cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bronse
Legiarang
Bronse as nian element an sodenang nian dääg metal, hat as en legiarang faan kööber an tan. Mä a tidj foonj a minsken ütj, dat am kööber uk mä ööder metalen legiare küd, an so kään wi daalang ei bluas Wan kööber mä sink legiaret woort, do het det oober ei bronse, det as do määsang. <div style="clear:both;" /div>
Eilunen oner a winj
A Eilunen oner a winj (holuns: Benedenwindse Eilanden, ingelsk: Leeward Antilles) san en skööl faan eilunen uun't nuurden faan Süüd-Ameerikoo uun a Kariibik. Jo san di süüdelk dial faan a Letj Antilen an fu ei föl faan a Nuurduast-Pasaat uf. Sodenang as't diar uk drüger üs üüb a Eilunen auer a winj.
Beskriiwang
Margarita, Cubagua und Coche san tuup Nueva Esparta, en bundesstoot faan Weenesuela. A "ABC-eilunen" (Aruba, Bonaire an Curaçao) hiar tu't Könangrik faan a Neederlunen. Aal jo ööder knaap 600 eilunen hiar tuup mä't Aves-eilun tu a "Dependencias Federales" faan Weenesuela.
E Hoorne/go
Hoorninger Fräisch E Hoorne (aw Tjüsch: Langenhorn) äs en gemiine oun Gooshiird oun Noordfräischloun. Oun't noorden lait e gemiine Steedesand, oun't aasten Beergem, oun't sööen Boordelem än oun't weesten läie e gemiiine Doogebel, E Hoolme än Reußenköge. Hoolmer Freesch E Hoorne (åw Tjüsch: Langenhorn) äs en gemiine oun Gooshiird oun Noordfreeschloun. E gemiine äs diil foont Amt Mädel-Noordfreeschloun. Ount noorden loit Stääsönj, ount ååsten Beergem, ount sööen Boorlem än ount weesten läie E Hoolme än Doogebel. E gemiine heet 3193 foolk (2016).
Schoule
Et gemiine heet träi schoule: iin grünschoul (jü Friedrich-Paulsen-Schoul) än twäär/tweer beernetüne.
Fåålst/go
Fåålst äs en gemiine oun e Gooshiird oun Noordfreeschloun. Et hiirt tut Amt Mädel-Noordfreeschloun. Et heet 180 foolk (2011).
Britisk Pünj
At Britisk Pünj of uk Pünj Sterling as at münt faan't Ferianagt Könangrik.
Jilstaken
Luke
Sekani spriak
Sekani spriak (aanj nööm: Tsekʼehne, Tsek’ene ; ingelsk: Sekani) as det atapaskisk spriak faan't Sekani fulk (mä Dakelh: Carrier Sekani Tribal Council) uun Nuurd-Ameerikoo. Snaaket woort det faan amanbi 30-40 minsken fööraal uun British Columbia uun Kanada.
Bispalen
Kwadacha Tsek'ene spriakwiis:
Muun nöömer
A Sekani muun nömer:
Offenbach am Main
Offenbach am Main as en krisfri stää önj dåt tjüsch bundeslönj Hessen. Jü stää heet 117.564 inboogere (2006).
Oomram Jip
At Oomram Jip (Öömring Jip) as en priil uun a waas tesken Oomram an Feer. Hi twiiget uun't süüden faan't Nuurder Ia uf an hää sin flaakst steed tesken Noorsaarep an Ödersem, huar hi di waaswai krüsagt. At jipst steed as sowat 10 m jip, det as det madelhool.
At Oomram Jip woort biletjen jiper an waanert waast efter Oomram tu. .
Seongbuk (Steedkreis)
De Seongbuk Steedkreis (üüb Hangeul: 성북구, üüb Hanja: 城北區 Seongbuk-gu) as een faan a steedkreiser uun Seoul, Süüdkorea. A steedkreis leit uun a nuurd faan't steed. Det hee 454.744 lidj (2019).
Fluuchplaats Halaglun
Di Fluuchplaats Halaglun leit üüb't Dün ( De Hallem) uun't uasten faan Halaglun
Basilikaata
Basilikaata as en regiuun uun Süüditaalien. Trinjam lei Kampaanien, Apuulien an Kalaabrien. Hat as 9.992 km² grat an hää iinwenern (Stant ). Hoodstääd as Potenza.
Stääden
Dön tjiin gratst stääden uun't regiuun san:
Hauptsir-sölring-ual
Hat jeft  Bidrachen ön di Nordfriisk Wikipedia.
Dosso (Regiuun)
Det Dosso Regiuun (üüb Fraansöösk: La Région de Dosso) as en regiuun uun de aafrikoons stoot Niiger. At regiuun leit uun a süüdwaast faan't lun. Det hee 2.037.713 lidj (2011). At hoodsteed as Dosso.
Hauptsir-sölring-ual
Hat jeft  Kategoriien ön di Nordfriisk Wikipedia.
Dosso (Regiuun)
Indialing faan Ferwalting
Det Diffa Regiuun hee fiiw departmenten.
Hauptsir-sölring-ual
Hü skal Dan nei artiikel het?
Üđer Wikimedia Projekte
Maori
Wat menst dü?
Sangha Department (Republiik Kongo)
Det Sangha Department (üüb Fraansöösk: Département de la Sangha) as en department uun de aafrikoons stoot det Republiik Kongo. At department leit uun a nuurdwaast faan’t lun. Uun a nuurd leit Kameruun, uun a uast det Likouala Department, uun a süüd det Cuvette Department, uun a süüdwaast det Cuvette-Ouest Department and uun a nuurdwaast Gabuun. Det hee 85.738 lidj (2007). At hoodsteed as Ouésso.
Indialing faan Ferwalting
At department hee ian komuun (Ouésso) an fiiw distrikten:
Maradi (Regiuun)
Det Maradi Regiuun (üüb Fraansöösk: La Région de Maradi) as en regiuun uun de aafrikoons stoot Niiger. At regiuun leit uun a süüd faan't lun. Det hee 3.404.645 lidj (2012). At hoodsteed as Maradi.
Indialing faan Ferwalting
Det Maradi Regiuun hee seeks departmenten.
Fluchplåts Halilönj
Di Fluchplåts Halilönj as en fluchplåts awt ailönj Dööne.
1930
1930 wiar det dörtigst juar faan det 20. juarhunert. At juar begand mä’n Weedensdai uun de Gregoriaans kalender. 1930 wus dåt dortist iir foon dåt 20. iirhunert. 1930 waos dat dortist iir foon dat 20. iirhonert.
Región de Coquimbo
Det Region IV Coquimbo as ian faan 15 regiuunen uun Chiile. Hat leit 400 km nuurduasten faan Santiago de Chile.
Uun't nuurden leit det Región de Atacama, uun't süüden at Región de Valparaíso, uun't uasten Argentinien an uun't waasten leit a Pasiifik.
Christian Ludwig Brehm
Christian Ludwig Brehm (* 24. Janewoore 1787 uun Schönau vor dem Walde bi Gotha; † 23. Jüüne 1864 uun Renthendorf bi Neustadt (Orla)) wiar en sjiisken prääster an ornitoloog.
Leewent
Brehm hää ham fööraal mä't bestemin faan a sjongfögler befaadet. Hi hed tu sin tidj det gratst saamlang faan ütjstoopet fögler.
San dring Alfred Edmund Brehm (1829-1884) as bekäänd wurden mä det buk "Brehms Tierleben".
Seongdong (Steedkreis)
De Seongdong Steedkreis (üüb Hangeul: 성동구, üüb Hanja: 城東區 Seongdong-gu) as een faan a steedkreiser uun Seoul, Süüdkorea. A steedkreis leit uun a uast faan't steed, bi de Han Struum. Det hee 308.979 lidj (2019).
Gat
En gat as en priil, di uk bi liachweeder ei drüg fäält mä en starken struum.
Priilen mä di nööm gat
..
