cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Christian VII. (Denemark)
Christian VII. (* 29. Janewoore 1749 uun Christiansborg Sloot, Kopenhuuwen; † 13. Marts 1808 uun Rendsborg) wiar köning faan Denemark an Noorweegen an hertooch faan Sleeswich an Holstian faan 14. Janewoore 1766 ap tu san duas. Hi wiar de tretanjst köning faan’t Hüs faan Oldenborig. Hi wiar dring faan köning Frederik V. an Louise faan Gratbritanien.
Schnakenbek
Schnakenbek as en gemiine foont Åmt Lütau önj e Kris Hiirtuuchdoom Lauenborj. E gemiine läit önjt sööden foon e kris, bai di Elbe Struum. Dåt heet 874 inboogere (2020).
Frederik VIII. (Denemark)
Frederick VIII. (* 3. Jüüne 1843 uun Det Gule Palæ, Kopenhuuwen; 14. Mei 1912, Jungfernstieg, Hamborig) war köning faan Denemark faan 29. Janewoore 1906 ap tu san duas. Hi wiar dring faan köning Christian IX. an Louise faan Hesse-Kassel.
Rööwen
A rööwen (Beta) san plaantenslacher uun det famile faan a amaranten (Amaranthaceae). Diar kem flook kultuurplaanten faan uf. At jaft oober uk "rööwen", diar tu a Brassicaceae (Kualplaanten, Brassica) hiar an mä a "echt rööwen" (Beta) ei föl tu dun haa.
Amesiella
Amesiella (lat. Amesiella) san bloosenplaanten an hiar tu a orchideen (Orchidaceae). At jaft sowat 3 slacher üüb a Philippinen.
Beta
Wat menst dü?
Kaamertoon
Di Kaamertoon es di Toon, hureeđer ali Instrumenti fan en Musiik-Ker stemet uur, dat dānen töhopstemi.
Kaamertoon kumt diarfan, dat jerer fuul Musiik iin ön di Priwaatkaamern fan köninglig Liren musitsiaret waar. Bitö jaav et diar jit di "Sērk-" en di "Choor-" toon. Di Choortoon kür en hiili Toon diiper of hooger wiis. Diaraur hen jaav et jit Stemtööni fuar Cornetts en fuar di Ooper. Di Forskelen sen eeđer dit Jaar 1800 lungsom forswünen.
Sent 1939 uur fuar't olermiist eeđer a1 = 440Hz stemet. Dütsk en uasterriksk Sinfoniiorkester nem man aaft a1 = 443 HZ, di Swaitser haa't me 442 Hz.
Di Toon uur üs a1 of a' skrewen (A, jens streken), bi di Weetenskep uur man uk A4 sair, bi MIDI-Programiaring A3.
Histoorie
Bit tö dit 18. Jaarhönert lair di Tööni ön di forskelig Lönen bit tö tau Tööni ütenachtler. Eeđer 1800 kām em en bet naier töhop, di Tööni wiar om 432 Hz önerwai, en diarfan en hualev Toon diiper of hooger. Ön Frankrik en Engelön waar fuar't Miist wat diiper stemet en süngen, ön Lönen sa üs Dütsklön en Uasterrik en bet hooger. Ön Frankrik waar 1788 a1 me 409 Hz fastlair (Jer Pariser Steming), öner Napoleon waar 1858 en Toon fan 435 Hz üs Gisets dialskrewen en fan di miist Naibern uk aurnomen. 1885 waar fan en internatsjonaali Stemikonferens bislööten, dat uk Ruslön, Sweeden, Italien en forskeligi Dütsk Staaten me 435 Hz stemi skul. Ön Uasterrik waar man fuar di Militeermusik fuul hooger, me 461 Hz stemet. Des giar bit tö di 1960er Jaaren, en bit deling haa di Original Hoch- und Deutschmeister des Toon üs jaar Stemitoon.
Kaamertoon deling
Em ken höm dit bal ek fuarstel, wat dit fuar'n Stohai wiar en kum üp jen A fuar ark'jen. Deling ken em en Video fan Ameerika of Frankrik ön't Nat önluki, sin Gitari üt di Huk haali en diartö spöli.
Giraaten
Hoken aliweegen en uk söner Bateriien en "gur" A haa wel, di skel man en Stemgaafel me langs haa. Des heer höm en engelsk Trompeetenspölster ön't Jaar 1711 üttaacht. Hat jeft uk Stempiipen, man dit es ek san klaari Toon en diarom uk ek ark'jens Saak.
Al sent di 1970er Jaaren jeft et elektroonisk Giraaten, danen di jest Tir me Mikrofooni löpen sen en leeter uk me (Signaal-) Kābel fan elektrisk Instrumenti. Sent di 1990er Jaaren jeft et mal litj Giraaten me Piezokristal, diar dit Swüngen fan dit Instrument ofnem. Me sok Giraaten ken em sagaar stemi, wan trinjom Liren snaki. Delings Giraaten sen fuar't Miist chromaatisk, dit meent, ja keen ali Tööni fan salev. Em tört jam ek muar üp di Toon, diar em haa wel, iinstel.
Tööni, hureeđer em stemi ken
Jir ken em di forskel twesken di Frekwensen hiir en sin Instrument mesken jens omstemi, wan em dit ütprobiari wel.
Library of Congress Control Number
At Library of Congress Control Number (LCCN) as en käännumer faan't Library of Congress uun Ameerikoo för persuunen, buken an slachwurden.
Ööder käändooten faan't Library of Congress san:
International Standard Name Identifier
A International Standard Name Identifier (ISNI) as en taal mä 16 steeden an leit iandüüdag det identiteet faan en persuun fääst. A ISNI as faan't ISO ütjwerket wurden oner det numer ISO 27729.
South Carolina
South Carolina [ˌsaʊθ kɛɹəˈlaɪnə] as en diiljstoot foon da Feriind Stoote. E diiljstoot läit önj't söödååsten foon't lönj. Dåt heet 5.148.714 manschne (2019). E hoodstää foon e diiljstoot as Columbia.
Geografii
E Appalachen lade önj't nordweesten foon e diiljstoot.
Stääse
Da tiin grutst stääse önj e diiljstoot san:
Counties
South Carolina heet 46 counties: Kiik uk deer: List foon counties önj South Carolina
Appen
Appen as en gemiine foont Åmt Geest und Marsch Südholstein önj e Kris Pinnebärj. E gemiine läit önjt sööden foon e kris. Dåt heet 4849 inboogere (2020).
1292
Bejewenhaiden
Ünbekäänd Dootem
Virtual International Authority File
At Virtual International Authority File (VIAF) as en dootenbeenk för persuunendooten. Hat as en kooperatjuun faan flook natjunaalbibleteeken an woort faan't Online Computer Library Center (OCLC) bedrewen. Det projekt as 2003 faan't Sjiisk Natsionaalbibleteek an det amerikoonsk Library of Congress üüb a bian steld wurden an werket sant 2012.
Dialnemern
(Stant Nofember 2016):
Gemiansoom Normdatei
At Gemiansoom Normdatei (GND, ingelsk: Integrated Authority File) as en datei för persuunen, iinrachtangen, buken an slachwurden. Hat woort faan't Sjiisk Natsionaalbibleteek bedrewen.
Christian IX. (Denemark)
Christian IX. (* 8. April 1818, Gottorp Sloot; † 29. Janewoore 1906, Amalienborg Sloot) wiar köning faan Denemark faan 15. Nofember 1863 ap tu san duas an hertooch faan Sleeswich an Holstian ap tu 12. Nofember 1864. Hi wiar dring faan Friedrich Wilhelm, Hertooch faan Sleeswich-Holstian-Sonderborig-Glücksborig an Prinsesin Louise Caroline faan Hesse-Kassel.
