cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Swaisi
E-Swaisi
Bi dit "iinfache" E-Swaisin es en Elektroodi iin ön en Elektroodentang, diar di Plus-Pool es. Iinfacher töögenaur Sküülgas-Swaisin es, dat diar niin Düüsi es, hur Gas en Wiir ütkum. Des Düüsi forklüvt aafjens. Bi't E-Swaisin brent di Elektroodi wech, en da kumt di nii. En Swaarhair bi't E-Swaisin es, dat dit ek aliweegen metjens önspreekt, dit jit, somtirs mut di Trafo jest "waakenmaaket" uur, da klopet em me di Elektroodi töögen't Iirsen, bit dat jü tjent. Di Elektrooden sen forskelig stark. En tjuk Elektroodi brent ek sa waker wech en let muar Materiaal üp Stair, man di tjent ek, wan em di Stroom ek hoog inoch iinstelt heer.
Dat di Leechtböög bluat fuarn ütkumt, haa di Elektrooden en Mantel, dat di Stroom ek tö Sir wechken.
Sküülgas
Wan em Blek heer sa üs bi en Auto of üđer Giraaten, da es di E-Swaistrāfo aaft olter stark, em brent Höölern iin ön't Materiaal, en dit halt ek rocht. Jerer waar dit man dach aaft maaket, men diar skel em mal üppasi, en masi Aarber giar ek rocht of sagaar mes. Em heer diarom en nii Leechtböög-Swaisgiraat maaket, en dit giar me Sküülgas. Dit Sküülgas köölet dit Materiaal trinjom di Swaisstair, di "Elektroodi" es en Wiir ön di Meren, diar aliweegen eeđerkumt. Forskeligi Gāsi reagiari uk me dit Iirsen, dat dit beeter slaaget. Fuar üđer Metali sen uk Reaktsjoonsgāsi nöörig, dat dit aurhaur giar en uk halt. Dit Gas foremt uk en Mantel trinjom di Swaiswiir, dat di Leechtböög bluat fuarn ütkumt.
Iin ön Auto-Werkstairen uur fuar't Miist me CO2 swaiset. Ön Stair fan tjuk Elektrooden ken em bü Sküülgas iinstel, hur waker di Wiir üt di Düüsi kumt. Di Stroom uur iinstelt üs bi en E-Swaisgiraat.
Autogeen-Swaisi
Me di salev Brener ken em uk hart luari, en da leengt uk Propaan ön Stair fan Acetyleen.
Autogeen-Swaisin uur ek sa leecht üs me Leechtböög, diarfuar leengt en iinfacheri Sküülbrel. Des mut em man ek fuar Leechtböög-swaisin nüti.
Sanaa
Sanaa ( [], uk: Sana'a, as det hoodstääd faan Jemen an uk faan't Gouvernement Sanaa, diar trinjam leit.
Saana as di madelponkt faan politiik, wiartskap an kultuur uun't lun. Det stääd as wel al knaap 2.000 juar ual.
Iserlohn
Iserlohn as en stää önj dåt tjüsch bundeslönj Nordrhin-Weestfåålen. E stää läit önj di Märkischer Kreis. Dåt heet 92.174 inboogere (2019).
Doogebel
Doogebel (aw Tjüsch: Dagebüll, aw Dånsch: Dagebøl) as en toorp önj Nordfraschlönj än tuhuupe ma Foortuft än Waiguurd en gemiinde önj e kris Nordfraschlönj. Jü hiirt tut Åmt Söödtuner. Tu’t norden läit e gemiine Galmsbel, tu’t nordååsten lade Risem-Lonham än Stääsönj, tu’t ååsten e Hoorne, tu’t sööden e Hoolme än tu’t weesten e Weestsiie. E gemiine heet 884 inboogere (2019).
Histoori
Döör e jarst grut moondrånkels 1362 än et indiken foon lönj önj e läädere iirhunerte önjstöö deer en grut wik twasche e Wisinghiird önjt norden, e Moore önjt ååsten, än e Hoorne önjt söödååsten. Önj jüdeer wik läin maning hålie. Da grutste wjarn Galmsbel, Doogebel, Foortuft, Waiguurd än e Houlme.
Swinbei
At swinbei (Empetrum nigrum) as en imergreenen strük mä suart beien. Hi stäänt üüb a hias, uun muuren an bi dünemkaant.
Doogebel
Histoori
Eefterdåt e Houlme 1515 än Waiguurd 1577 loonfååst mååged wörden wjarn, wörd önjt 17st iirhunert fersoocht än dik e hiile doogblinge wik aw iinjtooch in foon Waiguurd bit tu e Wisinghiird. Ouers jü tweet grut moondrånkels 1634 mååged deer en iinje aw. Dåt jarst diilj foon dåtdeer forheewen, e Hollönjerdik, wat e stormflödj fort mååst ouerstiinjen häi, wörd dan jarst iinjsen ma e Moordik eefter Moosbel oufslin. Bit 1688 sääkerden e Foortuftinge jare håli seelew ma en siidik.
Swinbei
Nat
A früchten smääk bater, kön oober eden wurd. Uun Islun an Greenlun wurd swinbeien mä fask eden. Uun Norweegen woort diar win faan maaget.
Doogebel
Histoori
E Doogblinge füngen önjt iir 1700 en Oktroy weerdöör ja jare håli önj e iirnge 1702 än 1703 indike köön wat sü tu en ailönj wörd. 1704 wörd dan en doom eeftert norden bäged wat et nai ailönj ma e Üülje Krisen-Albrechen-Kuuch än e fååstewål ferbün. Än döört indiken foon e Klisiikuuch 1727, wörd Doogebel uk fåli loonfååst.
Åldåt et önj en ouderen Oktroy foon 1700 fååstseet wörden wus, wörd e håli Galmsbel ai indiked. Deer wörd bloot en doom tu e fååstewål önjt iir 1701 bäged ouers e håli bliif suner schööl for e sii. Tuleest ging uk di leeste wäärw bai e håliflödj 1825 uner.
Frisica nova
frisisca nova wiar en bleed faan jong lidj uun't Nordfriisk Instituut. Uun det bleed ging't am nuurdfresk literatuur an manertaalpolitik.
Doogebel
Histoori
Diling wise nuch da tweelwen wäärwe än e form foon e Doogblinge Kuuch deer aw haane hü e håli Doogebel am 1700 wälj ütsåch. Än uk di stroote wat diling aw di üülje doom tu e fååstewål låpt håt nuch "Dagebüll Damm".
Di 1. önj e Ismoune 2008 wörd e gemiine diilj foont Åmt Söödtuner.
Frisica nova
Histoore
1990 as fersoocht wurden, det jöögesskööl nei tu belewin, man det hää ei rocht loket. Tu salew tidj kaam det Rökefloose uun a Friisk Foriining ap, an det as do fööraal uun a manertaalpolitik aktiif wurden. För nuurdfresk literatuur wiar nü loong nian bleed muar diar, bit Noost ütjkaam.
Polimeraase-käätereaksjoon
Jü Polimeraase-käätereaksjoon (PCR) as en biokeemisch wäi, am DNA tu duplisiiren.
Doogebel
Beschriwing
Doogebel as en huuwen, weer schaawe tu da ailönje Feer än Oomrem sile. Hu schaawe sile uk tu e hålie. Dåt gungt åål foon e dåmperbru ouf, weer uk di such foon Naibel haanekjart. Doogebel heet en lungen bütendik. Deer stönje brökede "bååse-buude" bai e strönj. Bai eebe koon följk üt aw e slaag luupe, än uk ouer tu Üülönj spånke. Önj e slaag koon huum apårtie keere siinj: kråbe/twasluupere, poorne, schule, sii-stääre, stroonsnake..... Doogebel heet uk en hotel, dåt stroonhotel, följk ferteelt, dåt iinjsen Hans Christian Andersen deer ouernåchtet heet, as´r aw e wäi ouer tu Feer wus, am di dånsche kining tu besäken.