Nuurder Ia
At Nuurder Ia as en priil uun a waas tesken Oomram an Feer üüb a nuurder ääg an A Nääs üüb a süüder ääg. Hi komt faan't Rütjergat, diar ham süüduastelk faan Oomram fertwiiget: Di nuurdelk dial woort tu't Nuurder Ia an lääpt üüb Doogebal tu. Di süüdelk dial woort tu't Söder Ia an lääpt tesken A Nääs an A Huug üüb Slütsiil tu.
Tesken Oomram an Feer twiiget an Oomram Jip efter nuurdwaast uf.
Slavey spriaken
Slavey spriaken of Slavey spriak (aanj nööm: ? ; ingelsk: Slavey macrolanguage or languages or dialects, Slave, Slavé, Slavi, Slavey-Hare or Hare-Slavey, Dene, Mackenzian) as det atapaskisk spriak of spriaken faan a Nuurd- an Süüd-Slavey fulken uun Nuurd-Ameerikoo. Snaaket woort det faan amanbi 3545 minsken fööraal uun a Nuurdwaast-Teritoorien, uun Alberta an British Columbia uun Kanada.
Gustav Fuchs
Gustav Fuchs (* 2. Janewoore 1900 uun Kraisdorf; † 21. Marts 1969 uun Bamberg) wiar en tjiisken poliitiker faan det CSU.
Lunkreis Börde
Di Lunkreis Börde as en lunkreis uun Saksen-Anhalt. Hi as 2007 tuupslööden wurden ütj jo ual kreiser Bördekreis an Ohrekreis.
Stääden an gemeenen
Iinwenertaalen faan a )
Ferbünjen gemeenen ( * diar sat at ferwaltang)
Beniin/hf
Beniin [beˈniːn], amtlik dat Republiik foon Beniin (uwe Fransöösk: Bénin [beˈnɛ̃] än République du Bénin), is en staot öön e wäst foon Aafrika. Öön e wäst lait Toogo, öön e nöörd laie Burkiina Faaso än Niiger, öön e uust lait Nigeeria än öön e söö di Golf foon Guinea. Et löön heet 10.008.749 jude (2013). E häädstäänge sän Porto Novo än Cotonou.
Austroneesk spriaken
Austroneesk spriaken san en spriakfamile mä amanbi 1150 spriaken. Jo wurd faan 300 miljuun minsken snaaket.
Di nööm gongt üüb di Uastenriks ethnoloog Wilhelm Schmidt turag an komt faan lat. auster: "süüdwinj" an gr. nêsos: "eilun".
Iindialang
Det spriak woort uun tjiin twiiger iindiald:
Ferlicht hiar diar uk mä tu:
Föörkemen
Det spriak kaam woorskiinelk faan Süüduast-Sjiina auer Taiwan üüb a eilunen uun a Süüdpasiifik an Indik, auer a Austroneesiern faan a Sjineesen muar an muar ferdrewen wurden san:
Euklid
Euklid faan Alexandria woort miast bluas Euklid näämd. Hi wiar en greksen matemaatiker an hää woorskiinelk uun't 3. juarhunert f.Kr. uun Alexandria lewet.
Werk
Euklid hää werket auer Aritmeetik, Geometrii an Musiikteorii. Sin bekäändst werk san was A Elementen (ualgreks Στοιχεῖα Stoicheia = 'Grünjlaagen'). Diaruun hää Euklid det weden faan sin tidj auer matematiik apskrewen.
Auer sin leewent as ei föl bekäänd.
Nei-Ingelun
Nei-Ingelun as en regiuun uun't nuurduasten faan a Ferianagt Stooten.
Nööm
Di nööm komt faan John Smith, di am 1614 det regiuun beraiset an 1616 det buk A Description of New England skrewen hää.
Stooten
Diar hiar sääks amerikoonsk bundesstooten tu:
Gratstääden
Stääden mä iinwenertaalen auer 100.000:
Región de Atacama
Det Región de Atacama as det III. Regiuun uun Chiile. Hat leit fööraal uun't Atacamawüüst.
Burundi/hf
Burundi [bʊˈrʊndi], amtlik ju Republiik foon Burundi (uwe Rundi: Republika y'Uburundi) is en staot öön e uust foon Aafrika. Öön e nöörd lait Ruanda, öön e uust Tansaniia än öön e wäst dat Demokraotisk Republiik Kongo. Et löön heet 8.053.574 jude (2008). Et häädstää is Bujumbura.
Chiune Sugihara
miniatur|Chiune Sugihara
Chiune Sugihara (üüb Japaans: 杉原 千畝, Sugihara Chiune, * 1. Janewoore 1900 uun Mino, Prefektuur Gifu; † 31. Jüüle 1986 uun Kamakura) wiar en japaans diplomaat, wat üüs konsul faan det japaans keiserrik uun Liitauen uun de Naist Wäältkrich düüsenen faan juuden boorig.
Europeesk Daks
At Europeesk Daks (Meles meles) as en Ruuwdiart (Carnivora) uun det famile faan a Huarmer an Elken (Mustelidae).
Yen
Yen (jap. 円 en, ment trinj ding) an as sant 1870 at münt faan Jaapan. Det internatsjunaal ufkörtang as ¥.
1929
1929 wiar det njüügen-an-twuntigst juar faan det 20. juarhunert. At juar begand mä’n Teisdai uun de Gregoriaans kalender.
Cola (muardüüdag)
Wat menst dü?
Naatriumhüdrogeenkarbonaat
Naatriumhüdrogeenkarbonaat (of uk: Naatron) as det naatriumsaalt faan köölsüren mä det formel NaHCO3. Ei ferwaksle mä Naatriumkarbonaat (Soda, Na2CO3) of Naatriumhüdroksiid (Ätznatron, NaOH)!
Ööder nöömer
Naatriumhüdrogeenkarbonaat het uk dobeltköölsür naatron of naatriumbikarbonaat, det as oober ei gans rocht.
Hat woort ferkääft üs Speisesoda, Backsoda, Speisenatron of Bullrich-Salz an Kaiser Natron.
Brük (bispalen)
Naatriumhüdrogeenkarbonaat woort fööraal üs baagpolwer brükt. Man diar san uk noch ööder mögelkhaiden:
Namib
At Namib (Khoekhoegowab för widj steed) as en wüüst uun't süüdwaasten faan Afrikoo. Hat leit fööraal uun Namiibia an hää det lun a nööm den. Hat lingt bit tu't küst faan a Atlantik.
Sant di 20. Jüüne 2013 as di gratst dial üs Namib Sand Sea („Namib-Sunsia“) en weltarewdial faan a UNESCO.
Laag
At Namib lingt faan nuurd tu süüd auer en wai faan 2.000 kilomeetern an efter uasten tu bit 160 kilomeetern iin uun't lun. Hat as amanbi 95.000 km² grat an det „Namib-Sunsia“ as 31.000 km² grat. 9.000 km² trinjam tääl üs auergungsregiuun (buffer zone).
Ocke Nerong
Ocke Nerong wurd a 28. August 1852 uun Wraksem bäären. San aatj, de farwer uun Ööwnem an Wraksem wiar, leet ham skuulmääster wurd. So kaam hi efter Aalkersem. Diar hee hi ham üüs kroonist en nööm maaget.
Namib
Kliima
At Namib as wel at ünfrinjelkst regiuun üüb a eerd. Di dai auer koon't diar 50 °C hiat wurd, an uun a naacht oner 0 °C. Diar as't so furchboor drüg, auer diar en kuulen Atlantikstruum föörbilääpt, di Benguelastruum. Sodenang sticht diar nian focht ap, diar bi a küst ufriin küd. Jüst so ferhäält ham det mä't Atacamawüüst uun Chiile, diar lääpt di kuul Humboldtstruum föörbi.
Üüb a ööder sidj jaft at föl mist, an enkelt plaanten kön diar faan lewe. En hial aprte plaant as det Welwitschia, diar bluas uun't Namib föörkomt.
Ocke Nerong
Ocke Nerong stöögelt uun ale "Inselarchive", an feraal uk uun a sarken an a pastorate. Diar lai dön ual sarkenbuken, aaremliisten an nöömerräen faan sarkenstjüür. Diaruun foon hi det, wat för sin werkin faan bedüüding wiar, an uun det werk hed hi fermaak.
