cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Haligen
En Halig es wat Aparts, aurdat di rocht liig lair, en di staant aftinoch aur 40 Daagen fan't Jaar öner Weeter. Em sair "Lönöner", wan di "Blanki Hans" aur di hiili Halig faart, āp tö di Werewer giar en somtirs uk iin ön di Hüüsingen lapt. Dit Weeter kumt man ek metjens önlaapen. Wan ek olterfuul Storem es, da ken em sagaar tö Foot bi di Heef gung. Dit diari skel em man ek aliining maaki, diar skel langsen en Föörer me up Wai, wat Biskiir weet aur di Heef. Dit diari sjocht ja ek sa üt, man di Priilen ken mal diip uur, wan di Flöör kumt!
Jer heer en Haligwerev sa ütsen: Haligen haa bluat Saaltweeter iin ön jaar Grün. Diaraur skul em Riinweeter drink: En Feeting, en iipen Kuul me Weeter, wiar fuar di Diiren, en en "Sood", en Zisterni me Drinkweeter fuar di Mensken, lair ön di Meren fan di Werev. Üp di Werev lair en lung Reeg fan Diten. Dit wiar di Jöling fuar di Haligmensken, di Diten waar fan Küskit maaket. Sent 1961 es dit wat üđers uuren, aurdat di Hüüsingen achter di Storemflöör fan 1962 moderni Aunern fingen haa. Weeter kumt nü fuar't miist döör Röören fan't Fastlön. Di nii Hüüsingen sen fuul hooger en faster becht üs jerer.
Halignaamen ön forskelig Spreekwiisen
= Forwiisen =
Otfried Schwarz
Otfried "Panscho" Schwarz (* 9. Janewoore 1942 uun Tilsit, † ~ 5. Jüüne 2022 uun Neebel) wiar en konstmooler, di uun Berlin an üüb Oomram lewet hää.
Leewent
Panscho as 1942 uun Tilsit bäären, an skul uun April 1945 mä sin aalern flücht. So lunagt hi uun Schleswig-Holstian. Sant 1954 käänt hi Oomram, huar sin aalern leeder en hüs baud haa. Al üs dring hää Otfried tiakent an skulptuuren maaget. San neknööm füng hi, auer hi so hal mä farwen kliam (pansche) maad. 1961 begand hi tu studiarin, iarst uun Kiil bi profesor Brockmann, leeder uun Berlin, bi a profesooren Jaenisch, Bergmann an Bachmann. Tidjwiis hää'er üüb Sardinien werket, miast oober uun Berlin. Sant 1963 hää Panscho flook ütjstelangen ütjracht an hää uk flook griisegrat bilen üüb hüswoger moolet. 1969 füng hi di konstpris faan't stääd Wolfsburg.
Panscho sin borag
Üüb Oomram käänt arken Panscho sin strunborag üüb a Kniip tesken Neebel an Noorsaarep. Det woort arke wos mä strunholt an driiwlis nei apbaud an uun a wonter gongt det miast weder uunstaken. Faan 2002 bit 2005 wiar sin borag sogoor uun Hamborag uun't Altonaer Museum tu sen.
Istanbul
Istanbul as det gratst stääd uun a Türkei an uk di kulturel madelponkt. Hat leit üüb bias sidjen faan a Bosporus, det as det ferbinjang faan at Suart Sia mä't Madlunsia. A Bosporus dialt Euroopa faan Aasien uf an sodenang leit Istanbul üüb tau kontinenten.
Biiki
Biiki (aa. Biakin, fe. Biikin, mo. Biikebrånen) es en nuurđfriisk Fest. Dit uur tö Piđersinj (21. Februwaari) fiiert.
Zaire (Prowins)
Det Zaire Prowins (üüb Portugiisk: Província do Zaire) as en prowins uun de aafrikoons stoot Angoola. At prowins hee 567.225 lidj (2014). At hoodsteed as M'banza-Kongo. Uun a nuurd leit det Kongo-Central Prowins uun det Demokraatisk Republiik Kongo, uun a uast leit det Uíge Prowins, uun a süüd leit det Bengo Prowins an uun a waast at Atlantik.
Geografii
De naistlingst struum uun Aafrika, de Kongo Struum, bildet dial faan't nuurdgrens faan't prowins mä det DR Kongo: faan't steed Nóqui tu a mös faan a struum iin uun't Atlantik. De Mbridge Struum bildet dial faan't süüdgrens mä det Uíge Prowins.
Biiki
Dat Uurt
Dat Uurt Biiki kumt fan Engelsk beacon of Dütsk Bake. Hat meent sa fuul üs "Teeken", en gurt, leecht Teeken.
Zaire (Prowins)
Indialing faan Ferwalting
Det Zaire Prowins hee seeks kreiser (municípios), wat iin uun komuunen (comunas) diald wurd.
Biiki
Dat Uurt
Piđersinj es jaa di Inj fuar Piđersdai, en katoolsk Fiierdai, wat eeđer di Hilig Petrus (Petri Stuhlfeier, 22. Februwaari) nēmt es. Uk üp di deensk Nuurđsee-Ailönen keent em Pers Awten.
Dat Fest
Ark Tērp heer en ain Biiki, en trinjom dat Jöl jeft en masi Önerhualing. Ön hok Tērper (üp Aamrem) uur Teaater spölet, sjungen en daanset, en üp Söl' en üp di Stolbarig uur Önspraaken hölen.
Ialges
Ialges (Phalacrocoracidae) san en famile faan fögler uun det order faan a Suliformes. Det san grat weederfögler, diar uun koloniin bräät. At jaft wel son 26 bis 43 slacher.
Biiki
Dat Fest
Achterön jeft et Greenkual tö iit.
Histoorie
Al fuar di kristelk Tir haa di Mensken biiket, fuar di Wunterspook tö forjaagin. Ön't 17. en 18. Jaarhönert haa di Ailönsfriisen jaar Tüs faarwel sair, aurdat ja luas skul en Wālfesk fang.
Tö des Tir her em ek olterfuul Holt, en sa wiar ditdiar Jöl fuar't Miist ek olter gurt. Deling sen di Jölen wat gurter en ja uur uk muar ön't Benenlön üs bi Strön maaket.
Bi delings Biiken uur Tanenboomer, Bosker en uk gurter Boomer forbrent.
Piđer
Üp Aamrem en Föör kumt en "Piader" (Dütsk: Peter) üp di Biiki, dit es en broket Strepop. Dit wiar jer noch sa meent, dat em di Poop (Petrus sin Eeđerföliger) en di katoolsk Sērk ek haa wel. Deling heer di "Piader" ek muar fuul tö sii.
Dit Dechting Biiki
Dit Dechting "Biiki" fan Jens Mungard:
Wiirus-Skööl 1
Taxonavigation
Hoodkategorii: Wiiren Skööl 1 Ordo: Caudovirales
Ordo: Herpesvirales
Ordo: Unassigned
Nööm
Akronüüm: Double-stranded DNA viruses: dsDNA
Hingstbuan
At Hingstbuan (Vicia faba), uk Swinbuan, Sjok Buan of Ääkerbuan, eekerbuun as en plaant uun det famile faan a Bongfrüchten (Fabaceae of uk Leguminosae). Hat liket at guardbuan, as diar oober ei altu nai mä.
Nat
At hingstbuan woort föl bi a Nuurdsiaküst uunbaud, auer hat uk en betj saalt an en lachten froost ferdreeg koon. A früchten kön bluas jong ferteeret wurd, sodenang haa jo daalang fööraal bedüüdang üs fuderplaant of üs greenged.
Det siad as auer a miaten wäärdag an häält 25 bis 30 % protein, 1 bis 2 % fäät an 40 bis 50 % köölhydraaten.
