cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Julius Bröring
Julius Bröring (1867 – 1947) waas schriwer foon ''Das Saterland. Eine Darstellung von Land, Leben, Leuten in Wort und Bild''. I. Teil, Oldenburg 1897, II. Teil, Oldenburg 1901.
Weederhanen
A Weederhanen (Rallidae) san en famile faan fögler an hiar tu at order faan a Kraanekfögler (Gruiformes).
Strelitzienplaanten
Strelitzien (Strelitziaceae) san en plaantenfamile uun det kategorii faan a Zingiberales. Uun detdiar famile san man trii sköölen mä sööwen slacher.
Hobelfasker an Poden
Jo ööder tau ordern faan amfiibien san Störtpoden (Caudata, ~700 slacher) an Blinjwarper (Gymnophiona, ~ 200 slacher).
Irisen
Irisen san en skööl faan plaanten uun det famile Iridaceae. Di huuchsjiisk nööm Schwertlilien hää oober niks mä det plaantenkategorii faan a lilienoortagen (Liliales) tu dun.
Gurken
Gurken of Gorken (Cucumis) san en plaantenskööl uun det famile faan a Kürbisplaanten (Cucurbitaceae). Diar jaft at wel son 55 slacher faan.
Julflud 1717
At Julflud wiar en swaar sturemflud uun a naacht faan a 24. tu a 25. Detsember 1717.
Holunflud
At Holunflud wiar en böös swaar sturemflud uun a naacht faan a 31. Janewoore tu a 1. Febrewoore 1953. Hat wiar wel det slimst sturemflud bi a Nuurdsia uun't 20. juarhunert. Hat hää föraal det regiuun Sialun uun a Neederlunen draapt. Diar wiar jüst springflud an so lep det struemflud steedenwiis 5,25m auer normool ap.
Hvidovre
Hvidovre as en stääddial faan Kopenhuuwen.
Maren Jessen
Aarber fuar Spraak en Foriining
Maren Jessen es aural tö raakin, hur dit om Friisk en senerk Söl'ring Spraaken en Kultuur giar, sa üs ön di Friisk Reer, di Nuurđfriisk Foriining en muar. Jü heer dit Talent en kum diar uk ön di Staalern, hur di Liren wat tö sii haa. Sent 2014 es jü ön di Fuarstand fan di Söl'ring Foriining.
Nuurd-Tutchone spriak
Spriakwiisen an Fulken
Spriakwiisen:
Sokermeloon
At Sokermeloon (Cucumis melo) of uk Hönangmeloon as en plaant faan a troopen an subtroopen, hör frücht smääkt swet an woort hal eden.
Hat hiart tu a Gurken (Cucumis), an as sodenang naier mä't Gurk üs mä't Weedermeloon. Aaltumaal hiar oober tu det plaantenfamile faan a Kürbisen (Cucurbitaceae). Faan't sokermeloon jaft at en hialer rä suurten.
Retingsselskep fuar Seefaarers (DGzRS)
Hurfan dit bitaalet uur
Hiilendal her di Retingsselskep ön't Jaar 2011 ombi 34,3 Miljoonen € fuar höör Aarber. Fan ark Euro uur 85 ct fuar di Retingsaarber brükt, ombi 5 ct fuar di Kontoorsaarber en 10 ct fuar Reklāmi.
Paradiisfögelbluum
At paradiisfögelbluum (Strelitzia reginae), of uk könang(in)strelitzie as en plaantenslach uun det skööl faan a Strelitzien (Strelitzia).
Henep
Henep (Cannabis) as en skööl faan plaanten uun det famile Cannabaceae. Henep as al loong faan nat för a minsken.
Jüüle
Jüüle as de naist muun faan de meteoroloogisk somer uun a nuurdhualewkuugel. Uun a süüdhualewkuugel as Jüüle de naist muun faan wonter.
Feldbus-Systeem
CAN-Bus iin ön't Auto
Langsen waar muar Technik iinbecht:
Böle Bonken/sö
Leewent
Üs Bandix trii Jaaren ual wiar, faarti hi me sin Aalern fan Gröödi hentö Nuurđerhörn üp Lungnöös. Diar aurnem sin Aalern en Buernstair, wat bit 1963 ön Bidreft blef. Bandix sin Gooki wiar Broder Bonken, hoken Buer en uk skuulmääster fuar di Jungen üp Lungnöös wiar. Broder Bonken storew ön't Jaar 1881.
1945
1945 wiar det fiiw-an-fiartigst juar faan det 20. juarhunert. At juar begand mä’n Mundai uun de Gregoriaans kalender.
ISO 3166-2:NZ
Einzelnachweise
Siehe auch:
Karhiarter Friisk
Friisk Spraakfamiilien
Hat jeft tau Spraakfamiilien ön Nuurdfriislön, di Spraaken fan't Fastlön en di Spraaken fan di Ailönen Söl, Föör, Aamrem en Heliglön.
Jürnruar
Senerligs aur Jürnruar
Di Planti heer fuul Vitamin C. Fan olterfuul Jürnruar-Bleeren ken em man Niirenstiiner fo. Dit kumt fan Kāliumhydrogeenoxalāt, hurfan senerlig Jungen en Oxalāt-Forgifting fo ken.
Luki uk jir
Des Bidrachen maaki fuar't miist Lir, wat niin Dochters sen. Di skriif di Saaken jir sa hen, üs di dit weet of hur'ling di dit ön en üđer Wiki lesen haa. Wan Di wat siir dö of üđers ek gans rocht es, sket Dü langsen en Dochter of Apoteeker fraagin.
Khmer Skraft
At Khmer skraft (üüb Khmer: អក្សរខ្មែរ âksâr khmêr) as en faan dön skraften, wat faan Inje ufleitet wurd. At skraft wurd brükt, am det Khmer Spriik tu skriiwen. Det hee 33 konsonanten, 24 wokaalen an 14 beganwokaalen.
Jil
Jil woort brükt, am hanel tu bedriiwen.
Histoore
Daalang hää bal arke lun sin aanj münt. Muar an muar lunen gung oober diartu auer, mä det salew münt tu betaalin. Uun a welthanel woort fööraal mä di US-Dooler, oober uk mä Euro an Schweizer Franken betaalet.
Ööwenem
Bürgermääster
2013-: Gisela Riemann (ÖWG)
Schottel-Propeler
SRP
Di Schottel SRP (Schottel-Röđerpropeler) waar ombi 1950 ütbraacht. Fuar lung Jaaren kür em diar dat Miist me maaki, man di Skeepen waar gurter en di Maskiinen fing muar Kraft. Des giar fuar masi Skeepen me en gurter Propelern tö forbeeteri, man en gurter Gondel jit jaa, dat en Skep uk diiper giar.
Kuben an Waadfögler
Aal a familin
Alcidae – Burhinidae – Charadriidae – Chionidae – Dromadidae – Glareolidae – Haematopodidae – Ibidorhynchidae – Jacanidae – Laridae – Pedionomidae – Pluvianellidae – Pluvianidae – Recurvirostridae – Rostratulidae – Scolopacidae – Stercorariidae – [ Sternidae ] – Thinocoridae – Turnicidae
Prowins Gelderlun
At Gelderlun (uk Geldern) as en prowins faan a Neederlunen mä't hoodstääd Arnheim.
ISO 3166-2:NA
Der aktuelle Landescode wurde im November 2014 zuletzt aktualisiert.
Elbasan (Regiuun)
Det Elbasan Regiuun (üüb Albaansk: Qarku i Elbasanit) as en regiuun uun Albaanien. At regiuun leit uun a maden faan't lun. Uun a nuurd leit det Dibër Regiuun, uun a uast Nuurd-Masedoonien, uun a süüduast det Korçë Regiuun, uun a süüdwaast det Berat Regiuun, uun a waast det Fier Regiuun an uun a nuurdwaast det Tirana Regiuun. Det hee 362.736 lidj (2001). At hoodsteed faan't regiuun as Elbasan.
