cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Qostanai (Regiuun)
Det Qostanai Regiuun (üüb Kasachs: Қостанай облысы Qostanai’ oblysy, üüb Rüs: Костанайская область Kostanajskaja oblast’) as ian faan dön fjauertanj regiuunen uun Kasachstaan. Det hee 883.658 lidj. At hoodsteed faan’t regiuun as Qostanai.
Kairem
Bit hentö di soowentiger Jaaren
Kairem es jen fan di Tērpern, wat rocht lung fan Buererii left haa. Bi di Baanhof fan Kairem es, sa üs uk ön Muasem, en Lādirampi becht uuren, wan di Baan tö Söl kām. Diar sen Saaken fuar di Buern en Köölen fuar di Aunen fan di Lir üp di Wainer paket en ön dit Tērp fordiilet uuren. Bit hentö di soowentiger Jaaren fan't twuntigst Jaarhönert wiar di Straaten ek olter fol, en wan diar wat kām, wiar dit aaftinoch en Treker of en "Raiffeisen"-Wain. - Mesken uk en Rüter üp Hingst. Bluat ön di Somer waar dit üđers, aurdat ali Gasten, wat ön di Tērpslönskepen fan Kairem, Ārichsem en Muasem en bet Freer en Fuarhaaling fent, döör Kairem köör skul. Di Sölringer her ek olterfuul Autos, en Masi fan des Lir sen me muar Aarberers töhop "tö di Bund" köört, wan ja diar jaar Aarber her.
Kairem en di Gasten
Dat hiili Tērp es "Zone 30", me "Zonenhalteverbot". Dit jit, dat em narigen parki mut, uk diar ek, hur gaar niin Skelt staant, wat dit weeget.
Steuben
Jest Ombechning
Ön di Wunter 1925/26 waar di "München" ombecht, dat di Pasajiiri fan di beeter Klasen wat hooger tö sit kām. Fan 1925 ön waar dit Skep uk fuar "Fuarhaalingsraisen tö See", wat em tö Krütsfaarten sair, iinseet. Sa waar fan Juuli bit August fan't Jaar 1925 en Polaarfaart maaket.
Forseenking
Di 9. Februwaari 1945 löp di Steuben fan Pillau of en skul naa Kiil. Ombi 2.800 önskööten Soldaaten, 300 Persoonen Medisiinpersonaal, 150 Man Skepsmanskep, en hat jit, dat jit 900 flücht Mensken me langs wiar. . Hur fuul Mensken üp Flucht wiar, es önseeker blewen. Dit Skep wiar sönen Leecht önerwai, en dit Torpeedobuat T 196 wiar me langs döör di Uastsee naa Weesten.
Katima Mulilo
Katima Mulilo as en steed uun a nuurd faan Namiibia. At steed leit bi a Sambesi Struum, wat uk at grens mä Sambia bildet, amanbi 938 km tu a nuurduast faan Windhoek. Det as at hoodsteed faan det Zambezi Regiuun. Det hee 28.362 lidj (2011).
1834
1834 wiar det fjauer-an-dörtigst juar faan det 19. juarhunert. At juar begand mä’n Weedensdai.
Armeenien
Histoore
At lun holep det amstreeden regiuun Bergkarabach uun sin krich (1988-1994) jin Aserbaidschaan.
Nhlangano
Nhlangano as en steed uun a süüdwaast faan Eswatini. At steed leit amanbi 89 km tu a süüd faan Mbabane. Det as at hoodsteed faan det Shiselweni Regiuun. Det hee amanbi 7.016 lidj (2013).
Twiijügeten
Twiijügeten (Diptera) san en order faan insekten. Diar hiar a fleegen an a magen tu.
Burushaski
Burushaski [] as en spriak, diar uun't Karakorum uun Nuurd-Pakistaan faan amanbi 100.000 minsken snaaket woort. Hat as oober ei nai mä a naiberspriaken.
Ferlicht hiart hat tu't Dene-Kaukaasisk spriakenfamile, det as oober ei seeker.
Capsaicin
Scoville-Skaala
Hü skarep wat smääkt, koon mä det Scoville-skaala meeden wurd:
Uastkasachstaan
Det Uastkasachstaan Regiuun (üüb Kasachs: Шығыс Қазақстан облысы S’yg’ys Qazaqstan oblysy, üüb Rüs: Восточно-Казахстанская область Wostotschno-Kasachstanskaja oblast’) as ian faan dön fjauertanj regiuunen uun Kasachstaan. Det hee 1.396.086 lidj. At hoodsteed faan’t regiuun as Öskemen.
Süüdsudaan
Iindialang
Sant 2020 hää det lun 10 bundesstooten an 3 aparte regiuunen.
1855
1855 wiar det fiiw-an-föftigst juar faan det 19. juarhunert. At juar begand mä’n Mundai.
Krümwaal
Beskriiwang
A wedenskapslidj san ei ians, huar di Krümwaal ans för uunlaanj wurden as. Hi as bi muar steeden eeben grobet wurden, oober diar as niks faan wäärs uun fünjen wurden. Woorskiinelk stamt hi ütj a wikingertidj, so aanj faan't 1. juardüüsen. Uun a madelponkt faan a waal-kreis leit Klafhuug, en huug ütj a bronsetidj. Daalang as a Krümwaal en archeoloogisk denkmool.
Waastkasachstaan
Indialing faan Ferwalting
At regiuun hee bütj Oral twaalew distrikten:
Baucau (Gemeend)
Det Baucau Gemeend (üüb Tetun: Munisípiu Baukau, üüb Portugiisk: Município de Baucau) as ian faan dön tretanj gemeenden faan Uast-Timor. Det hee 123.20 lidj (2015). At hoodsteed as Baucau.
Bobonaro (Gemeend)
Det Bobonaro Gemeend (üüb Tetun: Munisípiu Bobonaru, üüb Portugiisk: Município de Bobonaro) as ian faan dön tretanj gemeenden faan Uast-Timor. Det hee 98.932 lidj (2015). At hoodsteed as Maliana.
Brükdom üp Söl
Drachtenkeren
Ön di Drachtenkeren uur Folklooridaans fan forskeling Lönen daanset. Di Meföligers drai fuar't Miist Drachten fan ual'ing Tiren. Hat jeft trii forskelig Sölring Drachten.
Di Ker
Di Söl'ring Daansiker me di Wuksenen heer 25 Meföligers, hurfan 12 bit 14 Liren medaansi. Hat jeft diar bluat tau Karminger. Di Ker wel hol muar Daansers en fuaral Karminger haa.
Daansen (Videos)
Videos
Trii
Trii (3, röömsk III) as en natüürelk taal tesken tau an schauer. Hat as en ünlik taal, en primtaal an uk en triihuktaal.
ISO 3166-2:SD
Einzelnachweise
Siehe auch:
Dili (Gemeend)
Det Dili Gemeend (üüb Tetun: Munisípiu Dili, üüb Portugiisk: Município de Díli) as ian faan dön tretanj gemeenden faan Uast-Timor. Det hee 277.279 lidj (2015). At hoodsteed as Dili.
UNWTO
thumb|right|At Weltorganisatsion för Fräämenferkiar sat uun Madrid.
Brar C. Roeloffs
Aarber fuar Dokumentatsjoon en Archiif
Hi braacht masi Dokumenti aur di Buererii üp Föör hentö't Archiif fan't Instituut, en 1996 taacht hi höm en "Hofstairen-Archiif" üt. Des Taacht kām sa gur ön, dat dit Instituut en Projekt aur't hiili Lön' Sleeswig-Holstiin bigenti: „Wegweiser zu den Quellen der Landwirtschaftsgeschichte Schleswig-Holsteins“. Roeloffs wiar Iarenmeföligster fan't Nordfriisk Instituut.
