cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Burkiina Faaso
Berger
De huuchst berig (727 m) uun’t lun as de Tenakourou Berig. Öler berger san: de Tanlallé Berig (562 m), de Kantolo Berig (542 m), de Tonvo Berig (470 m), de Kanso Berig (448 m), de Kolèl Berig (448 m), de Pic de Nahouri (447 m), de Zaran Kipsi Berig (441 m), de Nanga Berig (417 m), de Gabou Kani Berig (411 m) an de Lakba Berig (400 m).
Struumer
Dön trii gratst struumer uun Burkiina Faaso san de Ruad Volta, Suart Volta an Witj Volta.
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't lun san:
Spriiken
Det amtelk spriik faan Burkiina Faaso as Fraansöösk: 3.740.000 lidj uun't lun snaake detdiar spriik. Natschunaal spriiken san Fula, Jula an More.
Biljing
Huuchskuulen uun Burkiina Faaso san: det Huuger Instituut för Informaatik an Ferwalting (uun Ouagadougou), Feekhuuchskuul faan Bobo-Dioulasso, det Uniwersiteet faan Ouagadougou an det Uniwersiteet faan Koudougou.
Sünjhaid
Wüfen raage uun't madel en ääler faan 61,9 juaren, an maaner ian faan 60,4 juaren.
Histoore
Burkiina Faaso wiar en fraansöösk kolonii. At lun wurd 5. August 1960 suwereen. Sant suwereniteet san föl putschen. Maurice Yaméogo wiar de iarst president. At wiar 1966 en putsch. At hood faan't armee, Sangoulé Lamizana, wurd a efterfuliger. At wiar 1980 en öler putsch. Do wurd Saye Zerbo at stootsboowenhood. At wiar 1982 en öler putsch. Do wurd Jean-Baptiste Ouédraogo at stootsboowenhood. At wiar 1983 en öler putsch faan Koptein Blaise Compaoré. Do wurd Thomas Sankara at stootsboowenhood. A nööm faan't lun wurd 1984 tu Burkiina Faaso feranret. Koptein Blaise Compaoré startet 1987 en öler putsch, huaruun Thomas Sankara ambroocht wurd. Do wurd hi för 25 juar stootsboowenhood. Efter unrauen, treed hi 2014 turag an Isaac Zida wurd at stootsboowenhood. Hög wegen lääder treed hi turag an Michel Kafando wurd president. De letst putsch wiar uun 2015. At meecht wurd man bal tu Michel Kafando turagden an kurt diarefter't wiar en presidentskapswool.
Politiik
Burkiina Faaso as en republiik. Roch Marc Christian Kaboré as sant 2015 a president.
UNASUR
UNASUR ( UNASUR, UNASUL, ENS Union of South American Nations, ) as det Union faan Süüdamerikoonsk Lunen an diar hiar 12 lunen tu.
Burkiina Faaso
Bütjenpolitiik
Burkiina Faaso as sant de 20. September 1960 lasmoot faan dön Feriand Natschuunen an sant 25. Mei 1963 faan det Aafrikoons Unioon.
UNASUR
Ferglik
1Dooten faan Afrikoo san slompet.
Burkiina Faaso
Wiartskap
Burkiina Faaso as een faan a aremst lunen üüb a eerd. Üüb a HDI-indeks steent det lun üüb plaats 181 faan 187. 2005 haa a Weltbeenk an a Internatjunaal Müntfond det henfingen, dat det lun en graten dial faan sin skiljen luaswurd. Uun a leetst 15 juar as det wiartskap stüdig am sowat 5% woksen. Man det waaksen komt fööraal det skööl faan a Mossi tu guud, diar uun a steeden wene. A miasten skel mä (amreegent) maner üs een US-Dooler a dai ütjkem. Hör aanj münt het CFA-Franc.
Wangdue Phodrang (Distrikt)
De Wangdue Phodrang Distrikt (üüb Bhuutoons: དབང་འདུས་ཕོ་བྲང་རྫོང་ཁག་ Dbang-'dus pho-brang rdzong-khag) as ian faan dön twuntig distrikten faan Bhuutaan. At hoodsteed faan a distrikt as Wangdue Phodrang.
Burkiina Faaso
Wiartskap
Auer 90% faan a minsken büüre för jo salew, an haa ööders neen iinkemen. Jo lewe faan hirse, meis, sorghum, fonio an ris. An wan diar ans en ring fung as, do skel fölen hongre.
Uun't süüden, huar't ei gans so drüg as, waaks uk yams, maniok an sokerraid. För a eksport wurd uk eerdnöden an buumol uunbaud.
Wäärdag materioolen uun a grünj san gul an mangaan, man för en industrii hää Burkiina Faaso noch neen gud ferkiarsneet.
Nonenguus
Di Nonenguus (Branta leucopsis) es en Füügel, diar tö di Önerfamiilie fan di Gös en Swaanen (Anserinae) jert.
Burkiina Faaso
Wiartskap
At weering faan't lun as de waastaafrikoons CFA-Franc, wat faan det Waastaafrikoons Sentraalbeenk ütjbroocht wurt.
Nonenguus
Beskriiwang
Di Nonenguus wiar jerer fuaral ön Ruslön bi dit Isweeter itüüs sa üs uk ön di Arktis. Diar wiar dit fuaral ön di Westpaläarktis, sa üs Spitzbergen ön Norweegen en Greenlön. Diarfan kumt wes uk di Aamring Noom Greenlungus. Fan di 1990er Jaaren ön kām des Fügel uk naa Mereleuropa, en sa es di Nonenguus uk ön Sleeswig-Holstiin en di Neđerlönen tö finj. Jü lewet nü uk üp di Nuurđfriisk Ailönen. Ön Mereleuroopa sen 2.200 bit 2.800 Guuspaaren itüüs.
Burkiina Faaso
Wiartskap
Uun't juar 2018 hed Burkiina Faaso en BIP faan amanbi 16,2 biljuunen US-Dooler.
Nonenguus
Beskriiwang
Di Nonenguus es en Tochfügel. Fuar't Miist flocht jü ön V-Formatsjoonen fan 40 bit 50 Diirtern, en diarbi bliif di Füglern aliweegen "ön Snak". Di Wai, hur ja langs flö es ek geneetisk "iinprogramiaret", di uur fan ark Fügelker fünen en da bibihölen.
Diar it jü fuaral Gērs en furskeligi Planten fan saalten Ingi.
De Huuge
De Huuge (uwe Tutsk: Hooge; uwe Däänsk: Hoge) is en halii foon dä Nöördfreesk Ailööne. E halii is ok en gemeende öön't Amt Polweerm öön'e Krais Nöördfreesklöön. Et gemeende heet 109 jude (2011).
Geografii
De Huuge as dat seekstgrotst nöördfreesk ailöön.
Tu e nöörd foon't ailöön is e Söler Ia, tu e uust is e Söönsheern, tu söö'uust is et ailöön Polweerm, tu e sööwäst sän et ailöön Nöörderuug än de Nöörderuug Söön, än tu e wäst is e Japsöön.
Et ailöön heet fole weerwe. De grotste weerwe uwe't ailöön sän Iipkensweeref (Ipkenswarft) än Bakensweeref (Backenswarft) öön e nöörd än Madeltrit (Mitteltritt), Hansweeref (Hanswarft) än Okensweeref (Ockenswarft) öön e söö.
Kanye (Steed)
Kanye as en steed uun a süüd faan Botsuana. At steed as at hoodsteed faan det Southern Distrikt. Det hee amanbi 47.007 lidj (2011).
Florenz
Florenz as en stää önj Itaalien. E stää läit önjt norden foon Toskaana. Dåt heet 367.150 inboogere (2022). Dåt as diilj foon e Metropolitanstää Florenz.
Waremk
Waremk (formeltiaken Q, ianhaid Joule, iar uk Kalorii) as en füsikaalisk grate an betiakent en slach faan energii. Uk werk as en furem faan energii, hää oober muar struktuur. Waremk as en ünstrukturiaret energii.