Haradok (Distrikt)
Histoore
A distrikt wurd 17. Jüüle 1924 grünlaanjen. Faan 1924 tu 1930 wiar hi dial faan de Witsebsk Kreis. Do wurd a kreiser uun Witjruslun ufskaafet. Hi wurd 1938 dial faan det nei grünjlaanjen Witsebsk Prowins.
Chiayi (Lunkreis)
De Chiayi Lunkreis (üüb Schineesk: 嘉義縣 Jiayì Siàn/Jiāyì Xiàn, üüb Taiwaans: Ka-gī-koān, üüb Hakka: Kâ-ngi-yen) as en lunkreis faan’t Republiik Schiina. A lunkreis leit uun a süüdwaast faan't lun. Uun a nuurd leit de Yunlin Lunkreis, uun a nuurduast de Nantou Lunkreis, uun a süüduast Kaohsiung, uun a süüd Tainan an uun a waast at Formosastruat. Det hee 507.068 lidj (2018). At hoodsteed faan a lunkreis as Taibao.
Süüd-Atapaskisk spriaken
Diar hiar amanbi 6 spriaken tu, an 184.000 minsken snaake ian diarfaan üs mamenspriak.
Wochler
Wochler (Daucus) san amanbi 25 plaantenslacher faan det famile Apiaceae. Uun Madeleuroopa käänt am bluas det wil wochel an det guardwochel.
Rüm (Miat)
Bereegnang
Bispalen:
Qark
En qark woort regiaret faan en qark-riad, an diar sat aal a bürgermäästern faan a bashkias tuup, det san a gemeenen uun detdiar qark. Jo weele en föörmaan.
Düüsenknober
Iindialang
Diar san tau onerfamilin mä sowat 1100 slacher uun jodiar sköölen:
1999
1999 wiar det njüügen-an-neegentigst juar faan det 20. juarhunert. At juar begand mä’n Freidai uun de Gregoriaans kalender.
Litj Jürnruar
Di Litj Jürnruar (Rumex acetosella) jert tö di Famiilii Polygonaceae. Di gurteri Aart es di Jürnruar.
Rüchbleeden
Onerfamilin
Boraginoideae – Cordioideae – Ehretioideae – Heliotropioideae – Hydrophylloideae – Lennooideae – Namoideae – Wellstedioideae
Oosean
A oosean (faan („Okeanos“) as en betiaknag för a sian trinjam a eerd. En öödern nööm as "weltsia".
Saint-Pierre an Miquelon
Saint-Pierre an Miquelon as en bütjluns teritoorium faan Frankrik (Collectivité d’outre-mer, COM). Det letj skööl faan eilunen leit naibi Kanada, sowat 25 km süüdelk faan Neufundland. Diar lewe gud 6.000 minsken faan faskerei an fräämenferkiar. Hoodstääd as Saint-Pierre.
301
301 wiar det iarst juar faan't 4. juarhunert.
Amaryllisplaanten
Onerfamilin
Diar san trii onerfamilin mä 73 sköölen an amanbi 1600 plaantenslacher:
Seelter Trjoue
Jü Seelter Trjoue ("Saater Trou") wus en saaterfrasch tidschraft, wat twasche 1966 än 1972 bestöö. Dåt wus jü jarst tidschraft önj e saaterfrasche spräke. Eefter dåt et Lesebouk foar Seelterlound ai mör önjt blees oufpranted wörd, begånden Hermann Janssen än Pyt Kramer ma e Seelter Trjoue, Tidschrift foar alle Seelter.
Nann Peter Mungard
Leewent
Hi wiar di Faađer fan di Techter Jens Emil Mungard.
Aarber fuar di Friisk Spraak
Üs jung Gast heer Mungard üp sin Raisen masi sen en hok Spraaken liirt, diarmung wiar uk japansk. Sin Itüüs blef man di Friisk Kultuur en Spraak. Ön di Jaaren 1903 bit hentö 1913 sörigti hi fuar füf "Friesenfeste", hur Sölringer, Feringer en Aamringer Friisen töhopkām en snaki diaraur, wat em fuar di friisk Kultuur maaki kür. Hi saag al, dat em wat maaki skul, wan di diari ek dial gung skul.
Nann Mungard uur Iarenmeföliger fan di weestfriisk Spraak- en Literatuurselskep en di diar Lir sair höm, dat hi man en Uurterbok fuar Nuurđfriisk maaki skul. Nann Mungard hee di jerst Diil fan sin Uurterbok ön 1913 klaar, en hi hee diartö uk en Leesbok fuar Skuulen skrefen. Biiring Boker sen man ek üp Slach drukt en ütdönen uuren.
1995
1995 wiar det fiiw-an-neegentigst juar faan det 20. juarhunert.
Bouches-du-Rhône
At Département Bouches-du-Rhône ([], faan „müs faan a Rhône“) as en fransöösk département uun't regiuun Provence-Alpes-Côte d’Azur. Prefektuur as Marseille, onerprefektuuren san Aix-en-Provence, Arles an Istres.
Dibër (Regiuun)
Iindialing faan Ferwalting
At regiuun hee fjauer kreiser:
Portugal/fe
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't lun san:
Wraksem
Wraksem as en gemeen üüb Feer uun Nuurdfresklun (Schleswig-Holstian), diar wene amanbi 684 minsken.
Guadeloupe
Guadeloupe as en dial faan Frankrik an sodenang uk en dial faan a Europeesk Unioon. Tuup mä Martinique san't a Fransöösk Antilen.
Citrullus
Citrullus as en letj skööl faan plaantenslacher uun det famile faan a Kürbisplaanten (Cucurbitaceae).
Mashonaland West
Mashonaland West Prowins (of Waast Maschonalun Prowins) as en prowins uun de aafrikoons stoot Simbabwe. At prowins leit uun a nuurd faan’t lun. Uun a nuurduast leit Sambia, uun a uast lei det Mashonaland Central Prowins an Mashonaland East Prowins, uun a süüd an waast leit det Midlands Prowins an uun a nuurdwaast det Matabeleland North Prowins. Det hee 1.501.656 lidj (2012). At hoodsteed as Chinhoyi.
Traachter
En Traachter (lat: traiectorium) es en Giraat, fuar Wiitighairen of Polvern iin ön Faten of Borelern me litj Höölern tö fo, dat diar nönt üp Staal of Böört falt. Beeter Traachtern haa en litj Röör iin ön't Röör, dat di Lucht, wat üt dit Fat drükt uur, wech ken. Wan em Wiitighairen iin ön wat haa wel, hur dit Hol tö Sir weeget, da skel em en Traachter me en wuk Röör haa. Da giar dit wat diar iin skel, om di Huk.
Deenemark
Geograafii
Deenemark es ombi 43.000 km² gurt, en fan des Plaats es ombi di trērst Diil Ailönen. Diarfan sen 443 me Naamen nēmt (Hat jeft ön Deenemark 1419 Ailönen, wat ark aur 100 m² gurt sen).
Jünger Politik
Hauptstat fan Deenemark es Kopenhāgen, wat üp Seelön liit, en Ailön ön di Uastersee.
Gwich’in spriak
Mamenspriak
Gwich’in studententaalen uun a juaren 1987-1988 uun Alaska:
Semiitisk spriaken
Diar wiar en uast- an en waastsemiitisken twiig, man det uastsemiitisk (akkadisk) as ütjstürwen.
Tistel
Üs Tisteln sen Planten me Tuurnen, of üs Mungard sair "Proter" bikeent. Dit Uurt kumt fan indogermānsk Spraaken en jit sa fuul üs "spüt" of "et steekt".
Iarner
A Iarner of Aarner, oodler, jarn san grat gripfögler. Jo san oober nian order of famile faan fögler uun't süstemaatik faan a biologii.
Hüsmarke
Beskriiwang
Hüsmarkin san uk üs onerskraften brükt wurden, t.b. bi en kuupferdrach.
Gävle
Gävle as en stää önj jü histoorisch prowins Gästrikland, Sweeden. Jü stää heet 77.699 inboogere (2019). Gävle as hoodstää foon Gävleborgs län än jü Gävle Komuun.