Gemiansoom Normdatei
Föörgungern faan GND wiar: Sant 2012 san jo tuupfeerd wurden tu't GND. Sant 2014 wurd a dooten efter't salew oort an wiis apnimen üs bi't Library of Congress.
Kolda (Regiuun)
Det Kolda Regiuun (üüb Fraansöösk: La Région de Kolda, üüb Wolof: Diiwaanu Koldaa) as en regiuun uun de aafrikoons stoot Seenegal. At regiuun leit uun a süüd faan't lun, uun det Huuch Casamance geograafisk regiuun. Uun a nuurd leit at Gambia, uun a uast det Tambacounda Regiuun, uun a süüduast Guinea, uun a süüd Guinea-Bissau an uun a waast det Sédhiou Regiuun. Det hee 662.455 lidj (2013). At hoodsteed as Kolda.
Steeden
Dön gratst steeden uun det Kolda Regiuun san:
Indialing faan Ferwalting
Det Kolda Regiuun hee trii departmenten:
Befölkring
Det letst folksteeling uun Seenegal wiar uun't juar 2013.
Histoore
At regiuun faan nü wurd de 10. September 2008 grünjlaanjen.
Bevern (Holstiinj)
Bevern as en gemiine foont Åmt Rantzau önj e Kris Pinnebärj. E gemiine läit önjt norden foon e kris. Dåt heet 589 inboogere (2020).
1758
1758 wiar det aacht-an-föftigst juar faan det 18. juarhunert. At juar begand mä’n Söndai uun de Gregoriaans kalender.
LIBRIS
LIBRIS stäänt för „LIBRary Information System“ an as en kataloog faan't Könanglik Bibleteek uun Stockholm.
Det internatjunaal ufkörtang as „SE-LIBR“. An det „SELIBR“-numer woort üs normdatei brükt.
Système universitaire de documentation
Di kataloog Système universitaire de documentation (SUDOC) as en fransöösken dokumentatsioonskataloog faan uniwersiteetsbibleteeken sant 1999. Hi woort bedrewen faan't Agence bibliographique de l'enseignement supérieur (ABES).
Mä sin normdatei Autorités (IdRef) werket SUDOC tuup mä't Virtual International Authority File (VIAF).
MusicBrainz
MusicBrainz as en frei dootenbeenk mä informatsioonen auer musiikern.
Auer MusicBrainz-IDs jaft at tugang tu:
Füsiik
Jü Füsiik as jü liir foon da ünbelaawede sååge, jare apbag än jare bewääging, as uk foon jü strooling än da kraftfälje. Füsiik as en eksaakt waasenschap, wat da natörgesätse unerseecht än da en matematisch form jeeft.
Jü eksperimentaalfüsiik stalt fersäke ap, for än liidj gesätse foon da meetwjarde ouf än bestääsi unti waderled teoriie än hüpoteese.
Jü teoreetisch füsiik önjtwiklet teoriie än mååget forütseedinge, wat eksperimenteel oufpräiwed wårde koone.
Win
Wat menst dü?
Louga (Regiuun)
Det Louga Regiuun (üüb Fraansöösk: La Région de Louga, üüb Wolof: Diiwaanu Luga) as en regiuun uun de aafrikoons stoot Seenegal. At regiuun leit uun a nuurdwaast faan't lun. Uun a nuurd leit det Saint-Louis Regiuun, uun a uast det Matam Regiuun, uun a süüduast det Kaffrine Regiuun, uun a süüd det Diourbel Regiuun, uun a süüdwaast det Thiès Regiuun an uun a waast a Atlantik. Det hee 874.193 lidj (2013). At hoodsteed faan't regiuun as Louga.
Steeden
Dön gratst steeden uun det Louga Regiuun san:
Indialing faan Ferwalting
Det Louga Regiuun hee trii departmenten:
Befölkring
Det letst folksteeling uun Seenegal wiar uun't juar 2013.
Politiik
At regiaring faan't regiuun ferwaltet at apwaaksen faan't wiartskap, a ferkiar, at skül faan a amwäält uun't regiuun.
Kapwerden
A Kapwerden (sjiisk: Kap Verde [] of Republik Cabo Verde, []) san en stoot uun a Atlantik sowat 570 km waasten faan Afrikoo mä njügen bewenet eilunen. Det lun hää en grate faan 4033 km² mä amanbi 516.000 iinwenern. Det hoodstääd het Praia.
Koord
At lun bestäänt ütj tau sköölen faan eilunen:
Christian IV. (Denemark)
Christian IV. (* 12. April 1577 uun Frederiksborg Sloot; † 28. Febrewoore 1648 uun Rosenborg Sloot) wiar köning faan Denemark an Noorweegen faan 4. April 1588 ap tu san duas. Hi wiar de sööwenst köning faan’t Hüs faan Oldenborig. Hi wiar dring faan Frederik II. an Sophie faan Mecklenborig.
Kweg
At Kweg (Elymus repens = Elytrigia repens = Agropyron repens = Triticum repens) as en plaant uun det famile Swetgäärs (Poaceae). Hat komt üüb a hialer eerd föör.
Nat
At kweg as en wichtag gäärsplaant an woort üs greenfuder för beesten ütjsest. Wan't ham iarst ans briad maaget hää, as't oober knaap noch wech tu fun. Uun Ruslun wurd a ruter eder green of uk kööget eden.
National Library of Australia
At National Library of Australia (Austraalisk Natsionaal Bibleteek) sat uun Canberra an ferwaaret arke buk, diar uun Austraalien drükt woort. AT NLA as uk tustendag för ISSN-numern, ISMN-numern an CIP-tiitelapnaamen uun Austraalien.
Kweg
Wäärdaghaid
A drüget ruter wurd uk üs tee dronken of uun a medesiin iinsaat. Jo skel a niiren speel.
Schönberg (Lauenborj)
Schönberg as en gemiine foont Åmt Sandesneben-Nusse önj e Kris Hiirtuuchdoom Lauenborj. E gemiine läit önjt noordweesten foon e kris. Dåt heet 1366 inboogere (2020).
Frederik VI. (Denemark)
Frederik VI. (* 28. Janewoore 1768 uun Christiansborg Sloot, Kopenhuuwen; † 3. Deetsember 1839 uun Amalienborg Sloot, Kopenhuuwen) wiar köning faan Denemark an hertooch faan Sleeswich an Holstian faan 13. Marts 1808 ap tu san duas an köning faan Noorweegen ap tu 7. Febrewoore 1814. Hi wiar uk regent faan 14. April 1784, widjert san aatj Christian VII. kraank wiar. Hi wiar de fjauertanjst köning faan’t Hüs faan Oldenborig. Hi wiar dring faan Christian VII. an Caroline Mathilde faan Gratbritanien.
Frederik II. (Denemark)
Frederik II. (* 1. Jüüle 1534 uun Haderslevhus, Haderslev; † 4. April 1588 uun Antvorskov Klooster, nai bi Slagelse) wiar köning faan Denemark an Noorweegen faan 1. Janewoore 1559 ap tu san duas. Hi wiar de seekst köning faan’t Hüs faan Oldenborig. Hi wiar dring faan Christian III. an Dorothea faan Saksen-Lauenborig.
Sowjetunion
Di Sowjetunion waas en kommunistisch lönj twasche 1922 än 1991.
Krüsbloosen
Krüsbloosen (Brassicaceae of uk Cruciferae) san en grat plaantenfamile uun't order Brassicales mä 3.000 bit 4.000 plaantenslacher.
Nat
Flook plaantenslacher uun detdiar famile haa en grat bedüüdang üs iidj för a minsken.
