cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
North-Western (Prowins uun Sambia)
Indialing faan Ferwalting
Det North-Western Prowins hee njüügen distrikten.
Spriiken
Dön Lunda (33.8 %), Kaonde (29.6 %) Spriiken san dön miast spreegen spriiken uun't prowins.
Texas
Stääse
Da tiin grutst stääse önj e diiljstoot san:
Counties
Texas heet 254 counties, niinj stoot önj e USA heet mör: Kiik uk deer: List foon counties önj Texas
Tetjdiarten
Iindialang
Hyracoidea
Tong (fask)
At tong (Solea solea) as en fask uun det order faan a platfasker (Pleuronectiformes).
Toopet An
At Toopet An, toopet ånert (Aythya fuligula) as en fögel ütj at Anenfamile (Anatidae).
Haasen
Sköölen
Aztlanolagus – Brachylagus – Bunolagus – Caprolagus – Lepus – Nesolagus – Oryctolagus – Pentalagus – Poelagus – Pronolagus – Romerolagus – Serengetilagus – Sylvilagus
Muchinga (Prowins uun Sambia)
Spriiken
Dön Bemba (46.9 %) an Namwanga (20.7 %) Spriiken san dön miast spreegen spriiken uun't prowins.
Theodor Siebs
Theodor Siebs (* 26. August 1862 önj Bremen, † 28. Moi 1941 önj Breslau) wus en tjüschen germanist.
Laawen
Sin årw as önj e krich önj Breslau ferlääsen gingen.
Strualflikerten
Ordern
Acipenseriformes, Albuliformes, Amiiformes, Anguilliformes , Ateleopodiformes, Atheriniformes, Aulopiformes, Batrachoidiformes, Beloniformes , Beryciformes , Cetomimiformes, Characiformes , Cichliformes , Clupeiformes , Cypriniformes , Cyprinodontiformes, Elopiformes, Esociformes, Gadiformes , (Gasterosteiformes) , Gobiesociformes, Gonorhynchiformes, Gymnotiformes, Holocentriformes , Lampriformes, Lepisosteiformes, Lophiiformes , Mugiliformes, Myctophiformes, Notacanthiformes, Ophidiiformes, Osmeriformes, Osteoglossiformes, Perciformes , Percopsiformes, Pleuronectiformes , Polymixiiformes, Polypteriformes, Saccopharyngiformes, Salmoniformes , (Scorpaeniformes) , Siluriformes, Spariformes , Stephanoberyciformes, Stomiiformes, Synbranchiformes , Syngnathiformes , Tetraodontiformes , Trachichthyiformes , Zeiformes
Inglöön
Stäänge
De tiin grotste stäänge öön't löön san:
Yale Romanisiarang för Kantoneesk
2. leetst tuun
* nasaaltuuner
Tschad
Sian
De Tschad Sia, wat at lun mä Kameruun, Nigeeria an Niiger dialt, as de gratst sia uun't lun.
Indialing faan Ferwalting
Tschad hee 23 regiuunen (üüb Fraansöösk: Régions, üüb Araabsk: مناطق Manāṭiq), wat iin uun departmenten diald wurd.
Literatüür
Skriiwern:
Histoore
Tschad, uun a grensen faan daaling, as en skeebing faan dön europeeisk kolonialisiaring. A grensen faan't lun san at resultoot faan ferhanlingen twesken Frankrik an Tjiisklun. Tuföören wiar't lun at sat faan dön trii köningriken faan Kanem-Bornou, Baguirmi an Ouaddaï. At lun wurd faan 1900 fraansöösk protektoraat an wurd üüs dial faan Fraansöösk Ekwatoriaalaafrika (AEF) en kolonii. Oner't feering faan guwernöör Félix Éboué wiar't koloniii det iarst fraansöösk kolonii, wat ham 1940 tu det Frei Frankrik uunslood. Tschad wurd 11. August 1960 faan Frankrik suwereen. François Tombalbaye wiar de iarst president. Tau juar leeder ferbeed a president oppositschoonsparteien. Uun 1965 begand en bürgerkrich uun a nuurd.
Ellin Nickelsen
Leewent
Efter't abituur bi A Wik hää Ellin uun Hamborag anglistik an germanistik studiaret. Üs assistant teacher wiar't onerwais uun Ingelun an Austraalien. Bi't Friedrich Paulsen-skuul uun Naibel hää't hör naist skuulmääster-preew maaget, an hää do noch flook juaren bi't uniwersiteet faan Kerala uun Indien werket. Sant 1991 wiar Ellin üs skuulmääster uun Nuurdsjiisklun uun a gang, twaalew juar üs skuuldirekter uun Hambergen. 2016 hää't auerwakselt tu't skuuldireksioon uun Lüneburg. Sant 2022 as Ellin föörwüf faan a instituutsferian, di det Nordfriisk Instituut drait.
Paul Valéry
Ambroise Paul Toussaint Jules Valéry (* 30. Oktuuber 1871 uun Sète, Languedoc-Roussillon; † 20. Jüüle 1945 uun Paris) wiar en fraansöösken dachter.
Tatarisch
Alfabete
Bit önj da 1920er iirnge wörd ma arabische bökstääwinge, dan ma latinsche (Iinjhäidlik türkisch alfabeet än sunt da 1930er iirnge tuleest ma kyrilische bökstääwinge schraawen.
Mauretaanien
Berger
Berger uun Mauretaanien san: Kediet ej Jill (915 m), Teniaggoûri (815 m), Et Toûmiyât (703 m), Goûr Amogjâr (690 m), Tizzai (637 m), Guelb Ben ’Amîra (635 m), Tarf Neïtiri (598 m), Tijjem (582 m), Gleïb Dbak (574 m) an Tarf Ntouiouiz (540 m).
Tatarisch
Oudere spräke näi tu dåt Tatarische
Spräkekoode:
Mauretaanien
Politiik
Mauretaanien as en republiik. A president faan't lun sant 2009 as Mohamed Ould Abdel Aziz. At partei faan't regiaring as det Union pour la République.
Hamm
Hamm as en krisfri stää önj dåt tjüsch bundeslönj Nordrhin-Weestfåålen, önj di Arnsberg Regiiringsdistrikt. Jü stää heet 179.916 inboogere (2019).
Kenozoikum
At Kenozoikum wurd iar efter Tertiär an Quartär iindiald. At Tertiär woort daalang widjer iindiald tu en ääler Paläogen an en jonger Neogen.
Iindialang
2. Onerdialang faan't Kenozoikum (boowen jongst, oner äälst):
Elfenbianküst
Geograafisk Laag
At lun dialt grensen mä fiiw lunen. Det lingst grens (816 km) faan’t lun wurt mä Guinea an det kurtst (545 km) mä Burkiina Faaso diald. Det dialt uk en 778 km lung grens mä Libeeria, en 720 km lung mä Ghaana an en 599 km lung mä Maali. A eeg faan’t lun as 515 km lung.
Chöwsgöl (Prowins)
Det Chöwsgöl Prowins (üüb Mongols: Хөвсгөл аймаг/ᠬᠥᠪᠰᠦᠭᠦᠯ ᠠᠶᠢᠮᠠᠭ Chöwsgöl Ajmag) as en prowins faan't Mongolei. Det leit uun a nuurd faan't lun. Uun a nuurd an waast leit Rüslun. Det hee 119.063 lidj (2000). At hoodsteed as Mörön.
Cyclostomata
Aal a ööder Wäärlisdiarten üüb a welt san Tjaapdiarten (Gnathostomata).
Maali
Geograafisk Laag
Maali as en banenstoot uun Waastaafrika. At wüüst Sahara bedobet tau traaden faan’t lun.
Randers Komuun
Stääden an saarpen
A Jodiar gemeenen hiar nü tu't stääd Randers
Maali
Suwereniteet
At jaft sant suwereniteet fjauer putschen (1968, 1991, 2012 an 2020). At jaft uk sant 2012 för't miast uun a nuurd faan't lun en bürgerkrich.
Aacht
Aacht (8, röömsk VIII) as en natüürelk taal tesken sööwen an njügen. Hat as en lik taal an uk en kubiiktaal; aacht as tau mool tau mool tau.