Feer-Oomram Beenk
At Feer-Oomram Beenk (RaiBa) as en sjiisk mootskapsbeenk uun A Wik üüb Feer. Uun Neebel üüb Oomram as en filiaalsteed.
Waremk
Waremk an kol
Uun üüs amgungspriak woort det wurd waremk miast brükt för huuch temperatuur, an kol för liach temperatuur. Uun a füsiik as temperatuur oober bluas en tustant, an waremk en mengde faan energii, wat uk uun en ööder energiifurem auergung koon.
Feer-Oomram Beenk
Ferbant
Det beenk werket mä muar grat onernemen tuup:
Stambuum
Uun't juar 2020 hää't Feer-Oomram Beenk ham mä't Kaltenkirchener Bank tuupslööden, an het nü Ferianagt VR Beenk eG.
1486
Bejewenhaiden
Ünbekäänd dootem
Frederik Paulsen
Dr. med. Frederik Paulsen (* 31. Jüüle 1909 uun Doogebel; † 03. Jüüle 1997 uun Aalkersem üüb Fer) hää eegentelk Friedrich Paulsen het, wiar dochter uun a medesiin an hää FERRING Pharmaceuticals grünjlaanj.
Leewent
1933 studiaret Paulsen medesiin uun Kiil, füng diar stridj mä a Nazis an flücht 1935 auer Baasel uun a Schweiz tu Malmö uun Sweeden. 1942 wurd'er sweedsk stootsbürger, an sin onersjükangen auer hormoonen wiar det grünjlaag för sin onernemen uun Malmö 1950. Üs hi sweedsk wurd, anert Paulsen san föörnööm faan Friedrich tu Frederik.
1988 hää Paulsen at Ferring Stiftang uun Aalkersem grünjlaanj. Hi wul en iinrachtang skaafe för't eilun Fer an aler Nuurdfresken, am at aanj spriak an kultüür tu pleegin.
Mä 60 juar hää hi sin onernemen tu san dring Frederik Paulsen di jonger auerden, mä knaap 88 juar stoorew hi uun Aalkersem üüb Fer.
1961
1961 wiar det ian-an-söstigst juar faan det 20. juarhunert.
Kual
Wat menst dü?
De Nees
De Nees (uwe Tutsk: Langeneß, uwe Däänsk: Langenæs) is en halii foon dä Nöördfreesk Ailööne. Ju lait saalik foon Feer än heet 21 weerwe. E halii is tohuup mä Uallöön ok en gemeende öön't Amt Polweerm öön'e Krais Nöördfreesklöön. Et gemeende heet 135 jude (2011).
Geografii
De Nees as dat fuftgrotst nöördfreesk ailöön.
<div style="clear:both" /div>
Trnava (Regiuun)
Det Trnava Regiuun (üüb Slowaakisk: Trnavský kraj [ˈtr̩naʊ̯skiː ˈkraj]) as ian faan dön aacht regiuunen faan’t Slowakei. Det hee 554.741 lidj (2011). At hoodsteed faan’t regiuun as Trnava.
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't regiuun san:
Ferdinand Marcos
Ferdinand Emmanuel Edralin Marcos (11. September 1917–28. September 1989) wiar di 10. president faan a Filipiinen (1965–1986).
Kinkhurn
At Kinkhurn, Tuuter,  Koks as en Snek (Gastropoda) an hiart tu a Wokdiarten (Mollusca). Hat lewet uk uun a Nuurdsia.
Nowy Dwór Królewski
Nowy Dwór Królewski as en saarep uun Poolen. 1996 hed det saarep 170 iinwenern.
Nowy Dwór Królewski as at hoodsaarep faan't gemeen Papowo Biskupie uun't Woiwodskip Toruń.
Superfloose
En superfloose as di noome for ünlike galaksiifloosen ma jare sansüsteeme önjt åål. Twasche da ünlike superfloosen befine ham superhoolinge.
Röömsk Keisertidj
At Röömsk Keisertidj wiar en tidj faan't Röömsk Rik. Hat hää faan 27 f.Kr. bit amanbi 285 düüret. Enkelten tääl uk noch det tidj bit 395 diar mä tu.
Föölfet
Föölfet (Tussilago farfara) as di nööm faan en plaant uun det famile faan a Kurewbloosen (Asteraceae). Hat as di iansagst slach uun det skööl Tussilago. Föölfet wurd uk uun a medesiin brükt.
Sanruusen
Sanruusen of Sanbluumen (Helianthus) san di nööm faan amanbi 67 plaantenslacher.
Uun Nuurdfresklun käänt am fööraal di slach Helianthus annuus.
Wal (-fesk)
Di Walfesken (Cetacea) sen en Ördning fan di Tetjidiirten.
Hat jeft ombi 80 Aarten, wat ali iin ön't Weeter lewi.
Önerördningen
1. Di Bartenwali (Mysteceti), wat dat Weeter filtriari en dit Plankton diarbenen āpiit.
Bi di Bartenwali sen di gurtest Diirten üp Warel me bi.
2. Di Tērwali (Odonocenti), wat Roowerdiirten sen en üđer Diirtern āpiit.
Wal -fesk?
Dat Uurt "Walfesk" es ek gans rocht, aurdat di Wali Rechknaakendiirten fan't Lön sen, wat jam fuar't Weeter önpaset haa.
Di Wali sen rocht nai bi di Hingstfutdiirten me paarwiis Taunen (Atriodactyla). Em nēmt biiring Grupen töhop Cetartiodactyla, aurdat em ja uk langsen wat fuarhaa skel.
Leewentsplaatsen
Fuar't miist lewi di Wali iin ön't Saaltweeter.
Hat jeft uk forskelig Delfinaarten, wat iin ön Flüsi uuni, hur Swetweeter benen es.
Wali uur mener
Di Wali uur mener, aurdat di Mensken aural jaar Skit iin ön't Weeter smit, di Wali iin ön Naten fan di Feskeri kum en duar gung. Diartö kumt, dat gurt Fabrikskepen olterfuul fan di Wali feski.
Platfasker
Platfasker (Pleuronectiformes) san en order faan fasker. Jo faal troch hör aparte skak üüb. Jo san böös flaak, an trinj bit lingelk. Bias uugen san üüb a salew sidj.
Kualplaanten
Kualplaanten (Brassica) san en plaantenskööl uun det famile faan a krüsbloosen (Brassicaceae). Diar hiar flook wichtag kultuurplaanten tu.
Slacher
B. aucheri – B. baldensis – B. balearica – B. barrelieri – B. beytepeensis – B. bivoniana – B. bourgeaui – B. cadmea – B. carinata – B. cretica – B. deflexa – B. deserti – B. desnottesii – B. dimorpha – B. drepanensis – B. elongata – B. fruticulosa – B. glabrescens – B. gravinae – B. hilarionis – B. incana – B. insularis – B. jordanoffii – B. juncea – B. macrocarpa – B. maurorum – B. montana – B. napus – B. nigra – B. nivalis – B. oleracea – B. oxyrrhina – B. procumbens – B. rapa – B. repanda – B. rupestris – B. somalensis – B. souliei – B. spinescens – B. tournefortii – B. trichocarpa – B. tyrrhena – B. villosa
Sardiinien
Sardiinien as efter Siziilien det öödergratst eilun uun't Madlunsia. Tuup mä a letjer eilunen trinjam as Sardiinien uk ian faan a 20 regiuunen uun Itaalien. Det regiuun as 24.090 kwadrootkilomeetern grat an hää  iinwenern. (Stant ). Hör hoodstääd as Cagliari.
Stääden
Dön tjiin gratst stääden uun't regiuun san:
Iindialang faan Ferwaltang
Sardiinien hed bit 2021 ian hoodstäädregiuun an sjauer prowinsen:
Sant 2021 hää Sardiinien tau metropolitanstääden an sääks prowinsen :
Pichilemu
Pichilemu as en stää önj Chiile. Jü stää heet 13.916 inboogere (2012).
