meetere presiis! Sügoor koon huum ham wise lätje weer staue san än weer gauihäidskontrolle (mötj huum ai!).
Koorde
Am tu wisen weer huum ham ma jü sü bestimde posisjoon befint, önjthålt dåt navigasjoonsräischup elektronische Koorde. Bai en goue Marke koon huum deer oofding näie for dilleese, sü dåt ål da änrenge in dåt weegesystem matiinjs ma apnümen wårde.
Echternach (Kantoon)
De Echternach Kantoon (üüb Luksemborgisk: Kanton Iechternach, üüb Tjiisk: Kanton Echternach, üüb Fraansöösk: Canton d'Echternach) as een faan dön twaalew kantoonen faan Luksemborig. A kantoon leit uun a uast faan't lun. Det hee 19.463 lidj (2021). At hoodsteed faan a kantoon as Echternach.
Ancuabe (Distrikt)
Indialing faan Ferwalting
A distrikt hee trii kreiser (üüb Portugiisk:Postos Administrativos):
Hennegau
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't prowins san:
Saragossa
Saragossa (üüb Spaans: Zaragoza [θaɾaˈɣoθa]) as en steed uun a nuurdwaast faan Spanje. Det hee 678.115 lidj (2011). Det as at hoodsteed faan det Autonoom Gemianskap Aragoonien an det Saragossa Prowins.
Oviedo
Oviedo (üüb Spaans: [oˈβjeðo] ütjspreegen) as en steed uun a nuurd faan Spanje. Det hee 225.005 lidj (2011). Det as at hoodsteed faan Astuurien.
Swaampen (Stellaria)
Swaampen  (Stellaria) san en skööl faan plaanten uun det famile faan a neegelken (Caryophyllaceae). Diar hiar wel son 120 bit 200 slacher tu.
Komoorsk spriak
Spriakwiisen
Arke eilun hää hör aanj spriakwiis:
Wien/fe
Geografii
At steed hee 23 distrikten:
Frankrik/sö
Demografii
Ön Frankrik lewi ombi 62,2 Milljoonen Mensken (Juuli 2008). Keltisch en latinsk me teutoonsk, slavisk, nord-afrikaansk, indochineesk, baskisk Menerhair. 83%-88% as katoolsk, 2% protestantsk, Juuden 1%, Moslems 5%-10%, üđder 4%. Franzk es Amtsspraak, Menerhairenspraaken sen Nederlönsk ön di Nuurđweesten, Bretoonsk ön Weesten, Katalaansk en Baskisk ön Süđen.
Hoorn
Hoorn as en holuns stääd uun't Prowins Nuurdholun. Diar wene minsken (Stant: ) üüb en areaal faan 53 km². Diarfaan san 33 km² weeder.
Baden-Würtembärj
Stääse
Da tiin grutst stääse önjt lönj san:
Indiiling foon Ferwalting
Baden-Württembärj heet fjouer rägiiringsdistrikte: Et diiljstoot heet 9 krisfrie stääse (Baden-Baden, Freiburg im Breisgau, Heidelberg, Heilbronn, Karlsruhe, Mannheim, Pforzheim, Stuttgart än Ulm), än 35 lönjkrise:
Damwâld
Histoore
At taarep wurd 1971 faan det tupfeering faan Dantumawâld, Ikkerwâld an Moarrewâld grünjlaanjen.
Tynaarlo
Tynaarlo as ian faan dön twaalew gemeenden faan't prowins Drenthe uun a Neederlunen. At gemeend leit uun a nuurden faan’t prowins. Det hee 33.978 lidj (2021). At hoodsteed faan't gemeend as Vries.
Dorestad
Dorestad wiar en bedüüden hanelsstääd uun't 7. bit 9. juarhunert. Hat lai naibi Utrecht an as faan't Fresk Rik grünjlaanj wurden. Am 700 haa a Franken det stääd auern snoobel nimen, an uk leederhen as't flooksis auerfäälen wurden. Sant 863 hää näämen muar faan detdiar stääd hiard.
De Wolden
De Wolden as ian faan dön twaalew gemeenden faan't prowins Drenthe uun a Neederlunen. At gemeend leit uun a süüdwaast faan’t prowins. Det hee 24.374 lidj (2021). At hoodsteed faan't gemeend as Zuidwolde.
Cabo de Hornos
Cabo de Hornos („Kap Hoorn“, bit 2001 Navarino) as ian faan tau gemeenen uun't chileensk prowins Antártica Chilena uun't Región de Magallanes y de la Antártica Chilena. Hoodsteed as Puerto Williams. Üüb en areaal faan 15.853 kwadrootkilomeetern lewe 1.945 minsken (Stant: 2013).
Gabuun
Struumer
De gratst struum faan't lun as de Ogooué Struum, wat troch a süüduast an maden faan't lun leept.
Siemens Vectron
Di Vectron DE ken niin Persoonentoch me Stroom forsörigi, di uur diarom bluat fuar Autotoch en Frachtentochen önböören.
Dithmarschen (Kreis)
Politiik
Det letst kreisdaiswool wiar de 6. Mei 2018. Det naist wool as 2023.
Homelj (Prowins)
Indialing faan Ferwalting
Det Homelj Prowins hee ian steed (Homelj) an 21 distrikten (üüb Witjrüs: раёны rajóny, üüb Rüs: райо́ны rajóny):
Republiik Kongo
Berger
De huuchst berig uun det Republiik Kongo as de Nabemba Berig, wat uun Sangha Department lei an 1020 m huuch as. Öler berger san: Bouloukombo Berig (uun Niari Department; 808 m huuch), Obima (uun Lékoumou Department; 800 m huuch), de Kinoumbou Berger (uun Bouenza Department; 784 m huuch), de Berger faan Pangala (uk uun Bouenza Department; 765 m huuch), de Kanga Berger (uun Bouenza Department); 764 m huuch), Nioundou Berig (uun Niari Department; 762 m huuch), Bombo Berig (uk uun Niari Department; 752 m huuch), Kiama Toop (uun Niari Department; 747 m huuch), Tembo Berig (uun Niari Department; 736 m huuch) an dön Tobo Berger (uun Pool Department; 727 m).
Politiik
Det Republiik Kongo as en republiik. A president faan't lun sant 1997 as Denis Sassou Nguesso.
Atoom
Dåt atoom as en submikroskoopisch struktuur, ju önj åle gewöönlik mateerii forkamt. Atoome bestönje üt subatoomische diile: elektroone, protoone än neutroone. Atoome heewe jü draft, ja tu kombiniiren am moleküüle tu bilen. En wåådermoleküül tun biispel bestoont üt tou wååderstufatoome än iinj sörstufatoom. Atoome san da fundamentäle bägstiine foon e kemii än da wårde önj keemische reaksjoone uler tunintemååged. Dåt jeeft bloot 91 tüüpe foon chemische bägstiine unti keemische elemänte, da önj e natuur aw e jard fünen wårde. Ja wårde klasifisiird önj e perioodisch tabäle. Jü klasifikasjoon as grünlaid aw e tål protoone önj dåt atoom. Ouer tüüpe atoome koone künstlik mååged wårde, ouers da san ai stabiil än breege åläiwen ouf eefter natüürlike keemische elemänte döör kärnkliiwing.
Büterste schaale än ferbininge
Schaal 3: - 8 of 18 eläktroone (oufhingi foon dät elemänt weer ham dåt am hoonlet)
Ark atoom, wat en ful (unti lääsi) büterst schaal heet, as mör stabiil. Atoome linge jü stabilitäät döör eläktroone tu diilen ma näiber-eläktroone unti döör eläktroone foon oudere atoome hiiljenåål wächtuhåålen. Wan eläktroone diiljd wårde, wårt en koofalänt ferbining biled.
Oudere, ås kloor, brüke jüst mån iinj eläktron, am e büterst schaal fultumåågen. Wan natrium-atoome kontakt mååge ma kloor-atoome, dan jeeft ark natrium-atoom sin büterst eläktron ouf tu en kloor-atoom. Da natrium-atoome foue dan en positiiw lees än da kloor-atoome en negatiiw lees. Dåt ion wat dåt eläktron ‘steelen’ heet, wårt dåt anion nååmd än as negatiiw lääsen. Deeriinj wårt dåt atoom wat sin eläktron ferlääsen heet, en kation nååmd än as positiiw lååsen. Katione än anione wårde eefternouder tu täägen infüli foon da Coulombkrafte twasche da positiiwe än negatiiwe lååse. Jü önjtiikraft wårt elektrovalänte unti ioonische kraft nååmd än as swåker ås koofalänte ferbininge.
IPA
At internatsionaal foneetisk alfabeet (IPA) as en saamlang faan tiakens, am a tuuner faan minskelk spriaken aptuskriiwen. Hat as faan't International Phonetic Association ütjwerket wurden an woort uun a spriakwedenskap brükt.
Kanada
Wiartskap
Uun't juar 2017 woon Kanada 159.1 miljarden kubikmeetern faan eerdgas. At lun as üüb det füft stääd faan lunen, wat eerdgas wan.
Struum - lååsting - energii
Ouerseeting eefter dåt eläktrisch modäl
Un jüst sü ås bai da wååterdrupe jü höögde, as dåt bai jü eläktrisitäät jü "", jü uk influs aw e lååsting heet. Jü spåning drüke we üt önj Volt, wilt we for jü eläktrisch l lååsting jü iinjhäid Watt heewe. Deerbai as
Chileensk Antarktis Teritoorium
Antártica as 1.250.257 km² grat an diar wene son 130 wedenskapslidj uun 15 statsioonen, diar oober ei aaltumaal at hialer juar besaat san. "Hoodstääd" as Puerto Covadonga.
Adélielun
At Adelielun as en smäälen strimel faan a kontinent Antarktikaa tesken 136 graad an 142 graad uastelk lengde. Hat as 432.000 km² grat an woort faan Frankrik ferlangd. Uun det stasion Dumont d’Urville werke 30 bit 80 fransöösk wedenskapslidj.
Niiger
Histoore
Öler presidenten wiar Seyni Kountché (1974-1987), Ali Saibou (1987-1993), Mahamane Ousmane (1993-1996), Ibrahim Baré Maïnassara (1996-1999), Daouda Malam Wanké (April-Deetsember 1999), Mamadou Tandja (1999-2010), Salou Djibo (2010-2011).
Nigeeria
Wiartskap
At weering faan't lun as de Naira, wat faan det Sentraalbeenk faan Nigeeria ütjbroocht wurt.
Rochen
Rochen (Batoidea, Batomorphii, Rajomorphii) san fasker uun det klas faan a Graselfasker. Diar jaft at son 630 slacher faan.
Nuurdfresk Eilunen
A Nuurdfresk Eilunen lei uun't waasten faan Schleswig-Holstian uun a waas, diar en dial faan a Nuurdsia as. Jo hiar tu a Kreis Nuurdfresklun.
Leepra
Leepra as en kraankes, diar hidj, nerfen an knooken uungrapt (Code A 30 efter ICD). Hat woort faan en bakteerium ütjliaset, at Mycobacterium leprae. Det bakteerium as 1873 faan Gerhard Armauer Hansen fünjen wurden, an det kraankes het diaram uk Morbus Hansen of Hansen-Kraankes.
Rendsborig-Eckernförde (Kreis)
Geografii
De Nuurd-Uastsia-Kanool leept troch a kreis.
748
Bäären
unbekäänd dootem
Uastholstian (Kreis)
De Uastholstian Kreis (üüb Tjiisk: Kreis Ostholstein, üüb Deensk: Kreis Østholsten, üüb Plaattjiisk: Kreis Oostholsteen) as ian faan dön elwen kreiser faan Sleeswich-Holstian. A kreis leit uun a süüduast faan’t bundeslun. Uun a nuurd leit det Kiil Bocht, uun a uast det Lübeck Bocht, uun a süüd lei Lübeck an de Stormarn Kreis an uun a waast de Plöön Kreis an de Segeberig Kreis. Det hee 198.413 lidj (2011). At hoodsteed faan a kreis as Eutin.
Holocephali
Holocephali san ian faan tau dialklasen faan a graselfasker (Chondrichthyes).
Tuamotu-Eilunen
Dön Tuamotu-Eilunen (üüb Fraansöösk: Îles Tuamotu, amtelk Archipel des Tuamotu) san en skööl faan eilunen uun a süüd faan a Pasiifik. Uun a nuurdwaast lei dön Marquesas-Eilunen, uun a süüduast Pitcairn, uun a süüdwaast dön Austral-Eilunen an Bass-Eilunen, tu a waast dön Selskap-Eilunen an tu a nuurdwaast Kiribati. A eilunen hiar tu Fraansöösk Polyneesien.
Steeden an Taarpen
Dön tjiin gratst steeden an taarpen uun dön Tuamotu-Eilunen san:
Nuurdwaastelk Hawaii-Eilunen
A Nuurdwaastelk Hawaii-Eilunen (ENS Northwestern Hawaiʻian Islands NWHI, hawaiiaans: Papahānaumokuākea) san en keed faan letj eilunen, atolen an koralenraber uun a Pasiifik. Jo hiar aaltumaal tu't Honolulu County bit üüb a Midway-Eilunen (United States Minor Outlying Islands). A miasten san ünbewenet.
Eilunen
1)Wedenskapslidj
Plöön (Kreis)
Indialing faan Ferwalting
A kreis hee trii amtsfrei steeden, an trii amtsfrei gemeenden:
A kreis hee uk sööwen amten:
Korhogo
Korhogo as en steed uun de aafrikoons stoot at Elfenbianküst. At steed leit uun a nuurd faan’t lun. Det hee 243.048 lidj (2014). Det as at hoodsteed faan de Savanes Distrikt an det Poro Regiuun.
Thisted Komuun
Thisted Komuun as en däänsk komuun uun Jütlun mä iinwenern (Stant  ) an en grate faan 0 km². Hat hiart tu't regiuun Nordjylland, at ferwaltang sat uun't stääd Thisted.
Vesthimmerlands Komuun
Vesthimmerlands Komuun as en däänsk komuun uun Jütlun mä iinwenern (Stant  ) an en grate faan 0 km². Hat hiart tu't regiuun Nordjylland, at ferwaltang sat uun Aars.
Pingster
Pingster (ualgreks πεντηκοστή ἡμέρα pentekostē hēméra ‚di föftagst dai‘) as en krastelk fest. Diar woort det ütjsjüüren faan a halag geist feiert. Hat as leewen di föftagst dai efter Puask, det ment di 49. dai efter Puasksöndai, an as sodenang uk leewen üüb en Söndai.
Rätoromaans spriak
Spriakwiisen
La golp era puspe eneda famantada. Cò ò ella via sen en pegn en corv tgi tigniva en toc caschiel ainten sies pechel. Chegl am gustess, ò ella panso, ed ò clamo agl corv: „Tge bel tgi te ist! Schi igl ties cant è schi bel scu tia parentscha, alloura ist te igl pi bel utschel da tots“.
Echt Rochen
Sköölen
Efter Wikispecies san't ~ 30 sköölen:
Swaits
Stääse
Da tiin grutste stääse önjt lönj san:
Stormarn (Kreis)
De Stormarn Kreis as ian faan dön elwen kreiser faan Sleeswich-Holstian. A kreis leit uun a süüduast faan’t bundeslun. Uun a nuurduast lei de Uastholstian Kreis an Lübeck, uun a süüduast leit de Hertoochdoom Lauenborig Kreis, uun a süüdwaast Hamborig an uun a nuurdwaast de Segeberig Kreis. Det hee 230.556 lidj (2011). At hoodsteed faan a kreis as Bad Oldesloe.
Rottumerplaat
Rottumerplaat (waastfresk uk: Rottumerplaat) as en ünbewenet eilun mad a Waastfresk an a Uastfresk Eilunen uasten faan Schiermonnikoog (Skylge). Hat as 7,82 km² grat an leit üüb 53°32'15  N an 06°29'15  U.
Midway-Eilunen
A Midway-Eilunen of at Midway-Atol (hawaiiaans: Pihemanu) san en atol uun a nuurdelk Pasiifik.
Rottumeroog
Loftbil
Üüb det loftbil san tu sen, faan waast tu uast:
Gitari
Di Gitari (kumt fan greksk:κιθάρα), jerst bikeent üs Kithara , es en Instrument sa üs en Leier, wat uk tö di Familii fan di Kesthalslauten jert, aur dat, hur di Klang maaket uur, en Streenginstrument, aur dat, hur di spölet uur, en Taasi-Instrument.
Bewis
Bispal för en direkten bewis
Auer en lik taal as, mut  en ünlik taal wees. Sodenang as uk n^2 en ünlik taal. Det wul ik bewise.
Gitari
Haur
Ön di Haur sen fuar't miist soks Knopen an fast, dat em sin Gitari uk stemi ken. Des jit Wirbel, normaalerwiis en dütsk Uurt, man huraur skul em nü "Stemknopen" sii? Dat Uurt "Wirbel" kumt fan di Geigen of Strikinstrumenti, hur di jit aaft fuarkum. Bi delings Gitaren sen gaar niin Wirbel muar, diar sen Mechāniken ön fast, litj Gitriibi, wat drait uur. Ön des Gitriibi uur di Streenger fastmaaket, en da ken di stemet uur. Di Toon uur hooger, wan em di stramer drait.
Lüntkast
Akustik-Gitaren jeft et me Nylon- of Tjerem-Streengern sa üs uk me iirsern Streengern.
Gair söner Forstarker gaar ek, man diaraur uk gans gur en ööwi sa, dat et nemen jert. Aurdat dat Holt masiif es, ken di Tööni lung lünt, wan di Gitari ön en Forstarker of Önlaag hinget (Solo-Spölin) Des Gitaren sen normaalerwiis elektrisk, aurdat dit üđers gaar ek giar.
Stemgiraaten
Bi di Gitari es jaa ti taust Streeng fan boowen dat "A". Wan di stemet, da ken em dat diip "E" diareeđer stemi: Diarfuar drükt em di E-Streeng ön di füfst Bund dial en slait di ön. Da slait em di "lerig" A-Streeng ön, en dit skel di salev Toon wiis. En sa giar dit da förter: Di A-Streeng ön di füfst Bund jeft en "D", da ön di füfst en "G", da ön di Fjuurst en "H" en da ön di füfst en hoog "E".
Stälj
Önjwiinjinge
Foon åle bekånde metale wårt stälj fort mååst brükt, nütutids forålem önj form foon stool. Ouerdåt dåt bili as än fååst, wårt dåt önjwånd for tun biispel autoe, schaawe än for jü bäg foon grute konstruksjoone.
Swärik
Politiik
Swärik as sunt 1995 lasmoot foon jü Europäisch Unjoon.
Yukon River
Di nööm komt faan't Gwich'in wurd Yu-kun-ah („Grat Struum“). Uk uun ööder spriaken faan fulken uun a nuurd het hi grat struum:
Toogo
Steeden
Dön sööwen gratst steeden uun't lun san:
Bütjenpolitiik
Toogo as lasmoot faan dön Feriand Natschuunen sant 20. September 1960.
Aleuten
A Aleuten of uk Alëuten, (ENS Aleutian Islands [], aleutisk Tanam Unangaa, rüsk Алеутские острова) san en keed faan wulkaaneilunen tesken Alaska an Sibiirien. Jo dial at Beringsia uun't nuurden faan a eegentelk Pasiifik uun't süüden uf.
1314
1314 wiar det fjauertanjst juar faan det 14. juarhunert.
Nouakchott-Sud (Regiuun)
Det Nouakchott-Sud Regiuun (üüb Araabsk: ولاية نواكشوط الجنوبية Wilāya Nuwākshūṭ Al-Janūbiya) as en regiuun uun de aafrikoons stoot Mauretaanien. At regiuun leit uun a waast faan’t lun. Det hee 425.673 lidj (2013). At hoodsteed as Arafat.
Camille Bertault
Camille Bertault (* 28. Jüüle 1986) as en fransöösk sjongster.
Rendsborj-Eckernförde (Krais)
Jüde
Et jeeft nü 31.832 mår jüde oun e krais as et jäif oun 1987.
YouTube
YouTube (ütjspreegen [ of ]) as en video-portaal, diar 2005 uun Ameerikoo grünjlaanj wurden as. Sant 2006 hiart hat tu Google Inc. . Brükern kön diar amsunst videos uunluke, of uk salew videos huuchschüür. YouTube saat amanbi 4 miljaarden US-Dooler am, di gratst dial komt iin mä rekloome.
Steinborig (Kreis)
Indialing faan Ferwalting
A kreis hee 3 amtsfrei gemeenden an 7 amten:
Stormarn (Krais)/go
Di Stormarn Krais (aw Tjüsch än Daansch: Kreis Stormarn) äs aan fun dä alben kraise fun Sleeswich-Holstiin. E krais lait oun't söödweesten fun't bundesloun. Oun't noorden läie di Aastholstiin Krais än Lübeck, oun't söödaasten lait di Härtoochdoom Lauenborj Krais, oun't söödaasten Hamborj än oun't noordweesten di Segebeerch Krais. Dat heet 244.156 jüde (2019). E haudstää fun e krais äs Bad Oldesloe.
Biikenmoune
Biikenmoune as di oudere moune foon et iir. E noome foon e moune kamt üt da üüljfrasche uurde bēken än mōnath. E moune håt uk Februar; dåtheer uurd kamt üt et Latiinsch (mensis) Februarius. Et as di treede moune foon Wunter önj e Nordhuulewkuugel än di treede moune foon Samer önj e Söödhuulewkuugel. Önj en gemiiniir heet et 28 deege än önj en schåltiir 29 deege.
Grat Rintüüter
A Grat Rintüüter, Rintüüter, Rüüt, Rüütj,  hiiluuper, hiisluuper, tüüter, grute rintüüter (Numenius arquata) as en fögel uun't famile faan a Snepen (Scolopacidae).
Kameruun
Kameruun [kaməˈruːn], amtelk Republiik faan Kameruun (üüb Fraansöösk: Cameroun [kaməˈʁun] ; üüb Ingels: Cameroon [ˈkʰæməˌɹuːn, ˌkʰæməˈɹuːn]) as en lun uun a maden faan Aafrika. Uun a waast leit Nigeeria, uun a nuurduast Tschad, uun a süüduast det Madelaafrikoons Republiik, uun a waast de Atlantisk Ootseaan an uun a süüd lei det Republiik Kongo, Gabuun an Ekwatoriaal-Guinea. At lun hee 17.463.836 lidj (2005). At hoodsteed as Yaoundé.
Stadler FLIRT
Di Stadler Flirt (Ain Skriifwiis FLIRT fuar «flinker leichter (jer üs innovativer, nü man Intercity- und) Regional-Triebzug» ) waar fan di Swaits Iirsenbaanfabriik Stadler Rail fuar di S-Baan en Regionaaltochen üttaacht. Ja haa en liig Böört, wat fan fuarn bit achtern lik döör giar. Des es en gurt Forskel tö di Alstom Coradia LINT, wat üs 54-Meeter-Toch ombi aliksa gurt üs di Stadler FLIRT Akku es.
Beryllium
Önjwiinjinge
Wan beryllium ütseet wårt önj α-strooling, heet dåt jü äinschap neutrone fritujeewen. Dåt wårt deeram wälj ås en swåk neutronekwäl ferwånd.
Substrootspräke
forüüljfrasch
Uk foon dåt frasch wårt önjnümen, dåt dåt en substrootspräke jääwen heet bai da följke da frasch snååke unti snååked heewe. Foon dideere substrootspräke foon dåt frasch, betiikned ås forüüljfrasch, as nuch ai foole bekånd. Dåt mönje we liire döör rekonstruksjoon üt räste.
Uurs
Di Uurs ön di Musiik
De italjeens Komponist Antonio Vivaldi heer ön sin Werk Di Fjuur Jaartiren fuar di Uurs des trii Steken āpskrewen:
Effingham County (Georgia)
Effingham County as en county uun de US-ameerikoons bundesstoot Georgia. At county leit uun a uast faan a bundesstoot. Det hee 64.296 lidj (2019). At hoodsteed faan't county as Springfield.
Emanuel County (Georgia)
Emanuel County as en county uun de US-ameerikoons bundesstoot Georgia. At county leit uun a uast faan a bundesstoot. Det hee 22.646 lidj (2019). At hoodsteed faan't county as Swainsboro.
Groonk
At Groonk, uk grank ?, Graank (Charadrius hiaticula) as en tüüter uun't fögelorder faan a Kuben an Waadfögler (Charadriidae).
Mopti (Regiuun)
Indialing faan Ferwalting
Det Mopti Regiuun hee aacht kreiser (üüb Fraansöösk: cercles), wat iin uun komuunen diald wurd:
Bombardier Traxx P140 DE/ME
P160 DE en P 140/160 DE/ME
Öntwesken jeft et uk en P 160 DE/ME, aurdat di 245 fuar 160 töleten es. Di Loks me di Numern 201 bit 215 sen fuar't Lön Sleeswig-Holstiin üp Wai en mut uk 160 km/h laap. Dit maaket man ek olter fuul, aurdat di Mērskbaan ek fuar muar üs 140 km/h töleten es. Bluat mung Elmshorn en Hamborig jeft et en Stek Streek, hur em 160 km/h köör mut. Dit mut üs Tochen man ek aurdat di Plaan fuar 140 km/h skrewen es.
Bluat 2.700 Liitern? Trii Tanks?
Me 4.000 Litern kumt sa en Lok gur hen. Diar ken jü tau Lop naa Hamborig en töbeek me sa üs miarnem fan Hüsem naa Weesterlön of injems diar hen.
Stöören
Flook slacher san böös raar wurden an küd ütjsterew.
Grä Kub
At Grä Kub, Kub, Gratkub, Oosmööw,  heefkube (Larus argentatus) hiart tu at fögelfamile faan a Kuben (Laridae).
Griikenlönj
Griikenlönj, åmtlik jü Häleenisch Republiik (Griichisch: Ελλάδα Elláda än Ελληνική Δημοκρατία Ellinikí Dimokratía), as en lönj önjt söödååsten foon Euroopa. Önjt nordweesten läit Albaanien, önjt norden Matsedoonien än önjt nordååsten lade Bulgaarien än e Türkäi. Deer booge 10.816.286 manschne (2011). E hoodstää foont lönj as Athen.
Sowjetunioon
At Sowjetunioon (kurt SU, fol amtelk nööm: Unioon faan Sosiaalistisk Sowjetrepubliiken, kurt USSR, üüb Rüs: Союз Советских Социалистических Республик Sojus Sowjetskich Sotsialistitscheskich Respublik) wiar ein sentralistisk regiaret, föderatiiw ianparteistoot. At teritoorium faan deheer stoot lingt faan dön Uastsia an Suartsia tu det Pasiifik. Det wurd 30. Deetsember 1922 faan a Bolschewiken grünjlaanjen an faan det 21. Deetsember 1991 Alma-Ata Deklaratschuun apliaset.
Gultroosel
At Gultroosel, gööltroosel (Oriolus oriolus) as en sjongfögel ütj at piroolenfamile (Oriolidae). Hat hiart ei tu a Trooseln.
Rütjergat
At Rütjergat as en priil uun a waas uun't süüden faan Oomram mä en starken tidjenstruum. Tu uunsjüüren tesken Oomram an a Halgen as di letj Ialtürn Njiblem diar. .