cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Allerød Komuun
Allerød Komuun as en däänsk komuun uun't regiuun Hovedstaden mä en grate faan 0 km² an iinwenern (Stant  ). At ferwaltang sat uun Lillerød.
Dragør Komuun
Dragør Komuun [] as en däänsk komuun uun't regiuun Hovedstaden üüb't eilun Amager mä en grate faan 0 km² an iinwenern (Stant  ).
Allerød Komuun
Stääden an gemeenen
ABlovstrød Sogn leit tu en dial uk uun't Hørsholm Komuun.
BDet stääd Birkerød leit fööraal uun't Rudersdal Komuun, oober tu en letjen dial uk uun't Allerød Komuun an uun't Furesø Komuun.
CDet stääd Lillerød amfaadet Lillerød Sogn an Engholm Sogn.
DDet stääd Lynge amfaadet Lynge Sogn an Uggeløse Sogn.
Ngozi (Steed)
Ngozi as en steed uun de aafrikoons stoot Burundi. At steed leit uun a nuurd faan't lun. Det as at hoodsteed faan det Ngozi Prowins. Det hee 39.884 lidj (2008).
Luksemborj
Luksemborj as en lönj önj Euroopa. Luksemborj as lasmoot foon e Feriind Nasjoone, di NATO, di Benelux än di Europäisch Unjoon. Dåt lönj heet tri distrikte (Grevenmacher, Luxemburg, Diekirch) as huchste diiljstjör. Da distriktkumesare wårde foon di gruthertooch kiisd. Et jeeft tweelwen kantoone än 116 gemiinde. Tweelwen gemiinden heewe di statuus foon en stää. Jü hoodstää unti regiiringsat as Luxemborj-Stää.
Luksemborj wårt önjt ååsten foon Tjüschlönj, önjt sööden foon Frånkrik än önjt weesten foon Bälgien begränsed.
Politiik
Luksemborj as sunt e began (1957, as et dåt Europäisch Wjartschapsgemiinschap wus) lasmoot foon jü Europäisch Unjoon.
Argon
Argon as en keemisch elemänt ma sümbool Ar än atoomnumer 18 as en äädelgas.
Wällen
¨¨stq±Argon**
Malaawi
Malaawi [maˈlaːvi], amtelk Republiik faan Malaawi (üüb Tschitschewa: Dziko la Malaŵi; üüb Ingels: Republic of Malawi [məˈlɑːwɪ]) as en banenstoot uun a süüduast faan Aafrika. Uun a nuurduast lei Tansaniia, uun a süüduast an süüdwaast Mosambik an uun a nuurdwaast Sambia. At lun hee 13.077.160 lidj (2008). At hoodsteed as Lilongwe.
Geograafisk Laag
At lun dialt grensen mä trii lunen. Det lingst grens (1569 km) wurt mä Mosambik an det kurtst (475 km) mä Tansaniia diald. Det dialt uk en 837 km lung grens mä Sambia.
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't lun san:
Indialing faan Ferwalting
Malaawi hee trii regiuunen.
Aragoonien (Autonoom Gemianskap)
Aragoonien of Aragon, amtelk Autonoom Gemianskap faan Aragoonien (üüb Spaans: Aragón [aɾaˈɣon] an Comunidad Autónoma de Aragón, üüb Aragoneesisk: Aragón [aɾaˈɣon] an Comunidat Autonoma d’Aragón , üüb Katalaanisk: Aragó  [əɾəˈɣo] of [aɾaˈɣo] an Comunitat Autònoma d’Aragó) as en autonoom gemianskap uun a nuurduast faan Spanje. Uun a nuurd leit Frankrik, uun a nuurduast leit Kataloonien, uun a süüduast Valencia, uun a süüdwaast Kastiilien-La Mancha, uun a waast lei Kastiilien an León an La Rioja an uun a nuurdwaast leit Navarra. Det autonoom gemianskap hee 1.344.502 lidj (2011). At hoodsteed faan't gemianskap as Saragossa.
Malaawi
Histoore
Malaawi wurd 6. Jüüle 1964 suwereen. Hastings Banda wiar de iarst president.
Politiik
Malaawi as en republiik. At president faan't lun sant 2020 as Lazarus Chakwera.
Amfiibie
Da amfiibie (Amphibia) san jü üüljst klase foon da tetrapoda (Dåt san åle wirwelde diirte büte da fasche). Ål da oudere tetrapoda ståme foon da amfiibie ouf. Foole amfiibi-sliike namt huum uk trüs.