Lobeelien
Lobeelien (Lobelia) san en plaantenskööl uun det famile faan a Klookenbluumen (Campanulaceae). Jo haa hör nööm efter di wedenskapsmaan Matthias de L’Obel (Lobelius) (1538 bis 1616).
Ocke Nerong
Det buk "Die Insel Föhr" as wel at bedüüdenst an at bekäändst faan ham. Leedherhen kaam det letjer Buk "Föhr einst und jetzt" ütj, wat för a Baadelidj an a Feringen uun a freem toocht wiar.
Lobeelien
Slacher
At jaft wel 300 bit 365 slacher:
Ocke Nerong
Dör sin baantje üüs skuulmääster kaam hi föl mä prästern tup an auer hi det üüs kroonist miast mä sarken tu dun hed hed, skreew hi det buk "Die Kirchhöfe Föhrs". En buk "Das Dorf Wrixum" skreew hi. Diar wiar hi bäären en grat wurden, an det taarep lai ham nai. Ocke Nerong bleew ai ei üüs skuulmääster uun Aalkersem. Hi toog efter Dollerup uun Angeln. Diar hee hi sin letst buk "Die Chronik der Familie Flor" skrewen. Uun en ual buk hed hi fünjen, dat hi an al a Flors faan Oomrem an Feer faan de präster Martin Flor ufstamet. Hi stoorew 1909 uun Flensborig, an hi as üüb Bualigsem sarkhoof begreewen.
Neederlunen
A Neederlunen (holuns Nederland, waastfresk Nederlân) san ian faan sjauer lunen uun't Könangrik faan a Neederlunen. Miast sait am Holun, det as oober eegentelk ei rocht, auer Holun bluas di nuurdwaastelk dial faan't lun as. Diar lei a prowinsen Nuurdholun an Süüdholun.
Det lun leit uun Waasteuroopa, an trinjam lei Belgien uun't süüden, Sjiisklun uun't uasten, an a Nuurdsia uun't nuurden an waasten. Hoodstääd as Amsterdam, at regiarang sat uun Den Haag.
Tu a Neederlunen hiar uk noch trii eilunen uun a Kariibik. Bonaire, Sint Eustatius an Saaba san a BES-Eilunen an aparte gemeenen faan a Neederlunen.
Yeongdeungpo (Steedkreis)
De Yeongdeungpo Steedkreis (üüb Hangeul: 영등포구, üüb Hanja: 永登浦區 Yeongdeungpo-gu) as een faan a steedkreiser uun Seoul, Süüdkorea. A steedkreis leit uun a süüdwaast faan't steed. Det hee 400.986 lidj (2019).
1928
1928 wiar det aacht-an-twuntigst juar faan det 20. juarhunert. At juar wiar en skregeljuar an begand mä’n Söndai uun de Gregoriaans kalender.
Khoekhoe (Spriik)
Det Khoekhoe Spriik (aanjnööm: Khoekhoegowab) as en spriik, wat faan amanbi 202.200 lidj spreegen wurt (2013). At spriik as ian faan dön Khoisan Spriiken. Det wurd för’t miast uun Namiibia (för’t miast uun dön Erongo, Kunene, Otjozondjupa, Hardap an ǁKaras Regiuunen), man uk uun Botsuana (uun det Ghanzi Distrikt), Lesotho, Süüdaafrika (uun det Nuurdkap Prowins) an Eswatini spreegen.
Spriikwiisen
At spriik hee seeks spriikwiisen:
Illinois
Illinois [ˌɪləˈnɔɪ] as sunt 1818 en diiljstoot foon da Feriind Stoote. E diiljstoot läit önj e mal foon't lönj. Dåt heet 12.671.821 manschne (2019). E hoodstää foon e diiljstoot as Springfield.
Khoekhoe (Spriik)
Lüten
Khoekhoe hee twuntig knaplüten:
Illinois
Stääse
Da tiin grutst stääse önj e diiljstoot san:
Counties
Illinois heet 102 counties: Kiik uk deer: List foon counties önj Illinois
Alk
Wat menst dü?
Flugplaats Sankt Peter-Ording
Di Plaats
Di Flugplaats Sankt Peter-Ording liit uastern fan Sankt Peter-Ording üp Eidersteed. Diar mut Maskiinsail- en Ultralechtfliigers, man uk Helikopters bit tö 5.700 Kilo Startwecht henflö. Üp di Lön, wat 11 Hektar gurt es, jeft et en Tankstair fuar Fliigers, sa üs tri Halen, en Hangar en en Kontroltorn. Diar es Plaats fuarsen, hur em sin Fliiger henstel en let ken, man wan di Maskiin iin ön di Hangar skel, skel em fuarof fraagi, weđer't giar.
Bidreft
Bidriiwer es di "Flugplaats-Bidreftsselkep St. Peter-Ording" Hat jeft diar en Pilootenskuul. Sent 1969 es diar en "Aero-Club" itüüs.
Hur'ling henflöen uur
Em ken diar fraagi, en da jeft et Taxifliigers hentö Söl, Föör en Heliglön. Diar uur uk en Charterfliiger önberen, en Cessna 172m fan 1973.
Kolabuumer
Kolabuumer (Cola) san en plaantenskööl uun det onerfamile faan a Sjonkbuumer (Sterculioideae). Jo hiar tu't famile Malvaceae. Jo lewe uun Afrikoo. Diar jaft at amanbi 100 slacher faan.
Kolanöd
Faan det Kolanöd woort Cola maaget.
Puaskruus
At Puaskruus (Narcissus pseudonarcissus) as en Aprilbluum an hiart tu't famile Amaryllidaceae.
Mts'cheta-Mtianeetien
Det Mts'cheta-Mtianeetien Regiuun (üüb Georgisk: მცხეთა-მთიანეთის მხარე Mtscheta-Mtianetis Mchare [mt͡sʰxɛtʰa mtʰianɛtʰis mxarɛ]) as ian faan dön njüügen regiuunen faan Georgien. Uun a nuurd leit Ruslun, uun a uast det Kacheetien Regiuun, uun a süüd lei dön Liiger Kartlien an Tiflis Regiuunen an uun a waast det Baner Kartlien Regiuun. Det hee 94.573 lidj (2014). At hoodsteed faan’t regiuun as Mts'cheta.
De waastelk dial faan Mts'cheta-Mtianeetien as dial faan Süüdoseetien. Det regiuun hee ham 1990 faan Georgien ufspleden an schocht ham salew üs suwereenen stoot.
Steeden an Taarpen
Dön tjiin gratst steeden uun taarpen uun't regiuun san:
Indialing faan Ferwalting
At regiuun hee fiiw munisipaliteeten.
A munisipaliteeten san:
Yongsan (Steedkreis)
De Yongsan Steedkreis (üüb Hangeul: 용산구, üüb Hanja: 龍山區 Yongsan-gu) as een faan a steedkreiser uun Seoul, Süüdkorea. A steedkreis leit uun a maden faan't steed, bi de Han Struum. Det hee 245.185 lidj (2019).
4
4 wiar det fjuard juar faan det 1. juardüüsen an det 1. juarhunert.
Luke uk diar
0er
Sjongfögler
A Sjongfögler (Passeriformes) san en grat order faan fögler mä amanbi 6.000 slacher. A miasten hiar tu det onerorder Passeri.
Süüd-Slavey spriak
Süüd-Slavey spriak of Dene Tha spriak (aanj nööm: Dene Dháh, Dene Zhatié ᑌᓀ ᔭᕠᐁ ; ingelsk: Dene Tha, Dene Dháa, South Slavey (derogatory), Slavey proper, Dene, Etchaottine) as det atapaskisk slavey spriak faan't Süüd-Slavey fulk (Dene Thaʼ ᑌᓀ ᒐ) uun Nuurd-Ameerikoo. Snaaket woort det faan amanbi 2310 minsken fööraal uun a Nuurdwaast-Teritoorien, Alberta an British Columbia uun Kanada.
