cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Iwanawa (Steed)
Iwanawa (üüb Witjrüs: Іва́нава Ivánava, üüb Rüs: Ива́ново Ivánovo, üüb Poolsk: Janów) as en steed un det Brest Prowins faan Witjruslun. Det hee 16.086 lidj (2009). Det as at hoodsteed faan de Iwanawa Distrikt.
Myrtenoortagen
A Myrtenoortagen (Myrtales) san en order faan bloosenplaanten (Magnoliopsida).
Bor
Wat menst dü?
Weetertecht Beton
Wan em en ual Hüs heer, diar ken em ön di wunerkst Huken me Fochtighair tö dön'n haa. Aaftinoch kumt dat Weeter fan önern üt di Grün. Me delings Technik ken em weetertecht Böört maaki, wan di Ual Böört üt es:
Kapilaarbreekend Sjicht
En Kapilaarbreekend Sjicht es en Laag fan grof Split (Sa üs 16/32) tögen Diiren, wat öner di Böört ombikrabi en en Foolie önknaberi ken. Ombi 5 cm leengt fuar'r miist, dit ken uk me en bet Zement töhophualen uur. Üp des Split kumt en starki PE-Foolii.
Wit Wani
En Wit Wani es Beton, hur san Polver of Wiitighair me iin kumt, dat di Kapillaaren (Litj Kaneele iin ön't Materiaal) wat litjer uur. Dit sen sa litj Tuten, wat dit fan forskelig Firmen jeft. Diarfan kum miisttirs sa 500 g üp en Sak Zement. Wan san Beton mendstens 20 cm tjuk es, skel diar niin Weeter iin kum. Di Beton skel gur ütdrügi, mendstens soowen Daagen. Em sjocht, wan't rocht drüch es, en em skel di Nöös brük, weđer't jit fochtig hāremt.
Nü weetst Dü al, hur diip dü ütgraav sket. - Sket man Din Naiber fraagi, weđer hi ek di Kaar sküüf wel. Di ken da uk metjens help en smit diar weđer wat iin ön dit diar Hol. Es masi Wecht!
Suurt Wani
En Suurt Wani ken fuar di Sekerhiar üp di Wit Wani kum. Dit uur fan Bituumen-Baanen maaket, wat töhopbrent uur, of hat jeft nü uk wat söner Jöl en Gasbreners: Dit diari sen Kunststoff-Baanen, wan en Strip haa, diwat üp di jerst Baan klüwet uur.
Techtingsbaanen
Wat gans gur giar, es langsen san Meter iipen maaki en san Techtingsbaan iinsmit. Langsen sa aarberi, dat Dü me di naist Baan mendstens 10 cm aur di Leest kumst. Kenst jit forklüwi; dit Weeter keent masi Waien.
Āpsküümit Glees
Nü jeft dit jit wat Üđers diarfuar, en dit es āpsküümit Glees. Diarfan uur "Stiiner" maakit, wat em mesken wat beeter diar iin fo.
Wan dit alis klaar en drüch es, kenst weđer techt maaki. Di Estrich of dat holten Böört mut ek me di Wuchen töhopkum. Diaraur skel (Wan niin Suurt Wani diar es), en PE-Folii öner di Demung en bisir Randstripen langs di Wuchen. - Fuul Formaak!
Diarfuar ek
Dit jir es niin Reer, hurfuar ik hafti wel. Ik wel man bluat forklaari, hurdeling dit gung ken en ön min Hüs uk al waker gingen es. - Wan dit jen beeter weet, skel hi't beeter jir hen skriif.
Forwiisen
''Bi Lugato sket üppasi: Diar es jen Kilo iin ön san Tut, fuar 50 Kilo Zement. Dü faist man bluat 25 Kilo iin ön di Mischmaskiin, aurdat jit Sön diartö kumt. Diaraur skel diar uk bluat en hualev Kilo me iin (Fuarof me en Kökenwecht āpdiili). Bi Ceresit staant ek diarbi, hur gurt di Tuten sen. Mesken giar dit uk gans gur me di diar Wiitighair, wat em da me en Metglees dosiari ken. "Bei Überdosierung ist mit Festigkeitseinbußen zu rechnen."''
Wat aur dit Skuumglees
Nis Albrecht Johannsen
Nis Albrecht Johannsen di ålere (* 11.03.1855 önj Klookris; † 07.02.1935 önj Flansborj), wus di hiimstounsdachter foon e Moore.
Katriinenheerd/öö
Katriinenheerd as en gemeen uun Nuurdfresklun (Schleswig-Holstian), diar wene amanbi 175 minsken.
Nis Albrecht Johannsen
Lääwent
Tuläid önj en latj tåågehüs önj Klookris di 11.03.1855, wüks hi ap uner luuder frasche manschne. San taatje wus schrüüdjer, ouers hi uuged di samer uk ma la än glou. Di latje Nis muurst ål as junge foon nüügen iir üt tu jördern önj e Koornkuuch. Hü dåt laawen ham deer for da jungens oufspaaled, heet hi üs awäädrie smuk ferteeld önj "Üt min jördertid".
Ma tratain (13) iir wörd Nis ploufjunge bai en böre än fertiind ham 12 doolere önj e hiile samer. Da broocht hi ma tuhüs tu sin mam. Hu samere wus hi nuch bai e böre, ouers ma seekstain (16) fångd hi önj än liird tu schöljmäister. Jarst wus hi en iir önj Troolebel, weer't ham ai bäisti gefeel. Dåt, wat ham deer bin wörd, wus uk mån wat gråmlik: 24 doolere lüünj fort hiilj iir än e koost än et släipen bål heer bål deer bai da ålerne foon da bjarne. As hi dåt iir luklik am häi, köm'r haane tu di düchtie liirer Ernst Kaper önj Lonham (En åte tu di börgermäister foon København, Dr. Kaper.) Bai ham heet hi en bärj liird än köö foon deer awt seminoor gunge. Dan köm hi 2 iir eefter Weester-Snootebel. As hi dan nuch wi en iir eefter Klasbel köm, befraid hi ham ma en frasch foomen, Metha Lützen foon Naibel. Jü san 55 iir luklik befraid wään. 1885 füng hi en fååst stää as schöljmäister än küster önj Deesbel, än heer bliif hi 24 iir, bit hi ham 1904 tu rou seet. Sin leeste iirnge heet hi önj Flansborj ferlaawed, ouers hi heet önj jü tid nuch fliitji for Fraschlönj uuged.
Wärke
Hu foon sin långere tääle san: -
Sin biise teooterstöögne: Twari hoode än Di teemoon än da teewüste san oofting apfjard wörden än hääwe gruten önjklång fünen.
Weederstoof
Weederstoof as en cheemisk element mä det ufkörtang H (för „weedermaager“; faan  hydōr „weeder“ an γίγνομαι gignomai „wurd, apwaaks“) an det atoomnumer 1.
Adenosintriphosphat
Adenosintriphosphat, kurt ATP, as en nukleotid.
Adenosintriphosphat fersuragt a selen mä energii. Hat woort uun mitochondrien apbaud.
Quebec
Québec of Quebec (fransöösk Québec [], ingelsk Quebec []) as det gratst prowins uun Kanada an det mä di gratst uundial faan lidj, diar fransöösk snaake.
Miast as mä Quebec ([]) det prowins mend an mä Québec ([]) det stääd.
Ferwaltang
Diar san 17 regiuunen:
La Roche-sur-Yon
La Roche-sur-Yon [la ʁɔʃ syʁ jɔ̃] as det füftgratst steed uun det Pays de la Loire Regiuun, Frankrik. At steed leit uun a süüd faan't regiuun. Det hee 55.147 lidj (2019). Det as at hoodsteed faan det Vendée Department.
Magneet
En magneet (komt faan líthos magnes ‚stian faan magnesia‘, at jaft uk en mineraal Magnetit) as en ding, diar ööder dingen magneetisk uuntjocht of ufwiset.