Promil
Promil komt faan't latiinsk an ment: 'faan düüsen', di düüsenst dial. Di ütjdruk woort brükt, am gratin mäenööder tu fergliken. 1 promil as soföl üs 0,001; det woort ufkört mä det promil-tiaken: 1 ‰.
Schretstaken
Schretstaken as en gemiine foont Åmt Breitenfelde önj e Kris Hiirtuuchdoom Lauenborj. E gemiine läit önj e mal foon e kris. Dåt heet 489 inboogere (2020).
Windrüüw
At Windrüüw (Vitis vinifera vinifera of uk Vitis vinifera sativa) as en onerslach faan a Winplaanten (Vitis vinifera). A früchten wurd üs windrüüwen of sinken ferkääft, of jo kem üs windrüüwensaft of win uun a loodens.
Slacher faan windrüüwen
Kwelen tu't tabel:
Interval (Musiik)
En Interval (Latiinsk fuar "Rüm twesken Pualen") weeget di Rüm twesken tau Tööni, om tö biskriif, hur fiir dānen ön di Toonleđer ütenachtler lii.
Interval-Noomen en Stööpen ön di Toonleđern
Ön Euroopa her em forskeligi Toonsysteemi, en diarfan kür höm bit ombi dit Jaar 1700 dit Dur-Moll-Systeem, wat wü deling keen, döörseet. Di Üđern sen deling fuaral üs Sērken-Toonleđern bikeent, aurdat ön't Merelaaler fuaral ön Sērken masi Musiik üttaacht en maaket waar. Des Systeeme wiar fuar't Miist heptatoonsk, dit meent, aur soowen Tööni. Uk des her tau hualev Toonstööpen, en diarom jit uk des diatoonsk ("Di" en "dia" es latiinsk fuar tau). Di Intervalnoomen waar aurnomen. Di bikeentest sen dānen, diar jir weeget sen:
Hur fiir giar dit?
Des Systeem giar āp bit tö hönert Stööpen, dit wiar da wat en bisnaki me di Dochter, wan em dit ütaarberi wil. Bi daagelks Musiik kumt bal nönt Üđers fuar üs bit tö di Oktāvi.
En bet wat aut Noonenakordi
Di Nooni kumt somtirs fuar, bi sok Leedjis üs " We are the world" kum ön di Bröch Noonenakordi fuar:
C add9                D add9             E add9 When you're down and out and there seems no hope at all But if you just believe, there's nowhere you can fall.
Bi des Akordi uur di Nooni diartö spöet, bi C-Dur en hoogi D, bi D-Dur en hoogi E, bi E-Dur en hoogi F
Bi di Rock- en Bluesmusiik sa üs somtirs uk bi Jazz uur me "9"-, di "Krüts-Niigen"-Akordi aarbert. Bi sok Akordi es di senerligi Toon en hualev Toon aur di Nooni, wat dit "" weeget. Jimi Hendriks heer me Purple Haze en senerligi Stek skrewen. Di Kadens diartö bigent me E9 en diar da aur G- en A-Dur:
Bispöl Purple Haze |E9 | G A | Di Streeken weegi di Takti.
Des Stek lefet diarfan, dat em üp Gitari, di diip E-Streeng frii swingi ken. Di Akord uur me C7 ön di soowenstst Bund maaket. Fuar di "9"-Toon kumt di litj Finger ön di aachst Bund fan di H-Streeng.
En gur Bispöl fuar di "9"-Akord, jir ön D-Dur, es "Taxman" fan George Harrison.
Di Intervali reekni jam töhop
Bi dit Systeem es dit gur tö weet, dat di Intervali töhop üp en Oktāvi ütkum. Bispöl: En Kwarti giar fan C tö F, en en Kwinti giar fan F āp tö C'. Bi fjuur (Kwarti) en füf (Kwinti) kumt da ek niigen üt. Rocht es aacht, en Oktāvi, aurdat di jest Toon bi ark Interval meteelet uur. Dit es gur tö weet, wan em me di Kwintenkrais of Instrumenti sa üs di Gitari aarberi wel.
Luki uk jir
Stevie Ray Vaughan spölet "Taxman" Di "Wunschlistenband" spölet "Taxman"
Prosent
Di ütjdruk prosent komt faan't latiinsk an ment: 'faan hunert', di hunertst dial.
Hi woort brükt, am gratin mäenööder tu fergliken. Di uundial woort mä det %-tiaken kääntiakent. Bi't reegnin mä prosent as
Schulendorf
Schulendorf as en gemiine foont Åmt Büchen önj e Kris Hiirtuuchdoom Lauenborj. E gemiine läit önjt sööden foon e kris. Dåt heet 448 inboogere (2020).
Schürensöhlen
Schürensöhlen as en gemiine foont Åmt Sandesneben-Nusse önj e Kris Hiirtuuchdoom Lauenborj. E gemiine läit önjt norden foon e kris. Dåt heet 158 inboogere (2020).
Karl XIV. Johan (Sweeden)
'''Karl XIV. Johan''' (üüs Jean Bernadotte bäären; * 26. Janewoore 1763, Pau, Frankrik; † 8. Marts 1844, Stockholm Sloot, Stockholm) wiar köning faan Sweeden an Noorweegen (üüs Kaarl III.) faan 5. Febrewoore 1818 ap tu san duas. Hi wiar dring faan Jean Henri Bernadotte an Jeanne de Saint-Vincent.
National Library of the Czech Republic
National Library of the Czech Republic as di internatjunaal nööm för't Natjunaalbibleteek faan't Tschechisk Republiik (Národní knihovna České republiky, NK ČR). Hat sat uun Prag an onerstäänt det kultuurministeerium. Diar lei wel son sääks miljuun dokumenten.
Laki
Laki (kurdisk: ‏لەکی‎) as en kurdisk spriakwiis. Hat woort uun Nuurdwaast-Iraan an Nuurduast-Irak snaaket.
Amaranten
Amaranten (Amaranthaceae) san en plaantenfamile uun't kategorii Caryophyllales. Diar hiar muar üs 2.000 slacher tu.
Nat
Enkelt slacher haa en grat bedüüdang üs iidj för a minsken.
National Diet Library
Det bibleteek häält auer 30 miljuun dokumenten: ~10 miljuun buken (~ 7 miljuun japoonsken an ~ 3 miljuunen uun ööder spriaken), 12 miljuun tidjskraften an bleeden, an 13 miljuun ööder meedien (mikroformen, nuuten, digitaal meedien). Hat as ian faan a gratst bibleteeken üüb a eerd.
Win (slach)
Win (Vitis vinifera) as en slach faan a winplaanten (Vitis) an komt fööraal trinjam at Madlunsia, uun Madeleuroopa an Süüdwaastaasien föör.
South Dakota
South Dakota as en diiljstoot foon da Feriind Stoote. E diiljstoot läit önj't norden foon't lönj. Dåt heet 884.659 manschne (2019). E hoodstää foon e diiljstoot as Pierre.
Seedorf (Lauenborj)
Seedorf as en gemiine foont Åmt Lauenburgische Seen önj e Kris Hiirtuuchdoom Lauenborj. E gemiine läit önjt ååsten foon e kris. Dåt heet 501 inboogere (2020).
South Dakota
Geografii
E diiljstoot läit önj e Great Plains. Önj't weesten lade e Black Hills.
Stääse
Da tiin grutst stääse önj e diiljstoot san:
Matam (Regiuun)
Det Matam Regiuun (üüb Fraansöösk: La Région de Matam, üüb Wolof: Diiwaanu Maatam) as en regiuun uun de aafrikoons stoot Seenegal. At regiuun leit uun a nuurduast faan't lun. Uun a nuurduast leit Mauretaanien, uun a süüduast an süüd det Tambacounda Regiuun, uun det süüdwaast det Kaffrine Regiuun, uun a waast det Louga Regiuun an uun a nuurdwaast det Saint-Louis Regiuun. Det hee 562.538 lidj (2013). At hoodsteed faan't regiuun as Matam.
