cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kysyl
Kysyl (üüb Tuwiinisk an Rüs: Кызыл Kızıl an Kyzyl) as at hoodsteed faan det Tuwa Republiik uun Rüslun. Det leit uun a maden faan't republiik. Det hee 109.918 lidj (2010). A nööm faan't steed het ruad üüb Tuwiinisk.
Vestfold og Telemark (Prowins)
Det Vestfold og Telemark Prowins (üüb Noorsk: Vestfold og Telemark fylke) as sant de 1. Janewoore 2020 en prowins uun Noorweegen. At prowins leit uun a süüd faan't lun. Det hee 421.882 lidj (2021). At hoodsteed faan't prowins as Skien.
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't prowins san:
Repel
En Repel es en krüm Rech. Dit ken sa wukset wiis, of em ken sin Rech uk krüm üs en Repel maaki. Wan en Kat höör krüm maaket, da jit dit en Kat-Repel.
Diarfan kumt uk dit Uurt fuar di Bagerküül bi Muasem-Or. Di Weeterkant ging jerer krüm om di Huk sa üs en Katrepel. Diarfuar skul em höm dit söner Dik fuarstel of fan boowen se. Dit heer da nemen sa rocht wust, en da fing di Bagerküül di Noom Katrewel, wat fiiđer nönt meent.
Katrepel
Biskriiwing Skelt 1
Biskriiwing Skelt 2
Nuurduast Sardiinien (Prowins)
Det Nuurduast Sardiinien Prowins (üüb Italjeens: Provincia del Nord-Est Sardegna) as ian faan dön nei grünjlaanjen prowinsen faan Sardiinien, uun Itaalien. Det wurd ma a regiunaalgesets faan de 12. April 2021 grünjlaanjen. A hoodsteeden faan't prowins san Olbia an Tempio Pausania.
Repel
Repel-Svente
Üp Söl sen trii Firmen wat Ashaltaarbern maaki. Wan en Straat achterön en Repel heer, da heer dit aaftinoch Sven Voigt maaket. Diarom jit hi uk Repel-Svente.
Nuurdoseetien-Alaanien
Nuurdoseetien-Alaanien (üüb Oseetisk: Республикӕ Цӕгат Ирыстон — Алани Respublikæ Cægat Iryston — Alani [resˈpublikə t͡səˈgät iɾɨˈʃton äˈläni]; üüb Rüs: Респу́блика Се́верная Осе́тия — Ала́ния Respúblika Sévernaja Osétija — Alánija [rʲɪˈspublʲɪkə ˈsʲevʲɪrnəjə ɐˈsʲetʲɪjə ɐˈlanʲɪjə]) as en autonoom republiik uun det Nuurdkaukasus Regiuun faan Rüslun. Det hee 9.428.826 lidj (2010). At hoodsteed faan't republiik as Wladikawkas.
Nuurduast Sardiinien (Prowins)
Gemeenden
At prowins hee 26 gemeenden: Aggius, Aglientu, Alà dei Sardi, Arzachena, Badesi, Berchidda, Bortigiadas, Buddusò, Budoni, Calangianus, Golfo Aranci, La Maddalena, Loiri Porto San Paolo, Luogosanto, Luras, Monti, Olbia, Oschiri, Padru, Palau, San Teodoro, Sant'Antonio di Gallura, Santa Teresa Gallura, Telti, Tempio Pausania, Trinità d'Agultu e Vignola.
Nuurdoseetien-Alaanien
Steeden
Dön fiiw gratst steeden uun't republiik san:
Iindialing faan Ferwalting
At republiik hee aacht distrikten:
Befölkring
Det letst folksteeling wiar uun't juar 2010. Efter a resultooten hee't republiik 712.980 lidj: 381.969 diarfaan san wüfhööd an 331.011 karmen.
Spriiken
Dön amtelk spriiken faan't republiik san Oseetisk an Rüs.
Europeesk Uastrang
At Europeesk Uastrang (Ostrea edulis) as en slach faan Twiiskaalagen (Bivalvia) uun det famile faan a Uastrangen (Ostreoidae). Bit 1930 hää hat uun a Nuurdsia lewet, man as daalang bal ütjstürwen. Uun steed faan Ostrea edulis hää ham daalang det Pasiifik-Uastrang (Crassostrea gigas) briad maaget.
Browary (Distrikt)
De Browary Distrikt (üüb Ukrainisk: Брова́рський райо́н Brovárs'kyj rajón) as een faan a distrikten uun det Kyjiw Prowins, Ukraine. A distrikt leit uun a uast faan't prowins. Det hee 242.180 lidj (2021). At hoodsteed faan a distrikt as Browary.
Nei-Sialun Dooler
A Nei-Sialun Dooler (ENS New Zealand Dollar as det münt faan Nei-Sialun. Hi täält uk üüb Tokelau an uun Niue, an uk üüb a Pitcairn Eilunen.
Ään dooler as apdiald tu 100 Cents, at amtelk ISO ufkörtang as NZD, hi woort oober miast ufkört üs NZ$. En neknööm för a Nei-Sialun Dooler as uk Kiiwi Dooler, auer det wurd kiiwi hal mä Nei-Sialun ferbünjen woort, an üüb det 1-Dooler jilstak as uk en kiiwi boowen üüb.
Worthing
Worthing as en gratstääd uun Ingelun uun't Groofskap West Sussex mä son 100.000 iinwenern (Stant: 2007).
Le Corbusier
Le Corbusier (* 6. Oktuuber 1887 uun La Chaux-de-Fonds, Sweits; † 27. August 1965 uun Roquebrune-Cap-Martin, Frankrik; eegentelk Charles-Édouard Jeanneret-Gris) wiar en sweits-fransöösken architekt.
Butscha (Distrikt)
Butscha Distrikt (üüb Ukrainisk: Буча́нський райо́н Bučáns'kyj rajón) as een faan a distrikten uun det Kyjiw Prowins, Ukraine. A distrikt leit uun a waast faan't prowins. Det hee 362.382 (2021). At hoodsteed faan a distrikt as Butscha.
Lyon
Lyon [ljɔ̃] as det traadgratst steed uun Frankrik an't hoodsteed faan det Auvergne-Rhône-Alpes Regiuun. At steed leit uun a süüdwaast faan't lun. Det hee 518.635 lidj (2018).
Gäärsbuumplaanten
Gäärsbuumplaanten (Xanthorrhoeaceae -> Asphodelaceae) san en plaantenfamile uun det order faan a Spargeloortagen (Asparagales).
Ogliastra (Prowins)
Det Ogliastra Prowins (üüb Italjeens: Provincia dell'Ogliastra) as ian faan dön nei grünjlaanjen prowinsen faan Sardiinien, uun Itaalien. Det wurd ma a regiunaalgesets faan de 12. April 2021 grünjlaanjen. A hoodsteeden faan't prowins san Lanusei an Tortolì.
Gäärsbuumplaanten
Sköölen
Agrostocrinum – Aloe – Aloiampelos – Aloidendron – Aristaloe – Arnocrinum – Asphodeline – Asphodelus – Astroloba – Bulbine – Bulbinella – Caesia – Chortolirion – Corynotheca – Dianella – Eccremis – Eremurus – Gasteria – Geitonoplesium – Gonialoe – Guillauminia – Haworthia – Haworthiopsis – Hemerocallis – Hensmania – Herpolirion – Hodgsoniola – Jodrellia – Johnsonia – Kniphofia – Kumara – Lemeea – Leptaloe – Pasithea – Phormium – Simethis – Stawellia – Stypandra – Thelionema – Trachyandra – Tricoryne – Tulista – Xanthorrhoea
Obuchiw (Distrikt)
De Obuchiw Distrikt (üüb Ukrainisk: Обу́хівський райо́н Obúchivs'kyj rajón) as een faan a distrikten uun det Kyjiw Prowins, Ukraine. A distrikt leit uun a süüd faan't prowins. Det hee 228.829 lidj (2021).
Fastiw (Distrikt)
De Fastiw Distrikt (üüb Ukrainisk: Фа́стівський райо́н Fástivs'kyj rajón) as een faan a distrikten uun det Kyjiw Prowins, Ukraine. A distrikt leit uun a waast faan't prowins. Det hee 183.794 lidj (2021). At hoodsteed faan a distrikt as Fastiw.
Hylidae
A Hylidae (sjiisk: Laubfrösche) san en grat famile faan a Hobelfasker an Poden (Anura). Diar jaft'at wel muar üs düüsen slacher faan, a miasten lewe uun Ameerikoo.
Öffi
Öffi es en Alternatiiv-App fuar Liren, wat hol me Bus, Skep en Baan önerwai sen man niin "Harki-App" ön jaar Smartphone haa wel. Des App es et fuar Android maaket.
Salvador Dalí
Salvador Felipe Jacinto Dalí i Domènech, efter 1982 Marqués de Púbol (* 11. Mei 1904 uun Figueres, Kataloonien; † 23. Janewoore 1989 uk diar), wiar en spoonsken mooler, graafiker an skriiwer.
Öffi
Di Daaten kum fan di Firmen, wat di Forkiir bidriif, aaftinoch fan di Baan (DB).
Hylidae
Onerfamilin
Acrisinae – Cophomantinae – Dendropsophinae – Hylinae – Lophyohylinae – Pelodryadinae* – Phyllomedusinae* – Pseudinae – Scinaxinae
Futnuuten
* Jodiar tau onerfamilin wiar bit 2021 aanj familin (Pelodryadidae – Phyllomedusidae), wurd daalang oober mä tu a Hylidae tääld.
Kansai
Det Kansai Regiuun (üüb Jaapaans: 関西地方 Kansai-chihō) as ian faan dön aacht regiuunen uun Jaapaan. Det leit uun a süüd faan det Honshū eilun, wat det gratst eilun uun Jaapaan as.
Iindialing faan Ferwalting
At regiuun hee sööwen prefektüüren:
819
Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
Ünbekäänd
Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren
ünbekäänd dootem
Störwen – Sturwen – Stürwen
ünbekäänd dootem
Vestland (Prowins)
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't prowins san:
Alpes-Maritimes
Det Alpes-Maritimes Department ([alp(ə)maʁitim]; üüb Oksitaans: Aups Maritims) as ian faan dön seeks departmenten faan det Provence-Alpes-Côte d’Azur. At department leit uun a süüduast faan't regiuun. Det hee 1.089.447 lidj (2021). At hoodsteed faan't department as Nice.
Antimoon
Antimoon (faan lat. Antimonium, efter araabisk „al-ithmîd(un)“ ) as en cheemisk element mä det ufkörtang Sb (faan ) an det atoomnumer 51. Hat as en hualewmetal.
Murmansk (Prowins)
Det Murmansk Prowins (üüb Rüs: Му́рманская о́бласть Múrmanskaja óblast’) as ian faan a prowinsen uun Rüslun. At prowins leit uun a nuurdwaast faan de Nuurdwaastrüslun Bundesdistrikt faan't lun. Det hee 741.404 lidj (2020). At hoodsteed faan't prowins as Murmansk.
Geografii
Det Murmansk Prowins leit üüb det Kola Hualeweilun. A eeg faan't prowins hee fjauer dialen:
De Judytschwumtschorr Berig (1201 m), de huuchst ponkt uun't prowins, leit uun a maden.
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't prowins san:
Ferwalting
Murmansk hee twaalew steedkreiser an fiiw lunkreiser:
Spriiken
Samisk wurt uun't prowins snaaket.
Friisk ön Reekenmaskiinen
Di Taacht
Fuar des Lünen sen ön dit Giraat Lün-Daateien ofliar, wat di Apps keen. Sa ken em uk sin ain Skringeltoon fuar dit Tilefoon āpnem. Dit jit, dat uk fuar ark üđer App en üđer Lün-Datei öndönen uur ken. En App wat "Ding Dong" sair, ken uk "Uur Tir" sii.
Android
Üp ain Riisiko ken des ark'jen forsjuk. Dit es man ek sa slim üs dit ütsjocht. Wan gaar nönt muar giar, da ken em di App nii instaliari, en da es di fuar't Miist weđer sa üs di taacht wiar.
Lün-Daateien maaki
Ek ark App nemt dit salev Formaat. Wan jen App me "wav" tö meen es, da wel di Naist "mp3" of jit wat Üđers. Aur di Lisensen om di Formāti sen di "Recorder-Apps" forskelig, en ek ark jen ken ark Formāt.
Bi FDroid jeft et jit Apps sa üs "Urecord", wat weđer wat Üđers ken.
Daatei
Wan em wat āpnomen heer, da skel em des en rocht Noom dö (Nöösbok_001, Signaal_001 of sawat), dat em di uk finj ken. Da skel dit iin ön di rocht "Ordner".
Iin ön di App
Üs Naist skel em ütfinj, hur em di App iinstel ken, "Einstellungen" of "properties".
Ayahuasca
Ayahuasca, ütjspreegen: Ajawaska (Banisteriopsis caapi) as en slach faan liaanen, di uun Süüdameerikoo wääkst. Hat hiart tu't famile faan a Malpighiaceae. Ayahuasca as eegentelk di nööm faan en droog, diar faan Banisteriopsis caapi maaget woort, oober uk det plaant woort so näämd. Uun a ünlik spriaken faan Süüdameerikoo jaft'at en hialer rä nöömer för det plaant:
Wrangeleilun
At Wrangeleilun (🇷🇺 – Ostrow Wrangelja) as en rüsk eilun uun't Arktisk Sia. Am a uast leit at Tschuktschensia, am a waast at Uastsibiirisk Sia. Hat hiart tu a Rajon Iultin / Iultinsky uun a Autonoom Kreis faan a Tschuktschen.
Sant 2004 as at Wrangeleilun en UNESCO Weltarewdial.
Albrecht Dürer
Albrecht Dürer di jonger (uk wel Duerer, * 21. Mei 1471 uun Nürnberg; † 6. April 1528 uk diar) wiar en schiisken mooler.
Ayahuasca
Di nööm Ayahuasca komt faan't Ketschua, an ment so föl üs: liaan faan a sialen.
Ensis
Ensis as en skööl faan Twiiskaalagen (Bivalvia) uun det order Veneroida.
Friisk ön Reekenmaskiinen
Iin ön di App
Da luket em eeđer "Benachrichtigungen" of "Alarms", en diaröner eeďer en "Ton" of "Sound", wat aaft blö tö keen es.
Ensis
Slacher
E. americanus – E. arcuatus – E. californicus – E. directus – E. ensis – E. magnus – E. minor – E. myrae – E. siliqua
Friisk ön Reekenmaskiinen
Iin ön di App
Wan em diarüp giar, da ken em aur sin "Dateimanager" of wat em diar heer di "Ordner" en di Daatei finj.
1471
Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
Ünbekäänd Dootem
Wyschhorod (Distrikt)
De Wyschhorod Distrikt (üüb Ukrainisk: Ви́шгородський райо́н Víšhorods'kyj rajón) as een faan a distrikten uun det Kyjiw Prowins, Ukraine. A distrikt leit uun a nuurdwaast faan't prowins. Det hee 131.957 Lidj (2021).
Geografii
Det Kyjiw-Sia leit uun a uast faan a distrikt.
Iisenskööl
At iisenskööl as det '''8. skööl''' faan a cheemisk elementen. Det san iisen, ruteenium, osmium an det konstelk element hassium. Jo hiar aaltumaal tu det seerie faan a auergungsmetalen.
Skrüüwenbuumplaanten
Skrüüwenbuumplaanten (Pandanaceae) san en plaantenfamile uun det order faan a Pandanales. Diar hiar fiiw sköölen mä muar üs 800 slacher tu.
Sköölen
Benstonea – Freycinetia – Martellidendron – Pandanus – Sararanga
Hautes-Alpes
Det Hautes-Alpes Department ([ot.z‿alp]; üüb Oksitaans: Auts Aups) as ian faan dön seeks departmenten faan det Provence-Alpes-Côte d’Azur. At department leit uun a nuurduast faan't regiuun. Det hee 140.074 lidj (2021). At hoodsteed faan't department as Gap.
Ulan-Ude
Ulan-Ude (üüb Burjaatisk: Улаан-Үдэ Ulaan-Üde [ʔʊˈlaˑɴ ʔʉˌdə]; üüb Rüs: Улан-Удэ Ulan-Ude [ʊˈlan ʊˈdɛ]) as at hoodsteed faan Burjaatien, uun Rüslun. At steed leit bi a mös faan de Uda Struum iin uun de Selenga Struum. Det hee 404.426 lidj (2010). Det as det traadgratst steed uun de Fiar Uasten Bundesdistrikt.
Magic Earth
Magic Earth es en Navigatsjoons-App fuar Android, wat üp di frii Kaartensysteem Open Street Maps āpset.
Dit maaki jit muar Navigatsjoons-Apps sa üs uk OSMAnd (Kuurt fuar Open Street Maps Android) of Map Factor, man ek arkjen slaaget sa gur. Sa ken em bi Magic Earth iinstel, weđer em me Auto, Baan, Weel of tö Fut önerwai es.
Magic Earth sair, dat nemen eeđer di Daaten fan di Nüter of din Girast es, en dit sair Mobilsicher uk.
En üđer Navigatsjoons-App es uk Google Maps, man dit maaket masi Mait, wan em sin Daaten bihual wel.
Dialleer
Hoken niin APK wel, di ken di App fan di Google Play Store fo. Dit giar me di Aurora Store uk söner Googlekonto.
Fuar iOS jeft et di App ön di App Store fan Apple.
Wat ek gur giar
Fan Muasem naa Neebel üp Aamrem kumt em me des App ek gur. Di Baan en di Skeepen fair Magic Earth ek gur töhop.
Mesken skel em en taust App instaliari, man em keent höm ön Nuurđfriislön jaa uk üt.
Hübriid
En hübriid as en suurt faan plaanten of diarten, diar faan üünlik sköölen, slacher, onerslacher of rasen iinkrüsagt wurden as.
Magic Earth
Wat ek gur giar
Bi di "DB Navigator" es dit uk ek beeter.
Naischöspel/wi
Naischöspel (ääw Tjüsk: Neukirchen, ääw Doansk: Nykirke) äs en gemiine oon e Krais Noordfreeskluin. E gemiine läit oon't noord fuon e kris än hiirt taa't Amt Sörtoner. Et hjit 1132 mänske (2020).
Geografii
E gemiine äs diil foon e Wiringhiird.
Spreeke
Dat Wiringhiirder Freesk äs oon Naischöspel spräägen. Taa 2009 geef et reegelmääsi et freesk tidskräft En Krumpen üt e Wiringhiird. Oon Naischöspel äs uk et Freeskenferiin Wiringhiird, wät 1955 grüned würd.
821
Störwen – Sturwen – Stürwen
Ünbekäänd
Neisibiirisk Eilunen
A Neisibiirisk Eilunen (🇷🇺 / Nowossibirskije ostrowa, Jakutisk: Саҥа Сибиир арыылара / Saŋa Sibiir aryylara) san en skööl faan eilunen uun't Arktisk Sia faan Uastsibiirien. Jo lei üüb a geograafisk koordinaaten 73–77° Nuurd, 135–151° Uast üüb en areaal faan 400 × 500 kilomeetern. A eilunen hiar tu't rüsk Republiik Sacha (of Jakuutien).
Broder Clausen
Broder Albert Clausen (* 7. September 1900 oon Klangsbel; † 6. Nofember 1962 oon Naibel) was en fulksskoolliier än foorkämper fuon dat noordfreesk spreek än jü noordfreesk kultuur. Hi spreek Wiringhiirder än Mooring än skriif oon dä tau spreekwise tääle än dächte.
CFA-Franc BEAC
A CFA-Franc BEAC (Franc de la Coopération Financière en Afrique Centrale) as det münt faan't Madelafrikoons Wiartskap- an Müntunion (CEMAC). Diar hiar tu:
Epidendrum
Epidendrum as en grat plaantenskööl uun det famile faan a Orchideen (Orchidaceae). Diar hiar wel son 1.660 plaantenslacher tu. Jo waaks fööraal uun Madel- an Süüdameerikoo.
CFA-Franc BEAC
Wäärs
Hi woort ütjden faan't Madelafrikoonsk Sentraalbeenk (Banque Centrale des États d'Afrique Centrale, BEAC) uun Yaoundé (Kameruun) an hää di ISO-4217-Code XAF. Di wäärs as bünjen tu a Euro an woort mä 655,957 CFA-Franc för 1 Euro hanelt.
Droog
En Droog as so temelk ales, wat üs lif ferwerket, oober nian iidj of drank as. Droogen skel üs weesen feranre, amdat wi üs beeder feel.
Flook droogen wurd oober goorei so betiakent, auer jo tu't "normool" leewent hiar: Enkelt droogen wurd oober ei aueraal üs "normool" uunsen an san bi üs ferbeeden, t.b.
Var (Department)
Det Var Department ([vaʁ]; üüb Oksitaans: Var [ˈbaɾ]) as ian faan dön seeks departmenten faan det Provence-Alpes-Côte d’Azur. At department leit uun a süüd faan't regiuun. Det hee 1.084.899 lidj (2021). At hoodsteed faan't department as Toulon.
Kualpualem
At Kualpualem (Euterpe oleracea) as en slach faan Pualmer (Arecaceae), diar uun Süüdamerikoo wääkst. Hat hää en grat bedüüdang üs iidj för a minsken uun Brasiilien. Diar het det pualem açaizeiro, an det frücht açaí ([] ). Auer det frücht so huuchwäärdag as, woort di buum kualpualem näämd. Ööders hää det plaant mä Kual (Brassica) goorniks tu dun.
Karl faan a Provence
Karl (* am 845; † 24. Janewoore 863 uun Lyon) wiar sant 855 of 856 Könang faan Burgund. Det hed hi faan san aatj Lothar I. (Frankenrik) arewt, di Könang faan Lotharingen.
Cork
Cork (, ütjspreegen ) as en City an en Groofskap uun't Republiik Irlun. Cork as uk hoodstääd faan't Groofskap Cork, diar trinjam leit, hiart diar salew oober ei mä tu. Det stääd leit bi a süüdküst an sodenang bi a Atlantik. Mä amanbi 210.000 iinwenern as Cork det öödergratst stääd uun't lun efter Dublin.
Di nööm Corcaigh ment so föl üs maasklun.
Kliima
Cork hää en mil kliima, knaap froost uun a wonter, oober föl rin auer't hialer juar.
Mangaanskööl
At mangaanskööl as det '''7. skööl''' faan a cheemisk elementen. Det san mangaan, techneetsium (konstelk), reenium an det konstelk element bohrium. Jo hiar aaltumaal tu det seerie faan a auergungsmetalen.
Schlei
A Schlei (plaatsjiisk Slie of Schlie, däänsk Slien, Sli of Slesvig Fjord) as en smääl bocht faan a Uastsia. Hat skääst a loonskapen Angeln an Schwansen, an diarmä uuk a lunkreiser Schleswig-Flensborag an Rendsborag-Eckernförde.
A wedenskapslidj san ei ians, of a Schlei en fjord as. Hat komt oober temelk seeker faan a istidj, huar en istong en dääl iin uun't loonskap speeld hää. Daalang stäänt diar dialwiis swetweeder, oober widjer am a uast uk muar saaltweeder, det as brakweeder.
Skrüüwenbuumer
Skrüüwenbuumer (Pandanus) san en plaantenskööl uun det famile faan a Pandanaceae. Jo waaks uun a troopen an diar hiar son 600 slacher tu.
Vaucluse (Department)
Det Vaucluse Department ([voklyz]; üüb Oksitaans: Vauclusa) as ian faan dön seeks departmenten faan det Provence-Alpes-Côte d’Azur. At department leit uun a nuurduast faan't regiuun. Det hee 560.814 lidj (2021). At hoodsteed faan't department as Avignon.
Hoodpuateten
Hoodpuateten (Cephalopoda, faan kephalē „hood“ an ποδ- pod- „fut, puat“) san en klas faan Wokdiarten (Mollusca). Son 30.000 slacher san al ütjstürwen an daalang lewe noch son 1.000 slacher.
Rederstäären
Rederstäären (Hippeastrum) san en plaantenskööl uun det famile faan a Amaryllisplaanten (Amaryllidaceae). Diar jaft at son 80 slacher faan. Uun a bluumloodens wurd jo oner di nööm Amaryllis ferkääft; det san miast hübriiden. A eegentelk Amaryllis san oober en ööder skööl.
Franz-Josef-Lun
Franz-Josef-Lun (🇷🇺 Semlja Franza-Iossifa) as en skööl faan eilunen uun't Arktisk Sia nuurden faan Nowaja Semlja an hiart tu't Oblast Archangelsk uun Ruslun. Uun a 1870er juaren as hat näämd wurden efter di keiser faan Uasterrik-Ungarn, Franz Joseph I..
Rederstäären
Slacher
H. aglaiae – H. amaru – H. andreanum – H. angustifolium – H. apertispathum – H. arboricola – H. argentinum – H. aulicum – H. aviflorum – H. blossfeldiae – H. brasilianum – H. breviflorum – H. bukasovii – H. caiaponicum – H. calyptratum – H. canastrense – H. canterai – H. cardenasii – H. caupolicanense – H. cipoanum – H. condemaitae – H. correiense – H. curitibanum – H. cuzcoense – H. cybister – H. damazianum – H. diniz-cruziae – H. divifrancisci – H. divijulianum – H. doraniae – H. elegans – H. espiritense – H. evansiae – H. ferreyrae – H. forgetii – H. fragrantissimum – H. fuscum – H. gertianum – H. glaucescens – H. goianum – H. guarapuavicum – H. harrisonii – H. haywardii – H. hemographes – H. hugoi – H. iguazuanum – H. incachacanum – H. intiflorum – H. kromeri – H. lapacense – H. leonardii – H. leopoldii – H. leucobasis – H. macbridei – H. machupijchense – H. mandonii – H. maracasum – H. marumbiense – H. menesesii – H. minasgerais – H. miniatum – H. mollevillquense – H. monanthum – H. morelianum – H. nelsonii – H. oconequense – H. papilio – H. paquichanum – H. paradisiacum – H. paranaense – H. pardinum – H. parodii – H. petiolatum – H. pseudopardinum – H. psittacinum – H. puniceum – H. reginae – H. reticulatum – H. rubropictum – H. sanfranciscanum – H. santacatarina – H. scopulorum – H. starkiorum – H. striatum – H. stylosum – H. teyucuarense – H. traubii – H. umabisanum – H. vanleestenii – H. variegatum – H. viridiflorum – H. vittatum – H. wilsoniae – H. yungacense
Ludwig Erhard
Ludwig Wilhelm Erhard (* 4. Febrewoore 1897 uun Fürth; † 5. Mei 1977 uun Bonn) wiar en tjiisk wiartskapswedenskapsmaan an poliitiker faan det CDU. Hi wiar faan 1948 tu 1949 direktoor för wedenskap an leederhen faan 1949 tu 1963 bundesminister för wedenskap an wiar uun detheer baantje a aatj faan det „tjiisk wiartskapswoner“. Diartu wiar hi faan 1957 tu 1963 oner-kansler. Faan 1963 tu 1966 wiar hi de naist bundeskansler faan det Bundesrepubliik Tjiisklun.
826
Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
Ünbekäänd dootem
Abodriiten
A Abodriiten (uk Obodriiten, Abotriiten, Obotriiten an Bodriitsen, üüb Latiins: Abodriti of Obodriti) wiar en ferbant faan Ialewslaawen, diar faan det 8. juarhunert tu det 12. juarhunert uun a uast faan de Holstian an uun a waast faan de Meklenborig faan nü lewet. A nööm faan a ferbant kaam faan en stam, diar trinjenam Wismar an Schwerin lewet an en wichtig rol uun a ferbant spelet. Öler stamen, wat tu a ferbant hiart, wiar a Wagriern, Travnjaanen, Polaaben, Kesiinern, Warnoowern (Warnabi), Sirsipaanen (Circipanes), Smeldingern, Beteensern an Linoonen. Jo wiar frinjer faan't Frankenrik oner Karl di Grat an jin a Saksen streed. En prins faan a Abodriiten, Pribislaw († 1178), lai at Hüs Meklenborig grünj.
Baku
Baku (üüb Aserbaidschaansk: Bakı [bɑˈcɯ]) as at hoodsteed faan Aserbaidschaan. At steed leit uun a uast faan't lun bi't Kaspisk Sia. Det hee 1.229.100 lidj (2015).
Iindialing faan Ferwalting
Baku hee elwen distrikten:
827
Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren
ünbekäänd dootem
Lerum
Lerum as jü seekstgrutst stää önj e Prowins Västra Götaland Prowins, Swärik. E stää läit önjt söödweesten foon e prowins. Dåt heet 28.491 inboogere (2020). Dåt as e hoodstää foon jü Lerum Komuun.
Noorsk Sia
At Noorsk Sia (noorsk Norskehavet, ingelsk Norwegian Sea) as det ferbinjang tesken a Atlantik an at Arktisk Sia. Hat leit tesken Noorweegen, Islun, Greenlun an Spitsbergen, an as sowat 1,1 miljuunen kwadrootkilomeetern grat.
Fingal (Graafskap)
Det Fingal Graafskap (üüb Ingels: County Fingal, üüb Iirsk: Contae Fhine Gall) as ian faan dön graafskapen uun det Republiik Irlun. At graafskap leit uun a uast faan't lun. Det hee 296.020 lidj (2016). At hoodsteed faan't graafskap as Swords.
Francisco de Goya
Francisco José de Goya y Lucientes (* 30. Maarts 1746 uun Fuendetodos, Aragón, Spoonien; † 16. April 1828 uun Bordeaux, Frankrik) wiar en spoonsken mooler.
Beltringhiirder Kuuch
De Beltringhiirder Kuuch (üüb Tjiisk: Beltringharder Koog) as a nööm faan en kuuch uun a süüd faan Kreis Nuurdfresklun as. A kuuch leit uun a süüd faan Briadsteed an uun a nuurdwaast faan Hüsem.
A kuuch wurd twesken 1982 an 1987 iindiked. A kuuch bant at eilun Nuurdstrun tu't feestlun uun, so dat det en dial faan en hualeweilun wurd.
At gebiit faan a kuuch hiart tu trii gemeenden: at süüddial faan a Reußenkuuger uun a nuurd, at uastdial faan Haatstinger Määrsch uun a maden an at nuurddial faan Nuurdstrun uun a süüd.
De Arlau Struum leept troch a süüd faan a kuuch.
Triiwain-Bus
En Triiwain-Bus es en Forkiirsmerel fan trii Diilen, hur masi Mensken me langs kum ken. Hat jeft üp Straat man fuaral Solo- en Tauwain-Busi.
Bit nü laap sok Busi fuaral me Dieselmaskiinen. Fan Firmen sa üs Sileo jeft et des Art fan Autos uk me Elektromaskiinen.
Luki uk jir
"Triiwain-Bus", üp dütsk "Doppelgelenkbus" bi Commons saacht.
Waterford (Graafskap)
At Waterford Graafskap (üüb Ingels: County Waterford, üüb Iirsk: Contae Port Láirge) as ian faan dön graafskapen uun't Republiik Irlun. At graafskap leit uun a süüd faan't lun uun't regiuun Munster. Diar wene 116.176 minsken (2016). At hoodsteed faan't graafskap as Waterford (City).
Kurt Georg Kiesinger
Kurt Georg Kiesinger (* 6. April 1904 uun Ebingen, Württemberg; † 9. Marts 1988 uun Tübingen) wiar en tjiisk poliitiker an faan 1966 tu 1969 traad bundeskansler faan det Bundesrepubliik Tjiisklun. Tuför wiar hi faan 1958 tu 1966 minister-president faan Baden-Württemberg.
Weten
Me Weten (Di Weten, Jental) meen wü (1) fuar't Miist Daaten, Theoriien en Railen wat wü fuar seekert hual en sadeling uk tö üs Waarhair teel.
Weten (Di Weten, Muartal) sen man (2) uk Aartenben Wiisen, wat iinfach fan di Fornunft rocht sen en hureeđer ek fuul fraaget uur. Jaar Grünjlaag sen Kultuur en Traditsjoonen. Uk Uunen ken diartö hiir, man di Grünjen fan Uunen sen ek altert ratsjonaal.
Noom
Dit Uurt 'Weten' kumt fan ualhoogdütsk wiȥȥan of indogermaans *woida ,ik haa sen‘, en sadeling 'ik weet'. Fan di indogermaans Rüt *u̯e(i)d (se) of *weid- kumt uk 'se' en Sanskrit veda 'di Weten' fan of.
Filosofii
Di Filosoofen strir diarom wat Weten es.
Knooplook
Knooplook of Knoblook (Allium sativum) as en plaantenslach uun det skööl faan't Look (Allium). Hat komt eegentelk faan Madelaasien, woort daalang oober aueraal üs gewürts of uun a medesiin iinsaat.
Büürerei
Uun't juar 2019 san efter't FAO weltwidj 30.708.243 t Knooplook iinbürgen wurden, fööraal uun Sjiina.
Akureyri
Akureyri (['aːkʏˌrɛiˑrɪ]; amtelk üüb Isluns: Akureyrarkaupstaður) as en steed an gemeend uun Islun. At steed leit uun a nuurd faan't lun. Det hee 18.925 lidj (2019). Det as at hoodsteed faan det Norðurland eystra Regiuun.
Chūgoku
Det Chūgoku Regiuun (üüb Jaapaans: 中国地方 Chūgoku-chihō) as ian faan dön aacht regiuunen uun Jaapaan. Det leit uun a süüd faan det Honshū eilun, wat det gratst eilun uun Jaapaan as.
Geografii
Uun a nuurd leit det Jaapaans Sia an uun a süüd det Seto Sia. Uun a maden lei dön Chūgoku Berger.
Iindialing faan Ferwalting
At regiuun hee fiiw prefektüüren:
Kroomskööl
At kroomskööl as det '''6. skööl''' faan a cheemisk elementen. Det san kroom, molübdeen, wolfraam an det konstelk element seaborgium. Jo hiar aaltumaal tu det seerie faan a auergungsmetalen.
Viken (Prowins)
Det Viken Prowins (üüb Noorsk: Viken fylke) as sant de 1. Janewoore 2020 en prowins uun Noorweegen. At prowins leit uun a süüd faan't lun. Det hee 1.252.384 lidj (2021). A hoodsteeden faan't prowins san Oslo (uk wan't steed nian dial faan't prowins as), Drammen, Sarpsborg an Moss.
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't prowins san:
Navya
Navya SAS set ön Villeurbanne (nai bi Lyon) ön Frankrik en waar 2014 grünjlair. Navya becht Autos, wat salev köör ken (Autonoomi Autos). 2015 waar di litj Bus Arma fuarstelt, en des gelt üs dit jest autonoomi Wain wat üs Seerie becht uur en fuar di Straat töleten es.
Di Wain
Sent Oktoober 2015 jeft et di Navya Arma, en autonoomi Elektrowain fuar Persoonen üp kuurt Waien. Bit tö 15 Mensken ken me bit tö 45 m/h önerwai wiis. Sent di Aprilmuun fan 2016 sen soks Wainern bi dit Atoomkraftwerk Civaux ön Frankrik üp Wai. Jest Forsjuken üp Straat haa ön di Juuni fan 2016 me tau Wainerön di Naiforkiir fan Sitten/Swaits bigent. Fan di September 2016 ön foraascht em dit uk ön Lyon me di Naiforkiir fuar di Büürern. Sent Mai 2017 uur uk ön Koppl bi Salzburg forsaacht. . Des fent em uk öner "Digibus" ön't nat.
Di 23. Oktober 2018 kām en Nanya naa Söl, wat fuar di SVG (Sylter Verkehrsgesellschaft) laap skel.
Helmut Kohl
Helmut Josef Michael Kohl (* 3. April 1930 uun Ludwigshafen am Rhein; † 16. Jüüne 2017 uk diar) wiar en tjiisk poliitiker faan det CDU. Faan 1982 tu 1998 wiar hi de seekst bundeskansler faan det Bundesrepubliik Tjiisklun. Tuför wiar hi faan 1969 tu 1976 traad minister-president faan Rheinland-Pfalz.
Alingsås
Alingsås as jü oochtgrutst stää önj e Prowins Västra Götaland Prowins, Swärik. E stää läit önjt sööden foon e prowins. Dåt heet 27.423 inboogere (2020). Dåt as e hoodstää foon jü Alingsås Komuun.
Limerick (Graafskap)
At Limerick Graafskap (üüb Ingels: County Limerick, üüb Iirsk: Contae Luimneach) as ian faan dön graafskapen uun't Republiik Irlun. At graafskap leit uun a süüd faan't lun uun't regiuun Munster. Diar wene 194.899 minsken (2016). At hoodsteed faan't graafskap as Limerick (City).
Aloen
Aloen (Aloe) san en plaantenskööl uun det famile faan a Gäärsbuumplaanten (Asphodelaceae). Diar jaft at son 500 slacher faan.
Nautilusen
Nautilusen (Nautilidae) san en famile faan Hoodpuateten (Cephalopoda). Diar jaft at daalang man muar sööwen (?) slacher faan. Uun ualang tidjen jääw't föl muar.
Bilen
Allonautilus:
Pierre Curie
Pierre Curie ([pjɛʁ kyʁi];* 15. Mei 1859 uun Pariis; † 19. April 1906 uk diar) wiar en fraansöösk füüsiker. Hi fing 1903 tup mä sin wüf Marie Curie (bäären Skłodowska) an Henri Becquerel, a Nobelpris för Füsiik.
Leewent
Pierre Curie wiar a dochter Eugène Curie (1827-1910) an Sophie-Claire Depouilly (1832-1897), en fabrikant sin foomen, hör naist dring. Hi wurd faan priwaatliarern onerracht an maaget sin Abituur uun't ääler faan seekstanj. Uun't ääler faan njüügentanj hed hi en uniwersiteetsufslus uun füsiik. Diarefter wurd hi liarer uun det nei Skuul för Füsiik an Chemii uun Pariis (École municipale de physique et de chimie industrielles de la ville de Paris). Hi slood 1895 sin promotschuun uf an wurd prufesor. 1900 wurd Curie repetitoor uun det École polytechnique. 1905 wurd hi lasmoot faan't Académie des sciences.
De 26. Jüüle 1895 freid hi det poolsk füüsiker Maria Skłodowska. Hat 1892 tu Pariis kaam, am sin wedenskapelk studiarin uun't Fakulteet för Natüürwedenskapen faan Pariis (faculté des sciences de Paris) widjer tu maagin. Hat haa wat för Wilhelm Röntgen sin ütjfinjingen auer röntgenstrualer an Henri Becquerel, diar 1896 at raadioaktiwiteet ütjfoon, sin werk. Pierre ded sin ual forskingen tu magnetismus ap an werket mä sin wüf mä uraan.
Pierre Curie stoorew de 19. April 1906 uun't ääler faan 46 juaren uun en ferkiarsmalöör: hi fool oner en hingstfuurwerk an sin hoodskrook wurd breegen.
Madelafrikoonsk Sentraalbeenk
At Madelafrikoonsk Sentraalbeenk (Banque des États de l'Afrique Centrale, BEAC) as det sentraalbeenk för a madelafrikoonsk lunen:
Pierre Curie
Leewent
Pierre an Marie Curie hed tau foomnen:
De 20. April 1995 wurd dön sterewelk auerrester faan Pierre an Marie Curie mä'n stootslik iin uun't Panthéon uun Pariis auerfeerd.
Madelafrikoonsk Sentraalbeenk
Jodiar lunen san ferbünjen uun't Madelafrikoonsk Wiartskap- an Müntunion (Communauté Économique et Monétaire de l'Afrique Centrale, CEMAC). Hör gemiansoom münt as di CFA-Franc BEAC.
Nuurdatlantikstruum
A Nuurdatlantikstruum (ingelsk: North Atlantic Current, NAC) as en warmen globaalen struum, di üs golfstruum begant an efter nuurdwaast bit Euroopa ferlääpt. Hi suragt diarför, dat at kliima uun Nuurdwaasteuroopa föl warmer as, üs det efter't geograafisk breetje eegentelk wees skul.
Uun't Noorsk Sia keelt di struum uf, saket uf an lääpt ufkeeld weder turag am a süüd.
Frida Kahlo
Frida Kahlo de Rivera (* 6. Jüüle 1907 uun Coyoacán, Meksiko-Stääd üs Magdalena Carmen Frieda Kahlo y Calderón; † 13. Jüüle 1954 uk diar) wiar en meksikoonsk mooler.
Vänersborg
Vänersborg as jü tiintgrutst stää önj e Prowins Västra Götaland Prowins, Swärik. E stää läit önjt weesten foon e prowins. Dåt heet 24.112 inboogere (2020). Dåt as e hoodstää foon jü Vänersborg Komuun.
Shikoku
Geografii
Uun a nuurd leit det Seto Sia an uun a süüd a Pasiifik.
Iindialing faan Ferwalting
At regiuun hee fjauer prefektüüren:
Gerhard Schröder
Gerhard Fritz Kurt Schröder (* 7. April 1944 uun Mossenberg-Wöhren, daaling tu Blomberg) as en tjiisk poliitiker faan det SPD. Hi wiar faan Oktuuber 1998 tu Nofember 2005 de sööwenst bundeskansler faan det Bundesrepubliik Tjiisklun. Tuför wiar hi faan 1990 tu 1998 minister-president faan Niidersaksen.
Kadmium
Kadmium (faan kadmía; ) as en cheemisk element mä det ufkörtang Cd an det atoomnumer 48. Hat as en auergungsmetal.
Willy Brandt
Willy Brandt (Bäären üüs Herbert Ernst Karl Frahm; * 18. Deetsember 1913 uun Lübeck; † 8. Oktuuber 1992 uun Unkel) wiar faan 1969 tu 1974 as föörmaan faan't regiaring faan en koalitschuun faan SPD an FDP de fjuard bundeskansler faan det Bundesrepubliik Tjiisklun. Tuför hed hi faan 1966 tu 1969 uun det iarst grat koalitschuun uun't Kurt Georg Kiesinger sin kabinet wiar minister faan det Bütjluns Amt an oner-kansler. Tuför wiar hi faan 1957 tu 1966 bürgermääster faan Berlin.
Pirkanmaa
Det Pirkanmaa Lunskap (üüb Finsk: Pirkanmaa, üüb Sweedsk: Birkaland) as ian faan dön njüügentanj lunskapen uun Finlun. At lunskap leit uun a süüdwaast faan't lun. Det hee 512.081 lidj (2017). At hoodsteed faan’t lunskap as Tampere.
Wanaadiumskööl
At wanaadiumskööl as det '''5. skööl''' faan a cheemisk elementen. Det san wanaadium, nioobium, tantaal an det konstelk element dubnium. Jo hiar aaltumaal tu det seerie faan a auergungsmetalen.
Pirkanmaa
Steeden an taarpen
Dön tjiin gratst steeden an taarpen uun't lunskap san:
Rhein-Kreis Neuss
Di Rhein-Kreis Neuss as ån foon e krise önj e diiljstoot Nordrhin-Weestfåålen. E kris läit önjt weesten foon e diiljstoot, önj di Düsseldorf Regiiringsdistrikt. Dåt heet 451.730 inboogere (2019). E hoodstää foon e kris as Neuss.
Henri Matisse
Henri Matisse [], hial nööm: Henri Émile Benoît Matisse (* 31. Detsember 1869 uun Le Cateau-Cambrésis, Département Nord, Frankrik; † 3. Nofember 1954 uun Cimiez, daalang en stääddial faan Nizza), wiar en fransöösken mooler an bilhauer.
Khat
A Khatstrük of uk Abesiinsk Tee (Catha edulis) as en plaantenslach uun det famile faan a Celastraceae. Hat as di iansagst slach uun det skööl Catha. Khat woort üs en droog brükt. Hat woort fööraal uun Jemen, Etioopien, Somaalia, Keenia an Omaan aptaanj.
Nöömer
Kath, Kat, Qat, Khat, Qad (araabisk قات, DMG qāt), Gat, Chat of Miraa as en alerweltsdroog uun Uastafrikoo. Uun Khat as Cathin, det as tu fergliken mä Kofeiin.
Skellefteå
Skellefteå as jü tweedgrutst stää önj e Prowins Västerbotten, Swärik. E stää läit önjt nordååsten foon e prowins. Dåt heet 36.395 inboogere (2020). Dåt as e hoodstää foon jü Skellefteå Komuun.
Rheinisch-Bergischer Kreis
Di Rheinisch-Bergischer Kreis as ån foon e krise önj e diiljstoot Nordrhin-Weestfåålen. E kris läit önjt sööden foon e diiljstoot, önj di Köln Regiiringsdistrikt. Dåt heet 283.271 inboogere (2019). E hoodstää foon e kris as Bergisch Gladbach.
Pará (Bundesstoot)
De Pará Bundesstoot (üüb Portugiisk: Estado do Pará) as een faan dön aacht-an-twuntig bundesstooten uun de süüdameerikoons stoot Brasiilien. A bundesstoot leit uun a nuurd faan't lun. Det hee 8.602.865 lidj (2017). At hoodsteed faan a bundesstoot as Belém.
Brasília
Brasília as at hoodsteed an det traadgratst steed uun Brasiilien. At steed leit uun a maden faan't lun. Det hee 2.988.440 lidj (2021).
Kliima
Brasília hee'n troopisk kliima.
Pará (Bundesstoot)
Steeden
Öler steeden: Óbidos.
Ratekau
Ratekau as en åmtsfri gemiine önj e Kris Ååstholstiinj önj Slaswik-Holstiinj. Et gemiine läit önjt sööden foon e kris. Dåt heet 15.148 manschne (2019).
Politiik
Da leeste komunåålwoole wjarn di 6. Krölemoune 2018.
Raffael
Raffaello Sanzio da Urbino, of uk Raffael da Urbino, Raffaello Santi [], Raffaello Sanzio [], miast bluas Raffael (* 6. April of 28. Maarts 1483 uun Urbino; † 6. April 1520 uun Room) wiar en itajeensken mooler an architekt.
Kyūshū
Kyūshū (üüb Jaapaans: 九州 Kyūshū [kʲɯꜜːɕɯː], of „njüügen prowinsen“) as det traadgratst faan dön fiiw hoodeilunen an ian (tup mä dön Nansei-Eilunen) faan dön aacht regiuunen faan Jaapaan. Tu a nuurduast lei Honshū an Shikoku.
Iindialing faan Ferwalting
At regiuun hee aacht prefektüüren:
Härnösand
Härnösand as e hoodstää foon e Prowins Västernorrland, Swärik. E stää läit önjt söödååsten foon e prowins, bi e Ååstsiie. Dåt heet 18.502 inboogere (2020). Dåt as uk e hoodstää foon jü Härnösand Komuun.
Scharbeutz
Scharbeutz as en åmtsfri gemiine önj e Kris Ååstholstiinj önj Slaswik-Holstiinj. Et gemiine läit önjt sööden foon e kris, bai jü Lübeck Bucht. Dåt heet 11.351 manschne (2019).
Politiik
Da leeste komunåålwoole wjarn di 6. Krölemoune 2018.
Malente
Malente (aw Plååttjüsch: Lent) as en åmtsfri gemiine önj e Kris Ååstholstiinj önj Slaswik-Holstiinj. Et gemiine läit önjt weesten foon e kris. Dåt heet 10.864 manschne (2019).
Politiik
Da leeste komunåålwoole wjarn di 6. Krölemoune 2018.
Rhein-Sieg-Kreis
Di Rhein-Sieg-Kreis as ån foon e krise önj e diiljstoot Nordrhin-Weestfåålen. E kris läit önjt söödweesten foon e diiljstoot, önj di Köln Regiiringsdistrikt. Dåt heet 600.764 inboogere (2019). E hoodstää foon e kris as Siegburg.
Helmut Schmidt
Helmut Heinrich Waldemar Schmidt (* 23. Deetsember 1918 uun Hamborig-Barmbek; † 10. Nofember 2015 uun Hamborig-Langenhorn) wiar en tjiisk poliitiker faan det SPD. Faan 1974, efter Willy Brandt san turagtreed, tu 1982 wiar hi de füft bundeskansler faan Bundesrepubliik Tjiisklun. Hi wiar uk faan September tu Oktuuber 1982 Minister faan det Bütjluns Amt.
Yamoussoukro (Steed)
Yamoussoukro (of uk Jamussukro) as at hoodstääd faan't Elfenbianküst (Côte d’Ivoire). Diar wene muar üs 360.000 minsken. At regiarang sat oober uun Abidjan.
1950 wiar Yamoussoukro noch en saarep mä 500 iinwenern. Di iarst president faan't Elfenbianküst Félix Houphouët-Boigny kaam faan Yamoussoukro, an maaget sin saarep sant 1960 tu en gratsteed, 1983 as't hoodstääd wurden, an sant 1985 woort diar at gratst sark faan a welt baud: at Notre-Dame-de-la-Paix de Yamoussoukro.
Look
Look (Allium) as en plaantenskööl uun det famile faan a Amaryllisplaanten (Amaryllidaceae). Diar hiar 13 bit 16 onersköölen mä amanbi 940 slacher tu. Föl slacher haa en skarepen stirem, det komt faan't Alliin diar uun.
Onersköölen
A. subg. Allium – A. subg. Amerallium – A. subg. Anguinum – A. subg. Bromatorrhiza – A. subg. Butomissa – A. subg. Caloscordum – A. subg. Cepa – A. subg. Cyathophora – A. subg. Melanocrommyum – A. subg. Microscordum – A. subg. Nectaroscordum – A. subg. Polyprason – A. subg. Porphyroprason – A. subg. Reticulatobulbosa – A. subg. Rhizirideum – A. subg. Vvedenskya
Ammoniten
Ammoniten (Ammonoidea) san en ütjstürwen onerklas faan a Hoodpuateten (Cephalopoda). Diarfaan san muar üs 1.500 sköölen fünjen wurden, an at jääw wel 30.000 bit 40.000 slacher. A miasten wiar tesken 1 cm an 30 cm grat, a gratst bekäänd slach as Parapuzosia seppenradensis mä en trochmeeder faan ~ 1,80 m. Fosiilien faan Ammoniten wurd üüb a hialer welt ferkääft.
Persicaria
A Persicaria san en skööl faan Bloosenplaanten (Magnoliopsida) uun det famile faan a Düüsenknober (Polygonaceae). Diar jaft at muar üs 100 slacher uun a madel breetjin üüb a nuurdelk eerdheleft faan.
Ammoniten
Ammoniten like Nautilusen en betj, huar't noch enkelt slacher faan jaft.
Ordern
Ammonitida - Ceratitida - Clymeniida - Goniatitida - Prolecanitida
Persicaria
Slacher
P. acuminata – P. akakiensis – P. amphibia – P. angustifolia – P. arifolia – P. assamica – P. attenuata – P. barbata – P. biconvexa – P. bicornis – P. borneensis – P. breviochreata – P. bungeana – P. bussei – P. capitata – P. careyi – P. celebica – P. chinensis – P. cliopolitana – P. debilis – P. decipiens – P. dichotoma – P. dissitiflora – P. eciliata – P. elatior – P. erectominor – P. extremiorientalis – P. ferruginea – P. filiformis – P. foliosa – P. galapagensis – P. geocarpica – P. glabra – P. glacialis – P. glandulo-pilosa – P. glomerata – P. greuteriana – P. hastatosagittata – P. hirsuta – P. hispida – P. hosseusii – P. huananensis – P. humilis – P. hydropiper – P. hydropiperoides – P. hystricula – P. imeretina – P. japonica – P. javanica – P. jucunda – P. kawagoeana – P. lanata – P. lapathifolia – P. leblebicii – P. lii – P. limbata – P. limicola – P. longiflora – P. longiseta – P. maackiana – P. maculosa – P. malaica – P. manshuricola – P. meisneriana – P. microcephala – P. minor – P. mitis – P. muricata – P. nakaii – P. nataliae – P. neofiliformis – P. nepalensis – P. nogueirae – P. obtusifolia – P. odorata – P. oreophila – P. orientalis – P. palmata – P. paraguayensis – P. paralimicola – P. pensylvanica – P. perfoliata – P. peruviana – P. pilushanensis – P. pinetora – P. poiretii – P. posumbu – P. praetermissa – P. prostrata – P. pseudolapathum – P. pubescens – P. punctata – P. robustior – P. rubricaulis – P. runcinata – P. sagittata – P. sagittifolia – P. salicifolia – P. scabra – P. segetum – P. senegalensis – P. senticosa – P. setacea – P. setosula – P. sinica – P. sinuata – P. snobarii – P. stelligera – P. strigosa – P. strindbergii – P. subsagittata – P. subsessilis – P. taitoinsularis – P. taquetii – P. thunbergii – P. tinctoria – P. umbrosa – P. undulata – P. virginiana – P. viscofera – P. viscosa – P. wellensii – P. wugongshanensis
Titaanskööl
At titaanskööl as det '''4. skööl''' faan a cheemisk elementen. Det san titaan, tsirkoonium, hafnium an det konstelk element rutherfordium. Jo hiar aaltumaal tu det seerie faan a auergungsmetalen.
834
Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
ünbekäänd dootem
Satakunta
Det Satakunta Lunskap (üüb Finsk: Satakunta, üüb Sweedsk: Satakunda) as ian faan dön njüügentanj lunskapen uun Finlun. At lunskap leit uun a süüdwaast faan't lun. Det hee 220.398 lidj (2017). At hoodsteed faan’t lunskap as Pori.
Steeden an taarpen
Dön tjiin gratst steeden an taarpen uun't lunskap san:
Beetelpualem
At Beetelpualem, Arekapualem of Katechupualem (Areca catechu) as en slach faan Pualmer (Arecaceae). Hat hiart tu't skööl Areca an wääkst uun Süüduastaasien.
A früchten san Beetelnöden of Arekanöden, diar as Arecolin uun, an jo wurd uun Aasien üs droog brükt. Muar üs 500 miljoon minsken brük Beetel, diarmä as det at sjuardmiast brükt droog efter Kofeiin, Alkohol an Nikotiin. Arecolin as nai mä Nikotiin.
1461
Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
Ünbekäänd dootem
Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren
Ünbekäänd dootem
Siegen-Wittgenstein (Kris)
E Kris Siegen-Wittgenstein as ån foon e krise önj e diiljstoot Nordrhin-Weestfåålen. E kris läit önjt sööden foon e diiljstoot, önj di Arnsberg Regiiringsdistrikt. Dåt heet 276.944 inboogere (2019). E hoodstää foon e kris as Siegen.
Beetelpualmer
A Beetelpualmer of Arekapualmer (Areca) san en skööl faan Pualmer (Arecaceae). Diar jaft'at gud 50 slacher faan, an jo kön 30 meeter huuch wurd. Beetelpualmer waaks fööraal uun Süüduastaasien.
Slacher
A. abdulrahmanii – A. ahmadii – A. andersonii – A. arundinacea – A. bakeri – A. brachypoda – A. caliso – A. camarinensis – A. catechu – A. chaiana – A. churchii – A. concinna – A. congesta – A. costulata – A. dayung – A. dransfieldii – A. furcata – A. gurita – A. hutchinsoniana – A. insignis – A. ipot – A. jugahpunya – A. kinabaluensis – A. klingkangensis – A. laosensis – A. ledermanniana – A. macrocalyx – A. mandacanii – A. minuta – A. mogeana – A. montana – A. novohibernica – A. oxycarpa – A. parens – A. rheophytica – A. ridleyana – A. riparia – A. songthanhensis – A. subacaulis – A. triandra – A. triginticollina – A. tunku – A. unipa – A. vestiaria – A. vidaliana – A. whitfordii
BMW
Di BMW AG es en Autofabrik ön Bayern. Jü heer masi litjer Firmen aurnomen, en sa snaket em deling uk hol fan di "BMW Group".
Histoorie
BMW es fan en Maskiinenfirma uuren, wat Motooren fuar Luchtskeepen becht. Di jest gurter Aarber wiar Motooren fuar Fliigern, wat ön senerlig Flochthoogden jit laap kür. Dit Teeken fan BMW es diaraur uk en draiendi Propeler.
Eeđer di jest Wārelkrich maast ön Dütsklön niin Fliigermotooren becht uur, en sa kām em bal diarüp en bech Autos en Motoorweelen.
Soest (Kris)
E Kris Soest as ån foon e krise önj e diiljstoot Nordrhin-Weestfåålen. E kris läit önjt ååsten foon e diiljstoot, önj di Arnsberg Regiiringsdistrikt. Dåt heet 301.785 inboogere (2019). E hoodstää foon e kris as Soest.
BMW
Histoorie
Eeđer di taust Krich wiar dit Motoorweel (Me jen Kolben sa üs di BMW R 25) gönstiger tö haa üs en Auto, en sa wiar maning Mensken diarme önerwai. Leeter kām Kabiinenrulern sa üs di BMW Isetta üs Forbeetering diartö, en me di BMW 501 her em uk en gurt Wain, wat et üs 502 uk me 2,6-Liiter-V8-Motoor jaav. Fuar di Gap twesken litj en gurt kām tö di 60er Jaaren di BMW 700 en di "Nii Klas", di BMW 1500, hur leeterhen di BMW "02" naa önern en di BMW 5er Reeg naa boowen waar. BMW wil en "Preemiumfirma" wiis, en sa maast en 6-Kolben-Maskiin ek waani. des kām 1968 me di BMW 2500. Fan des Reeg waar ombi 1977 di BMW 7er-Reeg, wat üs jest ön Dütsklön Bremsen fing, wat ek blokiari (ABS)
Elektrowainer
Al leenger waar forsaacht, di ual Kolbenmaskiin me Weeterstof aur di Tir tö fo. Diarfuar heer em lung me di BMW 7er-Reeg experimentiaret. Tö en Tökumst kām des Aarberen man ek.
Me di BMW i3 waar dit jest Elektroauto üttaacht, en diarfuar waar uk en senerlig Fabrik becht, wat höör Stroom fuar't Miist salev maaket. Di I3 jeft et uk me Range Extender, en Bensiinmotoor, wat di Baterii leer ken, wan di Stroom ek leengt.
Muar wat fuar "Preemium" of "Sport" es di BMW i8. Des ken ek fuul muar üs waker ombi laap, kostet fuul Jil, en diarom raaket em diarfan uk el olterfuul Wainer.
Echt Aloe
Echt Aloe (Aloe vera) as en plaantenslach uun det skööl faan a Aloen (Aloe). Di nöömdial vera komt faan't latiinsk uf an ment 'woor'.
Nat
Faan a bleedensaft woort en smeer maaget. Det skal halep bi sünjen steeden.
Polak
A Polak (Pollachius pollachius) as en fask uun det famile faan a Dorschen (Gadidae). Hi as nai mä a Sialaks (Kualfask).
Kraabsneken
Kraabsneken (Polyplacophora) san en klas faan Wokdiarten (Mollusca) mä amanbi 900 slacher. Jo lewe fööraal uun't sia trinjam Austraalien. Kraabsneken wurd tesken 0,5 an 45 sentimeeter grat.
Ordern
Acanthochitonina - Choriplacina - Ischnochitonina - Lepidopleurina - Neoloricata
Alliin
Alliin as en aminosüren mä swaawel uun. Hat komt uun look (Allium) föör, fööraal uun knooplook.
Espírito Santo (Bundesstoot)
De Espírito Santo Bundesstoot (üüb Portugiisk:  Estado do Espírito Santo) as een faan dön aacht-an-twuntig bundesstooten uun de süüdameerikoons stoot Brasiilien. A bundesstoot leit uun a süüduast faan't lun. Det hee 4.018.650 lidj (2017). At hoodsteed faan a bundesstoot as Vitória
Geograafisk breetje
At geograafisk breetje (φ) of a breetjinkreis (, ENS latitude; ufkört Lat. of LAT) as di winkel, di en ponkt üüb a eerd faan a ekwaator ufstäänt. Efter nuurden began a breetjin mä 0° (ekwaator) an kön bit +90° (nuurdpuul) waaks, efter süüden gongt'at faan 0° bit -90° (süüdpuul).
Steeden, diar like widj faan a ekwaator ufstun, lei üüb det salew geograafisk breetje.
836
Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
ünbekäänd dootem
Elias Lönnrot
Elias Lönnrot ([ˈɛlias ˈlœnruːt], uk Lö(n)nrot(h); * 9. April 1802 uun Sammatti, Sweeden (Finlun); † 19. Marts 1884 uk diar do uun det Rüs Keiserrik) wiar en finsk skriiwer, filoloog, dochter an botaaniker. Hi maaget raisen uun Finlun an Uastkareelien an skreew det müntelk auerlöwert finsk an kareelisk folksdachting deel. Det wurd det grünjlaag för sin werken det natschunaaleepos Kalevala (1835) an't saamling faan liitjin Kanteletar (1840). Mä sin werken lai hi a grünjstian för en literatüür üüb Finsk an't apwaaksen faan en finsk identiteet.
Noopknober
Jo waaks üüb a nuurdelk eerdheleft uun miatag kliima an wise üüb stikstoof uun a grünj hen.
Goiás (Bundesstoot)
De Goiás Bundesstoot (üüb Portugiisk: Estado de Goiás) as een faan dön aacht-an-twuntig bundesstooten uun de süüdameerikoons stoot Brasiilien. A bundesstoot leit uun a maden faan't lun. Det hee 7.018.354 lidj (2017). At hoodsteed faan a bundesstoot as Goiânia
Skalot
At (Guard-)Skalot of Eu (Allium cepa an Allium ascalonicum) as en plaantenslach uun det skööl faan't Look (Allium). Hat as en wichtag dial faan üüs iidj.
Mä Skaloten ment am oober uk di onereerdsk dial faan flook ööder plaanten.
Büürerei
Uun't juar 2019 san efter't FAO weltwidj 99.967.849 t Skaloten iinbürgen wurden
Stockelsdorf
Stockelsdorf as en åmtsfri gemiine önj e Kris Ååstholstiinj önj Slaswik-Holstiinj. Et gemiine läit önjt sööden foon e kris. Dåt heet 16.998 manschne (2019).
Keetingsreaktsjoon
Wan ark Lop muar Reaktsjoonen ön Gang kum üs fuarof, da wukset di Reaktsjoonskeet eksponentiel.