Žilina (Regiuun)
Det Žilina Regiuun (üüb Slowaakisk: Žilinský kraj [ˈʒilinskiː ˈkraj]) as ian faan dön aacht regiuunen faan’t Slowakei. Det hee 688.851 lidj (2011). At hoodsteed faan’t regiuun as Žilina.
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't regiuun san:
Iarst Marcellusflud
At Iarst Marcellusflud wiar en grat sturemflud de 16. Janewoore 1219. Uun det sturemflud wurd dialen faan a nuurd faan a Neederlunen faan nü an a gebiiten am't Süüdersia auerfludet. Det wiar efter a hilig Marcellus I., baskop faan Room faan 307 tu 309, neemd, auer dat det san teenkdai wiar. Det as det iarst grat sturemflud bi a Nuurdsia, huar at en beracht faan uugtjüügen faan jaft. Een uugtjüüg wiar Emo faan Witewierrum (1170-1237), di leeder abt faan't kluaster uun Witewierrum bi Groningen wurd. Hi beracht uun det Chronicon abbatum in Werum, dat en süüdwaastwinj, wat haiel broocht, tu en sturem wurd. Det lep uun a naacht bi folmuun üüb nuurdwaast am, at jeew grat auersweemingen, wat a diker auerstiigd an a hüsing wechspääld.
Efter en beracht uun det Seksisk Wäältkroonik (twesken 1225 an 1275 skrewen) stoorew amanbi 36.000 lidj. Efter a Analen faan Colmar (uk uun det 13. juarhunert skrewen) stoorew 50.000 lidj. Fööraal wiar Waastfresklun swaar bedraapt. At sturemflud maaget en sunwaal, wat twesken a Nuurdsia an a Süüdersia sted, tunant. Hög krooniken faan det 16. juarhunert maaget a sturem för't skeeben faan a Jadebusen feroontwurdelk.
Rinwirem
A Rinwirem (Lumbricus terrestris) as en Wirem (Annelida) uun det klas faan a Clitellata. Hi woort tesken 12 an 30 cm lung.
Öörtööl
Öörtööl es en natüürelk Mineraal, en diar es Kööl-Weeterstof ön.
Om diar bitukum, skel Höölern diip iin ön di Öört bööret uur. Al ön di 1850er Jaaren heer em diarme ön Nuurđerdütsklön bigent.
Iin ön Öörtööl es masi Energii, diar uur Stroom me maaket, en bal ark Auto of Lastwain kköört diarme. Man uk, om Könststof tö maaki, es Öörtööl nöörig.
Aurdat em diar sa fuul me maaki ken, jit dit uk dit suurt Gul.
Hur fuul Energii haa Ööl-Produkti?
Di Energii iin ön en Brenstof uur üs kWh/m³ meten:
Paser
A Paser (Mya arenaria) as en wokdiart uun det klas faan a Twiiskaalagen (Bivalvia). Hat komt uun a waas föl föör an koon 15 cm grat wurd. Hat as woorskiinelk faan a Wikingern ütj Ameerikoo iinslebet wurden. A skaalen het uasern of aasken.
Diten
Diten (öö. Schaasen, sö. Kiisen) sen fan drüget Küskit maaket. Di diari sen üp di Ailönen bit hentö di fiartiger Jaaren en üp di Haligen bit hentö di sösstiger Jaaren fan't twuntigst Jaarhönert üs Jöling fuar tö haitsi en tö kööki nomen uuren. Fan di Ailönen es uk bikeent, dat fuar't Jöling Sjipluurter fan di Dik saamlet uuren sen.
Diten maaki
Di Küskit, wat em fuar Diten brükt, waar wunterem iin ön gurt Faten saamelt. Di diar Faten (Mjülkpoten) wiar ombi 75 m³ gurt, en di lair iin ön di Öört, fuar't Miist nuurđern fan di Busem. Hentö di Uurs waar di Mjülk üt di Faten büten üp di Werev fordiilt. Leeter uur dit ütstampert, wat di Liren me üülen Soken aur di Fet, somtirs uk söner des, maaket haa. Fan des ging di Wiitighair üt di Mjülk. Diar maast ek olterfuul Stre benen des Brii wiis, üđers kür em di Diten leeterhen ek muar rocht ütsteek. Wan di miist Wiitighair diar üt wiar, waar dit me en Stamper lik ütstampet, dat et sa 6 cm tjuk bleev.
Di Senskiin her sa tau bit trii Weeken nöörig en drügi dit diari üt. Da noom em en Ditensteeker, wat en bet ütsaag üs en Gluuv, en steek diarfan Kwadraate fan 20 x 20 cm. Des waar da langs di Wuch āprocht en skul jit jens trii Weeken ütdrügi. Eeđer des waar di Kwadraati omdrait, dat di üđer Sir uk ütdrügi kür, en da wiar di Diten klaar. Nü kām fan di drüg Diten "Klooten" āpbecht, dat di Winj en di Senskiin di leest Wiitighair ütnem kür. Hentö di Hārefst waar di Diten booven iin ön't Hüs braacht. Fuar di Wunter wiar fuar ark Hüs ombi 20.000 Diten nöörig. Wan di Liren kööki of haitsi wil, kām di diar Kwadraati bluat döör en "Ditenhol" dialsmeten, dat em di bluat jit iin ön di Aurn smit tört.
Moonk
Wat menst dü?
Rabat
Rabat (tamazight: ⴰⵕⴱⴰⵟ Aṛbaṭ, ) as sant 1956 det hoodstääd faan Marokko. Diar sat uk di könang. Rabat as uk det hoodstääd faan't regiuun Rabat-Salé-Kénitra. Det stääd leit bi a Atlantik.
C. P. Hansen
Christian Peter Hansen es Skuulmaister en Köster üp Söl wesen. Hansen es ön di 28. August (Bārichtmuun) fan 1803 tö Wārel kemen. Stürewen es hi ön di 9. Detsember (Jöölmuun) fan 1879.
Moonk
Luke uk diar:
Cetartiodactyla
Di Wal (-fesk) es en gur Bispöl diarfuar.
Ofstaming
Artiodàctil
Margaretha Grosser
Margaretha (nåmd: Gretchen) Grosser (* 20.09.1934 önj Roomelse, Saaterlönj, † 20.07.2019 ) wus en autoorin, wat for ålem saaterfrasche takste schraawen unti ouerseetinge foon bekånde tjüsche böke ütdänj heet. Har äine takste san mååst latje ferteelinge üt et laawen foon iir än diling.
Donald Trump
Donald John Trump (* 14. Jüüne 1946 uun New York City) as di 45. president faan Ameerikoo faan di 20. Janewoore 2017 tu di 20. Janewoore 2021. A 8. Nofember 2016 as hi för sjauer juar weelet wurden.
Trump hiart tu't partei faan a Republikaanern an as kuupmaan.
ISO 3166-2:UG
Di luncode as tuleetst uun Nofember 2014 auerwerket wurden.
Missale Slesvicense
At Missale Slesvicense (eegentelk Missale secundum ordinarium ecclesie Slesvicense) as en buk faan di bukdruker Steffen Arndes uun Lübeck. Hat kaam 1486 uun Schleswig ütj an as det ööder buk, diar auerhood uun Denemark drükt wurden as, an det iarst buk, diar uun Schleswig-Holstian drükt wurd.
Auer det buk
Tau buken lei uun't bibleteek faan a däänsk könang/in uun Kopenhuuwen, ian as uun't bibleteek faan't Sloot Gottorf, an det sjuurd hää prääster Erich Pörksen 1935 uun en ual skaab üüb Oomram fünjen. Uun a juaren 2000 bit 2002 as det buk apwerket wurden an leit nü uun't archiif faan a hööw uun Kiel. Hat woort dan an wan uk ans üüb Oomram ütjsteld.
Skramelnumern
Skramelnumern skel diarbi help, di Skramel sa tö sortiari, dat diar weđer wat fan maaket uur ken. Internatsjonaal jit des Numern Recycling Codes.