Bispalen
Kátłʼodehche dialect
Oriksantiloopen
Oriksantiloopen (Oryx) san en skööl faan hurndiarten (Bovidae) uun det onerfamile faan a Hippotraginae. Jo lewe uun a drüg regiuunen faan Afrikoo an uun Araabien.
Albert Panten/öö
Albert Andreas Panten (* 1945 uun Soholm) as en nuurdfresken skuulmääster an histooriker.
Burundi/mo
Burundi [bʊˈrʊndi], åmtlik jü Republiik foon Burundi (aw Rundi: Republika y'Uburundi) as en stoot önj't ååsten foon Aafrika. Önj't norden läit Ruanda, önj't ååsten Tansaniia än önj't weesten dåt Demokrååtisch Republiik Kongo. Et lönj heet 11.178.921 inboogere (2015). Et hoodstää as Bujumbura.
Albert Panten/öö
Leewent
Hi hää bi't Friedrich-Paulsen-Skuul uun Naibel Matematiik an Füsiik onerracht. Hi befaadet ham fööraal mä't histoore faan Nuurdfresklun uun't madelääler.
1992 füng hi di Hans-Momsen-Pris, det as di kultuurpris faan a Kreis Nuurdfresklun, an 2009 det Bundesfersiinstkrüs. , 2013 di C. P. Hansen-Pris
Sesamstruat
Sesamstraße (Sesamstruat) as en amerikoonsk fernseerä för jongen. Hat as ütjsoocht wurden faan Jim Henson. Det program begand iarst uun Ameerikoo, kaam do oober 1973 auer tu Sjiisklun.
Mä't Sesamstruat skul letj jongen neiskiarag wurd üüb't leesen, skriiwen an reegnin.
Nordfriesland (Skep, 1995)
Di Nordfriesland 6 es en Föriskep fuar Autos en Pasajiiri. Jü faart fuar di Wyker Dampskeepen-Reederii Föör-Aamrem.
Ohio
Ohio [oʊˈhaɪoʊ] as en diiljstoot foon da Feriind Stoote. E diiljstoot läit önj't ååsten foon't lönj. Dåt heet 11.689.100 manschne (2019). E hoodstää foon e diiljstoot as Columbus.
Sjiisk Natsionaalbibleteek
At Sjiisk Natsionaalbibleteek (DNB) ferwaaret sant 1913 auer 26 miljuun skraften üüb Huuchsjiisk uun Leipzig an Frankfurt (Main).
Ohio
Stääse
Da tiin grutst stääse önj e diiljstoot san:
Nordfriesland (Skep, 1995)
Histoorii
Di Nordfriesland 6 waar 1995 bi di Hüsümer Skepswerev becht. Jü es eeđer di "Rungholt" (1992) becht. Fuar des nii Skep kām di Nordfriesland 5 wech. Des waar hentö Thailön' forkoopet; diar es jü bit hentö deling (2013) üs "Raja 1" önerwai. Wan di nii Nordfriesland döpt waar, da heer di Wyker Statreer Margot Melzer di Borel töögen't Skep smeten. Tö Proof faart waar dit Skep ön di 21. Marts 1995. Soowen Daagen förter waar dit Skep hentö di W.D.R. braacht. Sent des Tir es di Föri twesken Daagibel, Wyk en Witdün önerwai.
Ohio
Counties
Ohio heet 88 counties: Kiik uk deer: List foon counties önj Ohio
Nordfriesland (Skep, 1995)
Senerkhairen aur di Nordfriesland
Boowen, aur di Skrabikant, es dit Skep bal lik tö di Rungholt. Bluat di Röören fuar't Rookgas sen en bet gurter. Di Rump es man en nii Konstruksjoon wesen: Di Driifpropelers sen förter hentö di Kanten iinbecht uuren, en jat drai jam uk hentö di Kanten ek muar naa benen. Fuarn es di Rump spüt becht uuren, en dit es jit en Forskel tö di ialer Skeepen, wat em se ken.
Wan em me jen fan di Skeepen önerwai es, da skel em höm dit Kiilweeter en di Eeđerstroom jens biluki en da leeterhen dit salev me di Nordfriesland maaki (Mesken fotografiari?). Dit skul al en Forskel wiis.
Aur lungi Jaaren war di Nordfriesland dat Flagskep fan di W.D.R. . Ark Jaar waar jen fan di Konserti fan't Schleswig-Holstein Musik Festival ön di Nordfriesland spölet.
Pingstruus
At Pingstruus (Narcissus poeticus) as en Aprilbluum an hiart tu't famile Amaryllidaceae. Hat as nai mä't Puaskruus.
Ööders wat
Uk bluumen faan det skööl Paeonia wurd üs Pingstruus betiakent:
Kreis Südtondern
Di Kreis Südtondern (däänsk: Sydtønder kreds) wiar en lunkreis uun Schleswig-Holstian.
Histoore
Sant 1864 wiar diar di Kreis Tondern. Efter det ufstemang 1920 kaam en graten dial faan di kreis tu Denemark an do füng di süüdelk dial en neien nööm: Südtondern. Di nuurdelk diar wurd tu't Tønder Amt. Di 26. April 1970 san a kreiser Südtondern, Eidersteed an Hüsem tu di nei kreis Nuurdfresklun tuuplaanj wurden. Di leetst loonriad faan a kreis Südtondern wiar Dr. Klaus Petersen. An hi wiar uk di iarst faan a kreis Nuurdfresklun.
Okahandja
Wat menst dü?
1925
1925 wiar det fiiw-an-twuntigst juar faan det 20. juarhunert. At juar begand mä’n Tüürsdai uun de Gregoriaans kalender.
PLO
At Organisatjuun för en frei Palestiina, kurt PLO (faan ingelsk: Palestine Liberation Organization) as en ferbinjang faan grater an letjer sköölen, diar jo för en freien stoot Palestiina iinsaat. Enkelt sköölen gung militant föör. Det starkst skööl as Fatah.
Kongo (struum)
A Kongo (uk Congo of Zaïre, det ment struum of weeder) as en struum uun Afrikoo. Mä en lengde faan 4374 km as hi di ööderlingst struum uun Afrikoo efter a Niil. Efter sin weedermengde faan 41.800 m³/s as a Kongo di weedeerrikst struum üüb di weltdial. Sin iintoochregiuun leit fööraal uun't Demokraatisk Republiik Kongo.
PLO
At PLO saat ham föör en tau-stooten-liasang mä Israel an Palestina iin. Enkelt sköölen üs Hamas san diar oober ei mä iinferstenen, jo werke ei uun a PLO mä.
Madeira (eilun)
Madeira [] (faan portugiisk madeira ⇒ „holt“) as en portugiisk eilun knaap 1000 km uun't süüdwaasten faan Lisabon uun a Atlantik. Hat hiart tuup mä det letjer eilun Porto Santo an jo Ilhas Desertas tu't skööl faan eilunen mä di salew nööm: Madeira.
Ratscha-Letschchumi an Liiger Swaneetien
Det Ratscha-Letschchumi an Liiger Swaneetien Regiuun (üüb Georgisk: რაჭა-ლეჩხუმის და ქვემო სვანეთის მხარე Ratscha-Letschchumis da Kwemo Swanetis Mchare [rat͡ʃʼa lɛt͡ʃʰxumis da kʰvɛmɔ svanɛtʰis mxarɛ]) as ian faan dön njüügen regiuunen faan Georgien. Uun a nuurduast leit Ruslun, uun a süüduast det Baner Kartlien Regiuun, uun a süüd det Imereetien Regiuun an uun a waast an nuurdwaast det Mingreelien an Boower Swaneetien Regiuun. Det hee 32.089 lidj (2014). At hoodsteed faan’t regiuun as Ambrolauri.
Indialing faan Ferwalting
At regiuun hee fjauer munisipaliteeten.
A munisipaliteeten san:
Haatst/go
Hååtst äs en gemiine oun Gooshiird oun Noordfreeschloun. Et hiirt tut Amt Noordsäi-Treene. Ount noorden loit Haatstinger Meersch, ount ååsten Hoorst, ount sööen Hüsem än ount sööen än weesten Wååbel. E gemiine heet 2580 foolk (2016). Haatst äs en gemiine oun Gooshiird oun Noordfräischloun. Et hiirt tut Amt Noordsäi-Treene.