Vlorë (Regiuun)
Det Vlorë Regiuun (üüb Albaansk: Qarku i Vlorës) as en regiuun uun Albaanien. At regiuun leit uun a süüdwaast faan't lun. Uun a nuurd leit det Fier Regiuun, uun a uast det Gjirokastër Regiuun, uun a süüd Grekenlun an uun a waast det Adriatisk Sia. Det hee 192.982 lidj (2001). At hoodsteed faan't regiuun as Vlorë.
Geografii
Det gratst eilun uun Albaanien, Sazan-Eilun, leit tu a uast faan't steed Vlorë. En skööl faan letj eilunen, dön Ksmail-Eilunen, lei uun a süüd faan't regiuun.
Pualem
Wat menst Dü?
Suspensjoon
Bispölen
Bispölen fan Suspensjoonen: En nü kumt't:
Pop- of Blinj-Neeten
Wat em me Blinjneeten maaket
Fuaral Fliigers fan Aluminium uur fuar't Miist neetet. Fuar't Auto uur ja of en tö nomen, man em mut diar ek olterfuul me maaki; dit Olermiist mut swaiset uur. Diartö kum Swaarhairen me di Spaningsreeg, diar ken Rest en Korosioon fan kum. Wan em swaisi wel, da ken em jens en Blek me Popneeten fastmaaki, bitö fastswaise en di Neet achterön weđer wechbööri. Sa heer em di Hunen frii, en diar es niin Gifaar, iin ön di Leechtböög tö lukin. Wan em me Aluminium of Aluminiumprofiili wat bech wel, diar sen Blinjneeten fan Aluminium fuar't Miist dit Beest wat em nem ken. Me Skiiwen diaröner ken em uk jens wat ön Könststof fast fo.
Buumkaater
Beskriiwang
Di wedenskapelk nööm „Sciurus“ komt faan ualgreks „skia“ (skaad) an „oura“ (stört).
Hauke Haien
Wat menst dü ?
Stial
Histoore
Al uun't 2. juardüüsen föör Krast haa a minsken iisen ferwerket, man jo küd noch nian stial maage. Iarst uun't 14. juarhunert as en wai fünjen wurden, am huuchoonker tu bauen mä huuger tempratuuren, so dat di uundial faan Köölstoof turag ging.
Uruguay
Indialang faan Ferwaltang
At lun hää 19 departmenten.
Hial taal
A natüürelk taalen san hial taalen, diar grater üs nol (poositiif) san. Ööder hial taalen san det nol (0) an a neegatiif hial taalen.
Nordrhin-Weestfåålen
Nordrhin-Weestfåålen as en bundeslönj foon Tjüschlönj. Et bundeslönj läit önjt weesten foont lönj. Et heet 17.932.651 manschne (2018). E hoodstää foont bundeslönj as Düsseldorf.
Siziilien
At regiuun as 25.703 km² grat an hää iinwenern (Stant: ). Hoodstääd an uk gratst stääd as Palermo. Ööder grat stääden san Catania, Messina an Syrakus.
Sääkshuk
En sääkshuk of hexagon [] (faan greks ἑξα, héxa, „sääks“ an γωνία, gonía, „winkel, huk“) hää sääks huker an sääks sidjen. Wan a sääks sidjen likelung san, het det sääkshuk liksidjag. Wan uk noch a sääks winkler likegrat san, het det likmiatag.
1957
1957 wiar det sööwen-an-föftigst juar faan det 20. juarhunert. At juar begand mä’n Teisdai uun de Gregoriaans kalender.
Andhra Pradesh
Andhra Pradesh (üüb Telugu: ఆంధ్ర ప్రదేశ్ Āndhra Pradēś [ˈɑːndʰrʌ prʌˈdeːɕ]) as en bundesstoot faan Inje. De bundesstoot hee 49.386.799 lidj (2011). At hoodsteed as Amaravati.
Kompleks taal
Kompleks taalen kön uun det furem apskrewen wurd. Diarbi san a an b reel taalen an \mathrm i det imagineer ianhaid.
Tuuptäälen
Det tuuptäälen faan tau kompleks taalen an  gongt so:
Pualmer
Pualmer (Arecaceae of uk Palmae) san ian faan tau familin uun det order faan a Pualemplaanten (Arecales). Tu det plaantenfamile tääl amanbi 2.600 slacher. Det ööder famile san a Dasypogonaceae.
Feer
Feer as en nuurdfresk eilun. At leit tesk Sal, Oomram, Lungnees an a feesteeg an as sowat 86 km2 grat. Üüb Feer wurt fering snaaket.
Taarpen üüb Feer
Feer hee aagetanj taarpen.
Hhohho (Regiuun)
Hhohho (üüb Swaasi: kaHhohho) as en regiuun faan Eswatini. At regiuun leit uun a nuurdwaast faan’t lun. Det hee 282.734 lidj (2007). At hoodsteed as Mbabane.
Lesebouk foar Seelterlound
Dåt Lesebouk foar Seelterlound wus en ra artiikle önj e bleese aw Saaterfrasch. Da artiikle san önj e iirnge 1953-1965 schraawen, dan fålie dåt tidschraft Seelter Trjoue.
Rochthuk
En Rochthuk as en sjauerhuk mä banenwinkler faan 90°.
Arunachal Pradesh
Indialing faan Ferwalting
A bundesstoot hee tau-an-twuntig distrikten.
Panama
Geografii
Dön tjiin gratst stääden uun't lun san:
Idaho
Geografii
E Rocky Mountains lade önj't norden än ååsten foon e diiljstoot.
Hän spriak
Bispalen
Mooseheide spriakwiis:
Europeesk Charta för a Regiunaal- an Manertaalspriaken
At Europeesk Charta för a Regiunaal- an Manertaalspriaken (Spriaken-Charta) as en ferdrach, diar di 5. September 1992 faan a Euroopariad uunnimen wurden as.
1904
1904 wiar det fjuard juar faan at 20. juarhunert. At juar wiar en skregeljuar an begand mä’n Freidai uun de Gregoriaans kalender an mä’n Tüürsdai uun de Juliaans kalender. 1904 wus dåt fiird iir foon dåt 20. iirhunert. Et iir beganed ma’n Fraidi önj di Gregoriåånsch Kaläner än ma’n Törsdi önj di Juliåånsch Kaläner.
Belgien/fe
Berger
De huuchst berig uun Belgien as de Botrange, wat uun a uast faan't lun leit.
1946
1946 wiar det seeks-an-fiartigst juar faan det 20. juarhunert. At juar begand mä’n Teisdai uun de Gregoriaans kalender.
Mooring
Wise
Mooring heet twäär wise: Ååstermooring önj Risem-Lonham än Weestermooring önj Naibel:
North Dakota
Stääse
Da tiin grutst stääse önj e diiljstoot san:
Nuurdgermaans spriaken
[[Datei:Lenguas nórdicas.PNG|thumb|Nuurdgermaans spriaken
Susquehanna River
Susquehanna River as en 715 km lungen struum uun't nuurduasten faan a Ferianagt Stooten.
Moshulu
Faan 1908 bit 1914 foor Wilhelm Heinrich Gerhard Tönissen faan Oomram det skap üs koptein.
Plateaux Department (Republiik Kongo)
Indialing faan Ferwalting
At department hee elwen distrikten:
Undine (Skep, 1931)
Technik
Di Sailen haa 420 m², wan niin Winj es, da ken em en Maskiin önsmit, diar 1937 bi di "Deutsche Werke Kiel" becht uuren es. Des Fjuurtsülinder-fjuurtakt-Skepsdiesel heer 88 kW of 120 PS. Di Undine ken ombi 70 Tenen Wecht me langs fo.
Kaska spriak
Spriakwiisen an Fulken
Fulken:
Liiger Kartlien
Det Liiger Kartlien Regiuun (üüb Georgisk: ქვემო ქართლის მხარე Kwemo Kartlis Mchare [kʰvɛmɔ kʰartʰlis mxarɛ]) as ian faan dön njüügen regiuunen faan Georgien. Uun a nuurd lei dön Baner Kartlien, Mts'cheta-Mtianeetien an Tiflis Regiuunen, uun a nuurduast leit det Kacheetien Regiuun, uun a süüduast Aserbaidschan, uun a süüd Armeenien an uun a waast det Samts'che-Dschawacheetien Regiuun. Det hee 423.986 lidj (2014). At hoodsteed faan’t regiuun as Rustawi.