Henning Rinken
Hinrich Reinert Hinrichs ( * 2.9.1777, † 25.3.1862) waar uk Henning Rink Hennings of kuurter Henning Rinken nēmt. Sin Wüf wiar sent di 17. 10. 1805 Merret Broder Decker (* 10.1.1780, † 12.5.1871), diar en Eeđerfaar fan Lorens di Haan wiar.
Aur Henning Rinken
Bit 1820 es hi tö See faart en heer da "die See bedankt". Achterön heer hin üs ark'jen forsaacht en lewi fan dit, wat üt Lön tö fo wiar. Fuar di Gimiinskep wiar hi altert ön Gang. Hi slüt man dach me dit Uurt: "Undank ist der Welt Lohn.", en des uur da uk me Talen bilair.
Aur dit Bok
Dit Bok bigent me en Ofskreft fan Kielholts Forteling aur Eidem en di Kristianisiaring üp Söl, en des es üp en wunerligi Aart fan Platdütsk skrewen, man gur tö lees. Di Chroonik bigent ombi dit Jaar 1.000.
Gow'sümber (Prowins)
Det Gow'sümber Prowins as en prowins faan't Mongolei. Det leit uun a maden faan't lun. Det hee 12.230 lidj (2000). At hoodsteed as Tschojr.
Selenge (Prowins)
Det Selenge Prowins as en prowins faan't Mongolei. Det leit uun a nuurd faan't lun. Uun a nuurd leit Rüslun. Det hee 99.950 lidj (2000). At hoodsteed as Selenge.
Transistor
Prinsiip
Bai en ferstarker gungt en hiilj swåk sinjool in önj än foole gewålt kamt rüt. Än dåt as diling di transistor, di jü ferstarking möölik mååget.
Türnüül
At Türnüül, Kadüül, slaierööl,  törn-ööl (Tyto alba) as en Kadüülfögel uun't famile Tytonidae.
Klakern
Uun köögem wurd tau slacher brükt:
Swinsrag
A Swinsrag as en natüürelk skül för't Halag Nääs jin sturemfluden.
Uart (fögel)
At Uart, kräkånert,  skräpånert (Anas crecca) as en Fögel faan't Anenfamile (Anatidae).
Üülönj
Üülönj. Aw bloot 117 hektaar booge tu tids 30 manschne aw ån weerw. Uner da 15 hüsinge as en schörk, et schölj än en krouf. Önj e mad foon e weerw as nuch en gåns üüljen feeting tu schüns, trinam san smuke tööninge. Ouerdåt da grute fääre ai tu Üülönj sile koone, jeeft et niinj räigelmääsi ferbining. En loorendoom ferbant Üülönj än e Nees ma e fååstewål. Ma da loore koon följk eefter Üülönj kääre, ouers koone uk oudere keere deerma transportiirt wårde.
Alcedinidae
A Alcedinidae of Isfögler san en fögelfamile mä trii onerfamilin: Dialwiis wurd a onerfamilin uk üs aanj familin uunsen. Do het jo Alcedinidae, Halcyonidae an Cerylidae. Diar hiar son 90 slacher tu.
Kubiiktaal
Bispal:
Tal
Fuar Talen jeft et forskelig Kultuuren, wat uk forskelig Talteeken haa. Deling uur fuar't Miist di araabisk Talteeken 0,1,2,3 en sa fiiđer nomen. Uk di röömsk Talteeken sa üs I, II, III, IV sen aaftinoch tö se.
Ellen (Skep)
Di Föriskeps-Reederii Ærøfærgerne heer di Ellen sent di Bārichtmuun fan 2019 ön Gang.Tö des Tir skel jü di gurtest Föri wesen wiis wat me Bateriien löp.
Papua Pegunungan
Papua Pegunungan (Huuchlun faan Papua) as sant 2022 en prowins faan Indoneesien. Hat leit uun Waast-Nei-Guinea an as faan det ual Prowins Papua ufspleden wurden, diar nü bluas noch di nuurdelk dial amfaadet.
Det nei prowins as 52.397 km² grat an diar wene 1.452.359 minsken (Stant: 2022).
Ellen (Skep)
Persoonenkilomeetern
Fuar di 41 km hen en töbeek sen 1.600 kWh nöörig.
Fidschi
Geografii
At lun as dial faan Melaneesien. Det bestäänt ütj 332 eilunen, diarfaan 110 bewenet san. Bütj dön Fidschi-Eilunen hiart noch det Rotuma-Eilun uun de bütjerst nuurd an uk det Ceva-i-Ra Atol uun de bütjerst süüdwaast tu't lun. Dön gratst faan dön Fidschi-Eilunen san Viti Levu an Vanua Levu.
Cadman's Cottage
At Cadman’s Cottage as en höske, wat a äälst bau ütj a koloniaaltidj uun Sydney, Austraalien, tu widjerbestun as. At höske as ütj sunstian an stäänt uun a steeddial The Rocks (üüb Fering a Felsen), nai bi Circular Quay. Det wurd 1816 baut.
Gambia
Geografii
De Gambia Struum leept troch't lun.
Rüslun
Sian
A Baikalsia leit uun a uast faan't lun, nai bi't grens tu a Mongolei. De Kaspisk Sia leit uun a süüd.
Liguurien
Stääden
Dön tjiin gratst stääden uun't regiuun san:
Tadjikistaan
Histoore
At lun wurd faan 1929 tu 1991 üüs det Tadschiiks SSR ian faan a republiik uun't Sowjetunioon. Det wurd 9. September 1991 suwereen.
Harro Harring
Eksiil üüb Jersey
A leetst leewentsjuaren ferbroocht'er uun aaremmud an alian üüb det kanooleilun Jersey. Hi wiar kraank an feeld ham ferfulagt. San loonsmaan Theodor Storm hää ham diarför iinsaat, dat hi tüs tu Nuurdfresklun kem moost. Man tuföören saat Harro Harring mä 71 juar sin leewent salew en aanj.
Triihuktaal
Bereegnang
Dü könst det sum uk bereegne mä Gauß sin sumenreegel:
Aarhus Komuun
Stääden an saarpen
A Jegstrup an Tranbjerg hiar nü mä tu Aarhus
MaK G 1206
Hur di Loks laap
Die MaK G 1206 ken swaari Frachtentochen uk aur leengeri Streeken tii. Di Jest waar 1997 becht, en di Aart kür naa Dütsklön, Frankrik, di Swaits, Uasterrik, Luksemborig (als CFL-Reeg 1500), Itãlien, Spãnien en di Neđerlönen forkoopet uur. Bluat ön Frankrik sen al 23 Lokomotiiwen üs BB 61000 bei der SNCF önerwai, diarfan soks me MTU-Maskiin.
Literatuur
Helmut Petrovitsch "Europa-Loks für Rangier- und Streckendienst", Eisenbahn-Magazin Nummer 9 fan't Jaar 2016, üp di Siren 10–14,
Tamil (spriik)
Tamil (üüb Tamil: தமிழ் tamiḻ [ˈt̪amɨɻ]) as en Drawiidisk Spriik, wat faan amanbi 77 miljuun mensken snaaket wurd. fööral uun Tamil Nadu, Indien an Sri Lanka.
Triihuk
Rochtwinkelt triihuk
Det hööchde h = h_c faan en rochtwinkelt triihuk dialt det hüpotenuus iin uun tau dialen p an q, an jo letj ufdiald triihuken mä a sidjen p, a, h an q, h, b san uk weder rochtwinkelt triihuken.
Metropolitanstääd Genua
At Prowins Genua (Provincia di Genova, uun't liguurisk: Provinsa de Zena) wiar bit 2014 en itajeensk prowins uun det regiuun Liguurien. Sant 2015 het hat Città metropolitana di Genova. Diar lewe iinwenern (Stant: ). Uun't waasten leit det Prowins Savona, uun't nuurden det regiuun Piemont (Prowins Alessandria) an det regiuun Emilia-Romagna (Prowins Piacenza an Prowins Parma), uun't uasten det Prowins La Spezia an uun't süüden det Liguurisk Sia.
Grat gemeenen
At metropolitanstääd hää 67 gemeenen. Luke: List faan Gemeenen uun't Metropolitanstääd Genua.
