cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hoogi
Geografii
Üđers üs di üđer Haligen heer Hoogi en stiinern Dik, wat ombi 1,20 m hoog es. Sa kumt dat Weeter diar ek gans sa lecht üp't Lön. Hoogi heer man dach tau bit füf Mool ön't Jaar "Lönöner". Di Halig liit iin ön di Natsjonaalpark bi Heef, man di jert ek diartö.
Forkiir / Infrastruktuur
En Föriskep faart fan Hoogi hentö't Fastlön en töbeek. Fuar di Persoonenforkiir jeft et uk Skepen, wat fan di Ailönen en fan Schlicksiel diar hen faar.
Üp Hoogi mut em me Auto köör, man hat jeft niin Tankstair. Sa skel di Autoköörers üp di Halig langsen wat Bensin of Diesel staan haa. Fuul Forkiir uur uk me di "Hingstbusi", gurt Wainer, want Hingster tii, maakit. Dit es man muar wat fuar di Gasten, fuar jam di Halig tö weegi.
Di Baarilir skel ek hol me Auto hentö Hoogi kum.
Hat jeft en Koopman, forskelig Gasthüsen, en Sērk en en Skuul üp Hoogi. Fan di Halig ken em me DSL ön't Nat gung.
Hoogis Röten
Hat jeft noch forskelig Taachten, hurfan di Naam "Hoogi" kumt. Hat kür sa iinfach wiis üs "hoogi Plaats", aurdat di Halig en bet hooger liit üs di üđern. Bit hentö 1362 es Hoogi en Diil fan di Pelworemer Hiart wesen, wat me tö dat Ailön Strön jerti. Bi di taust Marcellusflöör uur di Halig ofskiart. Di Sērk en di Diken giar diarbi kaput.
Ohm
Wat menst dü?
Hoogi
Aarber üp Hoogi
Fuar lung Jaaren uur üp Hoogi Saalt üt di Öört fan Mērsklön kööket. Di Mensken haa fuar't miist fan di Buererii lewet, en ja et, wat diarfan kām. Di Küen wiar uk wichtig fuar di Wunter, aurdat fan jaar Skit di Diten maaket uur. Sent di foftiger Jaaren fan't twuntigst Jaarhönert es en bet Turismus diartö kemen. Ön di Somer uur fan di 111 Iinuuners uk mol 165, me di Baarilir töhop.
Ön't Jaar kum ombi 90.000 Gasten üp di Halig.
Hur di Mül henkumt
Bit hentö di foftiger Jaaren wiar Mül niin Probleem, aurdat fan alis, wat aurblef, jit wat maaket uur kür. Dit hung fuar't miist me di Buererii töhop. Leeterhen uur di Mül da forgreewen, en diarfuar hee ark Werev en Hol ön di Öört. Dit maast ek olter gurt wiis. Me di Leewentsmidel fan't Fastlön uur di Mül aartig wat muar, en wat diarfan aurblef, dat kur em di Küen ek muar dö. Sa kām di Mül iin ön Saken, wat iingreewen uur. Aurdat di Mül jit muar uur, faart em di nü me Containers hentö't Fastlön.
Mahnendi Fingers
Achter di elefst September fan 2001 heer di Hooger Skuulmaister, Uwe Jessel, me sin Skuulsters snakit, hurfuul Krich en Konflikti et dach üp Warel jeft. Ja fent da üt, dat ön masi Stairen sok Swaarheren tö finj sen. Fuar ark Plaats, hurfan em wust, dat diar Krich wiar, uur en iirsern Stang henstelt, hur en Gumihunskuu ön fastmaaket uur. Ja hööpi diarbi, dat ja jens jen Stang achter di üđer üttii ken, wan en Krich töjen giar. Aur di Jaaren es man dach klaar uuren, dat dit gaar ek rocht mener uur. Jen Hunskuu kür ütnemen uur, aurdat di Konflikt ön Nuurđirlön töjen giar.
Di Rest staant jit diar (2010), en di sjocht üt, üs wan di Fingers weegi, dat em üppasi skel en niin Krich maaki.
Di Biskriiwing fan Uwe Jessel (08.11.2010) <i>Nun zum Gummihandschuhe - "Mahnmal" Als die Twintowers in sich zusammenbrachen, kam bei uns in der Schule die Frage auf, in welchen Zusammenhängen dererlei Ereignisse stehen mögen. Und wir machten uns u. A. Gedanken, wo überall auf der Welt eigentlich Krisengebiete mit Krieg zu verzeichnen sind. Wir mussten voller Verwunderung feststellen, dass es an vielen Stellen auf der Erde menschliches Leid durch Kriegsumstände gibt. Daraufhin stellten wir für jedes bekannte Kriegsgebiet einen Handschuh auf einem Edelstahlstab auf.
Wir verbinden unser Mahnmal mit der Hoffnung immer zwischendurch mal einen Handschuh rausziehen zu können, weil sich etwas im Weltgeschehen geregelt hat. Wir stellen jedoch fest, dass die Handschuhmenge kaum abnimmt. 1 Handschuh wurde für den Nordirlandkonflikt mit Freude herausgezogen, da dort eine Beruhigung eingetreten ist.
Die Handschuhe werden im Wind hin- und hergewedelt, so dass man den Eindruck haben könnte, dass der erhobene Zeigefinger mahnt, keinen Krieg zu führen. Einige Handschuhe zeigen auch den Stinkefinger.</i>
Lüttich
Lüttich (uüb Fraansöösk amtelk Liège, ap tu 1949 Liége; üüb Waloons Lîdje; üüb Holuns Luik) as det kulturel sentrum faan det Waloons Regioon faan Belgien, hoodsteed faan a Prowins Lüttich an sat faan’t Basdoom Lüttich. Üüs steed mä amanbi 196.970 lidj (2016) leit Lüttich bi a tupstruum faan Ourthe an Maas 25 km lochtliinje uun a süüd faan Maastricht an 39 km uun a süüdwaast faan Aachen.
Holthakern
Holthakern, Boompekern,  hoolthåkere (Picidae) san en fögelfamile uun't order faan a Holthakerfögler (Piciformes).
Lingala (Spriik)
Lingala (üüb Lingala: Ngala) as en spriik faan amanbi 5.5 miljuun lidj üüs mamenspriik uun DR Kongo, Republiik Kongo, Madelaafrikoons Republiik an Angoola spreegen wurd. Det as ian faan a Bantuspriiken.
Pebane (Distrikt)
De Pebane Distrikt as en distrikt faan det Zambézia Prowins faan Mosambik. A distrikt leit uun a nuurduast faan't prowins. Hi hee 195.857 lidj (2017). At hoodsteed as Pebane.
Indialing faan Ferwalting
A distrikt hee trii kreiser (üüb Portugiisk:postos administrativos):
Beest
At Beest (Bos primigenius taurus of Bos taurus) as en Tetjdiart, an wurd tuiarst fööraal för't flääsk, leederhen uk för't moolk häälen. Enkelt rasen wurd uk häälen, am pluuger of waanjer tu tjien.
5. juarhunert
At '''5. juarhunert''' begant mä't juar 401 an häält mä't juar 500 ap.
Bualegsam
Di artiikel jaft at noch ei. Luke iarst ans diar:
Wolfsbörj
Wolfsbörj as en krisfri stää önj dåt tjüsch bundeslönj Naarersaksen. Jü stää heet 123.840 inboogere (2020).
Hemelsrochtingen
Di Hemelsrochtingen sen wichtig fuar di Nawigatsjoon üp di Öört.
Streek
Nuurđ - Nuurđ tö Uast - Nuurđ-Nuurđuast - Nuurđuast tu Nuurđ - Nuurđuast - Nuurđuast tu Uast - Uast-Nuurđuast - Uast tö Nuurđ - Uast - en sa fiiđer ... biluki diartö uk dat Skelt rochts. Hat jeft 32 Streeken en ark Streek es 11,25 (=360:32) Graad breer.
