cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Maarskboon
At Maarskboon as en iisenboonhoodwai, wat a boonhoof Elmshorn uun a süüd an Waasterlun üüb Sal uun a nuurd mäenöler ferbant. At boon wurd uun’t 19. juarhunert bagd. Det wurd 1922 linger faan Naibel ap tu Klangsbel maaget am materiaal för at bau faan a Hindenburgdoom tu transportiarin. Efter det 1927 eebenmaagin faan a doom wurd at boon linger ap tu Waasterlun maaget. Tuföören wiar a biwai faan Naibel ap tu Tønder uun Denemark a hoodwai.
Bulawayo (Steed)
Bulawayo as det naistgratst steed uun de aafrikoons stoot Simbabwe. At steed leit uun a süüdwaast faan’t lun. Det hee 653.337 lidj (2012). Det as at hoodsteed faan det Bulawayo Prowins.
Maarskboon
Boonhoofer
At jaft aacht boonhoofer an trii haltesteeden uun a Kreis Nuurdfresklun.
Bulawayo (Steed)
Geografii
At steed leit bi de Matsheumhlope Struum.
Histoore
At steed wurd 1893 faan Cecil John Rhodes nei grünjlaanjen. Iar wiar en kraal, wat Gubulawayo het.
1765
1765 wiar det fiiw-an-söstigst juar faan det 18. juarhunert.
1747
1747 wiar det sööwen-an-fiartigst juar faan det 18. juarhunert. At juar begand mä’n Söndai uun de Gregoriaans kalender.
1768
1768 wiar det aacht-an-söstigst juar faan det 18. juarhunert.
Kolding Komuun
Kolding Komuun as en däänsk komuun uun't uasten faan Jütlun.
1751
1751 wiar det ian-an-föftigst juar faan det 18. juarhunert. At juar begand mä’n Freidai uun de Gregoriaans kalender.
Micrognathozoa
Micrognathozoa as en stam faan diarten, huar man ään slach tu hiart: Limnognathia maerski. Di stam as iarst uun't juar 2000 iinracht wurden.
1769
1769 wiar det njüügen-an-söstigst juar faan det 18. juarhunert. At juar begand mä’n Söndai uun de Gregoriaans kalender.
Nawahrudak (Steed)
Navahrudak (üüb Witjrüs: Навагру́дак Navahrúdak, üüb Rüs: Новогру́док Navahrúdok, üüb Poolsk: Nowogródek) as en steed un det Hrodna Prowins faan Witjruslun. Det hee 29.336 lidj (2009). Det as at hoodsteed faan de Nawahrudak Distrikt.
At Belukin Wäärt
De Nawahrudak Borig (13. juarhunert)
1772
1772 wiar det tau-an-sööwentigst juar faan det 18. juarhunert.
1753
1753 wiar det trii-an-föftigst juar faan det 18. juarhunert. At juar begand mä’n Mundai uun de Gregoriaans kalender.
Gwanda (Steed)
Gwanda as en steed uun de aafrikoons stoot Simbabwe. At steed leit uun a süüdwaast faan’t lun. Det hee 19.895 lidj (2012). Det as at hoodsteed faan det Matabeleland South Prowins.
1699
1699 wiar det njüügen-an-neegentigst juar faan det 17. juarhunert.
Smarhonj (Steed)
Smarhonj (üüb Witjrüs: Смаргонь Smarhóń, üüb Rüs: Сморго́нь Smorgón’) as en steed un det Hrodna Prowins faan Witjruslun. Det hee 36.283 lidj (2009). Det as at hoodsteed faan de Smarhonj Distrikt.
Mutare (Steed)
Mutare (föör 1982 Umtali) as en steed uun de aafrikoons stoot Simbabwe. At steed leit uun a uast faan’t lun. Det hee 186.208 lidj (2012). Det as at hoodsteed faan det Manicaland Prowins.
1763
1763 wiar det trii-an-söstigst juar faan det 18. juarhunert. At juar begand mä’n Saninj uun de Gregoriaans kalender.
Mutare (Steed)
Geografii
At steed leit uun‘t huuchlun uun a uast faan Simbabwe, amanbi 256 km uun a süüduast faan Harare. At steed tu Mosambik as bluat 8 km fiar hen.
Lida (Steed)
Lida (üüb Witjrüs: Лі́да Lida, üüb Rüs: Ли́да Lída) as en steed un det Hrodna Prowins faan Witjruslun. Det hee 97.629 lidj (2009). Det as at hoodsteed faan de Lida Distrikt.
1761
1761 wiar det ian-an-söstigst juar faan det 18. juarhunert. At juar begand mä’n Tüürsdai uun de Gregoriaans kalender.
Lida (Steed)
At Belukin Wäärt
De Lida Borig (14. juarhunert)
1773
1773 wiar det trii-an-sööwentigst juar faan det 18. juarhunert. At juar begand mä’n Freidai uun de Gregoriaans kalender.
1749
1749 wiar det njüügen-an-fiartigst juar faan det 18. juarhunert. At juar begand mä’n Weedensdai uun de Gregoriaans kalender.
Gweru (Steed)
Gweru as en steed uun de aafrikoons stoot Simbabwe. At steed leit uun a maden faan’t lun. Det hee 154.825 lidj (2012). Det as at hoodsteed faan det Midlands Prowins.
1755
1755 wiar det fiiw-an-föftigst juar faan det 18. juarhunert. At juar begand mä’n Weedensdai uun de Gregoriaans kalender.
Lupane (Steed)
Lupane as en steed uun de aafrikoons stoot Simbabwe. At steed leit uun a waast faan’t lun. Det hee 2211 lidj (2012). Det as at hoodsteed faan det Matabeleland North Prowins.
Swislatsch (Steed)
Swislatsch (üüb Witjrüs: Сві́слач Svíslač, üüb Rüs: Сви́слочь Svísloč’) as en steed un det Hrodna Prowins faan Witjruslun. Det hee 6886 lidj (2009). Det as at hoodsteed faan de Swislatsch Distrikt.
Berasino (Steed)
Berasino (üüb Witjrüs: Беразіно́ Bierazinó, üüb Rüs: Березино́ Berazinó) as en steed un det Minsk Prowins faan Witjruslun. Det hee 12.020 lidj (2009). Det as at hoodsteed faan de Berasino Distrikt.
Tazacorte
Tazacorte (amtelk: La Villa y Puerto de Tazacorte) as ian faan 14 gemeenen üüb det kanaarisk eilun La Palma (Spoonien).
Uun Tazacorte begand 1492 det spoonsk iinwaanrang tu La Palma.
Sametwirmer
Sametwirmer (Onychophora) san en stam faan diarten. Jo like wirmer mä bian, an kem fööraal üüb a süüdelk eerdheleft föör. Sametwirmer san nai mä laspuateten (Arthropoda) an beerdiarten (Tardigrada).
Orthonectida
Orthonectida (greks: likütj swäämern) san en letjen stam faan diarten, huar man 25 slacher tu hiar.
Sønderborg Komuun
Sønderborg Komuun (sjiisk: Kommune Sonderburg) as en däänsk komuun uun't Regiuun Syddanmark.
Tønder Komuun
Tønder Komuun as en däänsk komuun uun't ferwaltangsregiuun Syddanmark. Diar hiar 30 sarkspalen tu.
Puerto Naos
Puerto Naos as en saarep üüb det kanaarisk eilun La Palma (Spoonien). Hat hiart tu det gemeen Los Llanos de Aridane.
Puerto Naos hää en smoken strun an as bütj Los Cancajos en madelponkt faan a fräämenferkiar üüb La Palma.
Bangladesch
Bangladesch (üüb Bengaals: বাংলাদেশ Bāṃlādeś [ˈbaŋlaˌd̪eʃ]) as en stoot uun a süüd faan Aasien. Uun a süüd leit a Golf faan Bengaal, uun a süüduast Mjanmaar, uun a waast, nuurd an uast Inje. At lun hee 144.043.697 lidj (2011). At hoodsteed as Dhaka.