Marron Fort
Marron Curtis Fort (* 24. Oktoober 1938 önj Boston; † 18. Deetsember 2019 önj Leer) wus en ameerikaanisch-tjüschen spräkewaasenschapsmoon fort Saaterfrasch än Plååttjüsch.
Öörtööl
Hur fuul Energii haa Ööl-Produkti?
Bispöl Passat 35i:
Di Bensiinmotoor nemt diareeđer ombi 5% muar. Diartö kumt jit, dat ombi 20 % muar Kraftstof forbronen uur, dit meent muar CO2 iin ön di Rook. Fuar Bensiin uur 2,3 kg CO2/Liter reeknet, fuar Diesel sen dit 2,65 kg.
Öndönen uur biiring me muar CO2, en di Diesel heer aur di Fiinstof en ruar Plaketi, di mut gaar ek muar aural köör.
ISO 3166-2:PG
Die am 17. Mai 2012 neu gebildeten Provinzen Hela (vorher Teil von Southern Highlands) und Jiwaka (vorher Teil von Western Highlands) haben noch keinen eigenen Code.
Öörtööl
Hur fuul Energii haa Ööl-Produkti?
Wan em en Elektropassat her, da wöör di noch ombi 15 bit 20 kWh fuar 100 km nem. Diarön sjocht em, hurfuul fan dit Ööl bi en Forbreningsmotoor tö Wāremker en Üđers, hur dit ek fan köört, uur.
C. P. Hansen
Hansen hee en ethnograafisk Saamling fan ual Kraam üs stiinern Kniiwern sa üs üđers, wat di Lir jerer bi 't Hüs her haa. Des Saamling heer Hansen ön sin Bok "Sagen und Erzählungen der Sylter Friesen" (1875) biskrefen, wat em jit ön Antikwariāti fo ken.
Öörtööl
Hur fuul Energii haa Ööl-Produkti?
Me di Haitswert fan dit Ööl ken em di Energii-Ütnüting ütreekni.
C. P. Hansen
Me en Diil fan di Saamling es di Museumsaarber fan di Sölring Foriining bigent uuren, en dat "Altfriesische Haus" (Üp Sölring sair em "Ual Hüs") es dit Hüs fan C. P. Hansen wesen.
ISO 3166-2:PG
Einzelnachweise
Siehe auch:
C. P. Hansen
Boker en Söl'ring Skriifwiis
Masi Bokern fan höm sen ütkemen, en di wiar üp Dütsk en Söl'ring skrefen. Diarme heer C. P. Hansen uk fuul diarfuar dönen, dat di Söl'ring Orthografii förter ütbecht uur kür, en hi heer uk masi dechtet. Di diari wiar ja man tö sin Tir ek ialer üs ombi 40 Jaaren.
Bi des Skriifwiis falt āp, dat diar ön di jerst 100 Jaaaren di "Konsonatenfordopeling" wesen es, sa üs wü dit ön Dütsk keen, wan di Vokāl fuarüt kuurt es: Delling, lekkelk, knorrig, .... Dit heer höm noch eeđer Boy Peter Möller sin Uuurterbok (1915) foranert.
Gans gur tö keen es dit bi di Forklaaring fan Balādi Pider Lüng of Pidder Lüng, diar Hansen bi jen fan sin Fortelingen en bet foranert heer.
Hansen heer me sin Aarber förtermaaket, wat sin Faađer, Jap Peter Hansen bigent heer: Di Söl'ring Literatuur, diar en gurt Wert, uk en jüst fuar di Nuurđfriisk Saamlingen heer. Sok Bokersaamlingen ken em t. B. ön't Nuurđfriisk Instituut finj, en uk di Antikwariāti haa jit wat öntöber. Uk bi Nann Peter Mungard ken em se, dat hi üp di Aarber fan di Hansens āpbecht heer.
Prisdraiern
Verzeichnis der Träger des C. P. Hansen – Preises von 1960 bis 2015
Ljouwert (stää)
Stääse
Daheere stääse lade önj e gemiinde Ljouwert:
Stääddiile foon e stää Ljouwert (wiken):
Histoori
Kneppelfreed wus en forfål di 16. Mistmoune 1951: fryske spräkeaktiwiste protestiird fort ruchthüs bait Wilhelminaplein deeriinj, dåt bloots et Neederlönjsch önjt hüs brüked wårde köö. Jü politii inseet slüünjstooke iinj e aktiwiste. En unersäkingsütschut eefter e forfål reet, dåt di Fryske Spräke as manerhäidsspräke en ruchtstaatus heewe schölj.
Frankoprowensaals
Tuup mä Oksitaans an a Langues d'oïl hiart Frankoprowensaalsk tu a Galoromaansk spriaken.
Kap Delgado
Kap Delgado (üüb Portugiisk, Cabo Delgado) as en kap bi de Indisk Ootseaan, wat uun Mosambik leit. Det leit uun det Cabo Delgado Prowins (wat efter at kap neemd as), tu a süüd faan a mös faan de Rovuma Struum. A kap wiar föör de Iarst Wäältkrich dial faan Tjiisk Uastaafrika (nü Tansaniia), man efter a krich at grens wurd tu a nuurd tu a mös faan de Rovuma Struum ferlaanjen an a kap wurd dial faan Portugiisk Uastaafrika (nü Mosambik).
Indoneesien/öö
Indoneesien (indoneesk: Indonesia) as efter't iinwenertaal det sjuard gratst lun üüb a eerd. Trinjam lei Malaysia, Papua-Nei-Guinea an Uast-Timor. Indoneesien woort tu Aasien tääld, oober di dial üüb't waastelk heleft faan't eilun Nei-Guinea hiart eegentelk tu a kontinent faan Austraalien.
Prowinsen
Indoneesien hää 31 prowinsen, tau aparte regiuunen an det hoodstäädregiuun Jakarta:
Naibel
Naibel (ap Tjüsch: Niebüll; ap Dånsch: Nibøl) as en stää än gemiine önj Nordfraschlönj. Dåt hiirt tut Åmt Söödtuner.
Indoneesien/öö
Stääden
Dön tjiin gratst stääden uun't lun san:
Naibel
Geografii
Di Gräine Küstwäi mååget diilj foon e ååstgränse foon e stää.
Deesbel
Deesbel (tjüsch Deezbüll, dånsch Dedsböl) as en gemiinde ma amänbai 1000 manschne. Bit 1950 wus Deesbel poliitisch seelewstandi, sunt jü tid hiirt et tu Naibel än as deerfoon en stäädiilj.
Indoneesien/öö
Kliima
Indoneesien leit bi a ekwaator, an sodenang uun a troopen, uun a süüdelk dial jaft at oober uk al drüg- an rintidjen.
Deesbel
Histoori
E Deesbeler schörk wörd önjfång foont 13. iirhunert bäged. Önjt iir 1362 wörd Deesbel foon e tweed Marcellusflödj swåår drååwed. Tut iinje foont 14. iirhunert wörd deerma önjfångd dåt gebiit bit Moosbel intudiken. Dåt jarst tooch nåmd wörd et stää di 1. November 1436 as Dedesbul önj en list foon e bischof Nicolaus IV. Wulf. Bait iinje foont 15. iirhunert füng Deesbel en huuwen, 1523 wörd e reformation infjard. Sunt 1555 jeeft et en schölj.
Nuurdfresklun
Nuurdfresklun as mä Waastfresklun, at prowins Groningen an Uastfresklun en dial faan't fresk kultuurgebiit Fresklun. Fresklun leit uun Holun an Sjiisklun.
Di Kreis Nuurdfresklun as en dial faan Schleswig-Holstian uun Sjiisklun.
Naibel
Geografii
Stäädiile foon Naibel:
Romagnol
Romagnol as en skööl faan nuurditajeensk spriakwiisen. Jo wurd snaaket uun a Romagna an uun San Marino (Sammarineesk). Jo san nai mä emilians. Iar wiar jodiar tau spriakwiisen ei skääst an haa Emilians-Romagnol (ISO 639-3: eml) het.