Flugplaats Föör
Sent 2008 jeft et en direkti Fliiger hentö Söl. Diarfuar es en ual Propelermaskiin önerwai.
E Hoolme/go
Hoorninger Fräisch E Hoolme (aw Tjüsch: Ockholm, aw Dånsch: Okholm) äs en gemiine oun Gooshiird oun Noordfräischloun.
Penghu (Lunkreis)
Indialing faan Ferwalting
A lunkreis hee ian steed (市 shì) an fiiw lungemeenden (鄉 xiāng).
Chloroplast
1: Bütjer membraan
Apbau
Liküs mitochondrien haa chloroplasten en aanj DNS an uk aanj ribosoomen. Det cytoplasma banen uun het stroma. Troch det stroma ferluup thylakoid-membraanen. Jodiar membraanen lei auerenööder an son bonk het granum. Uun a membraanen as det green chlorophyll. Hat koon det energii faan't laacht apnem an saat det am tu ATP, ADP an phosphat. ATP woort brükt, am faan CO2 an weeder glucose tu maagin.
Westerland (Skep)
Histoorii
Ön di 20.Oktoober fan 2006 waar di Westerland hentö di Bligh Water Shipping Ltd. fan Fidschi forkoopet. Fuar di lüng Rais aur hoogi See (Kapverdisk Ailönen, Panamakanāl, Tahiti esf.) waar dat Skep ön Hüsem bi di Werev ombecht. Di Faart waareti 53 Daagen, en di "Westerland" kām ön di 23. Januwaari fan 2007 bi di Fidschi-Ailönen ön. Sent di Februwaari es jü diar twesken di gurtest Ailönen Viti Levu en Vanua Levu önerwai. Di Noom "Westerland" heer dat Skep bihölen. Ön di Aprilmuun fan 2008 drev di Westerland üp en Rif, man diar es ek olterfuul fan ön Steken gingen.
En des jit bitö
Category: Ropax / Passenger Type: car ferry / day passenger vessel, DWAT: 356, LOA x breath: 58,37 x 12,40 m, Draught: 2,50 m max., Build / country: 1971 Germany, rebuild 1988, Specific capacity: 546 passengers, 50 pass.crs or 6 trucks of 18 m. Capacity / DWCC: 546 passengers
Asking price: € 2,5 M Additional information: Vessel sailing in timeschedule Northsea, Classed and well maintained, Main engines renewed 1994 Vessel in perfect condition, delivery ex northsea ''
Fliigerhalen 25/28 (Söl)
Töhopfaating fan di Biskriiwing
Dat Amt fuar Teenkstairensjuts heer biskrewen, wat aur di Bechningen senerlig es, en hurom di ek ofrewen uur skel.
Galerii
Me Help fan di Bechningshof ön Weesterlön uur't möögelk en maaki beeter Skelter.
Germaanen
Fulken uun't 1. juarhunert
Jo het uk Uastsiagermaanen an haa üüb't Jütsk hualeweilun an uun't süüdelk Skandinaawien lewet. Jo san leederhen tu Däänsken, Sweedsken an Norweegern wurden. Enkelten tääl uk a Islunern diar noch mä tu. A Angeln an a Jüten lei sowat tesken a Nuurdgermaanen an a Nuurdsiagermaanen.
Fulkenwaanrang
Tu't tidj faan a fulkenwaanrang haa a Germaanen jo efter waasten an süüden briad maaget.
Sekani spriak
Ferwis efter bütjen
http://www.firstvoices.com/en/Kwadacha-Tsekene
Gat
Det wurd
Det wurd gat ment so föl üs hool. Hat komt uk uun speigat föör: Det as en hool uun a schans faan en skap, huar det auerkimen siaweeder weder "ütjspeid" woort.
Songpa (Steedkreis)
De Songpa Steedkreis (üüb Hangeul: 송파구, üüb Hanja: 松坡區 Songpa-gu) as een faan a steedkreiser uun Seoul, Süüdkorea. A steedkreis leit uun a süüduast faan't steed. Det hee 682.741 lidj (2019).
Austroneesk spriaken
Wurden uun ferglik
Uun detdiar tabel stun trataanj wurden, an hü jo üüb austroneesk spriaken üüb Taiwan, a Philippinen, a Mariaanen, uun Indonesien, Malaysia, Uast-Timor, Papua, Nei-Sialun, Hawaii, Madagaskar, Borneo an Tuvalu het:
Nei-Ingelun
Gratstääden
Uun Vermont an Maine jaft at ei sok grat stääden, jo gratsten diar san Burlington (Vermont) mä 42.500 iinwenern an Portland (Maine) mä 63.905.
Yangcheon (Steedkreis)
De Yangcheon Steedkreis (üüb Hangeul: 양천구, üüb Hanja: 陽川區 Yangcheon-gu) as een faan a steedkreiser uun Seoul, Süüdkorea. A steedkreis leit uun a waast faan't steed. Det hee 462.285 lidj (2019).
Alastair Walker/sö
Dr. Alastair Walker (* 1949) es en Weetenskapsman fuar friiski Filologii. Hi waar ön't Foriinigt Köningsrik beren. Sin Bruarwenig fair Walker bi di Uniwersiteet fan Kiil.
Madeira
Wat menst dü?
Süüd-Slavey spriak
Spriakwiisen
Süüd-Slavey spriakwiisen :
Huarem (slach)
At (Müs-)Huarem, waasel (Mustela nivales) as en ruuwdiart (Carnivora) uun det famile faan a Huarmer an Elken (Mustelidae). Mä huarem as miast at müshuarem mend. Nai mä't müshuarem san uk at hermeliin (Mustela erminea), at nerts (Mustela lutreola) an at elk (Mustela putorius).
Kongo (struum)
Ööders wat
A struum Kongo dialt a tau slacher faan a Sjimpansen faan enööder uf: Lachts (süüdelk) lewet a Bonobo, an rochts (nuurdelk) lewet a eegentelk Sjimpans.
Ratscha-Letschchumi an Liiger Swaneetien
Det süüd-uastelk dial faan Ratscha-Letschchumi an Liiger Swaneetien as dial faan Süüdoseetien. Det regiuun hee ham 1990 faan Georgien ufspleden an schocht ham salew üs suwereenen stoot.
Thai skraft
At Thai skraft (üüb Thai: อักษรไทย []) as en faan dön skraften, wat faan Inje ufleitet wurd. At skraft wurd brükt, am det Thai Spriik tu skriiwen.
Elken
Slacher
At jaft man trii slacher:
Malwenplaanten
Onerfamilin
Bombacoideae – Brownlowioideae – Byttnerioideae – Dombeyoideae – Grewioideae – Helicteroideae – Malvoideae – Sterculioideae – Tilioideae
Olsztyn
Histoore
Föör 1945 wiar't steed dial faan Uastpreussen.
Cola
Wat diar banen as
Cola woort fööraal faan't kolanöd maaget, diar as föl kofein uun. An do kem diar bleeden faan't ruadholt (Erythroxylum) tu. Sant 1902 woort ei muar di cocastrük (Erythroxylum coca) brükt, auer diar kokain uun as. Oober uk ööder Erythroxylum-slacher hual föl kofein.
Peruu
Iindialang faan Ferwaltang
At lun hää fiiw-an-twuntig departmenten.
Regiuun Madeira
Iindialang
Madeira hää 11 lunkreiser (üüb Portugiisk: concelhos of municípios):
BES-Eilunen
A BES-Eilunen of uk aparte gemeenen (holuns: bijzondere gemeenten) san trii eilunen uun a Kariibik, diar iartidjs tu a Neederluns Antilen hiard. Det san Bonaire, Sint Eustatius an Saaba. Jo wurd uk Kariibisk Neederlun (holuns: Caribisch Nederland) näämd.
Pelwerem
Pelwerem as en eilun an tuup mä Söderuug an Süüdfaal en gemeen uun Nuurdfresklun.