Geografii
De Padma Struum as en wichtig struum uun't lun.
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't lun san:
Indialing faan Ferwalting
Bangladesch hee aacht diwisioonen.
Histoore
Faan 1765 ap tu 1947 wiar Bangladesch tup mä det indisk bundesstoot Waastbengaalen dial faan det Bengaalen Presidentskap uun Britisk Inje. Do wurd at presidentskap twesken Inje an Paakistaan diald: at waastdial, huar dön miast lidj Hindus wiar, wurd en bundesstoot faan Inje an’t uastdial, huar dön miast lidj muslimer wiar, wurd en prowins faan Paakistaan. At prowins wurd 1971 suwereen efter en staheu an krich, huaruun Inje dialnaam.
Politiik
Bangladesch as sant 1972 lasmaat faan det Commonwealth of Nations.
Pythagoras
Sin mäfulgern wiar a Pythagoreern, an jo werket mä ham tuup uun Süüditaalien.
Üüb Pythagoras an sin skuul gung a iarst wedenskapen turag: at filosofii, at matematiik an a natuurwedenskapen.
Faan Pythagoras san nian skraften auerleewert, an auer sin werk an sin leewent woort föl spekeliaret. Daalang kään wi fööraal Pythagoras sin reegel, en auer a miaten wichtag grünjlaag uun a geometrii.
Los Llanos de Aridane
Los Llanos de Aridane as ian faan 14 gemeenen üüb det eilun La Palma (Spoonien). Hat leit uun't Aridanedääl uun't waasten faan't eilun. Det ferwaltang sat uun't stääd Los Llanos de Aridane, hat leit sowat 325 meetern huuch.
Los Llanos as efter't iinwenertaal det gratst gemeen üüb La Palma an woort uk üs 'hiamelk hoodstääd' betiakent.
Stääddialen an saarpen
Tu Los Llanos hiar en hialer rä stääddialen an saarpen, uk det faan a fräämenferkiar bekäänd saarep Puerto Naos.
Chipata (Steed)
Chipata as en steed uun de aafrikoons stoot Sambia. Det leit uun a süüduast faan’t lun. Det hee 116.627 lidj (2010). Det as at hoodsteed faan det Eastern Prowins.
Roque de los Muchachos
Di Roque de los Muchachos as mä en hööchde faan 2.426 meetern di huuchst berag üüb det kanaarisk eilun La Palma (Spoonien).
Dsjarschynsk (Steed)
Dsjarschynsk (üüb Witjrüs: Дзяржы́нск Dziaržýnsk, üüb Rüs: Дзержи́нск Dzeržínsk) as en steed un det Minsk Prowins faan Witjruslun. Det hee 25.164 lidj (2009). Det as at hoodsteed faan de Dsjarschynsk Distrikt.
Tijarafe
Tijarafe as ian faan 14 gemeenen üüb det kanaarisk eilun La Palma. Hat leit uun't nuurdwaasten. At ferwaltang sat uun't saarep El Pueblo.
El Paso (La Palma)
El Paso as ian faan 14 gemeenen üüb det kanaarisk eilun La Palma (Spoonien). Hat leit uun a berger üüb a waastelk ääg faan't Cumbre.
Uk di huuchst berag faan't eilun, di Roque de los Muchachos hiart mä tu det gemeen.
Ndola (Steed)
Ndola as en steed uun de aafrikoons stoot Sambia. Det leit uun a nuurd faan’t lun. Det hee 451.246 lidj (2010). Det as at hoodsteed faan det Copperbelt Prowins.
Chinsali (Steed)
Chinsali as en steed uun de aafrikoons stoot Sambia. Det leit uun a nuurduast faan’t lun. Det hee 15.198 lidj (2010). Det as at hoodsteed faan det Muchinga Prowins.
Mansa (Steed)
Mansa as en steed uun de aafrikoons stoot Sambia. Det leit uun a nuurd faan’t lun. Det hee 78.153 lidj (2010). Det as at hoodsteed faan det Luapula Prowins.
Huilliche
Huilliche (of Veliche) as en spriak faan a indioonern uun Chiile, a Mapuche. Huilliche hiart tuup mä Mapudungun tu a Araukaansk spriaken. Ferbinjangen tu ööder spriaken san ei bekäänd.
Kletsk (Steed)
Kletsk (üüb Witjrüs: Клецк Klieck, üüb Rüs: Клецк Kleck) as en steed un det Minsk Prowins faan Witjruslun. Det hee 10.761 lidj (2009). Det as at hoodsteed faan de Kletsk Distrikt.
Huilliche
Di nööm komt faan a Mapudungun-wurden willi „süüd“ + che „minsken“ („süüdminsken“) uf.
Enkelten beskriiw Huilliche üs en spriakwiis faan't Mapudungun, man jo kön arkööder ei ferstun. Snaaket woort det noch faan amanbi 2000, fööraal ääler minsken.
Fuencaliente de La Palma
Fuencaliente de La Palma as ian faan 14 gemeenen üüb det kanaarisk eilun La Palma (Spoonien). Hat leit üüb a süüdspas faan't eilun.
Kabwe (Steed)
Kabwe as en steed uun de aafrikoons stoot Sambia. Det leit uun a maden faan’t lun. Det hee 202.360 lidj (2010). Det as at hoodsteed faan det Central Prowins.
Araukaansk spriaken
Araukaansk spriaken san en spriakfamile faan a indioonern uun Chiile an Argentinien, a Mapuche. Diar hiar man tau spriaken tu.
Mongu (Steed)
Mongu as en steed uun de aafrikoons stoot Sambia. Det leit uun a süüdwaast faan’t lun. Det hee 49.818 lidj (2010). Det as at hoodsteed faan det Western Province.
Skuiliswirmer
Skuiliswirmer (Phoronida) san en böös letjen stam faan diarten, huar man 15 slacher tu hiar. Hör skak liket en skuilis. Jo lewe uun warem weeder.
Kapylj (Steed)
Kapylj (üüb Witjrüs: Капы́ль Kapýĺ, üüb Rüs: Копы́ль Kopýl’) as en steed un det Minsk Prowins faan Witjruslun. Det hee 9.938 lidj (2009). Det as at hoodsteed faan de Kapylj Distrikt.
Smarhonj (Distrikt)
De Smarhonj Distrikt (üüb Witjrüs: Смаргонскі раён Smarhonski rajon, üüb Rüs: Сморгонский район Smorgonskij rajon) as een faan a distrikten uun det Hrodna Prowins faan Witjruslun. Det hee 55.296 lidj (2009). At hoodsteed faan a distrikt as Smarhonj.
Histoore
Föör September 1939 wiar't gebiit faan a distrikt faan daaling dial faan Poolen. A distrikt wurd 15. Janewoore 1940 üüs dial faan det Wilejka Prowins grünjlaanjen. Det wurd faan det tjiisk armee 1941-1944 besaatet. Det wurd 1944 dial faan det Hrodna Prowins.
Vejen Komuun
Vejen Komuun as en däänsk komuun uun't ferwaltangsregiuun Syddanmark. Diar hiar 22 sarkspalen tu.
Kasama (Steed)
Kasama as en steed uun de aafrikoons stoot Sambia. Det leit uun a nuurduast faan’t lun. Det hee 101.845 lidj (2010). Det as at hoodsteed faan det Northern Prowins.
Mapudungun
A Mapuche san sowat 600.000 minsken, an 260.000 diarfaan snaake Mapudungun tumanst tidjwiis. Uun a famile woort det spriak faan amanbi 85.000 minsken snaaket.
Koord
Mapudungun woort fööraal uun Madel-Chiile snaaket.
Puntagorda
Puntagorda as ian faan 14 gemeenen üüb det kanaarisk eilun La Palma (Spoonien). Hat leit uun't nuurdwaasten faan't eilun.
Rostock
Wat menst dü?
Skiiwdiarten
Skiiwdiarten (Placozoa) san en stam faan diarten, huar't man ään slach faan jaft.
Manteldiarten
Manteldiarten (Tunicata of uk Urochordata) san en onerstam faan a ragstringdiarten (Chordata) an lewe uun't weeder.