Graad
Deling uur man uk bi di Seefaarers di Krais me sin 360 Graad nemen:
Bi di Winkels kum jit di Minüten diartwesken, wat me en Apostroph öndönen uur. Ark Winkelgraad heer 60 Minüten (Bispöl: 44° 11' wiar 44 Graad en 11 Minüten, en bet nuurđfuar fan nuurđuast, wat 45° sen). Di Minüten haa weđer 60 Sekunden, wat me Guusfet (") öndönen uur (Sa üs 44° 11' 34")
Tö Medai skiinjt di Sen fan 180°; dat Leecht falt hentö 0°.
Bảo Đại
Bảo Đại (Hán tự: 保大; * 22. Oktuuber 1913 uun Huế; † 30. Jüüle 1997 uun Pariis) wiar de tretanjst an letst keiser faan det wjetnameesk Nguyễn-Dünastii.
1897
Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
Ünbekäänd Dootem
Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren
Ünbekäänd Dootem
Juodkrantė
Juodkrantė as en saarep an en bat üüb't Kuurisk Neerang uun Litauen. Di nööm ment suart küst, bit 1945 hää det saarep Schwarzort het. Juodkrantė hiart tu't gemeen Neringa.
Hingst
A (Hüs-)Hingst (Equus ferus caballus) as en Tetjdiart, huar't en hialer rä rasen faan jaft. Uun Sjiisklun wurd amanbi ian miljuun hingster häälen.
Bilen
<div style="clear:left;" /div>
Holtskuch (fögel)
Uun det skööl faan a Auerluupern (Actitis) jaft'at man ään slach muar, det as Actitis macularius. Hi bräät uun't nuurdelk Kanada.
Uasteuropeesk Somertidj
Di artiikel jaft at noch ei. Luke iarst ans diar:
Holtsnep
At Holtsnep, Snep, hooltingsnäp, hooltingsnap (Scolopax rusticola) as en fögel uun't Snepenfamile (Scolopacidae).
Letlun
Letlun, amtelk Republiik faan Letlun (üüb Letisk: Latvija [ˈlatvija] an Latvijas Republika) as en lun uun nuurduast faan Europa. Uun a nuurd leit Eestlun, uun a uast Ruslun, uun a süüduast Witjruslun, uun a süüd Liitauen an uun a waast at Uastsia. At lun hee 1.893.223 lidj. At hoodsteed faan't lun as Riga.
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't lun san:
Indialing faan Ferwalting
Letlun hee seeks statistisk regiuunen (wat ei indialing faan ferwalting san), njüügen aanjstendig steeden an 110 kreiser.
Histoore
Iar wiar at lun uun tau regiuunen onerdiald: Liiflun, wat a nuurduast faan't lun faan't nü (an uk at süüddial faan't Eestlun faan nü) hed an Kurlun, wat a süüdwaast faan't lun faan nü hed. Uun't 13. juarhunert wurd dön tau regiuunen faan de Swäärtbrelerorden, wat lääder dial faan de Tjiisk Orden üüs de Liifluns Orden wurd, uun föl kriiger nimen. 1561 wurd a orden sekularisiaret an Liiflun an Kurlun wurd dial faan Liitauen.
1621 wurd Liiflun (saner det süüduast dial, Letgalen, wat üüs det Inflanty Prowins tup mä Kurlun dial faan Poolen-Liitauen bleew) wurd dial faan Sweeden. Liiflun wurd 1721 dial faan det Rüs Keiserrik. Inflanty wurd uun det iarst dialing faan Poolen 1772 an Kurlun uun det traad dialing faan Poolen 1795 uk dialen faan det Rüs Keiserrik.
At lun wurd uun de Iarst Wäältkrich faan 1915 faan Tjiisklun besaat. Det süüddial faan Liiflun an Kurlun slood jo 1918 tup, am at Republiik Letlun wurden. A poliitiker Kārlis Ulmanis en wichtig persuun uun't politiik faan't republiik uun detheer tidj. 17. Jüüne 1940 wurd at lun faan't Sowjetunioon besaatet. Faan 1941 tu 1944-1945 wurd at lun faan Tjiisklun besaatet. Do wurd at lun üüs det Letisk SSR weler dial faan't Sowjetunioon. Letlun wurd 1991 weler suwereen.
Swin
At (Hüs)Swin as en Tetjdiart an woort för't flääsk häälen. Swin freed eder diartag an uk plaantelk fuder.
Hermann Möller
Hermann Möller (* 13. Januaar 1850 önj Hjerpsted bai Tuner önj Nordslaswik, Dånmark; † 5. Oktoober 1923 önj Kopenhuuwen) wus en dånschen histoorischen linguist.
Möller än dåt frasch
Ål 1851 wörd Hermann san taatje preester aw dåt nordfrasch ailönj Sal än sü liird hi uk dåt salring frasch. Dan foon 1861 bit 1864 boogeden ja aw e håli Uulönj än hiird hi nuch wi ouder frasch. Sü wörd hi ål jung spräkefergliker.
Sin doktoorwjarde füng hi 1875 önj Leipzig ouer en unersäking önj e palatoolra, weer hi uk da ferschääle bespräk twasche änglisch än frasch aw jü iinj sid än läich- än huuchtjüsch aw e ouder sid.
Uk eeftert bliiw hi aw e sid bai sin oudere unersäkinge ma dåt frasch tugungs. Sü räisede hi 1881 eefter Neuwangerooge bai Varel önj Oldenburg, dan eefter Saaterlönj, weer hi ma heelp foon en tjüsch uurdebök en grut saterfrasch uurdelist tuhuupstald. Eeftert köm hi uk nuch eefter Weestfraschlönj, weer hi da dialäkte studiird.
Indogermaansch än hamiito-semiitisch
Möller as forålem bekånd wörden for sin unersäkinge tu dåt unermöören foon e teese foon en geneetisch frünschap twasche da indogermaansche spräke än da semiitische spräke.
Ouers sin teorii, resultoot foon lungiirig feekmoonsch årbe, füng niinj ålgemiin gödjkanen foon e linguistisch feekwrål än wårt diling (2008) nuch mån sälten nååmd. Jü wörd ouers tu jü tid foon en tål foon fäärende linguiste ås gülti aksäptiird, sü t.b. Holger Pedersen (1924) än Louis Hjelmslev. Eefter Hjelmslev (1970:79) wörd „en uurfrünschap twasche indogermaansch än hamiito-semiitisch in detail foon di dånsch linguist Hermann Möller wisd, uner benjüting foon jü metoode doon da elemäntfunksjoone“.
Möllers årbe wörd foon Albert Cuny (1924, 1943, 1946) önj Frånkrik än önj e junger tid foon da amerikaanische liirde Saul Levin (1971, 1995, 2002) fortseet. Dåt as twiwelluus aw Möllers årbe tubäägtufäären, dåt Holger Pedersen hamito-semiitisch önj sin önjnümen nostratisch spräkefamiili önjslüütj, en klasifikasjoon, jü bai füliende nostrasiste (t.b. Vladislav Illich-Svitych än Allan Bomhard) baibehülen wörd. Jü hamiitisch famiili wörd foon Joseph Greenberg (1963) ås üngülti fersman, di önj füli deerfoon uk di noome „hamiito-semiitisch“ ouflaand än döör dåt diling gebrüklik „afro-asiaatisch“ erseet.
Möllers magnum opus wus dåt Vergleichende indogermanisch-semitische Wörterbuch foon 1911. Hi as uk for sin färsjoon foon e laryngoolteorii bekånd, jü hi önj Die semitisch-vorindogermanischen laryngalen Konsonanten (1917) deerstald.
Prowins Overijssel
Overijssel (needersaksisk Oaveriessel) as en prowins uun a Neederlunen mä det hoodstääd Zwolle.