Flugplaats Hüsem-Schweesing
Bidreft
Di Bidriiwer es di "Flughafen Husum GmbH & Co. KG". Diartö jert di Stat Hüsem di "Hüsemer Wertskepsselskap" en hok üđer Gisjeftslir.
Nordfrasch
Noome
Önj e ünlike dialäkte jeeft et ünlike noome for di nordfrasche spräke. Da Hålifrasche seede "freesk", da Mooringer seede "frasch" än aw Fäär seede da manschne "fresk". Mååst brüke da manschne aw da ailönje sölring, fering, öömrang unti halunder, wan jare äine spräke miinjd as.
Spräkewise
Döör da unerschiise twasche da spräkewise brükden da Nordfrasche oofting plååttjüsch am maenouder tu snååken. Aw e fååstewål wjarn da unerschiise ai sü grut, ouers uk deer wus plååttjüsch di kommunikasjoonsspräke. Plååttjüsch wårt diling mååst foon da üülje manschne brükd, da junge manschne brüke mååst huuchtjüsch.
Unerschiisinge
Hü hu foon da spräkewise ham ferhüülje, koon huum siinj önj e tabäle bai Friiske spräke. Heer jeeft et nuch hu apårtie unerschiisinge:
Histoori
En ouder probleem for da nordfrasche ambisjone wus dåt striderai twasche di Foriining for nationale Friiske än di Nordfriesischer Verein. Di strid wus eeftern Jarst Wråålskrich önjfångd än döör di Tweed Wråålskrich wus jü situasjoon ai feranerd. Jarst önjt iir 1965 wörd dåt Nordfriisk Instituut apruchtet, weer da biise organisasjoone tuhuupe årbeden. Wat dåt frasch unerrucht önjgungt, wus dåt ättern Tweed Wråålskrich jarst sani, dåt weer apbagen foont lönj än da flüchtlenge ütj e ååstgebiite wjarn jarst nüsi. Duch wörd 1947 önjt unerrucht foon Slaswik-Holstiinj nordfrasch as woolfeek tulätj. Jarst önj e füftiger iirnge wus dåt nordfrasche, forålem aw da ailönje, as schöljfeek infjard.
Standardspräke
Da unerschiise foon e nordfrasche lüde as amenbai dåtseelwe as jü önjtål foon seelterfrasche lüde. Man jü ruchtschriwing heet dahiire lüde ouernümen üt dåt tjüsche än dånsche. Üt dåt tjüsche kaame da bökstääwinge ä, ö än ü än üt dåt dånschekamt di bökstää å.
Ingelun/ha
Ingelun es en Lun uun ’e Nürwes fan Euroopa. Deät Lun hat 53.493.729 Iinwuuners (2012). De Hoadstad es London.
Eetjsüren
Eetj
Eetj (lat. Acetum) smääkt sür an woort üs gewürts brükt, of am iidj linger aptuwaarin.
Ingolstadt
Ingolstadt as en krisfri stää önj dåt tjüsch bundeslönj Bayern. Jü stää heet 136.952 inboogere (2020).
Laspuateten
Auerklasen an Klasen
† Trilobiten (Trilobita)
Weestfrasch
Dialäkte
Aw weestfrasch jeeft et oocht dialäkte. Dåt Noardhoeksk, Klaaifrysk, Wâldfrysk unti Súdwesthoeksk san da grutste dialäkte. Da snååkere foon daheere fjouer dialäkte koone jam gödj ferstönje. Deerbai is dåt Noardhoeksk en ouergungsdialäkt twasche Klaaifrysk unti Wâldfrysk. Foont Noardhoeksk wårt oofting säid, dåt is en sliik foont Klaaifrysk. Da dialäkte Skylgersk, Aastersk, Hylpersk unti Skiermûntseagersk san da fjouer latj dialäkte. Da fjouer dialäkte wårde ai foon mör as 1.000 manschne snååked. Döör di isoliirte lååge san dåt rucht apårtie dialäkte un daheere dialäkte wike dåt mååst foont huuchweestfrasche ouf.
Standardfrasch
Önjt frasch alfabeet wårde da bökstääwinge "q" än "x" bloot in persoonsnoomen, önj e schraftspräke wårde daheere bökstääwinge ai schraawen. Tubai wårt di bökstää "y" as ne Fariante fon "i" as en wariånt foon "i" brükt, än wårt önjt uurdebök uk so alfabetisiirt, südänji as tu baispal dåt uurd "ympulsyf" önjt uurdebök uner di bökstää tu finen. Di bökstää "c" wårt önj e weestfrasche schraftspräke åliine önj e bökstääwingekombinasjoon "ch" brükt. Da bökstääwinge "v", "z" un "ch" wårde uler bait uurdbegin schraawen än di bökstää "g" wårt uler bait uurdiinje schraawen. Huum köö jü weestfrasche schraftspräke iinjfåch foon oudere spräken ütenouderhüülje döör da diakritische tiikne ("â", "ê", "ô", "û" un "ú").
Muunjonken
En muunjonken of muun-eklips (faan greks: ἔκλειψις ékleipsis = auerloogrin) komt föör, wan di muun faan a eerd dialwiis of hialandaal ferdekt woort, an di muun nian sanlaacht uffeit.
Olersem
Histoore
Sant 2007 hiart Olersem tu det nei-grünjlaanjen Amt Feer-Oomrem.
Biardenwaaler
Biardenwaaler (Mysticeti) san ian faan tau onerordern faan a Waaler (Cetacea). Det ööder onerorder san a Tuswaaler (Odontoceti).
Molise
Spriaken
Bütj Itajeensk woort uun Molise uk Molisaans (Molisano) snaaket. Det as nai mä't Neapolitaans spriak. An uun trii saarpen woort uk Moliseslaawisk snaaket.
Conakry (Steed)
Conakry as en steed uun de aafrikoons stoot Guinea. At steed as at hoodsteed an det gratst steed faan't lun. Det leit uun a waast faan't lun. Det hee 1.660.973 lidj (2014).
Insel Amrum (Skep, 1970)
Di Insel Amrum es en Föriskep fan di Nii Pelworemer Dampskepfaarts-GmbH. Jü faart twesken Strucklahnungshörn üp Nuurđströn en Tammensiel üp Pelworem.
Itoalien
Histoori
Itoalien wear en Könnungrik fan 1860 tu 1946. 1866 wür Veneedig Deel fan deät Lun en 1870 Room.
Biisam
At Biisam (Ondatra zibethicus) as en gnaudiart. Am sait diar uk biisamroot tu, man hat hää niks mä rooten tu dun. At biisam hiart tu at famile faan a wretern (Cricetidae).
Região de Lisboa
thumb|200px|Região de Lisboa
Tahiti
Tahiti, ööder ual nöömer san King George Island, Isla de Amat of Sagittaria, as en eilun uun a Süüdpasiifik an hiart tu Fransöösk Polyneesien Hat as 1.042 km² grat an diar wene 186.909 minsken.
Weelendraier
Flexfix
Forskelige Wainern uur me en Systeem önböören, diar em üttii ken, om diar sin Weelen üp tö stel. Des Systeem jit Flexfix. Des Systeem jeft et bluat fan Opel, en di haa diar uk en Patent üp. Wan em dit Auto me Flexfix bistelt, da ken em niin Önhingerkupling muar ön dit Auto haa.
Luki uk jir
<!--
Sicherheit
Besonders hohe Belastungen treten beim plötzlichen Ausweichen und starkem Abbremsen auf. Angepasste Geschwindigkeit und ein vorausschauender Fahrstil helfen derartige Situationen zu vermeiden. Auch werden ein Stopp kurz nach Fahrtbeginn und weitere regelmäßige Kontrollen der Ladung während der Reise empfohlen.
Einzelnachweise
-->
Jakobskrüskrüüs
Bedüüdang
Det krüüs woort goorei hal sen, auer diar Pyrrolizidinalkaloiden uun san. Wan hingster an beesten det mä't fooder freed, kön jo kraank wurd an uk sterew. Sjep an siigen kön det beeder uf.
Walvis Bocht
Walvis Bocht as en bocht faan't Atlantik bi a eeg faan Namiibia. Bi't bocht leit det steed Walvis Bay.