Aragoonien (Autonoom Gemianskap)
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't gemianskap san:
Amfiibie
Hüd
Ju hüd foon en amfiibi bestoont, as bai manschne uk, üt ouerhüd, lääderhüd än unerhüd. Dåt jaft möre kjörtele in jü lääderhüd: nån swiitj-kjörtele, as bai manschne, ouers slim- än gaftkjörtele. Da slim-kjörtele san gödj, am jü hüd fuchti tu hüüljen, weerdöör dåt amfiibi bääder ouer jü hüd oome koon. Ma gaftkjörtele koon ham dåt diirt gödj ferbade. Ouers rucht gefäärlik as dåt gaft bloot bai sam sliike. Sü fergafte hu südamerikånsche indiåne har piile ma dåt rucht gefäärlike gaft foon trüse üt jü famiili Dendrobatidae. Bai jü inlönjsch oort Salamandra salamandra (tjüsch: Feuersalamander) koon dåt gaft bloot sälten latje hüne än kåte düüdjmååge, for manschne deet dåt bloot en lait siir. Siir deet dåt uk bai ouer amfiibie, wan huum jam önjfooted heet än ham eeftert önj dåt uug fåmlet. Twasche da kjörtele san da latje keere, da blaie feruursååge: Melanofoore mååge jü hüd suurt unti brün, da Ksantofoore än Erütrofoore mååge dåt diirt gööl unti rüüdj. Amfiibie ferhüde jam, dåt håt, jü üülj ouerhüd wårt önj flanre unti wilems uk gåns wäch mååged än oofding apfrin.
Malaawi
Wiartskap
At weering faan't lun as de Malaawi-Kwacha, wat faan det Sentraalbeenk faan Malaawi ütjbroocht wurt.
Aragoonien (Autonoom Gemianskap)
Indialing faan Ferwalting
Aragoonien hee trii prowinsen (üüb Spaans: provincias), wat seeks-an-dörtig ferwaltingsiinhaiden (üüb Spaans: comarcas) hee.
Amfiibie
Muskulatuur
Jü goue muskulatuur foon amfiibie bewirkt, dåt ja for jare latje grutelse ordi stark san. Sü koon en foosch oofding fiir springe än ferschilie amfiibie ordi gau swume. Dåt jeeft uk oorte, do jam seelew önj en kort tid hiilj diip fergreewe koone.
Knooke
Da knooke foon amfiibie san ordi ünlik. Oofding heewe amfiibie niinj frie rabe, da san ma e reegknooke tuhuupewüksen än littik.
Ütwüksene diirte
En ütwüksen europäisch amfiibi blaft wilems uk nuch önj unti aw e sid bai dåt wååder, weer hi ütkiimen as. Foosche gunge t.b. ai oofding fiir deerfoon wäch (än wan, dan ai mör ås süwat en kilometer), än wan deer en gefåår as, springe ja matiinjs önj dåt wååder än swimme wäch. Jü trüs Bufo bufo gungt 2200 m wäch än kamt normåål bloot bai dåt wååder tubääg, am bjarne tu fouen: Jü as uk bekånd for jare wånringe, weer jü oofding foon autoe düüdj kjard wårt. Oorte üt e sliik Triturus gunge ouers ai fare ås 400 m foon dåt wååder wäch. Sü’n diirt blaft uk önj hiile iirstide bloot önj dåt wååder unti bloot aw dåt lönj.
Ewolusjoon
Lunge tid wus dåt ai klåår, weer da amfiibie en rucht taxon san. Deer wus uk jü fermousing, dåt da trii ordene (sii önj e apseeting Süstematik) ai sü näi früne san. 1995 würd önj Texas en fosiil fünen: Jü oort Gerobatrachus hottini. Mad jüdeer oort, jü mårke foon fooschordiie än fon stjarttrüse häi, würd foon en kanadisch uniwersiteet erforsched, dåt dadeer tou ordene for 240 bit 275 milione iirnge en gemiinsoome forfider häin. Dåt wus önjtwider jü oort Gerobatrachus hottini, unti en äänlik oort, jü foon dåt taxon Temnospondyli oufståmt. Da blinwjarpele ståme foon dåt taxon Lepospondyli ouf. Hiilj klåår as dåt gånse åltens nuch ai, ouers wårschiinjlik heet jü kanadisch uniwersiteet rucht. Hü näi da Temnospondyli än da Lepospondyli frün san, wiitj huum nuch ai nau, ouers wat huum wiitj, as, dåt åle amfiibie foon da knookefasche oufståme. Sam waasenschapmoons liiwe, dåt knookefasch-orden Coelacanthimorpha, jü bloot tou retsänte ordene heet, di forfider foon åle amfiibie as.
Antoni Gaudí
Antoni Gaudí i Cornet (Reus (Spaanien), 25. Juni 1852 – Barcelona, 10. Juni 1926), wus n spånsch Arkitäkt. Hi betoocht am 1900 hu markante bäge än oudere objäkte önj Barcelona än deerbüte, weerfoon ju Sagrada Família jü bekåndste as.
Årbe
Hi wårt betråchtied as åån foon da gründleedere foon jü orgaanisch arkitäktuur. Sin årbe hiirt tu jü Art Nouveau/Jugendstil. Önj Katalonien wårt dideer stil dåt Modernisme Catalá nååmd.