Gemeenen
Iinwenern üüb di stant faan:
Stine Andresen
Leewent
Stine Andresen wurd üs doochter faan di büür Jürgen Erich Jürgens uun Bualegsam bäären, diar as hat uk tu skuul gingen. Stine frinjet mä det famile faan Friedrich Hebbel. 1875 hää't di maler Emil Andresen freid.
Meew
Ütjsen
En ütjwoksen meew liket at triituankub, woort 43 cm grat an hör jügen spään 120 cm. Meewen weeg 300 bit 550 g, a feedern san witj, boowen üüb a jügen grä. A spasen faan a jügen san suart an witj, a nääb an a bian greengüül. Jongfögler sä iarst efter trii juar so ütj. Mantjin an wiiftjin könst dü faan't ütjsen ei ütjenööder hual. Meewen wurd böös ual; det äälst meew, wat am fünjen hää, wiar 33 juar ual. Normool as wel so am 20 juar.
Leewent
Efter trii juar began meewen tu brääten, det bräättidj as faan Mei bit Jüüle. Lefst bräät meewen uun koloniin uun a naite faan't weeder. A nees haa miast trii aier an lei 5 bit 20 m ütjenööder. Bias aalernfögler bräät a aier 23 bit 28 daar loong, bit a jöönkin ufkem. Efter sjauer bit fiiw weg kön's flä.
Woningstair
Woningstair (Dütsk: Wenningstedt) liit süđern fan Kaamp. Hat jert tö di Gimiindi Woningstair-Brēderep. Woningstair es en lung Tērp bi Strön. Woningstair slüt ön dit Nuurđerjen fan Weesterlön ön. Ön di Uastersiir fan't Tērp uuni jit rocht fuul sölring Lir. Üp di Weestersiir sen masi Hotels en üđer Hüüsinger, hur forhüürt uur. Di Infrastruktuur fan Woningstair es rocht nai bi di fan en litj "Stat". Hat jeft diar man jit en Huk me di ual Charakter, en dit es di Huk bi di Kiar, hur em uk di Friisenkapel en en ual Stiingreev, di Denghoog, önluki ken.
Meew
Leewent
Meewen lewe miast bi a küst, knaap ans uk uun't banlun. Dü fanjst jo fööraal uun Nuurd- an Madeleuroopa. Enkelten auerwontre uun't banlun of waanre tu Süüdeuroopa.
Freeden
Meewen freed fööraal fask. Bütj det mei's oober uk wirmer, insekten an uffaal. Jüst so üs a suarthoodet kuben sjük's uk uun't granthool of üüb ääkern ales, wat's freed kön.
Neringa
Neringa as en gemeen üüb't Kuurisk Neerang uun Litauen. Bütj Palanga as Neringa en madelponkt faan a fräämenferkiar uun Litauen.
Saarpen
Tu det gemeen (Neringos savivaldybė) hiar:
Arthur Kruse
Arthur Kruse (* 17. 12. 1893 uun Altona, † 28. 08. 1968 üüb Oomram) wiar en öömrangen skriiwer.
Leewent
Arthur Kruse wurd uun Altona bäären üs dring faan Hinrich Kruse an Christine Silwine Knudten. Hi hed tau ääler sastern Anna an Juliane. San aatj wiar tolmaan an stoorew, üs Arthur noch ei ans ian juar ual wiar. Sin mam befreid ham weder mä Anton Carl Matzen. 1921 befreid Arthur ham mä Engeline Petersen.
Werken
Diar san man enkelt dachtangen ans drükt wurden, bekäänd an auerleewert as Mei-Muun.
Wonterfögelkönang
A Wonterfögelkönang, Wonterkönang, wunterföögelkining (Regulus regulus) as en fögel uun't Fögelkönangfamile Regulidae.
Breeklem/öö
Breeklem, Brääklem as en gemeen tesken maask an geest uun a kreis Nuurdfresklun. Uk Borsbüll an Riddorf hiar tu det gemeen.
Geografii
Di Green Küstwai (B5) gungt troch't gemeen.
4. juarhunert
At '''4. juarhunert''' begant mä't juar 301 an häält mä't juar 400 ap.
Boliiwien
Boliiwien as en lun uun Süüd-Ameerikoo. Uun't nuurd an uast leit Brasiilien, uun't süüduast Paraguay, uun't süüd Argentiinien, uun't süüdwaast Chiile an uun't nuurdwaast Peruu. At lun hää 11.469.900 lidj (2019). At hoodstääd faan't lun as Sucre, at regiarang sat oober uun La Paz.
Stääden
Dön tjiin gratst stääden uun't lun san:
Indialang faan Ferwaltang
Boliiwien hää njügen departmenten:
Wolfgang Amadeus Mozart
Joannes Chrysostomus Lorenz Wolfgangus Michelangelo Theophilus Amadeus Raphael Mozart wus en kompoonist üt Ååstenrik. Hi as tuläid di 27. Januar 1756 önj Såltborj (Salzburg) än störwen di 5. Detsember 1791 önj Wien.
Nyanja (Spriik)
Nyanja (üüb Nyanja: ChiChewa of ChiNyanja) as en spriak faan amanbi 10 miljuun lidj uun Malaawi, Sambia, Simbabwe an Mosambik spreegen wurd. A miasten spreegers wene uun Malaawi. Nyanja as ian faan a Bantuspriiken.
Wolfgang Amadeus Mozart
Mozart heet fool schraawen: oopern, schörkmusiik, orkästerårbe än foole mör. Sin berüümste årbe san Die Zauberflöte än Die Hochzeit des Figaro.
Trölstrup
Trölstrup (sjiisk: Drelsdorf) as en gemeen uun a kreis Nuurdfresklun.
Hindenburgdoom/wi
E Hindenburgdoom (uk E Doom) ferbänt dat noordfreesk äiluin Sol mä’t fästluin fuon Sleeswii-Holstiin.
Bulgaarien
Bulgaarien, amtelk Republiik faan Bulgaarien (üüb Bulgaars: България Bǎlgarija [bɤɫgˈarijɐ] an Република България Republika Bǎlgarija) as en stoot uun a süüduast faan Euroopa, üüb at Balkanhualeweilun. Uun a nuurd leit Rumeenien, uun a uast at Suartsia, uun a süüd lei a Türkei an Grekenlun an uun a waast Nuurd-Masedoonien an Serbien. At lun hee 6.875.040 lidj (2021). At hoodsteed faan't lun as Sofia. At lun as sant 1. Janewoore 2007 lasmaat faan det Europeeisk Unioon.
Geograafisk Laag
Bulgaarien leit twesken 44° an 41° (faan a nuurd tu a süüd) an 22° an 29° (faan a waast tu a uast). At lun as amanbi triisis letjer üüs Tjiisklun. At lun dialt grensen mä fiiw lunen. Det lingst grens (608 km) faan't lun wurt mä Rumeenien an det kurtst (148 km) mä Nuurd-Masedoonien diald. At lun dialt uk en 494 km lung grens mä Grekenlun, en 318 km lung mä Serbien an en 240 km lung mä’t Türkei. A eeg faan Bulgaarien bi det Suart Sia as 354 km lung an lingt faan nai bi Durankulak uun a nuurd tu Resowo uun a süüd.
A Donau dialt Bulgaarien uun a nuurd faan Rumeenien uf, an di ööder grat struum uun't lun as a Maritsa uun a süüd.
De huuchst ponkt uun't lun as de Musala Berig, wat uun dön Rila Berger leit.
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't lun san:
Indialing faan Ferwalting
Bulgaarien hee 28 prowinsen (области oblasti, iantaal област oblast):
Histoore
Bulgaarien wurd uun det 14. juarhunert dial faan det Osmaansk Rik. En staheu faan a bulgaaren jin osmaansk reegiment bruch 2. Mai 1876 ütj, man wurd faan det osmaansk armee an ireguleer trupen deellaanjen. Uun det naist juar ferklaaret Rüslun 24. April 1877 tu det Osmaansk Rik a krich. En rüs armee oner faan generool Josif Gurko (1828–1901) naam 4. Janewoore 1878 Sofia.
Autonomii
3. Marts 1878 kaam a krich mä de Frees faan San Stefano tu aanj an wurd Bulgaarien efter bal fiiw hunert juar faan osmaansk reegiment suwereen. A frees ded Bulgaarien föl lun: a stoot hed ei bluat at kernlun man uk tugang tu't Egeeis an det gratst dial faan Masedoonien an Thraakien. Auer Rüslun man hed grat autoriteet uun’t lun, maaget Uasterrik-Ungarn, Gratbritanien an Frankrik jo surgen auer tuwaaks uun meecht faan Rüslun uun a Balkaanen. Diarauer wiar faan 13. Jüüne tu 13. Jüüle det likedening juar en kongres uun Berliin. Uun’t kongres ferlus Bulgaarien dial faan’t lun, wat det uun a Frees faan San Stefano wonen hed an wurd at lun onerdiald: a nuurd wurd det autonoom fürstendoom faan Bulgaarien, an a süüd wurd det autonoom prowins faan Uastrumeelien. Dön tau dialen bleew uun det Osmaans Rik. Aleksander von Battenberg, en nefe faan Keiser Aleksander II. faan Rüslun, wurd de iarst fürst faan Bulgaarien.
A generoolguwernöör faan Uastrumeelien wurd 17. September 1885 faan en putsch störtet an en nei regiaring ferklaaret welerferianiging mä Bulgaarien. Auer’t welerferianiging ferklaaret Serbien 13. Nofember a krich. Serbien man ferlus a krich an wurd 3. Marts 1886 uun a Frees faan Bukarest a föörkrichsgrensen an't ferianigungen faan dön tau dialen faan Bulgaarien de facto uunkäänd. Uastrumeelien bleew de jure en prowins faan det Osmaansk Rik, man wiar det nü de facto oner bulgaars reegiment, auer det generoolguwernöör faan’t prowins a fürst faan Bulgaarien wiar. Auer Rüslun wiar ian faan dön lunen, wat at ferianigung de jure uunkeen ei wul, enslood jo en skööl faan ofisiaren fürst Aleksander auer sin ferbinjing mä Rüslun tu störten. At jeew 9 August en putsch an a fürst wurd tu't uftoonking twingen. Det naist juar wurd Ferdinand von Sachsen-Coburg und Gotha fürst.
Suwereniteet
At indialing faan Bulgaarien kaam tu aanj, üüs 5. Oktuuber 1908 ferklaaret Fürst Ferdinand a suwerniteet faan Bulgaarien, an Uastrumeelien wurd dial faan en nei köningrik. Bulgaarien naam uun det Iarst Balkaankrich jin't Türkei an uun det Naist Balkaankrich jin Serbien, Rumeenien, det Osmaansk Rik, Grekenlun an Monteneegro dial.
Hindenburgdoom/hf
E Hindenburgdoom ferbant dat nöördfreesk ailöön Sal mä’t fastlöön foon Sleeswich-Holstian.
Wokdiarten
Wokdiarten (Mollusca) san en stam faan Diarten (Animalia) an haa miast en hard skel. Jo brük det skel, auer jo nian bian of knooken haa. Wokdiarten wurd uun aacht klasen iindiald.
Iindialang tu klasen
1.Skiltpuateten (Caudofoveata), amanbi 70 slacher (jip sia)
2.Hoodpuateten (Cephalopoda), amanbi 786 slacher (sia)
3.Kraabsneken (Polyplacophora), amanbi 900 slacher (sia)
4.Ianskaalagen (Monoplacophora), amanbi 27 slacher (jip sia)
5.Elefantentes (Scaphopoda), amanbi 350 slacher (sia)
6.Solenogastres, amanbi 250 slacher (jip sia)
Im
At im (Apis mellifera) hiart tu a insekten. Imbüüren saamle hör hönang.
Wokdiarten
Iindialang tu klasen
8.Sneken (Gastropoda), amanbi 100.000 slacher (lun an sia)
Hamborig
Hamborig as en bundeslun an steed uun a nuurd faan Tjiisklun. Det hee 1.852.478 lidj (2020).
Indialing faan Ferwalting
At steed hee sööwen besirken:
Echt Kaater
Echt kaater (Felis) san en skööl faan ruuwdiarten (Carnivora) uun det famile kaater (Felidae), huar't sääks slacher an en hialer rä onerslacher faan jaft.
Slacher
Efter Wikispecies:
Shona (Spriik)
Shona (üüb Shona: chiShona) as en spriik, wat faan twesken 10.8 an 14.2 miljuun lidj uun Simbabwe an Mosambik spreegen wurd. At spriik as ian faan a Bantuspriiken.
Gramatiik
Det Shona Spriik, üüs öler bantuspriiken, hee klasen faan prefiksen.
Christopher Wren
Sir Christopher Wren (* 20. Oktuuber /30. Oktuuber, 1632 uun East-Knoyle uun Wiltshire; † 5. Febrewoore 1722 /8. Marts 1723, uun Hampton Court) wiar en britisken Astronoom an Architekt. Hi hiart tu a grünjleienslasmaaten faan det Royal Society.
Miiren
Miiren (Formicidae) san en famile faan insekten an hiar tu det kategorii Hymenoptera. At jaft wel auer 10.000 slacher.
Onerfamilin
Aenictinae – Aenictogitoninae – Agroecomyrmecinae – Amblyoponinae – Aneuretinae – †Armaniinae – †Brownimeciinae – Cerapachyinae – Dolichoderinae – Dorylinae – Ecitoninae – Ectatomminae – †Formiciinae – Formicinae – Heteroponerinae – Leptanillinae – Leptanilloidinae – Martialinae – Myrmeciinae – Myrmicinae – Paraponerinae – Ponerinae – Proceratiinae – Pseudomyrmecinae – †Sphecomyrminae
C. P. Christiansen/öö
Christian Peter Christiansen (* 4.11.1854 uun Kiel, apwoksen uun Kairem, † 10.10.1922 uun Berlin) wiar en sölrangen dachter.
Hemelswaier
Streg
Auer sjauer waier för a nawigatsion ei ling, haa a sialidj jo noch fiiner iindiald:
C. P. Christiansen/öö
Christiansen as bi C. P. Hansen (1803-1879) tu skuul gingen, hää uun Hüsem bi J. G. Jebens liard an as druker wurden. Leeder wurd hi baas faan't Husumer Wochenblatt, sant 1912 Husumer Tageblatt, an uk senaator faan't stääd Hüsem. 1922 wurd'er swaar kraank an wul ham uun Berlin kuriare läät, man stoorew diar.
Hemelswaier
Streg
Nuurd - Nuurd tu uast - Nuurdnuurduast - Nuurduast tu nuurd - Nuurduast - Nuurduast tu uast - Uastnuurduast - Uast tu nuurd - Uast - an so widjer ... luke üüb det bil rochts.
C. P. Christiansen/öö
Werk
Sin bekäändst stak as saner twiiwel det sölrang hümne Üüs Söl'ring Lön'. Uk sin dachtang Stiiner bi Strön as gud bekäänd. Üüb huuchsjiisk hää hi en balaad skrewen auer di siamaan Tame Tamen (*1711), di uun slaawerei kaam.
Üüs Sölring Lön (began)
Üüs Söl’ring Lön’, dü best üüs helig Dü blefst üüs ain, dü best üüs Lek! Din Wiis tö hual’en, sen wü welig Di Söl’ring Spraak auriit wü ek. Wü bliiv me di ark Tir forbün’en, Sa lung üs wü üp Warel’ sen. Uk diar jaar Uuning bütlön’ fün’en, Ja leeng dach altert tö di hen.
Hemelswaier
Streg
At jaft 32 streg an arke streg as 11,25 (=360:32) graad briad.
C. P. Christiansen/öö
Üüs Sölring Lön (began)
Kumt Riin, Kumt Senenskiin, Kum junk of lekelk Tiren, Tö Söl’ wü hual’ Aural; Wü bliiv truu Söl’ring Liren! (...)
Wiir
Wat menst dü?
Juba
Juba ( Dschūbā) as det hoodstääd faan a Süüdsudaan an faan det bundeslun Central Equatoria (Zentral-Äquatoria).
C. P. Christiansen/öö
Stiiner bi Strön (began)
Ik wiar itüüs en ging bi Strön; Di Senskiin lair aur See en Lön. Ik ging en taacht en saamelt Stiin; Ja wiar sa blank, ja wiar sa riin. (...)
Kwadraat
Dat Kwadraat es en geomeetrisk Grünjfiguur, sa üs uk di Krais en dat Triihuk me lik Siren. Hat es en Rocht- of fjuurhuk me en hiili Reeg Senerkhaiern.
Merkurius
Merkurius (sümbool: ) stound am tachsten bi jü san. Sunt Pluto sin statuus as planeet ferlääsen heet, as Merkurius di mååst latj planeet foon üs sansüsteem. Döör sin umluupbaan foon 58 deege jeeft et en grut temperatuurferscheel twasche dai än nåcht, amenbai 500 °C. Bisuner stark as dåt magnetische fälj aw Merkurius. Merkurius heet nåån moune.
Gelün
Gelün (sjiisk, däänsk: Goldelund) as en gemeen uun a kreis Nuurdfresklun. Diar hiart uk Hogelund tu det gemeen.
Ruslun
Ruslun (🇷🇺 [], amskrewen Rossija), eegentelk at Rüsk Föderatsion as en föderatiiwen stoot uun't nuurduastelk Euraasien an det gratst lun üüb a eerd. Faan jo ~144 miljoon minsken lewe 104 miljoonen uun di europeesk dial an bluas 40 miljoonen uun di föl grater asiaatisk dial.
Ferwaltang
Süüdruslun (mä Krim) - Nuurdkaukasus - Madelruslun - Nuurdwaastruslun Wolga - Uraal - Sibiirien - Uasten
Hemelswaier
Graad
Daalang woort oober uk uun a siafaard di kreis uun 360 graad iindiald:
Ruslun
Wiartskap
Uun't juar 2017 woon Ruslun 665.6 miljarden kubikmeetern faan eerdgas. At lun as üüb det naist steed faan lunen, wat eerdgas wan.
Hemelswaier
Graad
Det begant bi 0 graad (Nuurd), lääpt do rochts am tu Uast (90 graad), Süüd (180 graad) an Waast (270 graad).
Föörlaag
Wan dü a naibern faan en saarep of eilun uunwise wel, könst dü fein detdiar förlaag mä det winjruus brük:
Bongfrüchten
Bongfrüchten (Fabaceae) san en plaantenfamile uun't kategorii faan a flenerkbloosen (Fabales).
Iindialang
Tu det famile hiar 730 sköölen mä knaap 20.000 slacher. Jo wurd tu sjauer (of muar) onerfamilin iindiald: Nei onerfamilin:
Meklenborj-Forpommern
Meklenbörj-Forpommern as en bundeslönj foon Tjüschlönj. Et bundeslönj läit önjt nordååasten foont lönj. Önj’t norden läit et Ååstsiie, önj’t ååsten Poolen, önj’t sööden Brandenbörj, önj’t söödweesten Niidersaksen än önj’t nordweesten Slaswik-Holstiinj. Et heet 1.609.675 manschne (2018). E hoodstää foont bundeslönj as Schwerin.
Golbäk
Golbäk (sjiisk:Goldebek, däänsk: Goldebæk) as en gemeen uun a kreis Nuurdfresklun üüb a geest. Diar hiar uk Kolonie an Süderhuus tu det gemeen.
Meklenborj-Forpommern
Stääse
Da tiin grutste stääse önj Meklenbörj-Forpommern san:
Indiiling foon Ferwålting
Meklenbörj-Forpommern heet seeks krise än tou krisfri stääse.
Bipkerwik
At Bipkerwik, kornkwanker (Coturnix coturnix) as en fögel uun't fasaanenfamile Phasianidae. Hat liket at Ääkerhenk, as oober letjer.
Kotor Varoš
Kotor Varoš as en letj stääd uun Bosnien an Hertsegowina an hoodstääd faan det gemeen mä di salew nööm. Diar lewe 22.000 iinwenern. Sant 1995, efter det Ufkemen faan Dayton hiart hat tu't Republika Srpska.
Saarpen
Tu det gemeen hiar 42 saarpen: Baština, Bilice, Boljanići, Borci Donji, Borci Gornji, Ćorkovići, Duratovci, Garići, Grabovica, Hadrovci, Hrvaćani, Hanifići, Jakotina, Kotor Varoš, Kruševo Brdo I, Kruševo Brdo II, Donje Liplje, Maljeva, Maslovare, Novo Selo, Obodnik, Orahova, Palivuk, Plitska, Podbrđe, Podosoje, Postoje, Prisočka, Radohova, Raštani, Ravne, Selačka, Sokoline, Stopan, Šibovi, Šiprage, Tovladić, Vagani, Varjače, Večići, Viševice, Vranić, Vrbanjci, Zabrđe an Zaselje.
Uarklöögern
Uarklöögern (Dermaptera) san en kategorii faan insekten. Faan amanbi 1800 slacher lewe man aacht uun Sjiisklun.
Sia Sun
Üüb a Sia Sun as 1998 di holtfrachter Pallas fäästkimen.
Wil Kaat
At wil kaat (Felis silvestris) as en slach kaater (Felidae), huar üüs hüskaat faan ufkomt. Enkelt onerslacher lewe uun Euroopa, Afrikoo, Waastaasien, Madelaasien an Indien.
Onerslacher
Onerslacher efter Wikispecies: F. s. brockmani – F. s. cafra – F. s. catus – F. s. caucasica – F. s. caudata – F. s. euxina – F. s. foxi – F. s. grampia – F. s. griselda – F. s. jordansi – F. s. lybica – F. s. molisana – F. s. morea – F. s. ocreata – F. s. ornata – F. s. pyrrhus – F. s. sarda – F. s. shawiana – F. s. silvestris – F. s. tartesia
At grä kaat (F. s. bieti) woort uk üs aanj slach uunsen: Felis bieti.
Wrååldiile
En wrååldiil as en lönjmase, jü iinjlik leet än en natürlike schiising heet. Ap jü wråål jeeft et soowen wrååldiile:
3. juarhunert
At '''3. juarhunert''' begant mä't juar 201 an häält mä't juar 300 ap.
Jåålönj
Jåålönj (sjiisk: Joldelund) as en gemeen uun a kreis Nuurdfresklun.
1871
1871 wiar det ian-an-sööwentigst juar faan det 19. juarhunert.
Washington
Wat menst dü?
Bleskaader
At Bleskaader, bläshån, bläskååder, witbläs, grut wååderhån (Fulica atra) as en fögel uun't famile faan a Weederhanen (Rallidae).
Letj Kaater
A Letj Kaater (Felinae) san en onerfamile faan a Kaater (Felidae). Diar hiar aal jodiar kaater tu, diar nian Grat Kaater (Pantherinae) san.
Kolkerhii
Kolkerhii (Kolkerhias, sjiisk: Kolkerheide, däänsk: Kolkhede, Kolkærhede) as en gemeen uun a kreis Nuurdfresklun.
Lüs
A Lüs (Phthiraptera) san en order faan Insekten. Amanbi 1.000 faan jo 3.500 bekäänd slacher lewe uun Madeleuroopa. Jo wurd tesken 1 an 6 mm grat.
Zulu (Spriik)
Det Zulu Spriik (üüb Zulu: isiZulu) as en spriik, wat tu det Nguni skööl faan Bantuspriiken hiart. Det as at spriik faan det Zulu an wurt uun Süüdaafrika, Simbabwe, Lesotho, Malaawi, Mosambik an Eswatini snaaket. A miasten spreegern faan't spriik wene uun't uasten faan Süüdaafrika, fööraal uun det KwaZulu-Natal Prowins. Det hee 11.587.374 spreegern uun Süüdaafrika (2011).
Gramatiik
Det Zulu Spriik, üüs öler bantuspriiken, hee klasen faan prefiksen. En mensk, wat tu det Zulu folk hiart as UmZulu (en wurd, wat tu de iarst klas hiart). At muartaal diarfaan as AmaZulu (en wurd, wat tu de seekst klas hiart). At lun, huar a Zulu wene, as KwaZulu an at spriik as IsiZulu.
Blä Hanjüger
A Blä Hanjüger, weene hånetiif (Circus cyaneus) as en Gripfögel (Accipitriformes) uun't famile faan a Hanjügern (Accipitridae).
Blä Baker
A Blä Baker, ween baker, ween bäker (Chlidonias niger) hiart tu at fögelfamile faan a Bakern (Sternidae).
Karboon
Wat menst dü?
Floit
Aarten
Iinblaasi (Neeb-Mürsteken)
Aurhenblaasi
Toonproowen
<!-- Onerkategoriin faan "Musiik" wurd noch ei brükt
Pensel-Duel
En Pensel-Duel es en Wetstrir fan tau Konstmaalers of -teekners. Des fo fuar di Inj di Āpgaav, Teksti, wat Skriiwers fuarlees, bi't Töhiiren tö ilustriari.
Di Forskel tö en normaali Ilustratsjoon es, dat di Teekners di Teksti ek keen, sa dat di Skelter fuar't Miist dach en bet wunerk ütfal ken.
Di Taacht diarachter des, dit, wat bi di Poetry Slam pasiaret, me Skelters tö forsjuk. Uk jir sair dat Publikum, hok Könstler di "beeter" Aarber maaket heer.
Poetry Slams ön Nuurđfriislön en üp Söl'
Dat jest Pensel-Duel wiar ön di 4. Mai fan't Jaar 2012 iin ön't "Muasem Hüs" ön Muasem üp Söl'. Initsjatooren wiar Bjørn Høgsdal fan Kiel, Jens-Uwe Ries, en Techter fan Weesterlön' en di Konstmaaler Peter Klint fan Tinem üp Söl'.
Bispölen
Jir sen di Teksti kuurt biskrewen en bitö di Skelters weeget, wat diarbi ütkemen sen.
Futnooten
Fuar en nii Tab "Strg" drüki en da kliki!
Swaawel
Swaawel as en cheemisk element mä det ufkörtang S an det atoomnumer 16. Hat hiart tu a nianmetalen.
SI-süsteem
Det SI-süsteem (faan't ) as en internatjunaal ferianboorang för füsikaalisk miaten. Hat hää det "MKS-süsteem" (efter: Meeter-Kilogram-Sekund) ufliaset. <div style="clear:both;" /div>
SI grünjmiaten
Bluas Kilogram, Sekund an Kelvin san echt grünjmiaten uun a natüür, aal jo ööder miaten hinge weder diarfaan uf:
Miaten an ianhaiden
Aal jo ööder miaten an ianhaiden uun a füsiik hinge faan jo 7 SI-grünjmiaten uf. So as tun bispal:
Michigan
Michigan [ˈmɪʃɪɡən] as en diiljstoot foon da Feriind Stoote. E diiljstoot läit önj't norden foon't lönj. Dåt heet 9.986.857 manschne (2019). E hoodstää foon e diiljstoot as Lansing.
E Hoorne
E Hoorne (A Hurn, sjiisk: Langenhorn) as en gemeen uun a kreis Nuurdfresklun tesken maask an geest.
Michigan
Geografii
E diiljstoot as döör de Michigan Siie önj tou diile diiljd. Di Boower Siie läit önj't norden än di Huron Siie läit önj't ååsten.
E Hoorne
Geografii
Di Green Küstwai (B5) gungt troch't gemeen.
Saarpen
E Hoorne as en lungemeen mä flook enkelt saarpen, diar dialwiis tuupwoksen san:
Michigan
Counties
Michigan heet 83 counties: Kiik uk deer: List foon counties önj Michigan
Grat Kaater
Grat Kaater (Pantherinae) san en onerfamile faan a Kaater (Felidae). Uun't jindial tu Letj Kaater (Felinae) kön grat kaater brole. Diaram het jo uun enkelt spriaken uk Brolkaater.
Slacher
Di Suart Panter as nään aanjen slach, det as man en suarten leopard of en suarten jaguar.
Besfleegen
Beskriiwang
Hör maasken kem üs parasiiten bi tetjdiarten föör. Fööraal klooksdiarten wurd befäälen. Am käänt amanbi 100 slacher, 10 diarfaan uun Madeleuroopa. Uun a troopen befaal besfleegen uk minsken.
Sköölen
Cephalopina – Cephenemyia – Cobboldia – Cuterebra – Dermatobia – Gasterophilus – Gedoelstia – Gyrostigma – Hypoderma – Kirkioestrus – Neocuterebra – Ochotonia – Oestroderma – Oestromyia – Oestrus – Pallasiomyia – Pavlovskiata – Pharyngobolus – Pharyngomyia – Portschinskia – Przhevalskiana – Rhinoestrus – Ruttenia (Diptera) – Strobiloestrus – Suioestrus – Tracheomyia
Rumeenien
Geografii
At lun dialt grensen mä fiiw lunen. Det lingst grens (681 km) wurt mä Moldaawien an det kurtst (448 km) mä Ungarn diald. At lun dialt uk en 649 km lung grens mä Ukraine, en 631 km lung mä Bulgaarien an en 546 km lung mä Serbien.
Manerhäide
Ås Manerhäide (de. Minderheiten) betiiknet huum grupe, da önj en was gemiinschap ai di grutste diilj ütmååge. Di mååst ålgemiine fål sun spräkemanerhäide önj stoote.
Rumeenien
Geografii
Dön Karpaaten stun twesken a nuurdwaast an süüduast faan't lun. De Donau Struum maaget at grens tu Bulgaarien an leept troch a uast faan't lun iin uun't Suartsia.
Manerhäide
Önj Tjüschlönj san aw e sid bai da Frasche, da Sorbe, da Sinti än Roma än da Dånsche gödjkånd. Deerbai jeeft dåt matiinjs unerschiisinge: Da Frasche än da Sorbe jeeft dåt bloot önj Tjüschlönj, da Sinti än Roma san manerhäide önj möre stoote än da Dånsche san mörtål önj Dånmark. Deertu booge da Sinti än Roma döör dåt gåns lönj än da oudere mör önj wase gebiite.
Sjip
Dat Uurt Sjip uur fuar dat Hüssjip (Ovis orientalis aries) brükt.
Rumeenien
Geografii
Rumeenien hee aacht histoorisk regiuunen:
Manerhäide
Büte Europa
Uk büte Europa jeeft dåt foole manerhäide: we tånke bloot önj da Indioaner önj Ameerika än da uurönjboogere (Aborigines) foon Australien än sü oofding da Indigene följke.
Rumeenien
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun Rumeenien san:
Sjip
Hat es en domestitsiareti Aart fan't Mufflon, wat en wildi Sjip es.
Rumeenien
Iindialing faan Ferwalting
Rumeenien as uun ian-an-fiartig kreiser (üüb Rumeens: județe, iantaal județ) an’t steed Bukarest onerdiald.
Sjip
Dat Sjip jert tö di Tetjidiirter.