Magneetkräft
Det magneetkrääft koon mä fialwaier efterwiset wurd. Diarbi fäält üüb, dat jo uun tau ponkter tuupluup: di magneetisk süüdpuul an di nuurdpuul.
Strunkrüüs
Strunkrüüs (Plumbaginaceae) as en plaantenfamile uun det kategorii Caryophyllales an hiart tu a bloosenplaanten.
Süstemaatik
Diar san 2 onerfamilin mä 836 slacher
Namibe (Prowins)
Det Namibe Prowins (üüb Portugiisk: A Província de Namibe, iar det Moçâmedes Prowins) as en prowins uun de aafrikoons stoot Angoola. Uun a nuurd leit det Benguela Prowins, uun a uast det Huíla Prowins, uun a süüduast det Cunene Prowins an uun a süüd Namiibia. At prowins hee 471.613 lidj (2014). At hoodsteed as Namibe.
Geografii
De Curoca Struum leept troch a maden faan't prowins iin uun't Atlantik uun a nuurd faan Tombua. De Cunene Struum bildet at süüdgrens mä Namiibia.
Indialing faan Ferwalting
Det Namibe Prowins hee fiiw kreiser (municípios), wat iin uun komuunen (comunas) diald wurd.
Wiirus-Skööl 6
Taxonavigation
Hoodkategorii: Wiiren Skööl 6 Ordo: Ortervirales
Nööm
Baltimore klasifikatjuun: Skööl 6: ssRNA(RT), 1971
Akronüüm: Single-stranded RNA viruses that replicate through a DNA intermediate: ssRNA(RT)
Ludwig XIV.
Ludwig XIV. (üüb Fraansöösk: Louis XIV, Louis le Grand; * 5. September 1638 uun Saint-Germain-en-Laye; † 1. September 1715 uun Versailles), neemd „de Sanköning“ (Fraansöösk: le Roi-Soleil) wiar faan 1643 ap tu san duas Köning faan Frankrik an Navarra an uk Kofürst faan Andorra.
Leewent
At gebuurt faan Ludwig XIV. uun Sloot Saint-Germain-en-Laye kaam tu fölen föör’n dai üüs lokelk bejewenhaid, auer trii-an-twuntig juar lung wiar’t befreien faan sin aalern Ludwig XIII. an Anna faan Uasterrik saner efterkemen blewen. Al iar hi fjauer juar ual wiar, wurd hi köning. Hi lewet man ap tu sin tretanjst leewentsjuar oner det regentskap faan sin mam Anna faan Uasterrik.
Jiises
Wat menst dü?
Krastendoom
Waier faan a krastelk gluuw
Uun a leetst 2.000 juar as det krastenhiad onerskiaselk waier gingen: <div style="clear:left;" /div> Uun Sjiisklun san fööraal det efangeelsk an katuulsk hööw faan bedüüdang.
At efangeelsk hööw
Efter't reformatsioon (begand 1517) as det efangeelsk hööw uun flook twiiger ütjenööder gingen:
Grääfhuug Ual Hööw
At grääfhuug Ual Hööw as en gratstiangrääf faan a bronsetidj oner en huug uun Stianood bi a wai tu Witjdün üüb't eilun Oomram.
Beskriiwang
Di huug as dialwiis freiskofelt wurden, so dat dü en letj stak iin uun't grääf luke könst. 1883 hää di ialtürnpaaser P. L. Christiansen det grääf fünjen. 1920 as det do faan Prof. Olshausen naier onersoocht an apmeeden wurden. .
Rüsk spriak
At rüsk spriak (русский язык [ˈruskʲɪj jɪˈzɨk]) as en slaawisk spriak. Hat as ütj at Ual-Uastslaawisk föörgingen an nai mä witjrüsk, ukrainisk an ruteensk.
Alfabeet
Det rüsk alfabeet hää 33 buksteewen.
Gramatik
Det rüsk spriak hää neder bestemt noch ünbestemt artiikeln. T.b. о́стров óstrov kön ‘en eilun’ of ‘at eilun’ wees. At spriak hää 6 faaler: noominatiif, geenitiif, daatiif, akusatiif, instrumentaal an prepositiif.
Noomen
Noomen üüb Rüs haa trii geslechten: menelk, weipelk an sechelk.
Guano
Guano as di kuad faan siafögler üs pinguinen of ialges, wan hi üüb kalkstian leit. Do woort hi stianhard.
Nat
Guano häält föl stikstoof an as sodenang gud ged. Man dü könst diar uk suartpolwer faan maage.
Región de Los Ríos
At Región de Los Ríos (of XIV. Regiuun) as ian faan 15 regiuunen uun Chiile. Uun't nuurden leit at Región de la Araucanía, uun't uasten Argentiinien, uun't süüden at Región de los Lagos an uun't waasten a Pasiifik.
Uun't 19. an 20. juarhunert san diar föl Schiisken iinwaanert.
Pyramiidi (Geometrii)
Di Pyramiidi es en Objekt fan di Geometrii me trii Dimensjoonen. Di Grün fan en Pyramiidi ken trii of muar Huken haa. Dit jit uk Polygoon, wat sa fuul jit üs fuul Huken, teel man eeđer.
Kwadraatpyramiidi
Wan di Grün fjuur Kanten heer, en di sen ali lik lüng, da stuunt di Pyramiidi jaa ön en Kwadraat. Di jit diarom uk Kwadraat-Pyramiidi.
Kwadraat-Pyramiidi me Sirenslach
En Pyramiidi ken lik (Ön't Loot) wiis of en Sirenslach haa. Wan di ön't Loot es, da liit di hoogst Punkt ön't Loot aur di Meren fan di Grün.
Wat es di Forskel?
Di Forskel es:
Pyramiidi söner Haur?
En Pyramiidi, hur di Spüt ofskiart es, jit en Pyramiidenstump.
En senerk Forem
En senerk Forem es en Pypamiidi, hur ali Siren en di Grün fan Triihuken sen, hokens Kanten ali lik lüng sen. Des jit da Tetraeder.
Luki uk jir
Piramide
Mustafa Kemal Atatürk
Mustafa Kemal Atatürk (* 19. Mei 1881 uun Selânik, daalang Thessaloniki (Griichenlun), † 10. Nofember 1938) wiar di iarst president faan a Türkei sant September 1923.
Telangana
Telangana (üüb Telugu: తెలంగాణ Telaṅgāṇa) as en bundesstoot faan Inje. A bundesstoot leit uun a süüduast faan’t lun. Hi hee 35.193.978 lidj (2011). At hoodsteed faan a bundesstoot as Hyderabad.
Wiirus-Skööl 7
Taxonavigation
Hoodkategorii: Wiiren Skööl 7 Ordo: Ortervirales
Cholet
Cholet [ʃɔlɛ] as det seekstgratst steed uun det Pays de la Loire Regiuun, Frankrik. At steed leit uun a süüduast faan't regiuun, uun det Maine-et-Loire Department. Det hee 54.037 lidj (2019).
Wiirus-Skööl 7
Nööm
Baltimore klasifikatjuun: Skööl 7: dsDNA(RT), 1971
Telangana
Indialing faan Ferwalting
Telangana hee 31 distrikten.
Wiirus-Skööl 7
Nööm
Akronüüm: Double-stranded DNA viruses that replicate through a single-stranded RNA intermediate: dsDNA(RT)
ISO 3166-2:LV
Frühere Codes
Seit der Erstpublikation der ISO 3166-2 im Jahre 1998 galten bis Dezember 2011 folgende Codes für 26 Rajoni und 7 Städte:
Iakebuumer
Iakebuumer (Quercus) san en plaantenskööl an hiar tu't famile faan a Fagaceae. A früchten hed iar en grat bedüüdang üs swinfuder.
Manipur
Manipur as en bundesstoot faan Inje. A bundesstoot leit uun a nuurduast faan't lun. Hi hee 2.855.794 lidj (2011). At hoodsteed faan a bundesstoot as Imphal.