Glazoué (Steed)
Glazoué as en steed uun de aafrikoons stoot Beniin. Det leit uun det Collines Department. Det hee 20.036 lidj (2013). Det as at hoodsteed faan det Glazoué Komuun.
Doogebel
Politiik
E gemiine heet 13 sate önj’t gemiinefertreesing.
Könang Finn
Könang Finn, dring faan Folcwald, as en mytholoogisk figuur. Hi woort uun jo ual skraften Widsith an Beowulf üs fresk könang uun't 6. juarhunert näämd. An do komt hi föör uun't ualingelsk Finnsburg-Fragment. Diar komt uk en Finn föör uun't Historia Brittonum. Jodiar teksten san oober iarst uun't 7. juarhunert apskrewen wurden.
Uun't Widsith stäänt, dat Finn di dring faan Folcwald(ing) as. Uun't Beowulf stäänt, dat Finn mä Hildeburh befreid as, det saster faan di däänsk prens Hnæf. A swoogern kem uun stridj an Hnæf stareft. Finn komt oober auerian mä Hengest, di nei däänsk prens. Man det gongt uk ei loong gud. Nü stareft Finn, an a däänsken bring Hildeburh weder tüs tu Denemark.
Güülfiiberwiirus
At güülfiiberwiirus as en wiirus, di bi minsken an primaaten güülfiiber ütjliase koon. Hat woort faan steegmagen auerdraanj. Detdiar wiirus hiart tu't famile Flaviviridae.
Könang Finn
Uun det buk Finn and Hengest faan J.R.R. Tolkien (1982/2006) gongt at fööraal am Finn.
Di iarst histoorisk efterwiset könang faan Fresklun as Audulf.
Köölhüdraaten
Köölhüdraaten of uk Sacchariden san di gratst cheemisk dial faan ales labenen üüb a eerd. Tuup mä fäät an proteinen hiar jo tu üüs iidj.
Swinbei
Nat
Uun swinbeien as föl vitamiin C, det as gud jin skorbük, an det batern uun a swinbeien as gud jin trochskeeren.
Köölhüdraaten
Iindialang
Diar san ünlik sköölen faan köölhüdraaten mä ünlik eegenskapen:
Swinbei
Nat
A beien san oober uk en betj giftag, det komt faan det Andromedotoxin diar uun.
Saaltsüren
Saaltsüren (eegentelk: Kloorweederstoofsüren) as uun weeder apliaset Kloorweederstoof, det as ööders en gas. Hör saalten het Kloriiden, det bekäändst as was Natriumkloriid (NaCl, Saalt).
Siallehoog
Di Siallehoog wiar en Greevhoogning üp Söl, bi deling Woningstair. Lüt en ual sölring Tial wiar diar di Fesker Sialle fan Eidem bigreewen.
Muun
Wat menst dü?
Mooring
Öömrang
Sölring
Hemer
Hemer as en stää önj dåt tjüsch bundeslönj Nordrhin-Weestfåålen. E stää läit önj di Märkischer Kreis. Dåt heet 34.062 inboogere (2019).
Arumeensk
At Arumeensk (uk Makedoromaans, aanj nööm armãneashce of limba armâneascâ) as det romaans spriak, diar faan a Arumeenen üüb a süüdelk Balkan snaaket woort. Hat hiart tu a rumeensk spriaken an as nai mä't Meglenorumeensk.
Qinghai
Qinghai (üüb Schiineesk: 青海省 Qīnghǎi Shěng ) as en prowins uun det Folksrepubliik faan Schiina. Det hee 5.626.723 lidj (2010). At hoodsteed faan't prowins as Xining.
Geografii
De Güül Struum an de Jangtse Struum hee hör hööd uun't prowins.
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't prowins san:
Teeplaanten
Teeplaanten (Theaceae) san en plaantenfamile uun det kategorii Ericales. Faan grat bedüüdang san a slacher Camellia sinensis (tee), Camellia oleifera (tee-ööle) an Camellia japonica (bluum, kameelie).
Kasachstaan
Kasachstaan (kasachisk Қазақстан/Qasaqstan; rüsk Казахстан/Kasachstaan) as en lun uun Madelaasien tesken at Kaspisk Sia uun't waasten an at Altaibergem uun't uasten. Di gratst dial leit uun Aasien, en letjen dial waasten faan a Uraal struum woort oober tu Uasteuroopa reegent.
Stääden
Dön tjiin gratst stääden uun't lun san:
Ukrainisk spriak
Ukrainisk (українська (мова)/ukrajinska (mowa)) woort uk üs ruteensk betiakent an as en uastslaawisk spriak uun Uasteuroopa.
Minüüt
En minüüt as en ianhaid för't tidj uun't SI-süsteem. 60 minüüten san 1 stünj, an 60 sekunden san 1 minüüt.
Ufkörtangen
At minüüt woort mä min ufkört.
Dan an wan sjocht'am uk 1h 30′ 45″ (för 1 stünj, 30 minüüten an 45 sekunden). Det as oober eegentelk ei rocht, auer jo tiakens ′ an ″ bluas för winkel-minüüten an winkel-sekunden tuläät san, t.b. 54°23'48".
Pöberrut
At pöberrut (Armoracia rusticana) as en plaantenslach uun't famile faan a krüsbloosen (Brassicaceae).
Dengue-wiirus
At Dengue-wiirus as en wiirus, diar bi minsken an primaaten at Dengue-fiiber ütjliase koon. Hat woort faan steegmagen auerdraanj. Detdiar wiirus hiart tu't famile Flaviviridae.
Ringhoog
Di Ringhoog es en Greevhoogening en Weesterlön, bi di Wai "Am Ringhoog". Es di hoogst Prek en Weesterlön. Di Ringhoog wiar jer di Thingplaats fan Weesterlön.
Piemont
At Piemont (, faan ‚ bi a fut faan a berger) as en regiuun uun't nuurdwaasten faan Itaalien mä iinwenern (Stant ) an det gratst regiuun faan't itajeensk fäästlun.
Uun't nuurden leit a Sweits, uun't waasten Frankrik, uun't süüden at regiuun Liguurien, uun't süüduasten at Emilia-Romagna, uun't uasten at Lombardei an uun't nuurdwaasten at Aostadääl.
Iindialang faan Ferwaltang
Piemont hää ian metropolitanstääd an 7 prowinsen:
Spriaken
Amtsspriak as Itajeensk, man fölen snaake uk det regiunaalspriak Piemonteesk. Widjer bi a kaant snaake a lidj uk Oksitaans an Frankoprowensaals. Uun't boower Valsesia (Prowins Vercelli) snaake enkelten uk Walsersjiisk.
Uun't nuurdwaasten leit at regiuun Aostadääl, huar Itajeensk an Fransöösk amtsspriaken san. Uk diar woort uun trii saarpen Walsersjiisk snaaket.
Adjarra (Komuun)
Det Adjarra Komuun as en komuun faan det Ouémé Department faan Beniin. At hoodsteed as Adjarra.
Indialing faan Ferwalting
Det Adjarra Komuun hee seeks arrondissementen:
Drachten
Wat menst Dü?
Krook
Krook (Raphanus raphanistrum) as en plaantenslach uun det famile Raphanus. Hat liket at pöberrut, hää oober ei son starken rut.
Shaanxi
Shaanxi (üüb Schiineesk: 陕西省/陝西省 Shǎnxī Shěng ) as en prowins uun det Folksrepubliik faan Schiina. Det hee 37.327.379 lidj (2010). At hoodsteed faan't prowins as Xi'an.
Geografii
De Güül Struum leept troch't prowins.