Rumeenien
Histoore
A neimuuds rumeensk stoot enstäänt 1859 troch at ferianigung faan a fürstentuumen Moldau an Walachei. Alexandru Ioan Cuza wurd Janewoore 1859 tu a fürst faan't Moldau an letjet wegen lääder, 24. Janewoore, tu a fürst faan't Walachei woolet. 24. Deetsember 1861 wurd dön dau fürstentuumen üüs Rumeenien ian fürstentuum. Alexandru wurd 23. Febrewoore 1866 störtet an Karl von Hohenzollern-Sigmaringen tu de nei fürsten neemd. Uun de Rüs-Osmaans Krich (1877–1878) streed Rumeenien mä Rüslun jin det Osmaans Rik an diarefter wurd uun't kongres uun Berliin at suwereniteet faan't lun uunkäänd. 26. Marts 1881 wurd at lun en köningrik. Uun de Iarst Wäältkrich streed at lun jin Uasterrik-Ungarn, Tjiisklun an Bulgaarien. Efter a krich fing at lun Transilwaanien faan Ungarn an Besaraabien faan Rüslun.
Sjip
Bidüüting fuar di Mensken
Dat Hüssjip drait tjuk Hiir, wat offskiart uur, dat em diarfan Üül maaki ken, hur da weđer Kluađer fan maaket uur.
Dat Fleesk fan di Sjip uur hol eten. Deling es dit man nönt muar fuar ark Dai, aurdat nü di Hanel diartwesken es, en diarfan es dit jüür uuren.
Sjip uur molken, en da maaket em fan di Molk fuar't miist Aast. Uk des es döör di Hanel diarme aartig wat jüürer uuren.
Fuar't Lön
Di Sjip laap di hiili Dai ombi en sjuk wat tö iit.
Ja hual diarme di Hiir of dat Geers kuurt, en ön di Diken stompi ja di Öört fast. Diarfaur sen üp di Diken uk langsen Sjip laapen, dat di Öört diarfan rocht hart en fast blift.
Produkti
Aur lung Tiren heer em senerk üp di Ailönen fan di Hun iin ön di Mür lewet.
Di Hofstairen her hok Henen, hok Swinj, mesken en Kü of da efen Sjip.
Di Buern her langsen en bet muar üs dit, wat āpeten uur, en sa kür di gans gur aur di Jaaren kum.
Ön di Tērper wiar da uk en bet Hanel me di Produkti fan di Diirter, man diarfan es nemen sa rocht rik uuren.
Söner jaar Diirter kür di Mensken ek gur aurlewin, dit wiar nönt en foraasi. Söner jaar Sjip her ja nönt en maaki Kluađern fan, söner di Molk fan di Sjip kür ja niin Sjipaast maaki, en wan di Sjip ek of en tö uk Sikis fing, da wiar di Sjip bal ütstorewen.
Me di Skit fan di Sjip (Sjipluurter) kür em uk haitsi. Diarfuar uur di Jungen jerer üp Dik stjüürt en haali des fan diar.
Diar kām ja ek aliweegen en Toch of Föriskep aur, wat "fresk" Fleesk fan Niiseelön braacht, en di Kluađern fan Indien, sa üs dit deling es.
Fuar't Lön
Di Wichtighair fuar di Diken es lik blefen.
Üp Söl sen ön di Iitplaatsen fan di Sjip nü Straaten (Di Sjipkaamp ön Ual-Weesterlön es nönt üđers üs masi Beton, Straaten en Bechningen. Jerer es diar di "Inselbaan" langs köört.
Nuurđfuar, ön di ual Baantrasi, köör di Autos sent 1980 wat gauer hentö Woningstair, aurdat diar di Umgehungsstraat becht uuren es.
Di Hiiren fan Brērerep en Kaamp sen al lung öner "Natuursjuts" en diar pasi noch niin Sjip muar hen.
Ön't Listlön laap jit masi Sjip en trapi diar di Dünemhalemer fast, en ja hual di uk kuurt.
Produkti
Di Hanel heer di Aarber me di Sjip temelk foranert.
Ön delings Warel uur dat Fleesk fuar di Friisen fan aural üp Wārel diarhen köört, en di Sjip fan di Diken uur fuar't miist naa Frankrik köört.
Blä huder
Blä huder (Campanula rotundifolia) san plaanten an hiar tu a fangerhuder (Campanulaceae).
Ütjsen
Blä huder san muarjuarag blömken an wurd 10 bit 40 cm huuch. Jo bleu faan Jüüne bit September. Det krüün as 1,2 bit 2,2 cm grat, blä-brons an hää triihukag spasen.
Föörkemen
Uun Euroopa, Sibiirien an Nuurdameerikoo kem blä huder föör. Jo waaks üüb skraalen grünj, man uk üüb a berger.
Nat
Uun a plaanten san Inulin an slacher faan Triterpensaponin. Det halept jin sünjen steeden an läät det blud storke.
Sjip
Produkti
Uk di Molk en di Üül uur ek muar ön di Buernstairen foraarbert. Dat miist uur forkoopet en üđershur bihanelt en tö nii Produkti maaket.
Wan em nü en Stek "Salzwiesenlamm" haa wel, skel em jüür bitaali, en em weet aaftinoch ek, hurfan dit kemen es.
Hanel ön Dütsklön
Bit hentö di 1950er Jaaren uur di Sjip gurttain en da skul ja fuaral Üül dö.
Dit es nü wat üđers uuren: Fan delings "Fleeskproduktsjoon" es dit diarhen kemen, dat di Sikis al üs Fleeskprodukt forkoopet uur.
Üül es deling bluat jit 20% fan dit wert, wat et 1950 wert wiar.
Aur dit hen jeft et uk jit Molksjip (Fuaral ön Uastfriislön) of Sikis fuar Sikifeli (Karakulsjip, fuaral ön Usbekistan).
Fan Sjipstiaremer uur uk Streengern maaket, man di uur öner di Noom "Katzendarmsaiten" forkoopet.
Fan Sjip kum uk forskelig Stofi, wat em fuar Leechters, Seep en Liim brüki ken.
Minnesota
Minnesota [ˌmɪnɪˈsoʊtə] as en diiljstoot foon da Feriind Stoote. E diiljstoot läit önj't norden foon't lönj. Dåt heet 5.639.632 manschne (2019). E hoodstää foon e diiljstoot as Saint Paul.
Gregoriaansk Kalener
Di Gregoriaansk Kalener of Kalen'er uur deling aural üp Wārel brükt. Dit Teelen fan di Tir bigent me dit Jaar, hur Jeeses Krist tö Wārel kām. Sin Noom heer di Kalener eeđer di Poop Gregor XIII.. 1582 waar di ön Stiar fan di Juliaansk Kalen'er brükt. Üs leest Lön heer uk Sjiina di Gregoriaansk Kalener aurnomen (1949).
Skrekeljaaren
Di nöörigst Forbeetering töögenaur di Juliaansk Kalener wiar, dat di Skrekeljaaren beeter fastliar waar. Ark fjuurst Jaar wiar -sa üs uk jerer- Skrekeljaaren, man di Jaaren 1700, 1800, 1900, en da 2100, 2200, 2300 en sa fiiđer waar en uur ütleten.
Forklaaring: Di Öört drait höm ek akuraat ön 365 Daagen trinjom di Sen, hat paset uk ek jüst me 365,25 Daagen; em kumt üp ombi 365,2421 Daagen. Bi di Gregoriaansk Kalender waaret dit Jaar ön't Merel 365,2425 daar.
Minnesota
Stääse
Da tiin grutst stääse önj e diiljstoot san:
Gregoriaansk Kalener
Skrekeljaaren
Dit jit, ön 3000 Jaaren giar di Kalener om jen Dai mes.
Minnesota
Counties
Minnesota heet 87 counties: Kiik uk deer: List foon counties önj Minnesota
Gregoriaansk Kalener
Luke uk diar
<div style="clear:left;" /div>
Pseudonym
En Pseudonym (ψευδώνυμος pseudōnymos Bi en mes Noom nemt) uur brükt, wan nemen weet skel, hoken em es. Dit ken forskeligi Grünjen haa, man aaft kumt dit ön Diktatuuren fuar, hur Liren fuar jaar Meening achter Tralen kum en slaien of sagaar ombraacht uur ken.
Bispöl fuar en Pseudonym es Jens Emil Mungard. Di Nazis wiar ek sin Frinjer en saacht wat, hur ja höm dit Leewent swaarer of kuurter me maaki kür. Üs Hermann Schmidt uk eeđer Mungards Duar ön en KZ sin Dechtings prenti let wil, da skul hi ön di Nazitir ön di taust Wārelkrich en üđer Noom fuar di Dechter nem, en Pseudonym. Sa kür hi di Dechtings weegi söner dat hi salev Āriger fing.
Musikanten spöli uk aaft öner Pseudonym, wan ja bi Āpnaamen fan Frinjer mespöli wel. Dit kumt aur di Kontrakti me di Platenfirmen, dānen masi Jil haa wil, wan di Frinj di Üđer fuar sin Werk "hüüri" wil.
Fan di Autoorin en Karen Blixen (Jenseits von Afrika) weet em, dat jü aaft öner Pseudonym skreev, aurdat jü ek seeker wiar, mun dit wat jü skrewen heer, gur inoch wiar.
Läitjholem
Läitjholem (sjiisk: Lütjenholm) as en gemeen uun a kreis Nuurdfresklun.
2. juarhunert
At '''2. juarhunert''' begant mä't juar 101 an häält mä't juar 200 ap.
Bläbük
A Bläbük, weenburst,  weene hamelfink ?? (Luscinia svecica) as en Sjongfögel (Passeriformes) uun't Fleegensnaperfamile Muscicapidae.
Wääderkunde
Wääderkunde as jü liir foon dåt wääder. Di tustånd foon di atmosfiir wat en grute influs aw da mansche heet. Önj e wääderkunde koon huum dåt historische wääder, dåt wääder foon dilingedäis än dåt häi. Süwälj ålgemiinj as uk for jü loonwirtschap, luftfård än wåådersport.
Birkebuumer
Birkebuumer (Betula) hiar tu a bleedenbuumer faan det famile Betulaceae.
At jaft sowat 40 slacher uun Euroopa, uun Nuurdameerikoo (diar fööraal bi a uastküst) an uun Aasien, sodenang bal aueraal üüb a nuurdelk eerdheleft.
Kwadrootmeeter
Kwadrootmeeter as en miat för't grate faan en areaal. En kwadroot, diar 1 m lung an 1 m briad as, hää det miat faan 1 kwadrootmeeter ("1 m2" of uk "1 qm").
Birkebuumer
Beskriiwang
Birkebuumer san somergreen buumer of strüker. Jo waaks gau an kön al efter sääks juar 7 m huuch wees, ütjwoksen bit 30 m an muar.
At buark as üübfaalen laachtgrä bit witj. Birkebuumer bleu faan aanj Maarts bit aanj April an fermuare jo troch a winj, diaram flä uun di juarstidj föl polen ambi, huar föl lidj ei mä am kön.
Tu a früchten seit am ketjin, jo maanelken hinge, a wiifelken stun aprocht. At siad woort rip uun September bit Oktuuber an fäält üüb troch grat jügen.
Slacher
1. uun Madeleuroopa
Nat
At buark as iar brükt wurden för letj kasjin. Uun Finlun an uun Nuurdameerikoo haa's diar uk skur an ööder rääskap faan maaget: Meel-, tee- an bruadduusen. Det buark suragt diarför, dat iidjwaar ei so gau ferdareft. Uk tjaar an ööle koon am ütj det buark maage.
A beesembinjer brükt jo twiigen - at ris - an maaget diar fein struatenbeesmer faan. An uk daalang as at ris noch wichtag, am loonangen uun a waas tu maagin.
Mä birkebosker werket am uun a sauna, am a rag uftuklupin. An iarjuaren hää am birketwiiger uk diarför brükt, am jongen sliak tu dun.
Kultüür
Bi a ual Germaanen an a Slaawen spelet a birkebuum en grat rol. Hi wiar mend för det godhaid Freya. Al uun jü tidj hää am en meibuum apsteld, am a somer tu begröötin.
A ääger faan lunstruaten san iar mä birkebuumer beplaantet wurden, auer jo mä hör witj buark uk uun't jonken gud tu sen wiar.
Uun Eestlun, Ruslun, Finlun an Poolen as di buum en natsjuunaal sümbool, so üs uun Sjiisklun di iakebuum.
Kreis
Wat menst dü?
Wrålrüm-teleskoop Hubble
<div class="toccolours noprint" style="float:right; margin: 3mm; padding: 1mm; width: 300px; border: 1px solid;"> Dåt wrålrüm-teleskoop Hubble
Dåt wrålrüm-teleskoop Hubble, ås sänj foon e rümfäär Discovery wilt misioon STS-82.
Bile nümen foon dåt wrålrüm-teleskoop Hubble, önj fålsche blaie wijääwen: foon leefts boowen önj klookwisersan: tjukhood-galaksii, jü käägelwulk, tou tuhuupe-stiitjende käägelgalaksiie, än dåt tuleeden foon en stäär önj e omeganääbel. (Bile san äinduum foon NASA) Dåt wrålrüm-teleskoop Hubble (Hubble Space Telescope, HST) bestönjt üt en tål foon pretsisjoonsinstrumänte for astronomische woornaaminge. Dåt as nååmd eefter di amerikaanisch astronoom Edwin Hubble än drait sunt ju lansiiring döör e NASA aw e 24. april 1990 ås en kunstmoune am e wråål. Di Hubble wårt benjüted for optische woornaaminge. Dåt teleskoop önjthüüljt uk en infrarüüdjkamera. For woornaaminge önj dåt röntgenwoogläängdegebiit wårt dåt Chandra X-Ray Observatory benjüted.
Döör dåt breegen foon en Atmosfääre önj di wrålrüm koone ma di Hubble üngekånd scharfe bile foon fiire astronomische objäkte mååged wårde. Iinj foon da bekåndste bile, da ma di Hubble mååged wörden san, as foon di oodlernääbel (M16). Dåt bil as eefter foole astronoome dåt natst bil, dåt jee mååged wörden as foon en objäkt önj dåt åål.
Säänebel
Säänebel (sjiisk: Sönnebüll) as en gemeen uun a kreis Nuurdfresklun.
Wyoming
Wyoming ([waɪˈoʊmɪŋ] ) as en diiljstoot foon da Feriind Stoote. E diiljstoot läit önj't weesten foon't lönj. Dåt heet 578.759 manschne (2019). E hoodstää foon e diiljstoot as Cheyenne.
Geografii
Wyoming as di tiintgrutste diiljstoot önj da Feriind Stoote. E Rocky Mountains lade önj't söödweesten foon e diiljstoot.
E Great Plains lade önj't ååsten.
Stääse
Da tiin grutst stääse önj e diiljstoot san:
Indiiling foon Ferwalting
Wyoming heet 23 counties: Kiik uk deer: List ma counties önj Wyoming
Hark Martinen
Hark Martinen, * 3. Marts (Uursmuun) 1934, † 30.Nowember (Töökmuun) 2016 wiar en Skuulmaister fan Aamrem. Töleest heer hi ön Rosendahl bi Hüsem uunet. Hark Martinen heer ön forskeligi Skuulen ön Sleeswig-Holstiin aarbert, sa wiar hi fan 1971 bit 1984 wiar hi Skuulfuarseter ön Scharbeutz en waar leeterhen Skuulreer ön Nuurđfriislön. Hi wiar bifriit en her fjuur Jungen sa üs Jungensjungen, en dānen haa uk al Jungen.