South Dakota
Counties
South Dakota heet 66 counties: Kiik uk deer: List foon counties önj South Dakota
Matam (Regiuun)
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun det Matam Regiuun san:
Indialing faan Ferwalting
Det Matam Regiuun hee trii departmenten:
Befölkring
Det letst folksteeling uun Seenegal wiar uun't juar 2013.
Space Shuttle
En Space Shuttle is en amerikaanisch rümschap dåt lansiird wört än as en fliimaschiin lönje koon. Deereefter koon di Space Shuttle wider brükt wårde. En Space Shuttle is en diilj foon dåt Space Transportation System (STS), da oudere diile foon dåt STS san en eksternen tank än tou rakeeten.
Matam (Regiuun)
Histoore
At regiuun faan nü wurd de 10. September 2008 grünjlaanjen.
Politiik
At regiaring faan't regiuun ferwaltet at apwaaksen faan't wiartskap, a ferkiar, at skül faan a amwäält uun't regiuun.
Space Shuttle
Normåål wårde ma en Space Shuttle 5-7 mansche transportiird in dåt åål, inklusiiwe tou piloote. Bai nüüdj koone 11 astronauten mafliinj. Di Shuttle koon ma dåt lees 22.700 kg dreege. Tubääg eefter jü jard koon di Shuttle mör lees mabrange. Tutids wört di Shuttle mååstens for transport eefter dåt ISS brükt. Oudere missione foon di Shuttle is transport eefter di Hubble Space Telescope än oudere satellite.
Kopenhuuwen
Kopenhuuwen as jü hoodstää foon Dånmark. Deer booge 1.320.629 manschne (2019), än jü as jü grutste stää önj Dånmark. Önjt stäägebiit booge 1.280.371 manschne (2016). Kopenhuuwen lait awt ailönj Siielönj än hiirt tu jü ferwåltingregion Hovedstaden.
Jü Öresund bru ferbant Malmö ma Kopenhuuwen.
SNAC
SNAC of Social Networks and Archival Context as en amerikoonsk iinrachtang, am histoorisk dooten tu finjen an tuuptufeeren.
Hat as 2010 iinracht wurden mä halep faan't National Endowment for the Humanities (NEH) bi't National Archives and Records Administration (NARA).
Guldborgsund Komuun
Guldborgsund Komuun as en däänsk komuun uun't regiuun Sjælland. Diar hiart det eilun Falster tu an di uastelk dial faan't eilun Lolland. Det komuun as 0 km² grat an hää iinwenern (Stant ). . At ferwaltang sat uun Nykøbing Falster.
Sasterstääden
(efter Guldborgsund Komuun )
Johannes Oldsen
Johannes Oldsen (* 13. April 1894 önj Klookris, Risem-Lonham; † 30. September 1958 önj Läigeroos bai Naibel) wus en nordfraschen poliitiker. Hi wus maning iirnge formoon foon e Foriining for nationale Friiske.
BIBSYS
BIBSYS as en onernemen faan't wedenskapsministeerium uun Noorweegen. Hat as en dootenbeenk för wedenskapelk iinrachtangen. BIBSYS werket tuup mä aal a uniwersiteeten an det Natsionaalbibleteek faan Noorweegen. Det iinrachtang sat uun Trondheim.
Siebenbäumen
Siebenbäumen as en gemiine foont Åmt Sandesneben-Nusse önj e Kris Hiirtuuchdoom Lauenborj. E gemiine läit önjt norden foon e kris. Dåt heet 606 inboogere (2020).
Koonkern
Koonkern, Koonkler (Arachnida) san en klas faan diarten, diar dü bi hör aacht bian kään könst. Insekten haa man sääks.
Minsken, diar baang föör koonkern san, san efter di latiinsk nööm arachnophob (F40.2 efter ICD-10).
Ordern
Amblypygi – Araneae – Holothyrida – Ixodida – Mesostigmata – Opilioacarida – Opiliones – Palpigradi – Pseudoscorpiones – Ricinulei – Sarcoptiformes – Schizomida – Scorpiones – Solifugae – Thelyphonida – Trombidiformes
Melen (Acari)
A Melen san en onerklas faan a Koonkern. Diar hiar sääks ordern tu:
Siebeneichen
Siebeneichen as en gemiine foont Åmt Büchen önj e Kris Hiirtuuchdoom Lauenborj. E gemiine läit önjt sööden foon e kris. Dåt heet 250 inboogere (2020).
Oscar I. (Sweeden)
Oscar I. (üüs Joseph François Oscar Bernadotte bäären; 4. Jüüle 1799 uun Paris, Frankrik; † 8. Jüüle 1859 uun Stockholm Sloot, Stockholm) wiar köning faan Sweeden an Noorweegen faan 8. Marts 1844 ap tu san duas. Hi wiar dring faan Karl XIV. Johan an Désirée Clary.
Ialgus
At Ialgus (Phalacrocorax carbo) as en fögel uun det famile Phalacrocoracidae.
Koolestuf
Koolestuf (dt. Kohlenstoff, la. Carbonium) as en chemisch Elemänt ma symbool C än atoomnumer 6. Dåt as en ai-metal, dåt önj ferschilie modifikasjoone forkamt. Iinj deerfoon as en blailuuse huulewliidjer, en oudere en suurt huulewmetal.
Önjtdäking
Koolestuf wörd ål önj e forhistoori önjtdäkt än brükt as hooltkoole, jü mååged wörd döör orgaanisch materjool (mååst hoolt) hiitj tu måågen önj e sörstuf-eerme atmosfeere. Dåt änglisch carbon as deeram uk oufliidjed foon di latinsch noome Carbonium for hooltkoole, jüst as di noome foon e Carbonium-tidrüm, weerönj dåt bilied wörd.
Önjwiinjinge
Di koolestof kamt mååst for önj form foon koolewååderstufe, forålen dåt fosiil iiljinge jardgas än ra ööle. Üt ra ööle wårt önj e petrochemisch industrii tum biispel petrooleum, bänziin än keerosin dästiliird än dåt tiint as grünlååg for foole synteetische stufe, as plastike.
Frederik Paulsen/sö
Frederik Paulsen (* 31. Juuli 1909 ön Daagibel; † 03. Juuli 1997 ön Aalkersem üp Föör) wiar normaalerwiis Friedrich Paulsen nēmt. Hi wiar Dochter fan di Meditsiin. Paulsen heer FERRING Pharmaceuticals āpbecht.
Leewent
Paulsen waar ön dit nuurđfriisk Tērp Daagibel beeren. Sin Aalern kām fan Föör. Sin Firma jit FERRING eeđer sin Mooderspraak.
1933 bigenti Paulsen, Meditsiin tö studiarin, en dit wiar ön Kiel. Hi fing man bal Strir me di Nazis, en diarom wiar dit beeter fuar höm en forswinj fan Dütsklön. 1935 ging hi da aur Basel ön di Sjweits naa Malmö ön Sweeden. Diar blef hi da. 1942 waar Frederik Paulsen sweedsk Staatsbüürer. Hi bigenti, di Hormoone tö bilukin, en wat diarfan kām, dit leengti fuar sin Firma, Ferring Pharmaceutics, diar hi ön't Jaar 1950 di Grün lair. Friedrich Paulsen foranerti sin Fuarnaaam hentö "Frederik" wan hi en Sweedi waar.
Üs Paulsen 60 Jaaren ual wiar, diar hi sin Firma tö sin Seen, Frederik Paulsen, di Jüngeri.
1988 waar di Ferring Stifting ön Alkersem grünjlair. Frederik Paulsen wel diarme en Iinrochting āpbech, diar fuar di Fering Spraak en Kultuur aarbert.