Takakia
Takakia as di nööm faan tau slacher möösk uun Aasien, an jo maage alian det onerufdialang Takakiophytina ütj.
Insekten
5. Braanj
9. Brast (maden)
22. Klau
31. Hoodknoot
Liwermöösk
Liwermöösk (Marchantiophyta) as ian faan trii ufdialangen möösk (Bryophytes).
Kaneel
Det wurd
Det wurd komt woorskiinelk faan't fransöösk "canelle" (lat. canella), det ment so föl üs "letj röör". Kaneel woort miast üs piipkaneel ferkääft, dü könst det oober uk grünjen üs polwer fu.
Teenkstairen Muasem
Di Teenkstairen ön Muasem üp Söl staan ön di Listi fan di Teenkstairen ön di Gimiindi Söl. Luki uk öner Teenkstairen (Gimiindi Söl).
Kandi (Steed uun Beniin)
Geografii
At steed wurt iin uun trii arrondissementen diald: Kandi I, Kandi II, Kandi III.
Hormoon
En hormoon as en biocheemisk materiool, diar faan aparte selen maaget woort an faan diar iin uun a kreisluup komt. Hat suragt diarför, dat wichtag reaksioonen uun't lif uun a gang kem. Det wurd komt faan hormān = uundriiw, uun a gang fu.
2013
2013 wiar det tretanjst juar faan at 21. juarhunert. At juar begand mä’n Teisdai. 2013 wus dåt tratäinst iir foon dåt 21. iirhunert. Et iir beganed ma’n Täisdi. 2013 wiar dit trötainst Jaar fan dit 21. Jaarhön’ert. Dit Jaar bigent me en Tiisdai.
Årnfjål/mo
Geografii
Di Arlau Struum bilet e nordgränse foon e gemiine.
Söl'ring Foriining
Reeren
Hat jeft iin ön di Foriining forskeligi Reeren, diar bisnaki en bislüt, hur'ling di Aarber fan di Foriining omset uur skel.
Histoorie fan di Foriining
So wollen wir in einem Sylter Heimatsmuseum sammeln und fest halten, was von des Landes Geschichte und Gesittung erzählt und ein Bild des alten charaktervollen Sylt bietet. In der Gestalt eines altsylter Hauses soll es vor uns stehen.
San Andres an Providencia
San Andres an Providencia as en prowins uun Kolumbien an uk en skööl faan eilunen uun't Kariibisk Sia. Diartu hiar San Andres, Providencia an Santa Catalina.
Frankrik/hf
Stäänge
De tiin grotste stäänge öön't löön sän:
Strun (küst)
En strun as en flaaken küstenstrimel, diar suutjis tu at sia uffäält.
1607
1607 wiar det sööwenst juar faan det 17. juarhunert.
Robert Schumann
Leewent
Uun't ääler faan twaalew juar skreew hi sin iarst kompositschuunen, Salem 150 an't Uwertüür mä Koor. Hi skreew uk staken, reedin an artikeln.
Waastfresk Eilunen
thumb|250px| A Waastfresk Eilunen mä [[sunbeenker an ünbewenet eilunen: 1. Noorderhaaks 2. Richel 3. Griend 4. Rif 5. Engelsmanplaat 6. Simonszand 7. Rottumerplaat 8. Rottumeroog an Zuiderduintjes ]]
Eike Frese
Jü snaket Söl'ring fan höör Jungenstir ön.
Me Hart, Haur en Hun
Fuar höör Aarber heer jü masi Leedjis aurset en öner di Uurter en "Ain Lünskreft" maaket, dat uk Aalern, diar bluat dütsk lees ken, di Söl'ring Aurseetingen mesjung gen. Jü heer di Saamling "Me Hart, Haur en Hun" neemt. Sent 2012 es Eike Frese ek muar bi di Friisenjungensguart, man höör Saamling es diar blefen. Bi di Aarber me di Jungens-Daansiker fan di Söl'ring Foriining uur uk Söl'ring sjungen, en diarfuar uur nü en Diil diarfan digitāl āpaarbert, aurdat di Fuarlaagen fuar't Miist me di Skriifmaskiin en uk aaftinoch söner Nooten maaket sen.
Kanaarisk Eilunen
Eilunen
An do san diar noch enkelt letj ünbewenet eilunen: Anaga, Salmor an Garachico.
Ferwaltang
Tu det autonoom gemianskap faan a Kanaaren hiar tau prowinsen:
Cibitoke (Prowins)
Indialing faan Ferwalting
At prowins hee seeks komuunen.
Fering dracht
Beskriiwing
Det suart, fjauerhuket braanjnöösduk wurt so konstfol trinj am't hood bünjen, det auer a braanj de raam, huar en ruusenmönster üübseid as, tu sen komt. Bi a sidjen faan't braanjnöösduk hinge franjin deel. Bi befreid wüfen wurd beeft üüb't hiar noch en letj ruad duk mä suart parler üüb feeststeecht.
Wyker Dampskeepen-Reederii Föör-Aamrem
Jer Tiren
Di Bidüüting üs Forkiirsmerel en Forsöriger fan di Ailönen Föör en Aamrem bigenti me di jest Smeelspöör-Baan fan Naibel naa Daagibel laangsem tö wuksi. Wan des Baan üp Normālspöör ütbecht waar (1924/25), giar dit förter. Dit jest Skep, wat uk Wainer menem kür, wiar di Nordfriesland fan 1927. Ön't Jaar 1932 waar 32 Autos menomen. Em skel höm dit man uk ek sa iinfach fuarstel, hur'ling tö des Tir üp Skep köört waar.
Trinjom di Taust Wārelkrich
Di Natsonālsotsjalisten her ön di dörtiger Jaaren fuar en bech Demi hentö di nuurđfriisk Ailönen, aurdat ja taacht, dat ja des fuar jaar Militeer brük kür. Diarfan es man nönt uuren, aurdat di taust Wārelkrich ütbreek. Wan dit slaaget her, wiar't me di W.D.R. bal fuarbi wesen. Ön di Krich waar uk Skeepen bisjoten. Üs di "Kapitäne Christiansen" raaket waar (1944), blef 11 Mensken duar. Eeđer di Krich kām masi Liren fan't Fastlön me Skep hentö Föör,dit green Buernailön, om diar wat tö iit tö fo. Eeđer 1948 en di Reform fan't Jil waar di Tiren weđer wat lechter.
Amrumbank (Skep)
Amrumbank jit dit nii (2011) Seeteekenskep fan't Weeter- en Skepfaarts-Amt (WSA) ön Töning. Dit Skep liit ön Witdün üp Aamrem. Fuarof waar di Aarber me di Johann Georg Repsold maaket.
Wyker Dampskeepen-Reederii Föör-Aamrem
"Insel Amrum" - Dit leest Eetfiarel langs di Priili
Jü waar bi di W.D.R. fuaral brükt, wan dit Weeter ek hoog inoch wiar (Jü giar bluat 1,46 Meeters diip), wan gifiarelk Kraam faart uur maast, wan't me di Plaats jens knap waar. Diar heer jü masi Helpsfaarten maaket.
Amrumbank (Skep)
Āpgaaven
En Seeteekenskep bringt Seeteeken üs Boojen en Tenen üt üp See, dat di Skepskoptaini weet, hur ja faar ken. Wan dit Faarweeter höm foranert, da skel di Seeteken omset uur, en des uur uk fan Skeepen üs di Amrumbank maaket, sa üs me ditdiar Skep uk eeđerluket uur, dat di Teeken ek ön Steken sen of gung. Füürtornen üp Lön' hiir uk tö di Seeteeken, man diarme haa di Seetekenskeepen nönt tö dön.
Wyker Dampskeepen-Reederii Föör-Aamrem
"Insel Amrum" - Dit leest Eetfiarel langs di Priili
Dit Skep waar 2017 naa Skandināvien forkoopet en es sent Marts 2019 ek muar ön Gang wesen.
En ual Video fan Super 8-Film
Fuul Formaak!