Salpeeter
Salpeeter (ferlicht faan 'sal'-saalt + 'peter'-stian -> stiansaalt) as di nööm faan en hialer rä saalten. Jo hiar tu a nitraaten an kem faan't salpeetersüren uf (HNO3).
Slacher
Det grünjlaag för salpeeter as kuad of ööder orgaanisk materiol, diar stikstoof häält. Hat woort fööraal üs ged brükt. Man dü könst diar uk suartpolwer faan maage.
Aurseeting
En Aurseeting es en Forem, hur'ling Kraft bi Maskiinen en Giraaten aurdrain uur. Dit Prinsiip es, dat di Öndreft lungsem drait en dit wat öndrewen uur drait wakerer.
Aurseetingen jeft et bi't Weel, bi Autos ek sa aaft. Wan et dit jeft, de es dit en senerligi Spaarigang of "Overdrive", di Weelen laap da gauer üs di Maskiin drait. Dit Töögendiil en bi Autos normaal es en Önerseeting.
Oldenswort
Oldenswort as en gemeen uun Nuurdfresklun (Schleswig-Holstian), diar wene amanbi 1.280 minsken.
Geografii
Di Green Küstwai gungt troch't gemeen.
Wil Hingst
A Wil Hingst (Equus ferus) as en slach faan a Hingster (Equidae). Al föör auer 5000 juar haa a minsken hingster häälen an tu en Hüshingst (Equus ferus caballus) aptaanj. Diar as man ään onerslach, di noch üs wil hingst täält, an det as a Takhi of Przewalski-Hingst (Equus ferus przewalskii). En öödern onerslach wiar di Tarpan (Equus ferus gmelini of sylvaticus), hi as uun't 19. juarhunert ütjstürwen. Di Sorraia-hingst uun Portugal an det Exmoor-Pony lewe uk noch temelk natüürelk. Aal jo ööder hingster, diar daalang lewe, kem faan Equus ferus caballus uf.
Onerslacher
E. f. caballus – E. f. przewalskii – † E. f. antunesi – † E. f. arcelini – † E. f. ferus – † E. f. gallicus – † E. f. germanicus – † E. f. latipes – † E. f. piveteaui – † E. f. taubachensis
Taal
Taalen san beskriiwangen uun a matematiik. Jo word brükt tu täälen an tu meeden.
För taalen jaft at uun onerskiaselk kultüüren onerskiaselk taaltiakens. Miast wurd daalang a araabisk taaltiakens 0,1,2,3 an so widjer brükt. Oober uk a röömsk taaltiakens I, II, III, IV an so widjer san noch uun brük.
Tu't reegnin brük wi en taalsüsteem, diarför haa wi det desimaalsüsteem mä tjiin ünlik taaltiakens. Diar komt at diarüüb uun, huar det taal stäänt. 003 ment ei detsalew üs 030 of 300.
Önerseeting
En Önerseeting es en Forem, hur'ling Kraft bi Maskiinen en Giraaten aurdrain uur. Dit Prinsiip es, dat di Öndreft waker drait en dit wat öndrewen uur drait lungsemer. Des uur maaket, wan dit diarom giar, fuul Kraft me en litj Maskiin omtöseet, sa ken en Betonröörmaskiin me en 500 Watt-Motoor ombi 280 Kilogram Beton rööri.
Dit Töögendiil es en Aurseeting.
1881
1881 wiar det ian-an-tachentigst juar faan det 19. juarhunert. At juar begand mä’n Saninj uun de Gregoriaans kalender.
Tiarling
Wat meenst dü?
Maharashtra
Maharashtra as en bundesstoot faan Inje. A bundesstoot leit uun a maden an waast faan't lun. Hi hee 112.374.333 lidj (2011). At hoodsteed faan a bundesstoot as Mumbai.
Weel (Forkiirsmerel)
En Weel es en Faartjüch, hurme di Mensk ombi trii Lop sa gau önerwai wiis ken üs hi salev gung ken. Wan hi üp Weel önerwai es (Hi köört, uur sair, man dit paset ek sa rocht, jerer sair em, hi lapt üp Weel, en som Liren sii dit jit langsen.), da ken hi uk hok muar me langs fo üs wan hi tö Fut wiar. Me en Önhinger es dit al rocht gur, wat em me langs fair.
Dit kumt fan di Konstrukstjoon, fan diar dit "Hart" di Aurseeting es: Em trapet lungsem, man di Kraft giar aur di Keet tö en litjeri Ritzel, en des drait höm wakerer. Fan des giar di Öndreft tö dit Achterweel, en wan diar niin Skrekelkast twesken es, da drait des jüst sa waker üs dit Ritzel.
Pedelec
En Pedelec es en Weel me en elektrisk Helpmaskiin. Diarme ken em wakerer en uk muar önerwai wiis üs me en iinfachi Weel. Biiring hiir tö di Faartjüchen, wat fuar di Forkiirs-Foranering en gurt Wert haa.
28
Störwen
Ünbekäänd dootem
Bulawayo (Prowins)
Det Bulawayo Prowins (üüb Ingels: Bulawayo Province) as en prowins uun de aafrikoons stoot Simbabwe. At hoodsteed as Bulawayo.
Winkelsliper
En Winkelsliper es en Maskiin, hur em me slip en skiar ken. Hat jeft Giraaten fuar jen en tau Hunen. Dānen fuar jen Hun jeft et fuar 115 en 125 mm - Skiiwen, dānen fuar 125 mm haa fuar't Miist en gurteri Motoor.
Forskelen
Winkelslipern jeft et fan bilig aur gönstig bit ek önsteken tö fo. Ja uur aural eeđerbecht, en fuaral fan Fordreften sa üs Westfalia, Einhell kumt masi Kraam fan Chiina aur. En beeteri Giraat, heer en Marki sa üs Metabo, Flex of Bosch. Di green Maskiinen fan Bosch kum man uk aaft fan Bütlön en sen muar üs gönstig tö se, hur em me hantiari ken, wan en dit ek üs Bruarwening of aafter maaket (DIY). Sent ombi 1990 jeft et bal bluat jit Giraaten me Spinelaretiaring, fuarof skul em töögenhual.
Skiiwen en Böseler
Fuar di 115er Maskiinen jeft et fuaral Skiar- en Skrupskiiwen fan bünen Stiin. Des Maskiinen haa 500 Watt - Motooren en sen ek gur diarfuar tö nem en maaki diar Diamantskiiwen ön. Fuar sawat nem em beeter en gurteri Maskiin, diar da uk di rocht Kraft fuar en Bösel heer, hur em fuaral uk Rest en Fārev me wechmaaki ken.
Skiar- en Skrupskiiwen fan bünen Stiin jeft et fuar Staal en uk fuar Stiin of Beton.
Tetrapoodi
thumb|Tetrapooden üs Welenbreekers thumb|Tetrapooden-Foremen (Ön di Achtergrün' sen di Tetrapooden al klaar, di lii al diar, hur ja hen skel.) thumb|Tetrapooden üp Strön' ön [[Hörnem üp Söl]]
Di Jeremer fan san Bechning sen sa ütrocht, dat em höm en Tetraeder diarbi fuarstel ken. En Tetrapoodi heer en Wecht fan ombi 6 t. Wan em jam brük wel, da liit em di ön en Reeg aur- of tööchenarküđer, dat di san bet forkanti. Ja skel di Kraft fan di Braning wechnem, dat di ek muar sa hart töögen't Lön' slait. Dit uur uk Welenbreeker nēmt.
Histoorii
Di Taacht fuar Tetrapoodi es fan Frankrik kemen. Dit wiar en Instituut, ''Ets. Neyrpic'' ön Grenoble. Fan't Jaar 1950 ön waar Tetrapooden ön manig Lönen fuar Neyrpic patentiaret.