Bié (Prowins)
Struumer
Tau struumer haa hörens hööd uun det Bié Prowins. Ian, de Cuanza Struum, hee sin hood uun a süüd faan't prowins. Hi leept tu a nuurd an bildet dial faan't grens mä det Malanje Prowins. De öler, de Cubango Struum, hee sin hood uun a waast faan't prowins. Hi leept tu a süüd an bildet a grensen mä dön Huambo an Huíla Prowinsen. En öler struum, de Cutato Struum, bildet dial faan't grens mä det Huambo Prowins an leept troch a nuurd faan't prowins.
Indialing faan Ferwalting
Bié hee njüügen kreiser (municípios), wat iin uun komuunen (comunas) diald wurd.
Rumonge (Steed)
Rumonge as en steed uun de aafrikoons stoot Burundi. At steed leit uun a süüdwaast faan't lun. Det as at hoodsteed faan det Rumonge Prowins. Det hee 35.931 lidj (2008).
Molepolole
Molepolole as en steed uun de aafrikoons stoot Botsuana. At steed leit uun a süüd faan't lun. Det hee 66.466 lidj (2011).
Makamba (Steed)
Makamba as en steed uun de aafrikoons stoot Burundi. At steed leit uun a süüd faan't lun. Det as at hoodsteed faan det Makamba Prowins. Det hee 9396 lidj (2008).
It Amelân
It Amelân (Ütjspriik üüb Frysk: [əta:məlɔ:n]; üüb Holuns: Ameland) as ian faan dön fiiw Waastfresk Eilunen an ian faan dön aagetanj gemeenden faan Waastfresklun. Tu a uast leit Skiermûntseach an tu a waast Skylge. Det hee 3633 lidj (2017). At hoodsteed faan't gemeend as Ballum.
Geografii
At eilun hee fjauer taarpen:
Spriik
Det Amelânsk spriikwiis, wat en spriikwiis faan Holuns as, wurd üüb't eilun spreegen.
Kastiilien an León
Kastiilien an León, amtelk Autonoom Gemianskap faan Kastiilien an León (üüb Spaans: Castilla y León [kasˈtiʎa i leˈon] an Comunidad Autónoma de Castilla y León) as en autonoom gemianskap uun a nuurd faan Spanje. Det autonoom gemianskap hee 2.540.251 lidj (2011). At hoodsteed faan't gemianskap as Valladolid.
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't gemianskap san:
Ruyigi (Steed)
Ruyigi as en steed uun de aafrikoons stoot Burundi. At steed leit uun a uast faan't lun. Det as at hoodsteed faan det Ruyigi Prowins. Det hee 7139 lidj (2008).
Kangiryuarmiutun
Kangiryuarmiutun of  Kangiryuarmiut spriakwiis (inu. Kangiryuarmiutun ; ingels Kangiryuarmiutun, Kangiryuarmiut dialect) as det Inuinnaqtun spriakwiis üüb Waastkanada inuit faan't stääd Ulukhaktok (Ulukhaqtuuq, Kangiryuaq) uun a Nuurdwaast-Teritoorien uun Kanada.
Fulken: Kanghiryuatjagmiut, Kanghirjuarmiut, (?) Haneragmiut, (?) Puivlirmiut, (?) Nagyuktomiut
Ferglik mä Siglitun, Kangiryuarmiutun an Inuinnaqtun spriakwiisen
Ferglik mä a Siglitun, Kangiryuarmiutun an Inuinnaqtun spriakwiisen üüb Waastkanada inuit:
Siglitun
Siglitun of  Siglit spriakwiis (sig. Siglitun ; ingels Siglitun, Siglit, Inuvialuktun proper) as det Waastkanada inuit spriakwiis faan a stääden Tuktoyaktuk (Tuktuyaaqtuuq), Paulatuk (Paulatuuq), Sachs Harbour (Ikaasuk) an Inuvik (Inuuvik) uun a Nuurdwaast-Teritoorien uun Kanada.
Fulken: Qikiqtaruqmiut, Kupugmiut, Kittegaryumiut, Nuvuraqmiut, Avvagmiut, Nuunatahmiut
Skraft
Siglitun spriakwiis buksteewer:
Ferglik mä Siglitun an Uummarmiutun spriakwiisen
Ferglik mä Siglitun spriakwiis üüb Waastkanada inuit spriak an Uummarmiutun spriakwiis üüb Iñupiaq spriak:
Ekstremaduura
Ekstremaduura, amtelk Autonoom Gemianskap faan Ekstremaduura (üüb Spaans: Extremadura [e(ɣ)stɾemaˈðuɾa] an Comunidad Autónoma de Extremadura) as en autonoom gemianskap uun a süüdwaast faan Spanje. Uun a nuurd leit Kastiilien an León, uun a uast Kastiilien-La Mancha, uun a süüd Andaluusien an uun a waast Portugal. Det autonoom gemianskap hee 1.104.521 lidj (2011). At hoodsteed faan't gemianskap as Mérida.