Jeollanam-do
Indialing faan Ferwalting
Det Süüd Jeolla Prowins hee fiiw steeden an 17 lunkreiser.
Gyeongsangnam-do
Gyeongsangnam-do (of Süüd-Gyeongsang, üüb Koreaans: 경상남도) as en prowins uun a süüdwaast faan Süüdkorea. Det hee 3.334.524 lidj (2015). At hoodsteed faan't prowins as Changwon.
Indialing faan Ferwalting
Det Nuurd Gyeongsang Prowins hee aacht steeden (시 shi) an tjiin lunkreiser (군 gun).
Garafía
Garafía (eegentelk: Villa de Garafía) as ian faan 14 gemeenen üüb det kanaarisk eilun La Palma (Spoonien). Hat leit uun't nuurden faan't eilun. At ferwaltang sat uun Santo Domingo de Garafía.
Vejle Komuun
Vejle Komuun as en däänsk komuun uun't uasten faan Jütlun.
Lahojsk (Steed)
Lahojsk (üüb Witjrüs: Лаго́йск Lahójsk, üüb Rüs: Лого́йск Lahójsk) as en steed un det Minsk Prowins faan Witjruslun. Det hee 10.706 lidj (2009). Det as at hoodsteed faan de Lahojsk Distrikt.
Choma (Steed)
Choma as en steed uun de aafrikoons stoot Sambia. Det leit uun a süüd faan’t lun. Det hee 51.842 lidj (2010). Det as at hoodsteed faan det Southern Prowins.
Skrookluasen
A skrookluasen (Cephalochordata) san en onerstam faan a ragstringdiarten (Chordata). Diar jaft at daalang man muar trii sköölen fasker faan.
Gyeongsangbuk-do
Gyeongsangbuk-do (of Nuurd-Gyeongsang, üüb Koreaans: 경상북도) as en prowins uun a süüduast faan Süüdkorea. Det hee 2.680.294 lidj (2015). At hoodsteed faan't prowins sant 2016 as Andong.
Indialing faan Ferwalting
Det Nuurd Gyeongsang Prowins hee tjiin steeden an tretanj lunkreiser.
Barlovento (La Palma)
Barlovento (hinget tuup mä 'luv' = huar di winj faan komt) as ian faan 14 gemeenen üüb det kanaarisk eilun La Palma (Spoonien). Hat leit uun't nuurden faan't eilun an feit föl faan di Pasaatwinj uf. Hi komt faan nuurduast an suragt diar för föl muar rin üs üüb a waaster ääg.
Slutsk (Steed)
Slutsk (üüb Witjrüs an Rüs: Слуцк Sluck) as en steed un det Minsk Prowins faan Witjruslun. Det hee 61.444 lidj (2009). Det as at hoodsteed faan de Slutsk Distrikt.
Ljubanj (Steed)
Ljubanj (üüb Witjrüs: Лю́бань Liúbań, üüb Rüs: Лю́бань Ljúban’) as en steed un det Minsk Prowins faan Witjruslun. Det hee 11.256 lidj (2009). Det as at hoodsteed faan de Ljubanj Distrikt.
US-Presidentenwool 2016
Di 8. Nofember 2016 as auer di president faan a Ferianagt Stooten faan Ameerikoo (USA) ufstemet wurden. Uun Ameerikoo stun normoolerwiis tau kandidoooten faan a Demokraaten an a Republikaanern tu wool. A kandidooten faan ööder partein haa knaap en mögelkhaid, diar iinmad tu reeren.
Ufstemang
Arke stoot stemet enkelt uf, an di kandidoot, di a miast stemen füngen hää, want a woolmaaner faan didiar stoot. Uun letj stooten san det maner, an uun grat stooten san det muar woolmaaner. Jodiar woolmaaner kem do leederhen tuup an weele di president.
Uun a stääden want miast di demokraat (blä), an üüb't lun want miast di republikaaner (ruad). Üüb detdiar koord könst dü sä, hü a enkelt countys ufstemet haa:
Njaswisch (Steed)
Njaswisch (üüb Witjrüs: Нясві́ж Niasvíž, üüb Rüs: Не́свиж Nésviž) as en steed un det Minsk Prowins faan Witjruslun. Det hee 14.033 lidj (2009). Det as at hoodsteed faan de Njaswisch Distrikt.
At Belukin Wäärt
Det Njaswisch Sloot (16. juarhunert)
Salihorsk (Steed)
Salihorsk (üüb Witjrüs: Саліго́рск Salihórsk, üüb Rüs: Солиго́рск Solihórsk) as en steed un det Minsk Prowins faan Witjruslun. Det hee 102.297 lidj (2009). Det as at hoodsteed faan de Salihorsk Distrikt.
Kanaarisk Draagbuum
A Kanaarisk Draagbuum (Dracaena draco) as wel di bekäändst slach faan a Draagbuumer (Dracaena). Jo hiar tu a Spargeloortagen (Asparagales) uun det famile Asparagaceae.
Jo buumer kön böös ual wurd, an hör ruad harts as al faan a ual Guanchen üüb a Kanaarisk Eilunen brükt wurden. Diar woort daalang noch draagblud tu saad.
Kompost
Dit Uurt Kompost kumt fan dit latiinsk Uurt compositum, „wat töhopsmeten waar“,. Dit meent di Saamelstair (Kompost-Stak of -Kast) sa üs uk dit wat diarfan kumt, wan dit Tjüch diarbenen forröötet es (Di Kompost es da klaar).
Kompostiaring (dit Forrööten) meent en Diil fan di Niaringskrais, hur orgānisk Materiaal me di Süürstof üt di Lucht aeroob sa üs uk fan di Diirtern en Insekten, wat ön di Öört en iin ön di Kompost lewi, heterophoob ofbecht en omseet uur. Diarfan kum Kohlendioxid sa üs uk Minerālien, dānen iin ön Weeter āpgung, sa üs Nitrāti, Ammooniumsaalten, Phosphāti, Kālium- en Magneesium of stofi, dānen diarme forbünen sen, en des help dit Greentjüch bi't Wuksin (Dütsk: Dünger). Bi en gurt Diil fan di Omseeting kumt Humus üt.
Diirtern diarbenen
Fuar't Miist fernt em iin ön di Kompost Kompostworemern en Kelerswinj. Kompostworemern sen noch en Aart fan Riinworemern, man en bet litjer, en muar Ruar haa jaa uk. Des sen altert gur fuar di Öört, aurdat ja di aliweegen iit en achtern weđer üthaui. Diarfan uur di "omgreewen", en diar kum altert Lucht en Weeter iin. Kelerswinj sen aur di Maaten gur diarme, Holt önsteken tö maaki. Sa bal dit ön di Öört stuunt, slai ja āp en frit dit. Hat jeft diar jit masi Swaampen sa üs uk Hönert- en Düüsendbiinerken.
Ain Kompost
Fan skiaren Gērs en Bosken sa üs uk fan Greentjüch en Früchtskramel fan di Kökken uur en gur Kompost. Dit weet Mensken, dānen dit salev maaki sa üs uk di Skramelköörsters, dānen dit Materiaal diarfuar iin ön brün Skrameltenen saamli en da tö Kompost maaki, diar achterön forkoopet uur ken.
Kompost forbeetert di Öört fuar Plaantingen iin ön di hiili Guart. Fuar di Buererii es Kompost lik sa nöörig. Em ken diarfan uk en Aart fan Öörtsubstraat of Bloomenöört maaki, wat en iin ön di Grünj aarberi ken, wan di ek sa gur fuar Plaantingen es. Aurdat diar sa fuul Minerālien benen sen, tört em fuar't Miist niin Dünger ön Plastikpöösen koopi, wan em gur kompostiaret heer.
