cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Öölebuum
Büürerei
Üüb 10,7 miljuun hektaar san uun't juar 2016 19,3 miljuun tonen oliiwen iinbürgen wurden. Auer a heleft alian uun Spoonien, Griichenlun an Itaalien.
Dünemfisel
At Dünemfisel of Strunfisel, Ströntistel (Eryngium maritimum) as en plaantenslach uun't famile faan a Skiremplaanten (Apiaceae).
Gogounou (Komuun)
Det Gogounou Komuun as en komuun faan det Alibori Department faan Beniin. At komuun leit uun a süüdwaast faan’t department. Uun a nuurduast leit det Kandi Komuun, uun a uast det Ségbana Komuun, uun a süüd det Borgou Department an uun a waast det Atakora Department. Det hee 117.523 lidj (2013). At hoodsteed faan't komuun as Gogounou.
Dünemfisel
Beskriiwang
Det 10 bit 40 cm huuch dünemplaant as mä en 2 m jipen starken rut fääst mä a grünj ferwoksen. At dünemfisel hää en hunfol twiigen mä stif, borag blä-green bleeden. Jo bleeden haa en witjen kaant an luup üüb't aanj spas tu. At hialer plaant as blä-witj faan waaks auertaanj. A bloosen stun nai tuup üs uun en kurew.
Neebel
Neebel as en saarep an ian faan trii gemeenen üüb det nuurdfresk eilun Oomram.
Gogounou (Komuun)
Indialing faan Ferwalting
At komuun hee seeks arrondissementen:
Dünemfisel
Beskriiwang
At dünemfisel bleut faan Jüüne bit Oktuuber an fermuaret ham troch flenerker an ööder insekten. At siad woort faan a winj widjer draanj.
At waaks suragt diarför, dat det plaant ei ütjdrüget. An jo hard an stif bleeden kön en sturem mä sunstoof ütjhual.
Sichuan
Geografii
De Güül Struum an de Jangtse Struum luup troch't prowins.
Dünemfisel
Föörkemen
Enkelt föörkemen jaft at al goorei muar, diaram san's üüb a 'ruad list' kimen. At dünemfisel brükt föl saalt, diaram koon't üüb grä- an bründüner ei lewe. Uk det beplaantin faan a witjdüner koon hat ei ferdreeg.
Sichuan
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't prowins:
Allada (Komuun)
Indialing faan Ferwalting
At komuun hee twaalew arrondissementen:
Soojabuan
At Soojabuan (Glycine max (L.)) wort uk man ianfach "sooja" näämd an hää hör nööm efter at japoonsk wurd shōyu för soojasmeer. Hat hiart tu at famile faan a bongfrüchten (Fabaceae).
Weederluuper (Insekt)
A Weederluuper (Gerris lacustris) as en slach faan Wochlüs (Heteroptera) an hiart tu a insekten. Hi komt aueraal uun Euroopa föl föör.
Düner
En dün as en huug ütj sun, di faan a winj tuupstöwen wurden as.
Föörkemen
Am dat en dün waaks koon, brükt hat sun an knaaphaid faan plaanten. Diaram kem jo fööraal uun drüg regiuunen föör, man uk diar, huar a plaanten ei so gau waaks kön üs diar nei sun tu komt.
Sitroon
At sitroon of uk limoon (faan ) as det frücht faan a sitroonenbuum (Citrus × limon) an hiart tu a citrusplaanten (Citrus). Sitroonen san ans iinkrüsagt wurden mä bateraapelsiinen (Citrus × aurantium) an Sitronaatsitroonen (Citrus medica). Woorskiinelk kem's faan Indien, wiar am det juar 1000 oober uk al uun Sjiina an trinjam't Madlunsia bekäänd.
Limeten
Limeten san letj citrusplaanten an like at sitroon, hiar oober ei tu't sitroonenskööl.
Uunbau
Daalang wurd sitroonen an limeten uun flook lunen uunbaud:
Ingeborg Andresen
Anne Catherine Ingeborg Andresen-Bödewadt (* 30. Janewoore 1878 üüb Muurdik uun Witswort; † 17. Janewoore 1955 uun Breemen, bekäänd üs Ingeborg Andresen) wiar skuulmääster an skriiwer faan romoonen an teooterstaken. Hat skrääw üüb huuchsjiisk an plaatsjiisk.
Ashanti (Regiuun)
Det Ashanti Regiuun as en regiuun uun de aafrikoons stoot Ghaana. At regiuun leit uun a süüd faan’t lun. Det hee 4.780.380 lidj (2010). At hoodsteed as Kumasi.
Taksonomii faan diarten an plaanten
At Taksonomii uun a biologii onersjükt an leit fääst, hü a diarten an plaanten mäenööder tuuphinge. A enkelt tremen üüb detdiar lääder faan boowen tu onern het takson.
En takson faadet diarten mä gemiansoom eegenskapen tuup an fraaget: Wat haa jodiar diarten för eegenoorten? An hü as di ferskeel tu ööder diarten?
Kandi (Komuun uun Beniin)
Det Kandi Komuun as en komuun faan det Alibori Department faan Beniin. At komuun leit uun a maden faan’t department. Uun a nuurduast leit det Malanville Komuun, uun a süüduast det Ségbana Komuun, uun a süüd an süüdwaast det Gogounou Komuun an uun a nuurdwaast lei dön Banikoara an Karimama Komuunen. Det hee 179.290 lidj (2013). At hoodsteed faan't komuun as Kandi.
Indialing faan Ferwalting
At komuun hee tjin arrondissementen:
Taksonomii faan diarten an plaanten
Sodenang baut det taksonomii üüb det hiirarchisk definitsion efter genus proximum an differentia specifica ap.
Dsjarschynsk (Distrikt)
De Dsjarschynsk Distrikt (üüb Witjrüs: Дзяржы́нскі раён Dziaržýnski rajón, üüb Rüs: Дзержи́нский райо́н Dzeržínskij rajón) as een faan a distrikten uun det Minsk Prowins faan Witjruslun. Det hee 61.252 lidj (2009). At hoodsteed faan a distrikt as Dsjarschynsk.
Taksonomii faan diarten an plaanten
At taksonomii
At wichtagst takson as di slach. Bluas diarten faan di salew slach kön jo fermuare. Sant Carl von Linné wurd a slacher "binominaal" mä en "föörnööm" an "bääftnööm" betiakent. Diar daaget ei bi arke slach arke takson ap.
Dånmark
Dånmark as en lönj önjt norden foon Euroopa. Dåt grutst diilj foon Dånmark as dåt fååstlönj Jütlönj, deernäist jeeft et tuhuupe 443 ailönje weerfoon 62 bebooged san.
Dånmark as sunt 1973 lasmoot foon e EU. Da Färöer än Gräinlönj san autonoom, da hiire süwälj tu Dånmark as uk e NATO, ouers ai tu jü EU. Da Färöer än Gräinlönj heewe jare äin foone än jare äin amtspräken.
Geografii
Jüütlönj as dåt dånsche fååstlönj. Et jeeft maning ailönje. Aw Siielönj as e hoodstää Kopenhuuwen. Oudere grute ailönje san Fün, Lollönj, Falster än Lungelönj. Di loongränse ma Tjüschlönj as 67 km lung. Da küstgränsen san gemiinsom 7314 km lung. Jü grutste riviir as di Gudenåen än as 158 km lung. Di huuchste natörlike punkt is di Møllehøj-Börj (171 m).
Dånmark gränst önj:
Autonoom gebiite, wat tu Dånmark hiire san di Färöer än Gräinlönj.
Stääse
Da grutste stääse san (byområder, 2022): Helsingør — Roskilde — Sønderborg
Histoori
Eeftert fri måågen önjt iir 1945 wus Dånmark magrünleeder fon di UNO, di NATO än di Eurooparädj önjt iir 1949 än di Nordische Räid önjt iir 1952. 1960 köm Dånmark bei e EFTA än trätj 1973 e EG bai.