Uranus
Uranus (sümbool: ) as en isplaneet. Eefter Jupiter än Saturnus as et di treedgrutste planeet foon dåt sansüsteem. Et jeeft trinam 27 moune.
Loogik
Diarütj fulagt det prinsiip tertium non datur:
Kannada
Gramatiik
Pronoomen
1786
1786 wiar det seeks-an-tachentigst juar faan det 18. juarhunert. At juar begand mä’n Söndai uun de Gregoriaans kalender.
Umbrien
Spriaken
Bütj Itajeensk snaake a minsken uk Madelitajeensk.
1730
1730 wiar det dörtigst juar faan det 18. juarhunert. At juar begand mä’n Söndai uun de Gregoriaans kalender.
Naist Wäältkrich
A Krich uun Euroopa
A krich uun Euroopa begand uun September 1939 an naam uun Mei 1945 en aanj.
De Wonterkrich, 1939-1940
De Wonterkrich (üüb finsk: talvisota, üüb sweedsk: vinterkriget, üüb rüs Зимняя война Simnjaja Wojna) wiar en krich twesken at Sowjetunioon an Finlun. Hi begand 30. Nofember 1939 üüs sowjetisk saldooten marschiaret iin uun Finlun iin. De krich naam 13. Marts 1940 en aanj.
1740
1740 wiar det fiartigst juar faan det 18. juarhunert.
Vermont
Indiiling foon Ferwalting
Vermont heet 14 counties:
Albaanien/fe
Befölkring
Efter a letst folksteelung uun Albaanien (2011) hee at lun 2.800.138 lidj: 1.403.059 faan a lidj san karmen an 1.397.079 san wüfhööd.
Malaryta (Steed)
Malaryta (üüb Witjrüs: Малары́та Malarýta, üüb Rüs: Малори́та Maloríta, üüb Poolsk: Małoryta) as en steed un det Brest Prowins faan Witjruslun. Det hee 11.751 lidj (2009). Det as at hoodsteed faan de Malaryta Distrikt.
Kamenets (Steed)
Kamenec of Kamjanec (üüb Witjrüs: Ка́менец Kamieniec of Камяне́ц Kamianiéc, üüb Rüs: Ка́менец Kámenec, üüb Poolsk: Kamieniec) as en steed un det Brest Prowins faan Witjruslun. Det hee 8447 lidj (2009). Det as at hoodsteed faan de Kamenets Distrikt.
Albaanien/fe
Histoore
At konferens uun London hed uk beslööden, dat Albaanien en fürstendoom weese skul. Tu a fürst wurd Wilhelm Prinz zu Wied (1876-1945) heewen, diar’t baantje 1914 bluat för letjet muuner ütjööwet. Bi’t ütjbreeg faan de Iarst Wäältkrich ferleet hi’t lun an kiart nimer turag.
Efter a krich fersoocht, man ei loket, Fan Noli (1882-1965) en demokraatisk republiik ap tu saaten. Faan 1925 ap tu 1939 jaft et en autoriteer reegiment oner Ahmet Zogu (1895-1961). Itaalien fool 1939 Albaanien iin. At lun wurd faan 1943 faan Tjiisklun besaatet, man det wurd 1944 faan partisaanen befreit. Diarefter wurd en komunistisk diktatuur oner Enver Hoxha apsaatet, wat ap tu 1991 düüret. Albaanien as nü en parlamentaarisk republiik.
Prowins Terni
At Prowins Terni (italjeensk: Provincia di Terni) as en italjeensk prowins uun Umbrien mä amanbi 227.000 iinwenern uun 33 gemeenen. Det hoodstääd as Terni.
Liguurisk Sia
At nuurdelk küst faan't Liguurisk Sia as at Itajeensk Riviera. Waasten faan Genua efter't fransöösk grens tu leit at Riviera di Ponente, uasten faan Genua leit at Riviera di Levante. Waasten faan a fransöösk grens leit at Fransöösk Riviera (Côte d’Azur).
Honshū
Honshū (üüb Jaapaans: 本州 Honshū [hoꜜɴɕɯː]) as det gratst eilun faan Jaapaan. Tu a nuurd leit Hokkaidō an tu a süüd lei Kyūshū an Shikoku.
Uraan
Onjtdäking
Di frånsche füüsiker Becquerel fün 1896 döör en lukliken tufål, dåt uraan stroole ütsånt. Dadeer stroole heewe äänlike wirkinge ås Röntgen-stroole. Ja mååge jü luft trinam eläktrisch än koone en fotograafisch plååt suurt mååge, uk wan jü önj papiir önjwikle as, dåt niinj jåcht döör leet. Döör naue unersäking foon jü wünene stroolfjardihäid köm dåt fransche forscher-eepåår Curie deeraw, dåt önj da ouerbliwsele foon jü pakblände nuch en oudere keemische grüdstuf weese moost, di nuch starker stroolde ås dåt uraan än di et, ouedåt di strool aw latiinsch radius håt, di noome radium jäif.
Warschau
Warschau (aw Poolsch: Warszawa [varˈʂava] ) as jü hoodstää foon Poolen. E stää läit önjt ååsten foont lönj. Deer booge 1.777.972 manschne (2018). Dåt as uk e hoodstää foont prowins Masoowien.
Weesterlön'
Ön Weesterlön uur masi Program fuar di Gasten önberen, en hat heer en rocht gur Infrastruktuur, diarfuar, dat et sa gurt ek es.
Prowins Savona
At Prowins Savona as en itajeensk prowins uun Liguurien. Wichtag stääden san det hoodstääd Savona, man uk Alassio, Albenga, Albisola Superiore, Cairo Montenotte, Finale Ligure, Loano an Varazze.
Warren G. Harding
Warren Gamaliel Harding (* 2. Nofember 1865 uun Corsica, daaling Blooming Grove, Morrow County, Ohio; † 2. August 1923 uun San Francisco, Kalifornien) wiar en US-ameerikoons poliitker faan det Republikoons Partei an faan 1921 ap tu 1923 de 29. president faan dön Ferianigt Stooten. Hi stoorew efter bal tau juar an fiiw muun amttidj ünferwaans uun August 1923.
Washington (stoot)
Washington [ˈwɒʃɪŋtən] as en diiljstoot foon da Feriind Stoote. E diiljstoot läit önj't nordweesten foon't lönj. Dåt heet 7.614.893 manschne (2019). E hoodstää foon e diiljstoot as Olympia.
Guizhou
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't prowins san:
Charles Baudelaire
Charles-Pierre Baudelaire [ʃaʀl.pjɛʀ bodlɛʀ] (* 9. April 1821 uun Pariis; † 31. August 1867 uk diar) wiar en fransöösken dachter.
Ütjsaagenloogik
An-ferbinjang (Konjunktjuun)
Bluas as woor, auer A woor as an uk B woor as.
Of-ferbinjang (Disjunktjuun)
För of-ferbinjangen jaft at jodiar skriiw- an spreegwiisen:
Odense Komuun
Odense Komuun as en däänsk komuun üüb det eilun Fyn uun't Regiuun Syddanmark. Hat as 0 km² grat an hää iinwenern (Stant  ). At ferwaltang sat uun Odense.
Edward Jenner
Edward Jenner [ˈɛdwəd ˈdʒɛnə] (* 6. Mei/ 17. Mei 1749 uun Berkeley, Gloucestershire; † 26. Janewoore 1823 uk uun Berkeley) wiar en ingels lundochter, diar det neimuuds imfing jin pooken apbaud.
Jaapaan
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't lun san:
Pythagoras sin reegel
Det reegel as efter Pythagoras faan Samos näämd, auer hi wel di iarst weesen as, di det reegel bewiset hää. Det reegel salew wiar oober al loong föör ham bekäänd.
Svendborg Komuun
Svendborg Komuun as en däänsk komuun uun't süüduasten faan det eilun Fyn.
Waliisisch
y = e (uk: jü, di, dåt)
Kokshuuwen
Kokshuuwen as en huuwensteed uun a Lunkreis Kokshuuwen uun Niidersaksen. Det leit bi a mös faan a Ialew.