Wan em sin Kompost beeter maaki wel, da ken em Mjuks fan di Buer haali. Uk di ain Skit of Pes ken em saamli en diar iinsmit, man dit es fuar di miitst Liren ek sa makelk. Di Mjuks fan Hingstern jert tö dit Beest, wat dit fuar Kompostiaring en Fuaraarber ön en Iartaapelplaats jeft. Uk, wan em üp en omgreewen Stair 10 bit 15 cm hoog jüst haueti Gērs smit, halt dit Weeter, Diirtern en Minerālien iin ön di Öört of bringt dit diar iin, en dit es al en Forbeetering fuar di naist Plaanten.
Mulch
Mulch es uk en Aart fan Kompost. Di forskel es man, dat dit ek iin ön en Kast of Stak saamlet uur, dit uur jüst sa üs dit es diarhen smeten, hur wat wuksi skel. Boowen üp ken em da uk jit Mjuks hensmit, wan diar en gur Öört fuar Greentjüch fan uur skel. Bi Bosken ken dit Weeter beeter hölen uur, wan diar altert en bet Mulch fan Bosken of Gērs liit.
Smaljawitschy (Steed)
Smaljawitschy (üüb Witjrüs: Смаляві́чы Smaliavíčy, üüb Rüs: Смолеви́чи Smolevíči) as en steed un det Minsk Prowins faan Witjruslun. Det hee 15.092 lidj (2009). Det as at hoodsteed faan de Smaljawitschy Distrikt.
Aprikoos
At aprikoos (Prunus armeniaca) as en frücht an en buum uun det skööl Prunus an hiart tu a ruusenplaanten (Rosaceae).
Mapuche
A Mapuche (iar uk Araukaanern näämd) san en fulk faan indioonern uun Chiile an Argentinien. Jo snaake Araukaansk spriaken. A miasten lewe uun't IX. Regiuun Araukaanien.
Sköölen
Fööraal a Pewenche an a Huilliche küd jo loong jin a spoonsk iinwaanrern trochsaat, an jo haa uk hör spriaken bewaaret: Mapudungun an Huilliche. Faan ~1550 bit 1883 hed a Mapuche hör aanj stoot, di 1641 uk faan a Spoonsken gudkäänd wurden as. Man 1883 ging Chiile hard jin a indioonern föör, an naam jo hör lun wech. Uun det Mapuche-regiuun san föl minsken faan Sjiisklun iinwaanert, fööraal am det stääd Valdivia.
Flag
Wenufoye, det flag faan a Mapuche.
Rhombozoa
Rhombozoa (of uk Dicyemida) san en letjen stam faan diarten.
Choanoflagellata
Choanoflagellata (of uk Choanomonada) san en klas faan diarten mä man ian sel.
Sprütjwirmer
Sprütjwirmer (Sipuncula) san en stam faan diarten mä 320 slacher. Jo san tesken ään an föftag sentimeeter lung.
Priapswirmer
Priapswirmer (Priapulida) san en stam faan diarten, huar't man 19 slacher faan jaft.
Weldiarten
Weldiarten (Rotifera of iar uk: Rotatoria) san en stam faan diarten mä amanbi 2000 slacher.
Käärsbuum
A Käärsbuum (Prunus cerasus) as en buum uun det skööl Prunus an hiart tu a Ruusenplaanten (Rosaceae).
Suurten
Diar san flook suurten uun trii sköölen uun Sjiisklun an ambi:
MaK DE 1024
Fan di Diesellokomotiiwi MaK DE 1024 of DB-BR 240 waar ön't Jaar 1989 ön Töhopaarber fan MaK, Krupp en ABB trii Stek becht. 2018 wiar diarfan bluat jit Numer trii aur, wat üs "DE 13" bi di Rheincargo löp. Uk des es mermung wechkemen.
Wat diarfuar wiar
Di DB her ön di 1980er Jaaren dit Program, hureeđer 400 Stek fan di BR 218 koopet waar, ofslööten. Em wil nü fuaral Lokomotiiwen me jen Maskiin (Di V 200 her tau Maskiinen her) sa üs fjuur Aksen koopi. Di Öndreft skul dieselhydraulisk laap. Krauss Maffei her en Prototyp, di V 300 me soks Aksen fan di V 200 becht, en fan di DB kām di V 320 diartö. Biiring her Kraft inoch, man ja waar ek üs Seerie becht en koopet. Di V 300 ging man al 1980 üp Skramel en wiar 1975 ütmustert uuren. Di DB her da fuar, me tau swak Loks tö köör (Debeltraktsjoon), wan muar Kraft nöörig wiar.
Henschel-BBC DE 2500
Di Industrii her üt höör ain Kas trii moderni Prototypen becht, sa waar al 1973 di Henschel-BBC DE 2500 fuarstelt. Di DE 2500 kür me fjuur of soks Aksen becht uur, her en aur di Maaten moderni Hüüsing en - dit wiar dit sentraali Niis, em kür dieselelektrisk me Draistroommotooren köör. Des maaki ek fuul Aarber wan ja iinbecht sen, haa fuul Kraft, man ja sen uk swaar öntöstjüüri.
Diar es di Baan uk aartig me köört, man koopi wil jü di DE 2500 dach ek. Sa waar di Loks tö en Diil tö Privaatbaanen ön Euroopa forhüürt; jen waar üs Elektrolok ombecht en ging naa di Neđerlönen. Ön jen Lok (Di blö Numer trii) waar fiiđer forsket, en dit raaket di Draistroom-Öndreft sa üs uk di Draistaalen. Hat ging fuaral diarom, hur'ling em Ruu iin ön di Maskiin fair, wan em diar 250 km/h me köört. Wat diarbi ütkām, dit kür da fuar di Elektrolok BR 120 en uk fuar di Intercity-Express (Fuarof Intercity Experimental) gur nütet uur. Des Lok stuunt deling iin ön dit Dütsk Technikmuseeum ön Berliin.
Bechning fan di DE 1024
Di Taacht me dieselelektrisk Öndreft wiar man ek hiilendal stürewen, en sa forsaacht MaK dit ön di 1980er Jaaren jit jens. Di Mootorstjüüring wil ABB hol forkoopi, en sa waar uk jir töhopaarbert. Trii Lokomotiiwen waar becht, en tö des Tir jert di "Litj Skepsdiesel" 12M282 fan MaK tö dit Efitsientest wat em fo kür. Aurdat di man bal 150 Liitern Brenrüm her, maast di me Preslucht önleten uur.
Di DB hüürt di trii Loks da fuaral fuar gaui Tochen twesken Kiil en Hamborig sa üs fuar di ICs ön di Mērskbaan. Di Loks fing uk Noomen: Numer jen waar di Kiel, Numer tau waar di Westerland en Numer trii waar di Lübeck. Eeđer en Tir me "Ungstlok" (Diar wiar en BR 218 me ön di Toch) löp dit bit 1996 gur, man di Baan kür höör ek öntskiar en koopi di Maskiinen. Eeđer dit Töhopföörin fan Uast- en Weestdütsklön her em me di BR 232 ("Ludmilla") en dieselelektrisk Lok, en em meenti, dat des dit efen sa gur kür. Di Konstruktsjoon waar tö en gurt Diil fuar di NSB Di 6 of Mak DE 2700 iinseet. Öntwesken her Lok Numer trii uk ön Nuurweegen tö Proof wesen, en di Nuurweegern wil di Maskiin noch haa.
Di trii DE 1024 waar naa Köln forkoopet en üs DE 11, 12 en 13 fuar Frachtentochen bi di Haawenbaan iinseet.
Plumbuum
A Plumbuum (Prunus domestica) as en buum un det skööl Prunus an hiart tu a Ruusenplaanten (Rosaceae).