Naibel
Histoori
Naibel wårt dåt jarst tooch önjt iir 1436 nåmd, iirtids uner di noome Nubul. Bit tu e önjfång foont 20.iirhunert wus Naibel mör unti maner en toorp. Ouers dan mör än mör tu en ferkiirsknooteprak tu da ailönje än hålie. 1887 köm e marschboon, wat Naibel ma Hamborj ferbün än sü kömen uk mör kuupmansmansche eefter Naibel. Di Hindenborjdoom köm 1927, wat et ailönj Sal ma e boon ferbant. Önjt iir 1920 wörd Naibel tu e Krisstää foon Söödtönder. Dan di 1. Januar 1960 wörd Naibel en rucht stää. 1970 wus Naibel niin krisstää mör amdåt da krise Söödtönder, Ääderstää än Hüsem tuhuupe läid wörden tu e Kris Nordfraschlönj, sü as et diling nuch as. Di 1. önj e Ismoune 2008 wörd e gemiine diilj foont Åmt Söödtuner.
Grat Kualflenerk
A Grat Kualflenerk (Pieris brassicae) as en insekt an hiart tu't famile faan a witj flenerken.
Internatsionaal flagenalfabeet
„N auer C“ (Nuadfaal)
At internatsionaal flagenalfabeet woort uun a siafaard brükt, am bööden faan ian skap tu en ööder mä signoolflagen tu sjüüren.
Arke buksteew hää en aanj flag. An do san diar uk noch flagen för taalen an aparte mädialangen. A miast flagen haa tau bedüüdangen, iarst üs buksteew an do uk noch üs mädialang. Det flag A tun bispal bedüüdet uk: Ik haa en düker oner.
A flagen kön enkelt, oober uk kombiniaret wiset wurd. Jo wurd faan boowen tu onern leesen, so ment t.b. „U“ auer „W“ : „Good Luck“ of „Gud rais“. An „N“ auer „C“ ment: „Ik san uun nuad“. Flook kombinatsioonen san uk hiamelk codes, so dat näämen witj, wat jo skapsfeerern besnaake.
1980
1980 wiar det tachentigst juar faan det 20. juarhunert. At juar wiar en skregeljuar an begand mä'n Teisdai uun de Gregoriaans kalender. 1980 wus dåt tachtentist iir foon dåt 20. iirhunert. 1980 waos dat tachendist iir foon dat 20. iirhonert.
Nuurdfresklun
A gratst stääden san Hüsem, Niibel, Breetsteed an Lääk. En list faan aal a stääden an gemeenen fanjst dü uun Nordfriislon (gemeenen).
Naibel
Histoori
Stääpartnerschap:
Nuurdfresklun
Halaglun hiart kulturel uk tu Nuurdfresklun, woort oober faan a Kreis Pinneberg ferwaltet.
A eilunen an regiuunen faan Nuurdfresklun bütj Halaglun san Sal, Oomram, Fer, A Halgen, Pelwerem, Nuurdstrun, A Wiidinghiird, A Böökinghiird, A Karhiird, A Gooshiird an Eidersteed.
Witjhoodet Iarn
A Witjhoodet Iarn (Haliaeetus leucocephalus, faan greks ἁλι- hali- „siaweeder-“, αἰετός aietos „iarn“, λευκός leukos „witj“, κεφαλή kephale „hood“) as en graten Gripfögel (Accipitriformes) uun det famile faan a Accipitridae (Hanjügern).
Hi liket a Gusiarn, di uun Euroopa föörkomt. Di witjhoodet iarn as det woopendiart faan Ameerikoo an komt uk üüb amerikoonsk jilstaken (US-Dooler) föör.
Hebei
Hebei (üüb Schiineesk: 河北省 Héběi Shěng ) as en prowins uun det Folksrepubliik faan Schiina. At prowins leit uun a nuurduast faan't lun. Uun a nuurduast leit Liaoning, uun a uast a Golf faan Bohai, uun a süüduast Shandong, uun a süüd Henan, uun a waast Shanxi an uun a nuurdwaast Baner Mongolei. A steeden Beijing an Tianjin san enklaawen banen't prowins an en eksklaaw faan Hebei leit twesken döndeer tau steeden. Det hee 71.854.210 lidj (2010). At hoodsteed faan't prowins as Shijiazhuang.
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't prowins san:
Delaware
Delaware [ˈdɛləwɛɹ] as sunt 1787 en diiljstoot foon da Feriind Stoote. E diiljstoot läit önj't nordååsten foon't lönj. Önj't norden läit Pennsylvania, önj't ååsten e Atlantik än önj't sööden än weesten Maryland. Dåt heet 973.764 manschne (2019). E hoodstää foon e diiljstoot as Dover.
Geografii
E diiljstoot läit aw't nordååsten foon't Delmarva Huulewailönj.
Stääse
Da tiin grutst stääse önj e diiljstoot san:
Indiiling foon Ferwalting
Delaware heet 3 counties:
Ual-Weesterlön
Ual-Weesterlön es di Diil fan Weesterlön üp Söl, hur di Mensken fan Eidem hengingen sen, wan jaar Tērp önergiar. Üđer Liren fortel uk, dat Raantemern üp Weesterlön' nii becht haa, aurdat jam dit me di Dünemsön tö fuul waar. Di Hedigen sen di Diilen wesen, fan wat Ual-Weesterlön töhopwukset es. Em kür uk sii, dat des di Röten fan delings Weesterlön sen.
Süđerhedig of Süđerheerk
Di Süđerhedig skel di jerst Plaats wesen wiis, hur di Eidemers hengingen sen. Ombi 200 Jaaren leeter es diar uk di Sērk henbecht uuren, aurdat dat Prötjeriihüs fan Eidem da hiilendal ön Steken gingen wiar.
Uasterhedig of Uasterheerk
Üs dit ütsjocht, sen di Buern me Sjip aur di Wai gingen, wat deling "Sjipwai" jit, dat di Sjip üp di hooger Hiiren Geershalemer fret kür. Hat wiar fuar des noch wat iinfacher en uuni direkt bi di Wai, en sa es waarskiin't di Uasterhedig wukset.
Weesterhedig of Weesterheerk
Di naist Aart fan Lir wel mesken hol bi't Benenweeter uuni, aurdat ja diar gur klaarkum kür. Des giar da hentö di Weesterhedig, aurdat weesterfuar diarfan en Kiar wesen es. Bit hentö deling jit di Straat weestern fan dit Lön "Kjeirstraße", wat noch fan Kiarstraat kumt.
Nuurđerhedig of Nuurđerheerk
Di Fesker en Skepslir kür noch ön di üđer Hedigen ek fuul bigen. Ja ging da wat förter nuurđfuar, en sa her ja ek muar gans sa fuul Wai hentö di Friisenhaawen, wat ön Woningstair wiar.
Dit Uasterhee(r)kböör Boovki
Hermann Schmidt heer en Stek skrewen, wat ön ual'ing Tir spölet. Iin ön sin Aurskreft jit et "Uasterhee(r)k", en dit weeget noch di Forskel, hur'ling hi keenti, dat dit ütspreeken waar. Sa ken em ek bluat liif, dat di Hedigen üp Söl'ring "Heerken" wiar, em fair diarbi uk en bet wat tö smiilin.
Dit Uasterhee(r)kböör Boovki
Ön Weesterlön, ön Uasterheerk, diar uunet jens Moi Nelken. Dailk wiar's jüst ek, en tjuk ruar Nöös, höör Sjaken her diip Külken. En dial üp Nöös lair en gurt Kröl, üs her er diar Röt slaien. Höör Mür wiar gurt, di Uaren lüng. Moi wiar aaft üt tö skraien.
Ön Weesterlön, ön Uasterheerk, diar uunet uk Haik Uuwen. Her al gre Hiir, en Brel üp Nöös, sin Snaater wiar ek luuwen. En Fesker wiar hi, silt ön Heef, fangt Skolen, Tungen, stiiner. Sin Buat üs Baaktroch tiinet her, dach her hi't jüst ek fiiner.
Jämtland (Prowins)
Ju Jämtland Prowins (uwe Sweedsk: Jämtlands län) is en prowins foon Sweeden. Dat heet 130.280 jude (2018). E häädstää is Östersund.
Ual-Weesterlön
Dit Uasterhee(r)kböör Boovki
Moi Nelken wil höör hol bifrii, Haik Uuwen wil't ek mener. En jen gur Dai, da kām tö Moi ual Haik, di ārem Sener: „Min lef gur Moi, Dü dailkst fan't Lön', min Pop, mit hartlef Daatjen, min Wüf uurst Dü ön des Week jit! Nü dö mi jest hok Taatjen!“
Jämtland (Prowins)
Geografii
Jämtland is ju treedgrotst prowins öön Sweeden.
Ual-Weesterlön
Dit Uasterhee(r)kböör Boovki
Moi Nelken, üđers rap üp Snüt, Höör blef di Uurter stekin. Dach ārig waar's, dit kür em se, wust höör ek muar tö skekin: „Dü Boovki Dü, fan Uasterheerk, Dü Prüntjikiarel, Dü Driiwer, Üp Stair lapst Dü üt of min Hüs!“ Sa röp Nelk Moi fol Iiwer.
Jämtland (Prowins)
Stäänge
Dä tiin grotste stäänge öön e prowins sän:
Ual-Weesterlön
Dit Uasterhee(r)kböör Boovki
Haik Uuwen löp, aur Moi wiar stark, me höör wiar ek tö spaasin. En Haik, hi skrualet ek forwaar, bigent uk ek tö raasin. Hi smiilet jens, üs fiir inoch hi wiar fan Moi höör Hüski: „Hur kür ik bluat, wat wiar ik dum, tö feskin om san Müski.“
Jämtland (Prowins)
Indialing foon Ferwalting
Ju prowins heet 8 komuune (kommuner):
Greenlöns En
Di Greenlöns- of Eideren (Somateria mollissima) es en Fügelaart en jert tö di Enen (Anatidae).
Ual-Weesterlön
Dit Uasterhee(r)kböör Boovki
Moi Nelken hööpet Jaar om Jaar, man di rocht Friier kām ek. Höör Nöös waar blö, di Kröl waar wir, en bal noom höör di Duar wech. – Haik Uuwen silt jit Dai fuar Dai tö Tung- en Skolenfeskin. Sin Hart wiar frii, her jenmol noch fan Leefdi en höör Weskin!
Jämtland (Prowins)
Taole
E taol foon e jude, dir foon 1970 to 2020 öön e prowins woneden:
Greenlöns En
Noomen
Di Noom kumt fan dit islönsk Uurt æðr en heer nönt me di Stroom Eider tö dön.
Hur'ling di ütsjocht
Eiderenen sen ombi 58 cm lüng en diarme en bet gurter üs Wild-Enen. Ja wecht ombi 2,2 kg. Dit Mantji uur fuar't Miis ialer, gurter en swaarer üs dit Wüfki. Di Greenlöns En swumt en dükt mal gur. Di Neeb es senerlig gurt en hoog, en fuarn diarön es en litj Huurn, hurfan di ön forskeligi Spraaken uk üs en Huurnneeb bikeent es.
Leewent
Eiderges lewi ön sköölen. Ja frit Snailen, Hopkraben en Heesen of Blöskelen. Bit tö 6 m diip ken ja dük en diarbi jen Minüt öner Weeter bliif. Di Heesen uur hiilendal dialsloongen en da iin ön di Maag ön Steken toren. Di litj Skelen uur weđer ütspüt, en bi di Strön' lii aural di blö-gre-wit Steken diarfan ombi.
Di Greenlöns En smit ön di Aprilmuun fjuur bit soks green-gre Aier en bröri 25 bit 26 Daagen. Wan ja dit Neest jens forlet, da uur di Aier me Dünen tödöpet.
Di Enen bliif 65 bit 75 Daagen bi jaar Jungfügler. Tö jaar Skül fuar di Möen slüt ja jam langsen tö Keren fan füf bit tiin Enen töhop.
Dünen
Fuaral üp Islön uur Eiderdünen āpsaamlet en fuar al fuar Bertjüch brükt.
Slacher
Am onerskääst sääks onerslacher:
Mö
Di Möen ( Kuben, hiiföögle, mööwen, meewen) (Laridae) sen en Fügelfamiilii. Ja hiir me Tiarnken en üđer Fügelfamiilien tö di Kategorii Möen en Füglern bi Heef (Charadriiformes).
Sjaasentoor
Di sjaasentoor, uk sjuarentoor (fe. schaasentoor, schuarentoor) (Geotrupes stercorarius) as en kraab faan det famile Geotrupidae. Geotrupes ment "eerdböörer".
Halland (Prowins)
Det Halland Prowins (uwe Sweedsk: Hallands län) is en prowins foon Sweeden. E prowins lait öön e söödwäst foont löön. Uun e wäst lait et Kattegat. Dat heet 329.352 jude (2018). E häädstää is Halmstad.
Kual (slach)
Kual (Brassica oleracea) as en plaantenslach uun det famile faan a krüsbloosen (Brassicaceae) an hiart tu a kualplaanten (Brassica). Diar kem flook kual-suurten faan uf.
Mö
Beskriiwing
Möen frit ales.
Kual (slach)
Wichtag suurten
oober: Sjiinakual hiart diar ei tu. Hi komt faan en öödern slach uf: Brassica rapa
Mö
Aarten
Em teelt 55 Aarten fan Möen üp Wārel, diar ön 7 Önerfamiilien iindiilet sen.
Rabat-Salé-Zemmour-Zaer
Rabat-Salé-Zemmour-Zaer (, tamazight: ⵜⴰⵎⵏⴰⴹⵜ ⵏ ⴰⵕⴱⴰⵟ ⵙⵍⴰ ⵣⴻⵎⵎⵓⵔ ⵣⵄⵉⵔ Tamnaḍt n Aṛbaṭ Sla Zemmur Zɛir) wiar bit 2015 ian faan 16 regiuunen uun Marokko an leit uun't nuurden faan't lun. Det hoodstääd wiar Rabat.
Halland (Prowins)
Geografii
Halland is ju fiirdmanst prowins öön Sweeden.
Struume: Lagan, Nissan, Ätran än Viskan.
Stäänge
Dä tiin grotste stäänge öön e prowins sän:
Indialing foon Ferwalting
Ju prowins heet 6 komuune (kommuner):
Taole
E taol foon e jude, dir foon 1970 to 2020 öön e prowins woneden:
Histoori
Feer 1658 waos Halland dial foon Däänemark.
ISO 3166-2:SC
Die dünn besiedelten Outer Islands, die zu keinem der Bezirke gehören, haben keinen ISO 3166-2 Code.
Kurów
Deer booge 2.870 mansche (2013).
Kurow wårt begränsed foon:
Rabat (Prowins)
Rabat as en prefektuur (prowins) uun't regiuun Rabat-Salé-Kénitra bi't Atlantikküst faan Marokko.
Krepdiarten
A Krepdiarten of Reptiilien (Reptilia) san en klas faan diarten uun a biologii.
1932
1932 wiar det tau-an-dörtigst juar faan det 20. juarhunert. At juar wiar en skregeljuar an begand mä’n Freidai uun de Gregoriaans kalender.
Frees
Frees (ualhuuchsjiisk fridu „skuanin“, „frinjskap“) as en tustant faan rau, fööraal as diarmä det jindial faan kriich mend.
Frees bedüüdet uk, dat stridj saner gewalt ütjdraanj woort, efter reegeln.
Rechknaakendiirter
Rechknaakendiirter (Vertebrata) sen en Önerstam fan di Chordadiirten (Chordata).
Fisler
Fisler (Onopordum) san en plaantenskööl uun't famile faan a Kurewbloosen (Asteraceae). Di nööm komt faan't greks ónos för eesel an porde för fört: eeselfört.