Saaterlönj
Geografische lååge
In dåt weesten wårt dåt Saaterlönj oufgränsed foon dåt toorp Idafehn, wat tu e tu gemiinde Ostrhauderfehn hiirt. Iir wus jüdeere feenkolonii aw sater grün anläid wörd. Dadeer feen-toorpe lade önj dåt gebiit, weer iir di swiiri tu passiirende moose am dåt Saaterlönj haane läi. Önj dåt ååsten wårt dåt Saaterlönj döör e Elisabethfehnkanool oufslin, di ouer jü hiilje längde en geograafisch gränse bilet. Jü bit tu jü burgerönjtschiising foon 1949 (1951) tu Saaterlönj hiirende iirere moose-gemiinde Elisabethfehn bai e Elisabethfehnkanool hiirt tu tids tu e gemiinde Barssel.
Ask
Wat as en ask
En ask as en skraal stak lun, miast üüb a geest uun Nuurdwaastsjiisklun. Am di wäärs faan det lun tu ferbeedrin, san hiassuaden miast üüb gemeenlun slaanj wurden. Jo kaam uunsteed faan strä iinuun a busem an haa jo diar mä njoks folsögen. Jodiar njoksag suaden kaam do tuup mä köögem-uffaal ütj üüb't fial. Sodenang füng di skraal grünj ged an küd tu ääkrin brükt wurd, fööraal för roog. Mä detdiar muude san asken leewen huuger wurden, sowat 1 mm uun't juar. Det maaget uun 400 juar imerhen 40 cm ütj. Am 1900 begand a büüren mä konstdünger tu gedin, an do wiar't uk bal föörbi mä a asken. A wedenskapslidj gung diarfaan ütj, dat di grünj nü mä a juaren ringer an ringer woort, an dat diar tuleetst weder rian geest-grünj as.
Kémo (Prefektüür)
Indialing faan Ferwalting
At prefektüür hee fjauer onerprefektüüren an aacht komuunen:
Stikelbei
At Stikelbei, Stekebäär,  Stekelsbiar (Ribes uva-crispa, uk: Ribes grossularia) as en plaant an uk sin früchten uun det famile Grossulariaceae. Hat komt uun Euroopa, Aasien an Nuurdafrikoo föör.
Slikkaater
Slikkaater (Viverridae) san en famile faan amanbi 30 slacher ruuwdiarten (Carnivora). Jo hiar tu a kaatoortagen (Feloidea) an lewe uun Afrikoo an Aasien.
Abdominea
Abdominea (lat. Abdominea minimiflora) san bloosenplaanten an hiar tu a orchideen (Orchidaceae). At jaft 1 slach uun Süüduast-Asien.
Slikkaater
Iindialang
Onerfamile Hemigalinae
Madelaafrikoons Republiik
Histoore
Det fraansöösk armee saat 1887 en post ap, wat leeder Bangui wurd. Faan heerütj saat 1890 det militeersk okupatschuun faan’t lun iin, diar 1900 oner’t beteekning Oubangi-Chari fraansöösk militeerteritoorium wurd. Det wurd 1906 mä Tschad ferianigt an leeder en kolonii banen faan Fraansöösk Äkwatoriaalaafrika. At lun wurd 1960 suwereen. Efter en putsch uun 1966 wurd generool Jean-Bédel Bokassa hood faan’t regiaring. Bokassa wurd 1972 president tu a leewentstidj an 1976 keiser faan det Madelaafrikoons Rik. Hi wurd 1979 faan en putsch deelsaatet.
New South Wales
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't bundeslun san:
Planeeten
Tö dit Skelt önern:
Naist bi sen di fjuur Benenplaneeten.
Sjineesk skraft
At sjineesk skraft of Han-skraft  as en skraftspriak för a sjineesk spriaken, fööraal för't huuchsjineesk.
Ouham (Prefektüür)
Det Ouham Prefektüür (üüb Fraansöösk: La préfecture de la Ouham) as en prefektüür uun de aafrikoons stoot det Madelaafrikoons Republiik. Det hee 369.220 lidj (2003). At hoodsteed as Bossangoa.
1879
Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
Ünbekäänd Dootem
Friedrich Paulsen
Paulsen as bål bääder bekånd döör sin aptiiende schrafte, ås ås en riin filosoof. Sin Geschichte des gelehrten Unterrichts as en årbe foon gruten wjart.
Asger Juul Linding Lindinger
Wat jen eeđer sin Duar skrewen heer
Üs hi jung wiar, es hi me Rad döör 13 Lönen köört. Hi höl höm aaftinoch ön Lastwainer fast, dat hi wat gauer fan Stair kām, en des kür di Reeder ek gur haa. Hi brükti aaftinoch en üđer Jen. Sin Knooken kām diarfan uk ek langsen hiil fan of, en sa wiar Asger Lindinger uk bi masi Dochtern en ön Kraankenhüüsingern. Jens skel hi uk nai bi di tschechiski Grensi en Nacht me 11 Wölfi töhop wesen wiis, sa stuunt et iin ön sin Biografii, en diar stuunt uk, dat hi 28 Jaaren Meföligster fan en Eetfiarel-Foriining wiar.
Hlotse
Hlotse as en steed uun Lesotho. At steed leit uun a nuurd faan’t lun. Det as at hoodsteed faan de Leribe Distrikt. Det hee 24.710 lidj (2006).
Rasony (Distrikt)
De Rasony Distrikt (üüb Witjrüs: Расонскі раён Rasonski rajon, üüb Rüs: Россонский район Rossonskij rajon) as een faan a distrikten uun det Witsebsk Prowins faan Witjruslun. Det hee 11.514 lidj (2009). At hoodsteed faan’t prowins as Rasony.
Büsum
Büsum as en gemeen uun a kreis Dithmarschen uun Schleswig-Holstian. Di huuwen leit lik bi a Nuurdsia uun't nuurden faan a Meldorfer Bocht. Bääft Sankt Peter-Ording an Waasterlun as Büsum at traad gratst bat bi a Nuurdsiaküst.
Oshikoto (Regiuun)
Spriiken
Efter det 2011 folksteeling wurt det Ovambo Spriik uun 86 prosent faan hüshualer uun’t regiuun spreegen.
Greenlun
Ferwaltang
Komuunen (sant 2018):
Indoneesien/fe
Ialberger
Nai bi of üüb dön Letj Sunda Eilunen:
Indialing faan Ferwalting
Föör 2022 hed Indoneesien een hoodsteeddistrikt (Jakarta, ISO: JK), een autonoomdistrikt (Yogyakarta, ISO: YO), ian autonoomprowins (Aceh, ISO: AC) an 31 prowinsen. 2022 wurd fjauer nei prowinsen skeeben: Papua Huuchlun (ISO: PE), Maden Papua (ISO: PT), Süüd Papua (ISO: PS) an tuleetst Süüdwaast Papua (PD).
Auerk
Uun Auerk seed uun't madelääler a uastfresk föörsten, naibi as di Upstalsboom.
Omaheke
Spriiken
Efter det 2011 folksteeling, spreege 42 prosent faan hüshualer Herero, 28 prosent Khoekhoe an 10 prosent Afrikaans.
Phnom Penh
Phnom Penh (üüb Khmer: ភ្នំពេញ [pʰnum peɲ]) as at hoodsteed faan Kambodscha. At steed leit uun a süüduast faan't lun. Det hee 1.242.992 lidj (2008).
Dikfööges
Di bekäändst dikfööges as was di Hauke Haien uun Theodor Storm san romoon Di Skemelridjer.
Molbergen
Molbergen (üüb Saaterfresk: Molbiergen) as en ianhaidsgemeend uun a Lunkreis Cloppenburg. E gemeend leit uun a waast faan a kreis. Det hee 9.076 lidj (2020).
Siabeeren an Sialööwen
A Siabeeren an Sialööwen (Otariidae) san en famile faan tetjdiarten.
Siapopegei
At Siapopegei, siipapegoi (Fratercula arctica) hiart tu at Fögelfamile faan a Alken (Alcidae). Hat as jüst so bruket, hää oober ööders niks mä Popegein tu dun.
Wilhelm Gustloff (Skep)
Luki uk jir
<!-- Die Wilhelm Gustloff war ein Kreuzfahrtschiff der nationalsozialistischen Organisation Kraft durch Freude (KdF), das im Zweiten Weltkrieg als Lazarettschiff, Truppentransporter und Wohnschiff der Kriegsmarine eingesetzt wurde. Bei ihrer Versenkung durch das sowjetische U-Boot S-13 vor der Küste Pommerns am 30. Januar 1945 kamen möglicherweise mehr als 9.000 Menschen ums Leben. Bezogen auf ein einzelnes Schiff gilt ihr Untergang als die verlustreichste Schiffskatastrophe der Menschheitsgeschichte.
Weestfraschlönj
Indiiling foon Ferwalting
Weestfraschlönj heet sunt 2019 18 gemiine: Dongeradeel, Ferwerderadiel än Kollumerland en Nieuwkruisland wjarn uk gemiine, man ja san sunt 2019 diilj foon Noardeast-Fryslân.
Wilhelm Gustloff (Skep)
Die Zahl der Todesopfer
Zur hohen Zahl der Opfer trugen mehrere Umstände bei: Um eine planlose Flucht vom Schiff und den Ausbruch einer Panik zu verhindern, wurden etwa 1.000 Menschen in den Wintergarten des Schiffes beordert und dort von Offizieren mit Waffengewalt festgehalten. Als das Schiff sank, mussten sie feststellen, dass die Fenster des Wintergartens aus Panzerglas bestanden und jedes Entkommen verhinderten. Schwerwiegender war, dass die Wilhelm Gustloff über viel zu wenige Rettungsboote verfügte. Etliche waren in Gotenhafen von Bord gebracht worden, um sie bei der Vernebelung des Hafens einzusetzen. Sie wurden durch kleinere Ruderboote ersetzt, die rasch überfüllt waren. Erschwerend kam hinzu, dass in der Nacht des Untergangs eine Außentemperatur von bis zu −20 °C herrschte, so dass viele der noch vorhandenen Boote in ihren vereisten Davits blockiert waren und nicht seeklar gemacht werden konnten. Jedoch hätten selbst die größeren, zum Schiff gehörenden Rettungsboote niemals ausgereicht, um über 10.000 Menschen zu retten; das Schiff und seine Rettungsmittel waren nur für circa 1.900 Passagiere und Besatzungsmitglieder ausgelegt.
Museen
Im Preußen-Museum Wesel in der Zitadelle sind in der Sammlung Abresch der Ausstellung LebensZeichen / Nachkriegszeit und Fünfziger Jahre mehrere z. T. einmalige Exponate der Wilhelm Gustloff ausgestellt.
1916
1916 wiar det seekstanjst juar faan at 20. juarhunert. At juar wiar en skregeljuar an begand mä’n Saninj uun de Gregoriaans kalender an mä’n Freidai uun de Juliaans kalender. Det wiar det traad juar faan de Iarst Wäältkrich. 1916 wus dåt seekstäinst iir foon dåt 20. iirhunert. Et iir beganed ma’n Saneene önj di Gregoriåånsch Kaläner
Kaltsium
Hat as en eerdalkaalimetal an det fiftmiast element üüb a eerd.
Nuurdirlun/öö
Di gratst sia uun Nuurdirlun an uk üüb a Britisk Eilunen as a Lough Neagh.
Pinyin
Tuuner
Arke grünjbaustian koon fiiw ünlik betuunangen haa, an diarmä fiiw ünlik bedüüdangen.
Kariibik
Geologie
Der größte Teil des Karibischen Meeres, das im Kaimangraben bis 7.680 m tief ist, befindet sich auf der Karibischen Platte, nur der Nordwestteil jenseits des Tiefseegrabens, liegt auf der Nordamerikanischen Platte.
Eritrea
Berger
Berger uun Eritrea san: de Dega Berig (3047 m), de Amba Mossino Berig (3038 m), de Soyra Berig (3013 m), de Amba Debra Berig (2833 m), de Ādī-Hans Berig (2820 m), de Dahan Dahan Berig (2815 m), de Sihat Berig (2797 m), de Amba Marrod Berig (2733 m), de Addishum Berig	(2722 m) an de Alil’ Berig (2714 m).
Uwe Jens Lornsen/sö
''Ik wiar ek muar üs en Flüch, diar höör boowen üp en Snebarig henset, hurfan da en Lawiini dialging. (Lornsen aur sin Aarber fuar Sleeswig-Holstiin)''
Kuddewörde
Kuddewörde as en gemiine foont Åmt Schwarzenbek-Land önj e Kris Hiirtuuchdoom Lauenborj. E gemiine läit önjt weesten foon e kris. Dåt heet 1372 inboogere (2020).
Mikroneesien
Mikroneesien (faan ualgreks μικρός mikros = letj und νῆσοι nēsoi = eilunen) as en regiuun faan eilunen uun Oseaanien. Diar hiar wel son 2.000 eilunen an atolen tu. Faan waast tu uast lei jo 4.000 km ütjenööder. Üüb en areal faan 2670 km² lewe amanbi 500.000 minsken.
Skemel (swaamp)
Süstemaatik
Fööraal tau klasen faan swaampen wurd üs skemel betiakent:
Britisk Eilunen
Eilunen
Uun Irlun brükt am didiar nööm ei, auer (det republiik) Irlun ei "britisk" as.
Kliawer
Kliawer (Trifolium) as en plaantenskööl uun det famile faan a bongfrüchten (Fabaceae) mä 245 slacher.
1940
1940 wiar det fiartigst juar faan det 20. juarhunert. At juar wiar en skregeljuar an begand mä’n Mundai uun de Gregoriaans kalender. 1940 wus dåt fäärtist iir foon dåt 20. iirhunert. 1940 waos dat fiirdist iir foon dat 20. iirhonert.
Madelanatoolien
Prowinsen
Uun a Türkei san 81 prowinsen. 13 diarfaan haa hör hoodstääden uun Madelanatoolien:
Neutraal element
At neutraal element as en betiaknang uun a algebra. Hat sait, dat detdiar element di wäärs faan en ööder element ei feranert.
Saaterfrasch
Saaterfrasch (Seeltersk) as jü leest spräkewise, wat foon e üülj ååstfrasche spräke ouerblaawen as. Snååket wårt Saaterfrasch foon süwat 1.500 bit 2.500 manschne önj e Gemiinde Saaterlönj. Önjt eentlik Ååstfraschlönj än e oudere frasche lönje twasche Louwers än Weeser as e frasche spräke ål sunt hunerte iinrge düüdj blaawen. Deer snååke's nü mååst plååttjüsche spräkewise, weer mör unti maner grute räste foont frasch bane san.
Ruusenplaanten
Enkelt Sköölen an Slacher
At jaft wel son 3.000 plaantenslacher uun detdiar famile. Diar hiar uk föl früchten tu:
Saaterfrasch
Schriwwis
Önj e seelwi tid wörd bai jü Fryske Akademy önj Ljouwert toocht önj en uurdebök (Hermann Janssen jeeft önjt Lesebouk for Saaterlönj uk ål en grute Lieste foon 4000 Woude) än dan schölj dåt deerfor en konsekwänte schriwwis jeewe, eefter di prinziip "iinj lüd - iinj tiiken", deerma uk oudere manschne da ai seelterfrasch koone dåt duch leese koone. Di diräkter profäsor Jelle Brouwer wus jü miining, dåt da Seelter jam deerouer uk ütspreege schönj. Deeraw måågede Pyt Kramer ainkelte konsäpte, da dan 1958 foon en delegasjoon uner fääring foon Brouwer önj mörere eene önj hönj foon baispale ma di "Tweelwerrräid" döörnümen wörden. Tuleest wörd dan jü infååsing ma "lunge iinjlüde åltens dööwelt" wääld, jü dan lääser as schriwwis foon 1958 brükt wörden as önjt Seelter uurdebök foon 1961 än oudere böke sü as "Dät Ooldenhuus".
Biispelseeting
Nordfrasch (Mooring): Di dreng aide dåt foomen am dåt kan än mäket har aw da siike.
1951
Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren
Ünbekäänd Dootem
Mineraal
En mineraal as en cheemisk element of en ferbinjang diarfaan, an komt miast üs en kristal föör. Hat entstäänt üüb en geoloogisken wai. Uun di nööm steget det wurd miin, auer mineraalen miast uun miinen ufbaud wurd.
Am snaaket faan amanbi 4.800 bekäänd mineraalen, man diar hiar daalang uk natüürelk stian üs t.b. niirenstian tu.
Ägäisregiuun
At Ägäisregiuun as 79.000 km² grat, an diarmä ian faan a letjer regiuunen uun a Türkei. Di nööm komt faan't Ägäis. Det regiuun as en swaarponkt faan a industrii uun't lun.
Dschibuuti
Eilunen
Eilunen uun Dschibuuti san (faan a nuurd tu a süüd): det Doumeira Eilun, de Kallîda Eilun, dön Sööwen Breler Eilunen, det Moucha Eilun, dön Maskali Eilunen, det Abou Maya Eilun (wat bi a iingung tu de Goubet Sii leit), det Boutres Eilun an det Biley Blax Eilun (of Warramous Eilun).
Sansibar (Lokaal)
Noom
Di Noom kumt fan di Strön-Diil, hur dit Lokaal stuunt. Fan di 1930er Jaaren fing trii fan di FKK-Strönen üp Söl exootisk Noomern. Di Strön bi Woningstair jeet "Abessinien", süđern fanu Raantem wiar tau Strönen me ni Noomern "Sansibar" en "Samoa".
Sansibar-Stores
Di "Sansibar-Stores" üp Söl en ön't Internet ken em Moorisaaken fan "Sansibar" sa üs uk skuur, Pöösen, Tasken, Püntjikraam koopi. Ja haa diar uk Wiin en Iit tö forkoopi. Ön dit Krütsfaarskep Europa es en Filiaali fan di „Sansibar“. Sent 2007 dēr di Sansibar di Noom fuar Menüüs, dānen em ön di Fliigern fan Air Berlin koopi ken, wan di Flocht leenger üs 90 Minüten waaret.
Thusnelda Kühl
Leewent
Thusnelda wurd bäären üs en doochter faan di prääster Carsten Kühl an sin wüf Wilhelmine, b. von Oldenburg. Uun jong juaren an uk leederhen hää Thusnelda miast uun Oldenswort lewet. Uun a 1890er juaren hää't üs skuulmääster werket. Am 1900 begand hat tu skriiwen, miast romoonen. Am jü tidj wiar't noch temelk üngewöönelk, dat en wüf üüb't lun buken skraft, man uk Thusneldas mam wiar en skriiwer. Leeder wurd hat bekäänd üs „dachter faan a maasken“.
Sjüüren
Föörkemen
Am en stak lun mä buumer tu beplaantin, namt am hal sjüüren. Jo waaks gau an kem mä en skraalen grünj turocht so üs uun a hias. Rian Monokultüüren kön oober gau faan insekten befäälen wurd an braan uk gau.
Oomram (gemeen)
Dooten
Üüb Oomram jääw det a saarpen Noorsaarep, Neebel, Sössaarep, Stianood an sant 1890 Witjdün.
Restionaceae
Slacher
At jaft wel 400 bit 500 slacher uun jodiar sköölen:
Oomram (gemeen)
Dooten
Di 13. Oktuuber 1912 as det nei gemeen Witjdün iinracht wurden.
Kansas
Kansas [ˈkænzəs] as en diiljstoot foon da Feriind Stoote. E diiljstoot läit önj mal foon't lönj. Dåt heet 2.913.314 manschne (2019). E hoodstää foon e diiljstoot as Topeka.
1971
Störwen – Sturwen – Stürwen
Ünbekäänd Dootem
Kampot (Prowins)
Indialing faan Ferwalting
At prowins hee aacht distrikten:
Primtaal
Det letjst primtaal as tau (2) an do gongt det widjer mä:
Primfaktor
Arke natüürelk taal läät ham iandüüdag apdial tu sin primfaktooren. Primtaalen haa bluas ään primfaktor, det as det primtaal salew.
A iarst 20 taalen an hör apdialang tu primfaktooren:
Aapelbuumer
Aapelbuumer (Malus) san en skööl faan 42 bis 55 slacher uun det plaantenfamile faan a ruusenplaanten (Rosaceae). Di wichtagst slach as was di Malus domestica, huar en hialer rä suurten faan aptaanj wurden san.
Tete (Prowins)
Geografii
De Sambesi Struum leept troch't prowins.
Quelimane
Befölkring
At wiar folksteelingen uun 2017, 2007, 1997 an 1980.
Friisensērk
Laag
Di Sērk staant ön di Huk fan di Straaten Largo degli Alicorni en Via del S. Uffizio, töögenaur fan di Petersplaats, nai bi Vatikanstat, hurfan jü en exterritorioale Zone es. Em fent dit, wan em döör di gurt Straat Borgo Santo Spirito 21/41 di Trap āpgiar, döör di Lēr en da lefts wech. Di Friisensērk waar 1141 töögen jen fan di Roomsk Bechningen, dän Janiculus, becht, en des liit bi di Petersplaats. Aur des Laag blef di "Friisensērk" uk stuun, üs ön dit 16. Jaarhönert ali Bechningen, diar önern ön di Hoog stön, wechrewen uur skul, aurdat di nii Peterssērk becht uur skul. Di Friisensērk staant sent 1990 ön di Listi fan't Ārefdiil fan di Wārel fan di UNESCO.
Koudougou
Histoore
1910 wurd at steed en administratiiw post.
1992
1992 wiar det tau-an-neegentigst juar faan det 20. juarhunert. At juar wiar en skregeljuar an begand mä’n Weedensdai uun de Gregoriaans kalender.
Iirsk Sia
Laag
Hat as 46.000 km² grat an häält 2800 km³ weeder bi en madelt jipde faan 52 meetern.
Islaamisk kalender
[ [ aktualisiare] ]
Skol
Gurthair en Aaler
Di Skolen uur twesken 40 en 70 cm lung. Ja uur bit hentö 7 Kilo swaar. En Skol ken bit hentö 45 Jaaren ual uur.
Anna Netrebko
Anna Netrebko (18. September 1971 uun Krasnodar, Sowjetunion) as en sopraan schongster.
Xai-Xai
Befölkring
Diar wiar folksteelingen uun 2017, 2007, 1997 an 1980.
Fögelbei
At (Echt) Fögelbei (Sorbus aucuparia, L. ; Syn. Pyrus aucuparia, Gaertner) as en bleedenbuum uun det famile faan a Ruusenplaanten (Rosaceae).
Christian X. (Denemark)
Christian X. (folstendig krasennööm Christian Carl Frederik Albert Alexander Vilhelm, * 26. September 1870; † 20. April 1947) wiar Köning faan Denemark faan 1912 tu 1947 an Köning faan Islun (üüs Kristján X) faan 1918 tu 1944. Hi wiar de äälst dring faan Frederik VIII. an sin wüf Louise faan Sweeden-Noorweegen. San jonger bruler wiar üüs Haakon VII. köning faan Noorweegen.
FAO
Hat skal diarför surge, dat a minsken üüb a eerd nooch an sünj iidj fu.
Kayes (Regiuun)
Det Kayes Regiuun (üüb Bambara: ߞߊߦߌ ߘߌߣߋߖߊ Kayi Dineja, üüb Fraansöösk: Région de Kayes) as en regiuun uun de aafrikoons stoot Maali. At regiuun leit uun a süüdwaast faan't lun. Uun a nuurd leit Mauretaanien, uun a uast det Bamako Regiuun, uun a süüd Guinea an uun a waast Seenegal. Det hee 1.993.615 lidj (2009). At hoodsteed faan't regiuun as Kayes.
Indialing faan Ferwalting
At regiuun hee sööwen kreiser (üüb Fraansöösk: cercles), wat iin uun komuunen (üüb Fraansöösk: communes) diald wurd:
Lilongwe
Lilongwe as at hoodsteed faan Malaawi. At steed leit uun a süüdwaast faan't lun. Det hee 989.318 lidj (2018).
Kidal (Regiuun)
Kliima
At regiuun hee en hiat wüstenkliima an as för ekstreem drööchte an hatj bekäänd. A somern san uu so lung an hiat mä temperatüüren faan muar üüs 45 ° C uun a dai. A wontern san kurt, man uk hiat mä temperatüüren faan 30 ° C. Uf an tu riint at wat uun detheer juarstidj.
Letj Panda
A Letj Panda (Ailurus fulgens) as en tetjdiart (Mammalia), an lewet uun't uastelk Himalaya an uun Süüdwaastsjiina. Hi lewet fööraal faan Bambus.
Adolf Hitler
Adolf Hitler (* 20. April 1889 ön Braunau bi di Inn ön Boowenuasterrik; † 30. April 1945 ön Berlin) (Uk Aadji Hii, Aadji Brün of Aadji Aarberstiinst) wiar fan 1933 bit 1945 Diktaator fan't Dütsk Rik.
Albrecht Johannsen/sö
Video
En Video me Skeltern fan dit Jaaresraakin 2013 fan di Nuurđfriisk Foriining. Dit Leedji uur fan di Meföligers süngen. (1:15 min).
Egyptisk hieroglyphen
Hieratisk skraft
Det hieratisk skraft as brükt wurden, wan mä en feeder üüb papyrus skrewen wurd skul.
Adolf Hitler
Hitler ön Nuurđfriislön
Fuar des en masi muar Liren jeft et uk ön Nuurđfriislön Snöfelstiiner.
Sneken
Onerklasen
Caenogastropoda – Heterobranchia – Neomphaliones – Neritimorpha – Patellogastropoda – Vetigastropoda
Uastanatoolien
Prowinsen
Uun a Türkei san 81 prowinsen, 16 diarfaan lei uun Uastanatoolien:
Niamey
Geografii
At steed leit bi de Niiger Struum.
Kuschiitisk spriaken
Kuschiitisk spriaken san en twiig faan a afroasiaatisk spriaken. Jo wurd uun Nuurduastafrikoo ("Hurn faan Afrikoo") snaaket. Diar hiar 45 spriaken mä amanbi 38 miljuun spreegern tu.
Uast-Timor
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't lun san:
Indialing faan Ferwalting
Uasttimor hee tretanj gemeenden:
Dover (District)
Dover as en distrikt uun det groofskap Kent uun Ingelun. Det ferwaltang sat uun det stääd Dover. Ööder grater stääden uun didiar distrikt san Aylesham, Deal, Eythorne, Kingsdown, Sandwich, Temple Ewell, Walmer an Wingham.
Kentucky
Stääse
Da tiin grutst stääse önj e diiljstoot san:
Adenochilus
Adenochilus (lat. Adenochilus) san bloosenplaanten an hiar tu a orchideen (Orchidaceae).
Swinsbasen (Isolepis)
Swinsbasen (Isolepis) san en skööl faan plaantenslacher uun det famile Raidgäärs (Cyperaceae).
Slacher
I. alpina – I. angelica – I. antarctica – I. aucklandica – I. australiensis – I. basilaris – I. beccarii – I. bicolor – I. brevicaulis – I. bulbifera – I. caligenis – I. carinata – I. cernua – I. congrua – I. costata – I. crassiuscula – I. cyperoides – I. diabolica – I. digitata – I. distigmatosa – I. expallescens – I. fluitans – I. gaudichaudiana – I. graminoides – I. habra – I. hookeriana – I. humbertii – I. humillima – I. hystrix – I. inconspicua – I. inundata – I. inyangensis – I. karroica – I. keniaensis – I. kilimanjarica – I. leptostachya – I. levynsiana – I. ludwigii – I. montivaga – I. moseleyana – I. namaquana – I. natans – I. nigricans – I. oldfieldiana – I. omissa – I. pellocolea – I. pottsii – I. praetextata – I. producta – I. prolifera – I. pseudosetacea – I. pusilla – I. ranko – I. reticularis – I. rubicunda – I. ruwenzoriensis – I. sepulcralis – I. setacea – I. sororia – I. stellata – I. striata – I. subtilissima – I. sulcata – I. tasmanica – I. tenuissima – I. trachysperma – I. varians – I. venustula – I. victoriensis – I. wakefieldiana
Swinsbas (Nardus)
At swinsbas (Nardus stricta) as en plaantenslach faan det skööl Nardus uun't famile swetgäärs (Poaceae).
Fögler
Onerklas Palaeognathae
Tinamufögler (Tinamiformes)
Onerklas Neognathae
Cariamiformes
Boy Lornsen
Leewent
Ön dit Jaar 1976 fing hi de Pris fan di "Japanische Schulbibliothekare".
Bitö aarberti he üüs en Autor for Funk en di Fiirlukikest (Sa üs fuar de Sesamstraat).
Fögler
Onerklas Neognathae
Trapenfögler (Otidiformes)
Boy Lornsen
Boker
Feuer im Nacken (1974)
Tete (Steed)
Tete as en steed uun a nuurdwaast faan Mosambik. At steed as at hoodsteed faan det Tete Prowins an leit 1096 km tu a nuurduast faan Maputo. Det hee 305.722 lidj (2017).
1667
1667 wiar det sööwen-an-söstigst juar faan det 17. juarhunert.
Filipiinen
A Filipiinen (amtelk Republiik faan a Filipiinen, [], ENS Republic of the Philippines) san en lun an en skööl faan 7.641 eilunen uun a waastelk Pasiifik. Jo hiar tu Süüduastaasien. Jo san di fiftgratst eilunstoot üüb a eerd efter Indoneesien, Madagaskar, Papua-Nei-Guinea an Jaapan.
Boy Lornsen
Boker
Schiffe: vom Einbaum zum Ozeanriesen (1989)
Berlin
Dia artiikel Berlin jaft at:
Sweeden/hf
Sweeden, amtlik det Käningrik foon Sweeden, is en löön öön e nöörd foon Euroopa. Et löön lait uwe't uustdial foon dat Skandinaowisk Hualefailöön. Öön e wäst lait Norwäägen än öön e nöörduust Finlöön, än öön e uust än söö is e Uustsii. Dat heet 10.120.242 jude (2017). Ju häädstää foon't löön is Stockholm.
Bahr El Ghazel (Regiuun)
Det Bahr El Ghazel Regiuun (üüb Fraansöösk: La Région du Bahr El Ghazel, üüb Araabsk: منطقة بحر الغزال Minṭaqātu Baḥri l-Ghazāl) as en regiuun uun de aafrikoons stoot Tschad. At regiuun leit uun a maden faan’t lun. Det hee 257.267 lidj (2009). At hoodsteed as Moussoro.
Spoonsk spriak
Tuup mä Aragoneesk, Astuurisk, Galicisk an Portugiisk hiart spoonsk tu't Iberoromaansk.
Township (USA)
Poliitisk bedüüdang
Daalang as en township en ferwaltangsianhaid. Uun a miast stooten uun a USA jaft det En hialer rä faan sok ferwaltangsianhaiden hiar do tuup tu en "county", det as tu fergliken mä en lunkreis uun Sjiisklun. Det naist huuger ferwaltangsianhaid as do di bundesstoot, sowat üs en bundeslun.
Niendorf an der Stecknitz
Niendorf an der Stecknitz as en gemiine foont Åmt Breitenfelde önj e Kris Hiirtuuchdoom Lauenborj. E gemiine läit önj e mal foon e kris. Dåt heet 653 inboogere (2020).
Aserbaidschaan
Tu Aserbaidschaan hiart uk det autonoom republiik Nachitschewan, diar waastelk faan Armeenien leit.
Filipiino
Filipiino (🇹🇱, Spriak faan a Filipiinen) as di amtelk nööm faan't amtsspriak faan a Filipiinen. Det as en standardisiaret furem faan't Tagaalog, diar faan fölen üs mamenspriak snaaket woort.
Fijool
Āpbechning
Di Deek heer tau F-Höölern, es konkāv en uur fuar't Miist fan Fichtenholt maaket. Jü es bal langsen fan tau Diili ön di Meren töhopliimt. Senerlig hol uur Holt nomen, wat üp Bārigen wukset es, hur di Boomer ek sa fuul tö iit haa en diarom lungsom wuksi. Bi des Holt sen di Jaaresringi ek sa tjuk en laap temelk lik aur't Holt, en dit Holt heer fuul Fāsermateriaal. Des Holt uur ön di jest Hualev fan di Wunter slain, wan di Boomer temelk drüch sen, en da uur dit Holt aur muaren Jaaren drüget. Eeđer hok Jaaren uur dit Holt da törochtskiart en jit jens hok Jaaren drüget. Des Mait es nöörig, aurdat en gur Deek bluat 2,4 bit 3 mm tjuk uur skel.
Di Böört es fuar't Miist üt Āhorn maaket (ek sa aaft Papel of Weidi), en uk des uur konkāv ütaarbert. Hat es forskelig, mun di Böört fan jen of tau Diili maaket es, dit ken em da leeter ön di Teekning ("spailt" bi tau Diili) keen.
"Önern", ön di Korpus, uur di Streengern ön en "Jeningshaur" fastmaaket. Sa üs uk bi di Gitari laap di Streengern aur en Steeg, diar bi gur Fijoolen üt fiinjaarigi Āhornholt maaket es. Hi uur iinfach fan di Streengern dial ön di Korpus hölen. aaftinoch heer di "önerst" Streengenhualer uk Fiinstemers. Dit es fuaral nöörig, wan di Fijool me iirsern Streengern spölet uur skel.
Di Böög
Fuar en Böög skel en Springhingst hok Hiir fan sin Stört dö. Jen Böög heer 180 bit 250 Hiir, en des uur uk bluat fan senerlig Hingst-Slachern nomen. Di Hiir uur fuar't Spölin spant en achteön uur ja weđer en bet luasdrait. Diarfuar es üp jen Sir en Haak en üp di üđer Jen fan di Böög en Skrüüf. Di Mechānik ön di Skrüüwensir jit uk "Por (Springpor)".
Stianfrüchtbuumer
Onersköölen
P. subg. Amygdalus – P. subg. Cerasus – P. subg. Emplectocladus – P. subg. Prunus
Renate Schneider
Leewent (Renate Schneider aur höörsalev)
Bēren sen ik 1949 ön Kairem ön dit Pakhüs fan di ual Haawen ön Kairem, wat deling jit staant. Jir sen ik uk āpwukset. 1965 bigent ik ön di Weewerii fan Anna Siewertsen tö liiren. 1972 toog ik da tö´t Fastlön hur ik 24 Jaar ön´t, tö di Tir, "Jugendaufbauwerk" aarbert haa. 2001 kám ik da weđer naa Söl töbeek. Da haa ik fuar di Sölring Foriining ön di Museen aarbert, hur ik da 2002 bigent, fuar di Sölring Bleer di Kolumne "Harki jens tö" tö skriiwen. Aur di Wuntermuunen wiar ik da uk en Sölring Skuulmaister fuar di Wuksenen, wat ik deling jit me en litj Ker ark Muun förter maaki. Sent en paar Jaar ken ik nü uk ark Week al jens wat tö di Friisk Funk Alkersum stjüür, sa dat em nü uk al wat förter ombi wat fan di Sölring jert. Diar sen ik uk ön di Biraat.
Echt Poden
Echt Poden (Bufo) san en skööl faan Poden (Bufonidae) uun det order faan a Hobelfasker an Poden (Anura).
Abacá
At Abacá (Musa textilis) woort uk Manilahenep näämd, hat as oober en Banaan (Musa) an hää niks mä Henep (Cannabis sativa) tu dun. Didiar slach faan Banaanen (Musaceae) woort ei tu iidjen aptaanj, man för triader an riaper. Fööraal uun a siafaard woort detdiar manila brükt. Uk ööder banaan-slacher wurd brükt för ünlik slacher faan triader, liinen of riaper.
Nuurdkorea
Stääden
Dön tjiin gratst stääden uun't lun san:
Kliima
Nuurdkorea hää en miatag kontinentaalkliima mä sjauer juarstidjen. At rinjt fööraal uun a monsuun(jangma)-tidj faan Jüüne bit August. A wontern san drüg an kuul. Uun a harefst kön uk ans taifuuner föörkem.
Christian V. (Denemark)
Christian V. (* 15. April 1646 uun Duborg Sloot uun Flensborig; † 25. August 1699 uun Kopenhuuwen Sloot) wiar köning faan Denemark an Noorweegen faan 9. Febrewoore 1670 ap tu san duas. Hi wurd de njüügenst köning faan’t Hüs faan Oldenborig. Hi wiar dring faan köning Frederik III. an Sophie Amalie faan Braunschweig-Lüneburg. Hi befreid de 25. Jüüne 1667 uun Nykøbing Charlotte Amalie von Hessen-Kassel.
Kwintenkrais
Kwintenkrais me b-Fuarteeken ()
Jen b es F-Dur, tauen sen B (internatsjonaal B)-Dur, trii sen Es (E)-Dur, da kumt As (A)-Dur, D(Des) en G (Ges), wat dit salev es üs F# (Fis).
Komooren
A Komooren [koˈmo:rən], amtelk sant 2001 Unioon faan a Komooren (üüb Araabsk: جزر القمر Juzur al-Qamar an الاتحاد القمري‎‎ al-Ittiḥād al-Qumurī; üüb Komoorsk: Komori an Udzima wa Komori; üüb Fraansöösk: Comores [kɔˈmɔːʀ] an Union des Comores) san en föderaal eilunstoot uun a Indisk Ootseaan uun a nuurd ütjgung faan a Wai faan Mosambik twesken Mosambik an Madagaskar. At lun hee 575.660 lidj (2003). At hoodsteed as Moroni.
Spriiken
Dön amtelk spriiken faan't lun san Araabsk, Komoorsk an Fraansöösk.
Iartapel
Meent es da aliweegen di Nüti-Plaant, diar tö di bioloogiski Familii fan di Plaanten, diar ön't Junk wuksi (Solanaceae) jert. Tö des Ker fan Plaanten hiir uk di Tomāti (Solanum lycopersicum), Paprika (Capsicum) en Tabak (Nicotiana). Brükt uur di Iartapel üs en öneriarsk Knolenplaant. Aur di Knolen ken fan di Plaant nii Plaanten wuksi. Di Siid wukset fan Baien ön di green Diil fan di Plaant. Des sen giftig fuar Mensken, diar skel em ek olter fuul fan iit.
Jaar fan di Iartapel 2008
Tö dit nii Milenium her di UN jam fuarnomen, muar töögen di Hunger üp Wārel tö dö, en diartö skul dit diar Iartapeljaar help.
Kédougou (Regiuun)
Det Kédougou Regiuun (üüb Fraansöösk: La Région de Kédougou, üüb Wolof: Diiwaanu Kéedugu) as en regiuun uun de aafrikoons stoot Seenegal. At regiuun leit uun a süüduast faan't lun. Uun a nuurd an waast leit det Tambacounda Regiuun, uun a uast Maali, an uun a süüd Guinea. Det hee 172.500 lidj (2013). At hoodsteed as Kédougou.
Kadens
Paralleel bitö ( VI - II - III)
Diarme ken em al olerhun tö en Wiis dö.
Wil Rööw
At Wil Rööw (Beta vulgaris subsp. maritima) as en onerslach faan a Rööwen (Beta vulgaris) an hiart sodenang tu't famile faan a Amaranten (Amaranthaceae). Hat woort uk wil mangold näämd. Faan det wil rööw kem at Sokerrööw, at Fuderrööw, Ruad Beeten of Mangold uf.
Hönanggäärs
Hönanggäärs of uk hingstgäärs (Holcus) as en skööl faan njügen plaantenslacher uun det famile swetgäärs (Poaceae).
Kwegen
Kwegen (Elymus = Roegneria + Elytrigia) san en skööl faan plaantenslacher uun't famile swetgäärs (Poaceae).
Kaamertoon
Jen Toon fuar di hiili Wārel
Di Forskelen blef man jit langsen, en diarfan kām Swaarhairen. Me di Technisiaring kām di Musikanten fan di forskelig Lönen aafter töhop, en em skul höm hol iinigi.
Di leest Konferens fuar di "Kaamertoon" wiar 1939, en diar waar 440 Hz bi 20 °C fuar di Toon a1 (Standard ISO 16) fasthölen. Diarfuar waar en Norm skrewen, en dit Dütsk Instituut fuar Normiaring aurnom dit. Diarfan kām di DIN 1317-1. Des Norm es fuar di Normtoon, Stemgaafel en di Orgel maaket. Di Norm es fuar Liren, dānen Instrumenti bech, man ja sen ek twüngen, diareeđer tö aarberi. Di Euroopareer aurnom des Norm ön di 30. Juuni 1971.
Kolda (Regiuun)
Geografii
At kwel faan de Casamance Struum leit uun detheer regiuun.
Politiik
At regiaring faan't regiuun ferwaltet at apwaaksen faan't wiartskap, a ferkiar, at skül faan a amwäält uun't regiuun.
Europeesk äil
Di Europeesk äil (Anguilla anguilla) as en fasch, di önj Euroopa än Nordafrikoo laawet.
Beschriwung
Äile san lung an slånk as ån slånge.
Kabul
Kabul (Paschtu/Dari: ) as det hoodstääd faan Afghanistaan. Diar lewe amanbi 3,3 miljuun minsken (2012/13). Kabul as det gratst stääd uun't lun.
Frederik VII. (Denemark)
Frederik VII. (* 6. Oktuuber 1808 uun Amalienborg Sloot, Kopenhuuwen; † 15. Nofember 1863 uun Glücksborig Sloot, Glücksborig) wiar köning faan Denemark an hertooch faan Sleeswich an Holstian faan 20. Janewoore 1848 ap tu san duas. Hi wiar de seekstanjst köning faan’t Hüs faan Oldenborig. Hi wiar dring faan Christian VIII. an Charlotte Frederike faan Mecklenborig-Schwerin.
Christian VIII. (Denemark)
Christian VIII. (* 18. September 1786 uun Christiansborg Sloot, Kopenhuuwen; † 20. Janewoore 1848 uun Amalienborg Sloot, Kopenhuuwen) wiar köning faan Denemark an hertooch faan Sleeswich an Holstian faan 3. Deetsember 1839 ap tu san duas. Hi wiar de füftanjst köning faan’t Hüs faan Oldenborig. Hi wiar uk köning faan Noorweegen faan Mei ap tu Oktuuber 1814. Hi wiar dring faan arewprins Frederik an Sophie Frederike faan Mecklenborig-Schwerin an en enkel faan köning Frederik V..
Louga (Regiuun)
Histoore
At regiuun faan nü wurd de 10. September 2008 grünjlaanjen.
Kweg
Wäärdaghaid
Bereegent üüb 100 g fanjst dü uun kwegen:
Biblioteca Nacional de España
At Biblioteca Nacional de España (BNE) as det Spoonsk Natjunaalbibleteek. Hat as 1712 grünjlaanj wurden an sat uun Madrid. Diar wurd son 26 miljuun dokumenten ferwaaret. At BNE as ian faan a gratst bibleteeken üüb a welt.
National Diet Library
At National Diet Library (, Kokuritsu Kokkai Toshokan) as det natjunaalbibleteek faan Jaapan sant 1948. Hat werket so üs det Library of Congress uun Ameerikoo. Diar san fööraal tau iinrachtangen uun Nagatachō (Tokio) und Kyōto.
Johannes Oldsen
Laawen
San taatje wus Jacob Oldsen (1835-1906), di böre wus, än sin mam wus Ingeburg Christine Andresen (1857-1937), en böre sin doochter. Hi gäng tu schölj önj Klookris än Hüsem. Hi årbed önj e Bånkferiin för Slaswik-Holstiinj önj Hüsem än Naimünster. Hi wus önj di Jarste Wråålkrich soldoot än köm tumätje. Eefter jü NSDAP e måcht ouernüm, wörd hi disidänt. Eefter di Oudere Wråålkrich wus hi önj e loondai foon Slaswik-Holstiinj.
Koolestuf
Önjtdäking
Uk diamante, da en ouder allotroop form foon koolestuf san, san sunt lung bekånd. Jarst sunt hu iirtiinde koon huum da synthetisch mååge. Fullerene, jü treed allotroop form, wörd önj da tachentier iire foon dåt 20. iirhunert tufäli äntdäkt.
Frederik Paulsen/sö
Leewent
Paulsen es knap 88 Jaaren ual uuren. Hi es ön Alkersem stürewen.
Union List of Artist Names
ULAN werket uk mä't VIAF tuup.
Sirksfelde
Sirksfelde as en gemiine foont Åmt Sandesneben-Nusse önj e Kris Hiirtuuchdoom Lauenborj. E gemiine läit önjt nordweesten foon e kris. Dåt heet 338 inboogere (2020).
Faardferanrang
Bispal
Wan wi uun en auto sat, do mark wi goorei, dat wi t.b. mä en faard faan 100 km/h onerwai san. Oober wan di waanj gauer of eewener woort, do mark wi det, an det as det faardferanrang.
Galisch
Galisch (dt. Gallisch) as en keltische spräke, jü bit süwåt 500 e. Chr. snååked wörd önj Galjen (Frånkrik än önjladende Gebiite bit tu di Rhin). Jü as for ålem bekånd üt hunerte foon Önjschrafte önj stiinj, önj keraamische pute än oudere räischape, än aw münte än oudere metalene diile (blii, än önj åån fål sink). Da jarste galische Önjschaifte datiire ål foon dåt süste iirhunert for Christi geburt än san önj Lepontisch (wåt wilems betråchtied wårt as en galisch dialäkt). Ja san fünen önj Gallia Cisalpina (dåt as Nord-Itaaljen) än wjarn schraawen önj en form foon dåt üülj-itaalische Alfabät. Önjschrafte önj griichisch bökstååwe foon dåt treed iirhunert f.Chr. san fünen bai da müninge foon e Rhone. Lääsere Önjschrafte eefter Chr. san mååst önj latinsch bökstååwe.
Saint-Louis (Regiuun)
Det Saint-Louis Regiuun (üüb Fraansöösk: La Région de Saint-Louis, üüb Wolof: Diiwaanu Ndar) as en regiuun uun de aafrikoons stoot Seenegal. At regiuun leit uun a nuurd faan't lun. Uun a nuurdwaast, nuurd an nuurduast leit Mauretaanien, uun a süüduast det Matam Regiuun, uun a süüd det Louga Regiuun an uun a süüdwaast a Atlantik. Det hee 908.942 lidj (2013). At hoodsteed as Saint-Louis.
Politiik
At regiaring faan't regiuun ferwaltet at apwaaksen faan't wiartskap, a ferkiar, at skül faan a amwäält uun't regiuun.
Sorbisch
Histoori
Da jarste schraawene sorbische takste datiire üt dåt seekstiinst iirhunert. Da biise sorbische spräke heewe arken en äin schriwwise. Sorbisch än Sloweenisch san - tuhuupe ma dåt Nordfrasche - da iinjsiste europäische spräke, wat di dual (toufåch) nuch aw e sid bai di singular än plural aktiw önjwiinje. Dåt Huuchsorbische as wat mör dåt Tschechische äänlik än dåt Läichsorbische dåt Poolsche. Da Sorbe än da Poole booge ouders jarst sunt di iinje foon di tweed wrålkrich tächt baienouder.
Stååtus
Di dominante spräke önj dåt boogegebiit foon da Sorben as diling dåt Tjüsche. Dåt Tjüsche heet dåt Sorbische än oudere slaawische spräke ålt wider tubääg krångd. Iir wörden önj grute diile foon ååstlik Tjüschlönj slaawische spräke snååked, tun biispel sügoor trinam Lüchow önj Needersaksen. Foole stäänoome tjööge deer nuch foon, ås Berlin, Chemnitz än Dresden (Drježdźany). Da Sorbe önj Saksen hüülje döör di tuhuupe binende faktor foon jü katoolsch religjoon rucht stark tuhuupe. Dåt mååget dåt di tål foon snååkere foon di latje spräke relatiiw stabiil as.
Holbæk Komuun
Holbæk Komuun as en däänsk komuun üüb Sialun mä iinwenern (Stant  ) an en grate faan 0 km². Hat hiart tu't regiuun Sjælland, at ferwaltang sat uun Holbæk.
Schach
Schach (uk skak?, faan persisk ) as en ual spal mä 64 spalfialen an 32 spelstianer, 16 witjen an 16 suarten.
Isaac Newton
Sir Isaac Newton [ˌaɪzək ˈnjuːtən] (* 25. Deetsember 1642 / 4. Janewoore 1643 uun Woolsthorpe-by-Colsterworth uun Lincolnshire; † 20. Marts 1726 / 31. Marts 1727 uun Kensington) wiar en ingels natüürforsker. Uun’t spriik faan sin tidj, wat twesken natüürelk teologii, natüürwedenskapen, alchemii an filosofii noch ei skarep skääst, wurd Newton üüs filosoof beteekent. Hi wiar a skriiwer faan dön Philosophiae Naturalis Principia Mathematica (Matemaatisk Prinsipien faan Natüürelk Filosofii), diaruun hi mä sin gesets faan grawitatschuun det uniwersel grawitatschuun beskreew an a gesetsen faan beweeging formuliaret, huarmä hi a grünjstian för det klasisk mechaanik lai.
Francis Beaufort/sö
Sir Francis Beaufort, ütspreeken [boˈfort], (* 7. Mai 1774 ön Navan, County Meath, uun Irlön; † 17. Detsember 1857 ön Hove, Sussex, Engelun) wiar Hüdrograaf fan di engelsk Admiraliteet. Hi maaketi diar Seekaarten, en des jerten tö di beest Kaarten ön des Tir. Leeterhen uur di Beaufort-Tabeli eeđer höm nēmt.
Kujalleq (Komuun)
Geografii
Eilunen: Nunarsuit, Qaarsuarsuk, Tuttutooq, Sermersooq, Itilleq an Kristian IV. Eilun.
Indialing faan Ferwalting
At komuun hee trii distrikten:
Greenlun/fe
Greenlun (üüb Greenluns: Kalaallit Nunaat [kalaːɬit nunaːt], üüb Deensk: Grønland [ˈgʀœnlanʔ]) as det gratst eilun faan a eerd. At eilun hiart efter a geografii tu Nuurd-Ameerika an as poliitisk en dial faan't köningrik Denemark. Det hee 55.860 lidj (2017). At hoodsteed faan't eilun as Nuuk.
Indialing faan Ferwalting
Greenlun hee sant 1. Janewoore 2018 fiiw komuunen. At eilun hee uk tau regiuunen, wat nian gemeenden hee: Thule Air Base (üüb Greenluns: Pituffik [ˌpituˈvːik]) an de Norduast-Greenlun-Natschunaalpark (üüb Deensk: Grønlands Nationalpark). A komuunen san:
Johannes Kepler
Johannes Kepler (* 27. Deetsember 1571 uun Weil der Stadt; † 15. Nofember 1630 uun Regensburg) wiar en tsjiisk natüürfilosoof, matemaatiker, astronoom, astroloog, optiker an ewangeelisk teoloog.
Thiès (Regiuun)
Det Thiès Regiuun (üüb Fraansöösk: La région de Thiès, üüb Wolof: Diiwaanu Cees) as en regiuun uun de aafrikoons stoot Seenegal. At regiuun leit uun a waast faan't lun. Uun a nuurdwaast an süüdwaast leit a Atlantik, uun a nuurduast det Louga Regiuun, uun a uast det Diourbel Regiuun, uun a süüduast det Fatick Regiuun an uun a waast det Dakar Regiuun. Det hee 1.788.864 lidj (2013). At hoodsteed as Thiès.
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun det Thiès Regiuun san:
Qeqqata (Komuun)
Steeden an Taarpen
Steeden uun det Qeqqata Komuun:
Namiibia
Steeden
Dön tjin gratst steeden (efter’t taal faan iinwenern) san:
Indialing faan Ferwalting
Sant 2013 hee Namiibia 14 regiuunen, wat iin uun woolkreiser diald wurd.
Befölkring
Efter det letst folksteeling faan 2011 hed Namiibia 2.113.077 iinwenern. 1.021.300 faan a lidj wiar karmen an 1.083.600 wiar wüfhööd,
Literatüür
De iarst romoon, wat faan a skriiwer skrewen wurd, diar uun Namiibia bäären wurd, as Born of the Sun: A Namibian Novel. A skriiwer faan a romoon wiar Joseph Diescho (1955-). Hat as en stak faan’t leewent faan en maan, Muronga, diar berigwerker wurd. Hi belewet üngerochtighaiden an wurd en rebel. En öler bekäänd skriiwer as Helmut Kangulohi Angula (1945-), diar a romoon Tau düüsen daar faan Haimbodi ya Haufiku skreew. Hi as en stak auer’t tidj faan a stridj föör suwereniteet faan det SWAPO.
Ennedi-Ouest (Regiuun)
Det Ennedi-Ouest Regiuun (üüb Fraansöösk: La Région de l'Ennedi Ouest, üüb Araabsk: منطقة إنيدي الغربي Minṭaqātu Innīdī l-Gharbī) as en regiuun uun de aafrikoons stoot Tschad. At regiuun leit uun a nuurduast faan't lun. At hoodsteed as Fada.
Cinque Terre
Det regiuun as en UNESCO weltarewdial, an diar wene son 7.000 minsken. <div style="clear:both"; /div>
Kurnfink
A Kurnfink, kornfink (Prunella modularis) as en Sjongfögel (Passeri) uun't Kurnfinkenfamile (Prunellidae).
Amphigena
Amphigena (lat. Amphigena) san bloosenplaanten an hiar tu a orchideen (Orchidaceae). At jaft sowat 5 (?) slacher.
Berag
Berger uun Nuurdfresklun
A huuchst ponkter uun Nuurdfresklun san Det Uwe-Dün üüb Sal as huuger üs a Stolberag, man woort likes ei üs berag uunsen.
Pidder Lüng
Wat meenst Dü?
Botsuana
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun Botsuana san:
Indialing faan Ferwalting
Botswana hee tjiin distrikten.
Spriiken
Det amtelk spriik faan Botsuana as Ingels. At spriik, wat faan't muarhaid faan't lun spreegen wurd, as Tswana.
Logone Oriental (Regiuun)
Indialing faan Ferwalting
At regiuun hee seeks departmenten:
Waastkanada inuit
Waastkanada inuit of Inuvialuktun (iñu. Inuvialuktun ; ingels: Inuvialuktun, Inuvialuit language, Western Canadian Inuit language, Western Canadian Inuktitut language) as bütj Iñupiaq, Uastkanada inuit an Greenluns ian faan jo sjauer inuit spriaken. Snaaket woort det faan amanbi 400–700 minsken fööraal uun a Nuurdwaast-Teritoorien an uun Nunavut uun Kanada.
Narsaq
Narsaq [nɑʁˈsɑq] as en steed uun det Kujalleq Komuun faan Greenlun. Det leit uun a süüd faan’t komuun an as't hoodsteed faan de Narsaq Distrikt. Det hee 1397 lidj (2017).
A Wik
A Wik of Bi a Wik as en steed üüb det nuurdfresk eilun Feer.
Ilulissat
Geografii
At steed leit bi de Disko Bucht.
Eswatini
Berger
De huuchst berig as Emlembe (wat üüb Swaasi steed faan a koonkel het), wat 1862 m huuch as an mä Süüdaafrika diald wurt. Öler berger san: Ngwenya (1800 m), Nyonyane (780 m) an Sibebe (350 m).
Literatüür
Sarah Mkhonza (1957-), en swaasi jurnalist an skriiwer, hee föl staken, kurtstaken an romoonen skrewen. Sin staken an romoonen konsentriare jo üüb't leewent faan det aarem werklidj uun Swaasilun. De austraalisk skriiwer Malla Nunn, diar föl krimis skrewen hee, wurd uun Swaasilun bäären.
Edmond Halley
Sir Edmond Halley (* 29. Oktuuber / 8. Nofember 1656 uun Haggerston bi London; † 14. Janewoore 1741 / 25. Janewoore 1742 uun Greenwich) wiar en ingels astronoom, matemaatiker, kartograaf, geofüsiker an meteoroloog.
Waagenlengde
Bestemang
Det faard könst dü sodenang uk bereegne üs waagenlengde mool frekwens: