cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Saare (Lunkreis)
De Saare Lunkreis (üüb Eestnisk: Saare maakond of Saaremaa, üüb Tjiisk: Ösel) as ian faan dön füftanj lunkreiser faan Eestlun. A lunkreis bestäänt ütj det eilun Saaremaa an muar letjer eilunen, wat tu a waast faan't det eestnisk feestlun lei. Det hee 31.317 lidj (2011). At hoodsteed faan a lunkreis as Kuressaare.
Toffo (Komuun)
Det Toffo Komuun (üüb Fraansöösk: Commune de Toffo) as ian faan dön aacht komuunen faan det Atlantique Department uun Beniin. At komuun leit uun a nuurd faan’t department. Uun a nuurd leit det Zou Department, uun a uast det Zè Komuun, uun a süüd det Allada Komuun an uun a waast det Couffo Department. Det hee 101.585 lidj (2013). At hoodsteed faan't komuun as Toffo.
Kedah (Bundesstoot)
Kedah [kədah] as een faan a bundesstooten faan Malaysia. A bundesstoot leit uun a nuurdwaast faan't lun. Det hee 2.146.200 lidj (2010). At hoodsteed faan a bundesstoot as Alor Setar.
Toffo (Komuun)
Indialing faan Ferwalting
At komuun hee tjiin arrondissementen:
Saare (Lunkreis)
Geografii
Dön gratst eilunen faan a lunkreis san Saaremaa (2673 km²), Muhu (198 km²), Ruhnu (11,9 km²), Abruka (8,8 km²) an Vilsandi (8,8 km²).
Steeden an Taarpen
Dön tjiin gratst steeden an taarpen uun a lunkreis san:
Befölkring
Det letst folksteeling wiar uun't juar 2011. Efter't folksteeling wiar 31.317 lidj uun a lunkreis. 2000 folksteeling - 35.951 lidj.
Plöön (Krais)/go
Di Plöön Krais (aw Tjüsch: Kreis Plön, aw Daansch: Kreis Pløn) äs aan fun dä alben kraise fun Sleeswich-Holstiin. E krais lait oun't aasten fun't bundesloun. Oun't noorden lait di Kil Bucht, oun't aasten di Aastholstiin Krais, oun't sööen di Segebeerch Krais, oun't sööweesten Neumünster, oun't weesten di Rendsborj-Eckernförde Krais än oun't noordweesten Kil. Dat heet 128.686 jüde (2019). E haudstää fun e krais äs Plöön.
Geografii
Mä en grotens fun 1084 km² äs e krais di fiirdmänste oun Sleeswich-Holstiin.
Säie:
Jüde
Et jeeft nü 12.794 mår jüde oun e krais as et jäif oun 1987.
Heterokonta
Heterokonta san en auerstam faan a Chromista. Jo wurd uk Stramenopiles näämd. Det san miast algen mä tau ünegool swöbstörter (flagella).
Stamer
För enkelt bioloogen (Adl et al., 2005) san 'Heterokonta' detsalew üs 'Chromista'. Jo brük för diheer auerstam di ütjdruk 'Stramenopiles'.
Yonne (Department)
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't department san:
Iindialing faan Ferwalting
At department hee trii arrondissementen:
Wladimir Putin
Wladimir Wladimirowitsch Putin (üüb Rüs: Влади́мир Влади́мирович Пу́тин Vladímir Vladímirovič Pútin [vɫɐˈdʲimʲɪr vɫɐˈdʲimʲɪrəvʲɪtɕ ˈputʲɪn]; * 7. Oktuuber 1952 uun Leeningrad, Rüs SFSR, Sowjetunioon) as en rüs poliitiker. Hi as sant Mei 2000 (mä ian ütjnoom faan 2008 tu 2012) president faan Rüslun. Faan August 1999 tu Mei 2000 an uk faan Mei 2008 tu san welerwool üüs stootspresident 2012 wiar hi minister-president faan't lun.
Myrte
At Myrt(e) of uk a Myrtenbosk (Myrtus communis) as en plaant uun det famile faan a Myrtenplaanten (Myrtaceae). Hat woort bit 5 m huuch an hää blä beien.
Heredia (Costa Rica)
Heredia [eˈɾeðja] as det naistgratst steed uun Costa Rica. At steed leit uun a maden faan't lun. Det hee 367.900 lidj (2020). Det as at hoodsteed faan det Heredia Prowins.
Sleeswich-Flensborj (Krais)
Di Sleeswich-Flensborj Krais (aw Tjüsch: Kreis Schleswig-Flensburg, aw Daansch: Kreis Slesvig-Flensborg) äs aan fun dä alben kraise fun Sleeswich-Holstiin. E krais lait oun't noordaasten fun't bundesloun. Oun't noorden läie dat Daansch än Flensborj, oun't aasten lait e Aastsäie, oun't sööaasten di Rendsborj-Eckernförde Krais, oun't sööweesten di Dithmeersche Krais än oun't weesten di Noordfräischloun Krais. Dat heet 201.156 jüde (2019). E haudstää fun e krais äs Sleeswich.
Belize City
Belize City of Belize-Steed as det gratst steed uun't lun Belize. At steed leit uun a uast faan't lun, bi a Kariibik. Det hee 66.083 lidj (2021). Det as uk at hoodsteed faan de Belize Distrikt.
Sleeswich-Flensborj (Krais)
Geografii
Mä en grotens fun 2071 km² äs e krais di treedgrotste oun Sleeswich-Holstiin.
Pic de Nahouri
Di Pic de Nahouri as en eilunberag uun Burkiina Faaso. Det ment, di berag stäänt alian an trinjam as flaak lun. Det regiuun trinjam di 447 m huuch berag stäänt al sant 1938 ooner natüürskül. An di berag woort faan a minsken diar feriaret. Efter süüden tu luket am tu't naiberlun Ghaana.
Hi leit uun't regiuun Centre-Sud.
Robert Menzies
Sir Robert Gordon Menzies ([ˈmɛnziːz], * 20. Deetsember 1894 uun Jeparit, Victoria; † 15. Mei 1978 uun Melbourne) wiar faan 1939 tu 1941 an faan 1949 tu 1966 premier-minister faan Austraalien.
Sleeswich-Flensborj (Krais)
Jüde
Et jeeft nü 24.655 mår jüde oun e krais as et jäif oun 1987.
Belize City
Histoore
At steed wiar föör 1970 at hoodsteed faan Britisk Honduuras.
Tori-Bossito (Komuun)
Det Tori-Bossito Komuun (üüb Fraansöösk: Commune de Tori-Bossito) as ian faan dön aacht komuunen faan det Atlantique Department uun Beniin. At komuun leit uun a süüdwaast faan’t department. Uun a nuurd leit det Allada Komuun, uun a nuurduast det Zè Komuun, uun a süüduast det Abomey-Calavi Komuun, uun a süüd det Ouidah Komuun an uun a waast det Kpomassè Komuun. Det hee 57.632 lidj (2013). At hoodsteed faan't komuun as Tori-Bossito.
Aix (Anen)
Aix as en skööl faan Swäämanen (Anatini). Diar jaft at man tau slacher faan.
Kalalé
Wat menst dü?
Lapplun (Lunskap uun Finlun)
Det Lapplun Lunskap (üüb Finsk: Lappi, üüb Sweedsk: Lappland) as ian faan dön njüügentanj lunskapen uun Finlun. At lunskap leit uun a nuurd faan't lun. Det hee 179.223 lidj (2017). At hoodsteed faan't lunskap as Rovaniemi.
Steeden an taarpen
Dön tjiin gratst steeden an taarpen uun't lunskap san:
Kelantan (Bundesstoot)
Kelantan [kəlantan] as een faan a bundesstooten faan Malaysia. A bundesstoot leit uun a nuurduast faan't dial faan't lun, wat üüb det Malaaisk Hualeweilun leit. Det hee 1.829.700 lidj (2010). At hoodsteed faan a bundesstoot as Kota Bharu.
Eerdbeibuumer
A Eerdbeibuumer (Arbutus) san en plaantenskööl uun't famile faan a Hiasplaanten (Ericaceae). Diar jaft at elwen (12 ?) slacher faan. Jo waaks fööraal uun Madelameerikoo an trinjam't Madlunsia.
Melaka (Bundesstoot)
Melaka as een faan a bundesstooten faan Malaysia. A bundesstoot leit uun a süüd faan det Malaaisk Hualeweilun. Det hee 914.700 lidj (2010). At hoodsteed faan a bundesstoot as Melaka.
Stiinborj (Krais)
Di Stiinborj Krais (aw Tjüsch än Daansch: Kreis Steinburg) äs aan fun dä alben kraise fun Sleeswich-Holstiin. E krais lait oun't sööaasten fun't bundesloun. Oun't noorden lait di Rendsborj-Eckernförde Krais, oun’t aasten läie di Segebeerch Krais än di Pinnebeerch Krais, oun’t sööweesten lait di Elbe Struum än oun’t noordweesten Dithmeersche. Dat heet 131.013 jüde (2019). E haudstää fun e krais äs Itzehoe.
Geografii
Mä en grotens fun 1056 km² äs e krais di treedmänste oun Sleeswich-Holstiin.
Gambia Struum
A Gambia (Ba Dimma, uk ianfach Fura ‚struum‘) as en 1.120 km lungen struum uun Waastafrikoo. Di stoot Gambia as näämd efter di struum.
Sin weeder feit di struum fööraal ütj a troopisk berger uun Guinea an faan Uast-Seenegal.
South Dakota Counties
List foon da 66 counties önj South Dakota:
Verbascum virgatum
Verbascum virgatum as en plaantenslach uun det skööl faan't Könanglaacht (Verbascum). Hat wääkst üüb a Kanaaren, üüb Madeira, uun Portugal, Spoonien, Itaalien, Frankrik, an uk uun Gratbritanien.
Filipstad (Komuun)
Det Filipstad Komuun (üüb Sweedsk: Filipstads kommun) as ian faan a komuunen uun det Värmland Prowins uun Sweeden. At komuun leit uun a uast faan't prowins. Det hee 10.403 lidj (2021). At hoodsteed faan't komuun as Filipstad.
Geografii
At komuun as det fjuardgratst faan a komuunen uun Värmland.
Friedrichshain-Kreuzberg
Friedrichshain-Kreuzberg as en distrikt (di 2. Bezirk) faan Berlin mä tau stääddialen. Diar wene knaap 290.000 minsken.
Negeri Sembilan (Bundesstoot)
Negeri Sembilan [ˈnəgəri səmbiˈlan] as een faan a bundesstooten faan Malaysia. A bundesstoot leit uun a süüd faan det Malaaisk Hualeweilun. Det hee 1.117.100 lidj (2010). At hoodsteed faan a bundesstoot as Seremban.
Brün algen
Brün algen (Phaeophyceae) san en klas faan Ochrophyta. Jo san brün, auer det Fucoxanthin diar uun det green Chlorophyll auerdekt.
Ordern
Ascoseirales – Asterocladales – Desmarestiales – Dictyotales – Discosporangiales – Ectocarpales – Fucales – Ishigeales – Laminariales – Nemodermatales – Onslowiales – Phaeosiphoniellales – Ralfsiales – Scytothamnales – Sphacelariales – Sporochnales – Stschapoviales – Syringodermatales – Tilopteridales
Myrten
Slacher
M. arayan – M. aromatica – M. communis - M. foliosa – M. lechleriana – M. maxima – M. meli – M. nivellei – M. mucronata – M. obcordata – M. sericea – M. zuzygium
Chengdu
Chengdu (üüb Schineesk: 成都 Chéngdū) as en steed uun a maden faan Schiina. Det hee 7.701.692 lidj (2010). Det as at hoodsteed faan det Sichuan Prowins.
Echt Iisenkrüüs
At (Echt) Iisenkrüüs (Verbena officinalis) as en plaantenslach uun det skööl faan a iisenkrüüsen (Verbena). Hat woort uk uun a medesiin iinsaat.
Pasuurt
En Pasuurt es en Uurt of en Töhopsteling fan Talen, Bokstaawen en Teeken wat üs en Aart fan Kai tiinet, wan em iin ön en Systeem wel. Wan diar bluat Talen benen sen, da jit dit en PIN.
Tartu (Lunkreis)
De Tartu Lunkreis (üüb Eestnisk: Tartu maakond of Tartumaa, üüb Tjiisk: Dorpat) as ian faan dön füftanj lunkreiser faan Eestlun. A lunkreis leit uun a uast faan't lun. Uun a nuurd leit de Jõgeva Lunkreis, uun a uast de Peipus-See, uun a süüduast de Põlva Lunkreis, uun a süüdwaast de Valga Lunkreis an uun a waast de Viljandi Lunkreis. Det hee 154.666 lidj (2011). At hoodsteed faan a lunkreis as Tartu.
Pahang (Bundesstoot)
Pahang as een faan a bundesstooten faan Malaysia. A bundesstoot leit uun a maden an uast faan't dial faan't lun, wat üüb det Malaaisk Hualeweilun leit. Det hee 1.648.000 lidj (2010). At hoodsteed faan a bundesstoot as Kuantan.
Tartu (Lunkreis)
Geografii
Dial faan de Võrts-See leit uun a waast faan a lunkreis.
Pasuurt
Seekerhair
Wan em bi dit Bispöl "wiki0815" bluat litj Bokstaawen söner ä, ö en ü en söner aparti Teeken nemt, da sen dit fuar ark Stair 26 Bokstaawen.
Wan di bluat gurt of litj wiis mut, da sen dit al:
Tartu (Lunkreis)
Steeden an Taarpen
Dön tjiin gratst steeden an taarpen uun a lunkreis san:
Pasuurt
Seekerhair
Jit muar uur dit, wan ark Bokstaav gurt of litj wiis mut:
Noordfräischloun (Krais)
Am e artiikel åw Hoolmer Freesch tu leesen, wee sü goud än klik heer.
Di Noordfräischloun Krais (aw Tjüsch: Kreis Nordfriesland, aw Daansch: Kreis Nordfrisland) äs aan fun dä alben kraise fun Sleeswich-Holstiin. E krais lait oun't noordweesten fun't bundesloun. Oun't noorden lait et Daansch, oun't aasten di Sleeswich-Flensborj Krais, oun't sööen di Dithmeersche Krais än oun't weesten e Noordsäi. Dat heet 165.951 jüde (2019). E haudstää fun e krais äs Hüsem.
Temu
Temu (Blepharocalyx cruckshanksii) as en plaant uun det famile faan a Myrtenplaanten (Myrtaceae). Di nööm komt faan't Mapudungun, det spriak faan a Mapuche, an det stääd Temuco uun Chiile as näämd efter detdiar plaant.
Pasuurt
Seekerhair
Diartö kum bi fjuur Talen achterön jit 10^4=10.000 Möögelkhairen, hur di Möögelkhairen fan di Bokstaawendiil me maalnomen uur:
Tartu (Lunkreis)
Iindialing faan Ferwalting
A lunkreis hee sant 2017 ian steed (Tartu) an sööwen lungemeenden (üüb Eestnisk vallad, iantaal vald):
Forshaga (Komuun)
Det Forshaga Komuun (üüb Sweedsk: Forshaga kommun) as ian faan a komuunen uun det Värmland Prowins uun Sweeden. At komuun leit uun a süüd faan't prowins. Det hee 11.606 lidj (2021). At hoodsteed faan't komuun as Forshaga.