Kloorweederstoof
Kloorweederstoof (uk Weederstoofchlorid of Hydrogenchlorid) as en gas, diar ham lacht uun weeder liaset. Diar woort det tu saaltsüren. Det cheemisk formel as HCl.
Maagin
Kloorweederstoof koon ütj Swaawelsüren an Natriumchlorid maaget wurd:
Priimeln
A Priimeln (Primulaceae) san en plaantenfamile uun det order Ericales. Jo waaks üs bluumen, strüker, buumer of lianen an kem üüb a hialer welt föör. Diar hiar wel 2.590 ünlik slacher tu. Uk Maesaceae, Myrsinaceae an Theophrastaceae wurd mä tu a Priimeln tääld.
Sköölen
Aegiceras – Amblyanthopsis – Amblyanthus – Androsace – Antistrophe – Ardisia – Ardisiandra – Badula – Bonellia – Bryocarpum – Clavija – Conandrium – Coris – Ctenardisia – Cybianthus – Cyclamen – Deherainia – Dionysia – Discocalyx – Dodecatheon – Elingamita – Embelia – Emblemantha – Fittingia – Geissanthus – Grenacheria – Heberdenia – Hottonia – Hymenandra – Jacquinia – Labisia – Loheria – Lysimachia (Anagallis) – Lysimachiopsis – Maesa – Marantodes – Monoporus – Myrsine – Neomezia – Omphalogramma – Oncostemum – Parathesis – Pelletiera – Pleiomeris – Pomatosace – Primula – Rapanea – Sadiria – Samolus – Soldanella – Steironema – Stimpsonia – Stylogyne – Systellantha – Tapeinosperma – Tetrardisia – Theophrasta – Trientalis – Vitaliana – Votschia – Wallenia – Walleniella
Barysau (Distrikt)
De Barysau Distrikt (üüb Witjrüs: Бары́саўскі раён Barýsaŭski rajón, üüb Rüs: Бори́совский райо́н Borísovskij rajón) as een faan a distrikten uun det Minsk Prowins faan Witjruslun. Det hee 188.142 lidj (2009). At hoodsteed faan a distrikt as Barysau.
Weeterfrii Pesistiin
Algimiins aur Pesistiiner
En Pesistiin uur ön di Wuch fastmaaket, dat Karminger ön't Stuun pesi ken. Hat es uk forsjukt uuren, sawat fuar Wüfhaurn tö maaki, man diar es ek fuul fan kemen. Bi gurt Festivals ken di Wüfhaurn Traachter fing, dat di uk di Pesistiiner nüti ken.
Fialkamel
At Fialkamel (Tripleurospermum maritimum inodorum, Tripleurospermum perforatum of uk Matricaria inodora) as en onerslach faan Tripleurospermum maritimum uun det plaantenfamile faan a Kurewbloosen (Asteraceae). Hat liket at Echt Kamel, stiremt oober ei.
Weeterfrii Pesistiin
Algimiins aur Pesistiiner
Wan em iin ön't Hüs di diar Forliising brükt, skel bet hentö nü langsen Weeter brükt uur.
Jir es töhopreeknet, hur fuul dit uur ken:
Wan em aliining itüüs es, skel em ark Dai ombi 10 tö 15 Lop luas tö pesi. Wan em dit me di normaal Kloo maaket, brükt em ark Lop ombi tri Liters Weeter, wan em san Spaaritaste heer. Dit sen aur di Dai 40 tö 45 Liters. Me en Pesistiin, wat me Weeter aarbert, brükt em jit langsen ark Lop jen Liter. Dit sen aur di Dai 10 tö 15 Liters.
Hat giar man uk söner Weeter. Hat jeft bi dös Technik tri forskelig Möögelkhairen:
Weeterfrii Systeeme
Bi dit jerst Systeem heer, üs ali, en senerk Hāremforslüt. Diarbenen es en litj Fat, hur en sperend Wiitighair iinkumt. Dit maaket techt, dat et ek stjunkt. Di Wiitighair skel nönt tö Diiren en Plaanten dö, en Dü sket dit hol liif.
Bi't taust Systeem es en Swumer iin ön di Hāremforslüt. Di swumt üp't Weeter of wat diar sa benen es. Kumt wat Wiits fan boowen, drükt dit di Swumer dial, lapt of, en di Swumer kumt weder üp. Sok Pesistiiner ken em bi en gurt Fast-Food-Firma biluki. -Di maaki en bet wunerk Spitaakel, man di stjunk gaar ek.
Dit trērst Systeem heer en "Ofloopkop". Dit es ek fuul muar üüs en foftiger Röör, hurbenen en Silikoon-Slang of Membraan set, wat üp't ünnerst Jen langsen töhop en diarme techt bleft. Bluat, wan wat Wiits fan boowen kumt, giar di kuurt iipen, dat dit diari ofloop ken. Fan des Systeem sen ön di Bidrach aur di Hāremforslüt Skeltern weeget.
Stünj
At stünj as di 24. dial faan en dai. Det ufkörtang h komt faan't latiinsk wurd „hora“.
Iindialang
1 stünj (h) = 60 minüüten (min) = 3600 sekunden (s)
Akpro-Missérété (Komuun)
Det Akpro-Missérété Komuun as en komuun faan det Ouémé Department faan Beniin. At hoodsteed as Akpro-Missérété.
Indialing faan Ferwalting
Det Akpro-Missérété Komuun hee fiiw arrondissementen:
Tårnby
Tårnby as en komuun önj Dånmark, awt ailönj Amager. Deer booge 40,214 manschne (2009).
TLD
Top-Level-Domains (TLD) san dialen faan domain-nöömer uun't internet. Jo stun rochts faan di rochter ponkt an san det huuchst iindialang.
Oksitaans spriak
Oksitaans(k) (oksitaans: occitan [] / lenga d’òc [], fransöösk: occitan/langue d’oc) as en galloromaansk spriak, diar fööraal uun Süüdfrankrik snaaket woort, man uk uun't Val d’Aran (Spoonien, Araneesk) an uun enkelt Alpendäälen faan't Piemont (Itaalien).
TLD
TLDs wurd iindiald efter:
Oksitaans spriak
Amtsspriak as Oksitaans bluas uun Kataloonien (bütj Spoonsk an Katalaansk). Uun Frankrik jaft at man ian amtsspriak, det as fransöösk, oober Oksitaans as gudkäänd üs manertaalspriak.
Öölebuumplaanten
Öölebuumplaanten (Oleaceae) san en plaantenfamile uun't order faan a Lamiales. Diar hiar 25 sköölen mä 600 slacher tu.
Oksitaans spriak
Spriakwiisen
Faan't Oksitaans jaft at ünlik spriakwiisen, diar tu trii sköölen hiar:
Öölebuumplaanten
Aal a sköölen
Abeliophyllum – Chionanthus – Comoranthus – Dimetra – Fontanesia – Forestiera – Forsythia – Fraxinus – Haenianthus – Hesperelaea – Jasminum – Ligustrum – Menodora – Myxopyrum – Nestegis – Noronhia – Notelaea – Nyctanthes – Olea – Osmanthus – Phillyrea – Picconia – Priogymnanthus – Schrebera – Syringa
Strunkamel
At Strunkamel (Tripleurospermum maritimum maritimum, Matricaria maritima L.) as en plaantenslach uun det famile faan a Kurewbloosen (Asteraceae). Hat wääkst bi strun an stiremt ei so stark üs en Echt Kamel.
Baikonur
Baikonur (kasachisk Байқоңыр/Bayqoñır; 🇷🇺/Baikonur, bit 1995 Leninsk) as en stääd uun't süüden faan Kasachstan, 200 km uun't uasten faan a Aral-Sia. Det stääd as bekäänd för't Kosmodrom, huar al sant auer 50 juar rakeeten uun a weltrüm skööden wurd.
