cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Niccolò Machiavelli
Filosofii
För Machiavelli as at histoore en kreisluup: At reegiment faan prinsen an republiiken liase enöler uf; tu't skeebning an feestigung faan en stootsweesen as en stark ianselpersöönelkhaid nuadig, diar mä düchtighaid (üüb Italjeens: virtù) gonstig föörütjsaatingen (üüb Italjeens: fortuna) tu natigen ferstäänt. För det Itaalien faan do forderet hi en starken hersker faan absoluutisk preeging, diar a stoot mä aal medeln feestigt. Moraal an religiuun skel efter sin meening tu't intrese faan a stoot onerordnet weese.
Spektraalklas
At spektraalklas as en münster, am det laacht faan stäären tu beskriiwen. Hat gongt turag üüb Joseph von Fraunhofer, Robert Wilhelm Bunsen an Gustav Robert Kirchhoff. Jo haa ütjfünjen, dat det spektrum faan en stäär üüb a elementen henwiset, diar't uun di stäär jaft.
Metropoolregiuun Rhein-Neckar
At Metropoolregiuun Rhein-Neckar as ian faan twaalew metropoolregiuunen uun Sjiisklun. Hat amfaadet dialen faan Rheinlun-Pfalz, Hessen an Baden-Württemberg.
At Metropoolregiuun as nian ferwaltangsregiuun, hör san as det tuupwerkin auer a grensen faan bundeslunen henwech. Uun diheer faal san trii lunen bedialagt.
Stääden an lunkreiser
Tu det regiuun hiar uun: (Stant: 2017)
Meknès (Prowins)
Meknès as en prefektuur (prowins) uun't regiuun Fès-Meknès (bit 2015: uun Meknès-Tafilalet). Hat leit sowat tesken Rabat an Fès.
Eelenantiloopen
Eelenantiloopen (Taurotragus) san en skööl faan hurndiarten, huar man tau slacher tu hiar. Jo lewe uun Afrikoo.
Tripsen
Tripsen, Franjejügeten, Bleespuateten of Sonerwederfleegen (Thysanoptera) san en order faan Insekten mä amanbi 5.500 slacher.
Iindialang
Onerorder: Terebrantia
Aymara
At Aymara of uk Aimara as en spriak uun Süüdameerikoo mä son 2,2 miljoon spreegern. Efter Quechua an Guaraní as't det traadmiast spreegen spriak faan a ual iinwenern. Nai mä't Aymara as Jaqaru of Kawki mä son 700 spreegern uun't Department Liima (Peruu). Aymara hiart tu nian ööder spriakfamile. Spreegen woort det fööraal uun't huuchlun faan Boliiwien an Peruu.
Tērps- en Baanhofsskeltern ön Nuurđfriislön
Ön masi Gimiinden, hur Nuurđfriisk snaket uur, waar tauspraakelk Tērpsskeltern önbecht, diar staant di Noom üp dütsk en bet gurter en diaröner en bet litjer uk üp friisk.
Staten, amtfrii Gimiinden
Friedrichstääd, Hüsem, Reußenkuuger, Söl' (Gemiindi), Tönang
Tērpsskeltern
Di Gimiindi Woningstair-Brēderep sa üs Hörnem en List haa niin Skeltern me tau Spraaken diarön. Ön List wiar dit uk ek nöörig, aurdat dit altert List jit.
Waiweegern
Eeđer B. P. Möller jit dit Waiwiiser, man tö wiis es jaa, wat wat es. Di Wai uur dach noch weeget.
Föör
A Wik, Aalkersem, Borigsem, Dunsem, Madlem, Njiblem, Ööwenem, Söleraanj, Ödersem, Wiisem, Wraksem
Di Haligen
A Nääs, A Grööd, Ualun, Hamborger Halag, Letj Muur, Nuurdstrun
Amt Süđtön'er
Åktoorp, Oowentoft, Bousbel, Braarep, Bramstedtlund, Doogebel, Ellhöft, Ämelsbel-Hoorbel, Ding-Sönj, Friedrich-Wilhelm-Lübke-Kuuch, Galmsbel, Holm, Humptoorp, Kuurlem, Klangsbel, Klasbel, Låålönj, Leek, Leeksguurd, Naischöspel, Risem-Lonham, Runees, Språkebel, Ståårem, Stääsönj, Läigem, Taningstää, Äphüsem, Weestre
Lonham of Lunham?
Di Skeltern sen forskelig, en da ken em gaar ek metjens weet, wat rocht es. Ialer skel wiis, dat em "Loonham" sair heer, wat ütspreeken waar üs "Lunham". Diarom kām em uk üp "Lunham". Diareeđer es di Skriifwiis "Lonham" mes omseet uuren.
Sertolowo
Sertolowo (üüb Rüs: Се́ртолово Sértolowo) as det seekstgratst steed uun det Leeningrad Prowins, Rüslun. At steed leit uun a nuurdwaast faan't prowins. Det hee 58.802 lidj (2021).
Tērps- en Baanhofsskeltern ön Nuurđfriislön
Amt Merel-Nuurđfriislön
Oornshaud, Aalmtoorp, Beergem, Bååmst, Boorlem, Brääklem, Trölstrup, Golbäk, Gelün, Höögel, Jåålönj, Kolkerhii, E Hoorne, Läitjholem, E Hoolme, Säänebel, Strükem, Fåålst
Amt Viöl
Årnfjål, Årnfjålfäil, Bjarntoorp, Bonlem, Haselund, Immenstedt, Jöömst, Noorst, Aaster-Uurst, Swiasing, Salwit, Fjåål, Weester-Uurst
Amt Nuurđsee-Treene
Alwat, Elisabeth-Sophien-Kuuch, Haatst, Haatstinger Määrsch, Hoorst, Huude, Nuurdstrun, Oldersbek, Åldrop, Simonsberag, Süüderhöft, Süüdermarsch, Uelvesbüll, E Wäsk, Witbek, Witswort, Wååbel
Amt Eidersteed
Sarkspal Garding, Garding, Grothusenkuuch, Katharinenheerd, Kotzenbel, Nuurderfriedrichskuuch, Oldenswort, Uasterheewer, Poppenbüll, Sankt Peter-Ording, Tating, Tetenbüll, Tümlauer Kuuch, Folerwiik, Wäilt, Waasterheewer
Hamborig en Liiger Saksen
Ön di Lönen, wat süđern fan Nuurđfriislön lii, jeft et ek sa fuul Spraaken, man ja haa diar dach en ain Aart fan Platdütsk. Uk jir es bigent uuren en maaki Tērpsskeltern üp tau Spraaken klaar.
Liiger Saksen
Ommo Wilts/sö
Dr. Ommo Wilts (* 20. ö. d. Krölenmuun 1937; † 28. ö. d. Jöölmuun 2021 ön Oldenburg) wiar en Sprakweetenskepsman ön di friisk Filologii. Hi heer bi di Christian-Albrechts-Uniwersiteet ön Kiil werket.
Erasmus faan Rotterdam
Desiderius Erasmus faan Rotterdam (* woorskiinelk 28. Oktuuber 1466, 1467 of 1469, woorskiinelk uun Rotterdam; † 11. of 12. Jüüle 1536 uun Basel) wiar en bedüüden geliarden uun a humanismus faan't Renaissance. Hi skreew amanbi 150 buken, det bekäändst diarfaan at satiir Lof faan't Domhaid (üüb Latiinsk: Laus stultitiae, 1509) as. Uun't buk kritisiaret hi a grünjswakhaiden faan a lidj an faan sin tidj.
Jaakob II. (Köning faan Ingelun, Skotlun an Irlun)
Jaakob II. (üüb Ingels: James II; * 14. Oktuuber 1633 uun St. James’s Palace uun London; † 16. September 1701 uun Saint-Germain-en-Laye, Frankrik), an uk Jaakob VII. faan Skotlun, wiar faan 6. Febrewoore 1685 tu 11. Deetsember 1688 köning faan Ingelun, Skotlun an Irlun. Hi wurd 1688 faan det Glorious Revolution ufsaat an faan sin foomen Maria an san maan Wilhelm III. faan Oraanien ütjbütjet.