Siglitun
Gramatik
relative + absolutive:
Ekstremaduura
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun Ekstremaduura san:
Indialing faan Ferwalting
Ekstremaduura hee tau prowinsen: Cáceres an Badajoz.
Kastiilien-La Mancha
Kastiilien-La Mancha, amtelk Autonoom Gemianskap faan Kastiilien-La Mancha (üüb Spaans: Castilla-La Mancha [kasˈtiʎa la ˈmantʃa] an Comunidad Autónoma de Castilla-La Mancha) as en autonoom gemianskap uun a maden faan Spanje. Det autonoom gemianskap hee 2.106.349 lidj (2011). At hoodsteed faan't gemianskap as Toledo.
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't gemianskap san:
Indialing faan Ferwalting
Kastiilien-La Mancha hee fiiw prowinsen:
Gesellschaft für bedrohte Völker
Det Gesellschaft für bedrohte Völker (GfbV) as en internatsionaal NGO, an saat ham föör manertaalen üüb a hialer welt iin. Det kön religiöös, spriakelk of ethnisk manertaalen wees. Di ferian werket jin arke onernemen, det seekerhaid, leewent, rocht üüb eegendoom, religion, spriak an kultuur faan manertaalen tu onertraken. Diarför wurd buken an en tidjskraft ütjden, uun a politiik märeerd an flüchtlingen holpen.
Histoore
Di ferian as 1968 ans begand üs "Aktion: Biafra Hilfe" faan Tilman Zülch an Klaus Guerke, sant 1970 het hi GfbV an werket daalang uk uun Uastenrik, a Sweits, Süüdtirool / Itaalien, Bosnien-Hertsegowina an Irak. Uk uun London an Luksemborag san büroos, det hoodbüroo as uun Berlin.
Maarswin
At maarswin (Phocoena phocoena) as en letjen waal (Cetacea) ütj det famile faan a Swinswaaler an woort 1,85 m lung.
Sevilla
Sevilla as en steed uun a süüdwaast faan Spanje. Det hee 698.042 lidj (2011). Det as at hoodsteed faan Andaluusien an det Sevilla Prowins.
Achtkarspelen
Achtkarspelen (Ütjspriik üüb Frysk: [axtkaspələn]) as ian faan dön aagetanj gemeenden faan Weestfresklun. At gemeend leit uun a nuurduast faan’t prowins. Uun a nuurd leit at gemeend Noardeast-Fryslân, uun a uast det Groningen Prowins, uun a süüd at gemeend Smellingerlân, uun a waast Tytsjerksteradiel an uun a nuurdwaast Dantumadiel. Det hee 27.943 lidj (2017). At hoodsteed faan’t gemeend as Bûtenpost.
Geografii
Det Knillesdjip kanaal leept troch't gemeend. Steeden uun't gemeend san:
Histoore
A nööm faan’t gemeend, kaam faan dön aacht sarkspalen uun’t gritenij (de iar nööm för en gemeend, wat uun Waastfresklun an Groningen faan det 16. juarhunert ap tu det 19. juarhunert brükt wurd). Dön aacht sarkspalen wiar: Bûtenpost, De Koaten, Droegeham, Koartwâld, Lytsepost, Stynsgea, Surhuzum an Twizel. At Gritenij wurd 1851 en gemeend efter’t iinfeering uun Holun faan’t gemeendrocht faan Johan Rudolph Thorbecke.
Rutana (Steed)
Rutana as en steed uun de aafrikoons stoot Burundi. At steed leit uun a süüduast faan't lun. Det as at hoodsteed faan det Rutana Prowins. Det hee 5865 lidj (2008).
Maun
Maun as en steed uun de aafrikoons stoot Botsuana. At steed leit uun a nuurd faan't lun. Det hee 60.263 lidj (2011).
Lübeck
Lübeck as en krisfri stää önj dåt tjüsch bundeslönj Slaswik-Holstiinj. Jü stää heet 215.846 inboogere (2020).
Anguloa
Anguloa (lat. Anguloa) san bloosenplaanten an hiar tu a orchideen (Orchidaceae). At jaft sowat 13 slacher uun Süüd-Ameerikoo.
Lübeck
Beschriwing
Stäädiile:
Ramotswa
Ramotswa as en steed uun de aafrikoons stoot Botsuana. At steed leit uun a süüd faan't lun. Det hee 28.952 lidj (2011).
Fredensborg Komuun
Fredensborg Komuun as en däänsk komuun üüb't eilun Sialun uun't regiuun Hovedstaden mä iinwenern (Stant  ) an en grate faan 0 km². At ferwaltang sat uun Kokkedal.