Öölebuumplaanten
Nat
Faan enkelt sköölen wurd enkelt slacher brükt:
Münt
Wat menst dü?
Swaampen
Wat menst Dü?
Tjootern
Tjootern (sjiisk: Detern) as en letj gemeen uun Niidersaksen. Hat hiart tu't Samtgemeen Jümme uun a Lunkreis Leer.
Hoodsid-frasch-üülj
artiikle jeeft dåt önj't Nordfriisk Wikipedia.
Kategoriie jeeft dåt önj't Nordfriisk Wikipedia.
Hü schal Dan nai artiikel hiitje?
Oudere Wikimedia Projekte
Istrorumeensk
Istrorumeensk as en romaans spriak, diar üüb Istrien (Kroatien) snaaket woort. Hat hiart tu't Rumeensk.
Somertidj
Luke iarst ans diar:
Dün
Wat menst dü?
Boksbuum
A Boksbuum (Buxus sempervirens) as en imergreen holtplaant an hiart tu't famile faan a Boksbuumplaanten (Buxaceae).
Avrankou (Komuun)
Det Avrankou Komuun as en komuun faan det Ouémé Department faan Beniin. At hoodsteed as Avrankou.
Indialing faan Ferwalting
Det Avrankou Komuun hee sööwen arrondissementen:
Ferring Stiftang
At Ferring Stiftang as en kulturel iinrachtang uun Aalkersem üüb Feer. Hat woort feerd faan Prof. Dr. Volkert Faltings.
Mualen
At Ferring Stiftang as 1988 faan Dr. med. Frederik Paulsen uun Aalkersem grünjlaanj wurden. Di nööm "Ferring", uun’t fresk "Fering" skrewen, betiakent at fresk spriik, hü’t üüb Feer snaaket woort, at ual wüfensdracht an auerhaupt ales, wat tu Feer hiart.
At Ferring Stiftang hee fööraal trii saagen uun’t uug:
1. At fering an öömrang spriak an kultüür, oober uk ööder letj spriaken tu fördrin.
2. At forskin diaram, hü’t leewent faan a minsk an a natüür bi a küst, uun a waas an üüb a eilunen uflääpt. An at stiftang wal diartu bidreeg, dat detdiar leewent erhäälen an ferbeedert woort.
3. At fördrin faan onerschükangen tu't histoore faan't lidj, diar uun Nuurdfresklun, föraal üüb Feer an Oomram, lewet haa.
Jamaika
Jamaika [] (ingelsk: Jamaica) as en stoot an en eilun faan a Grat Antilen uun a Kariibik.
Stääden
Dön tjiin gratst stääden uun't lun san:
Iindialang faan Ferwaltang
At lun hää sjauertanj sarkspalen (Parishes) uun trii groofskapen (Countys):
Politiik
Jamaika as sant 1962 lasmoot faan det Commonwealth of Nations.
Daans
Daans (Beeter: Dat Daansin, kumt fan italieensk danza, jialer, ualhhoogdütsk Uurt: laikan/laikin) es en Uurt fuar dit, wan en Mensk eeđer Musik ön di Gang es.
Wat es Daansin?
Hat jeft uk Mensken wat jaar Jil me des Konst fortiini, en üđer nem dit üs jaar Sportaart.
Di Dochters en uk di Haurdochters keen dat Daansin üs en Terapii, hurfan di Mensken dit beeter gung skel.
Masi Mensken daansi, aurdat di forskelig Saaken ek sii ken, en da nem di dat Daansin üs jaar Uurter.
Masi Mensken "ventiliari" uk, wan ja truurig of ārig sen. Des ken help, sa üs dit uk bi Musik es, wan di diarfuar maaket of önjert uur.
Em skel diarbi man ek auriit en let dit weđer, dat em jit liirt, me di Swaarhairen klaartökum, wan dit wat lechter giar.
Algimiins
Üs em al lees kür, uur fuar forskeligst Grünen daanset, en wan dit bluat töögen Lüngwiil es.
Wüfhaurn en Karminger, Festi
Wan Wüfhaur en Karming, wat töhop lewi, daansi, da dö di des fuar't Miist fuar jam tö weegi, dat ja töhop wiis wel.
Daansin ken uk brükt uur, wan di üđer wat muar Lest haa skel en kum me tö Bēr en haa dit net meenachtler.
Bi Festi, sa üs, wan em me di Skuul klaar es en ali Proowen törochtfingen heer, daansi di jung Karminger en Wüfhaurn aaftinoch töhop, en somtirs meen di da uk, dat ja töhophiir en lewi wel.
En üđer Grün fuar't Daansin ken Wiis, wan em en gurt Fest heer, en da es dit dailk tö biluki, wat diar daanset uur, sa üs uk bi Brükdomsforiiningen of Brölepen.
Brükdomsdaansin
Bi di Söl'ring Foriining en üđer Brükdomsforiiningen uur dat Daansin brükt fuar di Sölring Drachten tö weegi en aaftinoch uk wat me di ual Spraak tö maaki.
Sa es di (ek gans sa) nii Idee fuar di Söl'ring Jungens-Daansiker, dat di Jungen bi't Daansin uk di Spraak liir skel. Diarfuar sen forskelig Liren ön di Gang en forsjuk, Söl'ring Uurter fuar di Daansimusik tö skriif, dat di Jungen dit mesjung ken.
Dat ritueli Daansin
Bi dat ritualisiariti Daansin, sa üs ön Afrika en forskelig üđer Kultuuren, heer dit aaftinoch me Religioon tö dön. Sa jeft et Daansen, wan em hol Riijn haa wel, en da daanset em fuar di Gothair, fan wat em meent, dat di Riijn maaki ken.
Uk ön Nuurđfriislön heer't sawat jefen, jer di Kristianisiaring wiar. Da uur uk Jööl maaket en daanset, dat nönt Ārigs au't Lön kum skul of wan di Liren jaar Gothair om Help ber wel.
Dåt beest as freese önjt hüs
Dåt beest as freese önjt hüs as en teooterstuk foon Nis Albrecht Johannsen di ålere. Dåt wörd 1968 önj e ''Friisk Kameedibibleteek Nr. 1.'' foon e Nordfriisk Instituut önj Bräist ütdänj.
Daans
Sport
Üs en Sport es dat Daansin gur duar di Muskulatuur, diarfuar, dat em gur me Jeremer en Biin en me hömsalev aarberi liirt en dat em hömsalev beeter lik en āprocht hual ken. Em liirt diarfan uk, tö liif, dat em wat törochtfo ken.
Dåt beest as freese önjt hüs
Dåt beest as freese önjt hüs. (Wanlik hüüs)
Daans
Sport
Fan en Sport üs Daansin uur em gur tö Wai me hömsalev en liirt, uk komplitsiareti Saaken me hömsalev en di Daansipartner tö maaki.
Büünendaansin
Büünendaansin uur fan Regissööri en Choreogrāfen üttaacht. Des "maalet da Skelter" me di forskelig Daansifiguuren, wat di Konstdaansers da maaki skel. Diarbi sen des aaftinoch uk me alis ön jamsalev, sa üs uk dat Gisicht ön di Gang.
Indien
Em weet fan Höölenmaaleriien ön Indien, dat al twesken 5000 en 2000 fuar Kristus Daansers diar wesen sen. Ön Bhimbetka (Indien) es sa temelk tö des Tir en Reeg fan Daansers henmaalet uuren. .
Skelter en Maaleriien fan jer Aarten fan di Hinduismus weegi di Got Shiva üs Natraj, wat di „Köning fan't Daansin“ es.
Fredericia
Fredericia as en stää bai e ååstküst foon Jutlönj, önjt Dånsch. E stää hiirt tu e Regjoon Syddanmark; dåt as jü füftgrutst stää önj e regjoon. Deer booge 40.886 manschne (2022). Dåt as e hoodstää foon jü Fredericia Komuun.
Daans
Indien
Ön Indien jeft et uk di Natya Shastra, di „helig Weetenskep fan't Daansin“, wat tö sin Tir (Ombi 400 bit 200 f. Kr.) dat Wichtigst diaraur wesen es.
Egypten
Ön't antik Egypten heer em rituel daanset, di Duar en dat "Weđerbērenuur" fan di Got Osiris sen tö des Tir āpmaalet uuren. Des Daansen wiar sa swaar maaket, dat di bluats Daansers maaki kür, wat dit liirt of studiaret her.
Greekenlön'
Di ual'ing Greeken her en Systeem eeđer jaar Gothairen en eeđer dit, wat jam bi di Taachten sa döör't Hart ging.
Deling halt em Homers Biskriiwing fan dit Daansin "Chorea" (Iin ön di "Ilias", ombi 8. bit 6. Jaarhönert f. Kr.) fuar dat wichtigst Popiir diaraur.
Ekstātisk Daansen wiar Diil fan di Dionysien. Diarfan sen leeterhen Drama en Komeedii uuren.
Des wiar en Aart fan Teaater, en bi des wiar aaftinoch en Chor me diarbi, wat me Jeremer en Biin wat weegeti. Diarfan es me di Tir di Bigrep "Choreografii" wukset.
Di Muusi fuar Chorlyrik en fuar't Daansin es Terpsichore (Weeget me dit Symbool Leier, wat höör Attribuut es).
Renaissance
Daanset es langsen uuren, en fuaral di Buern haa üp jaar Festi aaftinoch daanset.
En Foranering jeft et ön't jer 15. Jaarhönert, üs uk faini Liren daansi maast. Dit uur da uk bi di Fürsten en Köningen Moodi, en da uur dit uk āpskrewen. Bi Hof wiar da aaftinoch en "Hofdaansimaister" tö finj, en uk Boker, hur'ling em rocht daansi skul, uur skrewen.
Diarme uur dokumentiaret, dat dat Daansin en Diil fan't ādelig Leewent uur.
Di Hoftechter fan Francesco Sforza, Antonio Cornazzano (1429 bit 1484) skref masi Boker, en jen diarfan wiar dit "Libro dell'arte del danzare" (Ombi 1460).
Di "danse basse" wiar aur di hiili Renaissance Moodi. Dit wiar en Prozesioonsdaans me faini Beweegingen en Gibaaren, wat di Wüfhaurn uk me jaar tjuk Kluađern maaki kür.
Wel önsen wiar da uk di "Pavane" (Pfauendaans).
"Danses hautes"
En wichtigi "hoogi Daans" wiar uk di italieensk "Gaillarde". Bi des Daans skul em enachler ek muar langesn di Hunen leengi, en diar kür uk maal gaui Stööpen en Sprüngi fuarkum.
Di "Gaillarde" uur fuar't Miist achter di "Pavane" daanset.
Bilefet wiar uk di "Volta". Des ken em iin ön di Film "Elisabeth" (Me Cate Blanchett üs Elisabeth I.) gans gur biluki. Di Karming drait bi des Daans di Wüfhaur, en da nemt hi höör üp sin Kneebiin.
Üđer "hoog Daansen" wiar "Courante", "Allemande" en "Gavotte" (17. Jaarhönert), wat mal wel leren uur.
Ārem en rik ön't 16. Jaarhönert
Di lewentig Daansen fan di faini Liren ön't 16. Jaarhönert wiar eeđermaaket fan di Daansen, wat di iinfacher Liren her. Des wiar da jit en bet stilisiaret uuren, dat di Daansers jam ek tö nai bi di ārem Liren fööli maast, hur di Daansen fan nemen wiar.
Ön di taust Hualev fan't 16. Jaarhönert kām di forskelig Daansi-Kultuuren naier töhop, en diarbi uur di uk wart "sportlicher" of spektakuleerer.
Daansi-Skuulen önerrocht di ādelig Liren, en sa kür di wel leren Daansen uk fan jen Lön hentö en üđer jen drain uur.
Konst trinjom't Daansin
Tö des Tir jef dit aural "Impresarios", wat gurt Fuarstelingen üp di Biin fing. Bi des kām da uk Konstaarten üs Sjung, Rezitiarin en Pantomiimi fuar, en di Rümen diarfuar uur rik ütstafiaret.
Üs en wichtig Bok aur di Daans fan di Renaissance es di "Orchesographie" (1588) von Thoinot Arbeau bikeent.
I
Wat menst dü?
Luad (element)
Luad ( Luar, blii) as en cheemisk element mä det tiaken Pb  an det atoomnumer 82. Hat as en swaarmetal, smolt ääder an läät ham lacht ferfurme.
Ruad Jüd
At Ruad Jüd (Rumex acetosa) as en plaant faan det famile Polygonaceae. Hat liket a sürstaaler, as oober grater.
Dünemdüüw
At Dünemdüüw of uk Hooldüüw (Columba oenas) hiart tu at fögelfamile faan a Düüwen (Columbidae).
Asteroideae
Asteroideae san en onerfamile faan a kurewbloosen (Asteraceae).
Triibuus
Anthemideae – Astereae – Athroismeae – Bahieae – Calenduleae – Chaenactideae – Coreopsideae – Eupatorieae – Feddeeae – Gnaphalieae – Helenieae – Heliantheae – Inuleae – Madieae – Millerieae – Neurolaeneae – Perityleae – Polymnieae – Senecioneae – Tageteae
K
Wat menst dü?
Süüdwaast
Süüdwaast as en hemelswai tesken süüd an waast. Hi wiset efter 225 graad.
British Columbia
British Columbia (frz. Colombie-Britannique; kurt BC) as en prowins uun Waastkanada an leit bi a Pasiifik. Di nööm komt faan a Columbia River.
Distrikten
Uun British Columbia jaft'at 29 distrikten:
Leghörn
Leghörn es en Sönbaank ön Heef twesken Kaamp en Brēderep üp Söl'. Lüt en ual sölring Tial wiar diar di ual Serkspöl Leghörn of Lägem.
Shandong
Geografii
De Güül Struum leept troch't prowins iin uun a Golf faan Bohai.
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't prowins san:
Banikoara (Komuun)
Det Banikoara Komuun as en komuun faan det Alibori Department faan Beniin. At komuun leit uun a waast faan’t department. Uun a nuurd an nuurduast leit det Karimama Komuun, uun a süüduast det Kandi Komuun, uun a süüd det Gogounou Komuun uun a süüdwaast det Atakora Department an uun a nuurdwaast Burkiina Faaso. Det hee 246.575 lidj (2013). At hoodsteed faan't komuun as Banikoara.
Indialing faan Ferwalting
At komuun hee tjiin arrondissementen:
Swaampen (Porifera)
A swaampen (Porifera) san en stam faan diarten an lewe uun't weeder, a miasten uun saaltweeder. Diar jaft at wel 7.500 slacher faan. Jo san tesken 3 mm an 3 m grat.
Apbau
Di apbau faan swaampen skeelt efter trii münstern:
Juar
At (Juliaans) juar as en miat för't tidj an düüret akeroot 365,25 daar. Det krüm taal komt diarfaan, dat wi trii juar loong mä 365 daar reegne, an do ian juar mä 366 daar. Det as en skregeljuar.
Kalendern
At juar spelet en grat rol bi kalendern. Wi racht üs efter di Gregoriaans kalender an haa nü det juar 2023 efter Krast.
Trentino
At Trentino, amtelk Autonoom Prowins Trient, as en prowins uun a Alpen faan Nuurditaalien, an di süüder dial faan't Autonoom Regiuun Trentino-Südtirol. Diar lewe minsken (Stant: ). Hoodstääd as Trient (Trento).