Atlantique Department (Beniin)
Det Atlantique Department (üüb Fraansöösk: Département de l’Atlantique) as en department uun de aafrikoons stoot Beniin. At department leit uun a süüd faan’t lun. Uun a nuurd leit det Zou Department, uun a uast det Ouémé Department, uun a süüduast det Littoral Department, uun a süüd det Atlantisk Ootseaan, uun a süüdwaast det Mono Department an uun a nuurdwaast det Couffo Department. Det hee 1.398.229 lidj (2013). At hoodsteed faan't department as Ouidah.
2015
2015 wiar det füftanjst juar faan at 21. juarhunert. At juar begand mä’n Tüürsdai. 2015 wus dåt füftäinst iir foon dåt 21. iirhunert. Et iir beganed ma’n Törsdi. 2015 wiar dit fiftainst Jaar fan dit 21. Jaarhön’ert. Dit Jaar bigent me en Türsdai.
Internasjonool Rümstasjoon
Jü Internasjonool Rümstasjoon unti ISS (aingelsch: International Space Station) is en rümstasjoon trinam jü jard.
Feriind Stoote foon Ameerika
Geografii
Da Feriind Stoote as dåt fiird grutst lönj aw e wråål eefter China, Ruslönj än Kanada.
At lönj heet trii diile: da contiguous of conterminous („et diilj, wat tuhuupe hungt“) Feriind Stoote (uk the lower forty-eight hätjen), Alaska än Hawaii. Puerto Rico önj e Kariibik än da United States Minor Outlying Islands än Guam önj e Pasiifik hiire uk tu't lönj.
ISO 3166-2:AF
1uk Dschuzdschan
Kort-Düüsi
Fan di Kortdüüsi giar mener fan di Kraft, wat di Propeler iin ön't Weeter bringt, forleesen, en di Stroom fan di Weetermasi ön di Rochting, hur em di haa wel, uur beeter. Diarfan kumt en Forbeeetering fan di Kraft-Omseting, hurfan en Skep muar Toch fo. Di Eeđerstroom, dit es dit, wat achtern fan't Skep me't Weeter pasiaret, uur ruuiger, en dit es gur fuar di Kanten fan Stroomern. Ja uur mener öngrepen fan di Woogen, wat dit Skep maaket.
Kayanza (Prowins)
Det Kayanza Prowins (üüb Rundi: iProvense ya Kayanza, üüb Fraansöösk: La Province de Kayanza) as en prowins uun de aafrikoons stoot Burundi. At prowins leit uun a nuurdwaast faan't lun. Det hee 586.096 lidj (2008). At hoodsteed as Kayanza.
Maike Ossenbrüggen
Hur'ling jü me höör Sterewin omging
Sa ken em sii, dat jü uk höör leest Wai sa gingen es üs em dit langsen fan höör keent heer: Me Respekt fuar di Āpgaav, man āprocht.
Iin ön't Bleer fan di 20. Januwaari 2014
Weder es en Mensk fan üüs gingen, wat wü jaa fan jung of keen en dit wiar Maike Ossenbrüggen, bēren Andersen. Wü Sölring en uk en gurt Diil Freemern keen höör rocht sa gur.
Pharisäer (Religioon)
Pharisäers en Kristendom
Dat Nii Testament es ön di taust Hualev fan't jerst en ön di jerst Hualev fan't taust Jaarhönert skrefen uuren. Diarbenen es fan Pharisäers tö lees, wat töögen Jesus fan Nazareth aarberi. Fuaral sen di man sin wichtigst Diskusioonspartners. Hat jeft Lir wat finj, dat diar olter hart sair uur, dat di Pharisäers bluat fan büten lukit haa, en dat dit diari üs Heuchelei olter kuurt töhopbraacht uur. Des Lir sii, dat diarfan en Brükdom fan "Antijudaismus" kemen es, hurfan dit kām, dat dit en Skempuurt uur, hurfan di Drink ja noch uk sin Naam heer.
Gaza (Prowins)
Befölkring
At wiar folksteelingen uun 2017, 2007, 1997 an 1980. Efter't folksteeling faan 2007, wiar 552.249 faan a lidj uun't prowins karmen an 684.035 wüfhööd.
Kastanjin
Wat menst dü?
Porto Santo
Porto Santo as uk en lunkreis faan Portugal. (luke widjer oner)
Eerdööle
Uun eerdööle steget föl energii, an diar woort struum mä maaget an bal arke auto of lastwaanj keert diar mä. Man uk am plastik tu maagin, as eerdööle wäärsfol.
Gnetales
Süstemaatik
Diar san trii familin mä amanbi 70 slacher:
Kirundo (Prowins)
Det Kirundo Prowins (üüb Rundi: iProvense ya Kirundo, üüb Fraansöösk: La Province de Kirundo) as en prowins uun de aafrikoons stoot Burundi. At prowins leit uun a nuurd faan't lun. Det hee 636.298 lidj (2008). At hoodsteed as Kirundo.
1618
1618 wiar det aagetanjst juar faan det 17. juarhunert.
ISO 3166-2:IR
Im zweiten Newsletter (ISO 3166-2:2002-05-21) der ISO wurden zwei neue Provinzen aufgenommen, sowie die Namen zweier Provinzen korrigiert.
Ferian Jordsand
Huar di ferian werket
2. Auer juaren wiar di ferian uk uun a gang
Chloroplastida
Chloroplastida of Viridiplantae san en skööl faan eukarioten, diar photosynthese bedriiw. Det san a green algen an a eegentelk plaanten.
Echt Kastanjin
Hingstkastanjin (Aesculus) like a kastanjebuumer an hör früchten, san diar oober ei nai mä.
Santa Clara (eilun)
Santa Clara as en eilun uun a bocht faan La Concha nai bi San Sebastian (baskisk: Donostia) uun't Baskenlun.
Cloppenburg (Lunkreis)
Iindialing faan Ferwalting
A lunkreis hee tretanj gemeenden:
Dhaka (Diwisioon)
Det Dhaka Diwisioon (üüb Bengaals: ঢাকা বিভাগ Ḍhākā Bibhāg [ˈɖʱaka ˈbibʱag]) as ian faan dön aacht diwisioonen faan Bangladesch. At diwisioon leit uun a maden faan't lun. Det hee 36.433.505 lidj (2011). At hoodsteed faan’t diwisioon as Dhaka.
Geologii
Algemian geologii
Det algemian geologii befaadet ham mä a krääften, diar mä det materiol faan a eerd amgung. Diar san fööraal trii ünlik waier, amdat materiol tu stianang woort, an diaram jaft at Krääften kön faan bütjen kem, do het jo exogen. Of jo kem faan banen uun a eerd, do het jo endogen.
Waasterhiird
At Waasterhiird wiar en könangriksenklave. Trinjam lai det Hertoochdoom Schleswig mä't Ribe Amt an Tønder Amt.
Oon
Föörkemen
Oonlun jaft at uun arke weltdial, huar at sia suutjis tu't lun uunsticht. Uun a troopen waaks diar mangroowen.
Natüür
Üüb't oon kön bluat sok diarten an plaanten lewe, diar saaltweeder ferdreeg kön. Uun üüs breetjin fanjt'am diar rosken, rölken an oongäärs, an a soongreewlang.
Föriskep
Konventsjonel
Di N.P.D.G. heer ialer Skeepen, wat koventsjonel faar, en sa es dit uk me di Haligföri.
Wat iinfacher uuren es
Bi di ual Sölring Föriskeepen wiar di Trapenhüüser ön di Meren, sa dat di Wainer trinjom des stönen, ön tau Reegen, lefts en rochts.
Forheneringsmerel
Pearl-Index
Di Sekerhair fan di miist Skeken es man bluat sa gur üüs em jam nütet.
Hormooneli Skeken
Töhopstelti Pilen haa en Östrogeen en en Gestageen ön höm. Bi di deling fuar't Miist iinseetet Mikropil uur bi binai ali ön di Market tö Reer stuunte Präparaati Ethinylestradiol üüs Östrogeen brükt.
Di Hormoonmeeting, Temperatuurskek, Billings-Skek en di kombinierte symptotermaali Skek ken fan Forhenerings-Rekenmaskiinen stöten uuren.
Di Pil diareeđer es fuar di Nuarfal-Kontrazeptjoon pasent, fuar di Fal, dat di Bisliip söner Sjuts ütföört uuren es, man niin Jungen welkemen es. Di Waarskiinelkhair fan dit Üp-Wai-Wiisen uur safuul minerer, wan di Pil diareeđer jerer achter di Bisliip söner Sjuts nemen uur. Dit Wirkingsprinsiip fan di Pil diareeđer es di Forhenering fan di Aisprüng. Mesken es diar uk en Iinneestiforhenring. Fuaral ön Nuarfalen me di Wirkingstof Levonorgestrel es dit bi adipösi Wüfhaur ek sa gur.
Aur di Pharmakoepidemiologii bi di Forwening fan Forheneringsmerel jeft et fuar Dütsklön Stuudiien. Dānen dö seeker Beskiir aur Soziodemographie, Multimedikation, Morbidität, en fuul fisioloogische Daaten üs z. B. Blutdruck, Lipidstatus, Blutzucker en sa förter fuar Brüker fan hormoneli Kontrazeptiiwa. Alhüwel hormoneli Kontrazeptiiwa di miist häufigsten brükti Hiilmereler ön di hiili Warel sen, sen diar man bluat pharmakoepidemiologische Stuudijen, wat Sekundärdaten fan komertieli Daatensaamlingen of Daaten fan Kohortenstudien fuar Fraagen fan di sekeri Fuarwening fan di forskeligi Präparaati.
Keemisk Skeken
Spermiziidi sen diar üüs Sualwen, Geeli, litj Tapen, Sküüm of Sprays. Di miist Präparaati sen maaket fan di Wirkstof Nonoxynol-9, selten uk fan Molksäure-, Boorsäure- of Salicylsäure. Spermiziide uur fuarof fan di Bisliip iin ön di Skaam dönen en wirki, aurdat jü Spermien duar maaki of jer Biweegelkhair foringeri.
Wan em bluat Spermiziidi brükt es dit ek sa seker, man tohop me mechanisk Forheneringsmerel uur di Sekerher beeter.
Malayo-polyneesk spriaken
Malayo-polyneesk spriaken san föör formosiansk spriaken det gratst skööl faan austroneesk spriaken. Diar hiar 1100 spriaken mä 300 miljuun spreegern tu.
Khulna (Diwisioon)
Det Khulna Diwisioon (üüb Bengaals: খুলনা বিভাগ Khulnā Bibhāg [ˈkʰulna ˈbibʱag]) as ian faan dön aacht diwisioonen faan Bangladesch. At diwisioon leit uun a süüdwaast faan't lun. Det hee 15.687.759 lidj (2011). At hoodsteed faan’t diwisioon as Khulna.
Flensborig
Flensborig es en kraisfrii Stat ön Sleeswig-Holstiin me knap 90.000 Iinuunern.
Histoorie
Di Noom skel fan Flemmings Borig kum.
Fering spriik
Fering as det nuurdfresk spriik faan't eilun Feer (2a), an liket at öömring (2b) auer a miaten. Fering an öömring hiar tu a eilunsfresk spriikwiisen uun Nuurdfresklun.
680
Bejewenhaiden
unbekäänd dootem
Eerdtidjääler
En eerdtidjääler as en tidjrüm uun't leewent faan a eerd. Hat skal sowat 4.600.000.000 (= 4,6 miljaarden) juar ual wees. Diar befaadet ham det geologii mä.
Åmt Madel-Nordfraschlönj
Histoori
Et åmt wörd di 1. önj e Gjarsmoune 2008 foont Åmt Bräist-Lönj, et Åmt Stolbärj än jü åmtsfri stää Bräist mååged. Sunt e began foont åmt wårt dåt önj en ferwåltingsgemiinschap ma jü åmtsfri gemiine Reußenkuuge ferwålted.
Rumonge (Prowins)
Histoore
At prowins wurd 2015 grünjlaanjen.
Ouémé Department
Indialing faan Ferwalting
At department hee njüügen komuunen.
Histoore
1999 wurd at nuurddial faan't department det Plateau Department.
Bousbel/mo
Histoori
Boousbel wörd 1502 for di jarste keer nååmd. Di 1. önj e Ismoune 2008 wörd e gemiine diilj foont Åmt Söödtuner.
Weeder
Uun a natüür
Det miast weeder üüb a eerd as saaltweeder. Det miast swetweeder as freesen, an det miast luupen weeder as uun sian.
Frankrik/fe
Geograafisk Laag
Frankrik uun Euroopa (at feestlun, Korsika an letj eilunen, wat diaram lei) leit för’t miast twesken 51° an 41° (faan a nuurd tu a süüd) an 5° an 9° (faan a waast tu a uast). At lun as amanbi tausis grater üüs Tjiisklun. Det as det traadgratst lun uun Euroopa.
At lun dialt grensen mä aacht lunen. Det lingst grens (646 km) faan't lun wurt mä Spanje an det kurtst (6 km) mä Monako diald. At lun dialt uk en 556 km lung grens mä Belgien, en 525 km lung mä a Sweits, en 476 lung mä Itaalien, en 418 km lung mä Tjiisklun, en 69 km lung mä Luksemborig an en 55 km lung mä Andora. A eeg faan Frankrik as 3427 km lung.
Struumer
De lingst struum ban’t lun as de Loire, wat iin uun't Atlantik leept.
Iindialing faan Ferwalting
Guadeloupe (hoodsteed: Basse-Terre), Fransöösk Guayana (üüb Fraansöösk: Guyane; hoodsteed: Cayenne), Réunion (hoodsteed: Saint-Denis), Martinique (hoodsteed: Fort-de-France) an Mayotte (hoodsteed: Mamoudzou) san auersiaregiuunen.
Sleeswig-Holstiin
Sleeswig-Holstiin (platdütsk Sleswig-Holsteen, deensk Slesvig-Holsten, kuurt uk SH) es dit nuurđerst Bundeslön fan Dütsklön. Hat liit twesken Weest- en Uastsee, di Hauptstat es Kiil, sent dit Lön ön die 23. August 1946 grünjliar uuren es. Ön di Nuurđen liit Deenemark, ön di Süđern lair di Bundslönen Hamborig en Neđersaksen, en süđuasterfuar liit Mecklenborig-Fuarpomern.
Axel Prahl
Leewent
Axel Prahl es töhop me sin Brüđer ön Neustadt/Holstiin āpwukset. Sin Mooder wiar Forkooper, sin Faađer wiar bi't Aarbersamt.
Phycodurus eques
Phycodurus eques as en Bianfask (Osteichthyes) uun't famile faan a Sianäädler (Syngnathidae) an di iansagst slach uun't skööl Phycodurus. Hi lewet fööraal uun Süüd- an Waastaustraalien. Di fask as nai mä Siahingster an Siadraager.
Hawaiiaansk
At Hawaiiaans(k) (aanj nööm: ʻŌlelo Hawaiʻi) as det spriak faan a polyneesk iinwenern üüb a Hawaiieilunen. Hawaiiaansk an ingelsk san diar amtspriaken.
Suffolk (Graafskap)
Iindialing faan Ferwalting
At ferwaltingsgraafskap an seremoniel graafskap hee fiiw distrikten:
Süüdfaal
Süüdfaal as en halag uun Nuurdfresklun an hiart tu't gemeen Pelwerem.
Rajshahi (Diwisioon)
Histoore
Ap tu 25. Janewoore 2010 hiard uk a distrikten Dinajpur, Gaibandha, Kurigram, Nilphamari, Panchagarh, Rangpur an Thakurgaon tu det Rajshahi Diwisioon. Jo biljet do det Rangpur Diwisioon.
Zou Department
Struumer
De Zou Struum, en bistruum faan de Ouémé Struum, leept troch at department.
Essex (Graafskap)
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't graafskap san:
Iindialing faan Ferwalting
Det ferwaltingsgraafskap Essex faan nü hee twaalew distrikten. Det seremoniel graafskap Essex hee twaalew distrikten an tau unitary authorities, Thurrock (14) an Southend-on-Sea (13).