Union List of Artist Names
At Union List of Artist Names (ULAN) as en dootenbeenk mä ~ 293.000 nöömer an ööder informatjuunen auer konstlern. Hat woort bedrewen faan't Getty Research Institute.
Gratstiangrääf faan Neebel
At Gratstiangrääf faan Neebel leit sowat 500 m nuurdwaasten faan't fögelkui Meeram uun a Öömrang Düner üüb Oomram.
Hat leit faan uast tu waast an hää tau koomern. Flook stianer san ferswünjen, man det grate as noch mä 35 m × 7 m tu käänen.
Sierksrade
Sierksrade as en gemiine foont Åmt Berkenthin önj e Kris Hiirtuuchdoom Lauenborj. E gemiine läit önjt norden foon e kris. Dåt heet 433 inboogere (2020).
Stäär
En stäär ( an astrum, astronoomisk sümbool: ✱) as uun a astronomii en swaar objekt, diar salew locht, so üs üüs san. Uun en stäär as hiat gas, diar faan hör aanj swaarkrääft tuuphäälen woort. Bi a kaant as hi sowat 2.200 K bit 45.000 K hiat, enkelt stäären (witj swerger) sogoor bit 100.000 K. Banen uun as hi oober noch föl hiater, miljuunen faan graad san det diar.
Slacher
A miast stäären san dobelstäären an haa planeeten trinjam. En stäär mä sin planeeten het sansüsteem. En grat skööl faan stäärsüsteemen het galaksis. Stäären san böös onerskiaselk efter hör grate, laacht an klöör, an diarefter wurd jo uk sortiaret.
Stäären kem an gung. A miasten san oober so ual üs det uniwersum, an det as wel auer 13 miljaarden juar ual.
Netherlands Institute for Art History
Netherlands Institute for Art History as di ingelsk ütjdruk för't Rijksbureau voor Kunsthistorische Documentatie (RKD). Hat sat uun Den Haag an hiart tu a bedüüdenst konsthistoorisk bibleteeken üüb a welt.
Eskimo-Aleutisk spriaken
A eskimo-aleutisk spriaken san en spriakfamile uun a Arktis.
Diar hiar amanbi 10 spriaken tu, an 102 000 minsken snaake ian diarfaan üs mamenspriak.
Ferglik mä Aleut an Eskimo spriaken
Det tabel wiset enkelt aparte onerskiaser: minsk
Toonleđer
En Toonleđer es en Reeg fan Tööni, diar üs Ördning nütet uur, dat em salev en Liren, me dānen em Musiik spöli wel, en Aart fan Rüm haa, hurbenen em önerwai es.
Bikeent es fuaral di iinfachi Diatoonsk Toonleđer, diar et ön Dur en Moll jeft. Diatoonsk kumt fan Greeksk en jit sa fuul üs "em giar döör di hiilen Toonstööpen". En diar sen wü uk al bi di Senerlighairen: Hat jeft hiili Toonstööpen en sok, diar hualev sen.
Jit dit ek uk Oktāvi?
En Oktāvi es en Interval, en diarfan des, diar au aacht Tööni giar ("Okt-" ön latiinsk stuunt fuar "aacht"). Fuar di Toonleđer es dit ek di rocht Noom.
Struktuur bi Dur
thumb|458px|Scheema-Skelt fan en Klawiirtastatuur Üp dit Skelt sjocht em, dat twesken di wit Tasten somtirs suurt Knopen seet en somtirs ek. Dit hinget diarme töhop, dat
Bi Dur sen twesken di Trērst en di Fjuurst sa üs twesken di Soowenst en di Aachtst Toon di "natüürelk" Hualevtoontstööpen.
1705
1705 wiar det füft juar faan det 18. juarhunert. At juar begand mä’n Tüürsdai uun de Gregoriaans kalender.
Toonleđer
Wat pasiaret bi G-Dur?
Dit es rocht iinfach tö forklaari: Gung dach jens fan di Toon G me di Reeg tö't naist G. Wan Dü bi dit Skelt bi H best, teeli iinfach lefts fan C förter. Hur es di hualev Stööp? Rocht, twesken E en F, dit meent, twesken Toon Numer 6 en 7. Dit es mes, en dit lünt uk mes. Di hualev Stööp skel jaa twesken Toon 7 en 8, bi G-Dur twesken F en G. Da helpt bluat, dat em dit F hooger maaket, en dit giar me en Krüts. Achterön jit di Toon ek muar F, di jit Fis (Skrewen uk: F).
Pa
Wat menst dü?
Toonleđer
Wat pasiaret bi G-Dur?
Dit ken em nü döör di hiili Kwintenkrais förterspöli, üs naist kumt D, hur dit Cis (C) waant, dit taust Krüts.
Ppb
Di ingelsk ütjdruk parts per billion (ppb, det ment „dialen per miljaard“) stäänt för det taal 10−9, det as di miljaardst dial. Hi woort brükt, am en konsentratjuun tu kääntiaknin, t.b. uun a medesiin of chemii.
Toonleđer
Struktuur bi Moll
Bi dit Moll, hur wü om snaki, jert di Moll-Toonleđer me dit salev Fuarteeken 1 1/2 Tööni, trii hualev Stööpen of en litj Terz öner di Stamtoon fan di Dur-Toonleđer. Stamtoon fan C-Dur es C, klaar. Ön di Tastatuur fan't Klawiir ken em se: Twesken C en H es niin suurt Tasti, dit es en hualev Stööp. Twesken H en A es en suurt Tasti, dit es da jen hiili of tau hualev Stööpen. Dit sen trii, wü sen bi a-moll, en dit giar uk bluat aur di wit Tasten.
Ppb
Auer en billion uun't ingelsk oober ei detsalew as üs en biljuun, woort didiar ütjdruk knaap noch brükt.
1746
1746 wiar det seeks-an-fiartigst juar faan det 18. juarhunert. At juar begand mä’n Saninj uun de Gregoriaans kalender.
Faardferanrang
Faardferanrang (ufkört a faan ingelsk: acceleration) as uun a füsiik det feranrang faan't faard faan en ding. Diartu woort det faard tu began an tu aanj faan en tidjrüm meeden, an di ferskeel as det faardferanrang.
Steinhorst (Lauenborj)
Steinhorst as en gemiine foont Åmt Sandesneben-Nusse önj e Kris Hiirtuuchdoom Lauenborj. E gemiine läit önjt norden foon e kris. Dåt heet 554 inboogere (2020).
Toonleđer
Struktuur bi Moll
Nü bigen wü weđer tö teeli: Di hualev Toonstööpen sen nü twesken Numer 2 en 3 en twesken Numer 6 en 7. Dit lünt üđers üs Dur, en jüst diarfuar es dit taacht.
Bi Moll sen twesken di Taust en di Trērst sa üs twesken di Sokst en di Soowenst Toon di "natüürelk" Hualevtoontstööpen.
Wat pasiaret bi G-Dur?
Di salev Fraag en salev swaaret: Gung jens fan G trii hualev Stööpen dial, en Dü lönigst bi E. Bigen nü tö teeli (F ek auriit), en Dü sjochst, hat kumt aliksa üt, bluat dat dit 5 Tööni hooger es üs fan C-Dur/a-moll.
Jit wat
Hat jeft jit fuul muar diatoonsk Toonleđern, man hat skel jir diaröm gung, des tö forklaari, hur fuar't Miist me aarbert uur. Töhop me di Kwintenkrais heer em diarme al hok Weeten, hur em höm me üđer Musikanten aur iinigi ken. - Fuul Formaak!