Rabglaagen
Rabglaagen (Ctenophora) san en stam faan diarten, diar uun't weeder lewe. Jo like glaagen, san diar oober ei altu nai mä. At jaft wel son 100 slacher, diar di gratst dial faan't plankton üüb a eerd ütjmaage.
Louga (Steed)
Louga as en steed uun a nuurdwaast faan de aafrikoons stoot Seenegal. Det hee 104.349 lidj (2013). Det as at hoodsteed faan det Louga Regiuun.
Texel (Eilun)
Texel (Ütjspriik: [ˈtɛsəl]; üüb Waastfresk: Tessel) as en eilun uun a Nuurdsia. Det as det gratst an widjst uun a waast faan dön Waastfresk Eilunen. At eilun as dial faan’t prowins faan Nuurdholun.
Dieter Staacken
Leewent
Dieter Staacken hää konst an ual skraften (paläografii) studiaret uun Hannover, Hamborag an München. Hi feert en konstseminaar bi't Studienseminar Hamburg. Staacken lewet uun Garding an hää diar sin ateljee.
Thiès (Steed)
Thiès as en steed uun a waast faan de aafrikoons stoot Seenegal. Det hee 317.763 lidj (2013). Det as at hoodsteed faan det Thiès Regiuun.
1742
1742 wiar det tau-an-fiartigst juar faan det 18. juarhunert. At juar begand mä’n Mundai uun de Gregoriaans kalender.
Bindura (Steed)
Bindura as en steed uun de aafrikoons stoot Simbabwe. At steed leit uun a nuurduast faan’t lun. Det hee 42.861 lidj (2012). Det as at hoodsteed faan det Mashonaland Central Prowins.
Slonim (Steed)
Slonim (üüb Witjrüs: Сло́нім Slónim, üüb Rüs: Сло́ним Slónim) as en steed un det Hrodna Prowins faan Witjruslun. Det hee 48.970 lidj (2009). Det as at hoodsteed faan de Slonim Distrikt.
Seljwa (Steed)
Seljwa (üüb Witjrüs: Зэ́льва Zéĺva, üüb Rüs: Зе́льва Zél’va) as en steed un det Hrodna Prowins faan Witjruslun. Det hee 7396 lidj (2009). Det as at hoodsteed faan de Seljwa Distrikt.
Korsetdiarten
Korsetdiarten (Loricifera) san en stam faan diarten. Di nööm komt faan't latiinsk uf: lorica („panser, korset“) an ferre („dreeg“). Jo san nai mä Stikelwirmer (Kinorhyncha) an Priapswirmer (Priapulida).
Schodsina (Steed)
Schodsina (üüb Witjrüs: Жо́дзіна Žódzina, üüb Rüs: Жо́дино Žódino) as en steed un det Minsk Prowins faan Witjruslun. Det hee 61.724 lidj (2009).
Hiarwirmer
Hiarwirmer (Nematomorpha) san en stam faan diarten, an jo san nai mä triadwirmer (Nematoda). At jaft wel son 320 slacher an a miasten lewe uun swetweeder. Enkelten kön böös lung wurd, bit tau meeter, man ei briader üs trii milimeeter. Jo lewe üs parasiiten.
Pythagoras
Pythagoras faan Samos (* am 570 f.Kr. üüb Samos; † efter 510 f.Kr. uun Metaponto) wiar en antiken greksen filosoof.
Solwezi (Steed)
Solwezi as en steed uun de aafrikoons stoot Sambia. Det leit uun a nuurdwaast faan’t lun. Det hee 90.856 lidj (2010). Det as at hoodsteed faan det Northwestern Prowins.
Varde Komuun
Varde Komuun as en däänsk komuun uun't ferwaltangsregiuun Syddanmark. Tu det komuun hiar 29 sarkspalen.
Mapudungun
Mapudungun (mapu „lun“ + sdugun „spriak“, of uk Mapuzungun) as en spriak faan a indioonern uun Chiile an Argentinien, a Mapuche. Mapudungun hiart tuup mä Huilliche tu a Araukaansk spriaken. Ferbinjangen tu ööder spriaken san ei bekäänd.
Jeollanam-do
Jeollanam-do (of Süüd-Jeolla, üüb Koreaans: 전라남도) as en prowins uun a süüdwaast faan Süüdkorea. Det hee 1.799.044 lidj (2015). At hoodsteed faan't prowins as Muan.
Maladsetschna (Steed)
Maladsetschna (üüb Witjrüs: Маладзе́чна Maladziéčna, üüb Rüs: Молоде́чно Molodéčno) as en steed un det Minsk Prowins faan Witjruslun. Det hee 94.282 lidj (2009). Det as at hoodsteed faan de Maladsetschna Distrikt.
Mapuche
Regiuunen
Enkelt regiuunen haa diartu hör aanj flag:
Beerdiarten
Beerdiarten (Tardigrada) san en stam faan diarten. Jo wurd man knaap ään milimeeter lung an lewe uun't weeder of uun ööder wiat regiuunen.
NSB Di 6
12 Kraftmaskiinen fuar Nuurweegen
Di Loks waar 1992 bi MaK ön Kiil bistelt. Ön di Jaaren 1995/96 waar ja becht en twesken Februwaari en Juuli 1997 naa Nuurweegen bracht. Di NSB her en ual Lokomotiivreeg, di Di 3 (ombi 40 Jaaren ual), en diarfuar wil em hol wat Niis haa. 1981 her em al hok Lokomotiiwen fan Henschel fingen, di NSB Di4, wat uk dieselelektrisk wiar en ombi 2.400 kW Maskiinenkraft her.
MaK wiar öntwesken forkoopet uuren, en sa fing di Loks en Elektroonik fan Siemens, aurdat di Lok nü fan Siemens Transportation Systems becht waar. Des slaageti man ek rocht me dit Konsept, wat MaK al me di MaK DE 1024 (BR 240) omseet her. Di Di 6 skul üs Persoonentoch-Loks twesken Trondheim en Bodø laap, man ja kām me di Wunter ön Nuurweegen ek rocht klaar. Loks feel üt, em wiar me bit tö tau Reservimaskiinen önerwai, som bigent tö breni of let jam iinfach ek stjüüri. Aurdat uk Eeđerbeeterin nönt braacht, waar di Loks 1999 tö Siemens töbeekdönen.
Vossloh DE 2700
Mittlerweile wurden die Loks teilweise kurzfristig an verschiedene Eisenbahnverkehrsunternehmen vermietet. Acht Loks waren weiterhin an die NOB vermietet. Nachdem die NOB die Marschbahn Ende 2016 an DB Regio Schleswig-Holstein abgeben musste, sind die Fahrzeuge auf andere Unternehmen übergegangen, sodass diese nur noch selten auf dieser Strecke unterwegs waren, als sie zeitweise durch den Betreiber der Strecke angemietet waren. Nach DE 2700-10 und 11 war die letzte Lok dieses Typs die Nummer 07, die mittlerweile an Hectorrail verkauft wurde.
Paleozoikum
At Paleozoikum, hat woort uk eerdualtidj näämd, as det äälst eerdtidjääler faan a trii äras uun't äon Phanerozoikum. Hat lingd faan miljuunen juar bit  miljuunen juar föör daalang. Efter't Paleozoikum kaam det Mesozoikum (eerdmadelääler).
Sulawesi Barat
Det prowins as iarst 2004 grünjlaanj wurden, üs hat faan Sulawesi Selatan (Süüd-Sulawesi) ufspleden wurden as.
Kambrium
Iindialang
Enkelt serien an kirwer haa noch nään nööm, auer detdiar iindialang iarst 2009 so fäästlaanj wurden as.
Adolf Friedrich faan Mecklenburg
Adolf Friedrich, Hertooch faan Mecklenburg[-Schweriin] (* 10. Oktuuber 1873 uun Schweriin; † 5. August 1969 uun Eutiin, hial nööm: Adolf Friedrich Albrecht Heinrich) wiar guwernöör faan det jütidjs sjiisk kolonii Toogo. Uun a Iarst Weltkrich as det kolonii 1914 faan't Ferianagt Könangrik an Frankrik auernimen wurden.
Papuaans spriiken
Dön Papuaans Spriiken san muar spriikfamiljin an isoliaret spriiken, wat uun Nei-Guinea an üüb enkelt eilunen, wat trinjenam Nei-Guinea (Salomoonen, Halmahera an Timor) lei, spreegen wurd. At jaft 800 spriiken uun detheer skööl mä amanbi 4 miljuunen spreegern.
Dön gratst spriiken uun detheer skööl san: Waast-Dani (uun 1993, 180.000 spreegern) an Ekari (uun 1985, 100.000 spreegern) uun dön waasthuuchlunen faan Nei-Guinea uun Indoneesien, an Enga (uun 2000, 230.000 spreegern), Huli (uun 2011, 150.000 spreegern), an Melpa (uun 1991, 130.000 spreegern) uun dön uasthuuchlunen faan Papua-Nei-Guinea. Tu a waast faan Nei-Guinea, san dön gratst spriiken Makasae uun Uasttimor (uun 2010, 100.000 spreegern) an Galela uun Halmahera (uun 1990, 80.000 spreegern). Tu a uast, wurd Terei (uun 2003, 27.000 spreegern) an Naasioi (uun 2007, 20.000 spreegern) üüb Bougainville Eilun spreegen.
Kabansk (Distrikt)
Geografii
De Selenga Struum leept troch a distrikt iin uun a Baikalsia. A mös faan a struum as en delta.
Anabar (Distrikt)
Det Anabar Distrikt as ian faan dön fjauertanj distrikten faan Nauru. At distrikt leit uun a nuurduast faan't lun. Det hee 452 lidj (2011).
Geografii
At distrikt hee füftanj taarpen:
Aiwo (Distrikt)
Det Aiwo Distrikt	as ian faan dön fjauertanj distrikten faan Nauru. At distrikt leit uun a süüdwaast faan't lun. Det hee 1220 lidj (2011).
Alessandria (Prowins)
Det Alessandria Prowins (üüb Italjeens: Provincia di Alessandria) as ian faan dön sööwen prowinsen faan det Piemont Regiuun uun Itaalien. At prowins leit uun a süüduast faan't regiuun. Det hee 419.037 lidj (2020). At hoodsteed faan't prowins as Alessandria.
Autotoch
En nii Önbeering
Bitö kumt, dat 2014 en nii Firma, RDC fan Ameerikaa, uk me sin Autotoch köör wil. Di DB-Autotoch waar da bang om sin Rochten tö köör (Trasen), en taacht höm üs en Fekenspölster-Slach üt, dat di Autotoch man en Driifwain me langsnem skel, diar bit naa Bräist of Hüsem köört. Da heer hi leengeri Waien, bitaalet muar en fair muar Trasen üs di üđer Autotochfirma. Des Driifwainer uur üs D-Tochen föört en mut altert üs Jest köör. Di Sylt Shuttle Plus, sa jit dit Driifwain-Önbeering, es fuar't Miist lerig en forbrent aur ark Dai sent Detsember fan 2015 ombi 1.200 buit 1.500 Litern Diesel. Krait niin Huan eeđer.
En bet wat aur RDC
Di blö Autotoch kumt fan RDC (Railroad Development Corporation) fan Ameerikaa. Des es bal aural ön Euroopa en Ameerikaa ön Gang en bringt aaftinoch Leewent üp Streeken, hur nönt muar löp. Sa her di Dütsk Baan di Auto-Raisitoch āpdönen, en RDC heer dit aur BTE (Bahn-Touristik-Express) weđer bigent. Di Tochen sen fuar't Miist gur biseet en Autos sa üs di Mensken diarfan aak me di Toch naa Lörrach of Villach ön Uasterrik.
Centre (Department uun Haiti)
Iindialing faan Ferwalting
At department hee fjauer arrondissementen:
Grat Sian
Profiil
Tesken a Eriesia an a Ontariosia fäält det weeder uf uun a Niagara Weederfaaler.
Kurumkan (Distrikt)
De Kurumkan Distrikt (üüb Rüs: Курумка́нский райо́н Kurumkánskij rajón; üüb Burjaatisk: Хурамхаанай аймаг Churamchaanaj ajmag) as en distrikt uun't Republiik Burjaatien, Rüslun. A distrikt leit uun a nuurd faan't republiik. Det hee 13.284 lidj (2021). At hoodsteed faan a distrikt as Kurumkan.
Geografii
De Bargusin Struum leept troch a distrikt.
Vännäs (Komuun)
Det Vännäs Komuun (üüb Sweedsk: Vännäs kommun) as ian faan a komuunen uun det Västerbotten Prowins uun Sweeden. At komuun leit uun a süüduast faan't prowins. Det hee 9054 lidj (2021). At hoodsteed faan't komuun as Vännäs.
Ewa (Distrikt)
Det Ewa Distrikt as ian faan dön fjauertanj distrikten faan Nauru. At distrikt leit uun a nuurd faan't lun. Det hee 446 lidj (2011).
Vindeln (Komuun)
Det Vindeln Komuun (üüb Sweedsk: Vindelns kommun) as ian faan a komuunen uun det Västerbotten Prowins uun Sweeden. At komuun leit uun a uast faan't prowins. Det hee 5550 lidj (2021). At hoodsteed faan't komuun as Vindeln.
Woronesch (Guwernement)
Det Woronesch Guwernement (üüb Rüs: Воро́нежская губе́рнія Voronežskaja gubérnija) wiar faan 1725 tu 1928 ian faan a guwernementen faan det Rüs Keiserrik an det Rüs SFSR. Det hed 2.531.253 lidj (1897). At hoodsteed faan't guwernement wiar Woronesch.
Hrodna (Steed)
Hrodna (üüb Witjrüs: Гро́дна Hródna [ˈɣrɔdna], üüb Rüs: Гро́дно Gródno, üüb Poolsk: Grodno, üüb Liitauisk: Gardinas, üüb Tjiisk: Garten, üüb Jidisk: גראָדנע Grodne) as en steed uun a waast faan Witjruslun. Det as at hoodsteed faan det Hrodna Prowins.
Brest (Steed uun Witjruslun)
At Belukin Wäärt
Det Brest Feesting (19. juarhunert)
Ranunkeln
A Ranunkeln (Ranunculus) san en plaantenskööl uun det famile faan a Ranunculaceae. Diar hiar muar üs 600 slacher tu.
Lörrach (Lönjkris)
E Lönjkris Lörrach as ån foon e krise önj e diiljstoot Baden-Württembärj. E kris läit önjt söödweesten foon e diiljstoot, önj di Freiburg Regiiringsdistrikt. Dåt heet 228.736 manschne (2019). E hoodstää foon e kris as Lörrach.
Nippes (Department)
Iindialing faan Ferwalting
At department hee tau arrondissementen:
Klaus Störtebeker
Klaus Störtebeker (* amanbi 1360, ferlicht uun Wismar; † efter't saien 20. Oktuuber 1401 uun Hamborig), wiar en piraat an een faan dön föörstmaaner faan a skööl faan piraaten, wat Likedeeler of Witaalienbreler het. A likedeelern wurd uursprüngelk uun en krich twesken Denemark an Sweeden hüürd, jin a Deensken tu stridjen an det belaagert sweeds hoodsteed Stockholm mä iidjwooren tu fersurgin. Efter a aanj faan a krich ruuwet a likedeelern för jo salew.
Panamakanaal
Di Panamakanaal as en konstelk weederstruat swäärs troch Panama. Hi ferlääpt faan Nuurdwaast tu Süüduast an as 82 km lung. Di kanaal ferbanjt a Atlantik uun't nuurden mä a Pasiifik uun't süüden. Di kanaal spaaret en widjen amwai trinj am Kap Hoorn of troch det Magellanstruat (Süüdameerikoo).
Witjrüsk Ruubel
Di Witjrüsk Ruubel (🇧🇶; ISO-4217-Code BYN) as det münt faan Witjruslun. Hi as di 1. Jüüle 2016 iinfeerd wurden uunsteed faan di ual Ruubel mä en wäärs faan 1 nei Ruubel (BYN) = 10.000 ual Ruubel (BYR).
Witsebsk (Prowins)
Geografii
De Düna Struum leept faan a uast tu a nuurdwaast troch't prowins.