Rök
Wat menst dü?
Öömrang Archiif
At Öömrang Archiif as en iinrachtang faan a Öömrang Ferian uun't Öömrang Hüs uun Neebel. Hat bewaaret an fertiakent buken an hoonskraften, diar mä Oomram an at Öömrang tu dun haa.
Hoonskraften an dokumenten wurd uk uun a Ferring Stiftang uun Aalkersem bewerket an ferwaaret.
Okholm/fe
Okholm (üüb Gooshiirder: E Hoolme, üüb Tjiisk: Ockholm) as en gemeend uun a Kreis Nuurdfresklun. Uun a nuurd leit at gemeend Doogebal, uun a uast Langenhoorn an uun a süüd Reusenköög. At gemeend hee fjauertanj werwer.
Dschibuuti/hf
Dschibuuti [dʒiˈbuːti], amtlik dat Republiik foon Dschibuuti (uwe Araobsk: جيبوتي Jībūtī, uwe Fransöösk: Djibouti, uwe Somaoli: Jabuuti, uwe Afar: Gabuuti) is en löön öön e uust foon Aafrika. Öön e nöörd lait Eritrea, öön e wäst än söö Ethioopien, öön e söö'uust Somaolia än öön e uust laie ju Ruad Sii än e Golf foon Aoden. Et löön heet 1.049.000 jude (2018). Et häädstää is Dschibuuti.
Deänemark
Deänemark es en Lun uun ’e Noort fan Euroopa. Deät Lun hat 5.840.045 Iinwuuners (2021) De Hoadstad es Kopenhoagen.
Región de Antofagasta
Antofagasta as det II. Regiuun uun't nuurden faan Chiile. Nuurdermuar leit at Región de Tarapacá, uun't süüden at Región de Atacama, uun't uasten Boliiwien an Argentiinien, an uun't waasten leit a Pasiifik.
Dschibuuti/mo
Dschibuuti [dʒiˈbuːti], åmtlik jü Republiik foon Dschibuuti (aw Arååbsch: جيبوتي Jībūtī, aw Frånsch: Djibouti, aw Somååli: Jabuuti, aw Afar: Gabuuti) as en stoot önj't ååsten foon Aafrika. Önj't norden läit Eritrea, önj't weesten än sööden Ethioopien, önj't söödååsten Somåålia än önj't ååsten läit dåt Rüüdj Heef än e Golf foon Ååden. Et lönj heet 846.687 inboogere (2016). Et hoodstää as Dschibuuti.
Sjiisk Keiserrik
Det Sjiisk Keiserrik hää faan 1871 bit 1918 bestenen. Hat wiar en konstitutsionel monarchii. Könang Wilhelm I. faan Preußen as di 18. Janewoore 1871 üs keiser faan Sjiisklun ütjrepen wurden. Nuurd- an süüdsjiisk stooten hed jo tuföören tuupslööden an en kriich jin Frankrik wonen. Det wiar di began faan en sjiisken natsionaalstoot.
Madeira (win)
Madeira as en win, diar mä baarnwin fermisket as. Sodenang hää hi tesken 17 an 22% alkohol.
Sjiisk Keiserrik
Det Sjiisk Rik ging oner mä di Iarst Weltkriich.
Iindialang
Det Keiserrik wiar en ferbinjang faan 25 bundesstooten. A Hansestääden Hamborag, Breemen an Lübeck hed hör aanj ferfaadang, an Elsaß-Lothringen wiar direkt di keiser onersteld. Tu't Könangrik Preußen hiard a prowinsen Pommern, Waast- an Uastpreußen, Poosen an Schleesien uun't uasten, Hannover, Hessen-Nassau, Saksen an Brandenborag uun a maden, Westfaalen an at Rheinlun uun't waasten, an Schleswig-Holstian uun't nuurden.
Safraan
Safraan of uk saweraan (faan araabisk/persisk za'farān, Crocus sativus) as en Krokus-slach, diar uun a harewst brons bleut. Ütj hör stempler woort det gewürts wonen.
Algeerien
Algeerien (, berberspriak: Dzayer of Ldzayer; amtelk ) as en lun uun't nuurdwaasten faan Afrikoo. Uun't nuurden leit at Madlunsia, uun't waasten lei Mauretaanien an Marokko, uun't süüden Mali an Niger an uun't uasten Libyen an Tuneesien. Di nööm komt faan det hoodstääd Algier uf.
Geografii
Uun't süüd leit a Sahara.
Stääden
Dön tjiin gratst stääden uun't lun san:
Indialang faan Ferwaltang
Algeerien hää 48 prowinsen: <div style="clear:left;" /div>
Sünjhaid
Wüfen raage uun't madel en ääler faan 77,9 juaren, an maaner ian faan 75,5 juaren.
Wiartskap
Uun't juar 2017 woon Algeerien 93.5 miljarden kubikmeetern faan eerdgas. At lun as üüb det tjiinst steed faan lunen, wat eerdgas wan.
Beniin/ha
Beniin es en Lun uun Aafrika. Deät Lun hat 10.008.749 Iinwuuners (2013). De Hoadsteed'n sen Porto Novo en Cotonou.
Bergen
Wat menst dü?
Antje Arfsten/sö
Antje Kristine Arfsten, (* 5.Maarts 1969 ön Wyk) en ön Aalkersem āpwukset. Deling uunet jü ön Risem-Lunham. Wan jü me di Skuul klaar wiar, studiateri jü Volkskunde, Friisk en Ur-und Frühgeschichte bi di Universiteet ön Kiel. Fan 1990 bit 2000 heer jü üs frii Meaarberer bi di NDR I/Welle Nord fuar „Frasch for enarken“ Bidrachen maaket. Sent 2001 es jü üs Spraakenlektoorin bi’t Nordfriisk Instituut ön Bräist.
Antje Arfsten en Söl'ring
Antje Arfsten snaket fan Hüs üt Fering, en aurdat jü ön Risem-Lonham uunet, heer jü fuul me Mooring tö dön. Wan em Reer fuar en Tekst üp Söl'ring brükt, wat em skrewen heer, da es jü man dach en Lektoorin me Emhartighair fuar di Spraak en en seekeri Oog.
Thai skraft
Konsonanten
Det Thai skraft hee 44 konsonanten. A konsonanten haa trii klasen: madel (กลาง, klang) huuch (สูง, sung) an jip (ต่ำ, tam).
Greens Saloot
Greens Saloot (Cochlearia officinalis) as en plaant uun det famile faan a Krüsbloosen (Brassicaceae). Hat het uk Skorbükskrüüs, auer diar föl witamiin C uun as, an sodenang iar föl faan a sialidj brükt wurden as.
Föörkemen
Det plaant mei hal en saalten grünj, so üs hi bi a Nuurdsia-küst föörkomt. Hat lewet oober uk widj ap uun't nuurden bit uun a Arktis.
Diar san noch tau muar plaanten uun det famile Brassicaceae nai mä:
Fluuchplaats Hüsem-Schwesing
Di Fluuchplaats Hüsem-Schweesing as en ferkiirsfluuchplaats nai bi Hüsem.
1922
1922 wiar det tau-an-twuntigst juar faan det 20. juarhunert. At juar begand mä’n Söndai uun de Gregoriaans kalender an mä’n Saninj uun de Juliaans kalender.
Burundi/ha
Burundi es en Lun uun Aafrika. Deät Lun hat 11.178.921 Iinwuuners (2015). De Hoadstad es Bujumbura.
Friedrich-Paulsen-Skuul
Wat menst dü?
Elken
Elken (Putorius skööl) san ruuwdiarten an hiar tu a Mustela slacher, huar uk at huarem an at nerts tu hiar.
Malwenplaanten
Malwenplaanten (Malvaceae) san en plaantenfamile uun det kategorii faan a Malvales. Diar hiar 243 sköölen mä amanbi 4.300 slacher tu.
Elken
Slacher
An do as diar noch at fretchen, det as en toom elk (Mustela putorius).