MaK DE 1024
Hur di Loks blewen sen
1996/97 kām jest Numer tau en trii, leeterhen uk Numer jen naa Köln tö di Haawen- en Frachtenbaan (HGK), Diar löp ja aur 10 Jaaren rocht gur, man da bruan jest DE 12 en leeter uk DE 11 üp jen Jen üt. DE 11 waar ön di 13.4.2008 üt Tiinst nomen, DE 12 (Üt Tiinst sent 2005) waar 2009 naa Kiil forkoopet, aurdat Voith en EU-Projekt her. Des jeet CREAM (Customer-driven Rail-freight), en diarfuar skul DE 12 üs Hybrid- of Taukraft-Lok ombecht uur, wat me 1.250 kW Dieselelektrisk of me 4.400 kW ön Köörwiir laap ken. Des heer ek slaaget, aurdat em niin rocht Trafo diarfuar fo kür. Di Lok waar da likert üs "Voith Futura" fuarstelt. "Cream" skul di Frachtenforkiir twesken Nuurđsee en Bosporus weđer ön Gang help. Öntwesken stuunt di Maskiin al soks Jaaren bi di Nuurđerhaawen ön Kiil-Wik ombi en forröötet lungsem man seeker. DE 13 es 2016 ütmustert uuren, man bi Loks ken dit altert wiis, dat di weđer ön Gang braacht uur. DE 13 wiar man ek önsteken, bluat di Tir fuar di Proof oflöpen.
Plumbuum
Onerslacher
Efter Carl von Linné san diar sööwen onerslacher:
MaK DE 1024
Hur di Loks blewen sen
Trinjom 2020 sen biiring Maskiinen önsteken slain uuren.
Plumbuum
Onerslacher
Daalang käänt am muar onerslacher :
MaK DE 1024
Diareeđer kām da...
Fan di MaK DE 1024 kām di NSB Di 6. Des heer man ek sa rocht slaaget, aurdat dit Adaptiarin fan di Siemens-Stjüüring aur di Maaten fuul Swaarhairen maaket her. Des Loks sen man nü al leenger ön Gang en üp Streek üs tau fan trii DE 1024 jens wesen sen. Muar skul fan dit Konsept uk ek kum aurdat Vossloh öntwesken di Euro 4000 önbēr, wat ön Spānien becht uur.
ISO 3166-2:CI
Der aktuelle Landescode wurde im November 2015 zuletzt aktualisiert.
Chungcheongbuk-do
Chungcheongbuk-do (of Nuurd-Chungcheong Prowins, üüb Koreaans: 충청북도) as en prowins uun a maden faan Süüdkorea. Det hee 1.589.347 lidj (2015). At hoodsteed faan't prowins as Cheongju.
ISO 3166-2:CI
Codes bis November 2015
2011 wurde die administrative Gliederung der Elfenbeinküste geändert, die alten Codes wurden mit November 2015 ungültig.
Chungcheongbuk-do
Indialing faan Ferwalting
Chungcheongbuk-do hee trii steeden (üüb Koreaans: 시 shi) an njüügen lunkreiser (üüb Koreaans: 군 gun).
NSB Di 6
Di Di 6 wiar en Diesel-Lokomotiiwen-Reeg fuar di Norges Statsbaner (1883–1996). Di twelev Maskiinen kür ön Nuurweegen ek bistuun, ja waar töbeekdönen. Leeterhen fing di Reeg nii Noomen en waar ön forskelig Stairen iinseet.
Atmosfeere
At atmosfeer(e) as at loftskel trinjam a eerd.
Xenacoelomorpha
Xenacoelomorpha san en stam faan diarten, di iarst 2009 beskrewen wurden as. Di stam faadet tau onerstamer tuup, diar tuföören aanj stamer wiar: Acoelomorpha mä amanbi 370 slacher an Xenoturbellida mä sääks slacher.
NSB Di 6
12 Kraftmaskiinen fuar Nuurweegen
Bi MaK fing di NSB om Juuni fan 1990 en MaK DE 1024 tö Proof naa Nuurweegen. Diarfan wiar 1989 trii Stek becht uuren, wat jam fuar gaui Tochen sa üs di Intercity al gur slain her. Des Loks her di salev Maskiinen üs fuar di nii Lok taacht wiar. Uk ön Nuurweegen löp des Maskiin söner Swaarhairen. Di Elektro-Stjüüring wiar fan ABB Brown Boveri. 1992 waar di twelev nii Loks bistelt.
Siemens skul 485 Mio Nuurweegenkroonen bitaali, aurdat di NSB twüngen wiar, di ual Di3-Loks fiiđer tö köör, en dit wiar noch aartig wat jüürer üs wan dit me di nii Loks slaaget her. Bi Siemens waar dit da önersaacht. Di Liren, dānen bi MaK di Kai-Kompetensen fuar Dieselloks en DE-Loks her, wiar jerer pensioniaret uuren, üs Siemens MaK ön't Jaar 1992 koopet heer en kür ek muar help. MaK waar 1998 tö Vossloh forkoopet.
Siemens ME 26
Di Leechtern en hok muar maast en bet ombecht uur, en di Loks skul nii Fārev fo. Siemens her tö des Tir en Pool fan Loks tö forhüüri, Siemens Dispolok. Des her en ain Aart, hur'ling di Loks lakiaret war, en diartö skul dit hol pasi.
Me jaar nii Dracht ging di Loks da tö CFL naa Luxemborig, aurdat diar nöörig en Lok waanti.
MaK DE 2700
2004 kām di Loks fan Luksemborig töbeek en waar tö Vossloh forkoopet. Des Firma her uk MaK aurnomen, en di Loks kür fan Kiil üt fuar di Mērskbaan ön Sleeswig-Holstiin forhüürt uur. Diarfuar maast ja man auraarbert en foranert uur. Di nii Plaan fan di NOB, wat di Loks hüüri skul, wiar me Tochen, dānen Omdrai kür, en diarom maast en Omdraistjüüring iinbecht uur.
Fan di Detsembermuun 2005 ön wiar di Loks weđer önerwai. Dit jest Jaar wiar masi Spitaakel om di Loks: Ja bleev stuun, jen bigenti tö bren, en jit muar. Fan 2007 ön kām dit man sa lungsem törocht. Di NOB wil man lefer me di ER 20 köör, aurdat des fuul mener Diesel noom, di gurt Lok wiar man likert gur fuar Tochen me 10 Wainern fuar 800 Mensken. Sa waar en Diil fan di Loks sent 2008 üđershur hen forhüürt, tauen uk naa Nuurweegen tö Cargo Link, en Eeđerföliger fan di NSB.
Vossloh forkoopet di "DE 2700"-Loks
8 Loks löp man bit 2016 fiiđer fuar di NOB, da waar di Mērskbaan nii ütskrewen. Öntwesken her dit Lön nii Loks koopet, di BR 245, en des maaketi jüst sa fuul Theaater üs di DE 2700 tö höör ringst Tiren. Sa maast jen bit trii Loks fan des Aart jit en bet bi DB Regio help.
Öntwesken her uk en nii Önernemen fuar di Autotoch bigent, en dit wiar RDC. Des her bit tö fjuur DE 2700 hüürt. 2016 waar bikeent, dat Vossloh di Loks ek muar forhüüri wil, ja skul forkoopet uur.
Füf diarfan ging tö Hectorrail, en Firma fan Sweeden, diar ön Dütsklön sent 2015 aktiif es, tauen tö RDC üs en Reservi fuar di Autotoch of jaar Frachtentochprojekti. Des waar man ön di Septembermuun fan 2018 naa Moers stjüürt, hur ja mesken swaareri Tochen tii skel. Di blö Autotoch es nü me tau Vectron DE önerwai. Hok Loks ging tö Frachtentochfirmen, dānen di Kraft gur haa ken. Fuar Persoonentochen wiar di Lok altert tö gurt en töstig (Bit tö 5,5 Liitern/km), dit sen fuar en Tour Weesterlön - Hamborig ombi 250 Liitern of 33 % muar Diesel. Numer 12 en 5 köör al leenger ek muar. Des Loks sen üs Diilimaskiinen slachtet uuren.
Wat diarfan uuren es
Hur di Maskiinen blewen sen en weđer di jit laap Bechningsreeg 251/DE 2700 (Stand: Januar 2022):
Luki uk jir
<!--
SFT/Siemens ME 26
Nach einer Überarbeitung bei der DSB in Kopenhagen wurden die Lokomotiven im damals Siemens-eigenen Mietpool Dispolok eingestellt. Die Loks liefen hier als ME 26. Die luxemburgische Staatsbahn CFL mietete sechs der Loks an, die sie als Ersatz für die Elektrolokomotiven der Baureihe 3600 dringend benötigten.