Esch an der Alzette (Kantoon)
De Esch an der Alzette Kantoon (üüb Luksemborgisk: Kanton Esch-Uelzecht, üüb Tjiisk: Kanton Esch an der Alzette, üüb Fraansöösk: Canton d'Esch-sur-Alzette) as een faan dön twaalew kantoonen faan Luksemborig. A kantoon leit uun a süüd faan't lun. Det hee 185.184 lidj (2021). At hoodsteed faan a kantoon as Esch an der Alzette.
Iindialing faan Ferwalting
A kantoon hee fjauertanj gemeenden:
Blagoewgrad (Prowins)
Det Blagoewgrad Prowins (üüb Bulgaars: област Благоевград oblast Blagoevgrad of Благоевградска област Blagoevgradska oblast) as ian faan dön 28 prowinsen faan Bulgaarien. At prowins leit uun a süüdwaast faan't lun. Det hee 323.552 lidj (2011). At hoodsteed faan't prowins as Blagoewgrad.
Indialing faan Ferwalting
At prowins hee fjauertanj gemeenden:
Grevenmacher (Kantoon)
De Grevenmacher Kantoon (üüb Luksemborgisk: Kanton Gréiwemaacher, üüb Tjiisk: Kanton Grevenmacher, üüb Fraansöösk: Canton de Grevenmacher) as een faan dön twaalew kantoonen faan Luksemborig. A kantoon leit uun a süüduast faan't lun. Det hee 31.378 lidj (2021). At hoodsteed faan a kantoon as Grevenmacher.
Geografii
De Moosel Struum maaget at uastgrens faan a kantoon.
Iindialing faan Ferwalting
A kantoon hee aacht gemeenden:
Francistown
Francistown as en steed uun de aafrikoons stoot Botsuana. At steed leit uun a uast faan't lun. Det hee 98.961 lidj (2011).
Dantumadiel
Dantumadiel (Ütjspriik üüb Frysk: [dɔntymadi.əl] ; üüb Holuns: Dantumadeel) as ian faan dön aagetanj gemeenden faan Waastfresklun. At gemeend leit uun a nuurduast faan't prowins. Uun a nuurd an uast leit Noardeast-Fryslân, uun a süüduast Achtkarspelen, uun a süüd an süüdwaast Tytsjerksteradiel. Det hee 18.942 lidj (2017). At hoodsteed faan't gemeend as Damwâld.
Steeden an taarpen
At gemeend hee tjiin steeden:
Birgit Hussel
Birgit Hussel (* 20. Marts 1955) es en Wüfhaur fan Weesterlön'. Al fan di 90er Jaaren ön maaket jü en Diil fan di Söl'ring Önerrocht bi di Söl'ring Foriining. Jü aarbert uk ön di Lönskepsreer fan di Foriining me en bikömert höör ön "Niilön'" (Nuurđen fan Kaamp) sa us om di Eidem-Fügelkui ön Raantem. Senerlig sen uk di Waneringen bi Heef, diar jü fuar di Söl'ring Foriining önber. Des skel di Liren weegi, hur'ling ja di Heef me ali Senen bigrip ken.
Dantumadiel
Histoore
Ap tu det 19. juarhunert wiar Dantumadiel en gritenij. Det wurd 1851 en gemeend efter’t iinfeering uun Holun faan’t gemeendrocht faan Johan Rudolph Thorbecke.
Birgit Hussel
Leewent
Birgit Hussel es ön Hamborig-Iserbrook āpwukset. Ombi 1988 kām jü naa Söl en help di Seefüglern, diar fan Ööl forklüwet wiar. Töhop me höör Leewentspartner waar masi fuar dit Leewent bi di Weeterkanten dönen en uk masi Skeltern maaket. Des wiar aaftinoch fan Swinjswāle, diar jaa aaft fuar di Söl'ring Strön' önerwai sen.
Höör Bruarwening heer jü bi dit Alfred-Wegener-Institut ön List üs en Laboor-Asistentin fuar di Aarber diar. Jü es diar uk aaft bi Heef önerwai en nem Proowen.
Erik Pontoppidan
Erik Ludvigsen Pontoppidan, den Yngre (di jonger), (* 3. September 1698 uun Aarhus; † 20. Detsember 1764 uun Kopenhuuwen) wiar en däänsken teoloog, histooriker an skriiwer.
Birgit Hussel
Leewent
2013 heer Birgit Hussel en Komeedii-Stek fuar di Ofslütinj fan di Sölring Önerrocht skrewen, "Daagligs Dai bi C. P. Hansen". Diarfan es en DVD maaket uuren, diar uk Maike Ossenbrüggen bi en Önspraak weeget.
Luksemborig (Kantoon)
De Luksemborig Kantoon (üüb Luksemborgisk: Kanton Lëtzebuerg‎, üüb Tjiisk: Kanton Luxemburg, üüb Fraansöösk: Canton de Luxembourg) as een faan dön twaalew kantoonen faan Luksemborig. A kantoon leit uun a süüd faan't lun. Det hee 193.509 lidj (2021). At hoodsteed faan a kantoon as Luksemborig.