Troopen
A troopen (faan {{ELSalt2|τρόποι Ἥλιου}} trópoi Hēliou „huar a san amkiart“) san det regiuun tesken a kiarkreiser 23° 26′ 05″ nuurd an süüd. Tesken jodiar geograafisk breetjin koon a san lik faan boowen deel skiin. A troopen haa at hiatst kliima üüb a eerd.
Nuurden an süüden faan a kiarkreiser slütj a subtroopen uun.
Focht
Man ei aueraal uun a troopen as't likedenang wiat. Uun't nuurden an süüden as't böös drüg, diar san wüüsten. Efter a ekwaator tu woort at wiater. Diar san 5 ünlik loonskapen, apdiald efter a wiat muuner:
1738
1738 wiar det aacht-an-dörtigst juar faan det 18. juarhunert. At juar begand mä’n Weedensdai uun de Gregoriaans kalender.
Galisch
Önj jü tid wus Galjen ål foon da röömische beseet än wörd di spräke diiljs foon dåt Latinsch ferkrångd. Lååser as da Franke kömen, ferswün jü gåns. Gregor foon Tours schriif önj dåt süste iirhunert, dåt hu manschne önj sin gebiit nuch Galisch snååke köön.
Ouerdåt da Önjschrifte mååst en maagisch karakter heewe (dåt san goue unti hiinje wansche), as oofding ai lächt tu ferstönjen, wåt miinjd as. Deeram leet di galische spräke har mån diiljs rekonstruiire.
Biispel
eefter dåt bil ruchts:
Saint-Louis (Regiuun)
Geografii
De Seenegal Struum maaget at grens tu Mauretaanien uun a nuurd faan't regiuun. De Doué Struum leept uk troch a nuurd faan't regiuun. Dial faan de Guiers-Sia leit uun a süüd.
Janewoor
Janewoor is di iarste mööne foon dat iir öön di gregoriaansk kaländer. Hii heet 31 deege.
Saint-Louis (Regiuun)
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun det Saint-Louis Regiuun san:
Indialing faan Ferwalting
Det Saint-Louis Regiuun hee trii departmenten:
Janewoor
Löök ok
Mööne: Janewoor, Feebrewoor, Märts, April, Moi, Juunii, Juulii, Augost, Septämber, Oktoober, Noowämber, Desämber.
Saint-Louis (Regiuun)
Befölkring
Det letst folksteeling uun Seenegal wiar uun't juar 2013.
Histoore
Det Waalo Köningrik leit uun a waast faan't regiuun faan nü, an det Fula Köningrik uun a uast. A fransuusen baud 1659 en feesting üüb Bocos Eilun nai bi't steed Saint-Louis faan nü. A feesting wurd 1659 ferlaanjen, auer't eilun wiar fölsis floot, tu't steed, huar Saint-Louis nü leit.
At regiuun faan nü wurd de 10. September 2008 grünjlaanjen.
Pascal (ianhaid)
Pascal as en füsikaalisk ianhaid uun't SI-süsteem för druk. Hat as näämd efter Blaise Pascal.
Bestemang
Ian Pascal as diarmä en druk, huarbi en krääft faan ian Newton üüb en areal faan ään kwadrootmeeter leit.
Di madelt loftdruk üüb siapeegel as 101.325 Pascal = 1.013,25 hPa = 101,325 kPa of 1,01325 bar.
Auer'n süm san det: 1x105 Pa of 1 bar.
Sorbisch
Dåt Sorbische (dt. Sorbisch) as en weest-slaawischen spräke, wat snååked wårt önj e Lausitz (Łužica), en geegend önjt ååsten foon Saksen (Sakska) än dåt söödååsten foon Brandenbörj (Bramborska). Da Sorbe wörden iir, jüst äiwen ås da Kärntner, Sloweene än oudere slaawische manerhäide, wälj ås Wände betiitled. Dideer noome wårt dilingendäis ås krainkend betråchtied.
Önjdiiling
Dåt Sorbische, wat süwat 50.000 snååkere heet, wårt indiiljd önj tou fariante: Huuchsorbisch än Läichsorbisch. Dåt Hoochsorbische, wat bai widen da mååste snååkere heet, wårt snååked trinam jü stää Bautzen (Budyšin), dåt Läichsorbische trinam Cottbus (Chóśebuz). Da biise stäägne san dan uk da kulturäle säntre for da Sorbe, wan da snååkere foon dåt Sorbische uk äiwen önj da ambai ladende toorpe booge än ai önj da stäägne seelew.
Ferglikstabäle foon da spräke:
Sterley
Sterley as en gemiine foont Åmt Lauenburgische Seen önj e Kris Hiirtuuchdoom Lauenborj. E gemiine läit önjt ååsten foon e kris. Dåt heet 932 inboogere (2020).
Kurdisk spriaken
Kurdisk spriaken hiar tu't nuurdwaastelk skööl faan a Iraansk spriaken an sodenang uk tu't Indogermaans. Jo wurd uun't regiuun Kurdistaan snaaket, det leit dialwiis uun a Türkei, uun Syrien, uun a Iraak an uk uun a Iraan.
Sorbisch
Stååtus
Önj e DDR-tid jüleden da Sorbe ås loodenwaning for jü manerhäidefründlikhäid foon dåt kommunistisch regiime. Sorbische kultuurmanifestasjoone füngen rüm finansjäl stipe. Sü heet jü latj sorbisch seelschap ferfäiging ouer en äinen raadiosiinjer, bleese än tidschrafte önj di äine spräke än hu sorbischspräkige unti touspräkie schoule.
Kurdisk spriaken
Spriaken uun't regiuun Kurdistaan
Kurdisk spriaken wurd iindiald efter: [[Datei:Kurdish languages map.svg|thumb|left|upright=1.5|
Sorbisch
Stååtus
Ås säntrool kulturäl instans fungiirt jü sünååmd Domowina. Wan uk önj jü stää Bautzen mån en lait Sorbisch snååked wårt, as dåt Sorbische apfåli deer, aw strooteschilde, aw looden än sügoor önj hu looden aw prissäädele än kasenscheene. Jü Tjüsch regiiring heet dåt Sorbische amtlik ås manerhäidsspräke gödjkånd än döör dåt unerschriwen än ratifisiiren foon e europäisch charta foon da regionåål- unti manerhäidespräke jü ferplächting ouernümen, dåt Sorbische tu ferbaden än tu önjtwiklen.
Kurdisk spriaken
Spriaken uun't regiuun Kurdistaan
]]
Sorbisch
Stååtus
Da sorbische WITAJ (wäljkiimen)-bjarnetüne tiie büte sorbischspräkie uk foole tsjüschspräkie schoulere. Eefter dåt fülien foon en touspräki unti en sorbischspräki följksschölj koone schoulere turucht aw dåt sorbisch gümnaasium önj Bautzen (Budyšin) unti aw da sorbische madelschoule önj Radibor (Radwor) än Bautzen. En sorbischspräki huuchschölj jeeft dåt ai. Huum koon je duch önj Leipzig (Lipsch) en uniwersitäätsstudium sorabistiik naame.
Kurdisk spriaken
Skraft
A Kurden brük leewen det alfabeet faan hör lun, an sodenang jaft at Kurdisk mä araabisk skraft, en betj feranert latiinsk skraft of uk kyrilisk skraft.
Sorbisch
Brünkoole-gewaning
En ouder årw üt jü DDR-tid as e brünkoole-gewaning, weerfor ål möre sorbische toorpe wike moosten. Dåt ütenouderfålen foon da sorbischspräkie gemiinschape, da eefter dåt twungmääsie amtiien oofding ferstraild ouer e geegend laawe, bilet en gefoor for e funksjoon foon dåt Sorbische ås ferkiirsspräke aw dåt lönj. Eefter jü wiinje as jü brünkoolegewaning iinjfåch wider gingen. Truts masenåchti protäste as trinam 2000 dåt toorp Horno rümed am bit aw dåt leest hüs oufbråågen tu wården am jü brünkoole-industrii plats tu måågen.