Hur'ling Tetrapooden maaket uur
Tetrapooden sen rocht iinfach tö maaki. Dat et ek sa jüür uur, kum fuar't Miist Betonlasters en giti jaar Beton iin ön Foremen, wat al diar stuun, hur di Tetrapooden hen skel. Di Foremen sen fan Iirsen maaket en sit me Skrüüwen töhop, dat em di ütenachtler fo en weđer binüti ken. Wan di Beton hart es, da skrüüft em di Foremen ütenachler en nemt di Tetrapoodi fuar't miist me en Swumkrān üt en stelt di hen, hur di bliif skel.
Hur ja uk brükt uur
Tetrapooden uur ek bluat töögen di See nomen. Uk fuar di Kanten fan Stroomer ken ja tö pasi kum, dat di Kanten ek sa ütspöölet uur. Des es da aaftinoch uk gur fuar forskelig Diirter en Fesken, wat twesken di Tetrapooden uuni ken. Fuar Haawenkanten en Iinfaarten uur Tetrapooden nomen, dat di Kant höör Forem wat leenger bihual ken.
Autonoom Gemianskap Madrid
Det Autonoom Gemianskap Madrid (spoonsk Comunidad de Madrid) as ian faan 17 autonoom gemianskapen uun Spoonien. Hat leit temelk uun a maden faan't lun an amfaadet man ian prowins, det het uk Madrid. Diar hiart det stääd Madrid an hör amlun tu.
Tetrapoodi
Fuar Söl' sen di Tetrapooden mal ring
Ön Hörnem heer em Tetrapooden hensmeten, dat ek sa fuul Lön' fan Hörnem-Or wechspöölet uur skul. Fan des kām man ek olterfuul Gurs: Di Or heer twesken di Jaaren 1968 en 2010 60% fan höör Dünemsön forleesen. Di Tetrapooden ken dat Weeter jaa bremsi, man ja ken di Sön' ek fasthual. Aaftinoch waar ja uk önerspöölet en forsaketi ön di Sön'.
Autonoom Gemianskap Madrid
Grat stääden
(Stant: )
Tetrapoodi
Fuar Söl' sen di Tetrapooden mal ring
Ön Hörnem jeft et en Langs- en en Twerkwerk fan Tetrapooden. Süđern fan des Aarbern es di Lee fan di Weeterstroom, wat fan Nuurđweesten kumt. Dit meent: Luv es di Nuurđweesterkant, Lee es di Süđer-Süđuasterkant. Wan di Weeterstroom, wat langs di Strön önkumt, fan en Twerkwerk bremset uur, da uur di Weetermasi höör Energii ek luas. Dat Weeter breekt hentö Weesten üt, drükt diar jit muar Weeter wech, en di hiili Druk maaket en gurt Wirbelstroom, wat töögen di Klokreeg weđer hentö di Strön' wel (Dit es di iinfachst Wai fuar't Weeter). Diar kumt da bi üt, dat süđern fan di Tetrapooden gurt Hööler öön ön di Strön en di Dünemer spöölet uur. Dat Uurt diarfuar es Lee-Erosioon.
Ön't Jaar 2005 wiar fan 105 ha, wat et 1968 jit wesen wiar, bluat jit 43 ha aurblefen. Dit fing da uk dat "Landesamt für Küstenschutz und Naturschutz"(LKN) sa laangsem me. Dat jest wat maaket waar, wiar, dat dat Twerkwerk kuurter maaket waar. Di Tetrapooden waar hentö Heliglön-Dünem faart. Diar kür ja fuar di Kant fan di Dünemer ön Dünem brükt uur. Sa waar Söl' ombi 40% fan't Twerkwerk lekelk weđer luas.
Wat me di Rest pasiari skel, da uur jam di Eksperten ek iinig: Di Geoloogi Dr. Ekkehard Klatt sair, dat dat Beest es, wan di Tetrapooden hiilendal wech kum. Üđer Lir meen, dat em fan dat gurt Twerkwerk hok litjer Twerkwerken maaki skel, en des sen di, hoken wat tö sii haa. Sa sjocht em ön't Jaar 2013, wat ja ön 2012 maaket haa:
Foraneringen ön't Jaar 2012
Iin ön di Jaaresbirocht fan di Weeterkantensjutslir bi di Söl'ring Foriining wiar tö lees, dat em ön 2012 Tetrapooden fan't ual Twerkwerk omlair heer. Diarbi skel ütkum, dat dat Langswerk forbeetert uur en di Lee-Erosioon mener. Em heer diar nü dat Langswerk leenger maaket en süđerfuar fan't ual Twerkwerk jit en litjer Jen henbecht. Di Forleengering fan't Langswerk giar üs en Böög hentö't Weeter, sa dat dat Jen jit en litj Twerkwerk uuren es.
Foraneringen eeđer di Aarberen fan't LKN ön 2012.
''Di "green" Tetrapooden weegi jit Algen. Ja sen fuarof öner Weeter wesen, üs ja jit tö't ual' Twerkwerk jert haa.''
Wiirus-Skööl 3
Nööm
Baltimore klasifikatjuun: Skööl 3: dsRNA, 1971
Akronüüm: Double-stranded RNA viruses: dsRNA
Tetrapoodi
Projekti fan di Ütfinjers
Dat Alfred-Wegener-Institut (AWI) heer ön't Jaar 2009 en Projekt bigent fuar üttöfinj, wat di Tetrapooden fuar Foraneringen bi di Struktuur fan di Weeterkanten bringi. Ja wel fuaral uk weet, weđer en wat höm diarfan bi di Heef en di Heef-Ingi foranert.
Watt (ianhaid)
At Watt as det SI-ianhaid för di efekt uun a füsiik. Hat as efter di wedenskapsmaan James Watt faan Skotlun näämd. Det ianhaid woort mä en grat „W“ ufkört.
Tetrapoodi
Militeerisk Brük töögen Panzers
Tetrapooden sen al üs Barieeri töögen Panzers brükt uuren. Bi di San Giacomo Pass heer em Tetrapooden iin ön en Bach smeten, dat em diar ek muar me Panzers langs köör kür, wan di fröösen of ütdrüget wiar.
Laval (Mayenne)
Laval [la.val] as det sööwenstgratst steed uun det Pays de la Loire Regiuun, Frankrik. At steed leit uun a nuurd faan't regiuun. Det hee 49.733 lidj (2019). Det as at hoodsteed faan det Mayenne Department.
Watt (ianhaid)
1 W koon uk mä jo SI-grünjmiaten kg, m an s beskrewen wurd:
Uasterheewer
Uasterheewer as en gemeen uun Nuurdfresklun (Schleswig-Holstian), diar wene amanbi 250 minsken.
Elektrisk efekt
Di elektrisk efekt (P) as di efekt, di bi en elektrisk energii per tidj ütjkomt. Hi as en eegenskap faan elektrisk aparooten an woort uun Watt (W) uunden.
Bestemang
Di elektrisk efekt bereegent ham ütj:
Diarbi as U at elektrisk späänang, I a elektrisk struum an R a elektrisk wederstant. An Diarbi as W at elektrisk werk an t at tidj.
Effekt (fysik) Võimsus Effekt
Syrien
Syrien (amtelk Araabisk Republiik Syrien), al-Dschumhūriyya al-ʿarabiyya as-sūriyya, as en stoot uun Fööraasien. Uun't süüden lei Israel an Jordaanien, uun't waasten a Libanon an at Madlunsia, uun't nuurden a Türkei, an uun't uasten a Iraak. Det eilun Zypern leit man 125 km föör't küst. Det lun as mä 185.000 km² hualew so grat üs Sjiisklun. Hoodstääd as Damaskus.
Iindialang
Diar san 14 Gouvernements:
Harare (Prowins)
Det Harare Prowins (üüb Ingels: Bulawayo Province) as en prowins uun de aafrikoons stoot Simbabwe. At hoodsteed as Harare.