Gemeenen
At Trentino hää 166 gemeenen. Jo wurd uun 15 däälgemianskapen ferwaltet:
Ballerup
Ballerup as en stää önj Dånmark, awt ailönj Siielönj. Deer booge 46,914 manschne (2009).
Wardündeel
Di Wardündeel es en Dünemdeel bi Raantem, twesken Borigdeel en Friskweeterdeel. Lüt en ual sölring Tial her diar Pidder Lüng lewet. En lung Tir difuar stön diar en Serk.
Kris Herzogtum Lauenborj
Dåt Herzogtum Lauenbörj as en kris önj Slaswik-Holstiinj. E kris läit önjt söödååsten foon e diiljstoot. Önj’t norden läit Lübeck, önj’t ååsten Meklenbörj-Forpommern, önj’t sööden lade Naarersaksen än Hamborj än önj’t weesten läit e Kris Stormarn. Et heet 198.019 manschne (2019). E hoodstää foon e kris as Ratzeburg.
Indiiling foon Ferwalting
E kris heet 127 gemiine. Kiik: List foon Gemiine önj e Kris Hiirtuuchdoom Lauenborj.
Histoori
E kris wörd di 1ste önj e Foodermoune 1876 grünjläid, üüs en kris foont Prowins Slaswik-Holstiinj önjt Kiningrik Preussen.
Sunt e grünleeding foon e kris wörden daheere gemiine diile foon oudere gemiine:
ISO 3166-2:TZ
Di aktuel luncode as uun Nofember 2014 auerwerket wurden.
Kris Herzogtum Lauenborj
Politiik
E krisdäi heet 49 sate. Jü leetst wool tu e krisdäi wus di 6ste önj e Krölemoune, 2018.
Martinique
Martinique [] (Martinique-kreoolsk: Matinik of Matnik) as en eilun uun a Kariibik an hiart tu a Letj Antilen, an diar tu a Eilunen auer a winj. Hat as en fransöösk departement an bütjenlun.
Kris Herzogtum Lauenborj
Politiik
E riseltoote foon e kriswoole önj e iirnge 2018 än 2013 :
Martinique
Geografii
Di huuchst berag as di Pelée Berag (1397 m), wat en ialberag as. Di gratst käänd ütjbreeg wiar uun't juar 1902, üüs at stääd St. Pierre tunantmaaget an 30.000 lidj duadmaaget wurd.
Kris Herzogtum Lauenborj
Politiik
E hood foon e krisdäi as e krispräsident/in. E krispräsident sunt di 10. Gjarsmoune, 2003 as Meinhard Füllner.
Tee
Tee (, [], woort faan't teeplaant maaget, för ünlik slacher wurd ünlik dialen faan det plaant brükt: bleed, knob, bloos of halem.
Kris Herzogtum Lauenborj
Wirtschap
Tååle foon manschne, deer 2019 än 2020 önj e kris suner årbe san:
Martinique
Iindialang faan Ferwaltang
Martinique hää sjauer arrondissementen:
L
Wat menst dü?
Tee
Det wurd tee woort uk brükt, wan bleeden of ööder dialen faan ööder plaanten brükt wurd. Do snaaket'am oober faan pöbermünt-tee of hibiskus-tee of mate-tee.
Slacher an suurten
Diar san fööraal sääks slacher faan tee. Di ferskeel komt faan't bewerkin:
An do jaft at faan arke slach en hialer rä suurten:
Suart teesuurten wurd miast efter det lun of regiuun betiakent, huar's faan kem: Assam, Ceylon of Darjeeling.
Nuurduast
Nuurduast as en hemelswai tesken nuurd an uast. Hi wiset efter 045 graad.
Borig Barig
Di Borig Bārig es en Dünem bi Raantem üp Söl'. Di Dünem es 16m hoog en liit waarskiinlig üp di ual Raatsborig.
Gurt Flii
Di Gurt Flii es en Dünem bi Raantem üp Söl. Di Dünem es 15m hoog.
P
Wat menst dü?
Berasino (Distrikt)
De Berasino Distrikt (üüb Witjrüs: Бярэ́зінскі раён Biarézinski rajón, üüb Rüs: Бере́зинский райо́н Berézinskij rajón) as een faan a distrikten uun det Minsk Prowins faan Witjruslun. Det hee 25.031 lidj (2009). At hoodsteed faan a distrikt as Berasino.
Histoore
15. Febrewoore 1938 wurd a distrikt dial faan det Mahiljou Prowins. Uun September 1944 wurd det dial faan det Minsk Prowins.
CAS-Numer
At CAS-Numer (faan ingelsk: Chemical Abstracts Service) as en internatsionaal betiaknang för cheemisk materiolen. Hat as iandüüdag an sodenang jaft at nian ferwakslangen. So haa uk ünlik isomeeren faan en moleküül ünlik CAS-numern.
Läästaal
Läästaal wiar en grünjmiat üüb't eilun Sal. Det miat as bluas för oonlun brükt wurden, an det al uun't juar 1777. Faan 1 läästaal oonlun küd ~ 1 lääs fooder bürgen wurd. An 1803 as det miat feranert wurden, auer so föl oonlun onergingen as.
Amerlun
Föör ääkerlun üüb a Nuurdfresk Eilunen as det miat amerlun brükt wurden. Det wiar di grünj, di för 1 amer (huuchsjiisk: 'Scheffel') siad lingd.
Deemes
Deeme(l)s of deemat wiar en grünjmiat faan gud en hualwen hektaar. Di nööm komt uf faan 'dai' an 'miat' of 'miad'. 1 deeme(l)s greenlun küd faan en guden maan uun 1 dai mä a sen hauen wurd.
Kööper
Kööper (Koower, lat. Cuprum) es en cheemisk Element me dit Teeken Cu en di Atoomnumer 29. Hat es en Aurgungsmetal. Di latiinsk Noom kumt fan aes cyprium „erts fan't Ailön Zypern“. Kööper wiar dit jest Metal, wat di Mensken ombi 5.000 f.Kr. foraarbert haa.
Läästaal
Ris
En ris wiar en miat för a lengde faan gud 5 meetern. En kwadrootris wiar det miat för en areaal faan gud 25 kwadrootmeetern.
Ei aueraal uun Euroopa wiar en ris likelung. Det ging faan 3,00 m bit 9,00 m. Uun Ingelun wiar 1 rod = 5½ yard = 16½ foot = 5,03 m, an det stemet mä't ris uun Nuurdfresklun gans gud auerian.
Centre-Val de Loire
Iindialang
Diar san sääks départements uun det regiuun:
Nuurdwaast
Nuurdwaast as en hemelswai tesken nuurd an waast. Hi wiset efter 315 graad.
Regiuun Midtjylland
At Regiuun Midtjylland (sjiisk: Region Mitteljütland) uun Denemark leit uun a maden faan Nuurdjütlun. Üüb 13.142 km² wene iinwenern (Stant ). At hoodstääd as Viborg.
Plateaux (Regiuun uun Toogo)
Sian
Nangbeto Stausia, wat uun a uast faan't regiuun leit.
Regiuun Midtjylland
Uun't Regiuun Midtjylland leu tau loonsdialen (landsdelen): Vestjylland an Østjylland.
Plateaux (Regiuun uun Toogo)
Struumer
De Mono Struum leept troch't regiuun.
Regiuun Midtjylland
Komuunen
Uun Denemark san 2007 nei ferwaltangsianhaiden iinfeerd wurden, a komuunen. Diar san flook stääden an gemeenen uun tuupslööden wurden. Uun Midtjylland lei jodiar komuunen (Iinwenertaalen mä stant ):
Stääden
Dön tjiin gratst stääden uun't regiuun san:
Plateaux (Regiuun uun Toogo)
Indialing faan Ferwalting
Det Plateaux Regiuun hee twaalew prefektüüren.
