cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Salzgitter
Salzgitter as en krisfri stää önj dåt tjüsch bundeslönj Naarersaksen. Jü stää heet 103.866 inboogere (2020).
Armawir (Prowins)
Det Armawir Prowins (üüb Armeens: Արմավիրի մարզ Armaviri marz [ɑɾmɑviɾi mɑɾz]) as ian faan dön tjiin prowinsen faan Armeenien. Det hee 265.770 lidj (2011). At hoodsteed faan’t prowins as Armawir.
Iindialing faan Ferwalting
At prowins hee trii distrikten:
Lualaba (Prowins)
Det Lualaba Prowins (üüb Fraansöösk: La Province de la Lualaba, üüb Kongo: Kizunga Luwalaba) as en prowins uun de aafrikoons stoot det Demokraatisk Republiik Kongo. Det hee 1.677.288 lidj (2006). At hoodsteed as Kolwezi.
Indialing faan Ferwalting
At prowins hee fiiw teritoorien (üüb Fraansöösk: territoires).
Härfst
E härfst as ån foon da fjouer iirstide foon’t iir. Hi kamt eefter samer än for wunter.
1811
1811 wiar det elwenst juar faan det 19. juarhunert. At juar begand mä’n Teisdai.
Mangghystau (Regiuun)
Det Mangghystau Regiuun (üüb Kasachs: Маңғыстау облысы Man’g’ystay’ oblysy, üüb Rüs: Мангистауская область Mangistauskaja oblast’) as ian faan dön fjauertanj regiuunen uun Kasachstaan. Det hee 626.777 lidj. At hoodsteed faan’t regiuun as Aqtau.
Saksen-Anhalt
Stääse
Da tiin grutst stääse önjt lönj san:
Himalaya
At Himalaya (uk Himalaja) as en keed faan huuch berger uun Aasien tesken Indien uun't süüden an Tibet uun't nuurden. Hat as son 3000 kilomeetern lung an lingt faan Pakistan uun't waasten bit Myanmar (Burma) uun't uasten.
Nööm
Di nööm ‚Himalaya‘ (Sanskrit: हिमालय,, []) as en tuupsaat wurd mä hima („snä“) an alaya („steed, aran“).
Geologii
Det indisk plaad as uun juarmiljuunen efter nuurden waanert an stupet jin det euraasisk plaad. Diar san do a huuchst berger faan a eerd apfualet wurden.
Frasch rucht
Frasch rucht heet en lung histoori. Am 800 wörd di Lex Frisionum foon Karl di Grutte mååged. önj dåt madåler hääwe da frasche foon Weestfraschlönj bit di Weeser dåt üüljfrasch rucht häin.
1814
1814 wiar det fjauertanjst juar faan det 19. juarhunert. At juar begand mä’n Saninj uun de Gregoriaans kalender.
Aileu (Gemeend)
Det Aileu Gemeend (üüb Tetun: Munisípiu Aileu, üüb Portugiisk: Município de Aileu) as ian faan dön tretanj gemeenden faan Uast-Timor. At gemeend leit uun a nuurdwaast faan’t lun. Det hee 48.837 lidj (2015). At hoodsteed as Aileu.
Nkurenkuru
Nkurenkuru as en steed uun a nuurd faan Namiibia. At steed leit bi a Okavango Struum, wat uk grens mä Angoola bildet, amanbi 571 km tu a nuurduast faan Windhoek. Det as at hoodsteed faan det Kavango West Regiuun. Det hee 618 lidj (2011).
Lauenburg an der Elbe
Lauenburg an der Elbe as en åmtsfri stää önj e Kris Hiirtuuchdoom Lauenborj önj Slaswik-Holstiinj. E stää läit önjt sööden foont bundeslönj, bai di Elbe Struum. Dåt heet 11.402 inboogere (2019). Dåt as e hoodstää foont Åmt Lütau, uk wan e stää niinj diilj foont Åmt as.
Mölln
Mölln as en åmtsfri stää önj e Kris Hiirtuuchdoom Lauenborj önj Slaswik-Holstiinj. E stää läit önjt ååsten foont bundeslönj. Dåt heet 19.131 inboogere (2019). Dåt as e hoodstää foont Åmt Breitenfelde.
Jaguar
A Jaguar (Panthera onca) as di iansagst slach faan det onerfamile Grat Kaater (Pantherinae), di uun Ameerikoo föörkomt. Di Puuma as uk böös grat, woort oober noch tu a Letj Kaater (Felinae) tääld. Di jaguar liket a Leopard (Panthera pardus), di uun Afrikoo an Aasien lewet.
Tirana (Regiuun)
Det Tirana Regiuun (üüb Albaansk: Qarku i Tiranës) as en regiuun uun Albaanien. Diar wene 597.899 lidj (2001). At hoodsteed as Tirana.
Gough Whitlam
Edward Gough Whitlam (Ütjspriik: [ˈedwəd ɡɒf ˈwɪtləm]; * 11. Jüüle 1916 uun Melbourne, Victoria; † 21. Oktuuber 2014 uun Sydney, New South Wales) wiar di 21. premierminister faan Austraalien. Sin amtstidj wooret faan a 5. Deetsember 1972 tu a 11. Nofember 1975. Faan a 8. Feebrewoore 1967 tu a 5. Deetsember 1972 an uk faan a 11. Nofember 1975 tu a 22. Deetsember 1977 wiar hi feerer faan at oppositschuun. Santdeem as hi di iansig austraalisk premierminister weesen, wat faan di general-guwernöör faan san amt entleet wurd.
Lomami (Prowins)
Det Lomami Prowins (üüb Fraansöösk: La Province du Lomami, üüb Kongo: Kizunga Lomami) as en prowins uun de aafrikoons stoot det Demokraatisk Republiik Kongo. Det hee 2.048.839 lidj (2006). At hoodsteed as Kabinda.
Indialing faan Ferwalting
At prowins hee fiiw teritoorien (üüb Fraansöösk: territoires).
Primaaten
A Primaaten (Primates) san en order uun det klas faan a Tetjdiarten (Mammales). Tu primaaten sait'am miast uk ianfach aaben, det as oober ei gans rocht, auer uk di minsk diar mä tu hiart.
Battambang (Prowins)
Det Battambang Prowins (üüb Khmer: ខេត្តបាត់ដំបង Khaet Băt Dâmbâng [kʰaet ˌɓat ɗɑm ˈɓɑːŋ]) as en prowins uun Kambodscha. At prowins leit uun a waast faan’t lun. Det hee 1.025.174 lidj (2008). At hoodsteed as Battambang.
Maniema (Prowins)
Det Maniema Prowins (üüb Fraansöösk: La Province du Maniema, üüb Kongo: Kizunga Manyema) as en prowins uun de aafrikoons stoot det Demokraatisk Republiik Kongo. Det hee 2.333.000 lidj (2006). At hoodsteed as Kindu.
Indialing faan Ferwalting
At prowins hee sööwen (üüb Fraansöösk: territoires).
Beergem
Beergem (sjiisk:Bargum) as en gemeen uun a kreis Nuurdfresklun. Hat leit üüb di auergung faan a geest tu a maask bi a Soholmer Ia.
Geografii
Di Green Küstwai (B5) gungt troch't gemeen.
Apklaarang
At Apklaarang wiar en tidjrüm uun't kultuurhistoore so amanbi faan 1650 bit 1800. A fertreedern faan't apklaarang ging't diaram, nei weden gudtukäänen. A wedenskapen skul a minsken faan't "jonk" madelääler hen tu nei, "laacht" tidjen feer.
Nuurdkasachstaan
Det Nuurdkasachstaan Regiuun (üüb Kasachs: Солтүстік Қазақстан облысы Soltu’stik Qazaqstan oblysy, üüb Rüs: Северо-Казахстанская область Sewero-Kasachstanskaja oblast’) as ian faan dön fjauertanj regiuunen uun Kasachstaan. Det hee 569.507 lidj. At hoodsteed faan’t regiuun as Petropawl.
Apklaarang
Det ensiklopedii Encyclopédie ou Dictionnaire raisonné des sciences, des arts et des métiers faan Denis Diderot an D’Alembert wiar diar en ütjdruk faan. Hat saameld uun 36 buken at weden faan a welt, an kaam uun a juaren 1751 bit 1780 ütj.
A religioonen skul nian kriich muar jinenööder feer, jo skul gemiansoom för't welliisen faan a minsken werke.
En politisken ütjdruk faan't apklaarang uun neier tidjen as at Algemian Ufkemen auer a Minskenrochten faan a Feriand Natsioonen faan't juar 1948.
Mongala (Prowins)
Det Mongala Prowins (üüb Fraansöösk: La Province de la Mongala, üüb Kongo: Kizunga Mongala) as en prowins uun de aafrikoons stoot det Demokraatisk Republiik Kongo. Det hee 1.793.564 lidj (2006). At hoodsteed as Lisala.
Indialing faan Ferwalting
At prowins hee trii teritoorien (üüb Fraansöösk: territoires).
Sansüsteem
En sansüsteem as en san ma planeete. Normåålerwis wårt tu dåt sansüsteem räägnet: üs san, unti sin planeete ma natörlike satellite än komeete. Di begrip sansüsteem koon uk for oudere stääre ma planeete än natörlike satellite ä.s.w. brükt wårde. Önjt sansüsteem as jü san di madelpunkt.
Üs sansüsteem
Üs sansüsteem heet 8(9) planeete: merkurius, fenus, jü jard, mars, jupiter, saturnus, uranus, neptunus (än pluuto).
Pyreneen
A Pyreneen (,, , , ANS Perinés und ) san en 430 km lung keed faan berger. Jo dial det Ibeerisk Hualeweilun uun't süüdwaasten uf faan Euroopa. Uun't waasten ling a berger bit tu a Atlantik an uun't uasten bit tu't Madlunsia.
A Pyreneen san uk (muar of maner) det grens tesken Frankrik an Spoonien. An maden uun leit det föörstendoom Andora.
1817
1817 wiar det sööwentanjst juar faan det 19. juarhunert. At juar begand mä’n Weedensdai uun de Gregoriaans kalender.
Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
Ünbekäänd Dootem
ISO 3166-2:AL
Uun't juar 2002 san a qarken tu't iarst tooch codiaret wurden.
Wales
Wales (waliisisk Cymru ) as en lun uun Nuurdwaasteuroopa üüb det eilun Gratbritannien an en dial faan't Ferianagt Könangrik. Di nööm Cymru ment so föl üs loonslidj.
Principal Areas
Wales as uun 22 principal areas apdiald, det san sowat üs lunkreiser. Uun Ingelun het jo unitary authorities.
Sarksparag
A Sarksparag, fäljspåri, kornspåri (Passer montanus) hiart tu at fögelfamile faan a Sparger (Passeridae).
Riiblis
At (Eegentelk) Riiblis (Ribes rubrum) het uun Bayern an Uastenrik bal jüst so: Rote Ribisel. Hat as en plaant an uk en frücht uun det famile faan a Grossulariaceae.
1820
1820 wiar det twuntigst juar faan det 19. juarhunert. At juar begand mä’n Saninj.
Morse
Wat menst dü?
Pawlodar (Regiuun)
Det Pawlodar Regiuun (üüb Kasachs: Павлодар облысы Pavlodar oblysy, üüb Rüs: Павлодарская область Pawlodarskaja oblast’) as ian faan dön fjauertanj regiuunen uun Kasachstaan. Det hee 758.595 lidj. At hoodsteed faan’t regiuun as Pawlodar.
Uurs/mo
E uurs as ån foon da fjouer iirstide foon’t iir. Hi kamt eefter wunter än foor samer.
Schwarzenbek
Schwarzenbek as en åmtsfri stää önj e Kris Hiirtuuchdoom Lauenborj önj Slaswik-Holstiinj. E stää läit önjt sööden foont bundeslönj. Dåt heet 16.551 inboogere (2019). Dåt as e hoodstää foont Åmt Schwarzenbek-Land, uk wan e stää niinj diilj foont Åmt as.
Gegharkunik (Prowins)
Iindialing faan Ferwalting
At prowins hee fiiw distrikten:
Bååmst
Bååmst (sjiisk: Bohmstedt, däänsk: Bomsted) as en gemeen uun a kreis Nuurdfresklun. Hat leit üüb di auergung faan a geest tu a maask.
Rundu
Rundu as en steed uun a nuurd faan Namiibia. At steed leit bi a Okavango Struum, wat uk grens mä Angoola bildet, amanbi 586 km tu a nuurduast faan Windhoek. Det as at hoodsteed faan det Kavango East Regiuun. Det hee 61.900 lidj (2011).
Ferkiar
De Rundu Fliighuuwen leit amanbi 5 km tu a süüdwaast faan't steed.
Sarkswaalk
At Sarkswaalk, mörswulken, hüsswulken, stääswulken (Delichon urbicum) hiart tu at fögelfamile faan a Swaalken (Hirundinidae).
Wonter/go
E wonter äs dat koulst järstid fun't jäär än kamt eewer harfst än foor uurs. Oun e noordhuulefkuugel fangt dat oun Deesember oun, oors oun e sööhuulefkuugel fangt dat oun Juuni oun.
1827
1827 wiar det sööwen-an-twuntigst juar faan det 19. juarhunert. At juar begand mä’n Mundai.
Kaat
Mä kaat men wi miast det hüskaat (Felis silvestris catus of uk Felis catus). Hat as en onerslach faan't wil kaat (Felis silvestris).
Wentorf bei Hamburg
Wentorf bei Hamburg as en åmtsfri gemiine önj e Kris Hiirtuuchdoom Lauenborj önj Slaswik-Holstiinj. E stää läit önjt söödweesten foont bundeslönj. Dåt heet 13.439 inboogere (2019).
Kairem
Kairem (Dütsk: Keitum) es uk dit "green Hart fan Söl" nēmt. Dit Terp es ful fan litj Straaten en ön Kairem jeft dit masi Boomer en rocht fuul ual Hüüsinger. Ön Kairem es di Wanel fan "Kuhdorf zum Kurort" rocht hart gingen. Dit leest Relikt fan dös Wandel es di "Verkehrsberuhigung" wesen, wat me di nii Straat kemen es, wat ön di Süđersiir ön Kairem forbigiar. Nü snaki hok Sölringer fan Kairem üs en "Eingeborenenmuseum". Dit kumt uk diarfan, dat fuul Baarilir nü meent, dat di jam diar gaar ek muar binemen tört. Kairem heer jen fan di ual Sērken üp Söl, St. Severin. Dit diar Sērk es tö di salev Tir becht uuren üs di Sērken ön Nieblum(Föör) en Pellworm. Di Arkitekt kür tö des Tir (Ombi 1216) fan jen Bechstair tö di üđer ruar, aurdat ek fuul Weeter diartwesken wiar.
Wanel en Taustuuningen
Di Wanel es man noch ön des Tir bigent. Sent di Meren fan di söstiger Jaaren ön sen Kontooren iipen maaket uuren, wat di Forhüüring fan di Feerien-Uuningen birailet. Ön di soowentiger Jaaren sen masi Lir fan't Fastlön üp di Böök kemen, üp Söl wat Ains tö bech. Di Prisen fuar Lön wiar lung ek sa hoog üs em dit deling keent. Di "Taust-Uuning" of dit "Junk-Hüüsing" wiar bēren. Di jung Gimiindi Sylt-Ost saag diarbenen fuul Aarber fuar't sölring Hunwerk, en sa waar diarbi holpen. Em hööpeti uk, di Kas me di nii Taustuuningsstjüür wat foler tö fo. Dat et sok Maaten üs deling önnemt, dit kür noch nemen weet. Me di Modernisiaring fan di Hüsen wiar dit Gisjeft me di Köölen bal wesen, en Buern, wat hentö di "Bund" gingen wiar, haa aaftinoch di Busemer tö Rümen fuar di Gasten ombecht. Da maast ja uk ek muar bi "Raiffeisen" koopi. Di "Raiffeisenkas" fuan üt, dat di da beeter me Lön en Hüüsing haneli kür.
Foraneringen bi di Baanhof
Sa kām di Dai, dat jest di Lādirampi en leeterhen uk di Baanhof aur wiar. Bluat jen Bechstofkraamer hual höm bit hentö deling (2016), en uk di Bechningsfirma bitö bleft, uk wan em al forsaacht heer, des Firmen hentö't Giwerbigibiit ön Tinem tö bring. Dat Baanhofsbechning heer di Gimiindi ön di niigentiger Jaaren koopet, en diarme wil em di Uuning en di Gaststair diarbenen fuar di Sölringer tö hual. Di Baanstair aarbert sent 2004 me en "Wartehalle Schleswig Holstein", sa üs dit uk ön Muasem es.
Di Bechningsaarber (Se öner Wanel en Taustuuningen) es tö en gurt Diil hentö Fastlönsfirmen gingen, wat jam üp Söl tjuk maaket haa. Des haa deling aaftinoch en Auto fuar ark Aarberer, wat injems me di Toch tüs skel. Üp jaar ain Plaatsen ken ja jaar Wainer aafinoch ek luasuur. Diaraur fing Kairem en wuksendi Parkplaatsprobleem. Di "kuul Slach" wiar en Straat süđern fan Kairem fuarbi en en gurt Parkplaats süđern fan di Baanhof. Nü köör di Wainer, wat ön Kairem jit niin Plaats finj, hentö di Muasemer Baanhof.
Kairem en di Gasten
Ön Kairem sjocht rocht fuul Gasten di Sölringer ek muar üs Mensken, wat diar lewi. Fuulmuar uur di diar aaftinoch biglüüret üs di Aapen ön Hagenbeck. Wan jerer di Buererii-Güli stoonk, da maaki dit deling masi Tochen en Autotochen, en wan san Autotoch ek gurtem inoch es, da kum di Fliigers en help.
Gasten en Forkiir
Wan em hentö di Bechstofkraamer wel (Mesken me Önhinger) skel em bi't köör aartig wat förter luki üs üđershur: Masi Gasten fo gaar ek muar rocht me, dat di ön di normaal Straatenforkiir sen en gung tö en gurt Diil aur di Straat, üs ja dit ön Hai kumt. Di Rest köört me Wainer, dat em man bluat di Haur skori ken. "Rochts fuar lefts" bigrep ja mal swaar.
Alis dit jeft et uk ön Kairem üđers. Hat kumt man bluat ek muar aaft fuar.
Uurs/go
E uurs äs aan fun dä fjauer järstide fun't jäär. Dat kamt eewer wonter än foor samer.
Elefanten
A Elefanten (Elephantidae) san en famile faan trii elefantenslacher. Tau lewe uun Afrikoo an ään uun Aasien.
Aal a sköölen
Elephas – Loxodonta – †Anancus – †Mammuthus – †Morrillia – †Paratetralophodon – †Primelephas – †Stegodibelodon – †Stegoloxodon – †Stegotetrabelodon – †Tetralophodon
Steuben
Di Steuben waar 1922 üs München ön Gang braacht. 1931 waar dit Skep eeđer Friedrich Wilhelm von Steuben üs General von Steuben omdööpet. Dit Skep es fuar di Norddeutschen Lloyd bereedert. faart. Dat et tö dit Jen fan di Taust Wārelkrich forseenket waar, es jen fan di gurtest Skepskatastroofen fan di Menskhair.
Üs "München" tö Weeter leten
Dit Skep kām ön't Jaar 1922 üs München bi di AG Vulcan Stettin tö Weeter en waar fan di 5. Juuni 1923 ön fuar di Tiinst iin ön di Nuurđeratlantik iinseet. Dit wiar dit jest Pasajiirskeps-Niibechning eeđer di Jest Wārelkrich als erster Passagierschiffs-Neubau des Norddeutschen Lloyd für den Nordatlantikdienst nach dem Ersten Weltkrieg in Dienst gestellt. Dit Skep löp fuar di Norddeutscher Lloyd (NDL). Di Münschen wiar al dit trērst Skep me di Noom, wat di NDL her.
Die München fing ön di Januwaari fan 1924 en Sesterskep, di Stuttgart. Biiring waar da me trii Pasajiirklasen iinseet.
Malheur en jit en Ombechning
Ön di 11. Februwaari 1930 skul di "München ön di Haawen fan New York (USA) Fracht ofleer, en diarbi fung dit Skep Jöl. Fan benen bruan dit Skep bal hiilendal üt. Di "München" waar man efen seeklaar maaket en kür ön di 9. Mai me höör ain Maskiin naa Breemen laap. Diar waar dit Skep bi di Deschimag-Werev AG „Weser“ fan di 1. Juuli 1930 bit tö di 18. Januwaari 1931 klaar maaket, fing nii Skostiiner, en di Pasajiir-Iinrochting waar weđer nii taacht. Iin ön dit Ofdampröör waar en Ofdampturbiini iinbecht, en diarme kür di "München" 16,3 Kneten faar.
General von Steuben
1931 waar dit Skep weđer ön Tiinst nomen, en hat fing di Noom General von Steuben, wat en Teeken fan Frinjskep twesken Dütsklön en di U.S.A. wiis skul. Me di nii Skostiiner saag di "General von Steuben" en bet muar eeđer di Skeepen (Gaui Dampern) Bremen en Europa sa üs di Columbus üt. Üs Liinienskep waar dit Skep man ek muar aaft iinseet, di "General v. Steuben" waar fuaral dit Fuarhaalingsfaartenskep fan di NDL.
Steuben
Fan 1935 ön waar di "wit" General von Steuben bluat jit fuar Krütsfaarten me 484 Pasajiiren iinseet, wat fuar al fan di USA üp Wai ging. Jü wiar dit iinsig Luksus-Fuarhaalingsfaartenskep, wat ek fuar KdF. -Faarten önerwai wiar. Meren di 30er Jaaren waar dit Skep wit önstreeken. 1938 meenti di Reederii, dat dit aur di Politik ek muar rocht pasi wil, dat dit Skep eeđer en amerikānisk Generaal jeet (Di üđer Skeepen her Statnoomen sa üs Bremen of Stuttgart): Ön di November fan 1938 fing dit Skep jit jens en nii Noom, Steuben.
Forseenking
Di 10. Februwaari 1945 nachjtem töögen fif fuar jen waar di Steuben süđern di Stolpe-Bank fuar Stolpmünde fan tau Torpeedos raaket, wat dit Sowjet-U-Buat S-13 skööten her en soonk ön bluat en kwart Stün. Di Koptain fan dit U-Buat, Alexander Marinesko her fjuur Stünen eeđer dit Skep harket en meenti, dat hi en Krichskrütser, di Emden forseenket her.
Kotajk (Prowins)
Det Kotajk Prowins (üüb Armeens: Կոտայքի մարզ Kotayk‘i marz [kɔtɑjkʰi mɑɾz]) as ian faan dön tjiin prowinsen faan Armeenien. Det hee 254.397 lidj (2011). At hoodsteed faan’t prowins as Hrasdan.
Steuben
Forseenking
Me di Steuben ging di Mensken diarön fuar't Miist öner. Bluat 660 Mensken kür üt jaar Nuar fan dit Torpeedobuat, wat me langs wiar en jit en Torpeedofangbuat, di TF 10 āpnomen uur. Tweseken 1.100 en 4.200 Mensken sen omkemen.
Söderuug
Söderuug (hf. Saruug) as en halag uun a nuurdfresk waas. Hat hiart tu't gemeen Pelwerem.
Kotajk (Prowins)
Iindialing faan Ferwalting
At prowins hee trii distrikten:
Harfst
E harfst äs aan fun dä fjauer järstide fun't jäär. Dat kamt eewer samer än foor wonter.
Qysylorda (Regiuun)
Det Qysylorda Regiuun (üüb Kasachs: Қызылорда облысы Qyzylorda oblysy, üüb Rüs: Кызылординская область Kyzylordinskaja oblast’) as ian faan dön fjauertanj regiuunen uun Kasachstaan. Det hee 765.227 lidj. At hoodsteed faan’t regiuun as Qysylorda.
Otjozondjupa (Regiuun)
Otjozondjupa as en regiuun uun de aafrikoons stoot Namiibia. At regiuun leit uun a nuurduast faan’t lun. Uun a nuurd lei dön Oshikoto, Kavango West an Kavango East Regiuunen, uun a uast lei Botsuana, uun a süüduast det Omaheke Regiuun, uun a süüd det Khomas Regiuun, uun a süüdwaast det Erongo Regiuun an uun a nuurdwaast det Kunene Regiuun. Det hee 143.903 lidj (2011). At hoodsteed as Otjiwarongo.
Geografii
Berger uun't regiuun san: Omatako Berig (2316 m), Gross Otavi Berig (2155 m), Omobotozu Berig (1920 m), Klein Waterberg (1930 m), Omboroko Berig (1885 m), Groot Waterberg (1857 m), Orosberg (1760 m) an Eisenberg (1689 m). De Omaheke Struum, wat bluat tidjwiis mä weeder fald, hee sin hood nai bi de Omboroko Berig uun a nuurdwaast an leept efter a nurduast troch't regiuun, am at grens twesken dön Kavango West an Kavango East regiuunen tu bildin. De Swakop Struum uk hee sin hood uun Otjozondjupa, man det uun a süüdwaast faan't regiuun leit. Dediar struum leept efter a süüdwaast iin uun det Erongo Regiuun.
Indialing faan Ferwalting
At regiuun hee 7 woolkreiser:
Spriiken
Efter det 2011 folksteeling wurt det Herero Spriik uun 27 prosent faan hüshualer uun’t regiuun spreegen. Uun 21 prosent faan hüshualer wurt det Ovambo Spriik spreegen. Uun en widjer 21 prosent faan hüshualer wurt det Khoekhoe Spriik spreegen.
Katima Mulilo
Ferkiar
Det Katima Mulilo Brag auer de Sambesi Struum ferbant at steed mä Sesheke, wat uun Sambia leit.
Hamwarde
Hamwarde as en gemiine foont Åmt Hohe Elbgeest önj e Kris Hiirtuuchdoom Lauenborj. E gemiine läit önjt söödweesten foon e kris. Dåt heet 867 inboogere (2020).
Bamingui-Bangoran (Prefektüür)
Det Bamingui-Bangoran Prefektüür (üüb Fraansöösk: La préfecture de Bamingui-Bangoran) as en prefektüür uun de aafrikoons stoot det Madelaafrikoons Republiik. At prefektüür leit uun a nuurd faan't lun. Uun a nuurdwaast leit Tschad, uun a nuurduast det Vakaga Prefektüür, uun a süüduast det Haute-Kotto Prefektüür, uun a süüd det Ouaka Prefektüür an uun a süüdwaast det Nana-Grébizi Wiartskapsprefektüür. Det hee 43.229 lidj (2003). At hoodsteed as Ndélé.
Indialing faan Ferwalting
At prowins hee tau onerprefektüüren an trii komuunen.
Vongshøj
Vongshøj as mä 62 m di huuchst berag faan a Løgumbjerge naibi Løgumkloster.
Uun a iarst weltkriich hed a Sjiisken diar boowen en signaltürn hensteld, hi as 1923 tu en ütjsichtstürn ambaud wurden.
Harmsdorf (Lauenborj)
Harmsdorf as en gemiine foont Åmt Lauenburgische Seen önj e Kris Hiirtuuchdoom Lauenborj. E gemiine läit önjt norden foon e kris. Dåt heet 326 inboogere (2020).
Schambyl (Regiuun)
Det Schambyl Regiuun (üüb Kasachs: Жамбыл облысы Schambyl oblysy, üüb Rüs: Жамбылская область Schambylskaja oblast’) as ian faan dön fjauertanj regiuunen uun Kasachstaan. Det hee 1.110.965 lidj. At hoodsteed faan’t regiuun as Taras.
1839
1839 wiar det njüügen-an-dörtigst juar faan det 19. juarhunert. At juar begand mä’n Teisdai.
Baskisk spriak
At baskisk spriak – aanj nööm Euskara (of uk euskera, eskuara, üskara) – woort uun't Baskenlun (Euskal Herria) faan amanbi 700.000 minsken snaaket, a miasten uun Spoonien.
Huar det baskisk spriak nai mä as, koon daalang näämen mä seekerhaid sai. Ferlicht hiart hat tu a Dene-Kaukaasisk spriaken.
Otjiwarongo
Otjiwarongo as en steed uun a nuurd faan Namiibia. At steed leit amanbi 237 km tu a nuurd faan Windhoek. Det as at hoodsteed faan det Otjozondjupa Regiuun. Det hee 28.000 lidj (2011).
Lindinger
Wat meenst Dü?
Boorlem
Boorlem (sjiisk: Bordelum) as en gemeen uun a kreis Nuurdfresklun. Hat leit uun a Nuurder-Gooshiird.
Geografii
Di Green Küstwai (B5) gungt troch't gemeen.
Echt Haagedisjin
A Echt Haagedisjin (Lacertidae) san en famile faan Krepdiarten (Reptilia) an hiar tu a Skolepkrepdiarten (Squamata). Jo lewe uun Euroopa, Afrikoo an Aasien.
Armeenien
Armeenien (, amskrewen: Hajastan of Hajasdan) as en banenlun uun a Kaukasus uun Fööraasien. Hat leit uun a berger tesken Georgien, Aserbaidschan, di Iraan an Türkei. Det lun as auerblewen faan en armeensk regiuun, diar iar föl grater wiar.
Uun't süüduasten leit Bergkarabach, diar ham 1991 faan Aserbaidschan ufliaset hää an ham mä Armeenien ferbünjen feelt.
Stääden
A gratst stääden an hör iinwenertaalen (2005):
Histoore
Faan 1918 tu 1920 wiar at lun en suwereen republiik. Do wurd det faan det Ruad Armee besaat. 1920-1922 wurd det en suwereen sowjetisk republiik. 1922-1936 wurd det dial faan't Sowjetunioon üüs det Transkaukaasisk SSR. 1936-1991 wurd det det Armeens SSR. 1991 wurd at lun weler en suwereen republiik.
1844
1844 wiar det fjauer-an-fiartigst juar faan det 19. juarhunert. At juar begand mä’n Mundai.
Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
Ünbekäänd Dootem
Siteki
Siteki as en steed uun a uast faan Eswatini. At steed leit amanbi 83 km tu a uast faan Mbabane, nai bi at grens mä Mosambik. Det as at hoodsteed faan det Lubombo Regiuun. Det hee 6.381 lidj (2013).
Krokodiilen
A Krokodiilen (Crocodilia) hiar tuup mä a Fögler (Aves) tu a leetst Diarten, diar faan a ual Sauriern auerblewen san.
Havekost (Lauenborj)
Havekost as en gemiine foont Åmt Schwarzenbek-Land önj e Kris Hiirtuuchdoom Lauenborj. E gemiine läit önjt weesten foon e kris. Dåt heet 184 inboogere (2020).
Leopard
Di Leopard (Panthera pardus) as en slach kaater (Felidae), an lewet uun Afrikoo an Aasien. Efter Tiiger, Lööw an Jaguar as di leopard det schuardgratst kaat. Hi liket di jaguar uun Ameerikoo an koon jüst so uk ans suart wees.
Spriadkoord
Onerslacher efter: Wikispecies
Georgien
Georgien (georgisk საქართველო – sakartwelo; iar uk Грузия (Grusija), Gruusien of Grusiinien) as en stoot uun Aasien bi't Suart Sia uun't süüden faan a Kaukasus. Uun't nuurden leit Ruslun, uun't süüden lei a Türkei an Armeenien an uun't uasten Aserbaidschan.
Stääden
Dön tjiin gratst stääden uun Georgien san:
Iindialang faan Ferwaltang
A regiuunen san tesken 1994 und 1996 iinfeerd wurden. Tau regiuunen san autonoom, det hoodstääd Tiflis as en regiuun för ham salew. Auer Abchaasien jaft at stridj mä Ruslun. Uk auer Süüdoseetien (tu Baner Kartlien) as noch ei det leetst wurd snaaket. Jo autonoom regiuunen Abchaasien an Adschaarien stun ei mä üüb det list:
Histoore
At lun wiar faan 1918 tu 1921 suwereen. Do wurd det faan det Ruad Armee besaat. En juar lääder wurd det üüs det Transkaukaasisk SSR dial faan't Sowjetunioon. 1936 wurd det det Georgisk SSR. Det wurd 9. April 1991 suwereen.
Wiartskap
Det amtelk weering faan Georgien as de Georgisk Lari.
Satellit
En satellit as en objäkt dåt ham döör gravitasjoon önj e amluupboon foon en ouder objäkt bewääge koon.
Da satellite önj e amluupboon foon jü jard san kunstsatellite. Da wårde for GPS unti kommunikasjoon unti oudere såågen brükt. For autonavigasjoon brükt huum tumanst trii kunstsatellite.
Da natörlike satellite san da mounen foon da planeete. Planeete än oudere objäkte wat am en stäär kiire, äiwen as latje planeete än planetoiden, san niinj mounen.
Duch jeeft et uk süwat as kunstlike planetoiden. Da kiire tum biispel am jü sun, än wårde dan sansatellit nåmd.
Dene-Kaukaasisk spriaken
Dene-Kaukaasisk spriaken san en famile faan spriaken (en „makrofamile“), huar näämen so rocht witj, wäär jo tuuphinge of uk ei.
Di nööm komt faan Sergei Anatoljewitsch Starostin (1984).
Enkelten men, dat uk det ual Sumeerisk spriak diar mä tu hiart.
Iindialang
Uk det iindialang as ei gans seeker:
Lori (Prowins)
Det Lori Prowins (üüb Armeens: Լոռու մարզ Loṙow marz [lɔru mɑɾz]) as ian faan dön tjiin prowinsen faan Armeenien. Det hee 235.537 lidj (2011). At hoodsteed faan’t prowins as Wanadsor.
Iindialing faan Ferwalting
At prowins hee ian steed (Wanadsor) an fiiw distrikten:
Manzini (Steed)
Manzini as en steed uun a maden faan Eswatini. At steed leit amanbi 32 km tu a uast faan Mbabane. Det as at hoodsteed faan det Manzini Regiuun. Det hee amanbi 110.000 lidj (2005).
Meldorfer Bocht
At Meldorfer Bocht, uk Dithmarscher Bocht, as en dial faan a Nuurdsia an leit uun't waasten faan Dithmarschen.
Tiiger
A Tiiger (Panthera tigris) as en slach faan Grat Kaater (Pantherinae) an lewet uun Aasien. Diar jaft at aacht of njügen onerslacher faan.
Vikingland (Skep, 1974)
Di Vikingland es en Aarbersskep fan di Saipem S.p.A. (Eni S.p.A.), Italien. Jü es sent 2008 fuaral ön Kasachstan önerwai. Fuarof wiar di Vikingland fan 1974 bit 2005 üs Föriskep ön di Skepslinie Röm-Söl' iinset.
Histoorii
Dit nii Skep waar ön't Jaar 1973 üp Kiil lair (Hüsemer Skepswerev, Bechningsnumer 1401). Ön di 30. Marts 1974 waar jü üs Vikingland tö Weeter leten. Fan di 24. Mai 1974 ön wiar jü fuar di Kopenhaawener Reederii Lindinger ön di Rømø-Sylt Færgeri A/S, en Diil fan di Lindinger-Reederii ön Rødovre üp Seelön', Deenemark önerwai. Des Firma waar 1979 fan di Fördereederei ön Flensborig aurnomen, wat 1988 en nii Selskep fan di Föri maaketi, di Römö-Sylt-Linie GmbH. Fan ali Selskepen wiar di Vikingland aliweegen twesken Röm en Söl' iinset. Jü waar ön di niigentiger Jaaren ombecht.
Forskel tö di Westerland
Dit Skep wiar üs gurter Sesterskep tö dit ialer Föriskep Westerland becht. Di Linie wiar 1963 bigent uuren en her aur di Jaaren masi maaket, höör Kwaliteet en Kapatsiteet tö forbeeteri. Sa wiar di Vikingland uk ek bluat en gurter Skep, em her uk fan benen alis dönen, dat höm üp sin Rais diarme gur tö Wai wiis kür. Fan büten her em di faini Linie fan di Westerland fuar't Miist bibihölen, man dit nii Skep fing niin "Skybar" muar boowen aur di Salon henbecht, en et her Rookgas-Piilern üp biiring Siren, hurfan jü en bet wuchtiger ütsaach. Di Vikingland kür 65 Pkw en ombi 500 Mensken faar (Forskelig ön Somer en Wunter).
Hohenhorn
Hohenhorn as en gemiine foont Åmt Hohe Elbgeest önj e Kris Hiirtuuchdoom Lauenborj. E gemiine läit önjt söödweesten foon e kris. Dåt heet 545 inboogere (2020).
Vikingland (Skep, 1974)
Forskel tö di Westerland
Di Westerland en di Vikingland kür töhop 120 Autos faar, en dit wiar muar üs inoch. Sa waar di ialer RoRo-Skeepen Sylt 1976 en Rømø ön't Jaar 1974 forkoopet.
1979 bit 2008
Hentö't Jen fan di soowentiger Jaaren fing di Reederii Lindinger Swaarhairen. Jü maast ön di Aprilmuun fan 1979 Insolvenz-Biskiir dö. Di Vikingland waar hentö di Fördereederei ön Flensborig forkoopet en faarti aliining ön di Förilinie.
1994 waar di Vikingland ön di Hüsemer Skepswerev ombecht (Achtern kām en Parfüümshop iin, sa üs uk bi dat Sesterskep "Westerland", diar diarbi uk Rookgaspiilers fingen her). Sent di Maimuun 1991 wiar di Westerland weđer me üp Wai iinset. Aur di Wuntermuunen faarti fuar't Miist di Vikingland aliining, en di Westerland kām iin ön di Haawen fan Havneby üp Röm. Ön di 12.Juuli 2005 kām di nii Sylt Express. Di "Westerland" en di "Vikingland" waar da āplair.
Ön di November fan 2007 waar di Vikingland naa Itālien forkoopet. Ön di 1. Marts 2008 waar dit Skep naa Kasachstan omflagt en ön Klaipeda (Letlön') ombecht.
Ombechningen eeđer di Forkoop
Di Vikigland es niin Autoföri muar, jü es nü en Aarbersskep. Di Klapi fuarn waar techtswaist, di Wininger fan't Autodek en fuarn bi di Salon uk. Dat hiili Skep waar liiger maaket, dat et üp Stroomer lechter öner Bröchen döör aar ken.
Fan benen es dit Skep noch rocht makelk ütbecht uuren, dat em diar gur benen aarberi en uuni ken. Kontoori fuar 52 Mensken sen diar iinbecht, en Sateliten-Önlaag es diar uk iinkemen, dat em en bet Fiirluki ken. Uk en Server-Rüm waar iinrocht, dat em en Natwerk fan Reekenmaskiinen binüti en uk ön't Internet gung ken. Önern heer em Aarbers- en Lāger-Rümen iinbecht en masi Maskiinen, sa üs uk en Krān, instaliaret.
Luki uk diar
Üs Vikingland
Nørre Løgum Sogn
Nørre Løgum Sogn (sjiisk: Norderlügum) as en sarkspal (däänsk: Sogn) uun't däänsk regiuun Syddanmark an hiart tu't Tønder Komuun. Det het „Nørre“ (Nuurder-), auer't uk noch en Øster Løgum Sogn jaft. An do jaft at uk noch Sønder Løgum üüb a sjiisk sidj. Di nööm komt faan't Løgumkloster.
Uun det sarkspal wene (Stant ) iinwenern.
Vikingland (Skep, 1974)
Luki uk diar
Üs ERSAI 3
MHNT
At MHNT uun Toulouse (Frankrik) het amtelk Muséum d'Histoire Naturelle de la ville de Toulouse an befaadet ham mä natüür-histoore. Uun det museum san auer 2,5 miljuun staken ferwaaret.
1846
1846 wiar det seeks-an-fiartigst juar faan det 19. juarhunert. At juar begand mä’n Tüürsdai uun de Gregoriaans kalender.
Turkistaan (Regiuun)
Turkistaan, iar det Süüdkasachstaan Regiuun (üüb Kasachs: Оңтүстік Қазақстан облысы On’tu’stik Qazaqstan oblysy, üüb Rüs: Южно-Казахстанская область Juschno-Kasachstanskaja oblast’) as ian faan dön fjauertanj regiuunen uun Kasachstaan. Det hee 2.840.557 lidj. At hoodsteed faan’t regiuun as Turkistaan.
Maden uun leit det gratsteed Schymkent, diar üüs aanj regiuun teelt.
Indialing faan Ferwalting
At regiuun hee elwen distrikten:
Basse-Kotto (Prefektüür)
Det Basse-Kotto Prefektüür (üüb Fraansöösk: La préfecture de Basse-Kotto) as en prefektüür uun de aafrikoons stoot det Madelaafrikoons Republiik. At prefektüür leit uun a süüd faan't lun. Uun a waast an nuurd leit det Ouaka Prefektüür, uun a nuurduast det Haute-Kotto Prefektüür, uun a uast det Mbomou Prefektüür an uun a süüd det DR Kongo. Det hee 249.150 lidj (2003). At hoodsteed as Mobaye.
Indialing faan Ferwalting
At prefektüür hee seeks onerprefektüüren an füftanj komuunen.
ISO 3166-2:IE
Dieser Code besteht bei Irland entweder aus einem oder aus zwei Buchstaben.
Für die Codes von Nordirland siehe ISO 3166-2:GB.
Twiijügeten
Brachycera familin (Fleegen)
Acroceridae - Apioceridae - Apsilocephalidae - Apystomyiidae - Asilidae - Atelestidae - Athericidae - Austroleptidae - Bolbomyiidae - Bombyliidae - Brachystomatidae - Calliphoridae - Dolichopodidae - Drosophilidae - Empididae - Evocoidae - Hilarimorphidae - Hybotidae - Mydidae - Mythicomyiidae - Nemestrinidae - Oestridae - Pantophthalmidae - Pelecorhynchidae - Rhagionidae - Scathophagidae - Scenopinidae - Stratiomyidae - Syrphidae - Tabanidae - Therevidae - Vermileonidae - Xylomyidae - Xylophagidae ... an noch flooken muar
Nematocera familin (Magen)
Anisopodidae - Axymyiidae - Bibionidae - Blephariceridae - Bolitophilidae - Canthyloscelididae - Cecidomyiidae - Ceratopogonidae - Chaoboridae - Chironomidae - Corethrellidae - Culicidae - Deuterophlebiidae - Diadocidiidae - Ditomyiidae - Dixidae - Hesperinidae - Keroplatidae - Lygistorrhinidae - Mycetophilidae - Nymphomyiidae - Pachyneuridae - Pediciidae - Perissommatidae - Psychodidae - Ptychopteridae - Rangomaramidae - Scatopsidae - Sciaridae - Simuliidae - Tanyderidae - Thaumaleidae - Tipulidae - Trichoceridae - Valeseguyidae ... an noch flooken muar
1850
1850 wiar det föftigst juar faan det 19. juarhunert. At juar begand mä’n Teisdai.
Sanskrit
Sanskrit (Devanagari: संस्कृत, < sam „tuup“ +  „maaget“) as en nööm för ünlik spriakwiisen faan't Ual-Indisk. Det äälst spriakwiis as Vedisk, en saamlang faan religiös weden faan a Hinduismus. Hat as auer 3000 juar ual. Sanskrit as am 400 f.Kr. uun en gramatik fäästlaanj an apskrewen wurden. Flooksis woort Sanskrit uk mä Vedisk tuupsmeden, det as oober ei rocht. Sanskrit as det spriak faan a brahmanen.
Wurden
Flook wurden faan't Sanskrit wurd uk daalang noch uun europeesk spriaken brükt:
Arier, Ashram, Avatar, Bhagwan, Chakra, Guru, Dschungel, Lack, Ingwer, Orangj, Kajal, Karma, Mandala, Mantra, Moschus, Nirwana, Swastika, Tantra, Yoga.
Gramatik
Sanskrit hee aacht gramatisk faaler.
Madelafrikoo
Madelafrikoo as en ütjdruk för a lunen uun't süüden faan a Sahara an waasten faan a Grat Afrikoonsk Gruug. Diar as oober ei gans iandüüdag, hük lunen diar tu hiar an hük lunen ei.
Miast wurd tu Madelafrikoo reegent (jonkgreen):
Jodiar lunen kön diar uk tu reegent wurd (laachtgreen):
Hornbek
Hornbek as en gemiine foont Åmt Breitenfelde önj e Kris Hiirtuuchdoom Lauenborj. E gemiine läit önj e mal foon e kris. Dåt heet 188 inboogere (2020).
Hirse
Hirs(e) as di nööm faan en hialer rä slacher kurn. Jo hiar tu det plaantenfamile swetgäärs (Poaceae). Det wurd komt faan't ualgermaans hirsa, hirsi of hirso uf an ment so föl üs iidj. Al föör 8000 juar as diar bruad faan maaget wurden.
Lööw
A Lööw (Panthera leo) as en slach faan Kaater (Felidae) an lewet uun Afrikoo an Indien.
Onerslacher
Efter Wikispecies: P. l. azandica – P. l. bleyenberghi – P. l. hollisteri – P. l. kamptzi – P. l. krugeri – P. l. leo – P. l. maculatus – P. l. nubica – P. l. persica – P. l. senegalensis – P. l. verneyi – P. l. nyanzae – P. l. roosevelti – P. l. somaliensis
Hollenbek
Hollenbek as en gemiine foont Åmt Lauenburgische Seen önj e Kris Hiirtuuchdoom Lauenborj. E gemiine läit önjt ååsten foon e kris. Dåt heet 434 inboogere (2020).
Capsaicin
Capsaicin (CPS) as en alkaloid an komt uun paprika-plaanten (Capsicum) föör. Diar kön Capsaicinoiden ütj wonen wurd. Jo haa nian klöör an smaääk skarep.
1852
1852 wiar det tau-an-föftigst juar faan det 19. juarhunert.
Schirak (Prowins)
Det Schirak Prowins (üüb Armeens: Շիրակի մարզ Širaki marz [ʃiɾɑki mɑɾz]) as ian faan dön tjiin prowinsen faan Armeenien. Det hee 251.941 lidj (2011). At hoodsteed faan’t prowins as Gjumri.
Iindialing faan Ferwalting
At prowins hee ian steed (Gjumri) an fiiw distrikten:
DIN 31635
At DIN 31635 leit en ianhaidelk amskriiwen faan araabisk tu latiinsk buksteewen fääst.
Snäleopard
Di Snäleopard (Panthera uncia) as en slach faan a grat kaater (Pantherinae) an lewet uun a berger faan Madelaasien. Hi liket die leopard, brolet oober ei so üs ööder grat kaater.
Spriadkoord
Onerslacher : (efter Janecka )
Uastkasachstaan
Indialing faan Ferwalting
At regiuun hee füftanj regiuunen:
Blauort
Blauort as en huuchsun uun a Nuurdsia föör at küst faan Dithmarschen nai bi Büsum. Trinjam Blauort leit a Blauortsun. Uun't nuurden lääpt a priil faan't Wesselburener Hool an uun't süüden a Piip.
Serowe
Serowe as en steed uun a uast faan Botsuana. At steed leit amanbi 265 km tu a nuurduast faan Gaborone. Det as at hoodsteed faan det Central Distrikt. Det hee amanbi 50.820 lidj (2011).
Horst (Lauenborj)
Horst as en gemiine foont Åmt Lauenburgische Seen önj e Kris Hiirtuuchdoom Lauenborj. E gemiine läit önjt ååsten foon e kris. Dåt heet 207 inboogere (2020).
Kasane
Kasane as en steed uun a nuurd faan Botsuana. At steed leit amanbi 764 km tu a nuurd faan Gaborone. Det as at hoodsteed faan det Chobe Distrikt. Det hee amanbi 9008 lidj (2011).
Süüdsudaan
A Süüdsudaan (ENS South Sudan, amtelk Republic of South Sudan (RoSS); ) as en stoot uun Afrikoo. Hi as a 9. Jüüle 2011 suwereen wurden faan a Sudaan;
Iindialang
A bundesstooten faan 2011-2015 wiar:
Sjunik (Prowins)
Det Sjunik Prowins (üüb Armeens: Սյունիքի մարզ Syunik‘i marz [sjunikʰi mɑɾz]) as ian faan dön tjiin prowinsen faan Armeenien. Det hee 141.771 lidj (2011). At hoodsteed faan’t prowins as Kapan.
Iindialing faan Ferwalting
At prowins hee fjauer distrikten:
Acanthephippium
Acanthephippium (Acanthephippium) san bloosenplaanten an hiar tu a orchideen (Orchidaceae). At jaft sowat 12 slacher uun Aasien.
Krümwaal
Di Krümwaal as en waal üüb't eilun Oomram, diar faan Neebel auer Sössaarep tu Stianood lääpt.
Beskriiwang
Di Krümwaal as 1800 m lung an ei huuger üs 2 m. Hi hää - muar of maner - det furem faan en hualwen kreis. Tu'n dial as hi auerpluuget wurden an knaap noch tu käänen, düütelk tu sen as hi tesken Sössaarep an Stianood. Bi Ualaanj woort hi faan't Stianoods klaf ufskäären. Di huk tesken Neebel an Stianood het uk "Waalaanj".
Turkspriaken
Turkspriaken san en spriakfamile mä 41 enkelt spriaken an 180 bit 200 miljuun spreegern uun Aasien. Jo san det gratst skööl faan a altaisk spriaken.
Spriaken
Det gratst spriak diarmad as türkisk.
Ian
Ian (1, röömsk I) as en natüürelk taal tesken nul an tau. Hat as en ünlik taal, en kwadroottaal, en kubiiktaal an uk en triihuktaal.
Brük
Wan det taal 1 üs taalwurd tuup mä en substantiif brükt woort, skel dü üüb di slach aachte:
Reegnin
Det taal ian as det neutraal element bi't moolnemen of dialen. Det ment, wan dü irgent en taal mä ian moolnamst of troch ian dialst, komt leewen detsalew taal weder ütj.
Haute-Kotto (Prefektüür)
Det Haute-Kotto Prefektüür (üüb Fraansöösk: La préfecture de la Haute-Kotto) as en prefektüür uun de aafrikoons stoot det Madelaafrikoons Republiik. Uun a nuurd leit det Vakaga Prefektüür, uun a nuurduast lei Sudaan an Süüdsudaan, uun a uast leit det Haut-Mbomou Prefektüür, uun a süüd lei dön Mbomou an Basse-Kotto Prefektüüren, uun a süüdwaast leit det Ouaka Prefektüür an uun a nuurdwaast det Bamingui-Bangoran Prefektüür. Det hee 90.316 lidj (2003). At hoodsteed as Bria.
Indialing faan Ferwalting
At prefektüür hee trii onerprefektüüren an seeks komuunen:
Elefantendiarten
A Elefantendiarten (Proboscidea) san en order faan diarten, huar't daalang man bluat noch ian famile faan jaft, det san a Elefanten (Elephantidae).
Maseru
Maseru as at hoodsteed an gratst steed faan Lesotho. Hat as uk at hoodsteed faan a Maseru Distrikt. At steed leit bi a Caledon struum an as nai bi’t grens mä Süüdaafrika. Det steed hee 330.760 lidj (2016). Det wurd hoodsteed faan Lesotho uun 1869. A nööm faan’t steed het ruad sunstianer üüb det Sotho spriik.
Kongo-Central (Prowins)
Kongo-Central (iar Bas-Congo, Kongo: Kizunga Kongo ya Kati) as en prowins uun de aafrikoons stoot det Demokraatisk Republiik Kongo. At prowins leit uun a waast faan’t lun. Det hee 4.522.942 lidj (2010). At hoodsteed as Matadi.
Tawusch (Prowins)
Det Tawusch Prowins (üüb Armeens: Տավուշի մարզ Tavouši marz [tɑvuʃi mɑɾz]) as ian faan dön tjiin prowinsen faan Armeenien. Det hee 128.609 lidj (2011). At hoodsteed faan’t prowins as Idschewan.
Iindialing faan Ferwalting
At prowins hee een steeddistrikt (Dilidschan) an trii distrikten:
Alkaloid
Alkaloiiden (det wurd komt faan an greks -oides: ‚lik‘, det ‚liket ääsk‘) san natüürelk föörkemen cheemisk ferbinjangen, an jo haa grat iinflööd üüb di minsk an sin sünjhaid. Diar wurd son 10.000 ferbinjangen tu tääld. Alkaloiiden san giftag.
Devanagari
Devanagari (देवनागरी, ) as en skraft, diar uun Indien för det ual Sanskrit, man uk för neimuudis spriaken brükt woort, fööraal Hindi an Marathi.
Hat woort al sant det 3. juarhunert f.Kr. skrewen, det äälst dokument as oober iarst faan't 7. juarhunert.
Devanagari as en alfabeetskraft mä buksteewen.
Taalen
A taalen wurd uun en deesimaalsüsteem brükt, so üs wi det daalang wen san:
1857
1856 wiar det sööwen-an-föftigst juar faan det 19. juarhunert. At juar begand mä’n Tüürsdai uun de Gregoriaans kalender.
Kaalium
Kaalium (latiinsk, faan ) as en cheemisk element mä det ufkörtang K an det atoomnumer 19.
Waastkasachstaan
Det Waastkasachstaan Regiuun (üüb Kasakhs: Батыс Қазақстан облысы Batys Qazaqstan oblysy, üüb Rüs: Западно-Казахстанская область Sapadno-Kasachstanskaja oblast’) as ian faan dön fjauertanj regiuunen uun Kasachstaan. Det hee 636.875 lidj. At hoodsteed faan’t regiuun as Oral.
Kaalium
Kaalium hiart tu a tjiin miast föörkemen elementen üüb a eerd. Hat komt uun flook mineraalen föör.
Kaalium uun iidj
Bi't köögin gongt föl Kaalium iinuun't köögweeder.
1862
1862 wiar det tau-an-söstigst juar faan det 19. juarhunert.
Haut-Mbomou (Prefektüür)
Det Haut-Mbomou Prefektüür (üüb Fraansöösk: La préfecture du Haut-Mbomou) as en prefektüür uun de aafrikoons stoot det Madelaafrikoons Republiik. Uun a nuurd an uast leit Süüdsudaan, uun a süüd det DR Kongo, uun a süüdwaast det Mbomou Prefektüür an uun a nuurdwaast det Haute-Kotto Prefektüür. Det hee 57.602 lidj (2003). At hoodsteed as Obo.
Geografii
Ian berig uun't prefektüür as de Am Borogo Berig, wat 1006 m huuch as.
Indialing faan Ferwalting
At prefektüür hee fjauer onerprefektüüren an fiiw komuunen:
Histoore
12. Deetsember 1960 wurd det Regiuun faan Obo-Zémio (Région d'Obo-Zémio) grünjlaanjen. Detheer regiuun wurd 23. Janewoore 1961 en prefektüür. 20. Nofember 1964 fing at prefektüür a nööm, wat det nü hee.
Tau
Tau (2, röömsk II) as en natüürelk taal tesken ian an trii. Hat as en lik taal an uk en primtaal.
Ainaro (Gemeend)
Det Ainaro Gemeend (üüb Tetun: Munisípiu Ainaru, üüb Portugiisk: Município de Ainaro) as ian faan dön tretanj gemeenden faan Uast-Timor. Det hee 63.136 lidj (2015). At hoodsteed as Ainaro.
Aves (eilun)
Aves (, uk Bird Island, Fögeleilun) as en letj eilun uun't Kariibisk Sia, diar faan Weenesuela besaat as. Aves as en natüürsküleilun för siafögler an skiltpoden, fööraal Chelonia mydas.
Toulouse
Toulouse [] (oksitaans: Tolosa []) as en stääd uun't süüden faan Frankrik bi a Garonne.
Karakorum
At Karakorum (of uk Karakoram) as en keed faan bit tu 8611m huuch berger uun Madelaasien. Diar leit uk a K2, di ööderhuuchst berag faan a eerd.
At Karakorum as en dial faan't Himalaya. Hat as sowat 700 km lung an 100 bit 150 km briad.
Ääb
Ääb as det ufluupen weeder tesken huuchweeder an liachweeder. Hat düüret sowat 6 stünj an 20 minüten. Det hingt mä a tidjen tuup. Tesk a eilunen suragt at ääb för en starken ääbstruum. Wan det weeder weder aplääpt, het det flud.
Karakorum
Aachtdüüsener uun't Karakorum
+ 63 sööwendüüsener
Ääb
Bedüüdang
Fölen sai ääb, wan jo liachweeder men, det as oober eegentelk ei rocht. Det wurd ääb woort uk brükt för en leesag glääs of en leesagen jilkniper.
Twiiääb as, wan tweisis a dai ääb as, t.b. am maarlem klook sööwen an am injem klook sööwen. Do kön a faskers am maarlem höömer ütjlei an am injem weder iinhaale.
Bundsfortiinstkrüts
Dit Bundsfortiinstkrüts es di amtelk Verdienstorden der Bundesrepublik Deutschland, Hat es deling di iinsigsti Orden, diar em ön Dütsklön' jit fo ken. En Fortiinstkrüts skel Liren fo, dir ur di Maten fuul fur di Menskhair ön Dütsklön' dönen haa, fuar't Miist ön Politik, Weetenskep, Selskep of Kultuur.
Caledon Struum
De Caledon Struum (üüb Sotho Mohokare) as en bistruum faan de Oranje Struum uun Süüdaafrika. At hood faan a struum leit nai bi at steed Phuthaditjhaba an det grens mä Lesotho. Det naist taarep tu’t hood as Libono, wat üüb det öler sidj faan't grens uun Lesotho leit. Hi bildet det nuurdwaastelk grens faan Lesotho an leept iin uun de Oranje Struum nai bi Bethulie, bi a grens twesken dön Free State an Eastern Cape Prowinsen.
Natsionaalpark Waas
Hün menst dü?
Solbei
Solbei (Ribes nigrum) het en plaant an uk sin früchten uun det famile Grossulariaceae. Uun a Sweits sait'am uk Cassis.
1864
1864 wiar det fjauer-an-söstigst juar faan det 19. juarhunert.
ISO 3166-2:SS
Vor der offiziellen Einführung fungierte ISO 3166-2:SS nach der Abspaltung des Südsudan vom Sudan im Juli 2011 als offizieller Platzhaltereintrag für den Südsudan in der ISO 3166-2.
Afrikoonsk Pualemroler
A Afrikoonsk Pualemroler (Nandinia binotata) as en ruuwdiart an hiart tu a Kaatoortagen (Feloidea). Hi as di iansagst slach uun det famile Pualemrolern (Nandiniidae).
Spriadkoord
Onerslacher: (efter MSW )
Wajots Dsor (Prowins)
Det Wajots Dsor Prowins (üüb Armeens: Վայոց ձորի մարզ Vayoc‘ Jori marz [vɑjɔt͡sʰ d͡zɔɾi mɑɾz]) as ian faan dön tjiin prowinsen faan Armeenien. Det hee 52.324 lidj (2011). At hoodsteed faan’t prowins as Jeghegnadsor.
Iindialing faan Ferwalting
At prowins hee tau distrikten:
Fortiinstorden fan't Lön Sleeswig-Holstiin
Di Fortiinstorden fan't Lön Sleeswig-Holstiin es di hoogsti Ütteekning fan Sleeswig-Holstiin. Ön't Jaar 2008 waar di nii maket; fuarof her em en Sleeswig-Holstiin-Medalje.
Freiburg im Breisgau
Freiburg im Breisgau as en krisfri stää önj dåt tjüsch bundeslönj Baden-Würtembärj. E stää läit önjt söödweesten foont bundeslönj, önj di Freiburg Regiiringsdistrikt. Jü stää heet 231.195 inboogere (2019). Dåt as en krisfri stää än uk e hoodstää foon e Lönjkris Breisgau-Hochschwarzwald.
Juliusburg
Juliusburg as en gemiine foont Åmt Lütau önj e Kris Hiirtuuchdoom Lauenborj. E gemiine läit önjt sööden foon e kris. Dåt heet 170 inboogere (2020).
1865
1865 wiar det fiiw-an-söstigst juar faan det 19. juarhunert.
Aa
Aa (lat. Aa ; < Pieter van der Aa, 1669 - 1733) san bloosenplaanten an hiar tu a orchideen (Orchidaceae). At jaft sowat 26 slacher uun Süüd-Ameerikoo.
Kwango (prowins)
Kwango (üüb Fraansöösk: La Province du Kwango) as en prowins uun de aafrikoons stoot det Demokraatisk Republiik Kongo. At prowins leit uun a waast faan’t lun. Det as efter de Kwango Struum neemd. Det hee amanbi 1.994.036 (2005). At hoodsteed as Kenge.
Kankelau
Kankelau as en gemiine foont Åmt Schwarzenbek-Land önj e Kris Hiirtuuchdoom Lauenborj. E gemiine läit önj e mal foon e kris. Dåt heet 224 inboogere (2020).
Kwango (prowins)
Histoore
At prowins wurd 2015 grünjlaanjen. Iar wiar det dial faan det Bandundu Prowins.
Maputo
Maputo (Ütjspriik: [mɐˈputu], iar Lourenço Marques) as at hoodsteed, gratst steed an prowins faan Mosambik. Det leit bi a Maputo Bocht, uun a süüd faan't lun. Det steed hee 1.101.170 iinwenern (2017).
Befölkring
Diar wiar folksteelingen uun 2017, 2007, 1997 an 1980.
Indialing faan Ferwalting
Maputo hee sööwen steeddistrikten:
Brükdom üp Söl
Senerlig di Friisen en di Ailönsfriisen dö fuul fuar jaar Brükdom, en diartö jert uk jaar ual Spraak.
Jungens-Daansiker
Di Jungens-Daansiker raaket jens ön di Week fuar tö ööwi. Di Musik uur fan en Hunharmonikaspölster en maningmool fan en Gitarispölster maaket. Somtirs kumt di Musik uk fan di Maskiin. Wan di Ker en Āptreer heer, da fo di Jungen jaar Draachten ön. Ja daansi tö'n Bispöl bi't Museeums-Fest fan di Söl'ring Foriining, of bi Brölepen, wan di Wii iin ön't Museeum es. Ali tau Jaaren daanset di Ker bi „Sylt tanzt“ (Söl daanset). Dit es en Fuarsteling fan muar üs twuntig Keren, wat üp Söl daansi.
Ark trērst Jaar es en Töhöpkumst fan ali friisk Lönen üp Heliglön. Diar faar di Daansikeren altert hen fuar en Weeksjen ön di Maimuun.
Di Drachtenker fur di Jungen waar ombi 1980 fan Maike Ossenbrüggen grünet.