Vossloh DE 2700
Mitte 2004 liefen die Mietverträge aus, und die Fahrzeuge wurden an Vossloh verkauft und in DE 2700 umbenannt. Vor der Ablieferung an den neuen Einsatzort bei der Nord-Ostsee-Bahn (NOB) wurden die Loks gründlich aufgearbeitet und modernisiert. Es wurde eine Wendezugsteuerung eingebaut.
Die Loks wurden zunächst alle bei der NOB für Reisezüge von Hamburg nach Westerland auf Sylt eingesetzt. Hier machten sie in den ersten Monaten durch zahlreiche Ausfälle sowie einen Generatorbrand im Bahnhof Klanxbüll (2006) von sich reden. Diese Probleme ließen sich jedoch beheben. Im Laufe des Jahres 2007 wurden verbesserte Schalldämpfer eingebaut, da das "Wummern" des knapp 150 Liter großen V 12-Motors zu Beschwerden von Anwohnern der Strecke geführt hatte.
Die DE 2700-04 lief zwischen 2012 und 2018 für die NIAG und die DE 2700-06 ist seit Mitte Mai 2015 für die Holzlogistik und Güterbahn GmbH, Bebra (HLG) im Einsatz.
Nach Einführung des neuen UIC-Nummernschemas Anfang 2007 wurde die DE 2700 in das Deutsche Fahrzeugeinstellungsregister als Baureihe 92 80 1251 eingeordnet, zum Beispiel hat die DE 2700-2 die NVR-Nummer 92 80 1251 002-2-D VL erhalten.
Die RDC Deutschland hatte für den Autozug Sylt mehrere Fahrzeuge des Typs ME 26 für die Bedienung der Strecke Niebüll–Westerland angemietet. Es handelte sich zuletzt um die Loks mit den Nummern 02 und 03, die das Unternehmen im März 2018 kaufte.
2018 wurden fünf Lokomotiven (DE 2700-04, -07, -08, -09 und -11) an Hector Rail verkauft. Dort haben sie die Baureihenbezeichnung 861 erhalten und sollen in Deutschland auf der Strecke Rhäsa–Coswig eingesetzt werden.
DE 2700-05 ist 2018 mit der Eigentümerbeschriftung Nord-Ostsee-Bahn (NOB) seit Monaten im ehemaligen BW Neumünster abgestellt (Stand August 2018).
Einzelnachweise
-->
Noya (Department)
Det Noya Department as en department uun det Estuaire Prowins faan Gabuun. At department leit uun a nuurd faan't prowins. Det hee 4225 lidj (2013). At hoodsteed as Cocobeach.
Gyeonggi-do
Gyeongi-do (üüb Koreaans: 경기도) as en prowins uun a nuurdwaast faan Süüdkorea. Det hee 12.479.061 (2015). At hoodsteed faan't prowins as Suwon.
Indialing faan Ferwalting
Det Gyeonggi Prowins hee 28 steeden (üüb Koreaans: 시 shi) an trii lunkreiser (üüb Koreaans: 군 gun).
Histoore
At prowins wurd 1018 grünjlaanjen.
Indus
Di Indus (SAS सिन्धु (Sindhu), ) as mä 3180 km di lingst struum uun't indisk regiuun an di wichtagst struum uun Pakistaan.
Draagbuumer
A Draagbuumer (Dracaena, faan, at draagwiifke) san en plaantenskööl uun det famile faan a Spargelplaanten (Asparagaceae). Diar hiar wel son 50 bit 150 slacher tu. Enkelt wedenskapslidj tääl uk a plaanten faan det skööl Sensevieria diar mä tu. Draagbummer waaks miast uun a troopen.
Nuurdwaast Prowins (Sri Lanka)
Det Nuurdwaast Prowins (üüb Singhaleesk: වයඹ පළාත Vayamba Paḷāta, üüb Taamil: வட மேல் மாகாணம் Vaṭamēl Mākāṇam) as ian faan dön njüügen prowinsen faan Sri Lanka. Det hee 2.380.861 (2012). At hoodsteed faan’t prowins as Kurunegala.
Draagbuumer
Slacher
D. acaulis – D. acutissima – D. adamii – D. afromontana – D. aletriformis – D. americana – D. angustifolia – D. arborea – D. aubryana – D. aurea – D. bicolor – D. borneensis – D. brachyphylla – D. braunii – D. breviflora – D. bueana – D. bushii – D. calocephala – D. cambodiana – D. camerooniana – D. cantleyi – D. cerasifera – D. chiniana – D. cincta – D. cinnabari – D. cochinchinensis – D. concinna – D. conferta – D. congoensis – D. cristula – D. cubensis – D. curtisii – D. cuspidata – D. draco – D. ellenbeckiana – D. elliptica – D. fernaldii – D. finlaysonii – D. floribunda – D. fontanesiana – D. forbesii – D. fragrans – D. glomerata – D. goldieana – D. granulata – D. griffithii – D. haemanthoides – D. halapepe – D. halemanuensis – D. hewittii – D. hokouensis – D. hosei – D. impressivenia – D. jayniana – D. kaweesakii – D. kirkii – D. konaensis – D. kupensis – D. lancea – D. lancifolia – D. laxissima – D. longifolia – D. maingayi – D. mannii – D. marina – D. mokoko – D. multiflora – D. nitens – D. novoguineensis – D. nyangensis – D. ombet – D. ovata – D. pachyphylla – D. parviflora – D. penangensis – D. pendula – D. perrottetii – D. petiolata – D. phanerophlebia – D. phrynioides – D. porteri – D. praetermissa – D. purpurea – D. reflexa – D. rockii – D. rosulata – D. sanderiana – D. sarawakensis – D. scabra – D. serrulata – D. siamica – D. singapurensis – D. spicata – D. steudneri – D. surculosa – D. tamaranae – D. terniflora – D. tholloniana – D. thwaitesii – D. timorensis – D. trachystachys – D. transvaalensis – D. umbraculifera – D. umbratica – D. usambarensis – D. viridiflora – D. wakaensis – D. waltersiae – D. xiphophylla – D. yuccifolia
Komo-Océan (Department)
Det Komo-Océan Department as en department uun det Estuaire Prowins faan Gabuun. At department leit uun a süüdwaast faan't prowins. Det hee 553 lidj (2013). At hoodsteed as Ndzomoe.
Indialing faan Ferwalting
At department hee tau kantoonen:
Chungcheongnam-do
Chungcheongnam-do (of Süüd-Chungcheong Prowins, üüb Koreaans: 충청남도) as en prowins uun a süüdwaast faan Süüdkorea. Det hee 2.107.802 lidj (2015). At hoodsteed faan't prowins as sant 2012 Hongseong.
Indialing faan Ferwalting
Chungcheongnam-do hee aacht steeden (üüb Koreaans: 시 shi) an njüügen lunkreiser (üüb Koreaans: 군 gun).
Papua Selatan
Papua Selatan (Süüd Papua) as sant 2022 en prowins faan Indoneesien. Hat leit uun Waast-Nei-Guinea an as faan det ual Prowins Papua ufspleden wurden, diar nü bluas noch di nuurdelk dial amfaadet.
Det nei prowins as 127.280 km² grat an diar wene 506.661 minsken (Stant: 2022).
Gangwon-do
Gangwon-do (üüb Koreaans: 강원도) as en prowins uun a nuurduast faan Süüdkorea. Det hee 1.518.040 lidj (2015). At hoodsteed faan't prowins as Chuncheon.
Geografii
Uun a uast faan't prowins lei dön Taebaek Berger (üüb Koreaans: 태백산맥 / 太白山脈 Taebaek Sanmaek). At regiuun uun a uast faan a berger as Yeongdong (영동 / 嶺東) an a regiuun uun a waast as Yeongseo (영서 / 嶺西).