Tartu (Lunkreis)
Befölkring
Det letst folksteeling wiar uun't juar 2011. Efter't folksteeling wiar 154.666 lidj uun a lunkreis. 2000 folksteeling - 153.963 lidj.
Histoore
Föör 1917 wiar't gebiit faan a lunkreis faan nü dial faan det Liiflun Guwernement uun det Rüs Keiserrik.
Temu
Beskriiwang
Det plaant wääkst ap bit tu en 15 m huugen buum, an di stam hää en trochmeeder faan 50 cm. Det buark as wok an ruad-brün. Uk a früchten san ruad-brün an smääk bater. Di buum lewet bluas uun Chiile.
Qingdao
Qingdao (iar Tsingtao of Tsingtau; üüb Schineesk: 青岛 Qīngdǎo) as en steed uun det Shandong Prowins faan Schiina. A nööm faan't steed het „Green Eilun“. Det hee 4.556.077 lidj (2010).
Pasuurt
Seekerhair
Dit sen 4 Miljārden, 569 Miljoonen en 760 Düüsend, bluat me litj Bokstaawen.
Temu
Ööder nöömer
Temu divaricatum O.Berg Temu cruckshanksii (Hook. & Arn.) O.Berg Myrtus cruckshanksii (Hook. & Arn.) Kuntze Luma cruckshanksii (Hook. & Arn.) A.Gray Eugenia divaricata var. pauciflora Eugenia divaricata var. ovalis  Eugenia divaricata var. obovata  Eugenia divaricata O.Berg Eugenia cruckshanksii Hook. & Arn. Blepharocalyx divaricatus var. pauciflorus  Blepharocalyx divaricatus var. ovalis  Blepharocalyx divaricatus var. obovatus  Blepharocalyx divaricatus (O.Berg) Nied.
Qingdao
Iindialing faan Ferwalting
At steed hee trii steeden (Jiaozhou, Pingdu an Laixi) an sööwen distrikten:
Zè (Komuun)
Indialing faan Ferwalting
At komuun hee elwen arrondissementen:
Aegyptus
Aegyptus (üüb Latiinsk: Provincia Aegypti; üüb Ualgreks: Ἐπαρχία Αἰγύπτου Eparchía Aigýptou) wiar faan 30 f.Kr. tu 642 e. Kr. ian prowins faan det Röömsk Rik an det Uaströömsk Rik. Auer at det grat rikdoom faan Egypten naam det oner dön röömsk prowinsen en was, iar man fölsis auerschetset sanersteling iin: det wiar kurnkoomer faan't rik.
Sloot
Wat menst dü?
Qingdao
Histoore
Faan 1897 tu 1914 wiar at steed at hoodsteed faan det tjiisk Kiautschou Pachtgebiet.
Iisenkrüüsen
Iisenkrüüsen (Verbena) san en plaantenskööl uun det famile faan a Iisenkrüüsplaanten (Verbenaceae). Diar hiar son 80 (of muar) slacher tu.
Slacher
V. alata – V. andalgalensis – V. atacamensis – V. australis – V. balansae – V. bangiana – V. berterii – V. bonariensis – V. bracteata – V. brasiliensis – V. californica – V. calinfera – V. campestris – V. canescens – V. caniuensis – V. carnea – V. carolina – V. carollata – V. catamarcensis – V. catharinae – V. chacensis – V. clavata – V. cloverae – V. cochabambensis – V. concepcionis – V. corymbosa – V. cumingii – V. cuneifolia – V. delicatula – V. demissa – V. dusenii – V. ehrenbergiana – V. ephedroides – V. falcata – V. fasciculata – V. ferreyrae – V. filicaulis – V. gentryi – V. glabrata – V. glutinosa – V. goyazensis – V. gracilescens – V. gracilis – V. grisea – V. gynobasis – V. halei – V. hastata – V. hatschbachi – V. hayekii – V. hintonii – V. hirta – V. hirtella – V. hispida – V. imbricata – V. inamoena – V. incompta – V. intermedia – V. johnstonii – V. jordanensis – V. kuhlmannii – V. landbeckii – V. lasiostachys – V. lindbergi – V. lindmanii – V. litoralis – V. livermorensis – V. lobata – V. longifolia – V. lucanensis – V. macdougalii – V. macrodonta – V. madrensis – V. malmii – V. menthifolia – V. minutiflora – V. moctezumae – V. montevidensis – V. monticola – V. moranii – V. multiglandulosa – V. neo-mexicana – V. nivea – V. occulta – V. officinalis – V. orcuttiana – V. ovata – V. paraguariensis – V. paranensis – V. parvula – V. paulensis – V. paulsenii – V. pedicellata – V. perennis – V. pinetorum – V. plicata – V. polycephala – V. porrigens – V. pseudojuncea – V. ramboi – V. ramulosa – V. recta – V. rectiloba – V. regnelliana – V. reineckii – V. reitzii – V. ribifolia – V. rigida – V. riparia – V. robusta – V. runyonii – V. russellii – V. sagittalis – V. scabra – V. scabrella – V. sedula – V. simplex – V. spartioides – V. sphaerocarpa – V. storeoclada – V. stricta – V. strigosa – V. subpetiolata – V. subuligera – V. supina – V. swiftiana – V. tecticaulis – V. tessmannii – V. thymoides – V. tomophylla – V. townsendii – V. trachea – V. trifida – V. triternata – V. urticifolia – V. valerianoides – V. variabilis – V. villifolia – V. weberbaueri – V. xutha – V. xylopoda
30 f.Kr.
Störwen
Ünbekäänd Dootem
Rööwsiad
Rööwsiad (Brassica rapa), uk: Kualrööwen (?) as en plaantenslach uun det famile faan a Krüsbloosen (Brassicaceae). Det plaant woort al sant a stiantidj aptaanj, an diar san flook kultuurplaanten faan ufkimen.
Kunming
Kunming (üüb Schineesk: 昆明 Kūnmíng) as en steed uun a süüd faan Schiina. Det hee 3.385.363 lidj (2010). Det as at hoodsteed faan det Yunnan Prowins.
Otto II. (HRR)
Otto II. (* 955; † 7. Detsember 983 uun Rom) wiar Röömsk-Tjiisk Keiser faan 973 bit 983. Hi wul det Hilag Röömsk Rik (HRR) efter Süüditaalien ütjwidje, man det hee ei loket. An uk uun't uasten hed'er ei föl lok mä a Slaawen.
Guaawen
A Guaawen (Psidium) san en plaantenskööl uun't famile faan a Myrtenplaanten (Myrtaceae). Diar hiar son 100 slacher tu.
Slacher
P. acre – P. acutangulum – P. albidum – P. angulatum – P. australe – P. brownianum – P. cattleianum – P. celastroides – P. cinereum – P. coriaceum – P. cuneatum – P. cymosum – P. densicomum – P. formosum – P. friedrichsthalianum – P. grandifolium – P. guajava  – P. incanum – P. laruotteanum – P. laurifolium – P. longipes – P. luridum – P. minutifolium – P. missionum – P. montanum – P. nutans – P. parvifolium – P. persicifolium – P. rotundatum – P. salutare – P. sartorianum – P. scopulorum – P. sellowianum – P. sorocabense – P. suffruticosum – P. tomasianum
Fiigen (Ficus)
Fiigen (Ficus) san en plaantenskööl uun det famile faan a Muurbeiplaanten (Moraceae). Diar hiar son 750 bit 1000 slacher tu, bekäänd as fööraal det Echt Fiig (Ficus carica). Hör früchten san "fiigen". Enkelt slacher wurd uk aptaanj, auer jo so smok waaks.