Odienné
Odienné as en steed uun de aafrikoons stoot at Elfenbianküst. At steed leit uun a nuurdwaast faan’t lun. Det hee 42.173 lidj (2014). Det as at hoodsteed faan de Denguélé Distrikt an det Kabadougou Regiuun.
DrugBank
(üüb huuchschiisk)
Angraecum
Angraecum (lat. Angraecum) san bloosenplaanten an hiar tu a orchideen (Orchidaceae). At jaft sowat 210 slacher uun Afrikoo an Madagaskar.
Tundra
Bilen
Uun a tundra büüre man enkelt fulken, diar sant juarhunerten mä detdiar kliima amgung kön:
Frederiksberg Komuun
Frederiksberg Komuun [] as en stääd an en däänsk komuun naibi Kopenhuuwen üüb't eilun Sialun mä en grate faan 0 km² an iinwenern (Stant  ). Det komuun woort mä tu't stääd Kopenhuuwen tääld.
Persisk spriak
Spriadkoord
<div style="clear:both;" /div>
Enkelt wurden uun ferglik
* Det wurd hää en ööder bedüüdang üs uun't huuchsjiisk.
Madelan
At madelan ( skräpånert ??) (Anas strepera, Mareca strepera) as en fögel ütj at anenfamile (Anatidae).
Burgas (Prowins)
Det Burgas Prowins (üüb Bulgaars: област Бургас oblast Burgas of Бургаска област Burgaska oblast) as ian faan dön 28 prowinsen faan Bulgaarien. At prowins leit uun a süüduast faan't lun. Det hee 415.817 lidj (2011). At hoodsteed faan't prowins as Burgas.
Indialing faan Ferwalting
At prowins hee tretanj gemeenden
List faan Gemeenden uun't Metropolitansteed Mailand
At Metropolitansteed Mailand hee 134 gemeenden.
Normoolkrääft
Wan en krääft üüb en sküünsen trakt, do trakt bluas di luadrocht dial faan det krääft würelk diarjin; det as det normoolkrääft. En öödern dial faan det krääft trakt oober det sküünsen loongs tu a sidj wech, det as det tangentialkrääft.
Bereegnang
Det normoolkrääft F_\text{N} könst dü bereegne üs Kosinus faan \alpha mool det gewichtskrääft F_\text{G} faan det mase m. An det tangentialkrääft F_\text{T} as do Sinus faan \alpha mool F_\text{G}.
Natsilingmiutut
Natsilingmiutut of  Natsilingmiut spriakwiis (inu. Inuktitun, Nattiliŋmiutut ; ingels Natsilik, Netsilik, Nattilik, Netsilingmiut, Natsilingmiutut, Nattilingmiutut , Nattiliŋmiutut ) as en Waastkanada inuit spriakwiis uun Nunavut uun Kanada.
Inuit skraft
Uastkanada inuit an latin buksteewer:
üübtu natsilingmiut buksteewer:
Ferglik mä Waast- an Uast-Kanada spriakwiisen
Ferglik mä Inuinnaqtun an Nattiliŋmiut spriakwiisen üüb Waastkanada inuit spriak an Kivallirmiut, Aggurmiut (Nuurd-Qikiqtaaluk) an Uqqurmiut (Süüd-Qikiqtaaluk) spriakwiisen üüb Uastkanada inuit spriak:
IFA
Wat menst dü?
Utkuhiksalik
Fulken: (?) Ahagmiut, (?) Hanningařuqmiut, (?) Ilivilermiut, Ugyulingmiut, Qeqertarmiut, Utkuhiksalingmiut (ingels Utkuhiksalik proper)
Chaskowo (Prowins)
Det Chaskowo Prowins (üüb Bulgaars: област Хасково oblast Haskovo) as ian faan dön 28 prowinsen faan Bulgaarien. At prowins leit uun a süüd faan't lun. Det hee 246.238 lidj (2011). At hoodsteed faan't prowins as Chaskowo.
Institut für Arbeitsschutz der Deutschen Gesetzlichen Unfallversicherung
(üüb huuchschiisk)
Chaskowo (Prowins)
Indialing faan Ferwalting
At prowins hee elwen gemeenden.
Anoectochilus
Anoectochilus (lat. Anoectochilus) san bloosenplaanten an hiar tu a orchideen (Orchidaceae). At jaft sowat 50 slacher uun Süüd-Aasien.
Dongeradiel
Dongeradiel (Ütjspriik üüb Frysk: [doŋəradi.əl]; üüb Holuns: Dongeradeel) wiar ian faan dön twuntig gemeenden faan Waastfresklun. At gemeend leit uun a nuurduast faan't prowins. Tu a nuurdwaast leit It Amelân an tu a nuurduast Skiermûntseach, wat so wel tau gemeenden üüs uk eilunen uun det Waastfresk Heef san. Uun a nuurduast leit a Lauwersmar, uun a süüduast at gemeend Kollumerlân, uun a süüdwaast Dantumadiel an uun det waast Ferwerderadiel. Det hee 23.901 lidj (2017). At hoodsteed faan't gemeend as Dokkum.