Nei-Guinea
Nei-Guinea as mä en grate faan 786.000 km² efter Greenlun det öödergratst eilun üüb a eerd. Di waastelk dial (Waast-Nei-Guinea) as 1963 faan Indoneesien auer'n snoobel nimen wurden. Di uasten as sant 1975 di stoot Papua-Nei-Guinea. Nei-Guinea hää en gewaltag natüür mä troopenwalt an a gratst koralenraben üüb a eerd. Diar wurd auer iandüüsen spriaken snaaket.
Fisler
Slacher
O. acanthium – O. acaulon – O. alexandrinum – O. algeriense – O. ambiguum – O. anatolicum – O. arabicum – O. arenarium – O. armenum – O. blancheanum – O. boissierianum – O. bolivarii – O. bracteatum – O. brevicaule – O. candidum – O. canum – O. carduchorum – O. carduelium – O. carduiforme – O. caricum – O. carmanicum – O. caulescens – O. cinereum – O. corymbosum – O. cynarocephalum – O. cyprium – O. cyrenaicum – O. davisii – O. dissectum – O. dyris – O. erectum – O. eriocephalum – O. espinae – O. floccosum – O. hasankeyfense – O. heteracanthum – O. hinojense – O. horridum – O. humile – O. illyricum – O. jordanicolum – O. laconicum – O. leptolepis – O. longissimum – O. macracanthum – O. macrocephalum – O. macronervosum – O. magrebiense – O. majori – O. mesatlanticum – O. messeniacum – O. micropterum – O. myriacanthum – O. nervosum – O. nezaketianum – O. onubense – O. palaestinum – O. platylepis – O. polycephalum – O. prjachinii – O. sarrafii – O. seravschanicum – O. sirsangense – O. spinosissimum – O. syriacum – O. tauricum – O. teddianum – O. turcicum – O. wallianum Uun Nuurdfresklun käänt am det Gewöönelk Fisel (Onopordum acanthium).
Nei-Guinea
Kliima
<div style="clear:left;" /div>
Eidem/öö
Eidem wiar en histoorisk saarep üüb Sal. At lai hunerten faan meetern uun't waasten faan Waasterlun uun a Nuurdsia.
Eidem as muarsis faan sturemfluden auerspeeld an weder apbaud wurden. Efter det grat flud faan 1436 wurd Eidem ei weder apbaud, an jo iinwenern, wat det auerlewet haa, skebet widjer auer tu't uasten üüb a geest faan Tinem. Ütj detdiar siidlang "Süüdheedig" as do leederhen Waasterlun wurden. Det het "Waasterlun", auer't uun't waasten faan Tinem leit. Di huk käänt am daalang üs Ual-Waasterlun.
Di sarktürn faan't ual Eidem skal noch loong tu sen weesen haa, an iarst efter det grat sturemflud faan 1634 wurd det nei sark "St. Niels" baud. Det Eidemer sark daaget det leetst tooch üüb det koord faan Johannes Mejer uun't "Neue Landesbeschreibung" faan Caspar Danckwerth ütj at juar 1652 ap.
Letj Ialtürn Neebel
Di Letj Ialtürn Neebel stäänt uun Sössaarep üüb Oomram nai bi't Öömrang Skuul.
Funksion
Hi wiset en sektoorenial an halept bi't uunsjüüren uun't Nuurder Ia faan Feer efter waasten.
Heilongjiang
Heilongjiang (üüb Schiineesk: 黑龙江省/黑龍江省 Hēilóngjiāng Shěng ) as en prowins uun det Folksrepubliik faan Schiina. At prowins leit uun a nuurduast faan't lun. Uun a nuurd an uast leit Rüslun, uun a süüd Jilin an uun a waast Baner Mongolei. Det hee 38.313.991 lidj (2010). At hoodsteed faan't prowins as Harbin.
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't prowins san:
Uart
Wat menst dü?
Rääf
Rääf, uk baarnstian (lat. electrum of glaesum, ualgreks ἤλεκτρον ēlektron) as en mineraal. Det grünjlaag as harts faan näädelbuumer, woorskiinelk sjüüren, det witj am oober ei so nau.
Detlev von Liliencron
Detlev von Liliencron (Friedrich Adolf Axel Freiherr von Liliencron; * 3. Juni 1844 uun Kiel; † 22. Juli 1909 uun Alt-Rahlstedt, sant 1937 en dial faan Hamboreg) wiar en tjiisken dachter an skriiwer faan fertelingen an teaaterstaken.
Sin leewent
Detlev von Liliencron wurd 1844 uun Kiel bäären. Hi wiar iarst bi't militär an do uun a verwaltung uunstäld. Do wurd hi en freien skriiwer. 1883 kaam sin iarst saamling faan gedichten „Adjutantenritte und andere Gedichte“ ütj. Do fuligt „Eine Sommerschlacht“ (1887), „Unter flatternden Fahnen“ (1888) und „Der Heidegänger“ (1893). Sin lyrik woort tu a Naturalismus reeegent. 1882 wurd hi hardesföögels üüb Pelwerem. Diar entstän „Trutz, Blanke Hans“. Liliencron stoorew 1909 uun Alt-Rahlstedt.
Sin dachten
Tau bekänd staken, wat mä Nuurdfriisklun tu dun haa, san
Luke uk diar
auersaat faan Nis Albrecht Johannsen.
Halaglun
Halaglun, Deät Lun as en eilun uun a Nuurdsia an en gemeen uun a Kreis Pinneberg. Diar wene amanbi 1.300 minsken.
Krääft
Wat menst dü?
Vietnam
Vietnam as en lönj önj Aasien. Deer booge amenbai 87 miljoon mansche. Jü politiik önj Vietnam heed bloot iinj partai, dåt as jü kommunistische partai.
Fransöösk Guayaana
Fransöösk Guayaana, ( []), as en bütjluns département an en regiuun faan Frankrik. Hat leit uun't nuurden faan Süüdameerikoo bi a Atlantik tesken Brasiilien und Suurinam.
Diksmiat
At Diksmiat, a Diker, stiinepiker, witstjart (Oenanthe oenanthe) as en Sjongfögel uun't famile faan a Fleegensnapern (Muscicapidae).
Fransöösk Guayaana
Iindialang
Arrondissement Saint-Laurent-du-Maroni 1 Awala-Yalimapo 2 Mana 3 Saint-Laurent-du-Maroni 4 Apatou 5 Grand-Santi 6 Papaïchton 7 Saül 8 Maripasoula Arrondissement Cayenne 9 Camopi 10 Saint-Georges 11 Ouanary 12 Régina 13 Roura 14 Saint-Élie 15 Iracoubo 16 Sinnamary 17 Kourou 18 Macouria 19 Montsinéry-Tonnegrande 20 Matoury 21 Cayenne 22 Remire-Montjoly
Slaanger
A Slaanger (Serpentes) san en onerorder faan a Skolepkrepdiarten (Squamata). Diar jaft'at son 4.000 slacher faan üüb a eerd.
Cayenne
Cayenne [] as det hoodstääd an uk gratst stääd faan Fransöösk Guayana mä iinwenern  an en grate faan 23,6 kwadrootkilomeetern.
Det stääd leit üüb en hualeweilun mä disalew nööm bi a müs faan a Río Cayenne iin uun a Atlantik.
Iindialang
Kantooner an hör stääddialen:
Johann Frank
Johann Emil Frank waar ön di 22. Februwaari 1932 iin ön sin Grootaalerns Hüs ön Weesterlön üp Söl' bēren. Ön di 19. Janiwaari 2023 es hi sterewen.
Aalernhüs
Sin Aalern wiar Marie Sofie, bēren Momsen fan Horsbel, en Ludwig Heinrich Fran(c)k. Marie snaketi Frasch en Ludwig Sölring, sa wukseti Johann en sin Sester Hannelore me Platdütsk fan Aalern`s Sir en me Sölring fan Mootji en Gooki´s Sir āp.
Brölep en Jungen
Üs hi 1957 friiti, kām me sin Wüf Monika, bēren Zachariasen, Sölring weđer üs Mooterspraak iin ön´t Hüs. Jat fing fjuur Jungen: Uwe, Maike, Jens en Corneelis.