N'Dali (Komuun)
Det N'Dali Komuun (üüb Fraansöösk: Commune de N'Dali) as ian faan dön aacht komuunen faan det Borgou Department uun Beniin. At komuun leit uun a waast faan’t department. Det hee 113.604 lidj (2013). At hoodsteed faan't komuun as N'Dali.
Indialing faan Ferwalting
At komuun hee fiiw arrondissementen:
Fucales
Fucales san en order faan Brün algen (Phaeophyceae). Föl slacher wurd uk ianfach song näämd.
Familin
Bifurcariopsidaceae – Durvillaeaceae – Fucaceae – Himanthaliaceae – Hormosiraceae – Notheiaceae – Sargassaceae – Seirococcaceae – Xiphophoraceae
Kleopatra VII.
Hat wul sin rik konsolidiare an ütjbag, küd detheer mual ei jin at wäältmeecht faan det Röömsk Republiik trochsaat. Diaram woon hat dön tau meechtigst röömern faan hör tidj, tu iarst Julius Cäsar an efter san ambringing Marcus Antonius, tu geliibten an küd mä hör halep för hög tidj at meechtsteling faan't rik faan a Ptolemäer dütelk ferbeedre. Antonius sin deellaag jin Oktavian, de lääder keiser Augustus, wiar at aanj faan sin reegiment. Kleopatra an Antonius ded jo tu kurt, an Egypt wurd tu röömsk prowins Aegyptus.
PIN
En PIN (Personal Identification Number) es en Töhopsteling fan Talen, wat üs en Aart fan Kai tiinet, wan em iin ön en Systeem wel. Di Numer es en Aart fan Pasuurt.
Bikeent es di PIN fuaral uuren, üs me di Jilautomaaten di EC-Kaarten ütdönen waar, hur di PIN töhop me di Kontodaaten üp en Magneetstrip spiikert es. Ön di Swaits jeft et uk Kontokaarten me 6 Talen. Me des Systeem ken em man ek gur ön Dütsklön reer, aurdat diar di Giraaten fuaral fuar PIN me fjuur Talen iinrocht sen.
Uk bi di SIM fuar dit Mobiiltelefoon heer em PIN me 4 Talen.
Seekerhair
En PIN me 4 Talen let al masi Numern tö, man muar sen dit me 6 of 8 Talen diarbenen.
Bi 4 Talen sen dit 10^4=10.000
Wan em trii Lop forsjuk mut, kumt em me 1/3.333 üp di rocht Numer.
bi 5 Talen sen dit al
Wan em trii Lop forsjuk mut, kumt em me 1/33.333 üp di rocht Numer.
Fuar en Kompjuuter es dit man niin gurt Swaarhair en kum likert üp di Numer. Diarom haa di Maskiinen, hur dit iindönen uur, jit Mechanismen, wat di rocht Numer üs en fuul leengeri Tal of Pasuurt tö di Reekenmaskiin stjüüri, wat dit da weđer töbeekreeknet en ütfent, weđer di PIN rocht iindönen uuren es.
Di EC-Kaarten haa deling en senerlig Chip, wat di Automaat uk jit wat fortelt. Dit Risiko es man gurter, wan em önerwai me sin Kaart ön en POS, en Point of Service bitaalet. Des ken salev öntskiar, weđer em sin PIN iindö skel of iinfach önerskriif mut. Uk di Seekerhair es aaftinoch ek sa gur üs bi di Automaat ön di Spaarikas.
Wan en PIN me Bokstaawen sa üs "wiki0815" töhopseet uur, da sen dit bi 26 Bokstaawen üt dit Alphabeet (Bluat litj Bokstaawen) bi üs Bispöl al Bokstaawenreegen en 10.000 Talenreegen, wat meenachtler maalnomen 4.569.760.000, bal 5 Miljārden Töhopstelingen sen. Wan em trii Lop forsjuk mut, kumt em me 1/ ~1,53 Miljārden üp di rocht Kombinatsjoon. Wan bluat jen Bokstaav gurt of litj wiis ken en da uk sa fastlair uur, da uur dit jitjens 264 maal muar, aurdat de gurt Bokstaav weđer ön ark fan di fjuur Stairen stuun kür:
Wiki0815, wIki0815, wiKi0815 esf.
Des es da man sa lungsem en Pasuurt.
Likmiatag faardferanrang
Likmiatag faardferanrang as en ütjdruk uun a füsiik, wan en lif leewen gauer woort, auer diar stüdag en krääft jin werket, t.b. at swaarkrääft. At lif reert ham leewen üüb en liken wai, wan det krääft leewen di salew wai werket. Wan ik oober t.b. en baal smitj, do werket tuiarst det krääft, diar ik di baal mäden haa, an eftert det swaarkräft, wat ham weder deel tu a eerd brangt. Do maaget di baal nään liken wai, sin boon as en paraabel.
Gesetsen
Bi en liken wai, täält det skalaar furem, auer det krääft fol amsaat woort. Bi en paraabel täält leewen bluas di luadrocht dial faan det krääft, do skal'am mä vektooren reegne.
Bispal
En baal fäält deel faan en 10 meeter (= s) huuch hüs. At swaarkrääft as 9,81 m/s² (= a). (An di loftwederstant woort ei märeegent.)
Perak (Bundesstoot)
Perak [peraʔ] as een faan a bundesstooten faan Malaysia. A bundesstoot leit uun a nuurdwaast faan't dial faan't lun, wat üüb det Malaaisk Hualeweilun leit. Det hee 2.496.400 lidj (2010). At hoodsteed faan a bundesstoot as Ipoh.
Dunkerque
Dunkerque as en industriel huuwenstääd uun Nuurdfrankrik üüb di süüdelk dial faan't Nuurdsiaküst, amanbi twuntag kilomeeter wech faan det stääd De Panne tu a waast faan’t grens mä Belgien. Hat as det hoodstääd faan det arrondissement mä di salew nööm, wat miast temelk likedenang di fransöösk dial faan di Westhoek as.
Beskriiwang
Ferwaltangstechnisk as Dunkerque ian faan fiiw onerprefektuuren faan't département Nord an gliktidjag en gemeen uun't regiuun Hauts-de-France. Diar wene sowat neegentagdüüsen iinwenern. Tuup mä sääkstaanj naibergemeenen as't det stäädgemianskap faan Dunkerque, wat knaap tauhunertdüüsen lidj hää, an wan dü a föörstääden märeegenst, san't muar üs tauhunertföftagdüüsen.
Hat as en natsionaal bedüüden stääd för san siahuuwen, di naibi di Ingelsk Kanool leit, wat det traadgratst siahuuwengebiit faan't lun as, efter det faan Marseille an Le Havre. Det stääd as gud bekäänd uun Fransöösk-Flandern troch san karneval.
Penang (Bundesstoot)
Penang (üüb Malaiisk: Pulau Pinang of Penang Eilun) as een faan a bundesstooten faan Malaysia. A bundestoot bestäänt ütj Penang Eilun, wat nai bi a waasteeg faan det Malaaisk Hualeweilun leit an lun, wat bi a waasteeg faan't hualeweilun leit. Det hee 1.746.300 lidj (2010). At hoodsteed faan a bundesstoot as George Town.
Turing-Test
Di Turing-Test gongt üüb Alan Turing turag. Sin grünjfraag wiar 1950: Wan en minsk (skraftelk) fraagen stelt, an hi koon ei entskias, of det oonswaar eder faan en minsk of en maskiin komt, do hää det maskiin konstelk inteligens. Detdiar wurd jääw't 1950 noch goorei, iarst 1956 as konstelk inteligens (KI, of ingelsk AI, faan artificial intelligence) tu en fääk faan't informaatik wurden. Sant di tidj spikeliare a minsken diarauer, of maskiinen a minsken ans auerhaale küd.
Otto III. (HRR)
Otto III. (* 980; † 23. Janewoore 1002 uun Castel Paterno) wiar Röömsk-Tjiisk Keiser faan't Hilag Röömsk Rik (HRR) faan 996 bit 1002. Üs hi noch letj wiar, hed sin mam, det wedwüf faan Otto II. Keiserin Theophanu at saien.
Hangzhou
Hangzhou (üüb Schineesk: 杭州 Hángzhōu) as en steed uun a uast faan Schiina. Det hee 5.849.537 lidj (2010). Det as at hoodsteed faan det Zhejiang Prowins.
Grums (Komuun)
Det Grums Komuun (üüb Sweedsk: Grums kommun) as ian faan a komuunen uun det Värmland Prowins uun Sweeden. At komuun leit uun a süüd faan't prowins. Det hee 9091 lidj (2021). At hoodsteed faan't komuun as Grums.
International Plant Names Index
Di International Plant Names Index (IPNI) as en dootenbeenk för siadplaanten an Monilophyta (farnen).
Hi as apwoksen troch det tuupwerkin faan Royal Botanic Gardens (Kew), Harvard University Herbaria an Australian National Herbarium.
Hi leit uk a internatjunaal ufkörtangen faan botaanikern fääst.
Fucaceae
Fucaceae san en famile faan Brün algen (Phaeophyceae). Diar hiar sääks sköölen an 26 slacher tu. Föl slacher wurd uk ianfach song näämd.
Guaaw
At Echt Guaaw (Psidium guajava) of uk Guayaba as en plaantenslach uun det skööl faan a Guaawen (Psidium) uun't famile faan a Myrtenplaanten (Myrtaceae). Hör früchten wurd eden, det plaant woort ööders uk uun a medesiin iinsaat.
Combretaceae
Combretaceae of uk Lungtriadplaanten san en plaantenfamile uun det order faan a Myrtenoortagen (Myrtales). Diar hiar son 400 bit 500 slacher tu, diar uun a Troopen an Subtroopen lewe.
Sköölen
Anogeissus – Buchenavia – Combretum – Conocarpus – Dansiea – Getonia – Guiera – Laguncularia – Lumnitzera – Macropteranthes – Pteleopsis – Strephonema – Terminalia
Kalalé (Komuun)
Det Kalalé Komuun (üüb Fraansöösk: Commune de Kalalé) as ian faan dön aacht komuunen faan det Borgou Department uun Beniin. At komuun leit uun a nuurduast faan’t department. Det hee 168.882 lidj (2013). At hoodsteed faan't komuun as Kalalè.
Indialing faan Ferwalting
At komuun hee seeks arrondissementen:
Informatsion
Informatsion as weden, diar faan en ufsjüürer auer en (informatsioons)kanaal tu en ufnemer sjüürd woort. Det informatsion woort diarbi kodiaret.
Athiémé (Komuun)
Athiémé as ian faan sääks komuunen uun't Mono Department faan Beniin. Diar wene 56.483 minsken.
Informatsion
Uun a informaatik as informatsion det grünjlaag, huar mä werket woort. Det ianfachst informatsion as ja of naan, för en kompjuuter as det 0 of 1.
Code
Wan minsken direkt mäenööder snaake of tilefoniare, do as det spriak hör code, am informatsion widjer tu dun. Uun en briaf of en e-mail as det skraft noch en code muar bitu det spriak. Faan ian skap tu en ööder san signaalflagen of morsetiaken brükt wurden. An so jaft'at noch flook ööder kodiarangen för informatsion.
Sabah (Bundesstoot)
Sabah [sabah] as een faan a bundesstooten faan Malaysia. A bundesstoot leit uun a nuurduast faan det eilun Borneo. Det hee 3.866.800 lidj (2010). At hoodsteed faan a bundesstoot as Kota Kinabalu.
Bopa (Komuun)
Bopa as ian faan sääks komuunen uun't Mono Department faan Beniin. Diar wene 96.281 minsken.
Spailreflex-Kamera
En Spailreflexkamera es en Aart fan Fotoapparaat en jert tö di Kameras.
Üp Engelsk jit des Single Lens Reflex Camera (SLR), en wan dit en Digitālkamera es, kumt en D diarfuar, da es dit en DSLR. Wan em en Zoom-Objektiiv me forstelbaar Brenfiirens heer, da ken em döör dit Sjuk-Hol keen, hur'ling dit Skelt "ütskiaren" uur. Wan di Kamera sa'n Knop heer, da ken em sagaar fuarof se, hur junk dit Skelt fan dit iinstelt Iipening uur of weđer di Achtergrün skarp uur.
Diaraur hen jeft et uk Spailreflexkameras me tau likaartig Linsen. Des jit da TLR (Two Lens Reflex). Senerlig es ön en TLR, dat em ek me di salev Parallaks dit Motiiv döör dit Sjuk-Hol sjocht üs dit leeter āpnomen uur, aurdat dit Leecht döör en üđer Objektiiv en Spailen diar henreflektiaret uur. Bi en TLR kür em uk ek se, wan di Brenfiirens foranert wiar, man diarfuar es di uk ek taacht. Em luket diar fan boowen iin. Fuaral uur es Kameras iin ön Studios üp Statiiv iinseet, wan Skelter fuar di Pass of Köörforloof maaket uur skel. Diarfuar haa ja en kuurt Brenfiirens en let jam gur skarp iinstel.
Senerlig bi Portraits es en kuurt Brenfiirens gur. Da ken em di Mensk skarp fo en di Achtergrün let höm önskarp iinstel. Dit jit da en Bokeh, wat önskarp trinjom dit Gisicht es.
List foon Gemiine önj e Kris Stiinjborj
E Kris Stiinjborj heet 108 gemiine:
Spailreflex-Kamera
Hur'ling en (D)SLR aarbert
Wan en Skelt maaket uur, klapt di Spail (2) hoog en dit Leecht giar fan dit Objektiiv lik döör naa achtern tö di Sensor of Film (4). Numer 3 es di Forslüt.
Di Kast trinjom Numer 7 jit uk Pentaprisma, aurdat di 5 Huken heer.
TTL
Bi en Spailreflex me jen Lens luket en diar uk döör, wan em iin ön dit Sjuk-Hol luket. Uk di Sensooren, hur di Kamera me "sjocht", hurfuul Leecht bütenfuar es of hur'ling di Autofokus skarp stel skel sen achter di Lens, dit Signaal fan dit Skelt mut diar döör.
Üp Engelsk jit des TTL (Through the lens). Me di TTL-Technik ken di Forskel me iinreeknet uur, wan em en üđer Objektiiv ön sin Kamera set of diar wat ön forstelt.
Valga (Lunkreis)
De Valga Lunkreis (üüb Eestnisk: Valga maakond of Valgamaa, üüb Tjiisk: Walk) as ian faan dön füftanj lunkreiser faan Eestlun. A lunkreis leit uun a süüd faan't lun. Uun a nuurd leit de Tartu Lunkreis, uun a nuurduast de Põlva Lunkreis, uun a süüduast de Võru Lunkreis, uun a süüdwaast Letlun an uun a nuurdwaast de Viljandi Lunkreis. Det hee 28.756 lidj (2011). At hoodsteed faan a lunkreis as Valga.
Spailreflex-Kamera
Senerlig om Spailreflexkameras
Ük wan di Noom fan dit Sjuk-Hol kumt es dit ek aliining, wat fuaral om SLR en DSLR senerlig es.
Valga (Lunkreis)
Geografii
En letj dial faan de Võrts-See leit uun a nuurd faan a lunkreis.
Steeden an Taarpen
Dön tjiin gratst steeden an taarpen uun a lunkreis san:
Spailreflex-Kamera
Senerlig om Spailreflexkameras
Diar es bi di miist Modeli uk:
Diarom ken em me di Spailreflex senerlig fuul maaki.
Valga (Lunkreis)
Iindialing faan Ferwalting
A lunkreis hee sant 2017 trii lungemeenden (üüb Eestnisk vallad, iantaal vald):
Belomorsk (Distrikt)
Lunskap
De Liiger Wyg Struum (üüb Rüs: Нижний Выг), wat dial faan de Witj Sia-Uastsia-Kanaal as, leept troch a distrikt.
A distrikt hee föl sian. Dön gratst diarfaan san de Sumosero Sia an de Pulosero Sia, wat uun a süüduast lei.
Programiarspriak
En programiarspriak as en formaal spriak för dooten an algoritmen, diar en kompjuuter ferstun an ütjfeer koon.
Diar san hunerten faan spriaken, an arke hää san aanj föördial. Det komt üüb uun, huar't för brükt woort.
Tesken di code faan't programiarspriak an di kompjuuter werket en auersaaterprogram, det as di compiler of interpreter.
Sarawak (Bundesstoot)
Sarawak [sarawaʔ] as een faan a bundesstooten faan Malaysia. A bundesstoot leit uun a nuurd faan det eilun Borneo. Det hee 2.767.600 lidj (2010). At hoodsteed faan a bundesstoot as Kuching.
Waalo Köningrik
Det Waalo Köningrik wiar faan det 13. juarhunert tu det 19. juarhunert en köningrik uun a waast faan Aafrika, uun't nuurdwaastelk Seenegal faan nü. Det lai bi de oner Seenegal Struum, twesken de Guiers-Sia an a Atlantik. Uun a nuurd wiar Mauretaanien, det rik faan a Mauren, uun a uast det Fula Köningrik, uun a süüduast det Jolof Köningrik an uun a süüdwaast det Kayor Köningrik. A köninger an köninginen faan't rik hed a tiitel brak. At köningrik wurd amanbi 1275 grünjlaanjen. Ndiadiane Ndiaye, en maan faan Waalo, wurd amanbi 1350 at grünjleier faan't Jolof Rik. Waalo wurd do en wasalrik faan't rik, man wurd weler uun det 16. juarhunert suwereen, üüs at rik iin uun hög köningriken ütjenöler fool. Uun det 19. juarhunert streed a Fransuusen jin det letst köningin Ndaté Yalla (1810-1860) an woon de 24. Febrewoore, 1855 a Slacht bi Dioubouldou, nai bi de Guiers-Sia. Efter a slacht wurd at köningrik en fraansöösk kolonii.
Heinrich II. (HRR)
Heinrich II. (* 6. Mei 973 of 978; † 13. Jüüle 1024 uun Grone) wiar Röömsk-Tjiisk Keiser faan't Hilag Röömsk Rik (HRR) faan 1014 bit 1024.
Hiiumaa
Hiiumaa (aw Tjüsch än Sweedisch: Dagö, aw Dånsch: Dagø) as dåt oudergrutste estnisch ailönj. Dåt as 989 km² grut än hiirt tuhuupe ma iinjsist oudere ailönje tu di lönjkris "Hiiu maakond".
Ferkiir
Et jeeft en fäär, wat twasche Heltermaa (25km foon Kärdla) än Rohuküla aw di estnische fååstewål kjart.
Kai
En Kai as en werktjüch, am en sloot eeben of sacht tu maagin. Miast brük wi en kai för en dör of en auto, amdat diar ei arken so ianfach iinkomt.
Arke kai hää san aanj code. Det ment, a hööl of taaken san leewen ei likedenang. Ianfach kaier haa en biard mä ünlik furmen. Neier seekerhaidskaier sä bal aaltumaal likedenang ütj, an jo paase uk bal uun arke sloot, man dü könst di kai likes ei amdrei, auer a taaken ei hialandaal likedenang san.
Elektroonik
Uk bi en kompjuuter skal ei arken bi. Diaram wurd elektroonisk tugunger mä en kai ufseekert. Man det as nään metalen kai, diarför as't en paaswurd. Det brükt arken, di t.b. mä sin beenkkoord jil faan't beenkkonto haale wal.
Hagfors (Komuun)
Det Hagfors Komuun (üüb Sweedsk: Hagfors kommun) as ian faan a komuunen uun det Värmland Prowins uun Sweeden. At komuun leit uun a nuurd faan't prowins. Det hee 11.553 lidj (2021). At hoodsteed faan't komuun as Hagfors.
Geografii
At komuun as det naistgratst faan a komuunen uun Värmland.
Perlis (Bundesstoot)
Perlis as een faan a bundesstooten faan Malaysia. A bundesstoot leit uun a nuurdwaast faan't dial faan't lun, wat üüb det Malaaisk Hualeweilun leit. Det hee 252.200 lidj (2010). At hoodsteed faan a bundesstoot as Kangar.
Geografii
Perlis as det letjst faan a bundesstooten uun Malaysia.
Tartu (Steed)
Tartu (üüb Tjiisk an Sweedsk: Dorpat, iar tjiisk uk Dörpt; üüb Rüs: Дерпт Derpt (faan det 11. tu det 17. juarhunert), Юрьев Jur'jev (faan 1893 tu 1918)) as det naistgratst steed uun Eestlun. At steed leit uun a uast faan't lun. Det hee 103.865 lidj (2011). Det as at hoodsteed faan de Tartu Lunkreis. 2024 skal at steed, bitu faan Bad Ischl uun Uasterrik an Bodø uun Noorweegen, ian faan dön trii Europeeisk Kultüürhoodsteeden wees.
Histoore
At steed wiar lasmaat faan a Hanse.
Muhu
Muhu (aw Tjüsch än Sweedisch: Moon) as dåt treedgrutste estnisch ailönj. Dåt as 198 km² grut än hiirt tu di lönjkris "Saare maakond".
Konstelk Inteligens
At Konstelk Inteligens (KI, üüb ingelsk: AI, faan artificial intelligence) as en dial faan't informaatik, diar ham mä't automatisiarin faan inteligent ferhualen an mä't liaren faan maskiinen befaadet.
Miast woort KI so ferstenen, dat kompjuutern baud an programiaret wurd, am dat jo salew tu liasangen faan probleemen kem. Det gongt widj auer algoritmen henwech, diar bluas för enkelt klaar definiaret fraagen en liasang finj, t.b. schachkompjuutern.
Selangor (Bundesstoot)
Selangor [səlaŋor] as een faan a bundesstooten faan Malaysia. A bundesstoot leit uun a süüdwaast faan det Malaaisk Hualeweilun. Det hee 6.380.800 lidj (2010). At hoodsteed faan a bundesstoot as Shah Alam.
Konstelk Inteligens
Luke uk diar
Turing-Test
Guiers-Sia
A Guiers-Sia (fransöösk Lac de Guiers) as di gratst sia uun Seenegal. Hi leit uun't nuurdwaasten faan't lun an as auer en kanool mä di Seenegal Struum ferbünjen. Di sia hää en grat bedüüdang, auer hi det hoodstääd Dakar mä weeder fersuragt.
Fucus
Fucus as en skööl faan songplaanten uun det klas faan a brün algen (Phaeophyceae).
Escuintla (Department)
Det Escuintla Department (üüb Spaans: Departamento de Escuintla [esˈkwintla]) as ian faan dön tau-an-twuntig departmenten uun Guatemaala. Det hee 775.700 lidj (2016). At hoodsteed faan’t department as Escuintla.
Fucus
Slacher
F. acicularis – F. angulatus – F. articulatus – F. bastera – F. bipinnatus – F. callopilophorus – F. ceranoides – F. chalonii – F. cottonii – F. deformis – F. diffusus – F. distichus – F. edentatus – F. evanescens – F. fibrilla – F. fimbriatus – F. flaccidus – F. flagellaris – F. flexilis – F. fulvescens – F. geniculatus – F. guiryi – F. hirtus – F. humboldtii – F. lagasca – F. lichenoides – F. ligulatus – F. mamillaris – F. membranaceus – F. membranifolius – F. nereideus – F. ovifrons – F. palmetta – F. papillosus – F. parksii – F. plumula – F. polyphyllus – F. racemosus – F. radicans – F. serratus – F. setaceus – F. spataeformis – F. sphaerocephalus – F. spiralis – F. squamulosus – F. undulatus – F. uniformis – F. vesiculosus – F. virsoides – F. zeylanicus
Escuintla (Department)
Geografii
At department hee fjauertanj gemeeden:
Adamaoua (Regiuun)
Det Adamaoua Regiuun (üüb Fraansöösk: Région de l’Adamaoua, üüb Ingels: Adamawa Region) as ian faan dön tjiin regiuunen faan Kameruun. Uun a nuurd leit det Nord Regiuun, uun a uast det Madelaafrikoons Republiik, uun a süüduast det Est Regiuun, uun a süüdwaast lei dön Centre, Ouest an Nord-Ouest Regiuunen an uun a waast leit Nigeerien. Det hee 884.289 lidj (2005). At hoodsteed as Ngaoundéré.
Indialing faan Ferwalting
At regiuun hee fiiw departmenten:
Hammarö (Komuun)
Det Hammarö Komuun (üüb Sweedsk: Hammarö kommun) as ian faan a komuunen uun det Värmland Prowins uun Sweeden. At komuun leit uun a süüd faan't prowins. Det hee 16.765 lidj (2021). At hoodsteed faan't komuun as Skoghall.
Song
Song san algen, diar mä a siagrünj ferwoksen san. Song as nian kategorii faan a biologii. Det kön green algen, brün algen of ruad algen wees.
Leesag rüm
Leesag rüm as en ütjdruk uun a füsiik. Hi wal sai, dat uun en was rüm niks banen as, uk nian loft. Sodenang as diar uk nään druk.
Di normool loftdruk üüb a eerd as 1013 hPa. En druk oner 300 hPa woort al üs waku'um betiakent, uk wan di rüm ei hialandaal leesag as. En hialandaal leesag rüm fu wi üüb a eerd ei turocht.
Uk uun a weltrüm as di rüm ei hialandaal leesag, di druk as diar oober man 10−18 hPa.
Comè (Komuun)
Comè as ian faan sääks komuunen uun't Mono Department faan Beniin. Diar wene 79.989 minsken.
Võrtsjärv
Di Võrtsjärv (sjiisk nööm: Wirzsee) as di gratst sia uun Eestlun an di öödergratst uun't Baltikum.
Trinjam lei a lunkreiser Tartumaa, Valgamaa an Viljandimaa. Hi as 270 km² grat (34,8 km mool 14,8 km). Det jipst steed as 6 m jip, uun't madel as hi oober man 2,8 m jip.
Uun di sia lewe amanbi 30 ünlik slacher fask. An trinjam bräät en hialer rä waanerfögler (Sjongswaan, Kraanek, Smen an öödern).
Viljandi (Lunkreis)
Geografii
Dial faan de Võrts-See leit uun a uast faan a lunkreis.
Steeden an Taarpen
Dön tjiin gratst steeden an taarpen uun a lunkreis san:
Iindialing faan Ferwalting
A lunkreis hee sant 2017 ian steed (Viljandi) an trii lungemeenden (üüb Eestnisk vallad, iantaal vald):
Befölkring
Det letst folksteeling wiar uun't juar 2011. Efter't folksteeling wiar 47.599 lidj uun a lunkreis. 2000 folksteeling - 57.974 lidj.
Histoore
Föör 1917 wiar't gebiit faan a lunkreis faan nü dial faan det Liiflun Guwernement uun det Rüs Keiserrik.
Echt Bokwiaten
(Echt) Bokwiaten (Fagopyrum esculentum) as en plaantenslach uun det famile faan a Düüsenknober (Polygonaceae).
Bi Theodor Storm het Bokwiaten uk Türkisk Wiaten. Hi hää oober niks mä wiaten tu dun, as diarför nai mä Ruad Jüden.
Nat
Bokwiaten hää en grat bedüüdang üs iidj för a minsken. Hi kaam tuiarst wel faan Sjiina (ruad), woort daalang oober uun flook lunen üüb a nuurdelk eerdheleft (green) aptaanj.
Fedderingen
Fedderingen as en gemiine foont Åmt Kirchspielslandgemeinden Eider önj e Kris Dithmjarsche. E gemiine läit önjt norden foon e kris. Dåt heet 280 inboogere (2019).
Võru (Lunkreis)
De Võru Lunkreis (üüb Eestnisk: Võru maakond of Võrumaa, üüb Tjiisk: Werro) as ian faan dön füftanj lunkreiser faan Eestlun. A lunkreis leit uun a süüduast faan't lun. Uun a nuurd leit de Põlva Lunkreis, uun a uast Rüslun, uun a süüd Letlun an uun a waast de Valga Lunkreis. Det hee 36.117 lidj (2011). At hoodsteed faan a lunkreis as Võru.
Labuan
Labuan as en eilun an bundesteritoorium uun Malaysia. At bundesteritoorium bestäänt ütj Labuan Eilun an hög letjer eilunen, wat nai bi at nuurdeeg faan Borneo lei. Tu a nuurd an waast leit det Süüdschineesk Sia, tu a uast de Sabah Bundesstoot, tu a süüd de Sarawak Bundesstoot an tu a süüdwaast Brunei. Det hee 86.908 lidj (2010). At hoodsteed faan't teritoorium as Victoria.
Võru (Lunkreis)
Geografii
De huuchst ponkt uun Eestlun, de Suur Munamägi, leit uun a maden faan a lunkreis.
Territoire de Belfort
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't department san:
Võru (Lunkreis)
Iiindialing faan Ferwalting
A lunkreis hee sant 2017 ian steed (Võru) an fjauer lungemeenden (üüb Eestnisk vallad, iantaal vald):
Territoire de Belfort
Iindialing faan Ferwalting
At department hee bluat ian arrondissement, Belfort.
Histoore
Föör 1871 wiar't gebiit faan't department faan nü dial faan det Haut-Rhin Department. Auer't department dial faan Elsass-Lothringen wiar, wurd det efter de Tjiisk-Fraansöösk Krich tu det Tjiisk Rik den. At gebiit trinjenam Belfort bleew man dial faan Frankrich an wurd en nei department. Üüs Elsass-Lothringen efter de Iarst Wäältkrich tu Frankrik turagden wurd, bleew at Territoire de Belfort en department för ham salew.
Võru (Lunkreis)
Spriiken
Dön Võro an Seto spriiken wurd uun deheer lunkreis snaaket.
Histoore
Föör 1917 wiar't gebiit faan a lunkreis faan nü dial faan det Liiflun Guwernement uun det Rüs Keiserrik.
Jolof Rik
Det Jolof Rik (uk det Wolof Rik) wiar en rik uun a waast faan Aafrika, wat uun a waast faan de Seenegal faan nü lai, twesken de Seenegal Struum an de Gambia Struum. Det wurd amanbi 1350 üüs en wasalrik faan det Maali Rik grünjlaanjen. A keiser faan't rik hed a tiitel burba. Det bested ütj fjauer wasalriken:
Ian faan a wasalriken, Kayor, wurd 1549 suwereen an streed jin't Jolof Rik. Kayor woon 1549 a Slacht bi Danki jin't Rik an de letst keiser Leele Fuli Fak wurd ambroocht. Jolof fool diarefter iin uun suwereen köningriken ütjenöler. At auerbliiwsel faan't rik wurd at Jolof Köningrik, wat tu 1875 wooret.
Kraft
Kraft es en Teelmaat bi di Füsiik en mal nöörig, wan em Mechănik forstuun wel. Kraft ken di Gauhair of uk di Forem fan Tjüch foraneri. Fan Kraft uur Aarber en di Energii fan Tjüch foranert. Enkelt Slachern fan Kraft haa ain Noomern sa üs Kraft fan Giwicht of Sentrifugaalkraft.
Isaac Newton fuan ön't 17.Jaarhönert üt, dat di Kraft di Grünj es, wan di Gauhair fan Tjüch höör foranert. En da fuan hi üt, dat et tö ark Kraft uk en Töögenkraft jeft ("actio = reactio").
Kraft meet
Wan Kraft di Gauhair fan en Saak foranert, da ken di Kraft aur di Wai en di Tir bireeknet uur. Eeđer Newton sin üđer Gisets teelt fuar en Masi m en en konstant Foranerang fan di Gauhair a di Reegel:
Dit uur uk bi di Bisteming fan dit Teelmaat Newton klaar:
Kraft en Aarber
Hur'ling Kraft en Aarber töhophingi, beskriift di "gulen Rail fan di Mechānik":
Diarbi es W di Aarber, F di Kraft en s di Wai. Wan di Kraft forskelig tö di Wai di Winkel \alpha öngrept, da uur di Aarber W litjer eeđer di Formel:
Slacher fan Kraft
Bi di Füsiik keent em fjuur Grünjaarten fan Kraft:
Di Weetenskepslir aarberi ön en gurt "Weltformel", hur ali Slacher fan Kraft fuarkum.
Kaamken
Kaamken (Cardiidae) san en famile faan Twiiskaalagen (Bivalvia) an hiar tu a Wokdiarten (Mollusca). Jo kön bal aaltumaal eden wurd.
Sköölen
Acanthocardia – Acrosterigma – Adacna – Afrocardium – Apiocardia – Bucardium – Cardium – Cerastoderma – Ciliatocardium – Clinocardium – Corculum – Ctenocardia – Dallocardia – Didacna – Dinocardium – Europicardium – Fragum – Freneixicardia – Frigidocardium – Fulvia – Goethemia – Hippopus – Hypanis – Keenocardium – Laevicardium – Lophocardium – Lunulicardia – Lyrocardium – Maoricardium – Microcardium – Microfragum – Monodacna – Nemocardium – Papillicardium – Papyridea – Parvicardium – Pratulum – Pseudofulvia – Serripes – Trachycardium – Tridacna – Trifaricardium – Trigoniocardia – Vasticardium – Vepricardium
Guatemaala (Department)
Det Guatemaala Department (üüb Spaans: Departamento de Guatemala) as ian faan dön tau-an-twuntig departmenten uun Guatemaala. Det hee 3.400.300 lidj (2016). At hoodsteed faan’t department as Guatemala-Steed.
Indialing faan Ferwalting
At department hee 17 gemeenden:
Karlstad (Komuun)
Det Karlstad Komuun (üüb Sweedsk: Karlstads kommun) as ian faan a komuunen uun det Värmland Prowins uun Sweeden. At komuun leit uun a süüd faan't prowins. Det hee 95.408 lidj (2021). At hoodsteed faan't komuun as Karlstad.
Geografii
At komuun as det sööwenstgratst faan a komuunen uun Värmland.
Johor Bahru
Johor Bahru [ˈdʒohor ˈbahru] as at hoodsteed faan de Johor Bundesstoot uun Malaysia. At steed leit uun a süüd faan det Malaaisk Hualeweilun, nai bi det Johor Struat. Det hee 642.944 lidj (2000).
Ruad Algen
Ruad Algen (Rhodophyta) san en ufdialang faan weederplaanten (Plantae) mä gud 7.000 slacher.
Klasen
Bangiophyceae - Compsopogonophyceae - Cyanidiophyceae - Florideophyceae - Porphyridiophyceae - Rhodellophyceae - Stylonematophyceae
COVID-19
COVID-19 (faan ingelsk: COrona VIrus Disease 2019) as en kraankes, diar faan di Coronawiirus SARS-CoV-2 ütjliaset woort. Hat as tuiarst uun Detsember 2019 uun det stääd Wuhan uun Sjiina aptreeden an woort troch drööber uun a öösem auerdraanj. Diar as 2020 en pandemii faan wurden.
Ferluup
Ei arken, di faan di wiirus bedraapt as, woort swaar krank. Enkelten mark det goorei, öödern fu hoost an snoot an fiiber üs bi en ööder sjocht uk. Man hoker al kraank as of uun en huuch ääler, koon en spatleeger fu, of uk sterew.
Pandemii
Efter hög wegen ging detdiar sjocht ei bluas uun Sjiina am, man üüb a hialer eerd. An amdat det ei tu gau spräät woort, skel a minsken mögels ei ferraise, ööder lidj ei a hun du an uk ööders muar üüb renelkhaid aachte. Uun Sjiisklun an flook ööder lunen haa a skuulen an a miast loodens an wiartskaften uun a muuner April an Mei sacht maaget. Det koord wiset leewen di leetst stant: amso jonker det klöör, amso muar kraanken san diar:
Hialang
Bi a miast minsken hialet det sjocht faan salew weder ütj. Man för a öödern jaft at noch nian medesiin, auer di wiirus noch nei as.
Sant Detsember 2020 jaft at en imfmedel, man bit aaltumaal imfet san, gung noch muuner hen.
Pitanga
At Suurinamkäärs of uk Pitanga (Eugenia uniflora) as en plaantenslach uun det skööl faan a Eugenia uun't famile faan a Myrtenplaanten (Myrtaceae).
Funhalouro (Distrikt)
De Funhalouro Distrikt (üüb Portugiisk: Distrito de Funhalouro) as en distrikt faan det Inhambane Prowins faan Mosambik. A distrikt leit uun a waast faan't prowins. Hi hee 44.336 lidj (2017). At hoodsteed faan a distrikt as Funhalouro.
Kil (Komuun)
Det Kil Komuun (üüb Sweedsk: Kils kommun) as ian faan a komuunen uun det Värmland Prowins uun Sweeden. At komuun leit uun a süüd faan't prowins. Det hee 12.134 lidj (2021). At hoodsteed faan't komuun as Kil.
Rhabarber (skööl)
Enkelt slacher wurd aptaanj üs iidj för a minsken. Trinjam't Suart Sia woort diar al sant 2.000 juaren mä büüret.
Frestedt
Frestedt as en gemiine foont Åmt Burg-Sankt Michaelisdonn önj e Kris Dithmjarsche. E gemiine läit önjt söödååsten foon e kris. Dåt heet 350 inboogere (2019).
Politiik
Da leeste komunåålwoole wjarn di 6. önj e Krölemoune 2018.
Glaucophyta
Glaucophyta (efter ualgreks: γλαυκός, glaucos: blä-green an φυτόν, phyton: plaant) san en letj ufdialang faan plaanten (Plantae). Det san aacht sköölen faan amanbi 20 slacher algen, diar uun swetweeder lewe.
Eugenia
A Eugenia san en plaantenskööl uun't famile faan a Myrtenplaanten (Myrtaceae). Diar jaft'at son 1.000 slacher faan. Faan enkelt slacher wurd a früchten eden.