Minsk (Prowins)
Iindialing faan Ferwalting
Det Minsk Prowins hee ian steed (Schodsina) an 22 distrikten (üüb Witjrüs: раёны rajóny, üüb Rüs: райо́ны rajóny):
Witoschaberger
A Witoschaberger [] san en bonk faan berger süüden faan Sofia uun Bulgaarien. Jo san sowat 278 km² grat, an di huuchst toop diar as a Tscherni Wrach (Черни връх – det ment: suart toop) mä en hööchde faan 2.290 meetern.
Falkenberg (Komuun)
Det Falkenberg Komuun (üüb Sweedsk: Falkenbergs kommun) as ian faan a komuunen uun det Halland Prowins uun Sweeden. At komuun leit uun a maden faan't prowins. Det hee 45.367 lidj (2019). At hoodsteed faan't komuun as Falkenberg.
Registerton
At Bruttoregisterton (BRT) as bit 1994 en miat für skeb weesen. Det wiar det miat faan di rüm faan en frachtskap. Diarjin sted at Nettoregisterton, det wiar di rüm, di för fracht nadegt wurd küd.
IUCN
Di ferbant werket stüdag bi't Ruad List faan trüüwet slacher faan diarten an plaanten.
Ruad List
A slacher wurd iindiald efter: An do san diar noch tau kategoriin:
Kiribaati
Kiribaati [kiri'ba:ti], amtelk det Republiik faan Kiribaati (üüb Kiribaatisk: Kiribati [ˈkiɾipɛs] an Ribaberiki Kiribati) as en eilunstoot uun't Pasiifik. A stoot hee'n föltaal faan eilunen uun Mikroneesien an Polyneesien, wat auer en widj gebiit uun a nuurd an uun a süüd faan't Ekwaator lei. Tu a nuurd lei dön United States Minor Outlying Islands, tu a süüduast leit Fraansöösk Polyneesien, tu a süüd lei dön Cook-Eilunen, Tokelau an Tuwaalu, tu a waast Nauru an dön Tupslööden Stooten faan Mikroneesien an uun a nuurdwaast dön Marshall-Eilunen. At lun as faan a kliimawaanel trüüwet. Efter bereegning faan't Wäältbeenk küd at eilunstoot uun't juar 2050 för't miast ei muar bewenboor an letst 2070 auersweemd wees. At lun hee 110.136 lidj (2015). At hoodsteed faan't lun as Tarawa.
Hylte (Komuun)
Det Hylte Komuun (üüb Sweedsk: Hylte kommun) as ian faan a komuunen uun det Halland Prowins uun Sweeden. At komuun leit uun a uast faan't prowins. Det hee 10.815 lidj (2019). At hoodsteed faan't komuun as Hyltebruk.
Schwäbisch Hall (Lönjkris)
E Lönjkris Schwäbisch Hall as ån foon e krise önj e diiljstoot Baden-Württembärj. E kris läit önjt nordååsten foon e diiljstoot, önj di Stuttgart Regiiringsdistrikt. Dåt heet 196.761 manschne (2019). E hoodstää foon e kris as Schwäbisch Hall.
Atakora Berger
A Atakora Berger (Chaîne de l'Atakora) san en keed faan berger, diar faan Ghaana auer Toogo an Beniin hen tu Burkiina Faaso ferluup. Efter süüduasten tu uun Toogo an Ghaana het det keed do Akwapim-Toogo-Keed.
Lagos
Lagos wiar det hoodstääd an as det gratst stääd faan Nigeeria. Diar wene 22 miljuun minsken. Diarauer henwech as't sogoor det gratst stääd uun Afrikoo, noch grater üs Kairo.
Shimane (Prefektüür)
Det Shimane Prefektüür (üüb Jaapaans: 島根県 Shimane-ken) as ian faan a prefektüüren uun det Chūgoku Regiuun faan Jaapaan. Det hee 679.626 lidj (2018). At hoodsteed faan't prefektüür as Matsue.
Iindialing faan Ferwalting
At prefektüür hee 8 steeden. Det hee 5 lunkreiser.
Oder
Di Regioonen trinjom di Oder gung ön Weesten en Süđweesten bit tö di Ialev, ön Uasten tö di Weichsel sa üs ön Süđern bit tö di Donau.
Northampton County (Pennsylvania)
Northampton County as en county uun de US-ameerikoons bundesstoot Pennsylvania. At county leit uun a uast faan a bundesstoot. Det hee 305.285 lidj (2019). At hoodsteed faan't county as Easton
Turkmeensk spriak
At Turkmeensk spriak (turkmeensk Türkmen dili / Tүркмен дили / Türkmençe / Tүркменче) as en Turkspriak uun det skööl faan a oghuusisk spriaken. Hat as amtsspriak faan Turkmeenistaan, an woort uun lunen diar trinjam snaaket.
Nuurd-Baikal (Distrikt)
De Nuurd-Baikal Distrikt (üüb Rüs: Се́веро-Байка́льский райо́н Sévero-Bajkál'skij rajón; üüb Burjaatisk: Хойто-Байгалай аймаг Chojto-Bajgalaj ajmag) as en distrikt uun't Republiik Burjaatien, Rüslun. A distrikt leit uun a nuurd faan't republiik. Det hee 11.053 lidj (2021). At hoodsteed faan a distrikt as Nischneangarsk.
Pike County (Pennsylvania)
Pike County as en county uun de US-ameerikoons bundesstoot Pennsylvania. At county leit uun a nuurduast faan a bundesstoot. Det hee 55.809 lidj (2019). At hoodsteed faan't county as Milford.
CSS
Bispal
An det komt diar bi ütj: <div style="font-family: arial, sans-serif;	line-height: 150%;	margin-left: 2em;	padding: 1em;	border: 3px solid red;	background-color: #f89;	display: inline-block;"> Luke diar: Det wul ik di sai.
Twiigkleper
En Twiigkleper es en Werktjüch fuar di Guart. Des Aart fan Sjern es fuar gurter Twiigern fan 1 bit 3 cm Döörmeeter. Dat em des rocht ofklep ken heer di Twiigkleper lüng Greepen fuar en gur Wucht sa üs en Kneebiinmechānik.
Poolen
Poolen, amtelk Republiik Poolen (üüb Poolsk: Polska [ˈpɔlska] an Rzeczpospolita Polska [ʐɛʈ͡ʂpɔsˈpɔlita ˈpɔlska] ) as en stoot uun a maden faan Euroopa. Uun a nuurd leit at Uastsia, uun a nuurduast lei det Kaliningrad Prowins faan Rüslun, Liitauen an Witjruslun, uun a süüduast leit at Ukraine, uun a süüd at Slowakei, uun a süüdwaast Tschechien an uun a waast Tjiisklun. Det hee 38.382.576 lidj (2019). At hoodsteed faan't lun as Warschau.
Schuylkill County (Pennsylvania)
Schuylkill County ([ˈskuːlkɪl] of [ˈskuːlkəl]) as en county uun de US-ameerikoons bundesstoot Pennsylvania. At county leit uun a uast faan a bundesstoot. Det hee 141.359 lidj (2019). At hoodsteed faan't county as Pottsville.
Main
Me sin 527 km es di Main di leengst Töstroom fan di Rhein, wat fan rochts diar iin lapt
Iwanawa (Distrikt)
Histoore
A distrikt wurd 15. Janewoore 1940 grünjlaanjen. Ap tu 1954 wiar det dial faan det Pinsk Prowins. A distrikt wurd 8. Janewoore 1954 dial faan det Brest Prowins.
Luninets (Distrikt)
Histoore
Föör September 1939 wiar’t gebiit faan a distrikt faan daaling dial faan Poolen. A distrikt wurd 15. Janewoore 1940 üüs dial faan det Pinsk Prowins grünjlaanjen.
Pruschany (Distrikt)
Histoore
Föör September 1939 wiar’t gebiit faan a distrikt faan daaling dial faan Poolen. A distrikt wurd 15. Janewoore 1940 grünjlaanjen.
Holosijiw (Distrikt)
De Holosijiw Distrikt (üüb Ukrainisk: Голосі́ївський райо́н Holosíjivs'kyj rajón) as en distrikt uun at steed Kyjiw uun't Ukraine. A distrikt leit uun a waast faan de Dnipro Struum. Det hee 254.824 lidj (2020).