Befölkring
6. Nofember 2010 jeew at en folksteeling uun Toogo. Efter a resultooten hee det Plateaux Regiuun 1.375.165 lidj: 696.974 faan a lidj san wüfhööd an 678.191 karmen. A miast mensken (80.3 prusent; de naisthuuchst prusent uun Toogo) uun’t regiuun lewe üüb’t lun.
Cuanza Norte (Prowins)
Det Cuanza Norte Prowins (üüb Portugiisk: A Província do Cuanza Norte of Kwanza Norte) as en prowins uun de aafrikoons stoot Angoola. At prowins as efter de Cuanza Struum neemd an leit uun a nuurdwaast faan't lun. Uun a nuurd leit det Uíge Prowins, uun a uast det Malanje Prowins, uun a süüduast det Cuanza Sul Prowins an uun a süüdwaast an waast det Bengo Prowins. Det hee 427.971 lidj (2014). At hoodsteed as N'dalatando.
Indialing faan Ferwalting
Det Cuanza Norte Prowins hee 13 kreiser (municípios), wat iin uun komuunen (comunas) diald wurd.
Histoore
Ap tu 1917 wiar Cuanza Norte det nuurddial faan det Cuanza Prowins.
Swaawelsüren
Swaawelsüren (uk Dihydrogensulfat, ual nööm Vitriolööle) as en cheemisk ferbinjang faan swaawel mä det cheemisk formel H2SO4. Hat as öölag an saner klöör. Swaawelsüren as auer a miaten korosiif.
Saalten an estern faan't swaawelsüren san sulfaaten.
PubChem
Eegentelk san uun PubChem trii dootenbeenken mäenööder ferbünjen:
Süüduast
Süüduast as en hemelswai tesken süüd an uast. Hi wiset efter 135 graad.
Eert
At Eert of Guard-Eert, uk Irt (Pisum sativum) as en plaantenslach uun det famile faan a Bongfrüchten (Fabaceae), an woort hal faan minsken eden of uk üs fuder brükt.
Bembéréké (Komuun)
Det Bembéréké Komuun (üüb Fraansöösk: Commune de Bembéréké) as ian faan dön aacht komuunen faan det Borgou Department uun Beniin. At komuun leit uun a nuurdwaast faan’t department. Det hee 131.255 lidj (2013). At hoodsteed faan't komuun as Bembéréké.
Indialing faan Ferwalting
At komuun hee fiiw arrondissementen:
SU
Wat menst dü?
Raatsborig Sērk
Di Raatsborig Sērk of St. Maria, wiar en litj Sērk en Raantem üp Söl. Hat lair en di Raatsborig bi Raantem wat nü fan Dünemer bigreewen es.
Q
Wat menst dü?
Abomey-Calavi (Komuun)
Det Abomey-Calavi Komuun (üüb Fraansöösk: Commune d’Abomey-Calavi) as ian faan dön aacht komuunen faan det Atlantique Department uun Beniin. At komuun leit uun a süüduast faan’t department. Uun a nuurd leit det Zè Komuun, uun a nuurduast det Adjohoun Komuun faan det Ouémé Department, uun a uast det Sô-Ava Komuun, uun a süüduast det Littoral Department, uun a süüd at Atlantik, uun a süüdwaast det Tori-Bossito Komuun an uun a süüdwaast det Ouidah Komuun. Det hee 656.358 lidj (2013). At hoodsteed faan't komuun as Abomey-Calavi.
Indialing faan Ferwalting
At komuun hee njüügen arrondissementen:
Citrusplaanten
Citrusplaanten (Citrus) san plaantenslacher uun det famile Rutaceae. Jo waaks uun a troopen an subtroopen. Hör früchten san citrusfrüchten an kem daalang üüb a hialer eerd föör, huar't warem enooch as.
Citrusplaanten hual föl witamiin C.
Aal a slacher
C. australasica – C. australis – C. cavaleriei – C. deliciosa – C. garrawayae – C. glauca – C. gracilis – C. halimii – C. hystrix – C. indica – C. inodora – C. japonica – C. khasya – C. latipes – C. lucida – C. maxima – C. medica – C. neocaledonica – C. oxanthera – C. polyandra – C. swinglei – C. trifoliata – C. undulata – C. wakonai – C. warburgina – C. wintersii
Nei slacher: C. × aurantiifolia – C. × aurantium – C. × floridana – C. × georgiana – C. × insitorum – C. × jambhiri – C. × junos – C. × latifolia – C. × limon – C. × madurensis – C. × microcarpa – C. × obovata – C. x polytrifolia – C. × taitensis – C. × tamurana – C. x webberi
Wichtag slacher
Flook citrusfrüchten san iinkrüsagt wurden. Jo wurd leewen oner ünlik nöömer ferkääft:
Somer
A somer as det waremst juarstidj faan at juar. Hat komt efter wos an föör harewst. Uun det meteoroloogisk juar wooret somer faan Jüüne tu August uun a nuurdhualewkuugel an faan Deetsember tu Febrewoore uun a süüdhualewkuugel.
At wurd somer komt faan Ualgermaans *sumaraz (Ualfresk: sumur of sumer), wat faan Uur-Indogermaans *sm̥-h₂-ó- komt.
A Somer uun Musiik
De italjeens komponist Antonio Vivaldi stääld a somer uun sin werk Dön Fjauer Juarstidjen diar:
Hünjmotsen
Hünjmotsen (Agaricomycetes) san en klas faan Swaampen.
Ordern
Agaricales - Amylocorticiales - Atheliales - Auriculariales - Boletales - Cantharellales - Corticiales - Geastrales - Gloeophyllales - Gomphales - Hymenochaetales - Hysterangiales - Jaapiales - Lepidostromatales - Phallales - Polyporales - Russulales - Sebacinales - Stereopsidales - Thelephorales - Trechisporales
R
Wat menst dü?
Shanxi
Shanxi (üüb Schiineesk: 山西省 Shānxī Shěng ) as en prowins uun det Folksrepubliik faan Schiina. Det hee 35.712.101 lidj (2010). At hoodsteed as Taiyuan.
Geografii
De Güül Struum leept troch't prowins.
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't prowins san:
ISO 4217
(sjiisk)
Sejong
Wat menst dü?
Rødovre
Rødovre as en stää önj Dånmark, awt ailönj Siielönj. Deer booge 36 228 manschne (2009).
T
Wat menst dü?
Lunkreis Leer
Di Lunkreis Leer as en lunkreis uun't nuurdwaasten faan Niidersaksen an hiart tu Uastfresklun.
Stääden an gemeenen
A iinwenertaalen uun kläämen san üüb a stant faan a.
Frücht
Tu't frücht hiart ales, wat ütj en bloos woort. Diaram jaft at früchten uk bluas bi bloosenplaanten (Magnoliophyta). Bi a näädelbuumer (Pinophyta) wääkst at siad "naagelt" saner früchtflääsk trinjam.
Früchten
Mä früchten men wi oober miast det, wat am iidj koon. An det koon det früchtflääsk wees faan en aprikoos of uk man det siad faan en eert.
Früchten mä en hard skel san nöden. Früchten mä en wok skel san beien.
Wonter
A wonter as det kulst juarstidj faan at juar. Hat komt efter harewst an föör wos. Uun det meteoroloogisk juar wooret wonter faan Deetsember tu Febrewoore uun a nuurdhualewkuugel an faan Jüüne tu August uun a süüdhualewkuugel.
At wurd wonter komt faan Ualgermaans *wintruz (Ualfresk: winter).
Dünemeert
At Dünemeert (Lathyrus japonicus) as en plaant ütj det famile flenerkbloosen (Faboidae).
Beskriiwang
At dünemeert as en muarjuarag krüüs. Hat wääkst ütj lung ruter an woort 50 bit 80 cm lung. A bleeden san grä-green an 5 bit 10 cm lung. Üüb't aanj waaks fiin 10 bit 45 mm lung bleetjin.