Havank
Havank, deknööm faan Hendrikus Frederikus van der Kallen (*19. Febrewoore 1904 uun Ljouwert, Fryslân; † 22. Jüüne 1964, uk diar), wiar en waastfresk skriiwer.
Leewent
Hendrikus Frederikus van der Kallen, repnööm Rieks, wiar de äälst dring faan Martinus van der Kallen an Jacoba Huberdina Maria Louwhoff, diar't üüb a Wirdummerdyk uun Ljouwert en hüs hed. At familje wiar katoolisk, do ging Rieks uun Eindhoven bi de augustiinsk prääster tu’t gümnaasium. Hi skul prääster wurd, man hi hed ääder a iargits skriiwer tu wurden.
Öömrang Düner
A Öömrang Düner lei üüb Oomram tesken a Kniip uun't waasten an a geest uun't uasten faan't eilun. Jo stun oner natuurskül. An di Öömrang Ferian skal diar sant 1990 üübpaase. Ood uun't nuurden stäänt al linger oner natuurskül an woort faan a Ferian Jordsand paaset.
Grate
A Öömrang Düner san 728 hektaar grat an luup üs en briaden strimel faan nuurd tu süüd. Hi as sowat 8 km lung an 1 km briad. At huuchst dün as a A Siatler süüdwaasten faan Noorsaarep mä en hööchde faan 32 meetern.
Histoore
A düner san efter't leetst istidj tuupstöwen. Dan an wan woort di grünj oner a dünen ans freiweid, an do koon am diaroner di geestgrünj sä, so üs bi det Gratstiangrääf faan Neebel.
2014 as nai bi't fögelkui Meeram en iisentidjelk hüs efterbaud wurden.
Stubben (Lauenborj)
Stubben as en gemiine foont Åmt Sandesneben-Nusse önj e Kris Hiirtuuchdoom Lauenborj. E gemiine läit önjt nordweesten foon e kris. Dåt heet 386 inboogere (2020).
1712
1712 wiar det twaalewst juar faan det 18. juarhunert. At juar begand mä'n Freidai.
DDR/sö
DDR es di Ofkörting fuar Deutsche Demokratische Republik. Des wiar di Uast-Diil fan dit wesen Dütsk Rik wat eeđer di Taust Wārelkrich diilet waar. Aaftinoch waar di DDR Uastdütsklön nēmt.
Jir kenst uk hen
(Sjiisk Keiserrik bit 1918) (Aamring) (1918-1933) (stomp) (Aamring) (stomp) (Aamring) (stomp) (Aamring) (1949 bit 1990) (stomp) (Aamring) (Sjiisklun sant 1990) (Sölring)
Friedrich Erichsen
Hoker menst dü ?
Sédhiou (Regiuun)
Det Sédhiou Regiuun (üüb Fraansöösk: La région de Sédhiou, üüb Wolof: Diiwaanu Séeju) as en regiuun uun de aafrikoons stoot Seenegal. At regiuun leit uun a süüdwaast faan't lun, uun det Maden Casamance geograafisk regiuun. Uun a nuurd leit at Gambia, uun a uast det Kolda Regiuun, uun a süüd Guinea-Bissau an uun a waast det Ziguinchor Regiuun. Det hee 452.994 lidj (2013). At hoodsteed as Sédhiou.
Geografii
De Casamance Struum leept troch at regiuun.
Indialing faan Ferwalting
Det Sédhiou Regiuun hee trii departmenten:
Befölkring
Det letst folksteeling uun Seenegal wiar uun't juar 2013.
Spriiken
Det Balante Spriik wurt uun a süüd faan't regiuun snaaket, uun a süüd faan de Casamance Struum.
Histoore
At regiuun faan nü wurd de 10. September 2008 grünjlaanjen.
Politiik
At regiaring faan't regiuun ferwaltet at apwaaksen faan't wiartskap, a ferkiar, at skül faan a amwäält uun't regiuun.
1718
1718 wiar det aagetanjst juar faan det 18. juarhunert. At juar begand mä’n Saninj uun de Gregoriaans kalender.
Tramm (Lauenborj)
Tramm as en gemiine foont Åmt Büchen önj e Kris Hiirtuuchdoom Lauenborj. E gemiine läit önj e mal foon e kris. Dåt heet 347 inboogere (2020).
Košice
Košice as e hoodstää foon e Regjoon Košice önj jü Slowakäi. Deer booge 229.040 manschne (2021). Dåt gebiit foon Košice as 242,77 km². Jü inboogertächte as 962 manschne pro km². Jü pustliidjtål as 040 00, di forwoolnumer as 421-55 än dåt kfz-kåntiiken as KE.
Nikolaus Kopernikus
Nikolaus Kopernikus (* 19. Febrewoore 1473 uun Toruń; † 24. Mei 1543 uun Frombork) wiar en doomher faan det Fürstbisdoom Ermlun uun Preussen an uk astronoom an dokter, diar uk för matematiik an kartografii lewet. Uun sin hoodwerk De Revolutionibus Orbium Coelestium (Faan a Rewolutschuunen faan a Lochtkuugler) beskreew hi en sansentrisk bilj faan a wäält, diarefter a eerd en planeet as, ham am sin aanj aaks dreit an ham uk üüs dön öler planeeten am a san reert.
1703
1703 wiar det traad juar faan det 18. juarhunert. At juar begand mä’n Mundai uun de Gregoriaans kalender.
Talkau
Talkau as en gemiine foont Åmt Breitenfelde önj e Kris Hiirtuuchdoom Lauenborj. E gemiine läit önj e mal foon e kris. Dåt heet 516 inboogere (2020).
Sachthaid
At sachthaid \rho (Rho), as det mase \,m faan en materiol diald troch san rüm \,V, det ment.
8 f.Kr.
Störwen
Ünbekäänd Dootem
Kroom (muardüüdag)
Wat menst dü?
Sachthaid
Hat woort miast uun gram per kubiksentimeter = kilogram per liter = tonen per kubikmeeter uunden. Bi weeder as det sachthaid = 1, det ment 1 kubiksentimeeter wäächt 1 gram. Materiol mä en letjer sachthaid swäämt, an materiol mä en huuger sachthaid gongt oner. Det SI-ianhaid as kilogram per kubikmeeter, det woort oober ei so föl brükt.
At sachthaid as en eegenskap faan en materiol an hää niks mä't furem tu dun.
Walksfelde
Walksfelde as en gemiine foont Åmt Sandesneben-Nusse önj e Kris Hiirtuuchdoom Lauenborj. E gemiine läit önjt noordweesten foon e kris. Dåt heet 235 inboogere (2020).
Gelsenkirchen
Gelsenkirchen as en krisfri stää önj dåt tjüsch bundeslönj Nordrhin-Weestfåålen, önj di Münster Regiiringsdistrikt. Jü stää heet 259.645 inboogere (2019).
Wangelau
Wangelau as en gemiine foont Åmt Lütau önj e Kris Hiirtuuchdoom Lauenborj. E gemiine läit önjt sööden foon e kris. Dåt heet 221 inboogere (2020).
1745
1745 wiar det fiiw-an-fiartigst juar faan det 18. juarhunert. At juar begand mä’n Freidai uun de Gregoriaans kalender.
Kraaben
Kraaben (Crustacea) san en onerstam faan diarten. Föl slacher lewe uun't weeder, oober uk a müürswin, diar uun ääg lewe, hiar tu a kraaben.
Enkelt familin an slacher
uun't klas Malacostraca (Gratkraaben):
Schach
Det spal
Det gongt diaram, di ööder könang tu slauen of ham so uun a knip tu fun, dat hi ham ei muar reer koon. Üüb a wai diarhen mut ööder stianer slaanj wurd.