Geografii
Tau sunbeenken hiart tu't gemeend: De Kalkman an It Rif. Jo lei twesken It Amelân an Skiermûntseach. Steeden an taarpen uun't gemeend san:
Spriiken
Det Noardhoeksk spriikwiis faan Waastfresklun wurd uun't gemeend spreegen. Det Dokkumersk, wat en spriikwiis faan Stedsk (en skööl faan Waastfresk-Holuns mischspriikwiisen) as, wurd uun't steed Dokkum spreegen.
Histoore
Dongeradiel wurd 1. Janewoore 2019 dial faan det nei-grünlaanjen gemeend Noardeast-Fryslân.
Egedal Komuun
Stääden an saarpen
ASmørumnedre leit uun't Smørum Sogn, uun't Måløv Sogn uun't Ballerup Komuun naibi an tu en letjen dial uk uun't Værløse Sogn uun't Furesø Komuun.
BSmørumovre hää maner üs 200 iinwenern.
Ansellia
Ansellia (lat. Ansellia) san bloosenplaanten an hiar tu a orchideen (Orchidaceae). At jaft 1 slach uun Afrikoo.
Ferianigt Stooten faan Ameerika
Dön Ferianigt Stooten faan Ameerika san en lun uun Nuurd-Ameerika. Uun a nuurd leit Kanada, uun a süüd Meksiko, uun a uast a Atlantik an uun a waast a Pasiifik. Det hee 331.893.745 lidj (2021). At hoodsteed faan't lun as Washington.
IUPAC
IUPAC stäänt för International Union of Pure and Applied Chemistry. Di ferian as 1919 iinracht wurden faan chemikern uun industrii an wedenskap. IUPAC leit a nöömer faan chemikaalien fääst an bestemet uk auer sümboolen an ööder definitjuunen.
Ferianigt Stooten faan Ameerika
Geografii
Dön Ferianigt Stooten san det fjuard gratst lun üüb a eerd efter Schiina, Rüslun an Kanada.
IUPAC
Hör bleed het Pure and Applied Chemistry.
Ferianigt Stooten faan Ameerika
Geografii
At lun hee trii dialen: dön contiguous of conterminous Ferianigt Stooten (uk the lower forty-eight), Alaska an Hawaii.
Puerto Rico uun a Kariibik an dön United States Minor Outlying Islands an Guam uun e Pasiifik hiar uk tu't lun.
De huuchst ponkt uun't lun as Denali (6190 m), wat uun a süüd faan a bundesstoot Alaska leit.
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't lun san:
Iindialing faan Ferwalting
At lun hee sant 1959 50 bundestooten. At hoodsteed Washington hiart tu neen stoot.
Politik
A president faan't lun sant 2021 as Joe Biden
Paartuanet Klooksdiarten
Paartuanet Klooksdiarten (Artiodactyla of uk Paraxonia) san en order faan Tetjdiarten (Mammalia) uun a biologii. A miasten san plaantenfreedern. Hör nööm haa's efter at lik taal faan a tuaner, det san tau of sjauer.
Kumasi
Kumasi as en steed uun de aafrikoons stoot Ghaana. Det leit uun a süüd faan't lun. Det as at hoodsteed faan det Ashanti Regiuun. Det hee 2.035.064 lidj (2010).
Magdebörj
Magdebörj as en krisfri stää önj dåt tjüsch bundeslönj Saksen-Anhalt. Jü stää heet 235.775 inboogere (2020).
Gagnoa
Gagnoa as en steed uun de aafrikoons stoot at Elfenbianküst. At steed leit uun a süüd faan’t lun. Det hee 160.465 lidj (2014). Det as at hoodsteed faan de Gôh-Djiboua Distrikt an det Gôh Regiuun.
Utrecht
Utrecht as en holuns gemeen an det hoodstääd faan't Prowins Utrecht. Diar wene son 360.000 minsken, mä't amlun san't son 660.000. Utrecht as at sjuardgratst stääd uun Holun, an leit temelk uun a maden faan't lun. Diaram luup diar uk flook ferkiarswaier troch.
Portaal:Lönje
A - B - C - D - E - F - G - H - I - J - K - L - M - N - O - P - R - S - T - U - V - W - Z
Dimbokro
Dimbokro as en steed uun de aafrikoons stoot at Elfenbianküst. At steed leit uun a süüduast faan’t lun. Det hee 48.860 lidj (2014). Det as at hoodsteed faan de Lacs Distrikt an det N'zi Regiuun.
Remich (Kantoon)
De Remich Kantoon (üüb Luksemborgisk: Kanton Réimech‎, üüb Tjiisk: Kanton Remich, üüb Fraansöösk: Canton de Remich) as een faan dön twaalew kantoonen faan Luksemborig. A kantoon leit uun a süüduast faan't lun. Det hee 23.529 lidj (2021). At hoodsteed faan a kantoon as Bad Mondorf.