Karnataka
Karnataka (üüb Kannada: ಕರ್ನಾಟಕ Karnāṭaka [kəɾˈnɑːʈəkɑ]) as en bundesstoot faan Inje. A bundesstoot leit uun a süüdwaast faan't lun. Hi hee 61.095.297 lidj (2011). At hoodsteed faan a bundesstoot as Bengaluru.
Titaan
Titaan as en cheemisk element mä det sümbool Ti an det atoomnumer 22. Hat as en auergungsmetal an stäänt uun't 4. skööl.
Föörkemen
Titaan as ei raar, stäänt uun't 9. steed faan a elementen üüb a eerd. Det komt oober bluas uun mineraalen föör an as diar swaar ütj tu fun:
Kiarkreis
A kiarkreiser san tau eerdkreiser üüb det geograafisk breetje 23° 26′ 05″ N(Nuurd) an 23° 26′ 05″ S(Süüd). Diar skinjt a san lik faan boowen deel, wan a somer begant. Di somer begant üüb a nuurdelk eerdheleft di 21. Jüüne an üüb a süüdelk eerdheleft di 21. Detsember. Tesken a kiarkreiser lei a troopen. An maden uun a troopen leit a ekwaator. A kiarkreiser san ~2609 km faan a ekwaator wech.
Juarstidjen
Det geograafisk breetje, huar a san lik faan boowen deel skinjt, feranert ham auer't juar mä a juarstidjen. Di nuurdelk kiarkreis as det nuurdermiast geograafisk breetje, do kiart a san am an en hualew juar leeder skinjt a san üüb a süüdelk kiarkreis lik faan boowen deel.
Det wurd troopen komt faan't ualgreks uf: τρόποι Ἥλιου (trópoi Hēliou), an det ment: huar a san amkiart.
Leek
Geografii
E gemiine läit önj e Kårhiird.
Toorpe:
Histoori
Leek wörd 1231 for di jarste keer önj dåt Waldemar-Jardbök as Lecky schraftlik nååmd. Di 1. önj e Ismoune 2008 wörd e gemiine diilj foont Åmt Söödtuner.
Spriiken
Önj e gemiine, önj e toorpe Kläntem än Snootebel, wårt e spriikwiise Karhiirder snååked.
Politiik
E gemiine heet 24 sate önj’t gemiinefertreesing.
Korsika
Korsika (, []) as en eilun uun't Madlunsia an hiart tu Frankrik. Hat leit uun't nuurden faan Sardiinien (Itaalien).
Üüb Korsika san tau départements Corse-du-Sud (Süüdkorsika) an Haute-Corse (Boowerkorsika). Det eilun as 8.680 km² grat an hää 0 iinwenern (Stant ). Hoodstääd as Ajaccio.
Tan (element)
Tan as en cheemisk element mä det tiaken Sn (lat. Stannum) an det atoomnumer 50. Hat as en swaarmetal, wok an smolt ääder. Diaram woort det uk tu luadin nimen.
Doha (Gemeen)
Doha as ian faan sööwen gemeenen uun Kataar. Üüb en areaal faan 222 km² wene 1.186.023 minsken (Stant: 2020). Hoodstääd as det stääd mä di salew nööm Doha.
Gurk
At Gurk of Gork (Cucumis sativus) as en plaantenslach uun det famile faan a Kürbisplaanten (Cucurbitaceae). Diar wurd fööraal tau suurten aptaanj, det salootgurk an det gewürtsgurk.
Wäärdaghaid
<div style="clear:left;" /div>
Schtschutschyn (Distrikt)
De Schtschutschyn Distrikt (üüb Witjrüs: Шчучынскі раён Ščučynski rajon, üüb Rüs: Щучинский район Ščučinskij rajon) as een faan a distrikten uun det Hrodna Prowins faan Witjruslun. Det hee 47.764 lidj (2009). At hoodsteed faan a distrikt as Schtschutschyn.
Histoore
Föör September 1939 wiar't gebiit faan a distrikt faan daaling dial faan Poolen. A distrikt wurd 15. Janewoore 1940 üüs dial faan det Baranawitschy Prowins grünjlaanjen. Det wurd faan det tjiisk armee 1941-1944 besaatet. Det wurd 1944 dial faan det Hrodna Prowins.
Wakselstruum
Wakselstruum as en elektrisken struum, di san wai stüdag feranert. Hi as likeloong positiif an negatiif. At jaft uk en likstruum.
Aran
Uun a hüshual haa wi det mä en "ian-faasen-wakselstruum" tu dun, so üs hi üüb det model rochts tu sen as. Son struum as lacht tu maagin. Aal wat apwendager as di dreistruum, di för starker maskiinen brükt woort.
Frekwens an perioode
Det frekwens faan en wakselstruum as det taal, hüföl periooden faan positiif an negatiif struum uun ian sekund föörkem. Detdiar taal woort mä det miat Hertz (Hz) beskrewen.
Det perioodendüür as det tidj, diar son perioode düüret. Perioodendüür T an frekwens f hinge direkt mäemööder tuup: Uun a miast lunen as det wakselstruum-frekwens 50 Hz, an det perioodendüür as do:
En liach wakselstruum-frekwens woort bi iisenboonen iinsaat mä 16,7 Hz.
Det huuchst wakselstruum-frekwens komt uun a funktechnik föör an leit bi 300 GHz.
Atacama
At Atacama as en küstenwüüst an det drügst regiuun faan a eerd.
Kliima
Det wüüst leit uun a rinjskaad faan a Anden. Di uastwinj rinjt ham üüb a uastsidjen uf, so dat uun't waasten nään drööb rin muar uunkomt. An föör't küst lääpt a Humboldtstruum. Hi as kuul an ferhanert, dat diar rin apstiig koon. Sodanang as't uun't Atacama iarer keelag an flooksis mistag.
Wan di Humboldtstruum ans ei so stark as, - det komt sowat aler sääks bit tjiin juar ans föör - do rinjt det oober sowat faan gewaltag, dat at wüüst apbleut. Detdiar aparte föörkemen het El Niño, auer det miast kurt för Jul apträät. An El Niño as at Kenken. Uun't juar 2012 wiar't ans weder sowidj, an do hää di rin a struaten wechspeeld, an det betj ääkerlun uk noch glik mä.
Saurimo (Steed)
Ferkiar
Saurimo hee'n fluughuuwen, wat Aeroporto de Saurimo (iar Aeroporto de Henrique Carvalho) het.
Hääfbaker
A Hääfbaker, grut heefbaker, grut heefbäker,  Skriiltiarnk (Sterna caspia) hiart tu at fögelfamile faan a Bakern (Sternidae'').
Pöösdiarten
Pöösdiarten (Metatheria of Marsupialia) san en onerklas faan a Tetjdiarten (Mammalia). At jaft 320 slacher, det san sowat 6% faan a tetjdiarten. Jo ööder 94% san Huuger Tetjdiarten.
Mase
At mase as en eegenskap faan arke materiool an en grate uun a füsiik. Hat woort uun SI-süsteem uun kilogram meeden. Det formeltiaken as m. Mase as di grünj för't grawitatjuun.
Mase an gewicht
Flooksis woort uk en gewicht uun kilogram uunden. Det as oober eegentelk ei rocht, auer det gewicht en krääft G as, an det hinget ei bluas faan't mase m, man uk faan a faardferanerang üüb a eerd g uf:
Diarbi as. Üüb a muun wäächt en kg föl maner.
Fosfaat
En fosfaat as en saalt of en ester faan (Ortho-)fosfoorsüren (H3PO4).
Lubango
Lubango (iar Sá da Bandeira) as en steed uun a waast faan a maden faan Angoola. At steed hee 256.713 lidj (2010). Det as at hoodsteed faan Huíla Prowins.
Ferkiar
Lubango hee en boonhoof, wat en haltesteed üüb de Moçâmedesboon faan Namibe hen tu Menongue as. At steed hee uk en fluughuuwen, wat Aeroporto de Lubango het.
Tams Jörgensen/sö
(Vilhelm) Tams Jörgensen (* 11. Maarts 1924 ön Hüsem, † 1987) wiar en Spraakenweetenskepsmaan.
Pinguinen
Pinguinfögler (Sphenisciformes) san en order faan siafögler, diar ei flä kön. Jo lewe üüb a süüdelk eerdheleft. Diar jaft at man ian famile faan, a Pinguinen (Spheniscidae), mä sääks sköölen.
Tams Jörgensen/sö
Leewent
Tams Jörgensen heer masi diarfuar dönen, dat 1964/65 dat Nordfriisk Instituut grünjlair uur. Diar heer hi di Nuurdfriisk Jaarboker biaarbert. Fan 1971 heer hi bi di Pedagoogisk Hoogskuul ön Flensborig frasch Önerrocht dönen.
Tams heer fuul fuar di Töhopaarber me Weest- en Uastfriislön maaket. Sa heer hi di Interfriisk Studentenraakin organisiaret en uk di Biiki ön di Stolbarig ön di Gang braacht. Tams kām gur me jungi Liren törocht, en sa kür hi jam aaftinoch di friisk Kultuur wat naier bringi.
Pharisäer (Drink)
Di Pharisäer es en Drink me Kofi en Rum en Fleten.
Ön Flensborig es bi Girocht en Uurdiil spreken uuren, dat 2 cl Rum ek inoch fuar di Pharisäer sen.
Lunamleien
Det lunamleien gongt turag üüb Friedrich II. ("di Grat"). Efter ingelsk föörbil wul hi det gemeenlun apliase, auer hi mend, det wurd priwoot beeder bewiartskaftet. Faan 1769 uun skul komisaaren det reegle.
Uk üüb Oomram, diar tu't Könangrik Denemark hiard, as det uun a juaren 1799/1800 trochfeerd wurden.
Kerala
Kerala (üüb Malayalam: കേരളം Kēraḷaṃ) as en bundesstoot faan Inje. A bundesstoot leit uun a süüdwaast faan't lun. Hi hee 33.406.061 lidj (2011). At hoodsteed faan a bundesstoot as Thiruvananthapuram.
Madhya Pradesh
Madhya Pradesh as en bundesstoot faan Inje. A bundesstoot leit uun a maden faan't lun. Hi hee 72.626.809 lidj (2011). At hoodsteed faan a bundesstoot as Bhopal.
Malanje (Steed)
Malanje as en steed uun a nuurduast faan Angoola. Det leit bi de Cuango Struum an as at hoodsteed faan det Malanje Prowins. At steed hee 156.829 lidj (2009).
Ferkiar
At steed hee en boonhoof, wat det aanjstatschuun faan det Luandaboon as. At steed hee uk en fluughuuwen.
Sölring Drachten
Drachten sen Kluađer, wat di Liren ön bistemet Plaatsen drai fuar tö weegi, dat ja diar itüüs sen. Dit hingt töhop me Folkloori en Brükdom.
Drachten üp Söl
Hat jeft üp Söl trii forskelig Drachten: En blö Jen, jen es brün, en di Trērst es ruar.
Ruar Dracht
Wat üs "Sliiwen" bikeent es, jeft et fuar't Miist gaar ek muar. Di Wüfhaurn drai deling normaalerwiis Bluusen öner jaar Kaarteln.
Di Hüüv
Di Bröken sen normaalerwiis lik fuar ali Drachten.
Blö Dracht
Rok, Bluus en Skorteldok
Biskriiwing fan forskelig Drachten
Söl'ring Drachten fan om 1800 bit hentö deling (Eeđer Renate Schneider)
Di ialst Biskiir aur Drachten es fan Heinrich Rantzau, āpskrewen ön't Jaar 1597. Diar sen di Drachten uk al üp Skelter tö biluki. Jit beeter heer Henning Rinken di Drachten biskrewen, en dit wiar 1843.
Di Drachten sen langsen foranert uuren. Di Grünforem es man lik blefen, tömendst bit hentö't Jaar 1800. Me di Hanels-Skepsfaart kām di „Koptainsdrachten“ hentö di riker Familien. Di Wüfhaurn sen tö des Tir me jaar Karminger hentö di Gurtstaten köört en braacht da faini Tjüch me tüs.
Hat es man dach tö sii, dat di Drachten mener uuren sen, wan dit me di Rikdom muar uur.
Püntjerii en Foraneringen
Di Wüfhaurn püntjet jaar Drachten aaftinoch me Gul. Di Gul-Döpken ön di Hüüven uur gurter, sa üs uk di Hüüven wukset sen: Di Hüüven wiar töleest ombi 20 cm hoog, en dit wair al ek muar gur tö draien. 1820 es noch di leest Wüf me Hüüv fuar di Aalter trat.
Me di Jaaren uur langsen muar Diilen fan di Drachten wechleten, en dit wat aurblef, uur tö di Moodi önpaset. Di Konstmaalers Korwan en Bracht saacht 1880 eeđer di ual Dracht en braacht dit, wat's finj kür, hentö't „Museeum fuar Dütsk Folksdrachten“ ön Berlin.
Kluađer-Railen
Familjenstandsdrachten wiar üp Söl ek tö finj, man et jaav Kluađer-Railen: Tö Lik waar dat ruar Kaartel drain, wan Gul üp di Sliiwen wiar, da uur dit Smii nēmt. Üp Sendai, eeđer dat di Man lekelk fan See tüs kemen wiar, taach em dat broket Kaartel. Des uur uk tö Brölep drain. Di Brir en uk di Ualerwüfen draach dat Gulkaartel. Di Brir draach des uk di Sendai eeđer höör Brölep, en da dör jü dit förter tö di naist Brir. Üđers droch di Wüfhaur dat Kārdem, en suurt Rok. Hentö di Wunter uur en Pelzrok drain, dit Siist. Ön di Aurgangstiren uur dat Ülen- of Lenensmok öntain, dit wiar en Rok söner Kraag. Wan dat Gürtelbjen aur di Rok drain waar, wiar tö keenen, we'er di Man üp Söl wiar. Wiar hi tö See, da wiar ditdiar Bjen forstat. Tö Lik waar di Hüüv, hur di sölwern Döpken ön sit, me en Dok fordeekt.
Nii Drachten ön't Jaar 1974
Di ual Söl'ring Dracht me dit broket Kaartel uur sent 1974 weđer drain. Di Drachten uur nii maaket eeđer en ual jen, wat em fünen her.
Fuar't broket Kaartel uur 74 ruar, wit en suurt Stripel Tjüch tö Rolen maaket, wat 1cm tjuk wiar. Des uur da eeđer di Klöören bienachtler set, sa üs dit aurlööwert wiar. Di Sjiiwen fan di Kaartel gung bit hentö di Alemböög. Ja sen fan tjuk ruar Ülentjüch siit. Di Rechdiil es fan Plissée maaket (Luki uk boowen iin ön di Galerii).
Di Lechen fan't Plissée
Di Rechdiil fan di Kaartel es en Stek Aarber fuar hömsalev. Jer heer em dat Tjüch üp Lechen lair, töhopsiit, kööket en achterön ön di Baakaun drüchet. Leeterhen toog em di Trerer weđer, en di Lechen bleev. Bit hentö deling skel em sin Kaartel wiit henlii en achterön iin ön di Baakaun drügi, wan di tauet uuren es.
Hur'ling em di Dracht drait
Tö di Dracht drait em Kraagetsmok en Kraagetsliiwen. Di Rok uur me en ruar Skaartelbjen fan Ülentjüch of Flanel töhophölen.
Bi Fet en Biin drait em ruar Höösen, en des uur jerer salev prekelt. Di Skuur skel suurt wiis en Spungen haa. Di Hüüv es fan Pap becht. Jü es fuarn rund en uur hentö achtern flaker. Di Hüüv uur me suurt Samet bitain. Normaalerwiis es jü 10cm hoog. Boowen om di Kant uur 10 rundi Sölwerdöpken fastmaaket.
Jungensdracht en Friimaakin
Di Jungensdracht es bluat en wit Rock, hur em di Kaartel aurhen drait. Tö jaar Friimaakin droch di Faamen jerer en Haurbjen, wat lik sa hoog wiar üs di Hüüv. Des Haurbjen wiar trinjom me en techt Reeg fan Mesingknopen biseet.
Aur Karminger en di blö Dracht
En Dracht fuar Karminger jaav dit jerer ek. Dit uur uk ek foranert, üs 1929 di blö Dracht ütdönen waar; di Karminger droch da Koptainstjüch.
Di Idee, en blö Dracht tö maaki, her hok Wüfhaurn fan di Nuurđtērper. Des Dracht en uk di brün Dracht, wat jerer aaftinoch fan ual Wüfhaurn drain waar, ken em uk deling tö se fo. Senerk di blö Dracht uur aaftinoch drain, en di brün Dracht hingt bitö en eeđeraarbert ruar Dracht bi di Söl'ring Foriining.
Kgalagadi (Distrikt)
Geografii
De Süüdelk Kiarkreis gungt troch a nuurd faan a Kgalagadi Distrikt. Dön Molopo an Nosop Struumer bilde at süüdgrens faan a distrikt.
Steeden
Steeden uun a distrikt san: Bokspits, Hukuntsi, Kang, Lehututu, Lokhwabe, Makopong, Ohe, Tshane, Tsabong an Werda.
Härtochduum Slaswik
Dåt Härtochduum Slaswik (tjüsch: Schleswig; dånsch: Slesvig än Sønderjylland) wus bit tu 1864 en härtochduum önj Sööd-Jütlönj.
Nordslaswik
Amt Hadersleben Haderslev Amt
Ämter Apenrade und Lügumkloster Aabenraa og Løgumkloster Amter
Amt Tondern Tønder Amt
Ämter Norburg und Sonderburg Nordborg og Sønderborg Amter
Söödslaswik
Amt Tondern Tønder Amt
Amt Flensburg Flensborg Amt
Amt Gottorf Gottorp Amt
Ämter Husum und Bredstedt Husum og Bredsted Amter
Ämter Hütten und Stapelholm Hytten Amt og Stabelholm Amter
Amt Fehmarn Femern Amt
Wäilt (Ääderstää)
Wäilt as en gemiinde önj Nordfraschlönj (Slaswik-Holstiinj). Dåt heet 198 inboogere (2019).
ISO 3166-2:SK
Der Code entspricht NUTS:SK-2.
mini|hochkant=2|Die acht Kraje (Landschaftsverbände) der Slowakei
Hääfkub
At Hääfkub, heefkub,  hålifoomen, heefkub, månteldreeger (Larus marinus) hiart tu at fögelfamile faan a Kuben (Laridae).
Elisabeth II.
Elisabeth II. (* 21. April 1926 uun Mayfair, London, † 8. September 2022; bäären üs HRH (Her Royal Highness) Princess Elizabeth Alexandra Mary of York; tidjwiis HRH The Princess Elizabeth an uk HRH The Princess Elizabeth, Duchess of Edinburgh) ütj det Hüs Windsor as det äälst doochter faan könang Georg VI. an Elizabeth Bowes-Lyon ("Queen Mum") an könangin faan't Ferianagt Könangrik. Widjer as hat stootsbaas faan a Commonwealth lunen Antiigua an Barbuuda, Austraalien, Bahaamas, Barbaados, Belize, Grenaada, Jamaika, Kanada, Nei-Sialun, Papua-Nei-Guinea, a Salomonen, St. Kitts an Nevis, St. Lucia, St. Vincent an Grenadiinen an Tuvalu.
Bordeaux
Bordeaux [] (oksitaans Bordèu) as en gratstääd uun Frankrik an hoodstääd faan't regiuun Nouvelle-Aquitaine.
Cucurbitales
Kürbisoortagen (Cucurbitales) san en order faan Bloosenplaanten (Magnoliopsida). Diar hiar aacht plaantenfamilin tu. A miasten faan jo 2.300 slacher hiar tu a Kürbisplaanten (Cucurbitaceae) an Begoonien (Begoniaceae).
Bürgermääster
En bürgermääster stäänt en gemeen of stääd föör. Uun enkelt lunen woort hi direkt faan a lidj weelet, uun öödern faan a gemeen- of stäädfertreedern.
Elisabeth II.
Famile
Sant a 20. Nofember 1947 wiar Elisabeth II. befreid mä Prince Philip († 2021), Duke of Edinburgh. Di 6. Febrewoore 1952, di dai üs hör aatj stoorew, as hat könangin wurden.
Efterkemen (Numer = truunfulag, stant September 2021)
Sant 2011 san dringer an foomnen liksteld uun a truunfulag. Föör 2011 bäären foomnen rük oober ei ap.
Bürgermääster
Uun grater stääden
Uun grater stääden jaft at muar bürgermäästern för enkelt apgoowen. Jo san di boower-bürgermääster onersteld.
Büürfööges
Uun ualang tidjen jääw't uun Nuurdfresklun an öödershuar uunsteed faan en bürgermääster di büürfööges ( büürföögels, büürfööger).
Iar Sjiisklun faan a Preusen regiaret wurd, hää a büürfööges diarför suragt, dat a reegeln iinhäälen wurd. Üüb a ööder sidj wiar hi uk diarför diar, sin gemeen jinauer a bopersten tu fertreeden. Sodenang kaam hi flooksis uun a knip, auer hi tesken sin lidj an a regiarang sted. Bit tu't lunamleien (am 1800) hää a büürfööges uk det werk üüb't gemeenlun ferdiald.
1867 feerd a Preusen at lungemeenordnang iin, an do jääw't nian büürföögesen muar.
Ajaccio
Ajaccio (fransöösk [], itajeensk [], korsisk Aiacciu []) as en fransöösk gemeen mä iinwenern (Stant ) an det hoodstääd faan't eilun Korsika.
Napoleon Bonaparte as 1769 uun Ajaccio bäären.
Morus (Fögler)
Morus as en skööl faan trii siafögelslacher uun det famile faan a Genten (Sulidae).
Pingstruusen
Wat menst dü ?
Hyderabad
Hyderabad (, üüb Telugu: హైదరాబాదు Haidarābādu) as at hoodsteed faan de Telangana bundesstoot an at tweskenhoodsteed faan de Andhra Pradesh bundesstoot faan Inje. At steed leit uun a süüd faan Telangana. Det hee 6.809.970 lidj (2011).
Witjrüsk spriak
Witjrüsk as en slaawisk spriak, hat as nai mä rüsk an ukrainisk.
Jerusalem
Jerusalem (hebreewsk Jeruschalajim [], ualgreks, latiinsk Hierosolyma,  al-Quds (asch-Scharif) „at halag stääd“, türkisk Kudüs) as det hoodstääd faan Israel.
Uast-Jerusalem
Uast-Jerusalem woort faan di stoot Palestina üs sin hoodstääd uunsen, man Israel sjocht det ööders. Auer det fraag, wat tu Palestina hiart an wat ei, woort al loong streden an kriich feerd.
Holthakerfögler
A Holthakerfögler (Piciformes) san en order faan fögler, huar't muar üs 400 slacher faan jaft.
Familin
Bucconidae – Capitonidae – Galbulidae – Indicatoridae – Lybiidae – Megalaimidae – Picidae – Ramphastidae – Semnornithidae
Hertz (ianhaid)
Hertz (mä det ufkörtang Hz) as en SI-ianhaid för't frekwens. Hat sait, hüfölsis uun ian sekund en föörgung uflääpt. Det ianhaid as efter die füüsiker Heinrich Hertz näämd.
Frekwens an Ufkörtangen
[[Datei:FrequencyAnimation.gif|thumb|180px|left|Laider mä det frekwens:
]]
Seljwa (Distrikt)
De Seljwa Distrikt (üüb Witjrüs: Зэльвенскі раён Zeĺvienski rajon, üüb Rüs: Зельвенский район Zel’venskij rajon) as een faan a distrikten uun det Hrodna Prowins faan Witjruslun. Det hee 19.119 lidj (2009). At hoodsteed faan a distrikt as Seljwa.
Histoore
Föör September 1939 wiar't gebiit faan a distrikt faan daaling dial faan Poolen. A distrikt wurd 15. Janewoore 1940 üüs dial faan det Baranawitschy Prowins grünlaanjen. Det wurd faan det tjiisk armee 1941-1944 besaatet. Det wurd 1944 dial faan det Hrodna Prowins.
Waasterheewer
Waasterheewer as en gemeen uun Nuurdfresklun (Schleswig-Holstian), diar wene amanbi 120 minsken.
Pingstruusen (Skööl)
A Pingstruusen (Paeonia) san det iansagst plaantenskööl uun't famile faan a Pingstruusplaanten (Paeoniaceae). Diar hiar 32 slacher tu.
Uun a bluumloodens jaft'at miast iinkrüsagt slacher.
Slacher
P. algeriensis – P. anomala – P. archibaldii – P. arietina – P. broteri – P. brownii – P. californica – P. cambessedesii – P. cathayana – P. clusii – P. coriacea – P. corsica – P. daurica – P. decomposita – P. delavayi – P. emodi – P. intermedia – P. jishanensis – P. kesrouanensis – P. lactiflora – P. ludlowii – P. mairei – P. mascula – P. obovata – P. officinalis – P. ostii – P. parnassica – P. peregrina – P. qiui – P. rockii – P. sandrae – P. saueri – P. sterniana – P. tenuifolia – P. wendelboi
Kläämpöösdiarten
Kläämpöösdiarten (Diprotodontia) san en order faan a Pöösdiarten (Marsupilia). Diar hiar 140 slacher tu.
Iindialang
Diar san 11 familin uun trii onerordern:
Wiaten
Wiaten (Triticum) het en hialer rä plaantenslacher uun det plaantenfamile swetgäärs (Poaceae). Di nööm komt ei faan wiat, man faan witj efter det witj meel.
Uunbau
<div Style="clear:left;" /div>
Bedüüdang
Bääft meis (2010: 844 Mio. t) an ris (2010: 672 Mio. t) as wiaten det traad wichtagst kurn üüb a eerd (650,8 Mio. t). Det woort üüb 217 miljuun hektaar uunbaud.
Wiaten as fööraal det grünjlaag faan bruad, oober uk tiirfuder. Tu waaksen brükt wiaten warem an drüg somern. Nei krüsangen kem uk mä kuuler kliima turocht.
<div style="clear:both;" /div>
Dundo
Dundo as en steed uun a nuurduast faan Angoola. At steed leit nai bi't grens tu det Demokraatisk Republiik Kongo. Det as sant 2000 at hoodsteed faan Lunda Norte Prowins.
Ferkiar
Dundo hee tau fluughuuwen: de Dundo Fluughuuwen an de Chitato Fluughuuwen. En struat leitet tu a süüd tu Saurimo.
Kweneng (Distrikt)
De Kweneng Distrikt (üüb Tsuana, Kgaolo ya Kweneng, üüb Ingels, Kweneng District) as en distrikt uun de aafrikoons stoot Botsuana. A distrikt hee 304.549 lidj (2011). At hoodsteed as Molepolole.
Geografii
De Süüdelk Kiarkreis gungt troch a nuurd faan a distrikt.
New Brunswick
Countys
New Brunswick hää 15 countys:
Kweneng (Distrikt)
Iindialing faan Ferwalting
A distrikt hee tau onerdistrikten:
Faardferanrang üüb a eerd
Det faardferanrang üüb a eerd g dää uun, am hüföl en materiool gauer woort, wan't deelfäält. Uun arke sekund san det amanbi 9,81 m/s. Faan detdiar taal hinget uk at swaarkrääft uf. 9,81 m/s2 as oober muar en teoreetisken wäärs, auer ales, wat gau deelfäält, faan a loft aphäälen woort.
Gewicht
Det taal g bestemet det gewicht G faan en mase m üüb a eerd:
Å
Wat menst dü?
Kurn
Kurn as en betiaknang för en skööl faan swetgäärs-plaanten (Poaceae). Jo haa en grat bedüüdang üs iidj för a minsken üüb a hialer eerd.
Nova Scotia
Nova Scotia (lat. för Nei Skotlun, fransöösk Nouvelle-Écosse skots-geelisk Alba Nuadh) as en prowins uun't uasten faan Kanada bi a Atlantik. Di gratst dial as det hualeweilun mä di salew nööm.
Countys
Nova Scotia hää trii Regional Municipalitys (Cape Breton, Halifax, Queens) an aagetaanj Countys:
Christian Albrecht Jensen
Christian Albrecht Jensen (* 26. Jüüne 1792 uun Bräist; † 13. Jüüle 1870) wiar en däänsken mooler.
Leewent
San aatj wiar Boy Jenasen, an sin mam wiar Maria Magdalena, bäären Jessen. 1810 begand hi bi Christian August Lorenzen uun Kopenhuuwen tu studiarin. 1818 raiset hi tu Rom an liard diar di bilhauer Bertel Thorvaldsen käänen. 1823 keerd'er tüs tu Kopenhuuwen an freid diar Cathrine Lorenzen. Faan 1832 werket Jensen bi a däänsk könangsfamile üüb't sloot Frederiksborg.
Kgatleng (Distrikt)
De Kgatleng Distrikt (üüb Tsuana, Kgaolo ya Kgatleng, üüb Ingels, Kgatleng District) as en distrikt uun de aafrikoons stoot Botsuana. A distrikt hee 91.660 lidj (2011). At hoodsteed as Mochudi.
Iindialing faan Ferwalting
A distrikten hee tau onerdistrikten:
Luena (Moxico)
Luena (iar Vila Luso) as en steed uun a uast faan Angoola. At steed as at hoodsteed faan Moxico Prowins.
Fosfoorsüren
(Ortho-)Fosfoorsüren as det wichtagst süren faan Fosfoor. Hat spelet en grat rol uun a natüür.
Hat woort üs E 338 betiakent, wan't uun üs iidj komt.
Luena (Moxico)
Ferkiar
Luena hee en boonhoof, wat en haltesteed üüb de Benguelaboon faan Lobito hen tu Luau as. At steed hee uk en fluughuuwen, wat Aeroporto de Luena het.
Goa (Bundesstoot uun Inje)
Goa as en bundesstoot faan Inje. A bundesstoot leit uun a süüdwaast faan’t lun. Hi hee 1.458.545 lidj (2011). At hoodsteed faan a bundesstoot as Panaji.
Indialing faan Ferwalting
Goa hee tau distrikten:
Gewicht (füsiik)
Det gewicht \vec G faan en materiool hinget faan sin mase an det grawitatjuun uf. Sodenang as gewicht en krääft, diar efter onern trakt. Uun't SI-süsteem woort det uun Newton (N) meeden.
Bestemang
At gewicht üüb a eerd G bereegent ham ütj mase m an faardferanerang üüb a eerd g: g as amanbi.
Gewicht an mase
Bit 1960 as det gewicht uun kilopond (kp) meeden wurden. Det wiar ianfach, auer 1 kg üüb a eerd genau 1 kp wäächt. Do as det üüb Newton amsteld wurden. Diarbi as 1 kp = 9,80665 N.
Det mase faan en materiool blaft likedenang, ianerlei huar det as. Oober det gewicht feranert ham, üüb a muun wäächt det föl maner an uun a leesag rüm wäächt det goor niks muar.
Bispal: En materiool faan 100 kg mase wäächt üüb a eerd amanbi 981 N (det san 100 kp), üüb a muun oober man 163 N. Det gewicht üüb a muun as do bluas noch so grat üs det gewicht faan ~16 kg üüb a eerd.
Tương tác hấp dẫn
Gripfögler
Gripfögler (Accipitriformes) san en order faan fögler.
99 f.Kr.
Bejewenhaiden
Uun detheer juar wiar Aulus Postumius Albinus an Markus Antonius Orator konsulen faan det Röömsk Republiik.
Bäären
Ünbekäänd dootem
Namibe (Steed)
Namibe (iar Moçâmedes) as en steed uun a süüdwaast faan Angoola. At steed hee 86.366 lidj (2008). Det as at hoodsteed faan Namibe Prowins.
Ferkiar
Namibe hee en boonhoof, wat en haltesteed üüb det Moçâmedesboon faan Namibe hen tu Menongue as. At steed hee uk en fluughuuwen, wat Aeroporto de Namibe het.
Diode
En diode as en elektrisk baudial, diar di struum bluas ään wai trochläät.
Funktjuun
Auer det diode di struum bluas uun ään wai trochläät, woort det brükt, am ütj wakselstruum en likstruum tu maagin. <div style="clear:left;" /div>
Amrumbank (Skap)
Amrumbank het di nei (2011) tanenleier faan't WSA Tönang. Hi leit uun Witjdün üüb Oomram an liaset a Johann Georg Repsold uf.
Lunwäärlisdiarten
Lunwäärlisdiarten (Tetrapoda) san a Wäärlisdiarten (Vertebrata) saner a fasker. Det wurd komt faan't greks "tetra" (sjauer) an "podes" (fet).
Swaarkrääft
At grawitatsion of uk swaarkrääft as ian faan a sjauer grünjkrääften uun a füsiik. Hat suragt diarför, dat masin enööder jinsidjag uuntji.
Slonim (Distrikt)
De Slonim Distrikt (üüb Witjrüs: Слонімскі раён Slonimski rajon, üüb Rüs: Слонимский район Slonimskij rajon) as een faan a distrikten uun det Hrodna Prowins faan Witjruslun. Det hee 67.288 lidj (2009). At hoodsteed faan a distrikt as Slonim.
Histoore
Föör September 1939 wiar't gebiit faan a distrikt faan daaling dial faan Poolen. A distrikt wurd 15. Janewoore 1940 üüs dial faan det Baranawitschy Prowins grünjlaanjen. Det wurd faan det tjiisk armee 1941-1944 besaatet. Det wurd 1944 dial faan det Hrodna Prowins.
Hobelfask
A Hobelfask, Hopeltuuts (Rana temporaria) as en slach faan amfiibien, an hiart tu't order faan a Hobelfasker an Poden.
Nordfraschlönj
Nord-Fraschlönj (tjüsch: Nordfriesland; dånsch: Nordfrisland) as ma Weest-Fraschlönj, prowints Groningen än Ååst-Fraschlönj en diilj foon Fraschlönj. Nordfraschlönj as uk en kris foon Slaswik-Holstiinj (Tjüschlönj).
Swislatsch (Distrikt)
De Swislatsch Distrikt (üüb Witjrüs: Свіслацкі раён Svislacki rajon, üüb Rüs: Свислочский район Svisločskij rajon) as een faan a distrikten uun det Hrodna Prowins faan Witjruslun. Det hee 19.539 lidj (2009). At hoodsteed faan a distrikt as Swislatsch.
Nordfraschlönj
Da grutste stääse san Hüsem, Naibel, Bräist än Leek. Åål da stääse än gemiinde koost dü heer fine.
Swislatsch (Distrikt)
Histoore
Föör September 1939 wiar't gebiit faan a distrikt faan daaling dial faan Poolen. A distrikt wurd 15. Janewoore 1940 üüs dial faan det Belastok Prowins grünjlaanjen. Det wurd faan det tjiisk armee 1941-1944 besaatet. Det wurd 1944 dial faan det Hrodna Prowins.
Nordfraschlönj
Hålilönj hiirt kultuuräl uk bai Nord-Fraschlönj ouerdåt e nordfrasche spräke deer snååked wårt.
Sekreteeren
Sekreteeren (Sagittariidae) san en fögelfamile, huar't man ään slach faan jaft, di Sekreteer (Sagittarius serpentarius).
Kondooren
Kondooren, Amerikoonsk Geiern (Cathartidae) san en famile faan Gripfögler (Accipitriformes), huar't man sööwen slacher faan jaft. Ööder Geiern hiar tu det skööl Gyps faan a Hanjügern (Accipitridae).
Hålie
Hålifrasch / Mooring
= Weblinks =
Uíge (Steed)
Uíge (iar Carmona) as en steed uun a nuurdwaast faan Angoola. At steed leit amanbi 241 km nuurduast faan Luanda. Det hee 119.815 lidj (2016). Det as at hoodsteed faan Uíge Prowins.
Southern (Distrikt uun Botsuana)
De Southern Distrikt (üüb Tsuana, Kgaolo ya Borwa, üüb Ingels, Southern District) as en distrikt uun de aafrikoons stoot Botsuana. A distrikt hee 251.775 lidj (2011). At hoodsteed as Kanye.
Uíge (Steed)
Ferkiar
At steed hee'n fluughuuwen.
Southern (Distrikt uun Botsuana)
Geografii
De Molopo Struum bildet at süüdgrens faan de Southern Distrikt. De Moselebe Struum leept troch a süüd faan a distrikt.
Steeden
A steeden uun a distrikt san: Jwaneng, Kanye, Khakhea, Kokong, Mabule, Maokane, Mmathethe, Mokgomane, Morwamosu, Moshaneng, Mosopa, Phitshane, Pitsane, Ranaka an Sekoma.
Département Gironde
At Département Gironde [] as en fransöösk département uun't regiuun Nouvelle-Aquitaine.
Stääden
Dön tjiin gratst stääden uun't department san:
Iindialang
At Département Gironde hää 6 arrondissements, 33 kantooner an 538 gemeenen:
Sturemflud
En Sturemflud as en huuchweeder, diar auer at normool miat aplääpt:
Saccharoos
Mä soker ment'am fööraal Saccharoos []. Det as di soker, di faan sokerrööwen of sokerraid maaget woort.
Mutatsion
At Mutatsion (faan lat. mutare „feranre“) as uun a biologii en feranrang faan arewinformatsioonen. Det feranrang bedraapt tuiarst bluas ian sel, woort do oober ferarewt.
En laben struktuur mä sok feranrangen het mutant.
Aalkersem
Aalkersem as en gemeen uun Nuurdfresklun (Schleswig-Holstian), diar wene amanbi 411 minsken.
Histoore
Sant 2007 hiart Aalkersem tu det nei-grünjlaanjen Amt Feer-Oomram.
Taarepsfertreeding
At gemeend hee njüügen saten uun't gemeenfertreeding. Sant a komunaalwoolen uun Sleeswich-Holstian 2018 hee diaruun det Alkersumer Wählergemeinschaft (AWG) al njüügen saten.
North-East (Distrikt uun Botsuana)
De North-East Distrikt (üüb Tsuana, Kgaolo ya Bokone-Botlhaba, üüb Ingels, North-East District) as en distrikt uun de aafrikoons stoot Botsuana. A distrikt leit uun a uast faan't lun. Uun a nuurd an uast leit Simbabwe an uun a süüd an waast de Central Distrikt. Det hee 159.225 lidj (2011). At hoodsteed faan a distrikt as Francistown.
Iindialing faan Ferwalting
A distrikt hee tau onerdistrikten:
ISO 3166-2:AU
Die Codes wurden 1998 bestimmt und besaßen zwei Buchstaben. Seit dem sechsten Newsletter bestehen fünf Codes aus drei Buchstaben, womit sie nun den im Inland verwendeten Abkürzungen entsprechen.
Einzelnachweise
Siehe auch:
Hünjer
A Hünjer (Canidae) san en famile faan Tetjdiarten (Mammalia) an hiar tu a Ruuwdiarten (Carnivora).
Ferianagt Araabisk Emiraaten
A Ferianagt Araabisk Emiraaten (amtelk: ), kurt VAE, UAE of FAE san en föderatjuun faan sööwen emiraaten üüb't Araabisk Hualeweilun. Jo lei bi a Persisk Golf an dialwiis bi a Golf faan Omaan.
Uun't uasten leit Omaan an uun't süüden an waasten Saudi-Araabien. Hoodstääd as Abu Dhabi, hat as ian faan a fiiw grat stääden uun a FAE bütj Dubai, Schardscha, Adschman an Al-Ain.
98 f.Kr.
Bejewenhaiden
Uun detheer juar wiar Quintus Caecilius Metellus Nepos an Titus Didius konsulen faan det Röömsk Republiik.
Bäären
Ünbekäänd dootem
Ruteensk spriak
Ruteensk of uk rusiinsk (karpato-ruteensk русиньскый язык [rusinsky jasyk], jugoslawo-ruteensk руска бешеда [ruska bescheda]) as en uastslaawisk spriak an woort faan a Ruteenen (of Rusiinen) uun Uasteuroopa fööraal uun't regiuun faan a nuurdelk Karpaaten snaaket. Man uk uun a Vojvodina lewet en bedüüden taal faan spreegern.
Haute-Corse
Haute-Corse [] („Boowerkorsika“, korsisk Corsica suprana of Cismonte) as en fransöösk departement uun't nuurden faan't eilun Korsika.
Ruteensk spriak
Ual-Ruteensk, huar uk at witjrüsk an ukrainisk üüb turag gongt, as ütjstürwen.
Alfabeet
Ruteensk woort mä't kyrilisk alfabeet skrewen. Diar san 36 buksteewen.
Keenia
Keenia [] (Swahili, ingelsk: Kenya []) as en lun uun Uastafrikoo. Trinjam lei a Süüdsudaan, Äthiopien, Somaalia, Tansania, Uganda an di Indisk Oosean.
M'banza-Kongo
M'banza Kongo (iar São Salvador) as en steed uun a nuurdwaast faan Angoola. At steed hee 83.400 lidj (2008). Det as at hoodsteed faan Zaire Prowins.
Keenia
Prowinsen
Diar san sööwen prowinsen an en hoodstääd-distrikt:
Politiik
Keenia as sant 1963 lasmoot faan det Commonwealth of Nations.
M'banza-Kongo
Histoore
A nööm Mbanza Kongo het det kongoleesk hoodsteed üüb det Kongo Spriik. At steed wurd uun det fjauertanjst juarhunert grünjlaanjen. At steed wiar at hoodsteed faan det Köningrik Kongo föör 1678 an faan 1709.
Ferkiar
M'banza-Kongo hee en fluughuuwen.
Cariamidae
Cariamiformes san en order faan fögler. Diar hiar man tau slacher uun det famile Cariamidae tu. Jo het uk Seriemas.
97 f.Kr.
Bejewenhaiden
Uun detheer juar wiar Gnaeus Cornelius Lentulus an Publius Licinius Crassus konsulen faan det Röömsk Republiik.
Bäären
Ünbekäänd dootem
Madel breetjin
Luke iarst ans diar:
Jüüne
Jüüne as de seekst muun faan at juar uun a gregoriaans kalender. Hi hee 30 daar. A nööm faan a muun komt ütj at latiinsk (mensis) Iunius. Üüb Mooring het a muun Samermoune.
Nuurd-Atapaskisk spriaken
Nuurd-Atapaskisk spriaken san en twiig faan a atapaskisk spriaken uun a Feriand Stooten faan Ameerikoo an Kanada.
Jüüne
Jüüne as de iarst muun faan de meteoroloogisk somer uun a nuurdhualewkuugel. Uun a süüdhualewkuugel as Jüüne de iarst muun faan wonter. At somersankiar as uun deheer muun uun a nuurdhualewkuugel an at wontersankiar uun a süüdhualewkuugel.
Nuurd-Atapaskisk spriaken
Diar hiar amanbi 31 spriaken tu, an 4.000 (±) minsken snaake ian diarfaan üs mamenspriak.
Echt Hobelfasker
(Echt) Hobelfasker, Hopeltuutsen (Ranidae) san en famile faan amfiibien, huar't 850 slacher faan jaft.
Sköölen
Amolops – Babina – Clinotarsus – Glandirana – Huia – Humerana – Hylarana – Lithobates – Meristogenys – Odorrana – Papurana – Pelophylax – Pseudorana – Pterorana – Pulchrana – Rana – Sanguirana – Staurois – Sumaterana
Liilienplaanten
Liilienplaanten (Liliaceae) san en plaantenfamile mä 16 sköölen an 630 slacher.
Jo lewe miast uun miatag kliima.
Johann Georg Repsold (skap)
A Johann Georg Repsold wiar faan 1984 bit 2011 di tanenleier faan't WSA Tönang uun Witjdün üüb Oomram. Hi as faan a Amrumbank ufliaset wurden. Di nööm hää't efter di astronoom Johann Georg Repsold (1770-1830). Bit 1983 wiar a tanenleier Hildegard faan a famile Ricklefs uun Stianood uun siinst.
Woranawa (Distrikt)
De Woranawa Distrikt (üüb Witjrüs: Воранаўскі раён Voranaŭski rajon, üüb Rüs: Вороновский район Voronovskij rajon) as een faan a distrikten uun det Hrodna Prowins faan Witjruslun. Det hee 30.477 lidj (2009). At hoodsteed faan a distrikt as Woranawa.
Befölkring
Efter det 2009 folksteeling wiar 83 prusent faan a lidj uun a distrikt Poolen an 10,5 prusent Witjrusen.
Histoore
Föör September 1939 wiar't gebiit faan a distrikt faan daaling dial faan Poolen. A distrikt wurd 15. Janewoore 1940 üüs dial faan det Baranawitschy Prowins grünjlaanjen. Det wurd faan det tjiisk armee 1941-1944 besaatet. Det wurd 1944 dial faan det Hrodna Prowins.
Pharisäer
Tö Pharisäer jeft et muar üs jen Bigrep:
Tulpen
Tulpen (Tulipa) san en skööl faan plaantenslacher uun det famile faan a Lilienplaanten (Liliaceae). Diar jaft at son 150 slacher faan. Jo lewe uun Nuurdafrikoo, Euroopa an Madelaasien.
Onersköölen
T. subg. Clusianae – T. subg. Eriostemones – T. subg. Orithyia – T. subg. Tulipa
Voith-Schneider
thumb|Huuwensleber mä tau VSPs
Boower-Kuskokwim spriak
Boower-Kuskokwim spriak (aanj nööm: Dinakʼi ; ingelsk: Upper Kuskokwim, Kolchan, Goltsan, Tundra Kolosh, McGrath Ingalik) as det atapaskisk spriak faan 160 minsken faan't Boower-Kuskokwim fulk (Dichinanek’ Hwt’ana) uun Nuurd-Ameerikoo. Snaaket woort det faan amanbi 40 minsken fööraal uun a saarpejn Nikolai, Telide (Tilaya-di) an McGrath (Tochak’) bi a boower Kuskokwim ia uun Alaska.
Voith-Schneider
Di Voith-Schneider-Uundrift (of uk Voith-Schneider-Propeler, VSP) as en skapsuundrift, diar a krääft an a wai feranre koon, saner a tuuren-taal tu feranrin. Mä tau of muar VSPs koon en skap sogoor tu sidj keer. Hi as faan Ernst Schneider ütjfünjen wurden an woort al sant 1926 baud.
Kondensaator
En kondensaator (faan "sachter maage") as en elektrisk baudial, am det elektrisk lääs uun en likstruum an hör energii uun en elektrisk fial tu saamlin. Det mengde faan energii woort uun Farad meeden.
Funksion
Uun en kondensaator san tau elektrooden an en di-elektrikum, diar jo tau elektrooden jinenööder isoliaret. Sok kondensatooren haa normoolerwiis en kapatsiteet tesken 1 Picofarad (10−12 F) an 1 Farad. At jaft oober uk högen bit tu en grate faan 10.000 Farad.
Waukawysk (Distrikt)
De Waukawysk Distrikt (üüb Witjrüs: Ваўкавыскі раён Vaŭkavyski rajon, üüb Rüs: Волковысский район Volkovysskij rajon) as een faan a distrikten uun det Hrodna Prowins faan Witjruslun. Det hee 75.329 lidj (2009). At hoodsteed faan a distrikt as Waukawysk.
Histoore
Föör September 1939 wiar't gebiit faan a distrikt faan daaling dial faan Poolen. A distrikt wurd a 15. Janewoore 1940 üüs dial faan det Belastok Prowins grünjlaanjen. Det wurd faan det tjiisk armee 1941-1944 besaat. Det wurd 1944 dial faan det Hrodna Prowins.
96 f.Kr.
Bejewenhaiden
Uun detheer juar wiar Caius Cassius Longinus an Gnaeus Domitius Ahenobarbus konsulen faan det Röömsk Republiik.
Bäären
Ünbekäänd dootem
Böle Bonken
Bandix Friedrich Bonken, uun't ääler Böle näämd (* 18. Mei 1839 üüb A Grööd, † 10. April 1926 uun Foortuft) wiar en skuulmääster an lewet sin jongensjuaren üüb A Nääs an leederhen üüb Oomram.
Leewent
Üs Bandix trii juar ual wiar, skebet hi mä sin aalern faan A Grööd tu Nuurderhörn üüb A Nääs. Diar auernaam sin aalern en büürsteed, diar bit 1963 sted. Bandix san aatj wiar Broder Bonken, büür an uk skuulmääster för a jongen üüb A Nääs. Hi stoorew 1881.
Efter't freimaagin wiar Bandix halper bi a skuulmääster uun Enge. Faan 1858 bit 1860 wurd hi tu'n skuulmääster ütjbilet uun't seminaar faan Tondern. 1865 ging'er tu Neebel üüb Oomram an wiar diar skuulmääster an köster. 1892, hi wiar man iarst 53 juar ual, wurd'er panjuniaret, auer hi knaap noch luke küd. Hög juaren leeder wiar hi blinj. Di nööm Böle füng Bandix üüb Oomram, det ment so föl üs unkel. Sin leewent loong strääd'er för a krastelk gluuw an at fresk spriak.
Efter sin panjuniarang wiar Böle weder föl üüb A Nääs, ging faan hüs tu hüs an hääl biibelstünjen uf. Hi wost föl biibelsteeden ütj at hood, sodenang küd hi sin stünjen uk üs blinj maan ufhual. Stürwen as'er 1926 uun Foortuft, huar hi üüb besjük wiar.
Chiile
Chiile as en lun uun Süüd-Ameerikoo. Uun't nuurd leit Peruu, uun't nuurduast Boliiwien, uun't uast Argentiinien an uun't waast a Pasiifik. At lun hää 17.574.003 lidj (2017). At hoodstääd faan't lun as Santiago de Chile.
Stääden
Dön tjiin gratst stääden uun't lun san:
Regiuunen
Uun jodiar 15 regiuunen lei 346 gemeenen.
Hüsegüüger
Wat menst dü ?
Frekwens
Det frekwens (faan lat. frequentia) as en miat uun a füsiik an technik an sait ütj, hüfölsis en föörgang uun en was tidj föörkomt. Hat as di kiarwäärs faan't perioodendüür.
Ianhaid
Det ianhaid för't frekwens as en SI-ianhaid an het Hertz (Hz). Diarbi as At jaft oober uk ööder ianhaiden, t.b.
Bestemang
Det frekwens f faan en stüdagen föörgang as fäästlaanj üs di kiarwäärs faan't perioodendüür T:
Frekwens faan waagen
Bi waagen hinget det frekwens mä't faard c an det waagenlengde \lambda tuup:
Bi elektromagneetisk waagen as Diarbi as c_0 at faard faan't laacht uun a leesag rüm, \lambda_0 det waagenlengde diar an n det breegtaal faan't meedium. Wan det meedium wakselt, feranre faard an waagenlengde jo. Man det frekwens blaft detsalew!
Kürbisplaanten
Kürbisplaanten (Cucurbitaceae) san en plaantenfamile mä 800 slacher uun det order Cucurbitales.
A wichtagst plaanten san wel di (Guard-)Kürbis (Cucurbita pepo), at Sokermeloon (Cucumis melo), at Gurk (Cucumis sativus) an at Weedermeloon (Citrullus lanatus).
Aal a sköölen
Abobra – Acanthosicyos – Actinostemma – Alsomitra – Ampelosicyos – Anisosperma – Apodanthera – Austrobryonia – Baijiania – Bambekea – Bayabusua – Benincasa – Borneosicyos – Bryonia – Calycophysum – Cayaponia – Cephalopentandra – Cerasiocarpum – Ceratosanthes – Cionosicyos – Cionosicys – Citrullus – Coccinia – Cogniauxia – Colocynthis – Corallocarpus – Cremastopus – Ctenolepis – Cucumis – Cucurbita – Cucurbitella – Cyclanthera – Cyclantheropsis – Dactyliandra – Dendrosicyos – Diplocyclos – Doyerea – Ecballium – Echinocystis – Echinopepon – Eureiandra – Fevillea – Frantzia – Gerrardanthus – Gomphogyne – Gurania – Gynostemma – Halosicyos – Hanburia – Helmontia – Hemsleya – Herpetospermum – Hodgsonia – Ibervillea – Indofevillea – Indomelothria – Kedrostis – Khmeriosicyos – Lagenaria – Lemurosicyos – Linnaeosicyos – Luffa – Marah – Megarrhiza – Melothria – Momordica – Muellerargia – Neoalsomitra – Nothoalsomitra – Papuasicyos – Penelopeia – Peponium – Peponopsis – Polyclathra – Praecitrullus – Psiguria – Pteropepon – Raphidiocystis – Ruthalicia – Schizocarpum – Schizopepon – Scopella – Scopellaria – Seyrigia – Sicana – Sicydium – Sicyocarya – Sicyos – Sinobaijiania – Siolmatra – Siraitia – Skottsbergiliana – Solena – Tecunumania – Telfairia – Thladiantha – Trichosanthes – Trochomeria – Trochomeriopsis – Tumamoca – Wilbrandia – Xerosicyos – Zanonia – Zehneria
Hovedstadsområdet
Hovedstadsområdet, det ment so föl üs hoodstäädregiuun an as det metropoolregiuun faan't däänsk hoodstääd Kopenhuuwen. Hat as amanbi 400 km² grat, oober nian ferwaltangsianhaid. Di nööm woort brükt för ferkiarsploonang of fräämenferkiar.
Di jääw't  iinwenern uun't Hovedstadsområdet. 2007 hää arke fift Däänsk diar wenet.
Wanaadium
Wanaadium (uk: Vanadium) as en cheemisk element mä det sümbool V an det atoomnumer 23. Hat as en stialgrä an blä wok auergungsmetal an hiart uun a 4. perioode tu't 5. skööl.