Önjt iir 1989 heet Dånmark as jarste lönj ap jü jard da siviilruchtliche partnerschappen for homoseksuelle infjard. Önj e följkoufstiming foon 1993 am di ferdråch foon Maastricht, wat e EG tu e EU feranerd, wörd di kuntrakt önjnumen. Man jü följkoufstimming ouer dåt baitreede foon di Eurosoone wus önjt 2000 ai erfolgrik.
Ätj di 30 septämber 2005 wörden tweelwen karikatuuren foon di islaamische profeet Mohammed in dåt dånsche blees Jyllands-Posten öfentlik mååget. Önj e Islaam san bile foon e profeet Mohammed ai tuleet. Önjfång 2006 däin da imame Ahmad Abu Laban än Ahmad Akkari en dossiir ma da tweelwen karikatuuren än oudere karikatuuren üt. Eefter dåt utdüünj gängen ap jü hiile wråål maning manschne aw e stroote am har protäst tu wisen. Bai da demonstrasjoonen störwen 140 manschne. Deeram jäif dåt strid am e miiningsfrihäid önj Dånmark.
Stjörkrise
Önj Dånmark jeeft et fiiw stjörkrise, dåt san:
Haanewising
Dånsch portaal ap jü dånsche wikipedia
Karimama (Komuun)
Det Karimama Komuun as en komuun faan det Alibori Department faan Beniin. At komuun leit uun a maden faan’t department. Uun a nuurd an nuurduast leit Niiger, uun a süüduast lei dön Malanville an Kandi Komuunen, uun a süüdwaast leit det Banikoara Komuun an uun a nuurdwaast Burkiina Faaso. Det hee 179.290 lidj (2013). At hoodsteed faan't komuun as Karimama.
Indialing faan Ferwalting
At komuun hee fiiw arrondissementen:
F
Wat menst dü?
UN/LOCODE
UN/LOCODE as det ingelsk ufkörtang för United Nations Code for Trade and Transport Locations.
Det as en internatjunaalen code för stääden, huuwner of fluuchplaatsen, diar en grat bedüüdang för hanel an ferkiar haa. Diar jaft at sowat 42.000 iindracher för.
Hoodlüs
At Hoodlüs (Pediculus humanus capitis) as en insekt saner jügen, hat hiart tu a minskenlüs (Pediculidae).
Cuanza Sul (Prowins)
Geografii
De Cuanza Struum bildet a grensen mä dön Cuanza Norte an Malanje Prowinsen. De Longa Struum hee sin hood uun a uast faan't prowins an leept tu a waast an bildet dial faan't grens mä det Bengo Prowins. De Cuvo Struum bildet dial faan't grens mä det Huambo Prowins an leept tu a nuurdwaast an iin uun det Atlantik uun a süüd faan Porto Amboim.
Kofe
Kofe woort faan kofesiad maaget, det woort röst an grünjen an do mä hiat weeder apkööget. Kofe wiar iar böös jüür an küd bluas faan rik lidj dronken wurd, ööder lidj haa "kofe" faan bere maaget, oober det smääkt natüürelk ei so gud.
Yunnan
Yunnan (üüb Schiineesk: 云南省/雲南省 Yúnnán Shěng ) as en prowins uun det Folksrepubliik faan Schiina. Det hee 45.966.766 lidj (2010). At hoodsteed as Kunming.
Kofe
Uun kofe as Coffein.
Yunnan
Geografii
De Jangtse Struum leept troch't prowins.
Kofe
Kofesiad woort uk üs "kofebuan" betiakent, hää oober mä buanen goorniks tu dun. Det wurd komt faan araabisk bunn an det ment "kofefrücht".
Yunnan
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't prowins san:
Kofe
Produktjuun
Uun't juar 2011 san 8,46 Mio. t Kofe"buanen" iinbürgen wurden. A gratst produsenten wiar:
F = slompet efter FAO
Im = slompet taalen
Di kofepris
Faan det jil komt ei föl bi a produsenten uun:
Düsseldorf
Düsseldorf as en krisfri stää önj dåt tjüsch bundeslönj Nordrhin-Weestfåålen, önj di Düsseldorf Regiiringsdistrikt. Jü stää heet 621.877 inboogere (2019).
Sink/sö
Sink es en cheemisk element me dit Teeken Zn en di Atoomnumer 30. Hat es en Aurgungsmetal. Di Noom kumt fan dütsk Zink.
J
Wat menst dü?
Sürstaaler
Sürstaaler (Rumex acetosella) hiar tu at plaantenfamile faan a Düüsenknober (Polygonaceae). Di grater slach uun det skööl as at Ruad Jüd.
Kletsk (Distrikt)
De Kletsk Distrikt (üüb Witjrüs: Кле́цкі раён Kliécki rajón, üüb Rüs: Кле́цкий райо́н Kléckij rajón) as een faan a distrikten uun det Minsk Prowins faan Witjruslun. Det hee 32.302 lidj (2009). At hoodsteed faan a distrikt as Kletsk.
Kapylj (Distrikt)
De Kapylj Distrikt (üüb Witjrüs: Капы́льскі раён Kapýĺski rajón, üüb Rüs: Копы́льский райо́н Kopýl’skij rajón) as een faan a distrikten uun det Minsk Prowins faan Witjruslun. Det hee 32.818 lidj (2009). At hoodsteed faan a distrikt as Kapylj.
Cunene (Prowins)
Det Cunene Prowins (üüb Portugiisk: A Província do Cunene) as en prowins uun de aafrikoons stoot Angoola. At prowins as efter de Cunene Struum neemd. Det dialt a nööm mä det Kunene Regiuun, wat üüb det öler sidj faan’t grens uun Namiibia leit. Det leit uun a süüd faan't lun. Uun a nuurdwaast leit det Huíla Prowins, uun a nuurd an nuurduast det Cuando Cubango Prowins, uun a süüd Namiibia an uun a waast det Namibe Prowins. Det hee 965.288 lidj (2014). At hoodsteed as Ondjiva.
Geografii
De Curoca Struum bildet dial faan't grens mä det Namibe Prowins. De Cubango Struum bildet dial faan't grens mä det Cuando Cubango Prowins. De Cunene Struum leept troch a maden faan't prowins tu a süüd an do tu a waast loongs a grens mä Namiibia.
O
Wat menst dü?
Taning
Taning (Tönang, tjüsch: Tönning, dånsch: Tønning) as en stää önj e Kris Nordfraschlönj, Slaswik-Holstiinj. Deer booge 4984 manschne (2019). Tu e gemiine Taning hiire uk da toorpe Kååting (Kating), Kååtingsiil (Katingsiel), Ålwersem (Olwersum) än Grut Ålwersem (Groß-Olwersum). Taning läit aw't huulewailönj Ääderstää.
Geografii
E stää Taning läit bai e nordkånte foon e müning foon e Ääder Struum. Dåt heet en huuwen, wat önj dåt 17. iirhunert grääwen wörd. Di Gräine Küstwäi gungt dör e ååstkånte foon e stää Taning.
Önjt sööden foon e stää läit Ålwersem. Önjt weesten foon Ålwersem san Grut-Ålwesem än Kååting. Kååtingsiil läit önjt söödweesten foon e gemiine.
Di Kååting Hoolting läit önjt sööden foon e gemiine, önjt sööden foon e Norderluchslüütj (Norderlochgraben). Uk önj e gemiine as e Natörschöölberik Gräin Ailönj ma Ääderwåt (Naturschutzgebiet Grüne Insel mit Eiderwatt), bai di Ääder önjt sööden foon Grut-Ålwersem.
Histoori
E Taninghiird wörd for di jarste keer 1187 nååmd. Dåt wus diilj foon e Uthlande. 1186 wörd jü St.-Laurentius-Schörk foon nü grünläid. 1414 wörd e stää dilbråned.
Dåt jarst Beloogering foon Taning (1700) än dåt ouder Beloogering foon Taning (1713-1714) wjarn bejääwenhäide önj di Grute Nordische Krich (1700-1721). Foon 1867 tu e reform foon e krise (1970) wus e stää e hoodstää foon e Kris Ääderstää.
Di 1. önj e Ismoune 1974 wörden e toorpe Kååting, Kååtingsiil, Ålwersem än Grut-Ålwersem diile foon Taning.
Düüwen
A Düüwen (Columbidae) san det iansagst fögelfamile uun't order faan a Düüwenfögler (Columbiformes).
Malanville (Komuun)
Det Malanville Komuun as en komuun faan det Alibori Department faan Beniin. At komuun leit uun a nuurduast faan’t department. Uun a nuurduast leit Niiger, uun a uast Nigeeria, uun a süüd det Ségbana Komuun, uun a süüdwaast det Kandi Komuun an uun a nuurdwaast det Karimama Komuun. Det hee 168.641 lidj (2013). At hoodsteed faan't komuun as Malanville.
Indialing faan Ferwalting
Det Malanville Komuun hee fiiw arrondissementen:
Kuuba
Stääden
Dön tjiin gratst stääden uun't lun san:
Iindialang faan Ferwaltang
At lun hää en spesiaal munisipaliteet (Isla de la Juventud) an 15 prowinsen:
Süren
Süren san cheemisk ferbinjangen, diar protoonen ufdu kön.
Ding-Sönj/ka
Ding-Sönj äs en gemiinde önj e Karhiird, önj Noordfräisklönj. Dat heet 1132 foulk (2020).
W
Wat menst dü?
Godomey (Steed)
Godomey as en steed an arrondissement uun de aafrikoons stoot Beniin. Det leit uun det Abomey-Calavi Komuun faan det Atlantique Department. Det hee 253.262 lidj (2013).
ISO 3166-2:CU
Einzelnachweise
Siehe auch:
B
Wat menst dü?
Nunavut
Nunavut (uun't spriak faan a Inuit: ᓄᓇᕗᑦ, det ment „Üüs lun“ ) as en teritoorium uun't nuurden faan Kanada.
Ferwaltang
Uun Nunavut jaft'at trii regiuunen:
At öfentelk leewent woort faan 26 municipalities reegelt:
Kris Ååstholstiinj
Geografii
Önjt norden läit jü Kiil Bucht än önjt ååsten jü Meklenborj Bucht. Et ailönj Fehmarn läit önj diheere kris.
Indiiling foon Ferwalting
E kris heet 30 gemiine. Kiik: List foon Gemiine önj e Kris Ååstholstiinj.
Histoori
E kris wörd di 26. önj e Gjarsmoune 1970 grünläid. Et norden foon e kris foon nü wus e Kris Oldenborj önj Holstiinj än et sööden wus e Kris Eutin.
Sunt e grünleeding foon e kris wörden daheere gemiine diile foon oudere gemiine:
Politiik
E krisdäi heet 61 sate. Jü leetst wool tu e krisdäi wus di 6ste önj e Krölemoune, 2018.
E riseltoote foon e kriswoole önj e iirnge 2018 än 2013 :
Et hood foon e krisdäi as e krispräsident/in. E krispräsident sunt di 12. Samermoune, 2018 as Harald Werner.
Wirtschap
Tååle foon manschne, deer 2019 än 2020 önj e kris suner årbe san:
Krupki (Distrikt)
De Krupki Distrikt (üüb Witjrüs: Кру́пскі раён Krúpski rajón, üüb Rüs: Кру́пский райо́н Krúpskij rajón) as een faan a distrikten uun det Minsk Prowins faan Witjruslun. Det hee 26.522 lidj (2009). At hoodsteed faan a distrikt as Krupki.
Zhejiang
Zhejiang (üüb Schiineesk: 浙江省 Zhèjiāng Shěng ) as en prowins uun det Folksrepubliik faan Schiina. Det hee 54.426.891 lidj (2010). At hoodsteed as Hangzhou.
Sumbe
Sumbe (iar Novo Redondo) as en steed uun a waastdial faan a maden faan Angoola. At steed leit amanbi 272 km tu a süüd faan Luanda. Det hee 51,749 lidj (2010). Det as at hoodsteed faan Cuanza Sul Prowins.
Ferkiar
Sumbe hee'n fluughuuwen.
Lahojsk (Distrikt)
De Lahojsk Distrikt (üüb Witjrüs: Лаго́йскі раён Lahójski rajón, üüb Rüs: Лого́йский райо́н Logójskij rajón) as een faan a distrikten uun det Minsk Prowins faan Witjruslun. Det hee 35.957 lidj (2009). At hoodsteed faan a distrikt as Lahojsk.
Coffein
Coffein (uk Koffein, Tein of Thein) as en Alkaloid an sodenang ei üngefeerelk.
Coffein komt föör uun Kofe, Tee, Cola, Mate, Guaraná an Kakao. Rian Coffein as en witj polwer saner stirem mä bater smaag.
D
Wat menst dü?
Of menst dü ferlicht?
Ségbana (Komuun)
Det Ségbana Komuun as en komuun faan det Alibori Department faan Beniin. At komuun leit uun a süüduast faan’t department. Uun a nuurd leit de Malanville Komuun, uun a uast Nigeeria, uun a süüd de Kalalé Komuun faan det Borgou Department, uun a süüdwaast de Gogounou Komuun an uun a nuurdwaast de Kandi Komuun. Det hee 89.081 lidj (2013). At hoodsteed faan't komuun as Ségbana.
Indialing faan Ferwalting
At komuun hee fiiw arrondissementen:
Gogounou (Steed)
Gogounou as en steed an arrondissement uun de aafrikoons stoot Beniin. Det leit uun det Alibori Department. Det hee 14.248 lidj (2013). Det as at hoodsteed faan det Gogonou Komuun.
Neederlönje
Da Neederlönje (aw Tjüsch:  Niederlande, aw Weestfrasch: Nederlân, aw Neederlönjsch: Nederland) as en lönj önj Weest-Euroopa. Jü hoodstää as Amsterdam än jü kining foon dåt kiningrik as sunt 2013 Willem-Alexander. Minister-präsident as sunt 2010 Mark Rutte.
Geografii
Di huuchste bärj foon dåt lönj as di Vaalserbärj (323 m). Da grutste struume foon da Neederlönje san jü Maas, di Rhin, jü Schelde, ju Waal än jü IJssel.
Da Nederlönje wårde begränsed foon:
Histoori
Sunt 1581 bilede Holönj tuhuupe ma (Weest-) Fraschlönj (Fryslân), Groningen, Siilönj, Utrecht, Gelderlönj än Overijssel jü föderåål republiik foon da soowen prowintse (da Nederlönje). Da oudere - Drente önj dåt ååsten än Nord-Braband än Limborj önj dåt sööden, hingeden deer en lait ås äinduum bai.
Önj dåt soowentäinst iirhunert köm jü republiik döör hoonel tu en grut rikduum än wus deerdöör aw en was tid jü jarst grutmåcht foon e wråål, jü grute koloniie häi önj Ååst-Indien än latjere önj Afrikaa un Ameerika (New York wus grünläid ås Nai Amsterdam). Jü republiik wörd ferwålted foon en stäädehüüljer (stadhouder), di foon da provintse kiisd wörd. Dåt wus dan åltens en prins foon Oranien.
Önj dåt oochtäinst iirhunert wus dåt åles forbai än wörd dåt åltens mör tu en latj lönj, dåt tuleest 1795 foon da Frånsche äroobred wörd. Deer wus dåt forbai ma föderalismus än åle prowintse wörden uner Den Haag broocht. Sü ferlüüs Weestfraschlönj dan sin frihäid. Holönj wörd uk nuch önj tou diile kliiwed (Nord- än Söödholönj) än sü jäif dåt eeftert alwen provintse.
Oseaanien
Oseaanien as di nööm för en regiuun mä en hiale rä eilunen uun a Pasiifik.
Neederlönje
Histoori
Ås 1813 da Frånsche foon di alians sloin wörden wjarn, köm di leeste stäädehüüljer wi än wörd 1815 tu kining ütbiiljked. Man di föderalismus köm ai wi än ouers ås önj Tjüschlönj än da mååste oudere lönje hääwe prowintse än gemiinde bål ninte tu seeden. Da mönje uk bål niinj äine stüüre hääwe.
Oseaanien
Sköölen faan eilunen
Tuup mä jo grater eilunen: wurd jo üs en weltdial tääld.
Neederlönje
Histoori
Jarst 1985 köm jü tweelewte prowints Flevolönj deertu, jü bestoont üt diile foon di önjdikede Söödersiie twasche Holönj än Weestfraschlönj.
Ökonomii
Dåt Brutoinlönjsprodukt pro hood wus $|$39.000 önj 2007. Önj 2007 wus 2% foon e hiilj ökonomii loonbedrif, 24,4% industrii än 73,6% tiinjste.
Brong-Ahafo (Regiuun)
Det Brong-Ahafo Regiuun as en regiuun uun de afrikoons stoot Ghaana. At regiuun leit uun a maden an a waast faan’t lun. Det hee 2.310.983 lidj (2010). At hoodsteed as Sunyani.
Indialing faan Ferwalting
At regiuun hee 18 distrikten.
Mississippi River
Di Mississippi [] (ingelsk: Mississippi River) as en 3778 kilomeeter lungen struum uun a Ferianagt Stooten. Hi hää san hood uun a Lake Itasca uun Minnesota an san müs süüdelk faan New Orleans uun a Golf faan Meksiko.
Tuup mä di Missouri, di uun a Mississippi iinlääpt, san jodiar tau struumer üs Mississippi-Missouri 6051 kilomeetern lung an di sjuardlingst struum üüb a eerd.
X
Wat menst dü?
Marion MA
Marion as en letj stääd uun Plymouth County, Massachusetts, USA.
Korea
Wat menst dü?
Ondjiva
Ondjiva (iar Pereira d'Eça of Vila Pereira de Eça) as en steed uun a süüd faan Angoola. At steed leit amanbi 954 km tu a süüduast faan Luanda. Det hee 19.602 lidj (2010). Det as at hoodsteed faan Cunene Prowins.
Ferkiar
Ondjiva hee'n fluughuuwen, wat Ondjiva Pereira of Aeroporto 11 de Novembro het.
Düüwenfalk
At Düüwenfalk, Letj Hanjüger, spåritiif, spårimooker (Accipiter nisus) as en Gripfögel (Accipitriformes) uun't famile faan a Hanjügern (Accipitridae).
Ljubanj (Distrikt)
De Ljubanj Distrikt (üüb Witjrüs: Лю́банскі раён Liúbanski rajón, üüb Rüs: Лю́банский райо́н Ljúbanskij rajón) as een faan a distrikten uun det Minsk Prowins faan Witjruslun. Det hee 35.444 lidj (2009). At hoodsteed faan a distrikt as Ljubanj.
Düüwenfalk
Onerslacher
A. n. dementjevi – A. n. granti – A. n. melaschistos – A. n. nisosimilis – A. n. nisus – A. n. punicus – A. n. wolterstorffi
Z
Wat menst dü?
Kwaksalwer
Kwaksalwer ( Hydrargyros ,luupen salwer‘) as en cheemisk element mä det ufkörtang Hg an det atoomnumer 80. Hat as det iansagst luupen metal an böös giftag.
Buan
At guardbuan (Phaseolus vulgaris), green buan of uk man ianfach buan as en plaant uun det famile Fabaceae.
Rolf Harlinghausen
Leewent
Eeđer sin Abituur heer Rolf Harlinghausen bi di Forwalting liirt. Hi studiareti Pedagoogik ön dir Uniwersiteet fan Hamborig en ön di USA. 1966 waar Harlinghausen Skuulmaister. Hi wiar bit tö di 31. Juuli 2004 bi di Heinrich-Hertz-Schule ön Hamborig ön Aarber, hur hi uk sin ain Abituur maaket her.
Hi halt fuul fan Skandināvien, en hat jit, dat hi uk Sweedsk snaki ken. Harlinghausen heer en Uuning ön Muasem üp Söl. Hi snaket weđer Platdütsk jit Sölring.
Politik
Sent 1984 es Harlinghausen bi di CDU. Fan 1993 bit 2011 wiar hi Meföligster fan di Büürerskep ön Hamborig. Diar set hi fuar sin Frakstjoon iin ön di Ütskot fuar Euroopa sa üs uk ön Ütskoten fuar Rocht en Sport. Harlinghausen wiar Spreeker fuar Politiik om Euroopa Partnerskepen me üđer Staten en internatsjonaali Saaken.
Sent 2004 set hi fuar Hamborig iin ön di Ütskot fuar Regioonen bi di Europeeisk Unioon.
Föör
Föör (Üp Fööring: Feer) es en nuurđfriisk Ailön. Hat liit twesken Söl, Aamrem, Lungnes, Föör es ombi 86 km2 gurt. Dat Friisk fan Föör jit Fering, en üp Fering jit dit Ailön Feer. Fering uur fan muar Feringern snaket üs Sölring tö di Tal fan Sölringer.
Golf faan Meksiko
A Golf faan Meksiko (ENS Gulf of Mexico, ) as en grat bocht bi't süüdküst faan a USA. Hat as tesken Florida an Kuuba mä a Atlantik ferbünjen. Tesken Meksiko an Kuuba as en ferbinjang tu't Kariibisk Sia.
Ségbana (Steed)
Ségbana as en steed an arrondissement uun de aafrikoons stoot Beniin. Det leit uun det Alibori Department. Det hee 26.440 lidj (2013). Det as at hoodsteed faan det Ségbana Komuun.
Kotsenbel/öö
Kotsenbel as en gemeen uun Nuurdfresklun (Schleswig-Holstian), diar wene amanbi 240 minsken.
Stääsönj/ka
Stääsönj äs en gemiinde önj e Karhiird, önj Noordfräisklönj. Dat heet 864 foulk (2020).
Önj e gemiinde äs et motoorfiilmuseeum, Twins & Triples.
N'dalatando
N’dalatando (iar Vila Salazar) as en steed uun a nuurdwaast faan Angola. At steed leit amanbi 191 km tu a süüduast faan Luanda. Det hee 46.606 lidj (2010). Det as at hoodsteed faan Cuanza Norte Prowins.
Ferkiar
At steed hee en boonhoof, wat en haltesteed üüb de Luandaboon faan Luanda hen tu Malanje as. At steed hee uk en fluughuuwen.
Regiuun Nordjylland
Tu't Regiuun Nordjylland (sjiisk: Region Nordjütland) uun Denemark hiart di nuurder aanj faan Jütlun an jo eilunen Vendsyssel-Thy, Mors an Læsø. At ferwaltang sat uun Aalborg.
At Regiuun Nordjylland as uk ian faan elwen loonsdialen (landsdelen).
Komuunen
Uun Denemark san 2007 nei ferwaltangsianhaiden iinfeerd wurden, a komuunen. Diar san flook stääden an gemeenen uun tuupslööden wurden. Uun Nordjylland lei jodiar komuunen (Iinwenertaalen mä stant ):
Fering spriak
Fering as det nuurdfresk spriak faan't eilun Fer, an liket at öömrang auer a miaten. Fering an öömrang hiar tu a eilunsfresk spriakwiisen uun Nuurdfresklun.
Regiuun Nordjylland
Stääden
Dön tjiin gratst stääden uun't regiuun san:
Fering spriak
Amanbi 3.000 minsken snaake fering, fööraal üüb Waasterlun-Fer. Am onerskääst trii spriakwiisen üüb Fer, det san weesdring uun't waasten, aadring uun't uasten an boowentaareps uun't süüden.
Mä det äälst skraftelk dokument auer't fering as det auersaatang faan Martin Luther san letj katechismus. Uk det äälst nuurdfresk dokument auerhood komt faan Fer, det as at balaad "A Bai, a Reder" faan amanbi at juar 1500.
Am det spriak komert ham üüb Fer di Fering Ferian an at Ferring Stiftang. Uun a sööwentager juaren jääw det en letj tidjskraft mä fering teksten, di "Breipot". Dan an wan stäänt uk ans en letjen artikel üüb fering uun't öömrang bleed "Der Insel-Bote".
Nei bidracher üüb fering
<DynamicPageList> category            = Fering Artiikel notcategory         = Wikipedia:Stomp namespace           = 0 count               = 5 ordermethod         = created order               = descending addfirstcategorydate = </DynamicPageList>
Central (Regiuun uun Ghaana)
Det Central Regiuun as en regiuun uun de aafrikoons stoot Ghaana. At regiuun leit uun a süüd faan’t lun. Det hee 2.201.863 lidj (2010). At hoodsteed as Cape Coast.
Indialing faan Ferwalting
At regiuun hee 20 distrikten.
Minsk (Distrikt)
De Minsk Distrikt (üüb Witjrüs: Мі́нскі раён Mínski rajón, üüb Rüs: Ми́нский райо́н Mínskij rajón) as een faan a distrikten uun det Minsk Prowins faan Witjruslun. Det hee 159.569 lidj (2009). At hoodsteed faan a distrikt as Minsk, uk wan at steed nian dial faan a distrikt as.
Kataloonien
Kataloonien ( [], [], araneesk Catalonha []) as ian faan 17 autonoom gemianskapen uun Spoonien. Hat leit uun't nuurduasten tesken Madlunsia an Pyreneen. Uun Kataloonien woort spoonsk, katalaans an araneesk snaaket.
Stääden
Dön tjiin gratst stääd uun't regiuun san:
Neon
Neon (eegentelk: neoon, faan ) as en cheemisk element mä det ufkörtang Ne an det atoomnumer 10. Hat as en eedelgas.
Tsimbrisk spriak
Tsimbrisk (aanj nööm: Zimbrisch gaprècht, Zimbrische zunga, Zimbrisch, itajeensk Cimbro) as det boowersjiisk spriak faan a Tsimbern uun Booweritaalien. Uun det weesen republiik faan a Sööwen Gemeenen wiar't uk sarken- an amtspriak. Hat täält tu a bairisk spriakwiisen. Daalang as Zimbrisk bluas noch uun't saarep Lusern uun't Trentino ualdaispriak.
Di nööm hää temelk seeker niks mä a Kimbern faan Jütlun tu dun. Iarer hinget hi wel tuup mä temrin of temerlidj (sjiisk: Zimmermann, ingelsk: timber).
Ferdialang
Bit tu't juar 1800 haa 20.000 minsken Tsimbrisk snaaket uun a Trataanj Gemeenen uun't nuurden faan Verona, uun a Sööwen Gemeenen trinjam Schlege (Sleeghe, it. Asiago), an uun dialen faan't Trentino.
Daalang san diar noch trii spriakeilunen mä en aanj spriakwiis: a Sööwen Gemeenen, a Trataanj Gemeenen an det Tsimbrisk faan Lusern, Lafraun an Vielgereut uun't Trentino.
Eersföötj
At Eersföötj (Tachybaptus ruficollis) hiart tu at fögelfamile Podicipedidae.
Læsø
Læsø as en däänsk eilun uun't Kattegat mä iinwenern  an as amanbi 101 km² grat. Hat hiart tu't regiuun Nordjylland an as at letjst komuun uun Denemark.
Di nööm komt faan Lærs ø, det ment „Lær sin eilun“ an Lær (of Hler) as di winj-good.
Fluuchplaats Cam Ranh
Di Fluuchplaats Cam Ranh (Sân bay quốc tế Cam Ranh) leit nuurdelk faan Cam Ranh, Nha Trang, Vietnam. Det lun leit bi a Pasiifik
Metali
Di miist keemisk Elementi sen Metali.
Eegenskepen
en
Legiarangen
Metalen kön oober uk faan tau of muar dääg metalen maaget wurd, det san do Legiaringen:
Sarajevo
Sarajevo (sjiisk uk Sarajewo; türkisk: Saraybosna) as det hoodstääd faan di stoot Bosnien an Hertsegowina, faan det Föderatjuun Bosnien an Hertsegowina (Federacija Bosne i Hercegovine/FBiH) an faan di Kantoon Sarajevo. Bit 2008 wiar't det hoodstääd faan't Republika Srpska.
Latiinsk alfabeet
Det latiinsk alfabeet as faan't latiinsk spriak ütjgingen an woort daalang faan flook romaansk, germaans of slaawisk spriaken brükt. Uk ööder spriakfamilin haa det auernimen. Daalang as't det miast brükt alfabeet üüb a welt.
Koord
[[Datei:Latin alphabet world distribution.svg|miniatur|links|Huar det latiinsk alfabeet brükt woort:
Kolonii
Mä kolonii men wi miast en lun uun Afrikoo an öödershuar, huar en europeesk määcht bit iinuun't 20. juarhunert at saien hed.
Njaswisch (Distrikt)
De Njaswisch Distrikt (üüb Witjrüs: Нясві́жскі раён Niasvížski rajón, üüb Rüs: Несви́жский райо́н Nesvížskij rajón) as een faan a distrikten uun det Minsk Prowins faan Witjruslun. Det hee 41.618 lidj (2009). At hoodsteed faan a distrikt as Njaswisch.
Fäät
Fäät of ööle as en ester faan glycerin, det as en triiwäärdagen alkohol (Propan-1,2,3-triol). Diar hinge trii fäätsüren bi.
Anen an Ges
Anen an Ges (Anseriformes) san en order faan fögler uun a biologii.
Fäät
Wan en fäät bi normool temperatuuren fääst as, do as det en fäät. Wan det begant tu luupen, do as det en ööle.
Anen an Ges
1. Wäärnfögler (Anhimidae)
- 3 slacher
Fäät
Fääten kem natüürelkwiis uun siad an uun spääk faan diarten föör. Jo hual en energii faan 37 kJ/g (9 kcal/g) an san di wichtagst energiileewerant för minsken, diarten an enkelt plaanten.
Wiartskap
Uun a wiartskap gongt det am't maagin, ferkuupin an ferbrüken faan produkten an siinsten. An sodenang dreit ham ales am't fersurgin faan a minsken. Iar haa a minsken fööraal för jo salew suragt. Daalang as det werk apdiald an a minsken fu jil för hör werk, so dat jo diar det mä kuupe kön, wat jo ei salew maage. At wedenskap am a wiartskap as at wiartskapswedenskap of ökonomii.
Anen an Ges
3. Anen (Anatidae)
- 169 slacher
Fäät
Fäät woort ei bluas üs iidj, man uk üs smeer för maskiinen brükt.
Wiartskap
Süsteemen
A stooten gung diar ei likedenang mä am. Uun enkelt lunen haa a onernemen en grat freihaid, so üs uun Ameerikoo, uun ööder lunen grapt a stoot föl muar uun a wiartskap iin, so üs uun Ruslun. an do jaft at noch flook süsteemen diartesken.
Wedenskap
At wiartskapswedenskap onersjükt, hü gud of ring det a minsken uun a enkelt lunen mä hör wiartskapssüsteem gongt. Üüb det koord rochts men a klöören, hüfol US-Dooler KKP a minsken uun en lun uun't madel ütjwiartskafte:
<div style="clear:left;" /div>
Nha Trang
Nha Trang as en stää önj e Prowins Khanh Hoa, Vietnam. Jü stää heet 392.244 inboogere (2010).
Eastern (Regiuun uun Ghaana)
Det Eastern Regiuun as en regiuun uun de aafrikoons stoot Ghaana. At regiuun leit uun a süüduast faan’t lun. Det hee 2.633.154 lidj (2010). At hoodsteed as Koforidua.
Indialing faan Ferwalting
Sant 2015 hee’t regiuun 26 distrikten.
Iiwenbuumer
Iiwenbuumer (Taxus) san näädelbuumer an hiar tu a konifeeren. Di latiinsk nööm komt faan det greks wurd för en flitsböög τόξον, auer det holt diar iar för brükt wurden as.
Slacher
Sööwen slacher jaft at üüb a eerd:
Ester
En ester as en ferbinjang faan en alkohol mä en süren
Bispal
En ester hää en "süren"dial an en "alkohol"dial. Estern kem uun a natüür uun fäät föör.
Föörkemen
Estern besteme di stirem an di smaag faan früchten:
Moldaawien
Moldaawien of uk Moldau (Republica Moldova) as en banenstoot uun Süüduasteuroopa. Uun't waasten leit Rumeenien, uun't nuurden, uasten an süüden leit a Ukraine.
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't lun san:
Iindialang faan Ferwaltang
Autonoom teritoorium: Gagausien.
Munisipaliteeten: Bălți, Chișinău.
Distrikten:
Histoore
At lun wiar twesken 1918 an 1940 an twesken 1941 an 1944 üs Besaraabien dial faan Rumeenien. Do wurd det üüs det Moldaawisk SSR dial faan't Sowjetunioon. Det wurd 27. August 1991 suwereen.
ISO 3166-2:SE
A prowinscode as fäästlaanj mä ään of tau buksteewen (sweedsk länsbokstav).
Golf faan Guinea
Di Golf faan Guinea as en bocht faan a Atlantik, huar uun't nuurden an uasten Waastafrikoo leit. Trinjam lei a lunen Ghaana, Toogo, Beniin, Nigeeria, Kameruun, Ekwatoriaalguinea, Gabuun an maden uun lei São Tomé an Príncipe.
Di nuurdelk dial as det Bocht faan Beniin, di uastelk dial het Bocht faan Bonny (iar: Bocht faan Biafra). Diartesken leit at Niigerdelta.
Histoore
Ni nuurder dial hää dialwiis noch nöömer faan't koloniaaltidj:
An jo nöömer wise üüb a waaren hen, huar jütidjs mä haneld wurden as.
Puchawitschy (Distrikt)
De Puchawitschy Distrikt (üüb Witjrüs: Пу́хавіцкі раён Púchavicki rajón, üüb Rüs: Пу́ховичский райо́н Púchovičskij rajón) as een faan a distrikten uun det Minsk Prowins faan Witjruslun. Det hee 69.427 lidj (2009). At hoodsteed faan a distrikt as Marjina Horka.
ISO 3166-2:BA
Naist iindialang
A kantoonen hiar tu't föderatjuun Bosnien an Herzegowina.
Japoonsk spriak
Japoonsk (jap. 日本語、にほんご、にっぽんご nihongo, nippongo) as det amtsspriak faan Jaapan an woort faan 99% faan a iinwenern snaaket. Uk uun Brasiilien an a USA san bedüüden taalen faan spreegern.
Moren
Japoonsk wurden san faan Moren tuupsaat. Diar hiart miast en konsonant an en wokool tu:
Wāremker
Wāremker an Kol
Ark Dai uur dit Uurt Wāremker fuar't Miist sair fuar hoogi Temperatuur sa üs Kol fuar liiger Temperatuur sair uur. Bi di Füsiik es Temperatuur man bluat en Töstant, en di Wāremker en Masi fan Energii, diar uk tö en üđer Energiiforem aurgung ken.
Japoonsk spriak
Luke uk diar
(sjiisk)
Prowins Lleida
Grat stääden
Stant:
St. Kitts an Nevis
St. Kitts an Nevis (ENS Saint Kitts and Nevis, of uk Saint Christopher and Nevis ) as en föderaalen stoot an en skööl faan eilunen faan a Letj Antilen uun a Kariibik.
Ferwaltang
A ferwaltangsianhaiden (gemeenen) het parishes (= sarkspal), diar san 9 üüb St. Kitts an 5 üüb Nevis.
Siahaas
Di Siahaas, Happot (Cyclopterus lumpus) as en Bianfask. Hi woort hal faan Selger freeden. Faan sin aier woort "sjiisk kaawiar" maaget.
Neuss
Neuss as en stää önj dåt tjüsch bundeslönj Nordrhin-Weestfåålen. Jü stää heet 153.109 inboogere (2020). Dåt as e hoodstää foon di Rhein-Kreis Neuss.
ISO 3166-2:FR
Alle Geocodes wurden am 11. September 1995 bereits von der Association française de normalisation (AFNOR) festgelegt und mit der ISO 1998 lediglich international standardisiert. Sie finden auch noch bei den Kfz-Kennzeichen Verwendung.
Regionen
thumb|450px|Karte der französischen Regionen und Départements in Europa
Départements
thumb|450px|Karte der französischen Départements in Europa
Holstebro
Holstebro as en stää önj Dånmark, ap Jutlönj. E stää läit önjt weesten foon e Regjoon Midtjylland. Deer booge 36.489 manschne (2022). Dåt as e hoodstää foon jü Holstebro Komuun.
Neptunus
Neptunus (sümbool: ) as en isplaneet. Dåt as di oochst planeet foon dåt sansüsteem. Di planeet heet 14 moune.
Bloot önj dåt iir 1989 as rümsonde Voyager 2 långs di planeet kiimen.
Moune
Neptunus heet 14 moune, da grutste san Triton (I), Proteus (VIII) än Nereide (II). Da oudere 11 san dütlik latjer.
Da näiste eeder e grutelse san Larissa (VII), Galatea (VI) än Despina (V). Da latjere hiitje Thalassa (IV), Naiade (III), Neso (XIII), Halimede (IX), Sao (XI), Laomedeia (XII) än Psamathe (X). Di fjourtiinjste än latjste moune heet nuch niin noome, da waasenschapsmanschne seede S/2004 N 1 (XIV).
Greater Accra (Regiuun)
Det Greater Accra Regiuun as en regiuun uun de aafrikoons stoot Ghaana. At regiuun leit uun a süüduast faan’t lun. Det hee 4.010.054 lidj (2010). At hoodsteed as Accra.
Indialing faan Ferwalting
Sant 2012 hee’t regiuun 16 distrikten.
Echt Anen
Echt Anen, Fögel (Anatinae) san en onerfamile faan a Anenfögler (Anatidae).
Aal a sköölen
Aix - Amazonetta - Anas - Asarcornis - Aythya - Cairina - Callonetta - Chenonetta - Lophonetta - Malacorhynchus - Marmaronetta - Netta - Nettapus - Pteronetta - Salvadorina - Speculanas
Triibuus: Anatini (Swäämanen) – Aythyini (Dükanen) – [ Mergini (Sia-Anen) ] – Malacorhynchini
Salihorsk (Distrikt)
De Salihorsk Distrikt (üüb Witjrüs: Саліго́рскі раён Salihórski rajón, üüb Rüs: Солиго́рский райо́н Soligórskij rajón) as een faan a distrikten uun det Minsk Prowins faan Witjruslun. Det hee 136.145 lidj (2009). At hoodsteed faan a distrikt as Salihorsk.
Skorbük
Skorbük as en kraankhaid, an begant, wan di minsk ei nooch witamiin C feit, efter tau bit sjauer muuner.
Uuntiaken
Det hart woort swaak an dü könst sterew.
Taastrup
Taastrup as en stää önj Dånmark, awt ailönj Siielönj. Deer booge 32,260 manschne (2010).
Grat Strunsnek
At (Grat) Strunsnek, Hölker (Littorina littorea) as en Snek (Gastropoda) uun't famile faan a Strunsneken (Littorinidae). Hat lewet miast bi bragen an loonangen nai bi a huuchweederkaant.
Fersendäälsk
Fersendäälsk of Mochenisk (fersendäälsk: Bersntolerisch, Bersntoler Sproch of Taitsch, itajeensk: mòcheno) as en boowersjiisk spriakwiis an hiart tu't Bairisk. Hat woort fööraal uun trii gemeenen faan't Fersendääl snaaket. Det leit uun't Trentino uun't Nuurdwaasten faan Itaalien.
Spreegern
Uun't juar 2001 as uffraaget wurden, hü föl minsken Fersendäälsk snaake. Det wiar uun: Florutz/Vlarotz/Fierozzo (423 minsken, 95,92 %), Palai/Palae/Palù (184 minsken, 95,34 %), Gereut/Garait/Frassilongo (340 minsken, 95,24 % - tuup mä det saarep Eichleit/Oachlait/Roveda). Uun ööder gemeenen tuup wiar't 1.331 minsken, sodenang san't uun't hial Trentino 2.278 minsken of 0,5 %.
ISO 3166-2:KN
Einzelnachweise
Siehe auch:
Georgisk Spriik
Det Georgisk Spriik (üüb Georgisk: ქართული ენა kartuli ena [kʰɑrtʰuli ɛnɑ]) as det amtsspriik uun Georgien an wurt do faan amanbi 4 miljuunen lidj spreegen. At spriik hiart tu det Süüdkaukaasisk skööl faan spriiken.
Gramatik
Georgisk hee sööwen gramatisk kaasen: noominatiif, ergatiif, daatiif, geenitiif, instrumentaal, adwerbiaal an wokatiif.
Hoodwurden
Dön miasten hoodwurden nem mä -i en aanj, man jaft at uk hoodwurden, wat mä -a, -e, -o an -u en aanj nem.
St. Martin
St. Martin as en eilun uun a Kariibik, uun't nuurden faan a Letj Antilen. Di huuchst berag as a Pic Paradis mä 411 m auer NN.
Det knaap 92 km² grat eilun as poliitisk apdiald tesken Frankrik an at Könangrik faan a Neederlunen: Di nuurdelk dial het Saint-Martin an di süüdelk dial Sint Maarten.
1830
1830 wiar det dörtigst juar faan det 19. juarhunert. At juar begand mä’n Freidai uun de Gregoriaans kalender.
Veneetien
Veneetien (of uk Veneezien), amtelk: Regione del Veneto, of, as en regiuun uun Nuurduastitaalien, 18.391 km² grat an hää  iinwenern (Stant ). Hör hoodstääd as Venedig.
Iindialang faan Ferwaltang
Veneetien hää ian metropolitanstääd an sääks prowinsen:
Spriaken
Bütj Itajeensk snaake a miast minsken uk Veneetisk. Diar woort uk noch Furlaans an Ladiins snaaket.
Uun jodiar gemeenen as Ladiins en gudkäänd manertaalspriak: Agordo, Alleghe, Auronzo di Cadore, Borca di Cadore, Calalzo di Cadore, Canale d’Agordo, Cencenighe Agordino, Cibiana di Cadore, Colle Santa Lucia, Comelico Superiore, Cortina d’Ampezzo, Danta di Cadore, Domegge di Cadore, Falcade, Forno di Zoldo, Gosaldo, La Valle Agordina, Livinallongo del Col di Lana, Lozzo di Cadore, Ospitale di Cadore, Perarolo di Cadore, Pieve di Cadore, Rivamonte Agordino, Rocca Pietore, San Nicolò di Comelico, San Pietro di Cadore, San Tomaso Agordino, San Vito di Cadore, Santo Stefano di Cadore, Selva di Cadore, Taibon Agordino, Vallada Agordina, Valle di Cadore, Vigo di Cadore, Vodo di Cadore, Voltago Agordino, Zoldo Alto, Zoppè di Cadore.
Jodiar trii gemeenen Cortina d’Ampezzo/Anpezo, Livinallongo del Col di Lana/Fodom an Colle Santa Lucia/Col haa 2007 diarauer ufstemet, dat jo leewer tu't regiuun Trentino-Süüdtirool hiar wel, auer diar muar för't spriak den woort. Man diar as niks faan wurden.
Zimbrisk as bal ütjstürwen.
Kaukaasisk spriaken
Wat menst Dü?
Nuurd- an Süüdkaukaasisk spriaken haa ei föl mäenööder tu dun.
Lleida
Lleida [] (steedenwiis uk []; spoonsk nööm Lérida [] as en stääd uun't waasten faan Kataloonien an hoodstääd faan't Prowins Lleida. Hat hää iinwenern (Stant ).
Kattegat
At Kattegat (det ment so föl üs kaathool), of uk Jütlunshääf as en 22.000 km² grat sia tesken Jütlun (Denemark) an at sweedsk waastküst. Bi Skagen begant at Skagerrak. Miast woort at Kattegat üs di nuurdwaastelk dial faan't Uastsia uunsen.
Ual-Uastslaawisk
Det Ual-Uastslaawisk Spriik (uk wilemsis Ual-Rüs neemd) as en slaawisk spriik wat twesken det 10. juarhunert an det 14. juarhunert uun det Kiew Rik an öler uast-slaawisk stooten snaaket wurd. Det as at föörgunger faan Rüs, Ukrainisk an Witjrüs. Det skrewen spriik wurd uu so stark faan Ual-Sarkenslaawisk Spriik beinflöödet. At spriik wurd uun det Kyrilisk Skraft skrewen.
Bispal
Се повѣсти времѧньных лѣт ‧ ѿкꙋдꙋ єсть пошла рꙋскаꙗ земѧ ‧ кто въ києвѣ нача первѣє кнѧжит ‧ и ѿкꙋдꙋ рꙋскаꙗ землѧ стала єсть |~ Se pověsti vremjan’nyx lět: otkudu jest’ pošla ruskaja zem(l)ja, kto vŭ kievě nača pervěje knjažit, i otkudu ruskaja zemlja stala jest’ „Det as at teel faan fergingen juaren: huarfaan kaam det rüs lun, hoker wiar dön iarst prinsen uun Kiew, an huarfaan kaam det rüs lun tu weesin.”
Hillerød
Hillerød as en stää önj Dånmark, awt ailönj Siielönj. Deer booge 29,951manschne (2010).
Vung Tau
Vung Tau as en stää önj e Prowins Ba Ria-Vung Tau, Vietnam. Jü stää heet 277 758 inboogere (2009).
Kris Pinnebärj
E Kris Pinnebärj as en kris önj Slaswik-Holstiinj. Deät Lun (Hålilönj) hiirt uk deertu. E kris läit önjt sööden foon e diiljstoot. Önjt nordååsten läit e Kris Segebörj, önjt söödååsten Hamborj, önjt söödweesten di Elbe Struum än önjt nordweesten e Kris Steinborj. Et heet 316.103 manschne (2019). E hoodstää foon e kris as Pinnebärj.
Indiiling foon Ferwalting
Åmte:
E kris heet 41 gemiine. Kiik: List foon Gemiine önj e Kris Pinnebärj.
Histoori
E kris wörd 1867 grünläid. Di 1ste önj e Stormmoune 1932 wörd Hålilönj diilj foon e kris.
Politiik
E krisdäi heet 62 sate. Jü leetst wool tu e krisdäi wus di 6ste önj e Krölemoune, 2018.
E riseltoote foon e kriswoole önj e iirnge 2018 än 2013 :
Wirtschap
Tååle foon manschne, deer 2019 än 2020 önj e kris suner årbe san:
Slagelse
Slagelse as en stää önj Dånmark, awt ailönj Siielönj. Deer booge 31,918 manschne (2010).
Süüdkaukaasisk spriaken
Süüdkaukaasisk spriaken (uk wel Kartweelisk spriaken, georgisk ქართველური ენები kartveluri enebi) san en spriakfamile faan a Kaukaasisk spriaken. Man jo haa mä't Nuurdkaukaasisk ei föl tu dun. Ferlicht haa jo ferbinjang mä't ual Sumeerisk.
Nātriumchlorid
Nātriumchlorid (Saalt) es dit Natriumsaalt fan Saaltsüren me di keemisk formel NaCl.
Co-Ofhengighair
Em teenkt, dat des Lir iin ön en Dön faststeek, wat töögenön aarbert, wan di Ofhengighair bihanelt uuren skel.
Diaraur meent em uk, dat di Mensken trinjom en Ofhengigi Mensk fan di Psycholoogi me bihanelt uur skel. .
Wan dit diari di Dochters al kraankhaft fuarkumt, sair em, dat di Persöönelkhair kraank es.
Hat jeft uk Psycholoogen, wat des Taachten kritisiari, aurdat dat fan dat Mebihaneli sotsiaali Probleemi me di Warel trinjom di "Co-Ofhengigi" kum ken.
Bispölen
Bispölen fuar Co-Ofhengighair sen Aarberskoleegen, wat di Aarber fan en Koleegi, wat drinkt, me maaki wel, sa dat nemen morki skel, dat di ek fuul dēr.
Skagerrak
At Skagerrak as en grat bocht uun't uasten faan't Nuurdsia tesken Jütlun an Norweegen. Uastermuar leit at Kattegat. Di nööm hää't efter det stääd Skagen an rak ment so föl üs „weederstruat“. Hat as sowat 240 km lung an tesken 80 km an 140 km briad.
Svendborg
Svendborg as en stää bai e söödküst foont ailönj Fyn, önjt Dånsch. E stää hiirt tu e Regjoon Syddanmark; dåt as e soowentgrutst stää önj e regjoon. Deer booge 27.300 manschne (2022). Dåt as e hoodstää foon jü Svendborg Komuun.
De Hallem
De Hallem (Diitsk: Düne) is al fan ’t djooar 1721 skeeden fan Deät Lun. De boppersploat fan de Hallem es 0,7 km2. Iip 26. juni 2011 würd deät projekt eelunfergrooterung, med lunferbindung twesken Lun un de Hallem, definitiif ufleent fan 54,74% fan de Halunder lid’n. Iip de Hallem lait de flochplats fan Lun.
Co-Ofhengighair
Bispölen
Iin ön en Familii kumt aaftinoch fuar, dat ali fuar dat bitaali, fan wat di Ofhengigi ofhengig es.
Uk Dochters ken co-ofhengig uur, wan ja wat forskriif, wat ofhengig maakit, man wat di Patsient gaar ek brükt.
Meaarberers fan't Jugendamt of Skuulmaisters ken co-ofhengig uur, wan en Aalerndiil, wat di üđer ütgrensi wel, di "fuar sin Kaar spant". Des Aalerndili sen ofhengig fan jamsalev, en di Jungen, wat di fuar üppasi, kum al ön jaar jungi Jaaren ek ön fuarbi en uur salev co-ofhengig.
Co-Ofhengighair helpt, dat dit ek sa siir dö, di Ofhengigi öntöluki, sa dat nönt foranert uur.
Di Kraankhair fan di Ofhengigi waaret diarfan leenger.
Phasen
Co-Ofhengighair ken ön Phasen pasiari:
Iin ön di "Üppaserphasi" bikömert di Mensk, wat mefo, dat wat ek stemet, höm senerk aur di Ofhengigi. Hi hööpet, dat di Süchtigi salev mefo, dat hi me sin Dön āphual skel.
Iin ön di "Kontrolphasi" paset di Memensk üp, dat alis maaket uur, wat di Ofhengige ek muar skafi ken en dat nemen mefo, wat luas es.
Iin ön di "Önklaagiphasi" uur di Memensk sa laangsem ārig. Hi skempet me di Ofhengigi en hi es hart töögen höm.
Hat ken sa fiir kum, dat di Memensk ek muar förter weet.
Grünen
Hat es noch ek iinfach tö sii, hurfan di Co-Ofhengighair kumt, en sa es dit bi di miist psychaatrisk Kraankhairen uk:
Hat jeft bi di Psycholoogen en "multifaktorieli Model". Dit jit sa fuul üs forskelig Grünen, wat jam töhopset fan soziaali Grünen sa üs uk dit, wat di Co-Ofhengigi liirt heer en mesken uk Wunerkhairen aur di Geeni.
Fuar't miist kumt di Co-Ofhengigi man salev üt en Familii, hur ek alis sa gans rocht gingen es.
Ali Lir, wat Co-Ofhengig uur, haa Probleeme en se, wat ja salev wert sen.
Sucht-en Helpersrul
Ofhengig Mensken manipuliari di Mensken trinjom jamsalev. Ja binj jaar Memensken iin ön dat Dön fan en Co-Ofhengigi Mensk.
Co-Ofhengigi Lir set di Ofhengigi da ön di Meren fan jaar Leewent. Di Lir trinjom jam finj dit fuar di jerst Tir uk gans gur.
Symptoomi en Riisiken
Di Jungen liir da ek, hur'ling ja me sok Situatsjoonen omgung skel en of wat slem es of ek sa slem.
Em meent uk, dat des tö di Grünen jert, huraur di Jungen leeterhen salev fan wat ofhengig uur.
Therapii
Fuar't miist es dit gur, wan di Mensken trinjom en Ofhengigi (sa üs Partners, Brüđern, Jungen) me hentö di Psycholoogi gung.
Da ken ja bigrep, wat forkiirt gingen es en wat bi jamsalev kraank uuren es.
Wichtig kür uk wiis, tö weet, hok Rul em iinnemen haa en wat diarbi holpen heer, dat di Ofhengighair slemer en ek beeter uur.
Hat jeft man uk Grupen, hur Co-Ofhengigi jamsalev help ken.
Johannes Thamsen
Johannes (Hanni) Thamsen (*4. Jüüne 1937, †13. September 2015) hää auer juaren det Gaststätte Bongsiel feerd. Hi hed det al faan san aatj Lauritz auernimen an leeder üüb san dring Björn auerdraanj. Man Björn stoorew al 2013 föör san aatj.
Konst
Hanni sin lokool uun Bongsiil wiar auer hial Sjiisklun bekäänd, auer diar flook konstlern iin an ütj ging. So woort ferteld, dat jo tidjwiis hör iidj an drank mä hör bilen betaalet haa. Diartu hiard sok bekäänd moolern üs Alexander Eckener, Hans Peter Feddersen of Emil Nolde. An hör bilen hinge diar daalang noch.
Hörnem-Or
Hörnem-Or es en Lönstung süđerfuar fan Hörnem. Des Lönstung uur mener, uk aurdat em diar Tetrapooden henliar heer.
Hörnem Or staant öner Natuursküül.
Hjørring
Hjørring as en stää önjt norden foon Jutlönj, önjt Dånsch. E stää hiirt tu e Regjoon Nordjylland; dåt as jü tweedgrutst stää önj e regjoon. Deer booge 25.644 manschne (2022). Dåt as e hoodstää foon jü Hjørring Komuun.
Furlaans spriak
Furlaans of Friaulisk (furlaans: furlan, itajeensk: friulano) as en romaans spriak. Hat woort uun Friaul faan amanbi 600.000 minsken snaaket.