Bruarwening en Aarber fuar Söl'
Johann Frank es Snetjermaister. Hi wiar ön di Magistrat en  " Stadtvertreter" fan Weesterlön. Aur tiin Jaaren lung höl hi di Prötji bi di Biiki fan Weesterlön. Johann Frank heer 2006 "Di fjuur Evangelien" tö Söl'ring aurset. Ön't Jaar 2006 fing hi di C.P.Hansen-Pris.
Marokkaans Dirham
Ragsidj faan en 10-Dirham-skiin|thumb|272px
Elektrostaatik
Elektrostaatik as en feenomeen uun a füsiik an befaadet ham mä't elektrisk lääs uun rau.
Marokkaans Dirham
Di Marokkaans Dirham (1 Dh = 100 Centimes, araabisk Sg. ) as det münt faan Marokko. Di ISO-4217-Code as MAD.
Elektrostaatik
Al loong witj am, dat was mateeriool letj lacht dialen uuntji koon. Det greks wurd elektron för rääf, huar det gud bi tu sen as, käänt am daalang uun a miast spriaken.
Marokkaans Dirham
Diar san jilstaken faan 10 an 20 Centimes, ½, 1, 2, 5 und 10 Dirham, an jilskiiner mä 20, 25 (sant 2012), 50, 100 an 200 Dirham.
Elektrostaatik
Det krääft uun a elektrostaatik komt faan't elektrisk lääs an woort efter't gesets faan Coulomb bereegent. Det krääft komt üs böös letj föör, as oober uun ferglik mä't grawitatsion böös grat. So as det elektrisk krääft tesken en elektron an en proton 1040-sis grater üs det grawitatsioonskrääft diartesken.
Bhuutaan
Bhuutaan (buːˈtɑːn), amtelk Köningrik faan Bhuutaan (üüb Bhuutoons: འབྲུག་ཡུལ་  druk yul an  འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ  druk gyal khap) as en lun faan Aasien. Uun a nuurd an waast leit Schiina an uun a uast an süüd Inje. At lun hee 742.737 lidj (2015). At hoodsteed as Thimphu.
Elektrostaatik
Elektrodünaamik
Det elektrodünaamik befaadet ham mä't elektrisk lääs uun faard.
Bhuutaan
Indialing faan Ferwalting
Sant 2009 hee Bhutaan 20 distrikten (üüb Bhuutoons: རྫོང་ཁག rdzong-khag)
Liechtenstein
Liechtenstein [], amtelk Fürstendoom faan Liechtenstein, as en banenlun uun Madeleuroopa an en konstitutionel monarchii mä en parlament. Hat leit maden uun a Alpen tesken a Schweiz uun't waasten an Uastenrik uun't uasten. Hoodstääd as Vaduz, an det gratst stääd as Schaan.
Slaawisk spriaken
Slaawisk spriaken san en graten twiig faan't Indogermaans. Jo wurd faan 300 miljuun spreegern snaaket; wan dü a tuliarden märeegenst, san't 400 miljuunen. A nööm faan a spriaken komt faan Ualsarkenslaawisk словѣньскъ slověnĭskŭ, wat faan словѣнинъ slověninŭ of "Slaaw" komt. Wedenskapslidj teenk, dat a nööm faan a lidj faan слово slovo of "wurd" komt.
Twiigen
Uun't slaawisk san diar weder trii twiiger: Waast-, Uast- an Süüdslaawisk.
Likhaiden an ünlikhaiden uun wurden
Bispalen faan likhaiden an ünlikhaiden uun wurden:
Berthold Bahnsen/fe
Berthold Broder Bahnsen (* 8. Janewoore 1913 uun Risem-Lonham, † 14. Oktuuber 1971 uun Flensborig) wiar en poliitiker faan Nuurdfresklun.
Berthold Bahnsen Berthold Bahnsen
Ruad Miilaan
A Ruad Miilaan (Milvus milvus), as en Gripfögel (Accipitriformes) uun det famile faan a Hanjügern (Accipitridae). Hi as amanbi so grat üs di Müsensiif (Buteo buteo). Hi fäält üüb mä san swaalkenliken stört.
Alberta
Alberta [] as en prowins uun't waasten faan Kanada. Uun Alberta gongt det fäänlun faan Madelkanada auer tu a berger faan a Rocky Mountains uun't waasten.
Regiuunen
Alberta woort iindiald tu sääks regiuunen:
Auergungsmetal
Auergungsmetalen san en seerie faan cheemisk elementen mä atoomnumern faan 21 bit 30, 39 bit 48, 57 bit 80 an 89 bit 112. Jo stun uun a maden faan't periodensüsteem.
Jodiar metalen san temelk sacht an stabiil an smolt iarst bi huuch tempratuuren.
Ho Chi Minh-stää
Ho Chi Minh-stää (iir Saigon) as jü grutste stää önj Vietnam. Jü stää heet 7.113.150 inboogere (2009).
Dobelsnep
At Dobelsnep, dööwelt snäp (Gallinago media) as en fögel uun't famile faan a Snepen (Scolopacidae).
Margeriten
Margeriten (Leucanthemum) san en plaantenskööl uun det famile faan a Kurewbloosen (Asteraceae). Di nööm komt faan leukós „witj“ an  ánthos för „bloos“ of „bluum“ uf.
Slacher
L. adustum – L. aligulatum – L. aragonense – L. atratum – L. burnatii – L. catalaunicum – L. chloroticum – L. coronopifolium – L. corsicum – L. cuneifolium – L. discoideum – L. gallaecicum – L. gaudinii – L. glaucophyllum – L. gracilicaule – L. graminifolium – L. grande – L. halleri – L. heterophyllum – L. illyricum – L. ircutianum – L. lacustre – L. latifolium – L. lithopolitanicum – L. maestracense – L. maximum – L. meridionale – L. minimum – L. monspeliense – L. montserratianum – L. pallens – L. paludosum – L. platylepis – L. rohlenae – L. rotundifolium – L. sibiricum – L. subglaucum – L. superbum – L. sylvaticum – L. tridactylites – L. virgatum – L. visianii – L. vulgare
Uun Nuurdfresklun käänt am det „Gewöönelk“ Margerit (Leucanthemum vulgare).
Henan
Henan (üüb Schiineesk: 河南省 Hénán Shěng ) as en prowins uun det Folksrepubliik faan Schiina. At prowins leit uun a uast faan't lun. Uun a nuurd leit Hebei, uun a nuurduast Shandong, uun a uast Anhui, uun a süüd Hubei, uun a waast Shaanxi an uun a nuurdwaast Shaanxi. Det hee 94.029.939 lidj (2010). At hoodsteed faan't prowins as Zhengzhou.
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't prowins san:
Letj Ialtürn Noorsaarep
Di Letj Ialtürn Noorsaarep stäänt uun Noorsaarep üüb Oomram nai bi't kui.
Funksion
Hi wiset en sektoorenial an halept bi't uunsjüüren faan Hörnem üüb Sal.
Haiti
Haiti (haitiaansk Ayiti,, ütjspreegen []) as en stoot uun't waasten faan det eilun Hispaniola, diar tu a Grat Antilen uun a Kariibik hiart. Uun't uasten faan Hispaniola leit at Dominikaans Republiik.
Stääden
Dön tjiin gratst stääden uun't lun san:
Iindialang faan Ferwaltang
At lun hää tjiin departmenten:
Uastslaawisk Spriiken
Dön Uastslaawisk Spriiken san een faan dön trii twiichen faan dön Slaawisk Spriiken, wat tu dön Indogermaans hiar. Jo wurd faan amanbi 224 miljuunen lidj üüs mamenspriik snaaket.
Tu det uastslaawisk spriikfamilje san:
an uk histoorisk spriiken:
Staapk
thumb|296px|So hiart ham en staapk uun.
At Staapk (Acheta domesticus) as en insekt faan det famile Gryllidae. Acheta ment "sjongster" an domesticus "hüselk".