2 bit 7 bloosen stun uun en drüüw. Jo san laachtruad of brons an wurd leederhen blä, a jügen kön uk witj wees. A früchthöskin san flaak üs eerten an wurd ruad-brün, wan's rip san. At siad as trinj.
Nat
A früchthöskin koon am iidj, tuföl diarfaan as oober giftag. A Sjiineesen brük a bleeden üs medisiin. A indioonern uun Nuurdameerikoo haa a frücht eden an uk üs medisiin brükt.
Samsø
Samsø as en däänsk eilun uun't Kattegat, uun't nuurden faan Fünen mä iinwenern  an en grate faan 112,06 km². Samsø as ian faan a letjst komuunen uun Denemark.
U
Wat menst dü?
Wochlüs
Wochlüs of Wansen (Heteroptera) san insekten an hiar tu't order Hemiptera. Ham käänt amanbi 40.000 slacher, diarfaan 1.000 uun Euroopa.
Familin
Acanthosomatidae – Aenictopecheidae – Aepophilidae – Alydidae – Anthocoridae – Aphelocheiridae – Aradidae – Artheneidae – Belostomatidae – Berytidae – Blissidae – Canopidae – Ceratocombidae – Cimicidae – Colobathristidae – Coreidae – Corixidae – Cryptorhamphidae – Curaliidae – Cydnidae – Cymidae – Dinidoridae – Dipsocoridae – ?†Ebboidae – Enicocephalidae – Gelastocoridae – Geocoridae – Gerridae – Hebridae – Helotrephidae – Henicocoridae – Hermatobatidae – Heterogastridae – Hydrometridae – Hyocephalidae – Hypsipterygidae – Idiostolidae – †Ignotingidae – Leptopodidae – Lestoniidae – Lygaeidae – Macroveliidae – Malcidae – Medocostidae – Megarididae – Meschiidae – Mesoveliidae – Micronectidae – Microphysidae – Miridae – Nabidae – Naucoridae – Nepidae – Ninidae – Notonectidae – Ochteridae – Omaniidae – Oxycarenidae – Pachygronthidae – †Pachymeridiidae – Pachynomidae – †Palaeoleptidae – Paraphrynoveliidae – Parastrachiidae – Pentatomidae – Phloeidae – Piesmatidae – Plataspididae – Pleidae – Plokiophilidae – Polyctenidae – Potamocoridae – Pyrrhocoridae – Reduviidae – Rhopalidae – Rhyparochromidae – Saldidae – Schizopteridae – Scutelleridae – Stemmocryptidae – Stenocephalidae – Termitaphididae – Tessaratomidae – Thaumastellidae – Thaumastocoridae – Thyreocoridae – Tingidae – †Trisegmentatidae – Urostylidae – Veliidae – Velocipedidae – †Vetanthocoridae – †Yuripopovinidae
St. Clemens sark
At St. Clemens sark as en sark uun Neebel üüb Oomram. At stäänt bi a uaster aanj faan Neebel, amanbi 150 meeter faan a ääg faan a waas.
Histoore
At sark wurd uun't juar 1236 baud. Jütidjs jääw at tau saarpen üüb Oomram, Noorsaarep an Sössaarep. At sark wurd uun a maden tesken jo tau saarpen baud. Leeder wurd at saarep Neebel trinjam at sark baud. Daalang as Neebel at gratst saarep faan Oomram.
At sark stamt faan a romaanik an hää ään sarkskap. At saag as drewen mä raid an riaper. Iarst 1908 füng at sark en türn. Hi as 36 meeter huuch an mä kööber belaanj. At jaft hög jüür staken uun a sark. Ään diarfaan as maaget ütj holt an wiset Jesus an sin twaalew jong gaster üüb en burd. At wurd ans bi strun fünjen. A dööpstian as faan a romaanisk tidj, amanbi so ual üs at sark salew. At sarkskap as smääl an baud üüs en skap. Bääft an üüb a lachter sidj faan a dör hää't en empoore. Det as en huuger böön, faan huar am fein deel üüb a pretjstuul luke koon. Iar wiar a plaatsen diar boowen fääst tu enkelt familin ferden. Tu det ferdialen faan a plaatsen saad am steeden gripen.
Likstianer
Üüb a sarkhoof stun föl likstianer faan 1670 tu 1830. Jo fertel faan at leewent faan a duaden an stun oner denkmoolskül. Di bekäändst likstian as wel di faan di siamaan Hark Olufs. Uun a somer jaft at arke süürsdai inj en pretjei mä föl musiik.
Hööw
At gemeen as föör a efangeelisk lidj faan't hialer eilun diar. Man uk föl baaselidj gung tu hööw. Uun Neebel jaft at uk at St. Clemens Hüs, huar a gemeen tuup kem koon, an at präästers hüs uun a jaat „Präästerstigh”. At jaft en sarkhoof muar bi a struat tu Noorsaarep, an en letjen sarkhoof för sialidj, wat ei bekäänd san. Uun Witjdün jaft det en letj sark faan amanbi 1900, wat uk föör`t pretjin brükt woort. A gemeen hää en buk faan 1486, Missale Slesvicense. Dethir buk as at äälst drükt buk faan Schleswig-Holstian an at ööder äälst drükt buk faan`t Däänsk, an diar jaft at bluat noch sjauer stak faan. Wilems woort det buk uun a sark ütjsteld, man normoolerwiis as det uun Kiel uun`t archiif faan a hööw.
AGS
AGS as det sjiisk ufkörtang för Amtlicher Gemeindeschlüssel.
Apbau
1.–2. steed    = Kääntaal faan't bundeslun 3. steed       = Kääntaal faan't regiuun 4.–5. steed    = Kääntaal faan a (lun)kreis 6.–9. steed    = Kääntaal faan't amt/ferbant 10.–12. steed  = Kääntaal faan't gemeen
Viborg
Viborg as en stää önj Dånmark, aw Jutlönj. E stää läit önjt norden foon e Regjoon Midtjylland. Deer booge 41.239 manschne (2022). Dåt as e hoodstää foon e Regjoon Midtjylland än jü Viborg Komuun.
Süüdtirool
Süüdtirool ( ladiinsk Südtirol), amtelk Autonoom Prowins Bozen – Süüdtirool, as en prowins uun a Alpen faan Nuurditaalien, an di nuurder dial faan't Autonoom Regiuun Trentino-Südtirol. Diar lewe minsken (Stant: ). Hoodstääd as Bozen (Bolzano).
Garding (stääd)
Garding as en stääd uun a kreis Nuurdfresklun (Schleswig-Holstian), diar wene amanbi 2.600 minsken. Det leit üüb't hualeweilun Eidersteed.
Køge
Køge as en stää önj Dånmark, awt ailönj Siielönj. Deer booge 34,937 manschne (2010).
E
Wat menst dü?
Tscherwenj (Distrikt)
De Tscherwenj Distrikt (üüb Witjrüs: Чэ́рвеньскі раён Čérvieński rajón, üüb Rüs: Че́рвенский райо́н Čérvenskij rajon) as een faan a distrikten uun det Minsk Prowins faan Witjruslun. Det hee 33.383 lidj (2009). At hoodsteed faan a distrikt as Tscherwenj.
Öölebuum
A Öölebuum of Oliiwenbuum (Olea europaea) as en buum uun det famile faan a Öölebuumplaanten (Oleaceae). Diar woort al sant muar üs 5000 juar mä büüret.
Onerslacher
O. e. subsp. cerasiformis – O. e. subsp. cuspidata – O. e. subsp. europaea – O. e. subsp. guanchica – O. e. subsp. laperrinei – O. e. subsp. maroccana
An do jaft at wel son 1000 ünlik suurten.