Indialing faan Ferwalting
Det Gangwon Prowins hee sööwen steeden (üüb Koreaans: 시 shi) an elwen lunkreiser (üüb Koreaans: 군 gun).
Histoore
Det Gangwon Prowins wurd 1395 grünjlaanjen. Efter de Naist Wäältkrich wurd at prowins diald: at nuurddial, wat uun Nuurdkorea leit, as Kangwŏn Prowins.
Süüd Prowins (Sri Lanka)
Det Süüd Prowins (üüb Singhaleesk: දකුණු පළාත Dakuṇu Paḷāta, üüb Taamil: தென் மாகாணம் Teṉ Mākāṇam) as ian faan dön njüügen prowinsen faan Sri Lanka. Det hee 2.477.285 (2012). At hoodsteed faan’t prowins as Galle.
Paleozoikum
Iindialang
1. Det Paleozoikum uun't Phanerozoikum:
2. Onerdialang faan't Paleozoikum (boowen jongst, oner äälst):
Napoleon Bonaparte
Napoleon Bonaparte, üüs Keiser Napoleon I., (üüb Fraansöösk: Napoléon Bonaparte of Napoléon Ier; * 15. August 1769 uun Ajaccio üüb Korsika üüs Napoleone Buonaparte; † 5. Mei 1821 uun Longwood House üüb St. Helena uun Süüdatlantik) wiar en fraansöösken generaal, rewolutschoneer, diktaatoor an keiser.
Sentraal Prowins (Sri Lanka)
Det Sentraal Prowins (üüb Singhaleesk: මධ්‍යම පළාත Madhyama Paḷāta, üüb Taamil: மத்திய மாகாணம் Mattiya Mākāṇam) as ian faan dön njüügen prowinsen faan Sri Lanka. Det hee 2.571.557 (2012). At hoodsteed faan’t prowins as Kandy.
Uast Prowins (Sri Lanka)
Det Uast Prowins (üüb Singhaleesk: නැගෙනහිර පළාත  Nægenahira Paḷāta, üüb Taamil: கிழக்கு மாகாணம் Kiḻakku Mākāṇam) as ian faan dön njüügen prowinsen faan Sri Lanka. Det hee 1.555.510 (2012). At hoodsteed faan’t prowins as Trincomalee.
Phanerozoikum
At Phanerozoikum (faan ualgreks φανερός phanerós „tu sen“, ζῷον zôon „labenen“ ~ det tidjääler, huar labenen tu sen as) as det jongst äon faan a eerdtidjäälern. Hat begand föör miljuun juaren an lingt bit daalang.
Det äälst süsteem uun't Phanerozoikum as det Kambrium, an uun't Kambrium begand det eegentelk leewent üüb a eerd (kambrisk eksplosioon). Sodenang woort det ääler histoore faan a eerd mä a äoonen diarföör (Proterozoikum, Archaikum an Hadaikum) uk üs Präkambrium betiakent. Uk uun't leed Präkambrium (Ediacarium, ~ 600 mya) jääw't al leewent, man det wiar mikroorganismen an ianfach onerweederplaanten.
Deljun-Uran Berger
A Deljun-Uran Berger (rüsk Делюн-Уранский хребет, amskrewen Delyun-Uranskiy khrebet) san en beragkeed uun Sibiirien (Ruslun). Faan diar boowen komt a Boower Angara deel an lääpt iin uun a Baikalsia.
Choiseul (Prowins)
Det Choiseul Prowins (üüb Ingels: Choiseul Province) as ian faan dön prowinsen faan dön Salomoon-Eilunen. Det hee 26.379 lidj (2009). At hoodsteed faan't prowins as Taro.
Lobopodia
Lobopodia san en stam faan ütjstürwen diarten, diar uun't weeder lewet haa. Jo kaam föör uun a eerdtidjäälern Kambrium bit Onerperm (= eerdualtidj Paläozoikum). Jo like a Sametwirmer (Onychophora).
Wjetnam
Wjetnam, amtelk det Sosialistisk Republiik Wjetnam (üüb Wjetnameesk: Việt Nam of Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ) as en lun uun a süüduast faan Aasien. Uun a nuurd leit Schiina, uun a uast det Süüdschineesk Sia, uun a süüdwaast lei a Golf faan Thailun an Kambodscha an uun a nuurdwaast leit Laos. At lun hee 96.208.984 lidj (2019). At hoodsteed faan't lun as Hanoi.
Osurgeti (Steed)
Osurgeti (üüb Georgisk: ოზურგეთი [ɔzurgɛtʰi]; iar Macharadse) as at hoodsteed faan det Guurien Regiuun uun Georgien. At steed leit uun a waast faan’t regiuun. Det hee 14.785 lidj (2014). Det as uk at hoodsteed faan det Osurgeti Lunkreis.
Wjetnam
Geograafisk Laag
Wjetnam leit twesken 23° 22' an 08° 25' (faan nuurd tu süüd) 102° 08' an 109° 30' (faan waast tu uast). At lun dialt grensen mä trii lunen: det lingst grens wurt mä Laos (2130 km) an det kurtst mä Kambodscha (1228 km) diald. Det dialt uk en 1281 km lung grens mä Schiina. A eeg faan't lun as (saner eilunen) 3444 km lung. At lun hee uk föl eilunen; det gratst diarfaan as Phú Quốc (589,27 km²), wat föör a süüdeeg faan Kambodscha leit.
Henschel-BBC DE 2500
Di DE 2500 wiar en litj Seerie fan di Lokomotiiv-Industrii, wat di Firma Henschel en BBC üp jaar ain Kas becht en weeget haa. Di Jest kām 1971 üt, 1973 waar jit tauen fuarstelt. Di Baan her jen fan di trii dieselelektrisk Lokomotiiwen (BR 202) bit ön di tachentiger Jaaren ön Gang. Senerlig wiar aur des Maskiinen, dat ja me Draistroom-Asynchron-Motooren laap kür. Des maaki ek fuul Aarber, wan ja iinbecht sen, man ja sen swaar öntöstjüüri. Nii wiar uk, dat em modulār twesken forskeligi Konfiguratsjoonen ütsjuk kür. Sa kür em di Lok me 4 of 6 Aksen fo, wan di Akslast ek sa hoog wiis maast, waar di üp soks Aksen fordiilet.
Wjetnam
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't lun san:
Henschel-BBC DE 2500
Di Noom kām "DE" üs dieselelektrisk en di Maskiinenkraft üs PS. Ali trii Loks sen bihölen blefen.
Wjetnam
Indialing faan Ferwalting
At lun hee fiiw munisipaliteeten (Hanoi, Ho Chi Minh Steed, Cần Thơ, Đà Nẵng an Hải Phòng) an aacht-en-föftig prowinsen.
Henschel-BBC DE 2500
DE 2500 ön Gang
Di trii Maskiinen waar ön di 1970er Jaaren fuul fan di Dütsk Bundsbaan köört en proofet. Ja wiar fan dit Bidreftswerk ön Mannheim uk üs Plaanloks iinseet. Di Biteekning wiar Bechningsreeg 202, en di Bidreftsnumern wiar:
Wjetnam
Histoore
Faan 1802 wurd at lun faan a keiser faan det Nguyễn-Dünastii regiaret. Frankrik besaat dön trii lunsdialen faan Wjetnam, Cochinschiina, Annam an Tongking, uun det 19. juarhunert. Dön trii lunsdialen wurd 1884 ferianigt, am dial faan det fraansöösk kolonii Fraansöösk Indoschiina tu wurden. At lun wurd faan 1940 tu 1945 faan Jaapaan besaat. Efter en krich twesken Frankrik an det Việt Minh wurd at lun 1954 suwereen an iin uun tau lunen, Nuurd-Wjetnam an Süüd-Wjetnam, diald. Kurt diarefter begand uun Süüdwjetnam en öler krich twesken det komunistisk Việt cộng an't regiaring faan Süüdwjetnam, wat faan dön Ferianigt Stooten an öler lunen holpen wurd. 1975 wurd dön tau lunen welerferianigt, üüs Nuurdwjetnam Saigon (Ho Chi Minh Steed faan nü) naam.
Henschel-BBC DE 2500
DE 2500 ön Gang
Aurdat di Loks üđer Klöören her üs di Baan tö des Tir her, fing ja Ükernoomen. Sa jeet Numer 202-2 uk "Weißer Riese" (sa jeet tö des Tir uk en Tauipolver), leeter bi di Neđerlöns Baan "Kanar" ("Kanārienfügell"). Numer 203-0 waar di "Ruar Aus" (Dütsk: "Roter Ochse") en Numer 204-8 waar "Blauer Bock" sa jeet en TV-Skau fan Heinz Schenck, ek sa aaft uk "Blö Engel".
Tö Proof ön di Neđerlönen
Lokomotiiwi 202 002-2 waar ön di Meren fan di 1970er Jaaren tö en E-Lok ombecht. Achtern kām en Stjüüriwain önhinget, diar en me Stroomofnemer (15 kV Likstroom, DC) üp Taak her. Di Lok waar lerig maaket, en fuar Dieselmaskiin en Generātor kām diar Ballastwechten iin. Di Elektrotechnik kām jest iin ön en Waggon, wat achterön löp. Leeter waar di Lok güül lakiaret, di Technik waar iin ön di Lok becht en üs "1600P" fan di Nederlandse Spoorwegen (NS) tö Proof köört. Diarfuar her jü bluat ön jen Draistaal en Köörmootor (Aksformel (1A1) 3’). Wan em des Lok koopet her, da her em diar leenger eeđer teef maast, en diarom waar fan Frankrik en Lok eeđer di Reihe BB 7200 üs Spoorwegen-Serie 1600/1800 koopet.
Tö Proof ön Deenemark
Di Deensk Staatenbaan (DSB), naam Lok Numer 202 004 tö Proof en wiar sa fiir uk bliir. Leeterhen waar di DSB ME bistelt, diar swaarer en starker wiar (115 Tenen, 2.427 kW), man di Konstruktsjoon kām likert fan di DE 2500-Proototypen. Fan di ME heer Henschel-BBC 37 Maskiinen becht. Uk naa Nuurweegen ging Loks. Di NSB Di4 wiar fan benen binai lik me di DSB ME. Fan di Di4 heer Henschel-BBC 5 Stek becht.
Wan di DB di BR 202 töbeekdönen her, waar tömendst jen diarfan tö en Privaatbaan forhüürt.
Um-An-Draistaalern
Di ruar Lok (202 003) fing tö Bigening fan di 1980er Jaaaren Draistaalen fuar muar Gauhair önbecht. Senerlig wiar diarön, dat em dit Wecht fan di Öndreft (Antriebsmasse > "An"), dit meent di Köörmotooren, jens ön di Raamen fan di Lok fastmaaki kür en da uk ön di Raamen fan di Draistaal (Umkoppeln > "Um"). Um-An jit da umkoppelbare Antriebsmasse. Hat es jaa en Forskel, weđer dit fiiđer boowen of önern fastmaaket es en weđer dit feđert of dempet es of ek. Sa kür em ütfinj, hur'ling des Forskel tö morkin es, wan em me 250 km/h önerwai es. Des Gauhair kür 202 003 söner Swaarhairen laap. Em her di Aurseeting fan't Gitriibi foranert. Fuar en Tir waar uk en Stroomliinien-Nöös üp jen Sir önbecht, hur Winingern fan di BR 103 iinbecht wiar. Ön en Rulen-Proofstant, wat BBC fuar't Ütbeeteringswerk München-Freimann becht her, kām di Lok uk üp 310 km/h. Des Maskiin stuunt deling iin ön dit Dütsk Technikmuseeum ön Berliin.
Wert fan di Prototypen
Di Wert fan di Technik es rocht hoog tö werti. Bit deling sen DE-Loks sa üs di BR 246 fan Bombardier of di Vectron fan Siemens me Draistroom önerwai. Diarfuar waar me di DE 2500 di Grünj lair. Dat dit ek sa iinfach omtöseet es, wiar bi di NSB Di 6 tö keen. . Fuar di Draistroom-E-Lok BR 120, diar üs Miilenstiin reeknet uur, kür dit Weeten fan di DE 2500 masi help. Masi Niis, wat em fan di DE 2500 fingen her, sa üs di Toch- en Sküüvstangen fuar di Draistaalern, kür em fuar di jest ICE nüti, di wakerer köör skul üs em dit bit diarhen keent her.
Komo-Mondah (Department)
Det Komo-Mondah Department as en department uun det Estuaire Prowins faan Gabuun. A department leit uun a waast faan't prowins. Det hee 90.096 lidj (2013). At hoodsteed as Kango.
Indialing faan Ferwalting
At department hee tau komuunen, ian distrikt an ian kantoon. A komuunen san:
A distrikt as Bikele an a kantoon as Komo Mbé (Hoodsteed: Akok).
Boower Angara
At Boower Angara (🇷🇺/Werchnjaja Angara; ) as en 438 km lungen struum uun Sibiirien (Ruslun). Hi lääpt faan nuurduast efter süüdwaast uf uun a Baikalsia. Sin weeder lääpt do widjer auer a Angara an Jenisej iin uun't Arktisk Sia.
Borger-Odoorn
Borger-Odoorn as ian faan dön twaalew gemeenden faan't prowins Drenthe uun a Neederlunen. At gemeend leit uun a uast faan’t prowins. Det hee 25.598 lidj (2021). At hoodsteed faan't gemeend as Exloo.
Sulawesi Barat
Sulawesi Barat, det ment: Waast-Sulawesi as en prowins üüb Sulawesi uun Indoneesien. Diar wene gud 1,5 miljuun minsken.
Euroopium
Euroopium as en cheemisk element mä det ufkörtang Eu an det atoomnumer 63. Hat hiart tu a lantanoiden.
Sulawesi Tengah
Sulawesi Tengah, det ment: Madel-Sulawesi as en prowins üüb Sulawesi uun Indoneesien. Diar wene gud 2,6 miljuun minsken.
Tanganjikasia
Di Tanganjikasia as di öödergratst sia uun Afrikoo an di sääkstgratst üüb a eerd. Trinjam lei a lunen Demokraatisk Republiik Kongo, Tansania, Sambia an Burundi. Di sia leit uun a Grat Afrikoonsk Gruug (Rift).
Victoriasia
Di Victoriasia (Victoria Nyanza) leit uun Uastafrikoo an hiart dialwiis tu a lunen Tansania, Uganda an Keenia. Hi as di traadgratst sia efter't Kaspisk Sia an a Boower Sia, an di öödergratst swetweedersia üüb a eerd. Trinjam di gratst sia uun Afrikoo lewe amanbi 30 miljuun minsken.
Komo (Department)
Det Komo Department (of det Komo-Kango Department) as en department uun det Estuaire Prowins faan Gabuun. At department leit uun a süüdwaast faan't prowins. Det hee 17.575 lidj (2013). At hoodsteed as Ntoum.
Indialing faan Ferwalting
At department hee ian komuun (Kango) an trii kantoonen:
Kambrium
At Kambrium as en eerdtidjääler tesken an  miljuun juaren föör üs tidj. Tu jü tidj san bal aal a stamer faan diarten apkimen, diar't daalang noch jaft ("kambrisk eksplosioon"). Det hää was diar mä tu dun, dat di sürstoof-uundial uun a atmosfeere grater wurden as.
Di nööm 'Kambrium' komt faan di latiinsk nööm för Wales (Cambria) uf. Daalang as Cumbria en groofskap uun't regiuun Nuurd Waast Ingelun.
At Kambrium as det äälst süsteem uun't Paleozoikum. Aal a eerdtidjäälern föör't kambrium (542 - 4.600 mya) wurd mäenööder üs Präkambrium betiakent.
Coevorden (Gemeend)
Coevorden as ian faan dön twaalew gemeenden faan't prowins Drenthe uun a Neederlunen. At gemeend leit uun a süüd faan’t prowins. Det hee 35.317 lidj (2021). At hoodsteed faan't gemeend as Coevorden.