Krasnokamensk
Krasnokamensk (üüb Rüs: Краснока́менск Krasnokámensk) as det naistgratst steed uun det Transbaikaalien Regiuun, Rüslun. At steed leit uun a süüduast faan't regiuun, nai bi't grens tu Schiina. Det hee 51.451 lidj (2021).
Aginskoje (Transbaikaalien)
Aginskoje (üüb Rüs: Аги́нское Agínskoje) as det fjuardgratst steed uun det Transbaikaalien Regiuun, Rüslun. At steed leit uun a süüd faan't regiuun. Det hee 18.335 lidj (2021).
Polatsk (Steed)
Polatsk (üüb Witjrüs: По́лацк Półack, üüb Rüs: По́лоцк Pólock, üüb Poolsk: Połock) as en steed uun a nuurduast faan Witjruslun, uun det Witsebsk Prowins, bi de Düna Struum. Det as at hoodsteed faan de Polatsk Distrikt.
Nertschinsk
Nertschinsk (üüb Rüs: Не́рчинск Nérčinsk) as det seekstgratst steed uun det Transbaikaalien Regiuun, Rüslun. At steed leit uun a maden faan't regiuun. Det hee 14.648 lidj (2021).
Sjii
En Sjii as en smääl burd, huar dü gau auer snä mä rään könst. Sjiin wurd daalang miast för sport brükt. Iarjuaren wiar jo oober ianfach wichtag, am troch a snä tu kemen. Sjiin wurd daalang ei muar ütj holt maaget, diarför mä plastik.
Izu-Eilunen
A Izu-Eilunen (japoonsk 伊豆諸島) san en keed faan eilunen süüdsüüduastelk faan Tokio uun a Pasiifik. Jo lei son 100 bit 350 km faan't japoonsk hoodstääd uf an hiar tu't Prefektuur Tokio.
Joutseno
Joutseno as det traadgratst steed uun't Lunskap Süüdkareelien uun Finlun. At steed leit uun a uast faan't lunskap, nai bi't grens tu Rüslun. Det hee 7001 lidj (2020)
Alberta/fe
Spriik
Plains Cree (Nēhiyawēwin), en spriikwiis faan det Cree Spriik, wurt uun't prowins snaaket. Blackfoot wurt uk uun't prowins snaaket.
Böörmaskiinenhualer
En Böörmaskiinenhualer es diarfuar taacht, dat em en Böörmaskiin sa iinset ken dat di lik dial en uk üđers rocht tö pas bööret. Wan em muar üs jen Hol bööret, da uur di forskelig Höölern uk ek sa forskelig üs me en Maskiin üt frii Hun.
Jit beeter giar en Stantböörmaskiin wat diarfuar taacht es.
Kent County (Delaware)
Kent County as en county uun de US-ameerikoons bundestoot Delaware. At county leit uun a maden faan a bundesstoot. Det hee 180.786 (2019). At hoodsteed faan't county as Dover.
Kruhlaje (Steed)
Kruhlaje (üüb Witjrüs: Кру́глае Krúhlaje, üüb Rüs: Кру́глое Krúgloje, üüb Poolsk: Kruhłe) as en steed un det Mahiljou Prowins faan Witjruslun. Det hee 7529 lidj (2009). Det as at hoodsteed faan de Kruhlaje Distrikt.
Buenos Aires
Trinjam det eegentelk stääd mä knaap 3 miljuun iinwenern lewe sowat 13 miljuun minsken uun det metropoolregiuun Gran Buenos Aires. Det stääd Buenos Aires täält üs en aanj prowins. Efter süüden tu leit det Prowins Buenos Aires, diar hiart det stääd oober ei mä tu.
Karpoortagen
A Karpoortagen (Cypriniformes) san en grat order faan bianfasker (Osteichthyes) mä muar üs 4.300 slacher. Di bekäändst fask uun det order as a Karp (Cyprinus carpio).
Acetyl
Acetyl komt uun flook natüürelk moleküülen föör, t.b. Acetylsalicylsüren (Aspirin).
Bristol County (Rhode Island)
Bristol County as en county uun de US-ameerikoons bundesstoot Rhode Island. At county leit uun a uast faan a bundesstoot. Det hee 48.479 lidj (2019). At hoodsteed faan't county as Bristol.
Schytomyr (Prowins)
Det Schytomyr Prowins (üüb Ukrainisk: Жито́мирська о́бласть Žytómyrs’ka óblast’ of Жито́мирщина Žytómyrščyna) as ian faan dön 24 prowinsen faan Ukraine. Det hee 1.240.482 lidj (2017). At hoodsteed faan’t prowins as Schytomyr.
Girne (Distrikt)
De Girne Distrikt (üüb Türkisk: Girne İlçesi) as een faan dön seeks distrikten faan Nuurdzypern. Det hee 57.902 lidj (2011). At hoodsteed faan a distrikt as Girne.
Ägäisk Sia
At Ägäisk Sia as en dial faan't Madlunsia uun Süüdeuroopa. Uun't nuurden, waasten an süüden leit Griichenlun, uun't uasten a Türkei. A eilunen uun a Ägäis hiar bal aaltumaal tu Griichenlun.
Washington County (Rhode Island)
Washington County as en county uun de US-ameerikoons bundesstoot Rhode Island. At county leit uun a süüdwaast faan a bundesstoot. Det hee 125.577 lidj (2019). At hoodsteed faan't county as South Kingstown.
Brons
Brons as en klöör an hää en waagenlengde faan 380 bit 425 nm. Waagenlengden oner (kurter üs) 380 nm koon det uug ei muar woornem, det as ultraviolet. Laacht mä waagenlengden auer 425 nm as blä.
Lefkoşa (Distrikt)
De Lefkoşa Distrikt (üüb Türkisk: Lefkoşa İlçesi) as een faan dön seeks distrikten faan Nuurdzypern. Det hee 84.776 lidj (2011). At hoodsteed faan a distrikt as Lefkoşa.
Proovlaag
En Proovlaag es en Technik fan di Aarber me Fārev. Diarbi jert dit tö di Sliptechnik.
Fairfield County (Connecticut)
Fairfield County as en county uun de US-ameerikoons bundesstoot Connecticut. At county leit uun a süüdwaast faan a bundesstoot. Det hee 943.332 lidj (2019). At county hee sant 1960 nian hoodsteed, man det gratst steed as Bridgeport.
Freudenstadt (Stää)
Freudenstadt as en stää önj dåt tjüsch bundeslönj Baden-Würtembärj. Dåt heet 23.635 inboogere (2019). Dåt as e hoodstää foon e Lönjkris Freudenstadt.
Max Planck
Max Karl Ernst Ludwig Planck (* 23. April 1858 uun Kiel, Hertoochdoom Holstian; † 4. Oktuuber 1947 uun Göttingen) wiar en füüsiker an hää ham mä teoreetisk füsiik befaadet. Hi wiar grünjleier faan't kwantenfüsiik.
Efter Planck as uk det Max-Planck-Selskap näämd wurden. Det as at wichtagst iinrachtang uun Sjiisklun för grünjlaagenwedenskapen. Hat as 1948 faan det Kaiser-Wilhelm-Selskap apwoksen an diar hiar daalang (2023) 86 wedenskapelk iinrachtangen mä 24.000 wedenskapslidj tu.
Biibel/sö
Noom
Di Noom Biibel kumt fan dit greeksk Uurt βιβλίον (Papyrus-rol), en dit kumt fan bíblos of býblos (papyrus). Byblos jit uk di Haawenstat, hur Papyrus-Rolen maaket waar.
Middlesex County (Connecticut)
Middlesex County as en county uun de US-ameerikoons bundesstoot Connecticut. At county leit uun a süüd faan a bundesstoot. Det hee 162.436 lidj (2019). At county hee sant 1960 nian hoodsteed, man det gratst steed as Middletown.
David Hilbert
23 fraagen
Bispal: Fraag 10. Koon'am seeker sai, of en liknang faan det furem (of uk mä muar wariaabeln of grater huuchtaalen, en diophantisk liknang) mä hial taalen tu liasin as. Iarst 1970 hää Juri Matijassewitsch bewiset, dat det ei mögelk as.