Hingster
A Hingster (Equidae) san en famile faan Tetjdiarten. Aal jo slacher hiar tuup tu ian skööl: Equus.
Korsisk spriak
Uk üüb Sardiinien woort korsisk snaaket, a spriakwiisen diar haa oober en graten ferskeel an het Galureesk an Sasareesk.
Oluf Braren/sö
Oluf Braren (* 25. Februwaari 1787 ön Olersem/Föör; † 22. Marts 1839 ön Taftem/Föör) wiar en naiiwi Maaler.
Lewent
Oluf Braren sin Faađer wiar Smer en Buur ön Olersem üp Föör. Oluf waar me 19 Jaaren Skuulmaister ön di Nuurdtērper fan Söl. Di 25. September 1808 friit hi Meete Wilhelms fan Ārichsem. Ombi 1810 sen jat naa Olersem gingen, aurdat Braren diar üs Skuulmaister förteraarberi kür. Leeterhen liirt hi Ing Peter Matzen fan Hedehüsem keen en lefhaa. - Dit waar man bikeent, en da waar hi me sin Wüf naa Taftem forseet.
Ing Peter Matzen höör Brüđer Peter Nahmen Matthiesen liirt dit Maalin bi Braren. Hi studiaret dit leeterhen bi Wilhelm Tischbein ön Eutin. Di Liirsteken fan Tischbein ken em uk bi Brarens Aarbern se.
Tiarling (Geometrii)
Di Tiarling (Uurt kumt fan di Spöli-Tiarling, latiinsk Kubus, dööbel), uk likmaatigi Hexaeder [], "Soks-Sirer" es en Kwāder, hurön ali Siren lik lüng sen. Dit Söl'ring Uurt kumt fan Deensk: Diar jit dit Terning.
Saint-Herblain
Saint-Herblain [sɛ̃t‿ɛʁblɛ̃] as det aachstgratst steed uun det Pays de la Loire Regiuun, Frankrik. At steed leit uun a waast faan't regiuun, uun det Loire-Atlantique Department. Det hee 47.415 lidj (2019).
Koyukon spriak
Koyukon spriak (aanj nööm: Denaakkʼe, Dinaak̲'a ; ingelsk: Koyukon, Unakhotana) as det atapaskisk spriak faan't Koyukon fulk uun Nuurd-Ameerikoo. Snaaket woort det faan amanbi 300 (?) minsken fööraal tesken Koyukuk an Yukon uun Alaska.
Mamenspriak
Koyukon studententaalen uun a juaren 1987-1988:
Muun nöömer
A Koyukon muun nömer:
Literatüür
Jones, Eliza. (1986). Koyukon Ethnogeography. Alaska Historical Commission.
Spöli-Tiarling
En Tiarling ( Dööbelstian) uur smeten, en di kumt töfelig üp jen fan sin soks Siren tö lii. Me di Taal, wat di Sir, wat boowen es, weeget, ken em bi en Spöl muar of mener fuul bigen.
Halunder Spraak
Halunder es di Nuurđfriisk Spreekwiis fan Heliglön. Hat jit, dat jam Sölringern en Heliglöningern gur forstuun ken. Sa üs uk bi di üđer Ailöns-Spreekwiisen sen uk bi Halunder (Spreeken üs "Halun'er") masi Uurter lik of tömendst binai lik.
Friisk Spraakfamiilien
Hat jeft tau Spraakfamiilien ön Nuurdfriislön, di Spraaken fan't Fastlön en di Spraaken fan di Ailönen Söl, Föör, Aamrem en Heliglön.
Jiises faan Nazareth
Jiises faan Nazareth (aramäisk ישוע Jeschua of Jeschu`, * woorskiinelk föör 4 f.Kr. uun Nazareth; † 30 of 31 uun Jerusalem) wiar en waanerpretjer. Sant at juar 28 pretjet hi öfentelk uun Galiläa an Judäa. Tau of trii juar leeder wurd hi faan di röömsk prefekt Pontius Pilatus an sin soldooten bi't krüs slaanj.
Efter san duas wurd hi üs Jiises Krast, det ment Jiises, di sualewt, üs messias an Gods sön faan sin mäfulgern feriaret. Det grünjlaag faan Jiises sin liar as uun't Nei Testament apskrewen wurden. Diar as det krastendoom, at gratst weltreligioon ütj apwoksen.
Salpeetersüren
Salpeetersüren (HNO3) as det bekäändst an stabiilst süren, diar faan stikstoof ufkomt.
Njiblem
Njiblem (üüb Tjiisk: Nieblum, üüb Deensk: Niblum) as en taarep an gliktidjig en gemeend üüb Feer. Tu't gemeend Njiblem hiart uk at taarep Guating. Uun Njiblem stäänt det sark St. Johannis. Uun det gemeend Njiblem wene 563 lidj (2016).
Salpeetersüren
Saalten of estern faan't salpeetersüren san nitraaten.
Njiblem
Geografii
At süüddial faan't gemeend hiart tu Waasterlun-Feer an't nuurddial tu Uasterlun-Feer.
Histoore
Njiblem wurd 1438 at iarst keer skraftelk neemd. 1970 wurd Guating dial faan't gemeend. Sant 2007 hiart at gemeend tu det nei-grünjlaanjen Amt Feer-Oomrem.
Stolberag
A Stolberag as mä 43,4 meetern det sjuardhuuchst steed uun Nuurdfresklun efter a Sandesberag bi Uastenfial mä 53,3 m, at Uwe-dün uun a gemeen Kaamp mä 50,2 m an at Rantzauhuug naibi Lääk mä 44,8 m.
Njiblem
Befölkring
Efter en schetsing 2016 wiar 563 lidj uun Njiblem. Diarfaan wiar 274 maaner an 289 wüfen. Efter det folksteeling 2011 wiar det tutool befölkring faan't gemeend 625.
Stolberag
Beskriiwang
A Stolberag as uun a istidj faan istonger tuupsköwen wurden an hiart sodenang tu a geest faan Schleswig-Holstian. Faan diar boowen könst dü fein deel uun a nuurdfresk maask luke. A Stolberag hiart tu't gemeen Bordelem. Boowen üüb stäänt di 108 m huuch funktürn.
Njiblem
Taarepsfertreeding
At gemeend hee njüügen saten uun't gemeendfertreeding. Faan dön njüügen lidj uun a gemeendfertreeding wiar efter at wool 2008 seeks faan a Nieblumer Wählergemeinschaft (NWG) an trii faan a CDU. Bi a komunaalwoolen uun Sleeswich-Holstian 2018 woon det NWG al njüügen saten. .
Popenbel/öö
Popenbel as en gemeen uun Nuurdfresklun (Schleswig-Holstian), diar wene amanbi 200 minsken.
Les Sables-d'Olonne
Les Sables-d'Olonne [le sabl dɔlɔn] as det njüügenstgratst steed uun det Pays de la Loire Regiuun, Frankrik. At steed leit uun a süüdwaast faan't regiuun, uun det Vendée Department. Det hee 45.030 lidj (2019).
Hurnüül
At Hurnüül,  hornööl (Asio otus) as en fögelslach uun't famile faan a Kadüülen (Strigidae).
31
Uun't juar 31 (ferlicht uk 30) wurd Jiises faan Nazareth bi't krüs slaanj.
Trojany
Trojany as en saarep uun Poolen. 2014 hed det saarep 490 iinwenern.
Trojany as at hoodsaarep faan't gemeen Dąbrówka uun't Woiwodskip Mazowsze.
Carsten Pörksen
Carsten Pörksen (* 18. Jüüle 1944 uun Neebel üüb Oomram) as en sjiisken politiker faan a SPD. Hi seed faan 1991 bit 2016 uun a loondai faan Rheinlun-Pfalz.
Leewent
Carsten wooks ap üs dring faan prääster Erich Pörksen an sin wüf Marielouise. 1964 hää Pörksen sin abitur bi't Friedrich-Paulsen-skuul uun Naibel maaget. Do hää'er rochtswedenskapen studiaret an wiar rochtssekreteer bi a DGB. Pörksen as befreid an hää trii jongen.
Kelvin (ianhaid)
Kelvin (K) as det SI-ianhaid faan a temperatuur uun a termodünaamik. Uun Sjiisklun, Uastenrik an a Schweiz täält oober uk Graad Celsius (°C) üs amtelk miat.
Bestemang
1 Kelvin(graad) as jüst soföl üs 1 Celsiusgraad, oober det begant bi a absoluut nulponkt tu täälen, det san -273,15 °C.
Noordströön (gemiinde)
Noordströön as en gemiinde aw dåt (huulew-)ailönj Noordströön önj e kris Nordfraschlönj.
Hongerkralen
Hongerkralen (Armeria) san en plaantenskööl uun det famile faan't Strunkrüüs (Plumbaginaceae). Diar jaft at son 90 slacher faan. Jo waaks uun kuul bit miatag kliima üüb a hialer eerd.
Slacher
A. albi – A. alliacea – A. alpina – A. alpinifolia – A. ambifaria – A. arcuata – A. arenaria – A. aspromontana – A. atlantica – A. beirana – A. belgenciensis – A. berlengensis – A. bigerrensis – A. brutia – A. caballeroi – A. caespitosa – A. canescens – A. cariensis – A. carnotana – A. carpetana – A. castellana – A. castrovalnerana – A. castroviejoi – A. choulettiana – A. ciliata – A. cintrana – A. colorata – A. daveaui – A. denticulata – A. duriaei – A. duriensis – A. ebracteata – A. eriophylla – A. euscadiensis – A. filicaulis – A. fontqueri – A. gaditana – A. genesiana – A. girardii – A. helodes – A. hirta – A. hispalensis – A. humilis – A. icarica – A. intermedia – A. johnsenii – A. juniperifolia – A. langei – A. leucocephala – A. linkiana – A. littoralis – A. macrophylla – A. macropoda – A. maderensis – A. malacitana – A. maritima – A. masguindalii – A. mauritanica – A. merinoi – A. morisii – A. muelleri – A. multiceps – A. nieto-felineri – A. pauana – A. pilariae – A. pinifolia – A. platyphylla – A. pocutica – A. pseudarmeria – A. pubigera – A. pungens – A. quichiotis – A. rivasmartinezii – A. rothmaleri – A. rouyana – A. rumelica – A. ruscinonensis – A. salmantica – A. sampaioi – A. sancta – A. sardoa – A. saviana – A. scabra – A. seticeps – A. simplex – A. soleirolii – A. spinulosa – A. splendens – A. sulcitana – A. tingitana – A. trachyphylla – A. transmontana – A. trianoi – A. trojana – A. undulata – A. vandasii – A. velutina – A. villosa – A. welwitschii
Dreistruum
Dreistruum woort uk krääftstruum of starkstruum näämd. Det as en trii-faasen-wakselstruum, huarbi a enkelt faasen am 120° fersaat san.
Grünjlaag
Uun Euroopa woort normoolerwiis mä en späänang faan 230 Volt werket. Nü koon am a späänangen uun en dreistruum oober ei ianfach tuuptääl, auer jo faasen am 120° fersaat san. Wan det ian faase fol späänang leewert, do teewt det naist noch üüb di impuls faan di magneet. Det ferbünjen späänang bereegent ham mä:
Sodenang snaaket am efter DIN 40108 faan en "400-V-dreistruum". <div style="clear:left;" /div>
Hans-Momsen-Pris
A Hans-Momsen-Pris as di kultuurpris faan a Kreis Nuurdfresklun an woort sant 1986 tu persöönelkhaiden ferden, diar jo för a kultuur uun Nuurdfresklun iinsaat haa. Hi as näämd efter Hans Momsen.
Näädeldiarten
A näädeldiarten (Cnidaria) san en stam faan diarten uun a biologii. Jo lewe oner weeder an diar hiar muar üs 12.000 slacher tu.
Klasen
A näädeldiarten wurd fiiw klasen tureegent:
Bornholm
Bornholm as en eilun uun't Uastsia an tuup mä sääks ünbewenet letjer eilunen en däänsk komuun uun't regiuun Hovedstaden mä iinwenern (Stant  ).
Tams Jörgensen
(Vilhelm) Tams Jörgensen (* 11. Maarts 1924 uun Hüsem, † 19. April 1987) wiar en spriakwedenskapsmaan.
Leewent
Sin aalern wiar Wilhelm Jürgensen an Ilse (bäären Tams). 1946 begand hi, uun Freiburg, Kiil an Kopenhuuwen sjiisk an ingelsk tu studiarin. 1955 hää'er sin werk „Frasch-Tjüsch-Dånsch Uurdebök“ ütjden.
Neufundland an Labrador
Neufundland an Labrador (ingelsk Newfoundland and Labrador, fransöösk Terre-Neuve-et-Labrador) as en prowins uun't uasten faan Kanada an leit bi a Atlantik.
Tams Jörgensen
Leewent
Tams Jörgensen hää ham diarför iinsaat, dat 1964/65 at Nordfriisk Instituut grünjlaanj wurd. Diar hää'er a Nuurdfresk Juarbuken bewerket an faan 1971 hää hi bi at Pedagoogisk huuchskuul faan Flensborag frasch onerracht den.
Neufundland an Labrador
Ferwaltang
Uun Neufundland an Labrador jaft'at nian countys, bluas fulkstäälangsianhaiden (census divisions):
Tams Jörgensen
Leewent
Tams hää föl för at ferbinjang mä Waast- an Uastfresklun werket. Hi hää a interfriisk studentendraapen organisiaret an at biak üüb a Stolberag uun't leewent repen. Tams küd gud mä jong lidj an hää fölen at fresk kultüür nai broocht.
Huuchsun
En huuchsun as en sunbeenk uun a waas, diar uk bi huuchweeder noch ütjluket an huuchstens bi en sturemflud auerspeeld woort. Sodenang kön diar al plaanten waaks. An jo plaanten surge diarför, dat di sunstoof leien blaft an di sun apwääkst.
En huuchsun koon mä a juaren tu en eilun waaks, koon waanre, koon oober uk weder flaaker wurd, bit'er bluas noch en sunbeenk as. Ian bispal för en huuchsun, wat tu en eilun wurden as, as Mellum.
Apartes
Ään sunbeenk uun't uasten faan Stianood üüb Oomram het "Huuchsun", üüb sjiisk "Hubsand", man hi as eegentelk nään huuchsun. A "Huuchsun" as man en sunbeenk, auer hi bi normool huuchweeder onergongt. Do as det weeder diar so amanbi 1m jip (2010).
Huuchweeder
Huuchweeder as di huuchst weederstant uun en tidjenregiuun tesken flud an ääb. Faan ian huuchweeder tu't naist fergung amanbi 12,5 stünj. Bi fol- an neimuun lääpt det huuchweeder en betj huuger ap üs normool, do haa wi spring.
Gujarat
Gujarat as en bundesstoot faan Inje. A bundesstoot leit uun a nuurdwaast faan't lun. Hi hee 60.439.692 lidj (2011). At hoodsteed faan a bundesstoot as Gandhinagar.
Indialing faan Ferwalting
Gujarat hee trii-an-dörtig distrikten.
Bertrand Russell
Bertrand Arthur William Russell, '''3. Earl Russell''' (* 18. Mei 1872 bi Trellech, Monmouthshire, Wales; † 2. Febrewoore 1970 uun Penrhyndeudraeth, Gwynedd, Wales) wiar en britisk filosoof, matemaatiker an loogiker. Hi onerrachtet oner öler bi det Trinity College faan’t Uniwersiteet Cambridge, det London School of Economics, det Harvard University an det Peking-Uniwersiteet an wiar lasmaat faan dön Cambridge Apostles. 1950 fing 'er de Nobelpris för Literatüür.
Auvergne-Rhône-Alpes
Auvergne-Rhône-Alpes as en regiuun uun Frankrik. Hat as 2016 apwoksen ütj jo ual regiuunen Auvergne an Rhône-Alpes. Hat as 69.711 km² grat an diar lewe 0 iinwenern (Stant: ). Hoodstääd as Lyon.
Iindialang
Diar san 13 départements uun det regiuun:
Grat stääden
Dön tjiin gratst stääden uun't regiuun san:
Spriaken uun't regiuun
- green: Auvergnatsk (Nuurdoksitaans) - orangj: Prowensaals (Süüdoksitaans) - ruad: Nuurdelk Languedoc (Nuurdoksitaans) - laachtblä: Arpitaans - jonkblä: Bourbonnais
Draistroom
Dreistruum uur uk Kraftstroom of Starkstroom nēmt. Dit es en Trii-Faasen-Wekselstroom, en di Faasen sen om 120° forseet.
Grünjlaag
Ön Euroopa uur fuaral me en Speening fan 230 Volt aarbert. Nü ken em di Speeningen bi Draistroom man ek iinfach töhopteel aur di Faasen om 120° forseet sen. Wan jen Faase fol Speening dēr, da teeft di Naist jit eeđer di Impuls fan di Magneet
Di töhopseet Speening ken em sa ütreekni:
Em snaket eeđer DIN 40108 fan en "400-V-Draistroom". <div style="clear:left;" /div>
Haryana
Haryana as en bundesstoot faan Inje. A bundesstoot leit uun a nuurd faan't lun. Hi hee 25.351.462 lidj (2011). At hoodsteed faan a bundesstoot as Chandigarh.
Naatriumnitraat
Naatriumnitraat (uk Naatronsalpeeter of Chiilesalpeeter) as det Naatriumsaalt faan't Salpeetersüren.
Hat woort brükt üs ged, dü könst diar uk suartpolwer faan maage.
Euroopa
Lunen an regiuunen uun Afrikoo, diar poliitisk tu Euroopa hiar
| 🇫🇷 Îles Éparses | (Hoodstääd Santa Cruz de Tenerife) | (Hoodstääd Funchal) | 🇾🇹 (Hoodstääd Mamoudzou) | | 🇷🇪 (Hoodstääd Saint-Denis) | 🇸🇭 (Hoodstääd Jamestown)
Komentaaren:
Rezé
Rezé [ʁəze] as det tjiinstgratst steed uun det Pays de la Loire Regiuun, Frankrik. At steed leit uun a waast faan't regiuun, uun det Loire-Atlantique Department. Det hee 42.919 lidj (2019).
Wiirus-Skööl 2
Taxonavigation
Hoodkategorii: Wiiren Skööl 2 Ordo: Unassigned
Nööm
Baltimore klasifikatjuun: Skööl 2: ssDNA, 1971
Akronüüm: Single-stranded DNA viruses: ssDNA
Tating
Tating,  Tååting as en gemeen uun Nuurdfresklun (Schleswig-Holstian), diar wene amanbi 1.000 minsken. Det leit üüb't hualeweilun Eidersteed.
Uíge (Prowins)
Det Uíge Prowins (üüb Portugiisk: A Província de Uíge) as en prowins uun de aafrikoons stoot Angoola. At prowins hee 1.426.354 lidj (2014). At hoodsteed as Uíge. Uun a waast leit det Zaire Prowins, uun a nuurd an uast det DR Kongo, uun a süüduast det Malanje Prowins, uun a süüd det Cuanza Norte Prowins an uun a süüdwaast det Bengo Prowins.
Geografii
At hood faan de Mbridge Struum leit uun a nuurdwaast faan't prowins. A struum bildet dial faan't grens mä det Zaire Prowins. At hood faan de Dande Struum leit uun a süüd faan't prowins. A struum bildet dial faan't grens mä det Cuanza Norte Prowins.
Indialing faan Ferwalting
Det Uíge Prowins hee seekstanj kreiser (municípios), wat iin uun komuunen (comunas) diald wurd.
Noorsaarep
Noorsaarep as en saarep an ian faan trii gemeenen üüb det nuurdfresk eilun Oomram.
Nukleinsüren
Wat menst dü ?
Himachal Pradesh
Himachal Pradesh as en bundesstoot faan Inje. A bundesstoot leit uun a nuurd faan't lun. Hi hee 6.864.602 lidj (2011). A hoodsteeden faan a bundesstoot as Shimla (somer) an Dharamshala (wonter).
Nordfrasch musiik
List foon Nordfrasch musiik:
Teedenbel/öö
Teedenbel as en gemeen uun Nuurdfresklun (Schleswig-Holstian), diar wene amanbi 600 minsken.
Nouvelle-Aquitaine
Nouvelle-Aquitaine (Nei-Aquitaanien) as en regiuun uun Frankrik, diar di 1. Oktuuber 2016 grünjlaanj wurden as. Hat as maaget wurden ütj jo ual regiuunen Aquitaanien (Aquitaine), Limousin an Poitou-Charentes. Hoodstääd as Bordeaux.
Grat Stääden
Dön tjiin gratst stääden uun't regiuun san:
Platwirmer
Klasen
Amanbi 20.000 slacher wurd uun sjauer klasen iindiald:
Masty (Distrikt)
De Masty Distrikt (üüb Witjrüs: Мастоўскі раён Mastoŭski rajon, üüb Rüs: Мостовский район Mostovskij rajon) as een faan a distrikten uun det Hrodna Prowins faan Witjruslun. Det hee 33.883 lidj (2009). At hoodsteed faan a distrikt as Masty.
Histoore
Föör September 1939 wiar't gebiit faan a distrikt faan daaling dial faan Poolen. A distrikt wurd 15. Janewoore 1940 üüs dial faan det Baranawitschy Prowins grünjlaanjen. Det wurd faan det tjiisk armee 1941-1944 besaatet. Det wurd 1944 dial faan det Hrodna Prowins. Det wurd 25. Deetsember 1962 ufskaafet, man weler 6. Janewoore 1965 grünjlaanjen.
Utilitarismus
Utilitarismus as en furem faan eetik. Det wurd komt faan latiinsk utilitas, an det ment nat of föördial. A utilitarismus sait, dat at dun faan minsken rocht as, wan hat faan nat för aal a bedialagten as. A utilitarismus hää uk bedüüdang för sotsiaal- an wiartskapwedenskapen.
Auerdraanj uun a politiik bedüüdet det, dat en stoot faan lidj uunfeerd wurd skul, diar det gud men mä't fulk. Gesetsen san diar för diar, amdat mögels föl minsken uun en mögels grat miat lokelk wurd skel.
Tau bedüüden fertreedern faan a utilitarismus wiar Jeremy Bentham (1748–1832) an John Stuart Mill (1806–1873). Uun sin buk „Introduction to the Principles of Morals and Legislation“ (1789) skraft Bentham uk, dat hi mä nat ei natelkhaid ("utility") ment, man föördialen för aaltumaal ("benefit"). Modern utilitaristen brük miast ei det wurd "nat", jo snaake uun steed faan "minskelk welliisen".
Jammu an Kashmir
Jammu an Kashmir as en bundesstoot faan Inje. A bundesstoot leit uun a nuurd faan’t lun. Hi hee 12.541.302 lidj (2011). A hoodsteeden faan a bundesstoot san Srinagar (somer) an Jammu (wonter).
Myrtenplaanten
Myrtenplaanten (Myrtaceae) san en plaantenfamile uun det order faan a Myrtales. Diar hiar wel son 4.620 slacher tu.
Aal a sköölen
Acca – Accara – Actinodium – Agonis – Algrizea – Allosyncarpia – Aluta – Amomyrtella – Amomyrtus – Angasomyrtus – Angophora – Archirhodomyrtus – Arillastrum – Astartea – Asteromyrtus – Astus – Austromyrtus – Babingtonia – Backhousia – Baeckea – Balaustion – Barongia – Basisperma – Beaufortia – Blepharocalyx – Callistemon – Calothamnus – Calycolpus – Calycorectes – Calyptranthes – Calyptrogenia – Calythropsis – Calytrix – Campomanesia – Chamelaucium – Chamguava – Cheyniana – Choricarpia – Cloezia – Conothamnus – Corymbia – Corynanthera – Cupheanthus – Curitiba – Darwinia – Decaspermum – Eremaea – Eucalyptopsis – Eucalyptus – Eugenia – Euryomyrtus – Gomidesia – Gossia – Harmogia – Heteropyxis – Hexachlamys – Homalocalyx – Homalospermum – Homoranthus – Hottea – Hypocalymma – Kania – Kanakomyrtus – Kardomia – Kjellbergiodendron – Kunzea – Lamarchea – Legrandia – Lenwebbia – Leptospermum – Lindsayomyrtus – Lithomyrtus – Lophomyrtus – Lophostemon – Luma – Lysicarpus – Malleostemon – Marlierea – Melaleuca – Metrosideros – Micromyrtus – Mitranthes – Mitrantia – Mosiera – Myrceugenia – Myrcia – Myrcianthes – Myrciaria – Myrrhinium – Myrtastrum – Myrtella – Myrteola – Myrtus – Neofabricia – Neomitranthes – Neomyrtus – Ochrosperma – Octamyrtus – Osbornia – Paramyrciaria – Pericalymma – Petraeomyrtus – Phymatocarpus – Pileanthus – Pilidiostigma – Piliocalyx – Pimenta – Pleurocalyptus – Plinia – Pseudanamomis – Psidium – Psiloxylon – Purpureostemon – Regelia – Rhodamnia – Rhodomyrtus – Rinzia – Ristantia – Sannantha – Schizocalomyrtus – Scholtzia – Seorsus – Siphoneugena – Sphaerantia – Stenostegia – Stereocaryum – Stockwellia – Syncarpia – Syzygium – Taxandria – Thaleropia – Thryptomene – Triplarina – Tristania – Tristaniopsis – Ugni – Uromyrtus – Verticordia – Welchiodendron – Whiteodendron – Xanthomyrtus – Xanthostemon
ISO 3166-2:MC
Das Territorium des Fürstentums wurde per 13. September 2013 durch eine souveräne Verordnung neu geordnet und umfasst seither neun Stadtbezirke.
Nukleotid
En Nukleotid of uk Nucleotid as en grünjbaustian faan nukleinsüren, det san Desoxyribonukleinsüren (DNA) an Ribonukleinsüren (RNA). Tu det moleküül hiart en phosphat-, en soker- an en baasisken uundial. Flook nukleotiden haa wichtag funktjuunen uun selen:
Likstruum
Likstruum as en elektrisken struum, diar sin määcht an san wai ei feranert. . Uk likmaaget wakselstruum ("miskstruum") het likstruum, wan di wai ham ei anert.
Tiaken
Rian likstruum koon faan bateriin wonen wurd of faan solaarselen.
Ütj wakselstruum koon likstruum maaget wurd mä en elektroonisk ferbinjang faan diooden, kondensatooren an spuulen. <div style="clear:left;" /div>
Ghanzi (Distrikt)
Iindialing faan Ferwalting
A distrikt hee tau onerdistrikten:
Lida (Distrikt)
De Lida Distrikt (üüb Witjrüs: Лідскі раён Lidski rajon, üüb Rüs: Лидский район Lidskij rajon) as een faan a distrikten uun det Hrodna Prowins faan Witjruslun. Det hee 135.096 lidj (2009). At hoodsteed faan a distrikt as Lida.
Histoore
Föör September 1939 wiar't gebiit faan a distrikt faan daaling dial faan Poolen. A distrikt wurd 15. Janewoore 1940 üüs dial faan det Baranawitschy Prowins grünjlaanjen. Det wurd faan det tjiisk armee 1941-1944 besaatet. Det wurd 1944 dial faan det Hrodna Prowins.
Huambo (Steed)
Ferkiar
Huambo hee en boonhoof, wat en haltesteed üüb det Benguelaboon faan Lobito hen tu Luau as. Huambo hee uk tau fluughuuwen: de Huambo Fluughuuwen an de Albano Machado Fluughuuwen. Struaten leite tu a nuurdwaast tu Lobito, Benguela an Luanda. En struat leitet tu a waast tu Kuito an en struat leitet tu a süüdwaast tu Lubango.
Buum
En buum as miast en huuch plaant, an as apdiald tu en rut, en holtenen stam an en krüün.
Prince Edward Eilun
Prince Edward Eilun (ingelsk: ; fransöösk: Île-du-Prince-Édouard; Micmac: Epekwitk of Abegweit; kurt PEI of P.E.I.) as en eilun uun a Atlantik. An do as't uk en prowins uun't uasten faan Kanada.
Countys
Prince Edward Eilun hää man trii countys:
Nawahrudak (Distrikt)
De Nawahrudak Distrikt (üüb Witjrüs: Навагрудскі раён Navahrudski rajon, üüb Rüs: Новогрудский район Novogrudskij rajon) as een faan a distrikten uun det Hrodna Prowins faan Witjruslun. Det hee 49.107 lidj (2009). At hoodsteed faan a distrikt as Nawahrudak.
Histoore
Föör September 1939 wiar't gebiit faan a distrikt faan daaling dial faan Poolen. A distrikt wurd 15. Janewoore 1940 üüs dial faan det Baranawitschy Prowins grünjlaanjen. Det wurd faan det tjiisk armee 1941-1944 besaatet. Det wurd 1944 dial faan det Hrodna Prowins.
Folerwiik
Folerwiik (sjiisk: Vollerwiek) as en gemeen uun Nuurdfresklun (Schleswig-Holstian), diar wene amanbi 225 minsken.
Karelitschy (Distrikt)
De Karelitschy Distrikt (üüb Witjrüs: Карэліцкі раён Karelicki rajon, üüb Rüs: Кореличский район Koreličskij rajon) as een faan a distrikten uun det Hrodna Prowins faan Witjruslun. Det hee 24.130 lidj (2009). At hoodsteed faan a distrikt as Karelitschy.
Histoore
Föör September 1939 wiar't gebiit faan a distrikt faan daaling dial faan Poolen. A distrikt wurd 15. Janewoore 1940 üüs det Waleuka Distrikt faan det Baranawitschy Prowins grünlaanjen; det fing 25. Nofember 1940 a nööm faan nü. Det wurd faan det tjiisk armee 1941-1944 besaatet. Det wurd 1944 dial faan det Hrodna Prowins.
Omaan
Omaan (amtelk Sultanaat Omaan, ) as en stoot üüb't Araabisk Hualeweilun. Diar lewe gud sjauer miljuun minsken.
Koord
Diar san 11 gouvernements (Pl. ) uun Omaan:
Gewicht
Wat menst dü?
Ünpaartuanet Klooksdiarten
Ünpaartuanet Klooksdiarten (Perissodactyla of Mesaxonia) san en order faan tetjdiarten (Mammalia) uun a biologii. Uun't jindial tu paartuanet klooksdiarten haa jo en ünlik taal faan tuaner.
Iindialang
Diar san trii familin faan diarten:
Ufstamang
efter Westheide/Rieger (2004), sidj 503
Snägus
At Snägus (Anser caerulescens) hiert tu't onerfamile Ges an Swaanen faan a Anen.
Haligen
Ön Nuurdfriislön jeft et tien Haligen. Wan em dit rocht biluket, sen't bluat jit niigen, aurdat jen diarfan lönfast uuren es. Di jit man dach jit "Hamburger Halig".
Jharkhand
Jharkhand as en bundesstoot faan Inje. A bundesstoot leit uun a nuurduast faan't lun. Hi hee 32.988.134 lidj (2011). At hoodsteed faan a bundesstoot as Ranchi.