ISO 3166-2:CD
Bei der Änderung im zweiten Newsletter (ISO 3166-2:2002-05-21) wurde die Provinz Haut-Congo in Orientale umbenannt. Zuvor lautete der Code für diese Provinz. Im November 2016 wurde die 2015 umgesetzte territoriale Neugliederung der Demokratischen Republik Kongo auch für die ISO-Codes übernommen. Seitdem gibt es für alle 25 Provinzen und die Hauptstadt Kinshasa eigene Codes. 1 Hauptstadtdistrikt
Rehoboth (Steed uun Namiibia)
Rehoboth as en steed uun a maden faan Namiibia. At steed leit uun a nuurd faan det Hardap Regiuun, nai bi’t grens mä det Khomas Regiuun. De waastdial faan’t steed hiart tu de Rehoboth West Steed an de uastdial tu de Rehoboth East Steed woolkreis. Det B1 Natschunaalstruat bildet at grens twesken dön tau woolkreiser. At steed hee 28.843 lidj (2011).
Aragatsotn (Prowins)
Det Aragatsotn Prowins (üüb Armeens: Արագածոտնի մարզ Aragacotni marz [ɑɾɑɡɑt͡sɔtni mɑɾz]) as ian faan dön tjiin prowinsen faan Armeenien. Det hee 132.925 lidj (2011). At hoodsteed faan’t prowins as Aschtarak.
Rehoboth (Steed uun Namiibia)
Histoore
Rehoboth wurd 1871 grünjlaanjen.
Aragatsotn (Prowins)
Geografii
De huuchst ponkt uun Armeenien, de Aragats Berig leit uun a nuurd faan't prowins.
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't prowins san:
Iindialing faan Ferwalting
At prowins hee fjauer distrikten:
Struum (muardüüdag)
Wat menst dü?
Olsztyn
Olsztyn ([ˈɔlʃtɨn]; ual nööm üüb Tjiisk: Allenstein) as at hoodsteed faan det Ermlun-Masuuren Prowins uun Poolen. At steed leit uun a maden faan't prowins. Det hee 171.249 lidj (2020).
Nuurd-Slavey spriak
Nuurd-Slavey spriak of Sahtu Dene spriak (aanj nööm: Sahtúot'ı̨nę Yatı̨́ ᓴᑋᕲᖌᑎᑊᐠᓀᐠ ᔭᕱ ; ingelsk: Sahtu Dene, North Slavey) as det atapaskisk slavey spriak faan 1235 minsken faan't Nuurd-Slavey fulk (Dene Thaʼ ᑌᓀ ᒐ) uun Nuurd-Ameerikoo. Snaaket woort det faan amanbi 680 minsken fööraal uun a Nuurdwaast-Teritoorien an uun Yukon uun Kanada.
Sahtu Dene as at amtelk spriak uun a Nuurdwaast-Teritoorien.
Bispalen
Sahtu Dene bispalen:
Europeesk Elk
At (Europeesk) Elk (Mustela putorius) as en ruuwdiart uun det famile faan a huarmer an elken (Mustelidae). At elk as nai mä't huarem, at hermeliin an at nerts.
Åktoorp/mo
Åktoorp (ap Tjüsch: Achtrup, ap Dånsch: Agtrup) as en gemiine foont Åmt Söödtuner önj e Kris Nordfraschlönj. Önjt norden lade e gemiine Låålönj än Bramstedtlund, önjt ååsten läit e Kris Flansborj, önjt sööden e gemiine Språkebel, önjt söödweesten Leek än önjt nordweesten Kuurlem. Et heet 1524 manschne (2019).
Polyneesien
Polyneesien (faan polý ‚föl‘ an νῆσοι nēsoi ‚eilunen‘) as en grat regiuun uun a Pasiifik mä en grate faan 50 miljuun km². A eilunen diar san oober aaltumaal tuup bluas 294.000 km² grat, an Nei-Sialun alian namt diar al 91 % faan iin. Uun't hialer regiuun lewe man 6 miljuun minsken.
Åktoorp/mo
Geografii
E gemiine läit önj e Kårhiird.
Polyneesien
Efter waasten leit Melaneesien an efter nuurdwaasten Mikroneesien.
Polyneesk eilunen
! colspan=2| Suwereen stooten ! colspan=2| Dialen faan ööder stooten (Selskapeilunen, Tuamotu-Archipel, Marquesaseilunen, Gambiereilunen, Austral-Eilunen) ! colspan=2| Ünbewenet eilunen uun Polyneesien ! colspan=2| Polyneesk exklaven bütjen faan't Polyneesk triihuk
Åktoorp/mo
Histoori
Di 31. önj e Uursmoune 1398 wörd Åktoorp schraftlik for di jarste keer üüs Aktorp nååmd. Önj 1968 wörd Bälsbel diilj foon e gemiine. Di 1. önj e Biikenmoune 1974 wörd Letjenhoarn uk diilj foon e gemiine. Di 1. önj e Ismoune 2008 wörd e gemiine diilj foont Åmt Söödtuner.
Könangrik faan a Neederlunen
At Könangrik faan a Neederlunen as en lun mä sjauer dialen uun Euroopa an a Kariibik. Arke dial hää sin aanj regiarang an jil. Tu't könangrik hiar a Neederlunen an a Kariibisk Eilunen Aruuba, Curaçao an Sint Maarten. Jodiar trii hiard bit 2010 tuup mä a BES-Eilunen tu a Neederluns Antilen.
Åktoorp/mo
Politiik
E gemiine heet 13 sate önj e gemiinefertreesing. Sunt e wool önjt iir 2018 heet dåt Åktoorp Wäälergemiinschap (AWG) 7 sate, di Söödschlaswiksche Wäälerferbånd (SSW) 3 än jü CDU 3.
E burgermäister foon nü as Norbert Nielsen, deer di 20. Samermoune 2018 iinjstimi tu di nai burgermäister wääled wörd. Da üülje burgermäistere wjarn Uwe Matthiesen (AWG; 2013–2018) än Hannelore Schulze (2003?-2013).
Trischen
Trischen as en ünbewenet eilun uun a Meldorfer Bocht. Hat hiart tu't gemeen Friedrichskuuch. Faan Maarts bit Oktuuber woort det fögeleilun faan en fögelpaaser bewenet.
Gräine
Wat miinjst dü?
Of menst dü ferlicht ?
Okahandja (Steed)
Okahandja as en steed uun a maden faan Namiibia. At steed leit uun a süüdwaast faan det Otjozondjupa Regiuun, nai bi’t grens mä det Khomas Regiuun. Det as at hoodsteed faan det Okahandja Woolkreis. At steed hee 22.639 lidj (2011).
Histoore
Okahandja wurd 1894 grünjlaanjen.
Ferkiar
Okahandja hee en boonhoof, wat en haltesteed üüb det Windhoek-Walvis Bay Boon as.
1921
1921 wiar det ian-an-twuntigst juar faan det 20. juarhunert. At juar begand mä’n Saninj uun de Gregoriaans kalender uun de Gregoriaans kalender an mä’n Freidai uun de Juliaans kalender.
E Wäsk/go
E Wäsk (üüb Tjüsch: Wisch; åw Dånsch: Visk) äs en gemiine oun Gooshiird oun Noordfreeschloun. Et heet 114 foolk (2011). Et hiirt tut Amt Noordsäi-Treene.
Dschibuuti/ha
Dschibuuti es en Lun uun Aafrika. Deät Lun hat 846.687 Iinwuuners (2016). De Hoadstad es Dschibuuti.
Huarmer
Huarmer (Mustela) san ruuwdiarten an slacher faan det famile Huarmer an Elken.
Slacher
At Amerikoonsk Nerts of Mink woort miast uk tu a Mustela-slacher tääld, as diar oober ei so nai mä.
Oldenbörj
Oldenbörj (Seelterfrasch: Ooldenbuurich) as en krisfri stää önj e tjüsche diiljstoot Naarersaksen. Deer booge 160.279 manschne (2008).
Elbląg
Elbląg ([ˈɛlblɔ̃k]; ual Tjiisk nööm: Elbing) as en kreisfrei steed uun det Ermlun-Masuuren Prowins, Poolen. At steed leit uun a waast faan't prowins, uun a süüd faan't Frisk Heef. Det hee 118.582 lidj (2020).
Kwelen
Föör 1945 wiar't steed dial faan Uastpreussen.
Oklahoma
Oklahoma [ˌoʊkləˈhoʊmə] as en diiljstoot foon da Feriind Stoote. E diiljstoot läit önj e mal foon't lönj. Dåt hee 3.956.971 manschne (2019). E hoodstää foon e diiljstoot as Oklahoma City.
Geografii
Et mååst foon e diiljstoot läit önj e Great Plains.
Stääse
Da tiin grutst stääse önj e diiljstoot san:
Counties
Oklahoma heet 77 counties: Kiik uk deer: List foon counties önj Oklahoma
Nööshurner
Nööshurner (Rhinocerotidae), Renostern of uk Rhinozerosen (faan ualgreks ῥῖς (rhis) of ῥιν- (rhin-) „nöös“, κέρας (kéras) „hurn“) san en famile faan ünpaartuanet klooksdiarten (Perissodactyla). Diar jaft at daalang noch fiiw slacher faan.
Sanjonken
En sanjonken of (san-)eklips (faan greks: ἔκλειψις ékleipsis = auerloogrin) komt föör, wan a san faan a muun dialwiis of hialandaal ferdekt woort. Üüb a eerd as det bluas steedenwiis tu sen.
Kial-skaad an hualew-skaad
San an muun sä faan a eerd bal likegrat ütj. An wan det boon faan a muun trinjam a eerd (= muunboon) det boon faan a eerd trinjam a san (= ekliptik) skäärt, do lei a san, a muun an a eerd uun ian rä. För en wasen plak üüb a eerd bedüüdet det, dat diar amanbi tau stünj loong det sanlaacht ei trochkem koon. Di plak, huar't rocht pakjonk woort (=kial-skaad, üüb di film rochts: suart), as man tau- bit triihunert kilomeetern grat. Man det steed, huar a san dialwiis ferdekt woort, as aal wat grater (=hualew-skaad, üüb di film: grä). Det as sowat en sjuarden faan't eerdflaak.
Inklinatsion
Sanjonken jaft at bluas bi neimuun, auer a muun do tesken eerd an san stäänt. Oober ei bi arke neimuun as en sanjonken, auer det muunboon an a ekliptik ei parallel tuenööder ferluup. Jo san am sowat fiiw graad jinenöder ferkiard (= inklinatsion). Jodiar tau boonen skeer enööder amanbi tweisis uun't juar (arke ~173 daar). Sodenang koon tweisis uun't juar en sanjonken föörkem.
Indiana
Indiana [ˌɪndiˈænə] as sunt 1816 en diiljstoot foon da Feriind Stoote. E diiljstoot läit önj't ååsten foon't lönj. Dåt heet 6.732.219 manschne (2019). E hoodstää foon e diiljstoot as Indianapolis.
Stääse
Da tiin grutst stääse önj e diiljstoot san:
Counties
Indiana heet 92 counties: Kiik uk deer: List foon counties önj Indiana
Diker
Wat menst dü?
Öömrang Ferian
Di Öömrang Ferian i.f. as 1974 grünjlaanj wurden an komert ham am't öömrang spriak an kultüür. Sant 1980 as hi uk tustendag för fraagen am natüürskül üüb Oomram, fööraal uun a Öömrang Düner. Uun Neebel onerhäält di ferian det Öömrang Hüs mä't Öömrang Archiif an uun Noorsaarep det natüürsentrum Maritur. Di iarst föörmaan faan a ferian as sant 1974 Jens Quedens.
I.f. ment iindraanj ferian, di Öömrang Ferian as di iansagst ferian uun Sjiisklun, di so ufkört woort. <div style="clear:left;" /div>
Kalaabrien
Kalaabrien (kalabreesk: Calàbbria; ; ; ; ) as en regiuun uun Süüditaalien. Hat as 15.080 km² grat an hää iinwenern (Stant ). Hoodstääd as Catanzaro.
3. juarhunert f.Kr.
At '''3. juarhunert föör Krast''' begant mä't juar 300 f.Kr. an häält mä't juar 201 f.Kr. ap.
Kalaabrien
Stääden
Dön tjiin gratst stääden uun't regiuun san:
Spriaken
Bütj Itajeensk snaake a minsken uk Kalabreesk (Reggino calabrese), det as nai mä't Sizilians. Uun't nuurden snaake's uk Lukaanisk (Lucano calabrese), det as nai mä't Neapolitaans spriak.
Langenhoorn/fe
Langenhoorn (üüb Gooshiirder: E Hoorne, üüb Tjiisk: Langenhorn) as en gemeend uun a Kreis Nuurdfresklun. Uun a nuurd leit at gemeend Steedesand, uun a uast Baargum, uun a süüd Boordelum an uun a waast lei a gemeenden Doogebel, Okholm an Reusenköög.
Cola
Cola of Kola as en spruudel mä kofein, soker an köölsüren.
Wat diar banen as
Di smaag woort oober uk noch faan ööder gewürtsen bestemet. Det san wanile, kaneel, neegelken, koriander an flook öödern.
Markin
Det bekäändst marke as was Coca-Cola, man mä a tidj kaam diar muar onernemen tu, uun Ameerikoo as det fööraal Pepsi-Cola. Uun Sjiisklun käänt'am noch Afri-Cola an Fritz-Kola.
Cola woort hal mä rum of whisky misket. Do smääkt di alkohol ei so bater.
Peruu
Peruu as en lun uun't waasten faan Süüd-Ameerikoo. Uun't nuurden lei Ekwadoor an Kolumbien, uun't uasten leit Brasilien, uun't süüduasten Boliiwien, uun't süüden Chile an uun't waasten a Pasiifik. At lun hää 29.381.884 lidj (2017). At hoodstääd faan't lun as Liima.
Pingtung (Lunkreis)
De Pingtung Lunkreis (üüb Schineesk: 屏東縣 Píngdong Siàn/Píngdōng Xiàn, üüb Taiwaans: Pîn-tong-koān, üüb Hakka: Phìn-tûng-yen) as en lunkreis faan’t Republiik Schiina. A lunkreis leit uun a süüd faan't lun. Uun a nuurd an nuurdwaast leit at steed Kaohsiung, uun a nuurduast de Taitung Lunkreis, uun a süüduast a Pasiifik an uun a süüdwaast at Formosastruat. Det hee 825.406 lidj (2018). At hoodsteed faan a lunkreis as Pingtung.
Peruu
Stääden
Dön tjiin gratst stääden uun't lun san:
Feriand Natsioonen
A Feriand Natsioonen, ENS United Nations (UN) of uk UNO för United Nations Organization san en ferbant faan 193 lunen (uun't juar 2013).
Pingtung (Lunkreis)
Indialing faan Ferwalting
A lunkreis hee ian steed (市 shì), trii steedgemeenden (鎮 zhèn), ian-an-twuntig lungemeenden (鄉 xiāng) an aacht beriglungemeenden faan a uuriinwenern.
Ferdinand Tönnies/öö
Ferdinand Tönnies (* 26. Jüüle 1855 bi Oldenswort; † 9. April 1936 uun Kiil) wiar sotsioloog, ökonoom an fiilosoof. Mä sin buk Gemeinschaft und Gesellschaft faan 1887 hää hi en grünjlaag för det nei wedenskap faan a sotsiologii laanj.
Feriand Natsioonen
Hör apgoowen san, frees üüb a welt tu skaafin, det rocht faan fulken trochtusaaten, at minskenrocht tu seekrin, an at globaal tuupwerkin mögelk tu maagin.
Hood
A Feriand Natsioonen wurd faan en generaalsekreteer sjüürd. Hi sat at UN-Sekretariaat föör, an as sodenang det stem faan di ferbant efter bütjen.
Tłı̨chǫ spriak
Tłı̨chǫ spriak of Dogrib spriak (aanj nööm: Tłı̨chǫ Yatıı̀  ; ingelsk: Dogrib, Tlicho) as det atapaskisk spriak faan't Tłı̨chǫ fulk (Tłı̨chǫ got'ı̨ı̨̀  ) uun Nuurd-Ameerikoo. Snaaket woort det faan amanbi 2135 minsken fööraal uun a Nuurdwaast-Teritoorien uun Kanada.
Di iarjuaren brükt nööm Dogrib (eegentelk: 'hünjrab') as spiitet snaak.
Tłı̨chǫ as at amtelk spriak uun a Nuurdwaast-Teritoorien.
Delfiinen
Delfiinen (Delphinidae) hiar tu a tuswaaler an san sodenang en famile faan tetjdiarten, diar uun't weeder lewe.
Sköölen
At jaft wel son 40 slacher, diar tu 17 sköölen tuupfaadet wurd:
Sköölen:
Nerts
At (Europeesk) Nerts (Mustela lutreola) as en ruuwdiart uun det famile faan a Huarmer an Elken (Mustelidae). Hat as nai mä't huarem an mä't hermeliin, oober ei so nai mä't Amerikoonsk Nerts (mink).
Föörkemen
Nertsen san fiks jaaget wurden, am diar en pels faan det skan tu maagin. Daalang woort fööraal mä minks büüret. Jo mei oober hal ütjknip an ferjaage at europeesk nerts. Sodenang as't uun a natüür knaap noch tu finjen.
Regiuun Madeira
Tu't portugiisk Autonoom Regiuun Madeira hiar en skööl faan eilunen mä Madeira an a Ilhas Desertas an a Ilhas Selvagens hualew wai tu a Kanaaren.
BES-Eilunen
BES-Eilunen
A 10. Oktuuber 2010 san a Neederluns Antilen apliaset wurden, an sant di dai san jo trii eilunen "aparte gemeenen" faan a Neederlunen. Trii ööder eilunen faan a Neederluns Antilen hiar uk tu't Könangrik faan a Neederlunen, san oober suwereen stooten wurden: Aruuba, Curaçao an Sint Maarten.
Bissau (Steed)
Bissau as at hoodsteed an det gratst steed faan Guinea-Bissau. At steed leit bi de Geba Struum. Det hee amanbi 387.909 lidj (2009).
Kap Arkona (muardüüdag)
Wat meenst dü?
Kap Arkona of Cap Arcona stuunt fuar:
üs Skepsnoom fuar:
Nyangani Berig
Nyangani Berig (iar Inyangani Berig, üüb Ingels: Mount Nyangani an Mount Inyangani) as de huuchst berig (2592 m) uun Simbabwe. At berig leit uun de Nyanga Natschunaalpark uun Manicaland, amanbi 275 km tu a nuurdwaast faan a steed Mutare.
Kap Arkona (muardüüdag)
Siehe auch:
Ilhas Selvagens
A Ilhas Selvagens („wil eilunen“, Sebaldiinen of uk Sebaldeilunen) san en skööl faan ünbewenet portugiisk eilunen uun a Atlantik an hiar tu Madeira.
Beergem/go
Beergem äs en gemiine oun Gooshiird oun Noordfreeschloun. E gemiine äs diil foont Amt Mädel-Noordfreeschloun. Ount noorden läie Stääsönj än Ding-Sönj, ount ååsten loit Läitjholem, ount sööen Boorlem än ount weesten E Hoorne. E gemiine heet 619 foolk (2016).
Struum
Struumer san grat ian an nem det rinweeder uun't banlun ap, iar's det auer hör müs weder uun a grat sian an ooseanen luas wurd.
Hermeliin
At Hermeliin (Mustela erminea) as en ruuwdiart uun det famile faan a Huarmer an Elken (Mustelidae). Det wonterkleet as witj an as iar föl brükt wurden, am diar en pels faan tu maagin. Hermeliinen san nai mä't huarem.
Flugplaats Heliglön-Dünem
Di diari es en dütsk Flugplaats ön't Ailön Dünem, wat uastern fan Heliglön liit. Di Ailönen lii 44 km nuurđern fan Wangeroogi en ombi 70 km weestern fan't Fastlön. Di Flugplaats es klasifiziarit üs en Forkiirsflugplaats.
Hur'ling em diarhen kumt
Wan em fan Heliglön kumt, skel em me en Föribuat hentö Dünem faar. Dit Buat faart aur di hiili Dai twesken di Ailönen. Fan't Buat kumt em da me en Taksi hentö di Flugplaats.
Förter Daaten
Di tri Startbaanen sen mal kuurt: Baan 15/33 es 2005 forleengert uuren fan 400 tö 480m (Ön di Rhein-Main-Flugplaats ön Frankfurt sen di Baanen ombi tri Kilometers lung.). Sent Mai 2006 ken em di forleengert Baan nüti. Me des Forleengering es em fuar di "europeeisk Fuarskreften fuar en Forkiirsflugplaats fuar Aarbersfliigers (Wat ek priwaat önerwai sen) me muar üs jen Maskiin" klaar kemen. Di Maaten fan di üđer Baanen staan rochts ön di Tabeli. Üp Dünem mut ek ark Piloot landi, di skel tömendst 100 Stünen flöen wiis, en dit skel hi/jü üs "Hauptpiloot" dönen haa. Dit kumt diarfan, dat üp di Flugplaats niin Plaats es, wan em me di Leengti fan di Landibaan ek klaar kumt. Üp engelsk jit sok Plaats "Overrun".
Alexandria
Uun Alexandria ( Alexándreia efter Alexander di Grat; ) lewe auer 4,3 miljuun iinwenern (Stant 2009) bi a weederkaant faan't Madlunsia. Hat as efter Kairo det öödergratst stääd faan Egypten. Diar as di gratst huuwen faan't lun.
Pelwerem
Ferkiar
Faan Pelwerem keert en damper (Reederei N.P.D.G.) auer tu Nuurdstrun.
1915
1915 wiar det füftanjst juar faan at 20. juarhunert. At juar begand mä’n Freidai uun de Gregoriaans kalender an mä’n Tüürsdai uun de Juliaans kalender. Det wiar det öler juar faan de Iarst Wäältkrich. 1915 wus dåt füftäinst iir foon dåt 20. iirhunert. Et iir beganed ma’n Fraidi önj di Gregoriåånsch Kaläner
Frisk Hääf
At Frisk Hääf (, 🇷🇺) as en strunsia, det ment, hat as mä düner ufdiald faan en grater sia. At Frisk Hääf hää bi Pillau en ferbinjang tu a Uastsia. Di nuurder dial hiart tu't Oblast Kaliningrad, di süüder dial tu Poolen.
Det ferbinjang tu a Uastsia ferlääpt troch Ruslun. Diaram baut Poolen nü waastermuar en neien kanaal mä en slüüs nuurden faan Elbing. Hi skal 2022 klaar wurd.
Det keed faan düner tesken Frisk Hääf an Uastisa as at Frisk Neerang.
Diitsklun
Diitsklun es en Lun uun ’e Meddel fan Euroopa. Deät Lun hat 80.219.695 Iinwuuners (2011). De Hoadstad es Berlin.
Loorbeioortagen
A loorbeioortagen (Laurales) san en kategorii faan plaanten mä sööwen familin.
Stonger
Wat menst dü ?
Cacheu (Steed)
Cacheu as en steed uun de aafrikoons stoot Guinea-Bissau. At steed leit bi de Cacheu Struum, uun a nuurdwaast faan't lun. Det hee 9849 lidj (2008).
1913
1913 wiar det tretanjst juar faan at 20. juarhunert. At juar begand mä’n Weedensdai uun de Gregoriaans kalender an mä’n Teisdai uun de Juliaans kalender. 1913 wus dåt tratäinst iir foon dåt 20. iirhunert. Et iir beganed ma’n Weensdi önj di Gregoriåånsch Kaläner
Stookruusen
Stookruusen (Alcea) san en skööl faan bloosenplaanten mä amanbi 60 slacher. Jo hiar tu det famile faan a Malwenplaanten (Malvaceae). A miasten lewe uun Uast- an Süüdeuroopa, man uk uun Süüdwaast- an Madelaasien.