Fääststoof
En fääststoof üs t.b. en metal läät ham oober iinsmolt, wan't gans hiat maaget woort, an do woort hat luupen. Diaram täält üs beskriiwang faan en fääststoof, dat hi bi 20 graad Celsius fääst wees skal.
Emil Nolde/sö
Leewent
Emil Nolde kām hok Kilomeetern uasterfuar fan Tondern ön Nolde bi Burkal tö Wārel. Hi wiar dit fjuart fan fif Jungen, wat en Buernfamiilie fing. Sin Faađer wiar en Nuurđfriisk fan en Tērp Naibel; hi spreek Nuurđfriisk, sin Mooter spreek Sønderjysk.
Hi ging naa München, waar da bi di Akademii ek nomen en bigent da en Stuudium bi di priwaat Maalerskuul fan Adolf Hölzel ön Dachau. Ön di Hārefst fan 1899 aakt hi me di Könstmooler-Wüfhaur Emmi Walther aur Amsterdam naa Pariis. Diar ging hi tö di Académie Julian.
.sj
as det top-level-domain (TLD) faan Svalbard an Jan Mayen. Hat woort oober ei brükt.
Laachtstruum
Bispal
Lampen mä onerskiaselk efekten:
Tscherskibergem
At jaft uk noch Tscherskiberger uun't Regiuun Transbaikalien, jo haa diarmä oober niks tu dun.
Falkenberg
Falkenberg as jü treedgrutst stää önj e prowins Halland, Swärik. E stää läit önjt ååsten foon e prowins, bait Kattegat. Dåt heet 28.357 inboogere (2020). Dåt as e hoodstää foon jü Falkenberg Komuun.
Valéry Giscard d'Estaing
Valéry René Marie Georges Giscard d’Estaing ([valeˈʀi ʒisˌkaʀdɛsˈtɛ̃]; * 2. Febrewoore 1926 uun Koblenz, † 2. Detsember 2020 uun Authon) wiar en fraansöösken poliitiker an faan 1974 tu 1981 president faan Frankrik an kofürst faan Andora.
Manitoba/fe
Lunskap
Dön wichtigst struumer uun't prowins san de Red Struum, de Assiniboine Struum, de Nelson Struum, an de Churchill Struum.
Rümwinkel
Beskriiwang
Bi't ianhaidskuugel (r = 1) as A detsalew üs di rümwinkel. Di fol rümwinkel as diarmä so grat üs det kuugelflaak: 4\pi.
Ianhaid
En rümwinkel faan 1 sr hää üüb en kuugel mä en raadius faan 1 m en areal faan 1 m2. Tu't hialer kuugel hiart oober en flaak faan 4 \pi r^2, sodenang as di fol rümwinkel:
Lumen
Bereegnang
1 Lumen as di laachtstruum faan 1 Candela (laachtmäächt) mool 1 Steradiant (sr).
Tiibetantiloop
At Tiibetantiloop (Pantholops hodgsonii) as en Hurndiart (Bovidae) an nai mä a Siigen (Capra). Hat lewet uun't Tiibet.
Zlín (Steed)
Zlín (faan 1949 tu 1989 Gottwaldov; üüb Tjiisk: Zlin) as at hoodsteed faan det Zlín Regiuun uun Tschechien. At steed leit uun a uast faan't lun, üüb de Dřevnice Struum. Det hee 74.478 lidj (2021).
San Francisco
San Francisco as det fjuardgratst steed an en county uun de US-ameerikoons bundesstoot California. At steed leit uun a waast faan a bundesstoot, bi a Pasiifik. Det hee 881.549 lidj (2019).
Morcheln
A Morcheln (Morchella) san en skööl faan Swaampen.
Skandinaawisk Berger
A Skandinaawisk Berger (sweedsk Fjällen, noorsk Kjølen) as en keed faan berger uun Skandinaawien. Hat lingt faan't Skagerrak uun't süüden bit tu't Nuurdkap uun't nuurden. Hat as 1.700 km lung an 320 km briad. A gratst dial ferlääpt uun Noorweegen an Sweeden, en letjen dial uk uun Finlun.
Smokhaid
Smok as för üs miast det, wat üs gud dää: En smoken minsk of en smok bil mei wi hal uunluke. En smok liitje mei wi hal sjong. Smokhaid hää miast wat mä harmonii of sümetrii tu dun.
Güül
Güül as en klöör an hää en waagenlengde faan 565 bit 585 nm. Waagenlengden oner (kurter üs) 565 nm hää green laacht, an laacht mä waagenlengden auer 585 nm as orangj.
RAL klöören
RAL as en norm föör klöören, an arke slach güül hää diar en aanj numer:
Ouémé Struum
Di Ouémé as en struum uun Beniin. Hi as 510 km lung an komt faan a Atakora Berger deel, do lääpt hi troch det hialer lun deel uun a Atlantik.
Belladonna
At Belladonna of uk Suart Dolkäärs (Atropa belladonna) as en frücht an en plaantenslach faan det skööl Atropa uun't famile faan a Naachtskaadplaanten (Solanaceae). Di latiinsk nööm komt efter det greks godhaid Atropos, ian faan trii godhaiden, diar auer üüs luas besteme. An at epithet (di ööder dial) komt ferlicht faan't itajeensk bella donna, det ment smok wüf. Mä plaantensaft faan Belladonna woort a uugstian fergratert, an det sjocht smoker ütj. Di nööm Dolkäärs sait oober uk, dat Belladonna dol maaget. Det komt faan ünlik alkaloiiden uun det plaant, fööraal faan Atropin (efter Atropa). Sodenang as at Dolkäärs giftag, woort oober uk al sant at madelääler uun a medesiin iinsaat.
Oakland (California)
Oakland as det aachstgratst steed uun de US-ameerikoons bundesstoot California. At steed leit uun a waast faan a bundesstoot, nai bi San Francisco. Det hee 433.031 lidj (2019). Det as at hoodsteed faan Alameda County.
Bad Kissingen (Lönjkris)
E Lönjkris Bad Kissingen (aw Bairisch: Landkroas Bad Kissingen) as en lönjkris önj Bayern. E lönjkris läit önj e regiiringsdistrikt Unterfranken. Dåt heet 103.218 inboogere (2018). E hoodstää foon e lönjkris as Bad Kissingen
Näädelkreper
A Näädelkreper of Näädelpiiper (Sylvia atricapilla) as en Sjongfögel (Passeriformes) uun det skööl Sylvia. A mantje fäält üüb mä sin suart hood.
Bad Tölz-Wolfratshausen (Lönjkris)
E Lönjkris Bad Tölz-Wolfratshausen (aw Bairisch: Landkroas Bad Däiz-Woifradshausn) as en lönjkris önj Bayern. E lönjkris läit önj e regiiringsdistrikt Oberbayern. Dåt heet 127.227 inboogere (2018). E hoodstää foon e lönjkris as Bad Tölz.
Charkiw (Prowins)
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't prowins san:
Dinosaurier
Dinosauriern (Dinosauria) san en ütjstürwenen stam faan diarten. Jo wiar auer miljuunen faan juaren a wichtagst grat diarten üüb a eerd. Föör amanbi 65 miljuun juaren (K-T-grens) stoorew jo ütj. Faan didiar stam hää bluas det klas faan a fögler di wai tu't eerdneitidj (Paläogen) skaafet.
Rütjern
Slacher
L. fedoa – L. haemastica – L. lapponica – L. limosa
Maantrau
Slacher
Enkelt slacher:
Blakswaampen
Slacher
Diar jaft at wel son 500 slacher faan, man a wedenskapslidj san ei gans ians, of jo uk würelk tuup tu ian skööl hiar.
Barschoortagen
A Barschoortagen (Perciformes, of uk: Serraniformes) san en grat order faan Bianfasker (Osteichthyes).
Modersnepen
A Modersnepen (Gallinago) san en skööl faan fögler uun't famile faan a Snepenfögler (Scolopacidae). Jo slacher like enööder fiks, haa en lung flaak nääb, an stongre uun a moder of uun a waas efter wirmer an sneken.