Andreas Brandt
Andreas Brandt (* 29. Detsember 1935 uun Halle (Saale); † 4. Janewoore 2016 uun Naibel ) wiar en konstmooler.
Leewent
Andreas Brandt hää 1954 iarst biologii studiaret an skebet 1955 tu Waast-Berlin, huar hi bi't Hochschule für bildende Künste Berlin bi Ernst Schumacher konst studiaret hää. Do hää'er üs frei mooler werket an wiar faan 1982 bit 2001 porfeser för textildesign bi't Hochschule für bildende Künste Hamborag.
Werk
Brandt wiar en fertreeder faan't "konkret konst". Hi hää mä bruket, suart of grä strimler üüb witj onergrünj moolet.
Kraansfögel
A Kraansfögel of Salwerkramper, kramsföögel (Turdus pilaris) as en Sjongfögel (Passeriformes) uun't Trooselfamile (Turdidae).
Wiershop
Wiershop as en gemiine foont Åmt Hohe Elbgeest önj e Kris Hiirtuuchdoom Lauenborj. E gemiine läit önjt söödweesten foon e kris. Dåt heet 204 inboogere (2020).
Kraanek
At Kraanek (Grus grus) as en fögel uun't famile faan a Kraaneken (Gruidae).
Kroom (element)
Kroom (faan ualgreks chrṓma (,klöör‘)) as en cheemisk element mä det sümbool Cr an det atoomnumer 24. Hat as en auergungsmetal an woort föl för farwen brükt.
Witzeeze
Witzeeze as en gemiine foont Åmt Büchen önj e Kris Hiirtuuchdoom Lauenborj. E gemiine läit önjt sööden foon e kris. Dåt heet 905 inboogere (2020).
1659
Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren
Ünbekäänd Dootem
Kornisch
Dåt kornische (Kernowek, dt. Kornisch) as en keltische spräke, di bit süwat 1800 snåkd wörd önj Cornwall (Kernow), di söödweestlike punkt foon Änglönj. Di wårschiinjlik leeste mansche jü di spräke snååkede, wus Dorothy Pentreath, jü 1778 störwen as. Am 1900 önjtwiklede di liirde Henry Jenner dåt “iinjhäids-kornische”, dåt ham basiirt aw hu madålerli teooterstöögne än weeraw Robert Morton Nance dan 1958 en liirbök Cornish for All schriif.
Wentorf (Amt Sandesneben)
Wentorf (Amt Sandesneben) as en gemiine foont Åmt Sandesneben-Nusse önj e Kris Hiirtuuchdoom Lauenborj. E gemiine läit önjt nordweesten foon e kris. Dåt heet 732 inboogere (2020).
Kornisch
Nü diling jeeft dåt süwat 3500 manschne da kornisch snååke koone än hu jungere san sügoor deerönj aptäägen. Kornisk wårt brükt önj dåt råådio, bleese än sügoor önj hu filme. 2002 heet jü europäische unjoon dåt kornische as offisjälen manerhäidsspräke gödjkånd.
Dåt ålens wårt wälj kritisiird, ouerdåt di spräke flicht tu e haleft üttoocht as. Natörlik moost for åle naie sååge naie uurde fünen wårde (spräkütbäg), ouers uk linge da üülje kwäle ai, am jü gåns spräkeliir tu rekonstruiiren.
En Biispel foon e spräke
Ma’n gath en-dadn an carr
‘Jü kåt as uner e woin’.
Aw walisisch schölj dåt hiitje:
Mae’r gath o dan yr car
..än aw bretonisch:
Emañ ar c'hazh dindan ar c'harr
Dåt as ålsü niinj gåns grut ferschääl.
Woltersdorf (Lauenborj)
Woltersdorf as en gemiine foont Åmt Breitenfelde önj e Kris Hiirtuuchdoom Lauenborj. E gemiine läit önj e mal foon e kris. Dåt heet 305 inboogere (2020).
Kramper
A Kramper, Tjok,  oosel, kråmper, suurt troosel (Turdus merula) as en fögel uun't Trooselfamile Turdidae.
Wohltorf
Wohltorf as en gemiine foont Åmt Hohe Elbgeest önj e Kris Hiirtuuchdoom Lauenborj. E gemiine läit önjt söödweesten foon e kris. Dåt heet 2398 inboogere (2020).
Friedrich Erichsen (1841-1914)
Friedrich Lorenz Erichsen (* 19. Jüüne 1841 uun Tinem, † 02. Mei 1914 uun Karlsbad, Tschechien) wiar en sölringen koptein.
Hi foor flook juaren tu sia, an 1893 wurd'er direkter faan't Sylter Dampfschiffahrtsgesellschaft (DSG) mä en ferbinjang tesken Munkmēsk an Hoyer. Det hää bestenen, bit 1927 di Hindenburgdoom klaar wiar.
Efter Friedrich Erichsen an Friedrich Wünschmann as det Friedrichstruat uun Waasterlun näämd wurden. Jo haa a stääd diar grünjstaken för skeenkt.
Sparger
Sparger ( spårie) (Passeridae) san en fögelfamile an hiar tu't order faan a sjongfögler (Passeriformes).
Sköölen
Carpospiza – Gymnoris – Histurgops – Montifringilla – Onychostruthus – Passer – Petronia – Philetairus – Plocepasser – Pseudonigrita – Pyrgilauda
Enkelt slacher
Uun üüs breetjin käänt am jodiar slacher:
Karlsbad
Karlsbad, tschechisk Karlovy Vary, as en bat uun't waasten faan Tschechien mä 50.172 iinmwenern (Jan. 2013). Karslbad als al loong en bat an diarföör widj bekäänd.
Sasterstääden
<div style="clear:left;" /div>
Iñupiaq
Iñupiaq, Injupiak, Injupik of Alaska inuit (iñu. Iñupiatun) as bütj Waastkanada inuit, Uastkanada inuit an Greenluns ian faan jo sjauer inuit spriaken. Snaaket woort det faan amanbi 3.000 minsken fööraal uun Alaska an uun a Nuurdwaast-Teritoorien uun Kanada.
Worth
Worth as en gemiine foont Åmt Hohe Elbgeest önj e Kris Hiirtuuchdoom Lauenborj. E gemiine läit önjt söödweesten foon e kris. Dåt heet 189 inboogere (2020).
Iñupiaq
Alaska skraft
North Slope spriakwiisen buksteewer:
üübtu buksteewer:
Kanada skraft
Uummarmiut spriakwiis buksteewer:
Krefeld
Krefeld as en krisfri stää önj dåt tjüsch bundeslönj Nordrhin-Weestfåålen, önj di Düsseldorf Regiiringsdistrikt. Jü stää heet 227.417 inboogere (2019).
Hradec Králové (Regiuun)
Det Hradec Králové Regiuun (üüb Tschechisk: Královéhradecký kraj) as ian faan dön fjauertanj regiuunen faan Tschechien. At regiuun leit uun a nuurd faan’t lun. Uun a nuurd an uast leit Poolen, uun a süüduast leit det Pardubice Regiuun, uun a süüdwaast det Madelböömisk Regiuun an uun a nuurdwaast leit det Liberec Regiuun. Det hee 551.089 lidj (2018). At hoodsteed faan’t regiuun as Hradec Králové.
Geografii
De Ialew Struum hee sin hood uun't regiuun uun dön Krkonoše Berger, nai bi't grens tu Poolen. Uun a berger stäänt de huuchst ponkt uun Tschechien, de Sněžka Berig (of "Snätoop"; 1603,3 m).
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't regiuun san:
Iindialing faan Ferwalting
At regiuun hee fiiw distrikten: