cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mötjstande
Koolemötjstande
Da koolemötjstande wårde gewöönlik njüted önj wjarte twasche 10 O än 1 miljoon O (uk wälj nååmd megohm än önjjååwen ma MO). Önj sü’n mötjstand mötj ai tufoole lååsting ron önj, dan ouers wårt hi hiitj än gungt hier önjstöög. Da grutste koolemötjstande mönje moinäi tou watt heewe än dan jeeft et latjere foon 1 W, 1/2 W, 1/4 W, 1/8 W, 1/16 W. Di grutelse foon sü’n mötjstand heet ålsü ninte tu douen ma din mötjstandswjart.
Oudere mötjstande
Schal mör lååsting önj en motjstand rin önj, dan wårde trädjmötjstande njüsed. Dåt san latje keraamische rööre weer metalträdj aw wikled as, moi önj spiråålform än suner ham seelew tu berååren. Ouer di trädj sat dan wi en hiitj-bestandi lakiiring haane. Gåns grute koone wälj 100 watt ferårbe.
Koolemötjstande änre wälj iinjsen en lait jarde wjart. Deeram san da ai gååslik for mätjaperoote. Dan wårde trädjmötjstande njüsed, ouers uk wälj metalfilm-mötjstande. Dåt san ål wi latje keraamische rööre, ouers nü ma en metallååge deeraw dåmped. Suk mötjstande wårde uk wälj njüsed önj ferstarkere, ouerdåt ja maner geroisch jeewe.
En apårtie mötjstand as di draimötjstand unti potentiomätjer, di bestoont üt en trine boon ma koole unti trädj, weer en kontakt ouer haane låpt. Aw jü wise koon di mötjstand önjstald wårde. En Önjwiinjing as dåt räiglen foon e lüdstarke.
Colorado
Colorado [kɑləˈɹɑdoʊ] as sunt 1876 en diiljstoot foon da Feriind Stoote. E diiljstoot läit önj't weesten foon't lönj. Önj't norden läit Wyoming, önj't nordååsten Nebraska, önj't ååsten Kansas, önj't söödååsten Oklahoma, önj't sööden New Mexico än önj't weesten Utah. Dåt heet 5.758.736 manschne (2019). E hoodstää foon e diiljstoot as Denver.
Geografii
Colorado as di oochtgrutste diiljstoot önj da Feriind Stoote.
E Rocky Mountains lade önj't weesten foon e diiljstoot. E Great Plains lade önj't ååsten.
Indiiling foon Ferwalting
Colorado heet 64 counties: Kiik uk deer: List foon Counties önj Colorado
Holikachuk spriak
Holikachuk spriak (aanj nööm: ? ; ingelsk: Holikachuk language, Dishkaket language) as det atapaskisk spriak faan 180 minsken Holikachuk fulk (Doogh Hit’an) uun Nuurd-Ameerikoo. Snaaket woort det faan amanbi 5 minsken (2007 ) fööraal iarjuaren uun't stääd Holikachuk (Hiyeghelinhdi’) an nü uun Grayling (Sixno' Xidakagg) uun Alaska.
Borås
Borås ([bʊˈroːs] ) as en stää önj jü prowins Västra Götaland, Sweeden. Jü stää heet 80.901 inboogere (2019). Dåt as e hoodstää foon jü Borås Komuun.
Gävleborg (Prowins)
Ju Gävleborg Prowins (uwe Sweedsk: Gävleborgs län) is en prowins foon Sweeden. Dat heet 286.547 jude (2018). E häädstää is Gävle.
Geografii
Gävleborg is ju säämtgrotst prowins öön Sweeden.
Stäänge
Dä tiin grotste stäänge öön e prowins sän:
Indialing foon Ferwalting
Ju prowins heet 10 komuune (kommuner):
Taole
E taol foon e jude, dir foon 1970 to 2020 öön e prowins woneden:
Histoore
Ju prowins wud 29. Juunii 1762 grunlään.
Ferkiir
Ju Euroopastraot 4 foon Helsingborg to Tornio öön Finlöön laapt döör e prowins.
Adelaide
Adelaide (Ütjspriik üüb Ingels: [ˈædəleɪd] of [ˈæ.dɜ.læɪ̯d] ) as at hoodsteed faan’t bundesstoot South Australia uun Austraalien. At steed leit bi a eeg faan a Saint-Vincent-Golf. Det wurd faan de iarst guvernöör faan’t stoot, koptein John Hindmarsh 1837, efter det britisk köningin Adelaide (Adelheid von Sachsen-Meiningen) neemd. At steed hee 1.165.639 lidj (2016).
Iindialing faan Ferwalting
At steed hee njüügentanj lokaal ferwaltingsgebiiten:
Histoore
At steed wurd 1836 grünjlaanjen.
Sjiisklun
Sjiisklun as en lun uun Madeleuroopa. Sin hoodstääd as Berlin, an diar lewe gud 82 miljuun minsken.
Wilagplaanten
Wilagplaanten (Salicaceae) san en plaantenfamile uun det kategorii faan a Malpighiales, an hiar tu a bloosenplaanten.
Sjiisklun
Bundeslunen
Uun a Bundesrepubliik Sjiisklun jaft at 16 bundeslunen. A stäädstooten Berlin an Hamborag san ianhaidsgemeenen. Uk Breemen as en stäädstoot, diar hiar oober jo tau stääden Breemen an Breemerhuuwen tu.
Joule (ianhaid)
Joule [] (J) as en SI-ianhaid för a füsikaalisk gratin energii, werk an waremk. Hat as näämd efter James Prescott Joule.
Nuurd-Matsedoonien
Nuurd-Matsedoonien, uk Makedoonien, (,, amtelk Republik faan Nuurd-Matsedoonien (Република Северна Македонија/Republika Severna Makedonija) as en lun uun Süüduasteuroopa. Sant 1946 wiar Matsedoonien en dial faan Jugoslawien, 1991 as't suwereen wurden.
Sjiisklun
Politiik
Sjiisklun as sant 1955 lasmoot faan't NATO.
Nuurd-Matsedoonien
Mä Griichenlun jääw't juarloong stridj auer di nööm, auer't uk uun Griichenlun prowinsen mä disalew nööm jaft. Di 12. Jüüne 2018 as beslööden wurden, dat Matsedoonien di nööm anre skal tu: Република Северна Македонија/Republika Severna Makedonija (Republiik Nuurd-Matsedoonien of  Republiik Nuurdmatsedoonien).
Sjiisklun
Kwelen
<div style="height: 100px; width: 50%; overflow: auto; padding: 3px;text-align: left; border:solid 0px grey;" >
Nuurd-Matsedoonien
A prowinsen uun Griichenlun het Uast-Makedoonien an Thraakien, Madel-Makedoonien, Waast-Makedoonien.
Makedoonien
Makedoonien as uk di nööm faan en grater regiuun üüb a Balkan. Det lingt auer di stoot Nuurd-Matsedoonien henwech iinuun Bulgaarien an Griichenlun. Oner Alexander di Grat lingd det ual Makedoonien widj hen bit Mesopotaamien.
Joule (ianhaid)
Joule koon am bereegne mä a SI grünjmiaten kg, m an s:
Bispalen
1 Joule as det energii,
Wilagplaanten
Triibuus
Abatieae – Bembicieae – Flacourtieae – Homalieae – Prockieae – Saliceae – Samydeae – Scolopieae – Scyphostegieae
Sköölen
†     †
A
Wat menst dü?
Banská Bystrica (Regiuun)
Det Banská Bystrica Regiuun (üüb Slowaakisk: Banskobystrický kraj [ˈbanskɔbistritskiː ˈkraj]) as ian faan dön aacht regiuunen faan’t Slowakei. At regiuun leit uun a süüd faan't lun. Uun a nuurd leit det Žilina Regiuun, uun a nuurduast det Prešov Regiuun, uun a uast det Košice Regiuun, uun a süüd Ungarn, uun a süüdwaast det Nitra Regiuun an uun a nuurdwaast det Trenčín Regiuun. Det hee 660.563 lidj (2011). At hoodsteed faan’t regiuun as Banská Bystrica.
Geografii
Det Banská Bystrica Regiuun as det gratst (9455 km² ) uun't Slowakei. Dön Liich Tatra Berger, wat dial faan a Karpaaten san, stun uun a nuurd faan't regiuun.
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't regiuun san:
Iindialing faan Ferwalting
At regiuun hee tretanj distrikten (üüb Slowaakisk: okresy, iantaal okres):
Christian III. (Denemark)
Christian III. (* 12. August 1503 uun Gottorp Sloot; † 1. Janewoore 1559 uun Koldinghus, Kolding). Hi wiar köning faan Denemark faan 4. Jüüle 1534 an faan Noorweegen faan 1537 ap tu san 1. Janewoore 1559 duas. Hi wiar de füft köning faan’t Hüs faan Oldenborig. Hi wiar dring faan Frederik I. an Anna faan Brandenborig. Hi wiar uun Christian I. san kapel uun Roskilde Doomsark begreewen.
Morgengüül
At Morgengüül (Glebionis segetum of uk Chrysanthemum segetum) as en plaant uun det famile faan a Kurewbloosen (Asteraceae).
Siligo
Siligo as en saarep üüb Sardiinien uun Itaalien mä  iinwenern (Stant ).
Naachtigal
At Naachtigal, nåchtigal (Luscinia megarhynchos) as en Sjongfögel (Passeriformes) uun't Fleegensnaperfamile (Muscicapidae).
Comoé (Prowins)
Det Comoé Prowins (Ütjspriik: [kɔ.moe]) as en prowins faan det Cascades Regiuun faan Burkiina Faaso. Det hee 407.528 lidj (2006). At hoodsteed as Banfora.
Indialing faan Ferwalting
At prowins hee 9 departmenten:
Elektrisk späänang
At elektrisk späänang as en grate uun a füsiik. Det dää uun, hüföl elektrisk werk (= energii) nuadag as, am en elektrisk lääs faan en elektron of ion uun en elektrisk fial tu skebin.
Det Formeltiaken U komt faan latiinsk urgere (trak of pui). Uun't SI-süsteem woort at späänang uun't ianhaid Volt (V) efter Alessandro Volta beskrewen.
Huar det faan komt
Späänang entstäänt uun a natüür troch rofin, so üs bi en laid, huar onerskiaselk loft bienööder rofet. Uun a technik woort späänang miast troch induksion häärsteld. Bi en baterii entstäänt späänang troch en cheemisk reaksion.
Nat
För a hüshual woort uun föl lunen en späänang faan 220 V paroot steld, uun ööder lunen oober 110 V. Grater maskiinen brük dreistruum mä 380 V. Wan maskiinen uun a gang san, suragt det späänang för struum.
Bestemangen
Det späänang woort bereegent ütj det elektrisk werk (= energii) (uun Joule of Wattsekunden of Newtonmeeter) an det elektrisk lääs (Q) (uun Coulomb).
Ütj
woort
Q = elektrisk lääs; F = krääft; E = elektrisk fialmäächt; s = wai; = werk faan't skebin
Späänang an struum
Hüföl struum I bi en was späänang U lääpt, hinget faan di wederstant R (uun Ohm) faan di struumfeerer (of det maskiin) uf.
Späänang an efekt
Di elektrisk efekt P (uun Watt) bereegent ham ütj at elektrisk werk W per tidj t: Auer di struum I ham efter elektrisk lääs Q an tidj t bereegent, komt at tu
Energii
Energii (faan greks εν en „banen“ an ἔργον ergon „werke“) as en wichtag grate uun a füsiik an spelet en grat rol uk uun a technik, chemii, biologii an wiartskap. Hör SI-ianhaid as Joule (J).
En wichtag natüürgesets sait, dat energii ei ferleesen gung koon. Hat koon oober hör skak feranre.
Mechaanik
Energii woort miast üs werk W betiakent an bereegent ham ütj krääft F an wai s
Elektrisk energii
Uun a elektrotechnik saat energii (elektrisk werk) ham ütj späänang U, struummäächt I an tidj t tuup:
Energii as relatiif
Diarbi as c at faard faan't laacht.
Cuando Cubango (Prowins)
Det Cuando Cubango Prowins (üüb Portugiisk: A Província de Cuando-Cubango) as en prowins uun de aafrikoons stoot Angoola. At prowins as efter dön Cuando an Cubango struumer neemd an leit uun a süüduast faan't lun. Uun a nuurduast leit det Moxico Prowins, uun a uast Sambia, uun a süüd Namiibia, uun a waast lei dön Cunene an Huíla Prowinsen, an uun a nuurdwaast det Bié Prowins. At prowins hee 510.369 lidj (2014). At hoodsteed as Menongue.
Struumer
De Cubango Struum bildet at grens mä det Huíla Prowins an dial faan’t grens mä det Cunene Prowins. Do leept hi tu a süüd am’t dial faan’t grens mä Namiibia tu bildin. De Cuito Struum leept troch a maden faan’t prowins. De Utembo Struum hee sin hood uun a maden faan’t prowins. De Quembo Struum bildet dial faan’t grens mä det Moxico Prowins an do leept iin uun de Cuando Struum. De Cuando Struum bildet uk at dial faan’t grens mä det Moxico Prowins an mä Sambia.
Indialing faan Ferwalting
Det Cuando Cubango Prowins hee njüügen kreiser (municípios), wat iin uun komuunen (comunas) diald wurd.
1634
1634 wiar det fjauer-an-dörtigst juar faan det 17. juarhunert.
Îles Éparses
A Îles éparses, det ment ferstreielt eilunen, san en skööl faan eilunen trinjam Madagaskar. Jo hiar tu Frankrik. A miasten lei uun't Struat faan Mosambik. Diar wene man en hunfol wedenskaplidj.
Tuup mä ööder eilunen hiar jo tu a Fransöösk Süüd- an Antarktisregiuunen (TAAF).
Auersicht
[[Datei:Iles eparses de l'ocean Indien.png|thumb|Laag faan a eilunen uun a [[Indisk Oosean]]:
• 1: Bassas da India
• 2: Europa (eilun)
• 3: Îles Glorieuses
• 4: Juan de Nova
• 5: Tromelin
(KM: Komoren, MG: Madagaskar, MU: Mauritius, MZ: Mosambik, RE: Réunion, YT: Mayotte) ]]
Bratislava (Regiuun)
Det Bratislava Regiuun (üüb Slowaakisk: Bratislavský kraj [ˈbracislaʊ̯skiː ˈkraj]) as ian faan dön aacht regiuunen faan’t Slowakei. Det hee 602.436 lidj (2011). At hoodsteed faan’t regiuun as Bratislava.
Iindialing faan Ferwalting
At regiuun hee aacht distrikten (üüb Slowaakisk: okresy, iantaal okres):
Dzongkha
Dzongkha (tibeetisk skriiwwiis: ཇོང་ཁ, uk wel at Bhuutaansk spriak, Jonkha, Bhotia, Zongkhar, Drukke) as det amtspriak faan Bhuutaan an woort uk uun Indien snaaket, diar fööraal uun Sikkim. 130.000 spreegern lewe uun Bhuutaan an 3.000 uun Indien.
Skraft
Dzongkha woort mä't Tibeetisk Skraft skrewen. Uun't waasten (laachtgüül) faan Bhuutaan as Dzongkha mamenspriak.
Campo de Gibraltar
Campo de Gibraltar as en spoonsk Comarca uun't Prowins Cádiz (Andaluusien). Hat leit naibi Gibraltaar an amfaadet sööwen gemeenen.
Helsingborg
Helsingborg as en stää önj jü prowins Skåne, Swärik. Jü stää heet 112.496 inboogere (2019). Dåt as e hoodstää foon jü Helsingborg Komuun.
1835
1835 wiar det fiiw-an-dörtigst juar faan det 19. juarhunert. At juar begand mä’n Tüürsdai uun de Gregoriaans kalender.
Helsingborg
Ferkiir
Tou fääre ferbine e stää ma Helsingør önjt Dånsch:
E Europastroote 4 låpt foon Helsingborg tu Tornio önj Finlönj.
Muur
Muuren san wiat loonskapen mä liager plaanten. Auer diar tuföl weeder stäänt, kön plaanten ei rocht ferrööde, jo wurd tu türew. An di türew wääkst mä a juaren amhuuch.
Naachtswaalk
At Naachtswaalk, nåchtswulken,  hüsegüüger (Caprimulgus europaeus) as en fögelslach uun't famile faan a Naachtswaalken (Caprimulgidae).
Dagana (Distrikt)
De Dagana Distrikt (üüb Bhuutoons: དར་དཀར་ན་རྫོང་ཁག་ Dar-dkar-na rdzong-khag) as ian faan dön twuntig distrikten faan Bhuutaan. At hoodsteed faan a distrikt as Daga.
Iarst Grat Mandränke
At "Iarst Grat Mandränke" wiar en swaar sturemflud maden Janewoore 1362. A 16. Janewoore san flook diker breegen, so dat en graten dial faan Nuurdfresklun onergingen as: Rungholt an sööwen sarkspalen uun a Eedomshiird. Auerblewen san Ual-Nuurdstrun an a Halgen. Bi a hialer Nuurdsiaküst skel 50. bit 100.000 minsken amkimen wees.
Umeå
Umeå as en stää önj jü prowins Västerbotten, Sweeden. Jü stää heet 91.640 inboogere (2020). Dåt as e hoodstää foon jü Umeå Komuun.
Iarst Grat Mandränke
Marcellusflud
Di 16. Janewoore as efter poop Marcellus I näämd, sodenang het det flud uk Marcellusflud. Auer al ans üüb en 16. Janewoore uun't juar 1219 en swaar sturemflud auer a küst räänd, wiar't uun't juar 1362 al det Ööder Marcellusflud. Bi't Iarst Marcellusflud as en graten dial faan Waastfresklun onergingen, an a Zuiderzee as entstenen, huar daalang at IJsselmeer as.
Mandränke
Di nööm stäänt uk för en ööder swaar sturemflud, at Ööder Grat Mandränke uun't juar 1634. Diar san Nuurdstrun an Pelwerem ütjenööder rewen wurden an at Eedomshiird ging oner.
Jönköping
Jönköping [ˈjœnɕøːpiŋ] as en stää önj Sweeden. Jü stää heet 101.126 inboogere (2021). Et as et hoodstää foon jü Jönköping Prowins. Dåt läit önjt norden foon e prowins, bai di Vättern-Siie. Dåt as uk e hoodstää foon jü Jönköping Komuun.
Histoori
Kining Magnus III. foon Sweeden däi tu Jönköping 1284 e tiitel foon en stää.
Steewelknecht (plaant)
A Steewelknecht (Bidens cernua) as en plaant uun det famile faan a Kurewbloosen (Asteraceae).
Gasa (Distrikt)
De Gasa Distrikt (üüb Bhuutoons: མགར་ས་རྫོང་ཁག་ Mgar-sa rdzong-khag) as ian faan dön twuntig distrikten faan Bhuutaan. At hoodsteed faan a distrikt as Gasa Dzong.
Skopje
Skopje as det hoodstääd faan Nuurd-Matsedoonien an mä 500.000 iinwenern det gratst stääd uun't lun.
Léraba (Prowins)
Det Léraba Prowins (Ütjspriik: [le.ʁa.ba]) as en prowins faan det Cascades Regiuun faan Burkiina Faaso. Det hee 124.280 lidj (2006). At hoodsteed as Sindou.
Geografii
De huuchst berig uun Burkiina Faaso, de Tenakourou Berig (749 m), leit uun detheer prowins.
Indialing faan Ferwalting
At prowins hee aacht departmenten:
Tanger
Tanger (, Tamazight: ⵟⴰⵏⴶⴰ, ) as en huuwenstääd uun't nuurden faan Marokko mä auer 800.000 iinwenern (2011). Hat leit bi't Struat faan Gibraltaar.
Odense
Odense as jü grutst stää awt ailönj Funen, önj e Regjoon Syddanmark, än ju treedgrutst stää önjt Dånsch. Deer booge 180.863 manschne (2022). Dåt as e hoodstää foon jü Odense Komuun.
Z (buksteew)
Uun't öömrang jaft at nian Z, unsteed woort en TS brükt, so üs uun mots.
Friisk Spraaken
Di friisk Spraaken sen en Skööl fan trii Spraaken. Ja hiir tö di Nuurđseegermansk Twiig fan di Weestgermansk Spraaken.
Friisk wiar bit tö dit sokstainst Jaarhönert di Spraak fan Amt en Rocht ön di Weeterkantenlönen mund Vlie naa Weesten di -Weeser ön Uasten. Diareeđer es di Spraak ön Uastfriislön ütstürewen. Deling (2021) uur Friisk jit fan ombi 400.000 mensken snaaket, fuaral ön dit holönsk Lön Friislön.
Uk sen ön Nuurđfriislön muar friisk Spreekwiisen bihölen blewen.
Spraaken
Naist tö di nuurđfriisk Spraaken jeft et jit tau üđer friisk Spraaken.
Seeltersch es di Leest fan di uastfriisk Spraaken. Ombi 2.000 Mensken snaki jit Saterfriisk/Seelters, wat ön dit Saterlön ön Oldenborig uuni.
trii Spraakentwiigern sen fiir ütenachtler gingen. Aaftinoch ken Mensken, wat forskelig friisk Spraaken keen, jam ek muar forstuun.
Waasterhias
Waasterhias as di waastelk dial faan't gemeen Neebel üüb Oomram. Hi leit tesken at öömrang lunstruat an a düner. 1987 haa diar 115 minsken lewet. Waasterhias leit temelk uun a maden faan't eilun Oomram.
Histoore
Üs efter a Ööder Weltkriich flook minsken en nei aran soocht, hää det gemeen Neebel uun't waasten nei baulun ütjwiset. Sodenang as det taal faan a Neebelaanjgen dobelt so grat wurden. Daalang wurd flook hüsang ferhüürd an san bluas noch uun a somer bewenet.
Haa (Distrikt)
De Haa Distrikt (üüb Bhuutoons: ཧཱ་རྫོང་ཁག་ Haa rdzong-khag) as ian faan dön twuntig distrikten faan Bhuutaan. At hoodsteed faan a distrikt as Haa.
Lhuntse (Distrikt)
De Lhuntse Distrikt (üüb Bhuutoons: ལྷུན་རྩེ་རྫོང་ཁག་ Lhun-rtse rdzong-khag) as ian faan dön twuntig distrikten faan Bhuutaan. At hoodsteed faan a distrikt as Lhuntse.
Neederluns Spriakunion
At Neederluns Spriakunion (holuns: Nederlandse Taalunie) as en internatjunaal organisatjuun, diar ham am't Neederluns spriak an literatuur komert. Hat as 1980 grünjlaanj wurden.
Frederiksberg
Frederiksberg as en stää awt ailönj Siielönj. Deer booge 95,029 manschne (2009).
Instituto Nacional de Estadística
At Instituto Nacional de Estadística [] (ufkört: INE) as det spoonsk iinrachtang för statistik. Hat as tustendag för aktuel iinwenertaalen.
Košice (Regiuun)
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't regiuun san:
Paro (Distrikt)
De Paro Distrikt (üüb Bhuutoons: སྤ་རོ་རྫོང་ཁག་ Spa-ro rdzong-khag) as ian faan dön twuntig distrikten faan Bhuutaan. At hoodsteed faan a distrikt as Paro.
Mongar (Distrikt)
De Mongar Distrikt (üüb Bhuutoons: མོང་སྒར་རྫོང་ཁག་ Mong-sgar rdzong-khag) as ian faan dön twuntig distrikten faan Bhuutaan. At hoodsteed faan a distrikt as Mongar.
Sanruus
At sanruus, sanbluum of sanrous (Helianthus annuus) as en plaant uun det famile faan a kurewbloosen (Asteraceae).
Alibori Department
Det Alibori Department (üüb Fraansöösk: Département de l’Alibori) as en department uun de aafrikoons stoot Beniin. At department leit uun a nuurduast faan’t lun. Uun a nuurdwaast leit Burkiina Faaso, uun a nuurd Niiger, uun a uast Nigeeria, uun a süüd det Borgou Department an uun a süüdwaast det Atakora Department. Det as det gratst department uun Beniin. Det hee 867.463 lidj (2013). At hoodsteed faan't department sant as 2008 Kandi.
Lunskap
At lunskap bestäänt ütj en fleek lun, wat tu’t deel faan de Niiger Struum deelfäält. At lun as mä muar deelen trochskäären. De Niiger Struum bildet at grens twesken't prowins an Niiger. De Natschunaalpark W leit uun a nuurdwaast faan't department.
Indialing faan Ferwalting
At department hee seeks komuunen.
Befölkring
Efter det 2013 folksteeling wiar at 867.463 lidj uun't department: 431.357 faan a lidj wiar karmen an 436.106 wüfhööd. A taal faan a lidj efter ferleeden folksteelingen:
Histoore
At department wurd 1999 grünjlaanjen. Iar wiar det dial faan det Borgou Department.
Comarca
Comarca (spoonsk an katalaans) as en betiaknang för en ferwaltangsianhaid. Hat woort dialwiis uun Spoonien, Süüdfrankrik, Portugal, Panama an Brasiilien brükt.
En Comarca as amanbi so grat üs en lunkreis uun Sjiisklun. Uun det wurd steget di ütjdruk mark, di am uk uun Sjiisklun käänt uun Gemarkung.
Trentino-Süüdtirool
Trentino-Süüdtirool (itajeensk Trentino-Alto Adige, ladiinsk Trentin-Südtirol, as en autonoom itajeensk regiuun uun Nuurditaalien.
Hoodstääd as Trient, man uk Bozen hää hoodstäädfunktjuunen.
Trentino-Süüdtirool as 13.607 km² grat an hää iinwenern (Stant ). Trinjam lei Uastenriks bundeslunen Tirool an Salzburg, di Sweitser kantoon Graubünden an a Itajeensk regiuunen Lombardei an Veneetien.
Stääden
Dön tjiin gratst stääden uun't regiuun san:
Iindialang faan Ferwaltang
Tu Trentino-Süüdtirool hiar jo tau prowinsen Trient (Trentino) an Bozen (Süüdtirool). Jo san autonoom, det ment, jo kön aanj gesetsen maage.
Mayotte
Mayotte as en skööl faan eilunen uun a Indisk Oosean an en bütjluns-département an en ferwaltangsregiuun faan Frankrik.
Gemeenen
At jaft 17 komuunen: <div style="clear:left;" /div>
S
Wat menst dü?
Cottbus
Cottbus (aw Sorbisch: Chóśebuz [ˈxɨɕɛbus]) as en krisfri stää önj dåt tjüsch bundeslönj Brandenbörj. Jü stää heet 98.693 inboogere (2020).
Nitra (Regiuun)
Det Nitra Regiuun (üüb Slowaakisk: Nitriansky kraj [ˈɲitrɪ̯anski ˈkraj]) as ian faan dön aacht regiuunen faan’t Slowakei. Det hee 689.867 lidj (2011). At hoodsteed faan’t regiuun as Nitra.
Sekund
At Sekund – faan lat. pars minuta secunda as en grünjmiat uun't SI-süsteem för at tidj. Uun a ualdai as't di 86.400st dial (24x60x60) faan a dai.
Bestemang
Di dai as oober leewen ei likelung. Sodenang brükt a füsiik en beeder bestemang:
Regiuun Skopje
At Regiuun Skopje as ian faan aacht regiuunen uun Nuurd-Matsedoonien. Det regiuun as uun aacht gemeenen iindiald, ian diarfaan as det hoodstäädgemeen Skopje.
Mamoudzou
Mamoudzou as det hoodstääd faan Mayotte föör't uastküst faan Afrikoo.
Flavivirus
Flavivirus as en skööl faan wiiren, diar faan tegen an magen üüb fögler an tetjdiarten auerdraanj wurd.
Sträruus
At Sträruus, Sträbluum (Helichrysum arenarium) as en bloosenplaant uun det famile faan a Kurewbloosen (Asteraceae).
At jaft amanbi 600 slacher faan Sträbluumen, diaram het di slach Helichrysum arenarium gans akeroot „Sun-Sträbluum“.
G
Wat menst dü?
Flavivirus
Di nööm komt faan't latiinsk flavus „güül“ uf, auer tu detdiar skööl uk det güülfiiberwiirus hiart.
Henriette Hirschfeld-Tiburtius
Henriette Hirschfeld-Tiburtius (beren üs Pagelsen, 14. Februwaari 1834 ön Weesterlön üp Söl; storewen ön di 25. August 1911 ön Berlin) wiar di jerst Tērdochter ön Dütsklön, wat en Wüfhaur wiar en fuar höör Aarber studiaret her.
Jungenstir
Henriette Therese Friederike kām üs en Faamen fan di Pröst Pagelsen ön Weesterlön üp Warel. Di Familii her al tau Jungen; Henriette wiar di trēr.
Di Pagelsens ging bal hentö't Fastlön, en wan Henriette 19 Jaaren ual wiar, da waar jü bifriit. Höör Man wiar al 30 Jaaren ual, en hi her en gurt Buernstair, wat rocht nai bi Kiel lair. Sin Naam wiar Christian Hirschfeld en di Hof wiar Erbpachthof Hammer nēmt.
Christian en Henriette her ek fuul Lek. Christian droonk olterfuul en he kür uk ek gur me Jil reer. Di Skilen üp di Hofstair waar muar en muar, en üs diar dit en des muar pasiaret wiar, ging Henriette ön't Jaar 1860 wech. Di Ehe waar 1863 anuliaret. Christian Hirschfeld es 1867 stürewen.
Studiarin
Söner Jil en gans aliining ging Henriette Hirschfeld da naa Berlin. Jü her en Frinj, wat diar bifriit wiar. Jens saag jü iin ön en Bleer en Artikel aur tau Sestern fan Engilön (Elisabeth en Emily Blackwell) wat achter't Studiarin ön Ameerika di jerst Wüfhaurn wiar, wat üs Dochters ön New York aarberi kür.
Flavivirus
Bütj güülfiiber wurd uk ööder kraankhaiden, so üs FSME, denguefiiber an zikafiiber faan sok wiiren ütjliaset.
Henriette Hirschfeld-Tiburtius
Studiarin
Henriette her fan Jungenstiren fuul me Tĕrwark tö dön her, en jü fuan di Methooden fan höör Tērdochters olter rupig. Jü wil dit hol beeter maaki, en sa bislüt jü en uur liir des Aarber.
Ön di Meren fan't 19. Jaarhönert wiar jit ek rocht birailet, wat en Tērdochter liir skul, en diar wiar uk niin Stuudiengang fuar Tērmeditsiin. Ön Dütsklön maast di Wüfhaurn bit hentö di Bigening fan't 20. Jaarhönert di Uniwersiteeten ek bisjuk.
Flavivirus
Slacher (ingelsk)
Apoi virus – Aroa virus – Bagaza virus – Banzi virus – Bouboui virus – Bukalasa bat virus – Cacipacore virus – Carey Island virus – Cowbone Ridge virus – Dakar bat virus – Dengue virus – Edge Hill virus – Entebbe bat virus – Gadgets Gully virus – Ilheus virus – Israel turkey meningoencephalomyelitis virus – Japanese encephalitis virus – Jugra virus – Jutiapa virus – Kadam virus – Kedougou virus – Kokobera virus – Koutango virus – Kyasanur Forest disease virus – Langat virus – Louping ill virus – Meaban virus – Modoc virus – Montana myotis leukoencephalitis virus – Murray Valley encephalitis virus – Ntaya virus – Omsk hemorrhagic fever virus – Phnom Penh bat virus – Powassan virus – Rio Bravo virus – Royal Farm virus – Saboya virus – Sal Vieja virus – San Perlita virus – Saumarez Reef virus – Sepik virus – St. Louis encephalitis virus – Tembusu virus – Tick-borne encephalitis virus – Tyuleniy virus – Uganda S virus – Usutu virus – Wesselsbron virus – West Nile virus – Yaounde virus – Yellow fever virus – Yokose virus – Zika virus
ISO 3166-2:GW
Regionen und Sektoren
1 autonomer Sektor
Pemagatshel (Distrikt)
De Pemagatshel Distrikt (üüb Bhuutoons: པད་མ་དགའ་ཚལ་རྫོང་ཁག་ Pad-ma dgaa-tshal rdzong-khag) as ian faan dön twuntig distrikten faan Bhuutaan. At hoodsteed faan a distrikt as Pemagatshel.
Henriette Hirschfeld-Tiburtius
Studiarin
Henriette Hirschfeld köörti 1867 naa Philadelphia (USA). Me fuul Gidüür, Laaperii en Fraagin fing jü törocht, dat jü bi di Pennsylvania College of Dental Surgery töleten waar en diar studiari kür. Jü wiar di taust Wüfhaur ön di USA, wat dit törocht fing.
Bit hentö di diar Tir her bluat jen Amerikaanerin, Lucy Hobbs, en College bisaacht, dit Dental College ön Cincinnati. Lucy Hobbs her diar man bluat jen Jaar töbraacht en ek di normaali Stuudientir fan tau Jaaren.
Aalborg
Aalborg unti Ålborg as en stää önjt norden faan Jutlönj. E stää as e hoodstää foon e Regjoon Nordjylland; dåt as uk jü grutst stää önj e regjoon. Deer booge 119.862 manschne (2022). Dåt as e hoodstää foon jü Aalborg Komuun.
Geografii
E stää läit bai e söödereege foon e Limfjord. Aw e janereege foon e Limfjord as Nørresundby.
Henriette Hirschfeld-Tiburtius
Studiarin
Henriette Hirschfeld kām gur törocht: Me "waker Hunen en en gurt Lest, tö Liiren" kür jü rocht gur studiari. Jü liirt' Engelsk sa üüs uk Anatomii en Füsiologii, Operiaringsmetooden en maaketi Labooraarberen törocht.
Achter tau Jaaren ging höör Studiarin ön di 27. Februwaari 1869 me di Titel Doctor of Dental Surgery töjen. Jü wiar diarme uk ön Ameerika di jerst Wüfhaur, wat dit üp di normaal Stuudiengang ön en Dental College törocht fingen her.
Höör Aarber
Henriette Hirschfeld wiar ön di USA gur klaarkemen, en sa ging jü töbeek naa Dütsklön. Jü bigenti höör Aarber ön di Behrenstraat Nr. 9 (En Paraleelstraat fan di "Prachtstraat" Unter den Linden) ön Berlin. Jü bihanelti fuar't miist Wüfhaurn en Jungen, wat höm tö des Tir uk sa jerti, en wat jü uk hol maaki wil. Jü her man uk niin Swaarhair, wan en kraank Kārming holpen uur skul. Fan di Bigening wech ging di Praksis aur di Maaten gur en braacht masi Jil fuar Henriette Hirschfeld.
Di Mensken snaketi aur di Maaten gur aur Henriette Hirschfeld, en des waar jit beeter, wan jü Hofdochter fan di Kroonprinzessin (Victoria fan Gurtbritanien en Irlön, 1840 - 1901), höör Jungen en somtirs uk höör Man (Friedrich di trērst, leeterhen Kaiser fan Dütsklön) waar.
Zitat fan di Dütsk Versioon:
Connecticut
Connecticut (ütspräke: [kəˈnɛtᵻkət] ) as sunt 1788 en diiljstoot foon da Feriind Stoote. E diiljstoot läit önj't nordååsten foon't lönj. Önj't norden läit Massachusetts, önj't ååsten Rhode Island, önj't sööden e Atlantik än önj't sööden än weesten New York. Dåt heet 3.565.287 manschne (2019). E hoodstää foon e diiljstoot as Hartford.
Henriette Hirschfeld-Tiburtius
Höör Aarber
Ich musste (…) an unsere erste und einzige Zahnärztin denken, an die kleine, überaus zarte und schwächliche Frau Dr.Tiburtius, die mir erst kürzlich mit so großer Geschicklichkeit einen colossalen Backenzahn mittels Gasbetäubung ausgezogen hat. - Hedwig Dohm, 1874 -
Efekt
Di efekt as en grate uun a füsiik an stäänt för energii (= werk) per tidj. Det formeltiaken uun't SI-süsteem as P (faan ENS power), det SI-ianhaid as Watt.
Connecticut
Geogrååfisch Lååge
Connecticut as diilj foon Nai-Änglönj.
Henriette Hirschfeld-Tiburtius
Höör Aarber
''Ik maast (...) ön üs jerst en iindsig Tērdochterswüfhaur teenk, wat di litj en swak Dochter Tiburtius wiar. Jü her mi leest en gurt Bakentēr gans waker üttain en dit diar gaar ek siir, aurdat jü me Gas aarberti.'' -Frii eeđer Hedwig Dohm, 1874 -
Connecticut
Struume
Di wichtist struum önj e diiljstoot as di Connecticut Struum, wat foon't norden tu't sööden in önj Long Island Sound låpt.
Efekt
Mechaanisk efekt
Am uun en tidj t en wai s mä det faard v jin det krääft F tu skaafin, as soföl energii P nuadag:
Connecticut
Stääse
Da tiin grutst stääse önj e diiljstoot san:
Indiiling foon Ferwalting
Connecticut heet 8 counties.
Darmstadt
Darmstadt as en krisfri stää önj dåt tjüsch bundeslönj Hessen. Jü stää heet 159.174 inboogere (2020).
Efekt
Elektrisk efekt
Luke bi di artiikel Elektrisk efekt
Esbjerg
Esbjerg as en stää bai e weestküst foon Jutlönj, önjt Dånsch. E stää hiirt tu e Regjoon Syddanmark; dåt as jü tweedgrutst stää önj e regjoon. Deer booge 71.698 manschne (2022). Dåt as e hoodstää foon jü Esbjerg Komuun.
Punakha (Distrikt)
De Punakha Distrikt (üüb Bhuutoons: སྤུ་ན་ཁ་རྫོང་ཁག་ Spu-na-kha rdzong-khag) as ian faan dön twuntig distrikten faan Bhuutaan. At hoodsteed faan a distrikt as Punakha.
Naarersaksen
Stääse
Da tiin grutst stääse önjt lönj san:
Tērdochter
En Tērdochter es en Dochter, wat höm iin ön di Mür ütkeent en help ken, wan't diar siir dö.
Henriette Hirschfeld-Tiburtius
Höör Itüüs
Ön't Jaar 1871 waar Henriette Hirschfeld me di Militeerdochter Karl Tiburtius, wat al aur lungi Jaaren höör gur Frinj wesen wiar, bifriit. Jat fing di tau Dreenger Karl en Franz. Bi di taust Gibuurt wiar Henriette al 42 Jaaren ual, en dit wir tö des Tir senerlig.
Henriette Hirschfeld-Tiburtius aarberti förter, uk wan jü Mooder uuren wiar. Uk des wiar tö des Tir senerlik en skeketi höm normaal ek.
Fuar ārem Lir en Wüfhaurn
Uk üs Mooder en Wüf let jü höör ek nem, wat fuar di ārem Lir tö dön. Jü missioniareti diartö uk ön höör ain Familii.
Fan höör Uurter kām uk, dat di Sester fan höör Man, Franziska Tiburtius, hentö Zürich ging en Meditsiin studiarteti. 1876 waar des klaar me't Studiarin, en jü waat di jerst Dochterwüfhaur ön Dütsklön, wat en ain Praksis her.
Henriette frügeti höör, dat "di Depelnaam Tiburtius" diarfan "en ful Klang" fing.
1876 maaketi jü töhop me Franziska Tiburtius en höör Koleegin Emilie Lehmus di jerst Poliklinik ön Berlin, en des wiar iin ön en Aarberersviertel fan di Stat.
Metal
Legiarangen
Metalen kön oober uk faan tau of muar dääg metalen maaget wurd, det san do legiarangen:
Henriette Hirschfeld-Tiburtius
Fuar ārem Lir en Wüfhaurn
Ek fuul leeter uur di „Verein zur Rettung minorener. Mädchen“ en dat „Heimathaus für stellungsuchende Mädchen“ iipen maaket. Achter en bet muar Tir kām en „Versorgungshaus für gefallene Mädchen und Frauen“ diartö.
1881 noom Henriette Hirschfeld-Tiburtius höör ual Uuning ön di Friedrichstraat üs en Statsjoon fuar Wüfhaurn. Des wiar taacht en hiir tö di Poliklinik fan di Dochterwüfhaurn, dat di nü uk statsjoneer bihaneli kür.
Höör Duar
Wan jü dörtig Jaaren aarberet her, höl jü āp, en des wiar ombi dit Jaar 1900. Fuar höör leest Jaaren ging jü naa Berlin-Marienfelde en uuni diar. 1911 waar jü kraank, en diarfan storew jü ön di 25. August fan dit Jaar.
Iaringen, Teenkskelter
Ön höör jerst Praksis es en Skelt önbraacht uuren, dat di Lir om höör teenk, wan ja diar fuarbi gung.
Wan ön 2008 dat 50. Raakin fan di Tērdochters ön Sleeswig-Holstiin ön Weesterlön wiar, waar ön di Gimiindi bislöten, dat en litj Wai twesken Nuurđerstraat en Lornsenstraat, wat jit niin Naam her, fan des Tir "Henriettenweg" jit skul.
Sønderborg
Sønderborg as en stää önjt söödweesten foont ailönj Als, tut ååsten foon Jutlönj. E stää hiirt tu e Regjoon Syddanmark; dåt as e seekstgrutst stää önj e regjoon. Deer booge 27.766 manschne (2022). Dåt as e hoodstää foon jü Sønderborg Komuun.
Inje
Inje, amtelk Republiik faan Inje, as en lun uun a süüd faan Aasien. At lun hee 1.210.854.977 lidj (2011). At hoodsteed as New Delhi.
Politiik
Inje as sant 1947 lasmaat faan det Commonwealth of Nations.
Ernst Meier-Hedde
Ernst Meier-Hedde as en reter faan't DGzRS an di iarst faan det nei 28-m-klas, diar stak för stak det 27,5-m-klas ufliase skal.
Hi leit uun Witjdün üüb Oomram an hää uun a somer 2015 san föörgunger Vormann Leiss ufliaset.
Sarpang (Distrikt)
De Sarpang Distrikt (üüb Bhuutoons: གསར་སྤང་རྫོང་ཁག་ Gsar-spang rdzong-khag) as ian faan dön twuntig distrikten faan Bhuutaan. At hoodsteed faan a distrikt as Sarpang.
Madeleuropeesk Tidj
At Madeleuropeesk Tidj (sjiisk MEZ, ingelsk CET) as det klooktidj för Madeleuroopa. Hat wikt am ian stünj faan't welttidj UTC uf, as ian stünj föörütj an diaram detsalew üs UTC+1. Uun a somer täält uun Sjiisklun det Madeleuropeesk Somertidj (MESZ), det as at welttidj tau stünj föörütj : UTC+2.
Algeciras
Algeciras [] as en huuwenstääd uun't süüden faan't spoonsk Prowins Cádiz uun Andaluusien. Diar lewe minsken. Det stääd leit naibi Gibraltaar an bi't Struat faan Gibraltaar.
Algeciras as det hoodstääd faan't spoonsk Comarca Campo de Gibraltar.
Sträruusen
Sträruusen of Sträbluumen (Helichrysum) san plaantenslacher uun det famile faan a Kurewbloosen (Asteraceae). Diar jaft at sowat 600 slacher faan.
Uun Nuurdfresklun käänt am fööraal det Sun-Sträbluum (Helichrysum arenarium).
Kolding
Kolding as en stää bai e ååstküst foon Jutlönj, önjt Dånsch. E stää hiirt tu e Regjoon Syddanmark; dåt as jü treedgrutst stää önj e regjoon. Deer booge 61.638 manschne (2022). Dåt as e hoodstää foon jü Kolding Komuun.
Mary Celeste
A Mary Celeste wiar en brigantiin, det as en tau-määster. A 4. Detsember 1872 wurd det skap üüb hualew wai tesken a Atsooren an Portugal ferläät üüb a Atlantik fünjen. Bit daalang witj näämen so rocht, huaram diar näämen muar uun buurd wiar.
Histoore
A Mary Celeste as 1861 uun Kanada baud wurden an hää tuiarst Amazon het. Hat wiar 99,3 ft lung an 198 t swaar an siild uun a iarst juaren muarsis auer a Atlantik. Hat as muarsis ferkääft wurden an het sant 1869 Mary Celeste.
Di 7. Nofember 1872 hää det skap 1.701 feed mä rian alkohol uun buurd nimen an wiar bestemet för Genua uun Itaalien.
Di 4. Detsember 1872 as hat faan det bark Dei Gratia tesken a Atsooren an Portugal fünjen wurden. A Mary Celeste drääw diar ambi, man diar wiar näämen uun buurd. En pomp wiar uunstaken, an ales wiar böös trochenööder, man det skap wiar hial, an at fracht wiar noch uun buurd. Di leetst logbukiindrach kaam faan naibi det eilun Santa Maria. Trii maan faan a Dei Gratia haa det skap do bürgen an tu Gibraltaar broocht.
Uun Gibraltaar jääw't en loong siaamtsferhanlang, man diar kaam ei föl bi ütj. Tuleetst füng a sialidj faan a Dei Gratia en bergeluan an do wiar det stak iarst ans tu aanj.
Tanger-Tétouan
Tanger-Tétouan (, Tamazight: ⵜⴰⵏⵊⴰ-ⵜⵉⵟⵟⴰⵡⵉⵏ) wiar bit 2015 ian faan 16 ferwaltangsregiuunen uun Marokko an leit uun't nuurden faan't könangrik. Hoodstääd wiar Tétouan.
Mary Celeste
Histoore
A Mary Celeste hää diarefter noch 12 juar üüb a Atlantik siild, an as 1885 bi Haiti üüb grünj saat wurden. Di eegner wul a ferseekerang bedreeg, man det kaam ütj. A auerresten lei diar wel daalang noch ambi.
Tanger-Tétouan
Prowinsen an prefektuuren
2015 san jo auergingen uun det nei regiuun Tanger-Tétouan-Al Hoceïma
Mary Celeste
Logbuk
Det logbuk wiar noch diar, üs det skap fünjen wurden as, an sodenang witj am uk, hoker diar uun buurd wiar.
Helsingør
Helsingør as en stää awt ailönj Seelönj, önjt Dånsch. E stää läit önjt nordååsten foont ailönj, önj e regjoon Hovedstaden. Deer booge 47.257 manschne (2022). Dåt es e hoodstää foon jü Helsingør Komuun.
Ferkiir
Tou fääre ferbine e stää ma Helsingborg önj Swärik:
A Halgen
Uun Nuurdfresklun jaft at tjiin Halgen. Wan am det rocht beluket, san't man njügen, auer ian diarfaan lunfääst wurden as. Hat het man likes noch "Hamborger Halag".
A halgen san wat apartes, auer jo so liach lei, an jo stun auer 40 daar uun't juar oner weeder. Am sait "lunoner", wan di "Blank Hans" auer at haleg fäärt, ap tu a werwen lingt an somtidjs uk iin uun a hüsang lääpt.
Det weeder komt oober ei mätians uunluupen. Wan ei aaltuföl sturem as, do koon am sogoor to fut troch a waas luup. Diar skal man aleewen hoker mä, diar ham uun a waas ütjkäänt. At sjocht diar ei efter ütj, man a priilen uun a waas kön böös jip wurd, wan a flud komt.
Iar hää en halagwerew so ütjsen: Halgen haa man bluas saaltweeder uun hör grünj. Diaram skul am rinweeeder drank. Uun a maden faan a werew jääw't för a tiiren en eeben küül mä weeder, diar sai's "feeting" tu. A minsken hed en "soot", det as oober nään rochten suas, man iarer en sisterne för drankweeder.
Üüb a werew lai en hialer rä faan diten, üüb Fer an Oomram saad am uk "schaasen". Det wiar det ialang för a halagminsken, jodiar diten wiar faan drüget künjoks maaget.
Sant 1962 as det leewent üüb a halag aal wat ööders wurden. A hüsang haa efter det grat sturemflud modern oonker füngen, an det drankweeder komt nü för't miast troch röören faan fäästääg. Nei hüsang wurd uk föl huuger an fääster baud üs iar.
Spreegwurden
= Ferwisang efter bütjen =
Prešov (Regiuun)
Det Prešov Regiuun (üüb Slowaakisk: Prešovský kraj [ˈprɛʃɔʊ̯skiː ˈkraj]) as ian faan dön aacht regiuunen faan’t Slowakei. Det hee 814.527 lidj (2011). At hoodsteed faan’t regiuun as Prešov.
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't regiuun san:
Öömrang Iisenboon
At Öömrang Iisenboon wiar en smäälspöörboon mä en spöörwidje faan 900 mm üüb Oomram. Hat as bedrewen wurden faan 1893 bit 1939.
Vrahovice
Vrahovice as en toorp önj Tschechien. Deer booge 3402 manschne (2001).
DNA
[[Datei:DNA simple.svg|thumb|150px|Model faan en DNA-[[moleküül]]
]]
DNA as det ingelsk ufkörtang för Desoxyribonukleinsüren (DNS). DNA as en biomoleküül an drait informatjuunen am't ferarwin. Hat sat uun a kromosoomen.
Funktjuun
Uun't DNA san geneetisk informatjuunen för't produktjuun faan RNA. En wichtag skööl faan RNA as mRNA mä informatjuunen för a stoofwaksel uun en sel.
Samtse (Distrikt)
De Samtse Distrikt (üüb Bhuutoons: བསམ་རྩེ་རྫོང་ཁག་ Bsam-rtse rdzong-khag) as ian faan dön twuntig distrikten faan Bhuutaan. At hoodsteed faan a distrikt as Samtse.
Randers
Randers as en stää ap Jutlönj. E stää läit önjt nordååsten foon e Regjoon Midtjylland. Deer booge 62.802 manschne (2022). Dåt as e tweedgrutst stää önj Midtjylland. Dåt as e hoodstää foon jü Randers Komuun.
Gotland (Prowins)
Det Gotland Prowins (uwe Sweedsk: Gotlands län) is en prowins foon Sweeden. Dat heet 59.249 jude (2018). E häädstää is Visby.
Geografii
Gotland is ju tweedmanst prowins öön Sweeden.
Stäänge
Dä tiin grotste stäänge öön e prowins sän:
Indialing foon Ferwalting
E prowins heet bluat ian komuun: Gotland.
Taole
E taol foon e jude, dir foon 1970 to 2020 öön e prowins woneden:
Histoori
Feer 1645 waos Gotland dial foon Däänemark.
Tanger-Asilah
Tanger-Asilah (, Tamazight: ⵟⴰⵏⴶⴰ ⴰⵚⵉⵍⴰ) as en prefektuur (prowins) uun Marokko. Hat hiart tu't regiuun Tanger-Tétouan-Al Hoceïma an leit uun't nuurden faan't lun bi't Struat faan Gibraltaar. Uun't waasten leit a Atlantik.
Thimphu (Distrikt)
De Thimphu Distrikt (üüb Bhuutoons: ཐིམ་ཕུ་རྫོང་ཁག་ Thim-phu rdzong-khag) as ian faan dön twuntig distrikten faan Bhuutaan. At hoodsteed faan a distrikt as Thimphu.
Natsjonaalpark bi di Heef (S-H)
Di Natsjonaalpark bi Heef es en Natsjonaalpark ön Dütsklön. Diar sen trii Diilen ön Sleeswig-Holstiin, Hamborig an Neđersaksen.
Laag
1985 waar dit iinrocht, om Planten en Diirtern muar Sküül tö dön, man uk, om di Tourismus tö help.
Me en Areaal fan 4410 km² es di Heef di gurtest Natsjonaalpark ön Dütsklön. Tau fan trii Diili sen öner Weeter, en di trērst Diil falt bi Liig Weeter drüch. Di dütsk Natsonaalparken bi di Heef jert sent 2009 töhop me di deensk en di holönsk Heef tö dit UNESCO-"Wārels-Natuurārefdiil". <div style="clear:left;" /div>
Trashigang (Distrikt)
De Trashigang Distrikt (üüb Bhuutoons: བཀྲ་ཤིས་སྒང་རྫོང་ཁག་ Bkra-shis-sgang rdzong-khag) as ian faan dön twuntig distrikten faan Bhuutaan. At hoodsteed faan a distrikt as Trashigang.
Natsjonaalpark bi di Heef (S-H)
Histoorii
Üs di Natsjonaalpark iinrocht uur skul, wiar di Nuurđfriisen ek ali diarfuar. Ja wel ek haa, dat en Amt ön Kiil diaraur bistemi skul. Ditdiar Amt seet öntwesken ön Töning.
Deling aarberi di Nuurđfriisen uk me dit Amt töhop.
2008 waar dit Natsjonaalparkamt ön Töning me't Marschenbauamt (ALR) ön Hüsem töhopslööten uuren, en deling jit dit Landesbetrieb für Küstenschutz, Nationalpark und Meeresschutz. <div style="clear:left;" /div>
Kilogram
At kilogram as en SI-grünjmiat för't mase. Hat as bestemet troch det urkilogram, det as en silinder ütj Platin-Iridium. Hi woort uun Frankrik ferwaaret. Det ianhaid woort mä „kg“ ufkört.
1000 gram san 1 kilogram.
1000 kilogram san 1 ton.
1000 ton san 1 kiloton (kt).
Afro-Asiaatisk spriaken
Afro-Asiaatisk spriaken (iar uk hamito-semiitisk of semito-hamiitisk näämd) wurd uun Nuurdafrikoo an Fööraasien snaaket. Diar hiar sääks spriakfamilin tu.
Spriakfamilin
Det san sowat 350 enkelt spriaken (tu en dial ütjstürwen) mä 350 miljoon spreegern.
Ööder spriaken uun Afrikoo
Afro-asiaatisk as ään faan sjauer twiigen faan a spriaken uun Afrikoo. Det hää di linguist Joseph Greenberg uun a juaren 1949 bit 1963 ütjfünjen. Jo ööder trii spriakfamilin san: Üüb Madagaskar snaaket'am nian Afrikoons spriak, det spriak het:
Dominikaans Republiik
At Dominikaans Republiik as en stoot üüb det eilun Hispaniola, diar tu a grat antilen uun a Kariibik hiart. Di waasten faan Hispaniola hiart tu Haiti. At Dominikaans Republiik hää niks mä Domiinika tu dun.
Stääden
Dön tjiin gratst stääden uun't lun san:
Indialang faan Ferwaltang
At lun hää'n natschunaalen distrikt (Santo Domingo) an dörtig prowinsen:
Vejle
Vejle as en stää bai e ååstküst Jutlönj, önjt Dånsch. E stää as e hoodstää foon Syddanmark än jü ferwaltingsstää foon Vejle Komuun. Deer booge 60.231 manschne (2022).
Swinswal (-fesk)
Di Swinswalfesk (Phocoenidae) jert tö di Walfesken (Cetacea) wat Tetjidiirten sen.
Rechknaakendiirter fan't Lön?
Sa es dit noch. Di Wali sen Diirten, wat jerer ön't Lön lewet haa. Di Weetenskep wel weet, dat di rocht nai bi di Hingstfutdiirten me tau Taunen (Artiodactyla), sa üs Sjip en Girafen sen.
Ööder Grat Mandränke
Fööraal Nuurdfresklun as swaar draapt wurden, üüb't hualeweilun Eidersteed an grat dialen faan Ual-Nuurdstrun san onergingen. Sant di tidj san Nuurdstrun an Pelwerem nimer weder ferbünjen wurden. Tesken jodiar tau eilunen ferlääpt daalang en jipen waasstruum, a Heewerstruum.
Hör nööm hää det flud efter baskoop Burkhard von Würzburg. Di 14. Oktuuber a san nöömdai.
Roskilde
Roskilde as en stää awt ailönj Seelönj. Deer booge 46,701 manschne (2010).
Trashiyangtse (Distrikt)
De Trashiyangtse Distrikt (üüb Bhuutoons: བཀྲ་ཤིས་གྱང་ཙེ་རྫོང་ཁག་ Bkra-shis gyang-tse rdzong-khag) as ian faan dön twuntig distrikten faan Bhuutaan. At hoodsteed faan a distrikt as Trashiyangtse.
Cunene Struum
De Cunene Struum (of Kunene Struum) as en struum uun a süüd faan Aafrika. At hood faan a struum leit uun’t Huuchlun faan Bié, uun a maden faan Angoola. Det leept tu a süud tu’t grens mä Namiibia. Do leept hi tu a waast (üüb't grens twesken Angoola an Namiibia) iin uun at Atlantik. A struum as 1050 km lung.
Elern
Slacher
Uun Madeleuroopa jaft at trii slacher:
Trenčín (Regiuun)
Det Trenčín Regiuun (üüb Slowaakisk: Trenčiansky kraj [ˈtrɛntʃɪ̯anski ˈkraj]) as ian faan dön aacht regiuunen faan’t Slowakei. Det hee 594.328 lidj (2011). At hoodsteed faan’t regiuun as Trenčín.
Walsersjiisk
Walsersjiisk san spriakwiisen faan't sweitsersjiisk uun a Kantoon Wallis. Nai diarmä san spriakwiisen uun't Piemont an uun't Tessin.
Trenčín (Regiuun)
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't regiuun san:
ISO 3166-2:GN
Bei der Änderung im zweiten Newsletter (ISO 3166-2:2002-05-21) wurde der Status der Hauptstadt Conakry von einer Region zur Stadt (ville) festgelegt.
Tsirang (Distrikt)
De Tsirang Distrikt (üüb Bhuutoons: རྩི་རང་རྫོང་ཁག་ Rtsi-rang rdzong-khag) as ian faan dön twuntig distrikten faan Bhuutaan. At hoodsteed faan a distrikt as Damphu.
Central (Distrikt uun Botsuana)
De Central Distrikt (üüb Tswana, Kgaolo ya Legawe, üüb Ingels, Central District) as en distrikt uun de aafrikoons stoot Botsuana. A distrikt leit uun a uast faan't lun. Uun a nuurd leit de Chobe Distrikt, uun a uast lei Simbabwe an de North-East Distrikt, uun a süüduast leit Süüdaafrika, uun a süüdwaast lei de Kgatleng Distrikt an de Kweneng Distrikt, uun a waast leit de Ghanzi Distrikt an uun a nuurdwaast de North-West Distrikt. Det hee 638.604 lidj (2011). At hoodsteed faan a distrikt as Serowe.
Indialing faan Ferwalting
A distrikt hee seeks onerdistrikten:
Trongsa (Distrikt)
De Trongsa Distrikt (üüb Bhuutoons: ཀྲོང་གསར་རྫོང་ཁག་ Krong-gsar rdzong-khag) as ian faan dön twuntig distrikten faan Bhuutaan. At hoodsteed faan a distrikt as Trongsa.
Aostadääl
At Aostadääl (  walsersjiisk Augschtalann of Ougstalland) as en itajeensk autonoom regiuun uun Nuurdwaastitaalien. Hat as man 3262 km² grat an hää iinwenern (Stant ). Hör hoodstääd as Aosta.
Unionen faan gemeenen uun't Aostadääl
At Aostadääl as ei apdiald tu prowinsen. Jo 74 gemeenen haa jo oober tu aacht unioonen faan gemeenen tuupslööden.
Spriaken
Uun't Aostadääl woort föl diarför den, dat a minsken muar spriaken liar.
Walsersjiisk woort uk uun a prowinsen Prowins Verbano-Cusio-Ossola an Prowins Vercelli snaaket. Det san wel son 1.000 spreegern.
Burkiina Faaso
Burkiina Faaso ([bʊrˈki:na ˈfa:zo], iar Boowervolta, üüb Fraansöösk: Burkina Faso [buʁkina faso] an Haute-Volta) as en stoot uun a waast faan Aafrika. Uun a nuurd leit Maali, uun a uast Niiger, uun süüdwaast Beniin, uun a süüd lei Toogo an Ghaana an uun a süüdwaast leit at Elfenbianküst. At lun hee 15.224.800 lidj (2009). At hoodsteed as Ouagadougou.
Geograafisk Laag
Burkiina Faaso leit twesken 15° 05' an 09° 24' (faan a nuurd tu a süüd) an 5° 30' an 2° 25' (faan a waast tu a uast). At lun as amanbi so grat üüs Tjiisklun.
At lun dialt grensen mä seeks lunen. Det lingst grens (1325 km) wurt mä Maali an det kurtst (131 km) mä Toogo diald. At lun dialt uk en 626 km lung grens mä Niiger, en 602 km lung mä Ghaana, en 545 km mä Elfenbianküst an en 386 km lung mä Beniin.
Lunskap
Uun a süüd as at lunskap green; uun a nuurd jaft at wüüst.