cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mullidae
Mullidae, uk wel Bokfasker of Molfasker, san en famile faan Bianfasker (Osteichthyes) uun det order faan a Sianäädeloortagen (Syngnathiformes). Diar jaft'at son 80 slacher faan, diar tu sääks sköölen tupfaadet wurd. Jo lewe üüb a hialer eerd, flook slacher trinjam Indoneesien.
Comoé (Distrikt)
De Comoé Distrikt (üüb Fraansöösk: Le District de la Comoé) as en distrikt faan de aafrikoons stoot at Elfenbianküst. A distrikt leit uun a süüduast faan’t lun. Uun a nuurd leit de Zanzan Distrikt, uun a uast Ghaana, uun a süüdwaast lei dön Abidjan an Lagunes Distrikten an uun nuurdwaast leit de Lacs Distrikt. Det hee 1.203.052 lidj (2014). At hoodsteed as Abengourou.
Siaruuwdiarten
Siaruuwdiarten (Pinnipedia) as en nööm för ruuwdiarten, diar uun't weeder lewe. Jo hiar tu a Hünjoortagen (Carnivora). Di wedenskapelk nööm komt faan't latiinsk pinna ‚fliker‘ an pes ‚fut‘.
Familin
Diar san trii familin faan siaruuwdiarten:
Fialhaas
At Fialhaas (Haas) (Lepus europaeus) hiart tu at haasenfamile (Leporidae) an as en Tetjdiart.
Tineke Postma
Konserten
2003 hää Postma üüb't Mary Lou Williams Jazz Festival uun Washington spelet, an leeder üüb't North Sea Jazz Festival, det jazzfestival uun Vienne an det Umbria Jazz-festival uun Perugia.
Wettingen
Wettingen as en stääd uun a Schweiz an hää 20 300 iinwenern (2015).
Tomoot
Wäärdaghaid
<div style="clear:left;" /div> Uk wan det tomoot salew eden woort, san det krüüs an di staal oober giftag, auer diar Tomatidin uun as.
Sylhet (Diwisioon)
Indialing faan Ferwalting
At diwisioon heet fjauer distrikten:
Dactylopteridae
Uk wan's uun enkelt spriaken so het, kön jo dach ei flä.
Söl' (Gimiindi)
Söl' es en Gimiindi üp Söl'. Rochts es dat Waapen fan Sylt-Ost (Fan Hubertus Jessel) weegit, aurdat di Gimiindi niin Waapen heer. Di Gimiindi Sylt-Ost es fan 1970 bit 2008 di Töhopslüt fan Ārichsem, Kairem, Muasem, Munkmēsk en Tinem wesen. Jü lair ön di uastern Lönstung, wat üp Sölring aur lung Tiren di "Nösi" nēmt uur. Ön di 1. Januwaari fan 2009 sen des Tērper bi di Fusioon me Raantem en Weesterlön töhop di Gimiindi Söl uuren. Diarbi es di nii Gimiindi amtfrii uuren. Jer wiar bluat Weesterlön en Raantem amtfrii, en Sylt-Ost jert tö't Amt Lönskep Söl. Dit diar Amt es me di Fusioon fan Kairem (C. - P. Hansen-Allee) hentö forskelig ual Bechningen fan di Bundsweer en di wesen Stat Weesterlön tain en me di Kontooren fan di Stat töhop gingen. Nü es dit di Meln, hur di forskelig Āpgaaven fan di nii Gimiindi döördrait uur. Huraur't da niin Amt muar es, weet di mesken salev.
Etanool
Föörkemen
Etanool komt natüürelkerwiis uun rip früchten föör. An auer det dronken maaget, woort det üüb a hiale welt brükt. Det komt oober uk föör, huar dü diar goorei mä reegenst:
Kolumbien
Indialing faan Ferwalting
At lun hää een bundessdistrikt (Bogotá) an tau-an-dörtig departmenten.
Ruuwdiarten
Ruuwdiarten (Carnivora) san en order faan a Tetjdiarten (Mammalia). Jo wurd apdiald efter a Hünjoortagen (Caniformia) an a Kaatoortagen (Feliformia).
Human Development Index
Bereegnang
Det taal saat ham tuup efter det ääler, diar a minsken uun't madel raaget fu, hü loong jo tu skuul gung, an hü stark at wiartskap as. Det tabel wiset a huuchst an liachst taalen:
A Huug
A Huug as det öödergratst faan a tjiin halgen an tuup mä Nuurderuug en gemeen uun Nuurdfresklun.
Koord
A Huug mä werwer, oner uun a maden Nuurderuug, lachts boowen Japsun, lachts oner Nuurderuugsun.
Perioodisch tabäle
Jü perioodisch tabäle foon da elemänte
Dåt füliende bil wist jü momäntan tabäle foon bekånde elemänte. Ark elemänt as aplasted eefter sin atoomtål än chemisch sümbool. Wan huum e wiser boowen en sümbol hålt, schucht huum e noome foon dåt elemänt än wan huum deeraw klikt, fäit huum di deerbai hiirende artiikel.
Atoomtåle önj rüüdj djüse aw elemente da ai natörlik aw e wråål forkaame.
Histoori
Di tjüsche Johann Wolfgang Döberreiner wus di jarste, di mårkd heet, dåt dan en woogeform önj da äinschape köm. Hi unerschåsde ‚tratåle‘ foon oueriinjstimende elemänte. Di änglönjer John Alexander Reina Newlands fün üt, dåt deer en råigelmääsihäid foon arke 8 elemänte bestöö, ouers da heewe ham ütlååked, wan hi sää, dåt huum dåt ferglike köö ma da oktaawe önj e musiik.
Isotoop
Raadioaktiviteet
Bai dåt uurd isotoop wårt oofding toocht an Raadioaktiviteet. Än wörklik jeeft dåt foon ark elemänt wälj hu isotoope, da ai stabiil san än da har eefter wåt tid änre döör en protsäs foon raadioaktiiw oufklingen. Suk isotoope wårde raadio-isotoope nååmd. Döör dåt raadioaktiiw oufklingen önjtstönje tuleest stabiile isotoope, mååst foon en ouder elemänt as dåt ütgungsmaterjool.
Thielbek
Achtergrün
''Fernspruch der Reichsführung SS 14. April 1945 An die Lagerkommandanten der Konzentrationslager. Die Übergabe kommt nicht in Frage. Das Lager ist sofort zu evakuieren. Kein Häftling darf lebendig in die Hände des Feindes gelangen. Heinrich Himmler Reichsführer SS''
Vallée du Bandama (Distrikt)
De Vallée du Bandama Distrikt (üüb Fraansöösk: Le District de la Vallée du Bandama) as en distrikt faan de aafrikoons stoot at Elfenbianküst. Det hee 1.440.826 lidj (2014). At hoodsteed as Bouaké.
Åmt Nordsiie-Treene
Et Åmt Nordsiie-Treene as en åmt önj e Kris Nordfraschlönj önj Slaswik-Holstiinj. Et åmt läit önjt sööden foon e kris. Et heet 23.477 manschne (2019). E hoodstää foont åmt as Mälst.
Uddevalla
Uddevalla as en stää önj jü prowins Västra Götaland, Sweeden. Jü stää heet 31.212 inboogere (2010). Dåt as e hoodstää foon jü Uddevalla Komuun.
Hertfordshire
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't graafskap san:
Uva (Prowins)
Indialing faan Ferwalting
Uva hee tau distrikten:
Tabak
Uun tabak as nikotiin, det as en alkaloid.
Centre (Regiuun uun Burkiina Faaso)
Indialing faan Ferwalting
Det Centre Regiuun hee bluat ian prowins.
Fulkenwaanrang
Ufluup
Uun di tidj waanert a Gooten faan Skandinaawien auer a Uastsia am a süüd.
Ribe Amt
Hiirden
Di gratst dial hiart daalang tu't Esbjerg Komuun.
Boucle du Mouhoun (Regiuun)
Det Boucle du Mouhoun Regiuun (üüb Fraansöösk: La Région de la Boucle du Mouhoun [bukl dy mu.un]) as en regiuun uun de aafrikoons stoot Burkiina Faaso. At regiuun leit uun a waast faan't lun an as efter de Mouhoun Struum neemd. Uun a nuurdwaast leit Maali, uun a süüd lei dön Hauts-Bassins an Sud-Ouest Regiuunen an uun a uast dön Centre-Ouest an Nord Regiuunen. At regiuun hee 1.434.847 lidj (2006). At hoodsteed faan't regiuun as Dédougou.
Histoore
At regiuun, üüs dön twaalew öler regiuunen uun Burkiina Faaso, wurd 2. Jüüli 2001 grünjlaanjen.
Luleå
Luleå as en stää önj jü prowins Norrbotten, Sweeden. Jü stää heet 49.123 inboogere (2020). Dåt as e hoodstää foon jü Luleå Komuun.
Buckinghamshire
Iindialing faan Ferwalting
At ferwaltingsianhaidgraafskap Buckinghamshire hee bluat een distrikt (Buckinghamshire). Det seremoniel graafskap hee a distrikt Buckinghamshire (1) an uk een unitary authority, Milton Keynes (2).
East Sussex
East Sussex [ˌiːstˈsʌsɪks] as en graafskap uun Ingelun. Det graafskap hee 558.852 lidj (2020). Det hoodsteed as Lewes. Det hiart tu’t ferwaltingsregiuun Süüd Uast Ingelun.
Jargon ön't Nat (Internetjargon)
Dat et iinfach blift, waar Engelsk en Dütsk stuun leten. Hoken Lest heer, ken dit hol aurset!
ISO 3166-2:CH
Diese sind bereits am 26. August 1986 von der Schweizerische Normen-Vereinigung festgelegt worden und von der ISO 1998 international für gültig erklärt. Änderungen gab es bisher nur eine; sie wurde im fünften Newsletter bekannt gegeben: Die ISO hatte die Kantone Appenzell Ausserrhoden und Appenzell Innerrhoden falsch geschrieben.
Kalmar
Kalmar as en stää önj jü prowins Småland, Sweeden. Jü stää heet 41.388 inboogere (2021). Et as et hoodstää foon dåt Kalmar Prowins än uk e hoodstää foon jü Kalmar Komuun.
Centre-Est (Regiuun uun Burkiina Faaso)
Indialing faan Ferwalting
At regiuun hee trii prowinsen.
Oxfordshire
Oxfordshire [ˈɒksfədʃə] as en graafskap uun Ingelun. Det graafskap hee 696.880 lidj (2020). Det hoodsteed as Oxford. Det hiart tu’t ferwaltingsregiuun Süüd Uast Ingelun.
Seebra
En Seebra as en Tetjdiart (Mammalia) uun det famile faan a Hingster (Equidae).
Krais Nuurđfriislön
Geografii
Fan Uasten tö Weesten sjocht em forskelig Lönskepen üs di Geest, di Mersk, di Heef me di Haligen, sa üs di Mersk-Ailönen en ön't Weesterjen di Geest-Ailönen. Dat dit sa es, kumt fuaral fan di Istir bestemet, man uk fan di gurt Storenflöören ön di Jaaren 1362 an 1634.
Iirsenbaan
Di wichtigst Baanliinji es di Mērskbaan faan Hamborig tö Weesterlön. Baanstairen sen ön Friedrichstääd, Hüsem, Breetsteed, E Hoorne, Naibel, Klangsbel, Muasem, Kairem an Weesterlön. Twert of giar di Nuurđ-Uastsee-Baan fan Kiil aur Rendsborig, Sleeswig en Hüsem naa Sankt Peter-Ording. Fan Naibel naa Daagibel köört di NEG-Baan (jerer NVAG). Aur di Grensi giar en Toch fan Naibel naa Töner ön Deenemark.
Centre-Nord (Regiuun uun Burkiina Faaso)
Det Centre-Nord Regiuun (üüb Fraansöösk: la Région du Centre-Nord [sɑ̃tr nɔʁ]) as en regiuun uun de aafrikoons stoot Burkiina Faaso. Uun a nuurd leit det Sahel Regiuun, uun a uast det Est Regiuun, uun a süüd lei dön Centre-Est Regiuun an Plateau-Central Regiuun an uun a waast leit det Nord Regiuun. At regiuun hee 1.375.380 lidj (2011). At hoodsteed as Kaya.
Krais Nuurđfriislön
Straaten
Nuurđfriisklön heer niin Autobaan, aur di B5 kumt em man dach bi Heide ön di A23, wat naa Hamborig giar. Di Bundesstraaten B199, B200 an B201 gung naa Uasten en forbinj di Krais me di A7, wat temelk ön di Meren fan Sleeswig-Holstiin fan Flensborig naa Hamborig giar. Aur di B202 kumt em fan St. Peter-Ording aur Töning hentö Rendsborig, hur't uk üp di A7 giar.
Oomram
Geografii an ferwaltang
Uun't nuurden faan Noorsaarep leit a maask. Uk tesken Stianood an Witjdün leit en letj stak maasklun. Bias staken san iindiket. Bei liachweeder könst Dü auer'n waas auer tu Fer luup.
Centre-Ouest (Regiuun uun Burkiina Faaso)
Geografii
At regiuun as wat grater üüs Sleeswich-Holstian. De Ruad Volta Struum hee sin hood uun a nuurduast faan detheer regiuun.
Histoore
At regiuun, üüs dön twaalew öler regiuunen uun Burkiina Faaso, wurd 2. Jüüli 2001 grünjlaanjen.
Oomram
Histoore
Auerresten ütj a wikingertidj, soken üs wen- an ialsteeden san muarsis üüb Oomram fünjen wurden. En türnborag ütj di tidj woort uun't uasten faan Noorsaarep üüb en letjen huug fermuuden, huar daalang at wiartskaft Borag stäänt. A Krümwaal as en ööderhualew kilometer lungen waal tesken Sössaarep an Stianood, an hi as wel uk ütj di tidj.
Spriak an kultuur
At Hualewjonken as en draapen faan ääler maaner, miast sialidj so am a naachtertstidj. Uun a wontertidj kaam iar fööraal a jong gaster, wat noch ei befreid wiar tuup, am mäenööder a nawigatsion tu studiarin.
Ferkiar
Mä't auto könst dü mä a dampern faan a W.D.R. tu Oomram kem faan Doogebal auer A Wik üüb Fer of uk faan Schlüttsiel auer A Halgen, det san A Huug an A Nääs. Uun a somer keert uk noch a 'Adler Express' faan Nuurdstrun auer A Huug tu Oomram an widjer tu Sal, man hi koon nian autos mänem. Aler dampern lei uun Witjdün uun. Faan Doogebal düüret det tuur sowat tau stünj, dan an wan keer a dampern uk ans direkt an lei ei üüb Fer uun, do düüret det sowat ööderhualew stünj.
1797
1797 wiar det sööwen-an-neegentigst juar faan det 18. juarhunert. At juar begand mä’n Söndai uun de Gregoriaans kalender.
Oomram
Plaanten
Uun a maask waaks muar slacher sürgäärs an uk präästern. Det as heer a best ääkergrünj. Uun a letj guarder üüb Oomram wääkst ei föl saner ged. Jo stookruusen, wat dü diar sä könst, brük oober ei föl.
Rööpteeken
Leengi da di Noomen ek?
Me Rööpteeken jit
Wan en Skep wech kumt of fan di Funkforkiir nomen uur (Ütflagt uur), da uur dit Rööpteeken fuar't Miist fuar tiin Jaaren ek nomen. Di DGzRS heer man fuar höör nii Skep ön Büsum (2012) dit Rööpteeken fan't ual Skep aurnomen.
Baden-Württemberg
Iindialang faan Ferwaltang
Sjauer regiarangsdistrikten: Njügen stäädkreiser (kreisfrei stääden, mä auto-kääntiaken): 35 lunkreiser (mä auto-kääntiaken):
Raantem (Söl)
Jerst Āpteekningen
Raantem es aaftinoch fan Storemflöören (Senerk 1436 en 1652) sa fiir kaput gingen, dat et förter uastern weđer āpbecht uur skul. Diaraur jeft et fan di Tir fuar't 17. Jaarhönert sa gur üs niin Popiiren aur des Tērp.