Nuurdthailun
Nuurdthailun (üüb Thai: ภาคเหนือ Phaak Neua [pʰâːk nɯ̌a]) as ian faan dön regiuunen uun Thailun, wat tu geograafisk an statistisk saagen definiaret wurd, wat man nian poliitisk bedüüding haa.
Prowinsen
Uun Nuurdthailun lei 17 prowinsen (Changwat).
Liitsium
Liitsium (faan líthos ‚stian‘) as en cheemisk element mä det ufkörtang Li an det atoomnumer 3.
Juarhunert
En juarhunert (jh.) as en tidjrüm faan ianhunert juaren. Hat begant mä di 1. Janewoore faan't juar 1 uun det juarhunert, an häält ap mä di 31. Detsember faan't hunerst juar. Tjiin juarhunerten san en juardüüsen.
At juar 2000
Di 1. Janewoore 2000 as det nei juardüüsen feiert wurden. Det wiar oober eegentelk ei rocht, auer det nei juarhunert, an diarmä det nei juardüüsen iarst di 1. Janewoore 2001 begand. En ööder fraag wiar, hü gung kompjuutern mä det juarstaal am. Efter (19)97, 98, 99 kaam nü det juar 00, an näämen wost so rocht, hüföl komer didiar Y2K bug (juar 2000 feeler) maaget. Det as do oober ei so slim wurden, üs a lidj iarst mend.
At juar 0 (Nol)
Uun a Gregoriaans kalender jaft an nian juar 0 (nol). Det juar föör't juar 1 (ian) wiar det juar 1 f.Kr. (ian föör Krast).
Rhinochimaeridae
A Rhinochimaeridae san en famile faan Graselfasker uun det order faan a Draagfasker (Chimaeriformes). Diar hiar aacht slacher uun trii sköölen tu.
Peruaans Sol
A Sol as sant 2015 at münt faan Peruu. Ian Sol hää 100 Céntimos. San ISO-Code as PEN. Bit 2015 hää hi Nuevo Sol het.
Thomas Morus
Sir Thomas Morus (üüb Ingels: Thomas More; * woorskiinelk 7. Febrewoore 1478 uun London; † 6. Jüüle 1535 uk diar) wiar en ingels stootsmaan an humanistisk skriiwer faan't Renaissance. Hi kaam faan en welstääld bürgerfamilje. Hi studiaret uun Oxford an London. Faan 1504 wiar hi lasmoot faan det Ingels parlament an faan 1529 tu 1532 lordkansler faan köning Heinrich VIII.. Hi wiar frinj faan a skriiwer Erasmus faan Rotterdam an a konstmooler Hans Holbein de Jonger. Auer hi ei at boowerhuuchhaid faan a köning auer't sark gudkeen wul, wurd hi henracht. Hi wurd bekäänd troch sin buk Utopia (1516). Uun det iarst dial faan't buk kritisiaret hi skarep a masstant uun Ingelun. Uun det naist dial beskraft hi en seelskap, wat üüb likhaidgrünjsatser, flitj an't streewin efter biljing basiaret as.
Peruaans Sol
At jaft jilskiiner mä 10, 20, 50, 100 an 200 Sol. An jilstaken mä 1, 5, 10, 20, 50 Centimos an 1, 2, 5 Sol. 1- an 5-Centimo staken wurd oober knaap brükt.
Thomas Morus
Ütjspröök
Traditsioon ment ei, det ääsk tu feriarin, man det ial widjer tu dun.
Rutherfordium
Rutherfordium as en konstelk ütjwerket cheemisk element mä det ufkörtang Rf an det atoomnumer 104. Hat as en auergungsmetal uun't titaanskööl. Di iarst nööm wiar Unnilquadium (Unq). Det element as näämd efter Ernest Rutherford.
Karabük (Prowins)
Det Karabük Prowins (üüb Türkisk: Karabük ili) as en prowins, wat uun det Suart-Sia Regiuun faan a Türkei leit. Det hee 248.458 lidj (2019). At hoodsteed faan't prowins as Karabük.
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't prowins san:
Klasbel/mo
Klasbel (ap Tjüsch: Klixbüll, ap Dånsch: Klægsbøl) as en gemiine önj e Kris Nordfraschlönj. Önj’t norden läit e gemiine Braarep, önj’t nordååsten Taningstää, önj’t söödååsten Leek, önj’t sööden Risem-Lonham, önj’t söödweesten Naibel än önj’t nordweesten Bousbel. Et heet 1005 manschne (2019).
Neotragus
A Neotragus san det skööl faan a letjst Antiloopen (Antilopinae). Jo san man 40 bit 50 cm lung an lewe uun Waastafrikoo.
Klasbel/mo
Geografii
E gemiine läit önj e Kårhiird.
Politiik
E gemiine heet 11 sate önj’t gemiinefertreesing.
Nissan Leaf
Di Nissan Leaf ( fuar „Bleer“; LEAF uk üs en Backronym Leading Environmentally-friendly Affordable Family car interpretiaret) es en Elektroauto fan di japānsk Autofirma Nissan. Ön di Bārichtmuun fan't Jaar 2009 waar di Wain ön Yokohama fuarstelt, en sent di Jöölmuun fan 2010 uur di Wain forkoopet.
Di Leaf es di jest Wain fuar gurt Seerien, wat bluat üs Elektroauto konstruiaret es.
Zéro émission of zero emission?
Bi Renault meent Z.E. "Zéro émission",. Bi Nissan meent dit "Zero emission",.
Laapwai, Spaaritechnik en Konsuum
Me di jest Baterii fan 24 kWh skul di Leaf ombi 160 km laap. Em ken me di Eco-Modus uk Stroom spaari. Diarfan uur fuaral Aurn en Kööling dialstjüürt, en di Köörpedaal fair uk en "wuker" Keening, dat di Maskiin ek sa fuul Stroom fair.
Di Baterii ken üp Temperatuur braacht uur, wan't olter kuul es, man en Kööling, wan di Baterii tö wārem es, jeft et ek.
Di Leaf heer Rekuperatsjoon. Di Elektromootor uur üs Generaator omskrekelt, dat di kineetisk Energii tö Stroom uur en töbeek iin ön di Baterii giar. Des bremset al rocht gur, wan em bluat "fan't Gas" giar. Rocht "One pedal driving", dat em bal gaar ek muar bremsi tört, kām man ek jerer üs 2017 me dit taust Model, di Nissan Leaf ZE1. Fuar di Rest en wan't waker gung skel heer di Wain en Bremsönlaag sa üs ark üđer Auto.
Hok Modeli haa en Spoiler achtern üp Klap, hur en Solaarmoduul üp set, wat Stroom iin ön di Baterii fuar di Elektrik (Ek di Köörbaterii) stjüürt.
2012 heer di ADAC ombi 17,4 kWh fuar 100 km nöörig her, dit es di Haitswert fan 1,95 Liitern Bensiin. Diareeđer waar en Laapwai fan 150 km fuar gur tö fo hölen.
En Leaf skel uk me 12 kWh/100 km törochtkum, wan em bluat ön di Stat of öner 100 km/h önerwai es.
Fan 2015 ön kür em di Nissan Leaf me 30 kWh-Baterii fo. Dit sen 25% muar üs 24 kWh, en diarme skul di Wain noch 200 bit 240 km laap.
Foraneringen ön't Jaar 2013
Di Laapwai es fan 175 üp 199 km kemen, man di nöörigst Forbeetering es di nii Rekuperatsjoon (B-Mode) en di Aurn me Wāremkerpomp. Sa sen fuar en wārem Wain ek muar 1,7 man 0,3 bit 0,6 kWh nöörig. Aur des hen waar aur 100 litj Saaken foranert of forbeetert. Fan des Tir ön kür em di Baterii koopi of hüüri, fuarof maast di koopet uur.
Kebbi (Bundesstoot)
De Kebbi Bundesstoot as een faan a bundesstooten uun Nigeeria. A bundesstoot leit uun a nuurdwaast faan't lun. Det hee 5.563.900 lidj (2022). At hoodsteed faan a bundesstoot as Birnin Kebbi.
Nissan Leaf
Foraneringen ön't Jaar 2015
2015 kür em di Leaf me 24 kWh of 30 kWh-Baterii fo. Di nii Baterii es fan höör Kemii üđers maaket. Fan di 6 kWh Kapatsiteet waar di ek gurter man swaarer (21 kg).
Ön Ameerika waar di Laapwai fuarof me 135 km öndönen, en des waar fan di gurter Baterii 172 km. Eeđer NEFZ wiar dit 199 km wesen, hurfan da 250 km waar.
Leaf (ZE1, sent 2017)
Ön di Hārefstmuun fan't Jaar 2017 waar di taust Bechningsaart fan di Leaf fuarstelt. Fan di Storemmuun ön 2017 kür di Wain bistelt uur, en sent di Ismuun fan 2018 uur di nii Leaf ütlööwert.
Dit nii Model heer en gurter Maskiin en Bateriien fan 40 bit 62 kWh. Fan 0 üp 100 km/h sküüvt di Wain ön 7,9 Sekunden, di hoogst Gauhair uur bi 144 km/h ofrailet.
Di nii Leaf ken salev iin ön en Gap köör (ProPILOT Park). Üp Autobaan skel des Wain tö en Diil aliining köör. Nii es uk dit "One-Pedal-Driving", dat em bal ek muar bremsi tört, aur di Rekuperatsjoonskraft gurter iinstelt uuren es. Di Temperatuur fan di Baterii uur jit langsen ek altert railet.
Vehicle to Grid
Di Elektroonik iin ön des Model es diarfuar iinrocht, dat di uk Stroom dö ken. Dit jit, dat em diarfan uk Energii iin ön sin Hüs Stjüüri ken,wan dit diarfuar en Giraat heer. Des es gur, wan niin Stroom fan Senskiin of Winj tö fo es. "Vehicle to grid" jit sa fuul üs "Wain tö (Stroom-) Nat".
Tö di Bigening fan 2019 waar en E-Plus-Model me en Maskiin fan önböören, en di Baterii heer en Kapatsiteet fan 62 kWh. Diarme skul di Leaf bit tö 385 km laap. Ön Euroopa waar diarfan man bluat 5.000 Stek önböören.
Siegfried & Roy
Siegfried Fischbacher (* 13. Jüüne 1939 uun Rosenheim) & Uwe Ludwig "Roy" Horn (3. Oktuuber 1944 uun Nordenham, † 8. Mei 2020 uun Las Vegas, Nevada) wiar en US-amerikoonsk konstlerpaar.
Kingisepp
Wat menst dü?
A 23
At A 23 as det Bundesautoboon 23 (BAB 23) an ferlääpt uun't süüdwaastelk Schleswig-Holstian auer en lengde faan 96 km. Hat begant naibi Heide uun Dithmarschen an lääpt iin uun a A 7 uun Hamborag. Hat woort uk waastküstenautoboon näämd. Dialwiis hää at A 23 det bundesstruat B 5 ufliaset. Diar san uk plooner, det A 23 efter nuurden tu ferlingrin.
Oujda
Oujda as en stääd mä gud en hualew miljoon iinwenern uun't nuurduasten faan Marokko uun't prowins Oujda-Angad. Hat hiart tu't regiuun Oriental.
Struat faan Malakka
At Struat faan Malakka as en siaengde tesken Sumatra uun't waasten an Malaysia uun't uasten. Det smäälst steed as 2,8 km briad.
Hat ferbanjt det Andamaanensia uun a Indisk Oosean mä't Struat faan Singapuur an't Süüdsjineesk Sia uun a Pasiifik. Arken dai raise diar 2.000 skeb troch, at Struat faan Malakka as ään faan a wichtagst skapferkiarswaier üüb a eerd.
Metropoolregiuun Stuttgart
At Metropoolregiuun Stuttgart as ian faan twaalew metropoolregiuunen uun Sjiisklun. Hat leit uun Baden-Württemberg.
At Metropoolregiuun as nian ferwaltangsregiuun, hör san as det tuupwerkin uk auer a grensen faan bundeslunen henwech. Uun diheer faal as man ian lun bedialagt.
Bikin
Bikin (üüb Rüs: Бики́н Bikín) as det seekstgratst steed uun det Chabarowsk Regiuun, Rüslun. At steed leit uun a süüd faan't regiuun. Det hee 16.104 lidj (2020).
Laksfasker
A Laksfasker (Salmonidae) san det iansagst famile faan Bianfasker uun det order faan a Laksoortagen (Salmoniformes). Diar hiar flook slacher tu, diar en grat bedüüdang för a faskerei haa.
Kogi (Bundesstoot)
De Kogi Bundesstoot as een faan a bundesstooten uun Nigeeria. A bundesstoot leit uun a süüd faan't lun. Det hee 4.466.800 lidj (2022). At hoodsteed faan a bundesstoot as Lokoja.
Céntimo
A Céntimo (spoonsk) of Cêntimo (portugiisk), ufkört c, muartaal Céntimos (cts), as di hunertst dial faan enkelt münten diar, huar spoonsk of portugiisk snaaket woort.
Eerdlüs
Eerdlüs (Zorotypus) san en order (Zoraptera), en famile (Zorotypidae) an en skööl faan insekten mä 41 bekäänd slacher an 8 ütjstürwenen.
Iindialang
Order: Eerdlüs
Grat Leewentsbuum
Di Grat Leewentsbuum (Thuja plicata of uk Thuja gigantea) as en plaantenslach uun det famile faan a Tsüpresenplaanten (Cupressaceae). Uun't ingelsk het hi Western Red Cedar, an diaram woort sin holt uk üs "tseedernholt" ferkääft.
Madelfrenkisk
Madelfrenkisk as en skööl faan madelsjiisk spriakwiisen.
Iindialang
Neederfrenkisk (woort tu't Plaatsjiisk tääld) Madelfrenkisk Rheinfrenkisk (6)
Wanino
Wanino (üüb Rüs: Ва́нино Vánino) as det sööwenstgratst steed uun det Chabarowsk Regiuun, Rüslun. At steed leit uun a süüduast faan't regiuun. Det hee 15.167 lidj (2020).
Kuurlem/mo
Kuurlem (ap Tjüsch än Dånsch: Karlum) as en gemiine önj e Kris Nordfraschlönj. Önj’t norden läit e gemiine Weestre, önj’t nordååsten Låålönj, önj’t söödååsten Åktoorp, önj’t sööden Leek, önj’t söödweesten Taningstää än önj’t nordweesten Leeksguurd. Et heet 212 manschne (2019).
Geografii
E gemiine läit önj e Kårhiird.
Histoori
Kuurlem wörd for di jarste keer önj e mal foon dåt 15. iirhunert nååmd. Di 1. önj e Ismoune 2008 wörd e gemiine diilj foont Åmt Söödtuner.
Politiik
E gemiine heet nüügen sate önj’t gemiinefertreesing.
Bayer-Nööm
Di Bayer-Nööm as en oort an wiis, am stäären tu betiaknin. Hat gont üüb Johann Bayer turag.
Formaat
Normoolerwiis begant di nööm mä en greksen buksteew, an do fulagt di genitiif faan di latiinsk nööm faan det stäärbil.
Bispal: γ Lyrae („Gamma“ + genitiif faan „Lyra“) of ζ Ursae Maioris („Zeta“ + genitiif faan „Ursa Major“).
Di faan üs ütj sen laachtest stäär (skiinboor magnituud) as normoolerwiis α-Alpha, do komt β-Beta an so widjer.
Muar bispalen:
Detdiar reegel woort oober ei konsekwent trochhäälen, at jaft uk α-stäären, diar ei a laachtesten uun en stäärbil san.
Kwara (Bundesstoot)
De Kwara Bundesstoot as een faan a bundesstooten uun Nigeeria. A bundesstoot leit uun a waast faan't lun. Det hee 3.551.000 lidj (2022). At hoodsteed faan a bundesstoot as Ilorin.
Andamaanensia
At Andamaanensia as en dial faan a Indisk Oosean föör't küst faan Mjanmaar. Efter süüden gongt hat auer uun det Struat faan Malakka. Uun't waasten lei a eilunen faan a Andamaanen an Nikobaaren, jo san en unioonsteritoorium faan Indien. Efter nuurdwaasten leit di Golf faan Bengaalen.
At Andamaanensia as uun't madel 870 meetern jip, det jipst steed leit. Det troopisk weeder woort uun a somer 30 °C warem, uun a wonter 27,5 °C.
Oreotragus
A Oreotragus san en skööl faan Antiloopen (Antilopinae). Jo lewe uun't süüdelk an uastelk Afrikoo.
Kingisepp (Steed)
Kingisepp (üüb Rüs: Ки́нгисепп Kíngisepp, föör 1922 Я́мбург Jámburg) as det tjiinstgratst steed uun det Leeningrad Prowins, Rüslun. At steed leit uun a waast faan't prowins. Det hee 44.612 lidj (2021).
Süüdthailun
Süüdthailun (üüb Thai: ภาคใต้ Phaak Tai [pʰâːk tâj]) as ian faan dön regiuunen uun Thailun, wat tu geograafisk an statistisk saagen definiaret wurd, wat man nian poliitisk bedüüding haa.
Oujda-Angad
Oujda-Angad (, tamazight: ⵡⵓⵊⴷⴰ ⴰⵏⴳⴰⴷ) as en prefektuur (prowins) uun't regiuun Oriental uun't nuurduasten faan Marokko.
Süüdthailun
Prowinsen
Uun Süüdthailun lei 14 prowinsen (Changwat).
Stianhopern
Stianhopern (Archaeognatha) san en order faan insekten mä 450 bekäänd slacher.
Iindialang
Famile: Machilidae
Famile: Meinertellidae
Kars (Prowins)
Det Kars Prowins (üüb Türkisk: Kars ili) as en prowins, wat uun det Uastanatoolien Regiuun faan a Türkei leit. Det hee 285.410 lidj (2019). At hoodsteed faan't prowins as Kars.
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't prowins san:
Dubnium
Dubnium as en konstelk ütjwerket cheemisk element mä det ufkörtang Db an det atoomnumer 105. Hat as en auergungsmetal uun't wanaadiumskööl. Di iarst nööm wiar Unnilpentium (Unp).
Iandaisfleegen
Iandaisfleegen of Meifleegen (Ephemeroptera) san en order faan insekten. Diar hiar son 3.000 slacher uun 42 familin an 400 sköölen tu.
Iindialang
Onerorder: Carapacea
Onerorder: Furcatergalia
Flamsteed-Numer
At Flamsteed-Numer woort jüst so üs di Bayer-Nööm brükt, am stäären tu betiaknin. Hat gongt üüb John Flamsteed turag.
Formaat
Ufkört woort det do so: 13 Lyr of 23 UMa.
Jodiar numern san tuirast brükt wurden uun sin buk Historia coelestis Britannica, det as 1712 faan Edmond Halley an Isaac Newton ütjbroocht wurden.
Rektaszension
At Rektaszension α of a ( ‚lik apstiigen‘) as ian faan jo tau polaarkoordinaaten uun't ekwatooriaal koordinaatensüsteem faan a astronomii. Det ööder koordinaate as at Deklination.
At rektaszension as tu fergliken mä't geograafisk lengde üüb a eerd. At deklination wiar do det geograafisk breetje.
Wjasemski (Chabarowsk)
Wjasemski (üüb Rüs: Вя́земский Vjázemskij) as det aachstgratst steed uun det Chabarowsk Regiuun, Rüslun. At steed leit uun a süüd faan't regiuun. Det hee 12.999 lidj (2020).
Kénitra
Kénitra (, det ment: „letj brag“; ) as en stääd mä knaap en hualew miljoon iinwenern uun't prowins Kenitra. Hat leit uun't regiuun Rabat-Salé-Kénitra uun't nuurdwaasten faan Marokko.
Rektaszension
Ekliptik
A Ekliptik as at skiinboor boon faan üüs san auer a stäärenhemel.
Tichwin
Tichwin (üüb Rüs: Ти́хвин Tíchvin) as det sööwenstgratst steed uun det Leeningrad Prowins, Rüslun. At steed leit uun a uast faan't prowins. Det hee 57.327 lidj (2021).
Plautus
Titus Maccius Plautus (* amanbi 254 f.Kr. uun Sarsina; † amanbi 184 f.Kr.) wiar en röömsk dachter. Hii wiar een faan dö iarst an produktiiwst komeededachter uun de ual Room.
Oribis
A Oribis (Ourebia) san en skööl faan Antiloopen (Antilopinae) an like Gatselen (Gazella).
Driikraab (muardüüdag)
Wat menst dü?
Golf faan Bengaalen
A Golf faan Bengaalen as en grat bocht faan a nuurdelk Indisk Oosean. Uun't waasten lei Sri Lanka an Indien, uun't nuurden Bangladesch an uun't uasten Mjanmaar. Uun't süüduasten lei a Andamaanen an Nikobaaren.
Di golf as uun't madel 2.600 meetern jip, det jipst steed leit.
Jo grat struumer Ganges an Brahmaputra luup auer Padma an Meghna ütj uun di Golf faan Bengaalen.
Tsüpresen
Tsüpresen (Cupressus) san en plaantenskööl uun det famile faan a Tsüpresenplaanten (Cupressaceae) an haa det famile uk a nööm den. At jaft son 30 slacher faan tsüpresen.
Bovinae
Bovinae san en onerfamile faan a Hurndiarten (Bovidae).
Tsüpresen
Slacher
C. abramsiana – C. arizonica – C. atlantica – C. austrotibetica – C. bakeri – C. benthamii – C. butanoensis – C. cashmeriana – C. chengiana – C. duclouxiana – C. dupreziana – C. forbesii – C. funebris – C. gigantea – C. glabra – C. goveniana – C. guadalupensis – C. lusitanica – C. macnabiana – C. macrocarpa – C. montana – C. nevadensis – C. nootkatensis – C. pygmaea – C. revealiana – C. sargentii – C. sempervirens – C. stephensonii – C. tonkinensis – C. torulosa – C. vietnamensis
Madelthailun
Madelthailun (üüb Thai: ภาคกลาง Phaak Klaang [pʰâːk klaːŋ]) as ian faan dön regiuunen uun Thailun, wat tu geograafisk an statistisk saagen definiaret wurd, wat man nian poliitisk bedüüding haa.
Prowinsen
Uun Madelthailun lei 26 prowinsen (Changwat).
Heistern
Heistern (Pica) san en skööl faan fögler (Aves) uun det famile faan a Raawenfögler (Corvidae). Jo haa en lungen stört, en suart hood, suart an witj feedern, diar blä-green skürne. Heistern lewe uun Nuurdafrikoo, Euraasien an Nuurdameerikoo.
Slacher
P. asirensis – P. bottanensis – P. hudsonia – P. mauritanica – P. nuttalli – P. pica (Heister) – P. serica
Andamaanen an Nikobaaren
Spriaken
Üüb a Nikobaaren wurd Nikobareesk spriaken snaaket, jo hiar tu a Austroasiaatisk spriaken. Iindialang: Üüb a Andamaanen wurd Andamaans spriaken snaaket. At as ünseeker, tu hün spriakfamile jo hiar.
A Gitshals (Molière)
A Gitshals (üüb Fraansöösk: L’Avare ou l’École du mensonge) as en komeedestak faan Molière, wat fiiw aptööger uun proosaform hee. Det wurd 9. September 1668 uun a Théâtre du Palais-Royal uun Pariis uurapfeerd. Molière naam för't stak weesentelk uunlian bi't komeedestak Det Letj Pot (üüb Latiinsk: Aulularia) faan de röömsk dachter Plautus.
Huaram at stak gungt
A gitshals faan't stak as Harpagon. Hi as beseeden faant' rikdoom, wat hi apbonket hee an wal altidjs a kosten spaare. Nü as hi wedmaan an hee en dring, Cléante, un en foomen, Élise. Uk wan hi auer söstig as, ferschükt hi, en smok jong wüf, Mariane, tu befrein. Mariane an Cléante san man uunenöler ferliibet an Cléante ferschükt, jil tu lianen, am Mariane an sin kraank mam tu halepen. Harpagon hööbet, dat sin foomen, Élise, Seigneur Anselme, en rik maan, befrei skal. Hat as man uun Valère, diar ham faan a onergung uun't weeder redet, ferliibet. Valère wurd intendant uun a tiinst faan Harpagon, am nai bi Élise tu weesin. A komplikatschuunen wurd iarst a aanj liaset, üüs hög faan a hoodkaraktern ütjfoon, dat jo lung ferleesen lasmooten faan det likedening familje san.
Ameerikoons Bürgerkrich
[[Datei:USA_Map_1864_including_Civil_War_Divisions.png|thumb|400px|Dön Ferianigt Stooten (1864):
]]
Abraham Lincoln
Abraham Lincoln ([ˈeɪbɹəhæm ˈliŋkən] ; * 12. Febrewoore 1809 bi Hodgenville, Hardin County, daaling LaRue County, Kentucky; † 15. April 1865 uun Washington, D.C.) wiar faan 1861 tu 1865 de 16. president faan dön Ferianigt Stooten. Hi wiar de iarst president faan det Republikaans Partei an de iarst president, diar uun en atentaat ambrocht wurd. Hi wiar president uun de Ameerikoons Bürgerkrich.
Efterleewent
16 counties uun dön Ferianigt Stooten san efter ham neemd:
Huaura (Prowins)
At Prowins Huaura as ian faan njüügen prowinsen uun't ferwaltangsregiuun Liima bi't Pasiifikküst faan Peruu. Hat as 4892,52 km² grat, an diar wene 227.685 minsken (Stant 2017). Hoodstääd faan't prowins as Huacho.
Distrikten
At Prowins Huaura as iindiald tu twaalew distrikten:
Mooselfrenkisk
Mooselfrenkisk as en waastmadelsjiisk spriakwiis faan't Huuchsjiisk. Hat woort üüb bias ääger faan a struum Moosel spreegen, bit iin uun Belgien, Luksemborag an Frankrik.
Spriadkoord
Det mooselfrenkisk spriakregiuun woort iindiald tu:
Ian kääntiaken tesken Nuurd- an Süüdmooselfrenkisk as det op / of (= “üüb”) spriakgrens.
Istong
En Istong as en grat stak is uun a berger. Hat wääkst ap faan snä, woort leewen fääster an tuleetst hard üs is.
Huacho (Distrikt)
A Distrikt Huacho as ään faan twaalew distrikten uun't Prowins Huaura. Hi hiart tu't Regiuun Liima uun't waasten faan Peruu. Diar wene 63.142 minsken (Stant 2017) üüb en areaal faan 717,02 km². A miasten wene uun't hoodstääd Huacho.
Istong
Istonger reer jo gans suutjis a berag deel, an slip diarbi en dääl iin uun a berger. Wan't widjer oner tu warem woort, tu begant det istong tu smolten an woort tu en ia.
Istonger uun kuul regiuunen üs t.b. uun a Antarktis suai ei ap, jo waaks iin uun en ooseaan an breeg diar uf. Wan son istong "kualewt", woort det ufbreegen stak is tu en isberag.
Uun a istidj haa istonger faan Skandinaawien föl stianer an sun tuupsköwen, an üs det kliima warmer wurd, blääw diar Denemark an Nuurdsjiisklun bi auer.
Kirischi
Kirischi (üüb Rüs: Ки́риши Kíriši) as det aachstgratst steed uun det Leeningrad Prowins, Rüslun. At steed leit uun a süüd faan't prowins. Det hee 50.079 lidj (2021).
Rheinfrenkisk
Rheinfrenkisk as en skööl faan madelsjiisk spriakwiisen.
Efter süüduasten, bääft at Speyerer Linie, began a boowersjiisk spriakwiisen.
Raphicerus
A Raphicerus san en skööl faan Antiloopen (Antilopinae). Jo lewe fööraal uun't süüdelk Afrikoo.
Tschegdomyn
Tschegdomyn (üüb Rüs: Чегдомы́н Čegdomýn) as det njüügenstgratst steed uun det Chabarowsk Regiuun, Rüslun. At steed leit uun a waast faan't regiuun. Det hee 11.652 lidj (2020).
Nuurd-Uastsia-Kanaal
A Nuurd-Uastsia-Kanaal (sjiisk: Nord-Ostsee-Kanal (NOK), ingelsk: Kiel Canal) ferbanjt a Nuurdsia mä a Uastsia. Hi as en bundesweederstruat, an di kanaal mä di gratst siaskapsferkiar üüb a welt. 2016 san diar 29.284 skeb trochkeerd. Hi as knaap 100 kilomeetern lung tesken a slüüsen uun Brunsbüttel (Ialew, Nuurdsia) an Kiil-Holtenau (Uastsia).
Guuswiin
Guuswiin uur üs Grap tö Weeter sair, wat em drinkt. Des Aart fan Humoor, wan em nönt beeters heer jeft et uk üp üđer Spraaken.
Eschen
A Eschen (Thymallus) san en skööl faan Bianfasker uun det famile faan a Laksfasker (Salmonidae). Jo lewe üüb a nuurdelk eerdheleft.
Eschen freed letj weederdiarten an fleegen. Uun a wos tji jo a struumer amhuuch, am hör aier uftuleien, an uun a leed somer tji's weder amdeel.
Slacher
T. aeliani – T. arcticus – T. brevipinnis – T. brevirostris – T. burejensis – T. grubii – T. mertensii – T. nigrescens – T. pallasii – T. svetovidovi – T. thymallus – T. tugarinae – T. yaluensis
Guuswiin
Etymologii
Di ārem Lir her fuar't Miist hok Diirt sa üs Sjip, Henen en Gös. Sa her ja altert inoch tö iit en kür noch töfreer wiis. Fuar Drink tö gineet sa üs Wiin her ja aaftinoch dit Jil ek, en sa droonk ja dit salev üs di Guus, dit Weeter, wat uk di Wiin fuar di Gös nēmt waar.
Sa kumt et da uk, dat di Ironii ek altert bluat sarkastisk meent wiis mut. Wan em sair "Ik drink min Guuswiin, dit es efen sa gur.", da ken dit uk meen, dat em diarme töfreer es, en Aart fan Nögenhair.
Nuurd-Uastsia-Kanaal
Di wai troch a kanaal spaaret det tuur trinjam Jütlun troch Skagerrak an Kattegat. Sodenang as di wai amanbi 250 siamiilen kurter.
Di kanaal as uun man jüst aacht juaren faan 1887 bit 1895 baud wurden, an het doomools Kaiser-Wilhelm-Kanal.
Forelen
Forelen het en hialer rä faan Bianfasker uun det onerfamile Salmoninae faan a Laksfasker (Salmonidae), diar tu ünlik sköölen hiar.
Hippotraginae
Hippotraginae san en onerfamile faan a hurndiarten (Bovinae). Jo lewe uun Afrikoo an Araabien.
Meteoor
Meteoorstruumer
Tu enkelt juarstidjen faal diar auer a miaten föl meteooren deel. Jodiar meteoorstruumer haa hör nööm efter det stäärbil, huar jo diarföör tu sen san. Jo san best uun a leed naacht tu sen, wan a san noch ei apgingen as.
Sentraal (CDC Distrikt uun Singapuur)
De Sentraal Singapuur Community Development Council (CDC) Distrikt (üüb Ingels: Central Singapore Community Development Council (CDC) District, üüb Schineesk: 中区社区发展理事会 Zhōng Qū Shèqū Fāzhǎn Lǐshì Huì, üüb Malaiisk: Dewan Pengembangan Masyarakat Singapura Tengah) as een faan dön fiiw Community Development Council (CDC) distrikten uun a steedstoot Singapuur.
Iindialing faan Ferwalting
Det CDC hee fjauer Group Representation Constituencies (GRCs) an trii Single Member Constituencies (SMCs):
Weblinks
www.cdc.org.sg/centralsingapore
Kénitra (Prowins)
Kénitra (tamazight: ⵜⴰⵙⴳⴰ ⵏ ⵇⵏⵉⵟⵕⴰ) as en prowins uun't nuurduasten faan Marokko. hat hiart tu't regiuun Rabat-Salé-Kénitra.
Volkswagen AG
Di Volkswagen Aktienselskep (kuurt VW AG) ön Wolfsburg/Liigersaksen es en dütsk Autofirma. Jü jert fuaral di Famiilien Porsche en Piëch fan Uasterrik.
Dat et di Firma jeft kumt fuaral diarfan, dat Adolf Hitler en sin NS en Auto fuar't Folk, di Folkswain haa wil, wat Ferdinand Porsche konstruiari skul en uk konstruiaret heer.
Elektrowainer
Al ön di soowetiger en tachentiger Jaaren waar altert weđer Autos me Elektromaskiinen en Luar-Bateriien ombecht. Fan di VW Golf II en III jaav dit "City-Stromer", wat me Luarbateriien ombi 60 bit 80km laap kür. Di Technik wiar al sa gur, dat fuaral fan di Golf III, en Wain fan di jer niigentiger Jaaren, uk Ombechningen me Lithium-Bateriien önerwai sen, wat üp Laapwaien fan ombi 150 km kum.
Fan di Golf en di Passat waar uk Hybrid-Wainer ("GTE") becht, wat me jaar Lithium-Baterii ombi 60 km laap ken en uk en Bensiinmaskiin me langs haa.
Pedelec
En Pedelec, uk Elektroweel es en Weel, hur em Elektromootor bi di Öndreft helpt. Di elektrisk Energii kumt fan en Akku. Fan di Kapatsiteet hinget of, hurfuul Kilomeetern em me hurfuul Stöt önerwai wiis ken. En Pedelec es fuar't Gisets en Weel me Helpmaskiin, en di Maskiin mut ek muar üs bi üs 25 km/h help en uk bluat, wan jen trapet. Diarfuar mut en Pedelec man uk üp Weelenwaien laap. Di Motor mut bi't Pedelec 250 Watt haa. Wakerer üs 25 km/h mut di E-Bikes laap (45 km/h), en dit mut ja uk söner dat jen metrapet. E-Bikes mut forseekert uur (Numernskelt) en haa niin Forloof fuar Weelenwaien. Di Mootor mut bi't E-Bike 350 Watt haa.
Volkswagen AG
Elektrowainer
Gurter Seerien waar man ek jerer üs fan di E-Up en di E-Golf becht. Sent 2019 jeft et en MEB (Modulaari Elektro-Bechningskast), hurfan nii Modeli becht uur. Di Jest es di ID.3; des Auto es ombi sa gurt üs en Golf.
Pedelec
Hat jeft Pedelecs me Motor ön't Fuarweel, ön't Achterweel of ön't Trapilaager (Uk Merelmotor). Di Bateriien sen fuar't Miist me 24 of 36 Volt Spaning iinrocht, di Kapatsiteet giar ombi fan 300 bit 650 Wattstünen. Fan Bosch uur uk en Systeem önböören, hur tau Bateriien, ark me 500 Wh, töhopslööten uur, dat em 1.000 Wh heer. Sawat haa fuaral jüüri Weelen sa üs Riese und Müller.
Volkswagen AG
Me Luarbateriien
Di jest elektrisk Seerienwain fan VW wiar di T2b Typ 2150 „Elektrotransporter“, en VW-Bus, üs sa sair uur. Des löp me Luar-Süüri-Bateriien, jen Leering leengti fuar 50 bit 80 km. Dit Wecht fan di Bateriien fan 850 kg braacht di lerig Wain üp 2,2 Tenen. Di Wain kür 75 km/h laap, en becht waar diarfan twesken 120 en 200 Stek. Di Maskiinenkraft wiar jest 16 kw en fuar kuurt Tir 32 kW, hurfan leeterhen 17/33 kW waar. Di Bateriien kür omseet uur, wan di lerig wiar. Diarfuar her di Wain en Bateriisküüvkast, hur em me en Gaafelhüüver iinleengi kür.
Pedelec
Pedelec, S-Pedelec en E-Bike töögenaur stelt
En Pedelec es en Weel me Helpmaskiin. Em mut hol en Helm drai, man em tört ek. Em mut dit forseekeri, man em tört ek. Wan en Weelenwai ütwiisen uur, da MUT em di nüti, wan em me sin Önhinger ek tö breer es of olterfuul Futgungsters önerwai sen, dānen em tö Last faal kür (§ 1 StVO). Wan di Wai olter ring es, dat em ek seeker diar langslaap ken, da mut em uk üp Straat laap.
Volkswagen AG
Me Luarbateriien
1976 waar di jest CitySTROMer fan di Golf I becht, wat em ek koopi kür. Des wiar fuaral fuar Energiifirmen sa üs RWE önerwai. Peter Lustig her sa'n Wain jens fuar en Ütgaav fan sin Fiirluki-Reeg "Löwenzahn" ön Gang.
Pedelec
Pedelec, S-Pedelec en E-Bike töögenaur stelt
En S-Pedelec es en Mootorfaartjüch. Em es twüngen, üp Straat tö köör, en em heer uk di Plicht tö Forseekering, Numernskelt en Helm. Üp Weelenwaien heer em me en S-Pedelec nönt forleesen.
Volkswagen AG
Me Luarbateriien
Twesken 1992 en 1996 waar fan Golf II en Golf III jit jens Elektrowainer - me Luar-Geel-Bateriien - becht; dit skel man bluat 120 Stek uuren wiis. Des Wainer uur deling jit üp nii Bateriien ombecht. Des Wainer her en 96 Volt-Systeem me 160 Ah, wat ombi 15 kWh Kapatsiteet sen. Di Wain kür diarme ombi 40 bit 80 km laap. Di Maskiinenkraft wiar 17,5 kW (23,8 PS), fuar kuurt Tir uk 20 kW. Jü wiar iinfach ön di Skrekelkast skrüüvt, wat ark Golf her, en diarme kür di Wain 100 km/h laap. Di CitySTROMer her al Rekuperatsjoon, dat di kineetisk Energii bi't Bremsin Stroom fuar di Baterii maaket.
Pedelec
Pedelec, S-Pedelec en E-Bike töögenaur stelt
En E-Bike es sa'n Gunghelper me breer Weelen. Dit heer en makelk Saarel man ek fuul Plaats fuar Kraam. En Önhinger fair em diarme uk ek tain. En E-Bike mut 20 km/h laap en es fuar Weelenwaien töleten.
Chiang Mai (Prowins)
Det Chiang Mai Prowins (üüb Thai จังหวัดเชียงใหม่ Changwat Chiang Mai [t͡ɕāŋ.wàt t͡ɕʰīaŋ.màj]) as ian faan dön prowinsen faan Thailun. At prowins leit uun a nuurd faan't lun an hiart tu det Nuurdthailun Regiuun. Det hee 1.737.041 lidj (2010). At hoodsteed faan't prowins as Chiang Mai.
Volkswagen AG
Me Luarbateriien
Di CitySTROMer noom uk muar Stroom üs delings Wainer. Wan en E-Golf fan 2019 me 13 kWh lapt, da skul di CitySTROMer 17 kWh haa. Swaarhairen jaav dit me dit Leergiraat, hur fan di Stroom, wat iinging bluat ombi 80% ütkām. Wan em teenkt, dat des 17 kWh 80% fan di Energii sen wat iinkemen es, da sen 100% 17/8*10=21,25kWh bluat fuar tö köör. Ön di Wunter kür des Auto üp 25 bit 27 kWh fuar 100 km kum, da kür dit me di Bateriien jit 40 km laap.
Chiang Mai (Prowins)
Indialing faan Ferwalting
Chiang Mai hee 25 distrikten:
Volkswagen AG
Me Luarbateriien
Likert wiar 49% Omseeting fan di Energii tö des Tir aur di Maaten gur. Di beest Dieselmaskiinen wiar bi 22%, en bi Seerien-Autos üp Straat es em uk bit 2020 ek aur 25% kemen. Bi Bensiin es't jit mener.
Alternatiiwen tö Bensiin
Ön di soowentiger Jaaren heer VW uk me Ethanool aarbert, aurdat des ön Brasiilien fuul fuar Autos nomen waar. Dir kür höm ek döörseet, aurdat Ethanool bluat 65% fan di Brenkraft heer wat Bensiin heer.
Diarbi es man dach ütkemen, dat iin ön delings Bensiin 5% Ethanool sen, bi E10 sen dit 10%.
Tö didiarem Tir: 1975 wiar jit Luar iin ön't Bensiin (Jit bit 1991 tö fo). Katalysatooren sa üs Bensiin söner Luar jaav't bluat ön hok Lönen sa üs Kalifornien en Kanada.
Marken
Tö di Volkswagen AG hiir masi Automarken sa üs:
Metropoolregiuun Rhein-Main
At Metropoolregiuun Frankfurt/Rhein-Main as ian faan twaalew metropoolregiuunen uun Sjiisklun. Hat leit uun Hessen, Rheinlun-Pfalz an Bayern.
At Metropoolregiuun as nian ferwaltangsregiuun, hör san as det tuupwerkin auer a grensen faan bundeslunen henwech. Uun diheer faal san trii lunen bedialagt.
Pedelec
Spaningen
Wan em me Selen fan 3,6 Volt üp 36 Volt kum wel, da skel em 10 Selen ön Reeg skrekeli. Wan des nü 2 Ah dit Stek haa, da heer em ön jen Reeg. Luaret em nü 4 fan sok Reegen parallel töhop, da bleft di Spaning lik, man di Stroomkraft sticht. of Diarom haa 36 Volt-Akkus fuar't Miist 40 Selen.
Wel em 24 Volt haa, da becht em Reegen me 8 Selen fuar en Reeg, 32 Selen bi 4 Reegen of 40 bi 5 Reegen.
Kastamonu (Prowins)
Det Kastamonu Prowins (üüb Türkisk: Kastamonu ili) as en prowins, wat uun det Suart-Sia Regiuun faan a Türkei leit. Det hee 379.405 lidj (2019). At hoodsteed faan't prowins as Kastamonu.
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't prowins san:
Pedelec
Kapatsiteeten
Di Kapatsiteeten sen forskelig, wan em forskeligi Selen iinbecht.
Seerienakku Bosch Classic
Bi di weeget Akku (Bosch Classic fan ombi 2012) wiar 8 Ah (2 Ah di Bateriiseli) al dit Beest wat em fo kür. Di Kapatsiteet es da 8 Ah (Amperestünen) of 288 Wh (Wattstünen). En des reeknet höm üs föliget:
Prisma (Geometrii)
En Prisma as en geomeetrisk grünjfiguur, huar det grünjflaak an det hoodflaak likedenang san an paraleel auerenööder lei. Sodenang as en Prisma bal detsalew üs en Türn, hää oober ei ünbedingt en Kreis üs grünjflaak. En likmiatag prisma hää en likmiatag grünjflaak, so üs t.b. det sääkshuket prisma uun det tiaknang rochts. Di lik wai tesken grünjflaak an hoodflaak as det hööchde h faan't prisma.
Pedelec
Seerienakku Bosch Classic
Wan em nü me Önhinger 1.200 Wh fuar 100 km nöörig heer, da reeknet höm di Laapwai üs föliget:
Prisma (Geometrii)
Wan a mantel luadrocht üüb't grünjflaak stäänt, do as det en lik prisma, ööders as't en sküüns prisma. A mantel faan en lik prisma as faan rochthuken tuupsaat, bi't sküüns prisma san't paraleelogramen.
Pedelec
Seerienakku Bosch Classic
Söner Önhinger sen dit mesken bluat 800 Wh:
Des let höm fiiđerspen, wan em t. B. me jen söner Mootor öner wai es en bluat Help fuar di Last fan't Picknick me langs heer.
Ual Akku, nii Selen
En ual Akku let höm man uk me nii Selen forbeeteri, en da ken di uk üp 504 Wattstünen kum, sa üs me 4 Reegen fan 3,5 Ah:
Solnetschny (Chabarowsk)
Solnetschny (üüb Rüs: Со́лнечный Sólnečnyj) as det tjiinstgratst steed uun det Chabarowsk Regiuun, Rüslun. At steed leit uun a süüd faan't regiuun. Det hee 11.601 lidj (2020).
Pedelec
Ual Akku, nii Selen
Me muar Kapatsiteet kumt em üp muar Laapwai. Dit kumt gur hen, wan em me of söner Önhinger me fol Stöt önerwai es.
Sendais üp Tour sen dit aaft bluat 800 Wh, dat em makelk önerwai es.
Hiilendal nii Akku
En da jeft et fuar dit Bosch-Classic-Systeem jit en nii Akku me 17 Ah of 612 Wh. Des es me 10S 5P (10 Seeriel, 5 parallel), dit jit 5 Reegen fan 3,4 Ah āpbecht, dit sen 17 Ah:
Me jit muar Kapatsiteet kumt em üp jit muar Laapwai.
Üp Tour: Diarfuar leengt et man ek olter aaft, sen efen Reekenwerten.
New York Counties
List foon da 62 counties önj e stoot New York:
‘Eua (Eilun)
ʻEua as en eilun an ian faan dön fiiw diwisioonen faan Tonga. At eilun an diwisioon leit uun eilunskööl faan Tongatapu, uun a süüd faan't lun. Det hee 4945 lidj (2016). At hoodsteed faan't diwisioon as ʻOhonua.
Indialing faan Ferwalting
At diwisioon hee tau distrikten:
205
Bäären
Ünbekäänd Dootem
Laksen
Laksen het en hialer rä faan Bianfasker uun det onerfamile Salmoninae faan a Laksfasker (Salmonidae), diar tu ünlik sköölen hiar.
Kudrowo
Kudrowo (üüb Rüs: Ку́дрово Kúdrovo) as det njüügenstgratst steed uun det Leeningrad Prowins, Rüslun. At steed leit uun a waast faan't prowins, nai bi de Newa Struum an Sankt Petersburg. Det hee 49.079 lidj (2021).
Kwadrootgraad
At kwadrootgraad (deg², (°)²) (ENS square degree of sq degree) as en ianhaid för di rümwinkel. Hat woort brükt uun a astronomii för't ütjmeeden faan objekten üüb a stäärhemel.
Letjer ianhaiden san:
Amreegnang tu steradiant:
of
För letjer winkel san rümwinkel bal lik üs en areaal, do as en objekt mä en winkel faan 1 graad mool 1 graad amanbi = 1 kwadrootgraad.
Heegern (Garrulus)
Heegern (Garrulus) san en skööl faan fögler (Aves) uun det famile faan a Raawenfögler (Corvidae). Diar hiar trii slacher tu.
Klook
Wat menst dü?
Christoph Arnold
Christoph Arnold (* 17. Deetsember 1650 uun Sommerfeld bi Leipzig; † 15. April 1695 uk diar) wiar en tjiisk astronoom.
Astronoomisk Leistingen
Hi wurd faan a feekwäält faan astronomii bekäänd, üüs hi 15. August 1682, aacht daar föör de bedüüden astronoom Johannes Hevelius, en grat komeet ütjfoon. A komeet wurd lääder üüs de Halleys Komeet bekäänd.
Seaborgium
Seaborgium as en konstelk ütjwerket cheemisk element mä det ufkörtang Sg an det atoomnumer 106. Hat as en auergungsmetal uun't kroomskööl. Di iarst nööm wiar Unnilhexium (Unh). Det element as näämd efter Glenn T. Seaborg.
Nöördirlöön
Nöördirlöön is en löön öön't nöördwästen foon Euroopa. Et löön is dial foon dat Ferianigt Käningrik. Dat lait uwe et nöörddial foon't ailöön Irlöön. Et löön heet 1.895.510 jude (2020). E häädstää foon't löön is Belfast.
Stäänge
De tiin grotste stäänge öön't löön sän:
Indialing foon Ferwalting
Nöördirlöön heet 11 distrikte:
Koobra
At Koobra of Bralslaang (Naja naja) as en slaang uun det famile faan a Giftnatern (Elapidae). Hat jaaget miast am naachtem, as oober uk am daiem uun a gang. Koobras freed letj Tetjdiarten üs t.b. Müsen, oober uk Amfiibien of Fögler. Koobras san böös giftag.
Koord
At Bralslaang lewet uun Süüdaasien:
Kilis (Prowins)
Det Kilis Prowins (üüb Türkisk: Kilis ili) as en prowins, wat uun det Süüduastanatoolien Regiuun faan a Türkei leit. Det hee 142.490 lidj (2019). At hoodsteed faan't prowins as Kilis.
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't prowins san:
Vita Sackville-West
Victoria Mary Sackville-West, Lady Nicolson (normool üüs Vita Sackville-West neemd; * 9. Marts 1892 uun Knole House, Sevenoaks, Kent, Ingelun; † 2. Jüüne 1962 uun Sissinghurst Castle) wiar en ingels skriiwer, dachter an guardwüf. Hat wiar dial faan det Bloomsbury Group, en skööl faan ingels konstmoolern, intelektuelen an wedenskapslidj, wat faan 1905 tu de Naist Wäältkrich uun London wiar. Hat wiar bekäänd för sin auerdaadig aristokratisk wiis faan leewent.
Vita Sackville-West woon 1927, för sin eepos The Land (At Lun), an 1933, för sin Collected Poems (Soomelt Staken üüb Riimen), de Hawthornden-Pris. Hat wiar tup mä't skriiwer Virginia Woolf an wiar at föörbilj för Woolf san romoon Orlando (1928). Tup mä san maan, Sir Harold Nicolson, skeeb hat faan 1930 de smok guard bi Sissinghurst Castle.
Rheinisk weier
[[Datei:Rheinischer faecher.png|upright=1.25|miniatur|Di Rheinisk weier
1: Nuurdneederfrenkisk
2: Süüdneederfrenkisk
3: Ripuarisk
4: Nuurdelk Mooselfrenkisk
5: Süüdelk Mooselfrenkisk
Di Rheinisk weier as en regiuun bi a Rhein, huar Rheinisk spriaken snaaket wurd.
Dialwiis wurd jo tu't Plaatsjiisk tääld (nuurden faan a Benrather Linie), dialwiis tu't Madelsjiisk.
Neederfrenkisk
Neederfrenkisk as en skööl faan plaatsjiisk spriakwiisen, diar bi a liager Rhein snaaket wurd.
Spoonsk Tseeder
At Spoonsk Tseeder (Cedrela odorata) het so, as oober goornian tseeder. Tseedern san näädelbuumer, oober at Spoonsk Tseeder hiart tu't skööl faan a Tsedreelen, det san bloosenplaanten. Tsedreelen hiar tu't famile faan a Mahagooniplaanten (Meliaceae). Jo lewe uun a troopen an subtroopen.
Askersund (Komuun)
Det Askersund Komuun (üüb Sweedsk: Askersunds kommun) as ian faan a komuunen uun det Örebro Prowins uun Sweeden. At komuun leit uun a süüd faan't prowins. Det hee 11.534 lidj (2021). At hoodsteed faan't komuun as Askersund.
Letj Kuudu
A Letj Kuudu (Tragelaphus imberbis of Ammelaphus imberbis) as en afrikoons Antiloop. At jaft uk Grat Kuudus (Strepsiceros).
Spriadkoord
A Letj Kuudu lewet uun Uastafrikoo uun dialen faan a lunen Tansania, Keenia, Etioopien an Somaalia.
Biafra
At Republiik Biafra wiar faan 1967 bit 1970 en stoot uun Afrikoo naibi't Niigerdelta. At fulk faan a Igbo wul ünufhingag faan Nigeeria wurd. Det wul Nigeeria oober ei hennem an feerd en kriich jin det lun, huar flook minsken bi ferhongert san.
Efter a kriich hää Nigeeria at Bocht faan Biafra amnäämd tu't Bocht faan Bonny, amdat di nööm ferswinj skul.
270
Störwen
Ünbekäänd Dootem
Padma
At Padma (Bengaals: পদ্মা,, „Lotosbloos“) as en 120 km lung stak faan di weederrikst struum uun Aasien.
Uun't Padma luup a weedern faan Ganges an Brahmaputra tuup. Do ferianagt at Padma ham mä det (Boower) Meghna tu di struum Meghna, iar hat naibi Chittagong ütj uun a Golf faan Bengaalen lääpt.
Plotin
Plotin (üüb Greks: Πλωτῖνος Plōtínos, üüb Latiinsk: Plotinus; * 205; † 270 üüb en lungud uun Kampaanien) wiar en antiik filosoof. Hi wiar a begrünjiger an bekäändst fertreeter faan det Neiplatonismus.
Weliki Nowgorod
Weliki Nowgorod (üüb Rüs: Вели́кий Но́вгород Velíkij Nóvgorod, "Grat Nei Steed") as at hoodsteed faan det Nowgorod Prowins uun Rüslun. At steed leit uun a nuurdwaast faan't prowins, bi de Ilmen Sia. Det hee 225.019 lidj (2021).
Histoore
Foon 1136 tu 1478 wiar at steed at hoodsteed faan det Nowgorod Republiik.
Zamfara (Bundesstoot)
De Zamfara Bundesstoot as een faan a bundesstooten uun Nigeeria. A bundesstoot leit uun a nuurdwaast faan't lun. Det hee 5.833.500 lidj (2022). At hoodsteed faan a bundesstoot as Gusau.
Martin Luther
Martin Luther (* 10. Nofember 1483 uun Eisleben, Graafskap Mansfeld; † 18. Febrewoore 1546 uk diar), en mönk uun a orden faan a Augustiinern an prufesoor faan't teologii, wiar de wichtigst figüür faan't Reformatschuun. Hi wurd 1507 prääster. Hi begand muar liaren an brüken faan det Röömsk-Katuulisk Sark uf tu lönen. Fööraal wiar hi jin 't brük faan ufleeten. Hi sluch uun sin fiiw-an-njüügentig teesen faan 1517 en akadeemisk diskuschuun auer't brük an wirksoomhaid faan a ufleeten föör. A poop faan't sark, Leo X., beed ham a ideen uun a teesen turag tu tjin. Hi lönet uf, an wurd faan a poop ekskomunikiaret an faan a kaiser Kaarl V. tu en gesetsluasen maaget.
Degerfors (Komuun)
Det Degerfors Komuun (üüb Sweedsk: Degerfors kommun) as ian faan a komuunen uun det Örebro Prowins uun Sweeden. At komuun leit uun a waast faan't prowins. Det hee 9534 lidj (2021). At hoodsteed faan't komuun as Degerfors.