Alpen
Laag
Troch a Alpen luup wichtag ferkiarswaier an jo haa en grat bedüüdang för a fräämenferkiar.
Süüdafrikoo
Geografii
Di süüdermiast ponkt uun Afrikoo, Kap Agulhas, leit uun a süüd faan Süüdafrikoo.
<div style="clear:left;" /div>
Spriaken
<div style="clear:left;" /div>
1624
Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
Ünbekäänd Dootem
Manhattan
New York County as en county uun a US-amerikoonsk bundesstoot New York, an en borough faan New York City (NYC). Hat as beeder bekäänd üs Manhattan. So het eegentelk oober det eilun, huar't üüb leit.
Propeler
En Propeler es diarfuar diar, di Kraft fan en Maskiin, wat üs en Rotatsjoon ofdönen uur, tö en Ön- of Ofdreftskraft omtöset. Propelern kum fuaral bi Skeepen en Fliigers fuar.
Hebreewsk spriak
Neihebreewsk
Hebreewsk as det spriak faan a hebreewsk Tanach. Det as oober juarhunerten ei muar snaaket wurden. Iarst uun't leed 19. juarhunert begand det, weder mamenspriak tu wurden. Daalang as Neihebreewsk (Iwrith) det amtsspriak faan Israel.
Portugal/mo
Portugal, åmtlik jü Portugiisisch Republiik, as en lönj önjt sööden foon Euroopa. Deer booge 10.347.892 manschne (2021). E hoodstää foont lönj as Lisabon.
Hauts-Bassins (Regiuun uun Burkiina Faaso)
Det Hauts-Bassins Regiuun (üüb Fraansöösk: La Région des Hauts-Bassins [o ba.sɛ̃]) as en regiuun uun de aafrikoons stoot Burkiina Faaso. Uun a nuurd an uast leit det Boucle du Mouhoun Regiuun, uun a süüduast det Sud-Ouest Regiuun, uun a süüd det Cascades Regiuun an uun a waast Maali. At regiuun hee 1.469.604 lidj (2011). At hoodsteed as Bobo Dioulasso.
Kwetjkauern
Kwetjkauern (Ruminantia) san en onerorder faan a Paartuanet Klooksdiarten (Artiodactyla). Jo freed plaanten an haa en maag tu kwetjkauin. Hör fuder woort muarsis ferdaud an sodenang kön kwetjkauern a köölhüdraaten beeder ütjnadge üs diarten mä en ianfachen maag. Uk di minsk hää man en ianfachen maag an koon t.b. seluloos ei ferdau.
Nuurd Waast Ingelun
Nuurd Waast Ingelun (üüb Ingels: North West England) as ian faan njüügen ferwaltingsregiuunen faan Ingelun.
Hans Jaenisch
Hans Jaenisch (* 19. Mei 1907 uun Eilenstedt; † 6. Jüüne 1989 uun Neebel üüb Oomram) wiar en konstmooler an profeser bi a Hochschule der Bildenden Künste uun Berlin. Hi hää fööraal abstrakt moolet.
Sjiisk Biografii
At Sjiisk Biografii (sjiisk: DB) as en dootenbeenk mä frei tugengelk biograafisk dooten. Hat lingt faan't madelääler bit daalang. Uun Deetsember 2014 as det dootenbeenk auerwerket wurden an hää sowat 268.000 iindracher.
Plateau-Central (Regiuun uun Burkiina Faaso)
Geografii
At regiuun as fjauersis grater üüs Kreis Nuurdfresklun.
Jan-faan-Gent
Jan-faan-Gent, Dööskop,  an holuns Jan van Gent (Morus bassanus) as en siafögel uun det famile faan a Genten (Sulidae).
Île-de-France
Departements
Uun't regiuun lei aacht departements:
Nöd
Nöden san früchten mä en hard skel.
Yersinia pestis
Yersinia pestis as en bakteerium, diar a pest ütjliaset.
Süüd Waast Ingelun
Süüd Waast Ingelun (üüb Ingels: South West England) as ian faan njüügen ferwaltingsregiuunen faan Ingelun.
Okrug Uasten
Apdialang
De Sabaikalsky Krai an Burjaatien wurd 2018 dial faan a okrug.
Dunsem/fe
Befölkring
Efter en schetsing 2016 wiar 74 lidj uun Dunsem. Diarfaan wiar 33 maaner an 41 wüfen. Efter det folksteeling 2011 wiar det tutool befölkring faan't gemeend 66.
Treene
A Treen(e) (plaatsjiisk Treen, däänsk: Trenen) as en letjen struum uun't nuurden faan Schleswig-Holstian an lääpt uun Friedrichstääd iin uun a Eider.
Waast Madlunen
Waast Madlunen stäänt för:
Berkenthin
Berkenthin as en gemiine foont Åmt Berkenthin önj e Kris Hiirtuuchdoom Lauenborj. E gemiine läit önjt norden foon e kris. Dåt heet 2082 inboogere (2020). Dåt as et hoodstää foont Åmt Berkenthin.
Guernsey
Guernsey [] (ingelsk Bailiwick of Guernsey, fransöösk Bailliage de Guernesey) as det öödergratst eilun uun a Ingelsk Kanool. A Kanooleilunen hiar ei tu't Ferianagt Könangrik, jo hiar direkt tu't ingelsk krüün (crown dependency), an sodenang hiar jo uk ei tu't Europeesk Unioon.
Besenthal
Besenthal as en gemiine foont Åmt Büchen önj e Kris Hiirtuuchdoom Lauenborj. E gemiine läit önjt ååsten foon e kris. Dåt heet 92 inboogere (2020).
Barishal (Steed)
Barishal (üüb Bengaals: বরিশাল Bariśāl [ˈbɔriʃal]) as at hoodsteed faan det Barishal Diwisioon uun Bangladesch. At steed leit uun a nuurd faan't diwisioon. Det hee 339.308 lidj (2011).
Ämelsbel-Hoorbel/mo
Politiik
E gemiine heet 11 sate önjt gemiinefertreesing. Sunt e wool önjt iir 2018 heet e Akschoon foon e Wäälere foon Ämelsbel-Hoorbel (ADW) 5 sate, e Aktuel Årbegemiinschap for Komunåålpolitiik Ämelsbel-Hoorbel (AAE-H) 4 sate än e KWEH 2 sate. .
Raawen
A Raawen, rååwen (Corvus corax) as en fögel uun't famile faan a Raawenfögler (Corvidae).
Thai
Thai hää en aanj alfabeet mä en aanj skraft, det Thai skraft.
1809
1809 wiar det njüügenst juar faan det 19. juarhunert.
Breitenfelde
Politiik
Da leeste komunåålwoole wjarn di 6. önj e Krölemoune 2018.
1697
Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren
Ünbekäänd Dootem
Süüdermaask
Süüdermaask (sjiisk: Südermarsch, däänsk: Sønder Marsk ) as en gemeen uun a kreis Nuurdfresklun.
1696
1696 wiar det seeks-an-neegentigst juar faan det 17. juarhunert.
Brunsmark
Brunsmark as en gemiine foont Åmt Lauenburgische Seen önj e Kris Hiirtuuchdoom Lauenborj. E gemiine läit önjt ååsten foon e kris. Dåt heet 156 inboogere (2020).
Uast Madlunen
Uast Madlunen (üüb Ingels: East Midlands) as ian faan njüügen ferwaltingsregiuunen faan Ingelun.
1693
1693 wiar det trii-an-neegentigst juar faan det 17. juarhunert.
Brügge
Brügge as det hoodstääd an mä  iinwenern (stant ) det gratst stääd uun't prowins Waastflandern uun Belgien.
Jarst Wråålkrich
Di Jarst Wråålkrich wus en krich twasche 1914 än 1918. Et wårt di Jarst nåmd, wilt et di jarst krich wus, weer lönje foon eentlik åle kontinänte mamååged heewe. Dåt wus di jarst krich weerbai cheemische wååben brükt wörden san. Önj di Jarst Wråålkrich san amenbai 17 milion manschne störwen.
Lunkreis Weesermaask
Di Lunkreis Weesermaask leit uun't nuurdwaasten faan Niidersaksen. Sin kreisstääd as Brake, det gratst stääd diar as Nordenham. Uun't uasten ferlääpt di struum Weeser.
Ogooué-Lolo
Politiik
A guwernöör faan't prowins as Félix Befene Bibang.
Uasteuropeesk Tidj
Di artiikel jaft at noch ei. Luke iarst ans diar:
Oxford
Oxford [] as en city an det hoodstääd faan't groofskap Oxfordshire uun Ingelun (Ferianagt Könangrik). Hat leit uun't nuurdwaasten faan London an hää auer 150.000 iinwenern.
Falkensee
Falkensee as jü seekstgrutst stää önj dåt tjüsch bundeslönj Brandenborj. E stää läit önj e mal foont bundeslönj. Dåt heet 43.844 inboogere (2018).
Gibons
Gibons (Hylobatidae) san en famile faan aaben, diar uun Süüduastaasien lewe. Jo san nai mä a minskenaaben (Hominidae) an hiar tuup mä jo tu a minskoortagen (Hominoidea). Jo het uk letj minskenaaben. At jaft wel 20 slacher faan gibons.
Okrug Nuurdkaukasus
At Okrug Nuurdkaukasus (🇷🇺) as ian faan aacht ferwaltangsregiuunen uun Ruslun. At ferwaltang sat uun Pjatigorsk.
Reußenköögi
Reußenköögi es en Gimiindi ön di Krais Nuurđfriislön.
Kaukasus
Wat menst dü?
Sjep
At (hüs-)sjep (Ovis gmelini aries of Ovis aries) as en tetjdiart an hää leewen en grat rol för a minsken spelet, auer hat för moolk, flääsk an ol suragt.
1841
1841 wiar det ian-an-fiartigst juar faan det 19. juarhunert. At juar begand mä’n Freidai uun de Gregoriaans kalender.
Uaströömsk Rik
At Uaströömsk Rik of Uastroom wiar en keiserrik uun't uastelk heleft faan't Madlunsia-regiun. Hat woort uk Byzanz näämd. Diarbi as Byzanz eegentelk bluas det hoodstääd weesen (leeder: 'Konstantinopel', daalang: 'Istanbul').
Fleegenfanger
A Fleegenfanger (Drosera rotundifolia) as en plaant uun det famile faan a Fleegenfangern (Droseraceae).
Raantem-Beken
Dat Raantem-Beken liit üp Söl, süđern fan Weesterlön, süđweestern fan Tinem en nuurđern fan Raantem. Weestern diarfan es di Önlaag, wat dat Skitweeter fan Söl riinmaakit en weestern fan des es di Eidem-Fügelkui tö finj.
Yorkshire an a Humber
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't regiuun san:
Fööraasien
* woort poliitisk an kulturel tu Euroopa reegent.
Kwadraatmeeter
Kwadraat-Tsentimeeter
1 Tsentimeeter = 10 Milimeeter lung es.
1845
1845 wiar det fiiw-an-fiartigst juar faan det 19. juarhunert. At juar begand mä’n Weedensdai.
Dahmker
Dahmker as en gemiine foont Åmt Schwarzenbek-Land önj e Kris Hiirtuuchdoom Lauenborj. E gemiine läit önjt weesten foon e kris. Dåt heet 139 inboogere (2020).
Osmaansk Rik
Histoore
1453 haa a Osmaanen Byzanz auernimen an det Uaströömsk Rik ging oner. Det hoodstääd faan't Osmaansk Rik wurd Konstantinoopel (daalang: Istanbul). Efter a iarst weltkriich as det lun faan Mustafa Kemal Atatürk nei apbaud wurden an het sant di tidj Türkei.
Noorsk
At Noorsk (üüb Noorsk norsk) as en skandinaawisk spriik, wat faan amanbi 5 miljuunen mensken snaaket wurt, fööral uun Norweegen. At jaft tau amtelk gudkäänd noorsk spriiken - Bokmål an Nynorsk.
Raantem-Beken
Histoorii
Me di Kanalisatsjoon fan Weesterlön skul em di Ofweeter luasuur. Dit kām aur Röören hentö't Raantem-Beken.
Jard
Histoori
Jü jard is for 4,6 miljård iirnge önjtstiinjen üt gliinje stuf- än gaswulkene. Jü koorst foon jü jard heet en åler foon amenbai 4,2 miljård iirnge. Deereefter heewe ändogeene (fulkaane) än äksogeene (win än wååder) kreefte di buppelåch biled. Da jarste spoore foon laawend san amenbai 3,35 miljård iirnge üülj. Da formansche heewe for 10-14 milione iirnge laawed än sunt amenbai 6 milion iirnge jeeft et da mansche sü as we da nütutids kåne.
Faranah (Regiuun)
Indialing faan Ferwalting
At regiuun hee fjauer prefektüüren:
Namiibia/öö
Koord
<div style="clear:left;" /div>
102
102 wiar det öler juar faan det 2. juarhunert.
101
Bäären
Ünbekäänd dootem
Fleegenfanger
Beskriiwang
A bleeden san trinj, 0,5 bit 1,8 cm grat an haa sowat 200 fiin ruad fangbleeden. Letj insekten an fleegen, oober uk flenerker an sogoor skirskööden bak diar fääst bi an wurd faan det plaant apliaset.
Devon
Devon [ˈdevn] as en graafskap uun Ingelun. Det graafskap hee 810.716 lidj (2020). Det hoodsteed as Exeter. Det hiart tu’t ferwaltingsregiuun Süüd Waast Ingelun.
1847
1847 wiar det sööwen-an-fiartigst juar faan det 19. juarhunert. At juar begand mä’n Freidai uun de Gregoriaans kalender.
Wüüst
[[Datei:Trockenklimate.png|thumb|Drüg kliimas üüb a eerd:
105
105 wiar det füft juar faan det 2. juarhunert.
Cap Arcona (Skep, 1927)
Öngreepen en forseenket
Di 3. Mai 1945 lair di Cap Arcona en di Deutschland iin ön di Lübecker Bucht twesken Neustadt en Scharbeutz. Di Deutschland waar me di jest Slach fan di 184. Squadron RAF öngreepen. 80 Man fan di Biseeting ging da of Skep. Ön di Deutschland wiar niin KZ-Insasen. Me di taust Slach fan di 197. Squadron waar di Deutschland töögen ombi 16:08 GMT öner Weeter skööten.
Hur'ling di KZ-Insasen omkām
ombi 6.400 fan ombi 7.000 KZ-Insasen ön di Cap Arcona en di Thielbek sen forbronen, forsööpen of duarskööten uuren. Dit Weeter her des Dai bluat 8 °C, en sa kür di Insasen, dānen jaa al swak inoch wiar, ek muar aur tö't Lön swum. Hoken dach jit iin ön't Weeter wiar, di waar fan di Fliigers biskööten. Reting, diar help kür, kām fuul tö leet ön Gang. Di Insasen waar tö en ring Diil fan Buaten āpnomen, wat di Mariiniliren āpnem wil. Fan üđer Buaten uur eeđer jam skööten.
Bitö: Duarsjiten fan Stutthof-Insasen
Aaft uur sair dat di Mensken, dānen fan di cap Arcona of üđer Skeepen tö Strön swum kür, diar duarskööten waar. Dit stemet sa ek. Fan dit KZ Stutthof bi Danzig wiar uk Juuden en politisk Insasen sa üs uk Soldaaten fan Finlön wechbraacht uuren. Diarfuar her di SS Lastskeepen, hur ja me aur di Uastsee faart sen. Ja skul üp di Cap Arkona önerbraacht uur, man di wiar ja al fol. Di SS-Liren ging da fan di Lastbuati, en des dref da tö Strön. Di Mensken ging miarnem di 3. Maiüp Strön en iin ön di Stat Neustadt, aurdat jaa Hunger her. Di Liren fan Neustadt fing en Skrek, en Liren fan Krichsmariini en Volkssturm kām diartö. Ja dref üs en "Sammelaktsjoon" di Liren fan di Skeepen töhop, en binai 300 fan jam waar duarskööten, uk Wüfhaurn en Jungen wiar diarmung. Hoken da jit aur wiar, di waar üp di Athen braacht, wat ön di Kai fan di Mariinihaawen fastmaaket wiar. Masi fan jam kām da om, üs di Jachtfliigers fan di Briiten kām. Üs di briitisk Statkomandant fan dit Masaker jert, dēr hi Neustadt frii tö Plüneri. Dit skel uk sa wesen wiis, aurdat hi ek üđers wust, hur'ling hi wat tö iit fuar di Aurlewers fan Cap Arcona, Athen en di üđer Skeepen fo kür.
Schleswig-Holstein
Weiter südlich sind im Waldfriedhof der Gemeinde Timmendorfer Strand 810 Häftlinge beerdigt worden. Der Waldfriedhof liegt an der B76 zwischen Timmendorfer Strand und Ostseetherme Scharbeutz. Innerhalb des Friedhofs gegenüber der Alten Friedhofskapelle befindet sich ein anonymes Massengrab, das mit grünem Rasen bedeckt ist. Innerhalb der Rasenfläche sind 16 runde Flächen mit Rosenstöcken eingefügt, die an die 16 Nationen, aus denen die Cap Arcona-Opfer stammen, erinnern. Am Kopfende des Gräberfeldes befindet sich eine Gedenkmauer mit Hochkreuz und Gedenktafel. Am Jahrestag der Bombardierung, dem 3. Mai, werden zum Gedenken Kränze des Landes Schleswig-Holstein, des Kreises Ostholstein und der Gemeinde Timmendorfer Strand niedergelegt. In der alten Friedhofskapelle erinnern Infotafeln an das Geschehen. In einer Vitrine sind Bücher und Fundstücke von Tauchern, ein Häftlingsschuh und eine Kohlenschaufel, ausgestellt.
Rhode Island
Rhode Island [ˌroʊd ˈaɪlənd] as en diiljstoot foon da Feriind Stoote. E diiljstoot läit önj't nordååsten foon't lönj. Dåt heet 1.059.361 manschne (2019). E hoodstää foon e diiljstoot as Providence.
Stääse
Da tiin grutst stääse önj e diiljstoot san:
Cap Arcona (Skep, 1927)
Mecklenburg-Vorpommern
Auf dem Inselfriedhof Kirchdorf auf Poel sind 28 Opfer begraben. Heute befindet sich im Gemeindeteil Schwarzer Busch nahe dem Strand eine kleine Gedenkstätte, die knapp über den Untergang der Schiffe informiert.
Balkan
Lunen üüb a Balkan
An dialwiis üüb a Balkan lei:
1218
Bäären
ünbekäänd dootem
Nuurdtjiisk Bund
De Nuurdtjiisk Bund (üüb Tjiisk: Norddeutscher Bund) wiar faan 1867 tu 1871 ian federatschuun faan 23 stooten uun a nuurd faan Tjiisklun. Det wurd efter de Tjiisk Krich faan 1866 grünlaanjen.
Worcestershire
Distrikten
Worcestershire hee fiiw distrikten:
Weederroot
At Weederroot (Arvicola terrestris, of uk: Arvicola amphibius) as en tetjdiart an hiart tu at famile faan a Wretern (Cricetidae). Sodenang as di nööm ei rocht, auer Weederrooten nian Rooten san.
Batken (Regiuun)
Det Batken Regiuun (üüb Kirgisk: Баткен облусу Batken oblusu, üüb Rüs: Баткенская область Batkenskaja oblast’) as ian faan dön sööwen regiuunen faan Kirgistaan. Uun a uast leit det Osch Regiuun, uun a süüd, waast an nuurd Tadschiikistaan an uun a nuurduast Usbeekistaan. At hoodsteed faan’t regiuun as Batken.
Kirgistaan/fe
Histoore
At lun wurd 31. August 1991 suwereen.
Kwadroot
At kwadroot as en sjauerhuk mä en hiale rä eegenskapen.
Meeter
A meeter (fan greks μέτρον métron ‚ miat, werktjüch tu meeden, lengde) as en miat an det grünjlaag för't meeden uun't SI-süsteem. Hi woort mä "m" ufkört.
Bualigsemer Fügelkui
Di Forloov fuar di Bidreft es man jerst 1887 wesen, aurdat diar Āriger me di Bidriiwers fan di Oewenemer Fügelkui wiar. Da waanten man jit di Lok-Enen, wat ek wechflö kür, en sa es em 1888 me't Fangin bigent.
DPANN skööl
At DPANN sköööl as en stam faan uurbakteerien (Archaea), an diar hiart tu tidj ian klas Nanoarchaeota tu. Man diar san noch en haile rä klasen (kandidooten), diar preewet wurd, of's ferlicht uk diartu hiar.
Waast Madlunen (Steedgraafskap)
Distrikten
Waast Madlunen hee sööwen distrikten:
Elmenhorst
Elmenhorst as en gemiine foont Åmt Schwarzenbek-Land önj e Kris Hiirtuuchdoom Lauenborj. E gemiine läit önjt söödweesten foon e kris. Dåt heet 844 inboogere (2020).
Berea (Distrikt)
De Berea Distrikt (üüb Sotho, Setereke sa Berea) as en distrikt uun de aafrikoons stoot Lesotho. A distrikt leit uun a nuurdwaast faan’t lun. Hi hee 256.496 lidj (2006). At hoodsteed as Teyateyaneng.
Fügelkui
Āpbechning
En Enen- of Fügelkui es es Önlaag, hur Wildfügeln leewendig fungen uur.
Di Kuien kām hentö Nuurđfriislön
Fan di Ailönen sen forskelig Produkti fan Enen, sa üs Pasteeten, hentö Hotels ön't hiili Dütsklön en hentö Ameerika stjüürt uuren.
Pelworemer Enenkui
Injems uur di Fang me en Buat hentö Föör faart, hur di Konservenfabrik wiar.
Johann Jannsen
Johann Jannsen tuläid di 7. Nowämber 1814 önj Naibel, störwen di 6. Säptämber 1885 önj Deesbel, weer hi 44 iir küster wus.
Lassik spriak
Lassik spriak (aanj nööm: ? ; ingelsk: Lassik language) as det atapaskisk spriak faan't Lassik fulk uun Nuurd-Ameerikoo. Snaaket wurden as det fööraal uun Nuurd-Kalifornien (Dobbyn Creek) uun a Feriand Stooten faan Ameerikoo.
Nottinghamshire
Nottinghamshire [ˈnɒtɪŋəmʃə] as en graafskap uun Ingelun. Det graafskap hee 833.377 lidj (2020). Det hoodsteed as West Bridgford. Det hiart tu’t ferwaltingsregiuun Uast Madlunen.
Futbaal EM 2012
Spelsteeden
Sjauer spelsteeden san uun Poolen an sjauer san uun a Ukraine.
Aamremer Fügelkui
Di Aamremer Fügelkui "Meeram" es 1866 iinrocht uuren. Jü liit twesken di Tērper Neebel en Nuurđtērp.
Wallonii
A Wallonii of at Walloonsk Regiuun as ian faan trii regiuunen faan't Könangrik Belgien. Hat leit uun't süüden an diar woort miast fransöösk snaaket. Jo ööder tau regiuunen san at Regiuun Brüssel uun a maden an Flandern uun't nuurden; diar woort miast holuns snaaket. Uun a Wallonii (Prowins Lüttich) lewet uk det sjiisk manertaal faan Belgien.
1876
1876 wiar det seeks-an-sööwentigst juar faan det 19. juarhunert.
Room (Stääd)
Stääddialen
Room hää 15 distrikten (Municipios):
Bretagne
Departements
At regiuun hee uk 102 kantoonen, wat sowat üüs woolkreiser san.
Jens Mungard
Dechtingen fan J. E. Mungard
Di Sen, di sünkt sa ruar, Di Winj wait söner Iil. Fo ik uk fuar min Duar En Stün tö Freer en Wiil?
Araabisk alfabeet
Taalen
Miast wurd indisk of persisk (farsi) taalen brükt. Jo wurd ööders üs a wurden faan lachts tu rochts skrewen. Uun Euroopa snaake wi miast faan araabisk taalen, hör furem haa jo oober iarst leeder uun Euroopa füngen.
Wos
A Wos uun Musiik
De italjeens komponist Antonio Vivaldi stääld a wos uun sin werk Dön Fjauer Juarstidjen diar:
Gäärs
Slacher
Üs gäärs wurd plaanten uun jodiar 4 familin betiakent:
Bas-Uele
Indialing faan Ferwalting
At prowis hee seeks teritoorien.
Friisk Reer
Kroonik
<div style="height: 200px; width: 60%; overflow: auto; padding: 3px;text-align: left; border:solid 1px grey;" >
Riiwel
Wat em fan Riiwels maaki ken
Fan 1 kg Riiwels, 500 g Geliarisoker (2:1) en dit Mark fan jen Vaniljistek uur en gur en kraftigi Marmelaad, diar ek tö swet ütfalt.
Eidem-Fügelkui
Eidem Fügelkui
Di Eidem-Fügelkui es en Biotoop, wat di Heegiring Söl' önerhualt en bidreft. Paset uur di Kui fuar't Miist fan Birgit Hussel. Di Fügelkui liit süđuastern fan di Plaats, hur Eidem wesen es en weestern fan't Raantem-Beken, wat en Weeterbiotoop me Fügelsjutsgibiit es.
Benelux
Jodiar trii lunen haa al mäenööder tuupwerket, üs a EU noch goorei diar wiar. Sodenang as det Benelux-Union daalang ei muar so wichtag. Man hat hää daalang likes noch poliitisk apgoowen.
Spanje
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't lun (üüb det Ibeerisk Hualeweilun) san:
Coquille spriak
Coquille spriak of Boower-Coquille spriak (aanj nööm: ? ; ingelsk: Coquille, Upper Coquille, Mishikhwutmetunee) as det atapaskisk spriak faan't Coquille fulk (Miciqwutme tunne) uun Nuurd-Ameerikoo. Snaaket wurden as det fööraal uun Oregon (boower üüb Coquille River) uun a Feriand Stooten faan Ameerikoo.
Europeesk Wiartskapsgemianskap
At Europeesk Wiartskapsgemianskap (EWG) wiar en föörgunger faan't Europeesk Gemianskap, diar 2009 mä di Ferdrach faan Lissabon tu't Europeesk Union wurden as.
Siisen
Siisen as en fiinen triad, hi woort faan kokons faan't siisenrip wonen. Mä siisentriader woort siisen tjüch weewd. Efter't bewerkin skürent siisen, an a klöören locht starker üs bi lanen of sjep-ol. Efter't muude faan't bewerkin woort siisen do tu satin, chiffon, taft of brokat.
Michail Gorbatschow
Leewent
Uun August 1991 onernaam hög ortdoks komunistisk poliitiker, tup mä'n dial faan't militeer an uunfeerd faan't stootskomitee för't ütjnoomtustant, en putschferschük uun Moskau. Gorbatschow an sin wüf Raisa wiar trii daar oner hüsarest uun en datscha uun det Krim. A president faan det Rüs SFSR, Boris Jeltsin, loket a putschisten ütjtumaagin an't stootsmeecht tu auernemen. Kurt diarefter wurd a republiiken faan't Sowjetunioon suwereen. 25. Deetsember 1991 treed Gorbatschow üüs president turag. De naist dai wurd at Sowjetunioon apliaset.
Rapanui (Spriak)
Rapanui of Pascuense as en polyneesk spriak, diar üüb't Puaskeilun (spoonsk: Isla de Pascua) snaaket woort. Hat woort faan 2.500 bit 3.500 minsken fööraal üüb't eilun salew, man uk üüb't chileensk fäästlun an uun a USA snaaket.
Galien
Histoore
Uun't 5. juarhunert kaam oober mä't fulkenwaanrang a Franken, Burgunden an Hunen ütj at uasten an a Röömern ferlus hör määcht. Di Frankenkönang Chlodwig I. küd ham trochsaat am baud det Frankenrik ap.
Oaas
En Oaas (faan ualgreks ὄασις óasis „bewenet steed“) as en steed uun a wüüst, huar plaanten waaks kön. Diar as en suas, en weedeersteed of en waadi (det as at baad faan en struum, diar tidjwiis weeder feert). Oaasen kön letj siidlangen wees mä en hunfol pualmer trinjam, oober uk rocht stääden.
Esperanto
Esperanto as en ploonspriak an uk en laben spriak. Hör grünjlaagen san 1887 faan Ludwik Lejzer Zamenhof ütjfünjen an apskrewen wurden, an jo tääl daalang noch. Hi wul en spriak maage, diar lacht tu liaren as an aueraal brükt wurd koon.
Kasaï (Prowins)
Indialing faan Ferwalting
At prowins hee fiiw teritoorien (üüb Fraansöösk: territoires).
Minsk (muardüüdag)
Wat menst dü?
Giraf
At Giraf (Giraffa) as en skööl faan amanbi sjauer slacher Gäärslungirafen. Iarst uun a leetst juaren haa wedenskaplidj ütjfünjen, dat diar en ferkeel as. Iar mend jo, at jääw man ään slach: Giraffa camelopardalis.
Djougou
Wat menst dü?
19. juarhunert
At '''19. juarhunert''' begant mä't juar 1801 an häält mä't juar 1900 ap.
Stekelsbiar
Stekelsbiar of Stechelsbiar (Ribes uva-crispa, uk: Ribes grossularia) jit en Plaant en di Früchten fan en Bosk, diar tö di Famiilie fan di Grossulariaceae jert. Hat kumt ön Euroopa, Aasien en Nuurd-Afrikaa fuar. Üp Sölring es en bet wunerlich, dat di "-biar" jit, aur di Frücht ja "Baien" sen. Dit es noch da wunerlich aur di Noom Biligers fuar di diari Frücht.
Romani
Da mååste roma heewe an jare spräke fååsthülen, ouers sålten suner jü spräke tu liiren foon dåt lönj weer ja ferbliiwen, ouerdåt da mååste ståme wälj lunge iirnge unti sügoor iirhunerte bane dåtseelwie gebiit bliiwen. Jü spräke as foon jurtkamt indisch, ouers heet iraanische, armeenische, griichische än slaawische influse unergingen. Da ståme da fare tuugen, leeten jare spräke nuch mör beinflusie. Da influse gunge mååst foole fare as en grut tål liinuurde: sü snååke da roma foon e Balkan dialäkte, da nuch åle fåle foon dåt Sanskriit bewoord heewe. Dåt wus mölik döör jü stark bii-ing önj da slaawische spräke, ouers da roma üt e Karpaate, da aw e sid bai jare äine spräke bloot Tjüsch liirden, heewe dåt mååste foon da fåle fåle leet. Deeram koone maning roma enouder ai ferstönje
Swiasing
Ön Swiasing-Engelsborig wiar 1944 en Bütenstair fan't KZ Neuengamme, hur ombi 300 Mensken omkemen sen. Ön dit Lön diarfan es deling en Teenkstiar tö finj. Ön Låålönj es uk en Teenkstair, aurdat diar uk en Bütenstiar fan Neuengamme wesen es.
Butha-Buthe (Distrikt)
Geografii
At hööchte faan at distrikt as madelmiatig twesken 1500 m an 1800 m auer a speegel faan’t sia. Det madelmiatig mase faan rin arkes juar as 100 sm; miast diarfaan fäält twesken Oktuuber an April.
Ewolutsion
Fosiilien
Daalang witj wi, dat diar iar diarten an plaanten lewet haa, diar't daalang ei muar jaft. Wat faan jo auerblewen as, finj wi iinslööden uun stianer, det san fosiilien. An amso ääler a fosiilien san, amso grater as di ferskeel tu diarten an plaanten faan daalang. Det woort üs bewis uunsen, dat at labenen ham auer a tidjen feranert hää. An detdiar feranrang het ewolutsion (efter lat. evolvere = ütjwole, ütjdoble). An huaram det feranrang so an ei ööders kimen as, diar werke a wedenskapslidj auer.
Mafeteng (Distrikt)
De Mafeteng Distrikt as en distrikt uun de aafrikoons stoot Lesotho. A distrikt leit uun a süüdwaast faan’t lun. Hi hee 193.682 lidj (2006). At hoodsteed as Mafeteng.
Nordfriesland
Wat meenst Dü?
Asiaatisk Gulkaater
Asiaatisk Gulkaater (Catopuma) san en skööl ruuwdiarten (Carnivora) an hiar tu a kaater (Felidae). Diar hiar man tau slacher tu:
Galicisk spriak
Tekstbispal
Üüb Galicisk ütj „O Principiño“: ¡Ah, meu principiño, así fun comprendendo eu, pouquiño a pouco, a túa vidiña melancólica! Durante moito tempo non tiveches outra distracción que a dozura que sentías ó contemplar o solpor. Aprendín este novo detalle cando na mañá do cuarto día me dixeches: Gústame moito o solpor.
Port Erin (Eilun Man)
Port Erin (üüb Manks: Purt Çhiarn) as det füftgratst steed üüb't Eilun Man. At steed leit uun a süüd faan't eilun, uun det Rushen Sheading. Det hee 3730 lidj (2021).
Frankenrik
At Frankenrik wiar en könangrik uun Madeleuroopa faan't 5. bit 9. juarhunert.
föör Chlothar I. (511-558)
Childebert I., Theuderich I., Theudebert I., Theudebald, Chlothar I., Chlodomer
Ak-Suu (Distrikt)
De Ak-Suu Distrikt (üüb Kirgisk: Ак-Суу району Ak-Suu rajonu, üüb Rüs: Аксуйский район Aksujskij rajon) en distrikt faan det Ysyk-Sia Regiuun uun Kirgistaan. At hoodsteed faan a distrikt as Karakol.
Kavango East
Kavango East (of Uast Kavango) as en regiuun uun de aafrikoons stoot Namiibia. Det as efter det Kavango Folk neemd. Uun a nuurd leit Angoola, uun a uast det Zambezi Regiuun, uun a süüduast Botsuana, uun a süüd det Otjozondjupa Regiuun, uun a süüdwaast an waast det Oshikoto Regiuun an uun a nuurdwaast det Ohangwena Regiuun. Det hee 115.447 lidj. At hoodsteed as Rundu.
1762
1762 wiar det tau-an-söstigst juar faan det 18. juarhunert. At juar begand mä’n Freidai uun de Gregoriaans kalender.
Anthony Trollope
List faan werken
Kurt Staken
Sönke Ingwersen/go
Hoorninger Fräisch Seneca Riksfrihiire fun Gelting (as Süncke änti Sönke Ingwersen tolaid, lääer Seneca Inggersen naamed; * 23. Meerts 1715 oun E Hoorne,† 28. Deetsember 1786 aw sin goud Rustenburg bai Den Haag) waas en noordfräisch-hollounsch kuupmoon än goudshiire.
Klööwenhuug
Histoore
Klööwenhuug skal uun't madelääler en fersaamlangsteed weesen haa. Üs a reformatsion kaam, skel efangeelsk präästern diar för't nei religiuun würwen haa.
Raidkaat
At Raidkaat (Felis chaus) as en letjen slach faan kaater, di uun wiatlunen faan Aasien lewet.
Opuwo
Opuwo (iar uk Ohopoho) as en steed uun a nuurdwaast faan Namiibia. At steed leit amanbi 602 km tu a nuurdwaast faan Windhoek. Det as at hoodsteed faan det Kunene Regiuun. Det hee 7900 lidj (2011).
Grat London
Borger
Iinwenertaalen efter UK Census, 2001:
Copperbelt (Prowins uun Sambia)
Spriiken
Det Bemba Spriik (83.9 %) as det miast spreegen spriik uun't prowins.
Swakopmund
Swakopmund as en steed uun a waast faan Namiibia. At steed leit amanbi 262 km tu a waast faan Windhoek bi a Swakop Struum. Det as at hoodsteed faan de Swakopmund Woolkreis an det Erongo Regiuun. Det hee 43.846 lidj (2011).
1701
1701 wiar det iarst juar faan det 18. juarhunert. At juar begand mä’n Saninj uun de Gregoriaans kalender.
Peking
Iindialang
Trinjam a banenstääd (green) lei sääks distrikten muar:
Röökelbosk (Asteraceae)
Nat
A röökelbosk hää en starken stirem. Diaram as hi iar uk brükt wurden, am insekten ütj a kluaderskaaben tu ferjaagin.
Eastern (Prowins uun Sambia)
Det Eastern Prowins as en prowins uun de aafrikoons stoot Sambia. Uun a uast leit Malaawi, uun a süüd Mosambik, uun a süüdwaast lei dön Lusaka an Central Prowinsen an uun a nuurdwaast leit det Northern Prowins. Det hee 1.592.661 lidj (2010). At hoodsteed as Chipata.
Mandø
Mandø as en däänsk eilun föör a waastküst faan Jütlun. Hat leit tesken Rømø an Fanø an hiart tu't Esbjerg Komuun uun't Regiuun Syddanmark.
Rümfård
Rümtransport
Space Shuttle
Jütlun
Mä Jütlun ( []) ment'am daalang miast di däänsk dial faan't Jütsk Hualeweilun.
Wendy Vanselow
Dr. Wendy Vanselow (* 16. Detsember 1983 uun Henstedt-Ulzburg) as en literatüür- an spriakwedenskapswüf an werket bi't CAU uun Kiel.
1704
1704 wiar det fjuard juar faan det 18. juarhunert. At juar begand mä’n Teisdai uun de Gregoriaans kalender.
ISO 15919
ISO 15919 as en ISO-standard, am indisk skraften tu latiinsk buksteewen amtusaaten.
Joe Locke
Joseph Paul Locke (* 18. Maarts 1959 uun Palo Alto, Kalifornien, USA) as en US-amerikoonsken wibrafonist an komponist.
Luapula (Prowins)
Spriiken
Det Bemba Spriik (71.3 %) as det miast spreegen spriik uun't prowins.
Fresken (fulk)
Histoore
Uun't 7. juarhunert maaget a Fresken jo bi't süüdelk Nuurdsiaküst briad; faan a Chauken hiart am sant di tidj niks muar. An uun't süüdwaasten haa's det hanelsstääd Dorestad grünjlaanj. Uun a naist juarhunerten wiar's baas auer a Nuurdsia-hanel. Det ging iarst föörbi, üs a Hanse apkaam. Man a Saksen an a Franken naam a Fresken böös uun a knip. Iarst üs di Frankenkönang Karl di Grat uun't juar 785 jin a Saksen strääd an woon, kaam diar en betj rau för a Fresken. Karl ded jo en was autonomii, an hör ual germaans rocht wurd üs Lex Frisionum aptiakent. Tu salew tidj toog oober uk föl Fresken am a nuurd an siideld üüb a Nuurdfresk Eilunen an Eidersteed. Leeder uun't 11. juarhunert haa's do uk üüb a fäästääg faan Nuurdfresklun siidelt. Jodiar regiuunen uun't nuurden faan a Eider hiard ei muar tu't (Uast-)Frankenrik.
Fresk Rik (Magna Frisia)
Fresk könger: Efter 734 wiar det Fresk Rik üüb det regiuun uasten faan a Lauwers tuupskrompt:
1711
1711 wiar det elwenst juar faan det 18. juarhunert. At juar begand mä’n Tüürsdai uun de Gregoriaans kalender.
Sandesberag
Di Sandesberag naibi Uastenfial as mä 54 meetern di huuchst ponkt faan Nuurdfresklun.
1713
1713 wiar det tretanjst juar faan det 18. juarhunert. At juar begand mä’n Söndai uun de Gregoriaans kalender.
Weestfriisk
Standardfriisk
Em heer ön di Bigening fan't 19. Jaarhönert uk üđer Skriifwiisen, man des kür jam ek döörseet.
Wan em jens Teeken sa üs "â", "ê", "ô", "û" of "ú" sjocht, da es dit wes Weestfriisk.
1714
1714 wiar det fjauertanjst juar faan det 18. juarhunert. At juar begand mä’n Mundai uun de Gregoriaans kalender.
Sagen und Erzählungen (Johansen)
A staken
( uun Chr. Johansen sin ortografii )
Omusati (Regiuun)
Indialing faan Ferwalting
Det Omusati Regiuun hee twaalew woolkreiser:
Fassmer FPB 28
Di Kniepsand liit ön Hörnem. Jü es altert me 5-7 Man biset, en tö di Tiinststair jert uk en Pick-Up, hur di Liren me köör ken.
Sjineesk spriaken
Daalang snaake amanbi 1,3 miljaarden minsken en sjineesk spriak, fööraal uun Sjiina an Taiwan, man uk uun Süüduastaasien lewe föl sjineesen.
Harewst
A harewst as een faan a fjauer juarstidjen. Hat kom efter somer an föör wonter. Hat as a tidj faan a fung. Uun det meteoroloogisk juar wooret harewst faan September tu Nofember uun a nuurdhualewkuugel an faan Marts tu Mei uun a süüdhualewkuugel. De astronoomisk harewst begant mä a harewstponkt, wat twesken de 21. an 24. September as.
1720
1720 wiar det twuntigst juar faan det 18. juarhunert.
Sorø
Sorø as en stääd an komuun uun Denemark. Diar sat uk at ferwaltang faan't regiuun Sjælland.
Juarstidj
Astronomii
At eerdaaks stäänt sküüns tu't boon faan a eerd am a san.
Abomey (Steed)
At steed as iindiald tu trii arrondissementen:
Prionailurus
Prionailurus  as en skööl faan letj kaater (Felinae). Diar hiar schauer slacher tu, jo lewe uun Aasien.
Gratbritanien
Di nööm
Blä  nöömer san poliitisk ütjdrüker: <div style="clear:left;" /div>
2011
2011 wiar det elwenst juar faan at 21. juarhunert. At juar begand mä’n Saninj. 2011 wus dåt alwt iir foon dåt 21. iirhunert. Et iir beganed ma’n Saneene. 2011 wiar dit elefst fan dit 21. Jaarhön’ert. Dit Jaar bigent me en Seninj.
2007
2007 wiar det sööwenst juar faan at 21. juarhunert. At juar begand mä’n Mundai. 2007 wus dåt soowent iir foon dåt 21. iirhunert. Et iir beganed ma’n Moundi. 2007 wiar dit soowenst Jaar fan dit 21. Jaarhön’ert. Dit Jaar bigent me en Mondai. 2007 waos dat säämt iir foon dat 21. iirhonert. Et iir begaant mä en Mööndii.
Lokser
A Lokser (Lynx) san en skööl faan Letj Kaater (Felinae) üüb a nuurdelk eerdheleft. Diar hiar sjauer slacher tu.
Oshana (Regiuun)
Spriiken
Efter det 2011 folksteeling wurt det Ovambo Spriik uun 94 prosent faan hüshualer uun’t regiuun spreegen.
Saksen (lönj)
Spräke
Dåt Sorbische as önjt ååsten foont lönj snååked.
Zambezi (Regiuun)
Geografii
De Linyati Struum bildet det süüdwaast grens faan't regiuun mä Botsuana. De Kuando Struum bildet uk dial faan't grens mä Botsuana, man det leept troch't regiuun, am at grens twesken Angoola an Sambia tu bildin. De Sambesi Struum bildet dial faan't grens mä Sambia. At regiuun hee uk trii grat deuen. Ian faan jo, det Linyati Deu, leit uun a süüd uun a bocht faan de Linyati Struum. En öler deu leit deel a struum, trinjenam de Liambezi Sia. At jaft noch en öler, wat twesken de Sambesi an Linyati Struumer leit.
Kwilu (Prowins)
Histoore
At prowins wurd 2015 grünjlaanjen. Iar wiar det dial faan det Bandundu Prowins.
Impresionismus
At Impresionismus (faan Latiins: impressiō "indrük") wiar en konstbeweeging uun det naist heleft faan det 19. juarhunert. At beweeging begand uun Frankrik üüs reakschuun tu't Klasisismus. Impresionistisk konstwerken haa letj, tan, man sichtboor penselstreger, wat a feranringen faan laacht diarstäält.
Foortuft
Foortuft (aw Tjüsch: Fahretoft, aw Dånsch: Fartoft) as en toorp önj e gemiine Doogebel. Et wus iirtids en håli, dåt schucht huum bai da maning wärwe. Dåt lönj trinam Foortuft as marschlönj, di Hauke Haien Kuuch as döör indiken wünen wörden. En woortiiken foon Foortuft as e St. Laurentiusschörk, wat 1703 bäged wörd. E schörk stoont aw e schörkwärw, wat iinjouer foon e Gåbrielswärw lait, deer as et pastoroot bane. En ouder kåntiiken as et Jens-J.-Lützen-Hüs, en museum, weer hiimstounskeere bane san. Tubai jäif et nuch et Hans-Momsen-Schölj. Et schölj häi ambai 50 schoulere än fjouer schöljmäistre bit dåt et 2009 slin wörd.
Feebrewoor
Löök ok
Mööne: Janewoor, Feebrewoor, Märts, April, Moi, Juunii, Juulii, Augost, Septämber, Oktoober, Noowämber, Desämber.
Albaanien/öö
Ferwaltang
Albaanien as iindiald uun tu tidj 12 regiuunen (qarks)).
Pangram
Huuchsjiisk
Victor jagt zwölf Boxkämpfer quer über den großen Sylter Deich.
Outapi
Outapi as en steed uun a nuurd faan Namiibia. At steed leit bi a Otakana Kanaal, nai bi a grens mä Angoola, amanbi 609 km tu a nuurdwaast faan Windhoek. Det as at hoodsteed faan det Omusati Regiuun. Det hee 6600 lidj (2011).
Oshakati
Oshakati as en steed uun a nuurd faan Namiibia. At steed leit nai bi a grens mä Angoola, amanbi 551 km tu a nuurdwaast faan Windhoek. Det as at hoodsteed faan det Oshana Regiuun. Det hee 35.600 lidj (2010).
Riiblisen
A Riiblisen (Ribes) san det iansagst skööl uun det plaantenfamile Grossulariaceae mä 140 bit 160 slacher.
Onersköölen
R. subg. Berisia – R. subg. Grossularia – R. subg. Grossularioides – R. subg. Parilla – R. subg. Ribes
Atyrau (Regiuun)
Det Atyrau Regiuun (üüb Kasachs: Атырау облысы Atyray’ oblysy [ɑtərɑy u̯ʊbləsə], üüb Rüs: Атырауская область Atyrauskaja oblast’) as ian faan dön fjauertanj regiuunen uun Kasachstaan. Det hee 594.576 lidj. At hoodsteed faan’t regiuun as Atyrau.
Saksen-Anhalt
Saksen-Anhalt as en bundeslönj foon Tjüschlönj. E hoodstää foont bundeslönj as Magdebörj.
Iindiiling foon Ferwålting
Et lönj heet 3 krisfrie stääse (Dessau-Roßlau, Halle än Magdebörj) än 11 lönjkrise:
Apklaarang
Uun a selskap bedüüdet apklaarang, dat di enkelt minsk muar freihaid feit, man uk muar feroontwurdung auernem skal. Uun a politiik feerd at apklaarang tu rewolutsioonen uun Ameerikoo (1776) an Frankrik (1789).
Wunter/mo
E wunter as ån foon da fjouer iirstide foon’t iir. Hi as dåt koulst iirstiid än kamt eefter härfst än for uurs.
Gegharkunik (Prowins)
Det Gegharkunik Prowins (üüb Armeens: Գեղարքունիքի մարզ Gełark‘ownik‘i marz [ɡɛʁɑɾkʰunikʰi mɑɾz]) as ian faan dön tjiin prowinsen faan Armeenien. Det hee 235.075 lidj (2011). At hoodsteed faan’t prowins as Gawarr.
Qaraghandy (Regiuun)
Det Qaraghandy Regiuun (üüb Kasachs: Қарағанды облысы Qaraghandy oblysy, Карагандинская область Karagandinskaja oblast’) as ian faan dön fjauertanj regiuunen uun Kasachstaan. Det hee 1.385.037 lidj. At hoodsteed faan’t regiuun as Qaraghandy.