Geografii
De Moosel Struum maaget at uastgrens faan a kantoon.
Iindialing faan Ferwalting
A kantoon hee aacht gemeenden:
Mersch (Kantoon)
De Mersch Kantoon (üüb Luksemborgisk: Kanton Miersch, üüb Tjiisk: Kanton Mersch, üüb Fraansöösk: Canton de Mersch) as een faan dön twaalew kantoonen faan Luksemborig. A kantoon leit uun a maden faan't lun. Det hee 34.063 lidj (2021). At hoodsteed faan a kantoon as Mersch.
Iindialing faan Ferwalting
A kantoon hee tjiin gemeenden:
Ferwerderadiel
Ferwerderadiel (Ütjspriik üüb Frysk: [fəvɛdəradi.əl]; üüb Holuns: Ferwerderadeel) wiar ian faan dön twuntig gemeenden faan Waastfresklun. At gemeend leit uun a nuurd faan't prowins. Det hee 8735 lidj (2017). At hoodsteed as Ferwert.
Geografii
Steeden an taarpen uun't gemeend san:
Histoore
Ferwerderadiel wurd 1. Janewoore 2019 dial faan det nei-grünlaanjen gemeend Noardeast-Fryslân.
Redingen (Kantoon)
De Redingen	Kantoon (üüb Luksemborgisk: Kanton Réiden‎, üüb Tjiisk: Kanton Redingen, üüb Fraansöösk: Canton de Redange) as een faan dön twaalew kantoonen faan Luksemborig. A kantoon leit uun a waast faan't lun. Det hee 19.866 lidj (2021). At hoodsteed faan a kantoon as Redingen.
Iindialing faan Ferwalting
A kantoon hee tjiin gemeenden:
Nzérékoré (Steed)
Nzérékoré as en steed uun de aafrikoons steed Guinea. At steed leit uun a süüd faan't lun. Det as at hoodsteed faan det Nzérékoré Regiuun. Det hee 195.330 lidj (2014).
De Fryske Marren
De Fryske Marren (üüb Holuns: De Friese Meren) as ian faan dön aagetanj gemeenden faan Waastfresklun. At gemeend leit uun a süüdwaast faan't prowins. Uun a nuurd leit at gemeend Ljouwert, uun a nuurduast It Hearrenfean, uun a süüduast Weststellingwerf, uun a süüd at prowins Flevolun an uun a waast an nuurd at gemeend Súdwest-Fryslân. Det hee 51.585 lidj (2017). At hoodsteed as De Jouwer.
Steeden an taarpen
Dön tjiin gratst steeden uun't gemeend san:
Öler steeden an taarpen uun't gemeend san:
Arizona
Arizona [ˌæɹɪˈzoʊnə] as sunt 1912 en diiljstoot foon da Feriind Stoote. E diiljstoot läit önj't söödweesten foon't lönj. Önj't norden läit Utah, önj't ååsten New Mexico, önj't sööden Meksiko, önj't söödweesten California än önj't nordweesten Nevada. Dåt heet 7.278.717 manschne (2019). E hoodstää foon e stoot as Phoenix.
Geografii
Arizona as di seekstgrutste diiljstoot önj da Feriinde Stoote.
Indiiling foon Ferwalting
Arizona heet 15 counties:
Histoori
For 1848 wus't lönj foon Arizona foon nü diilj foon Meksiko. 1850 wörd dåt New-Mexico-Teritoorium üt di Arizona foon nü, et weestdiilj foon New Mexico än et sööddiilj foon Nevada biled. 1853 wörd ma di Gadsden-Kuup foon Meksiko for 10 milioon US-Dollar wörd iinj wider gebiit foon 77.700 km² önj't sööden faan di Gila Struum diilj foon't teritoorium. Arizona wörd 24. Biikenmoune 1863 san äin teritoorium. Et teritoorium wörd 14. Biikenmoune 1912 ån stoot önj da Feriind Stoote.
Madrid
Madrid (sjiisk [], spoonsk []) as det hoodstääd faan Spoonien an faan det Autonoom Gemianskap Madrid.
Uun't metropolregiuun Madrid lewe sööwen miljuun iinwenern. Det stääd Madrid as efter London an Berlin det traadgratst stääd uun Euroopa.
Iindialang faan Ferwaltang
Madrid hää 21 distrikten (distritos):
Angoola
Angoola [aŋˈgo:la], amtelk Republiik faan Angoola (üüb Portugiisisk: Angola [ɐ̃.ˈɡɔ.lɐ] an República de Angola [ʁɛ.ˈpu.βli.kɐ dɨ ɐ̃.ˈɡɔ.lɐ]; üüb Nuurd Mbundu, Süüd Mbundu an Kongo Ngola an Repubilika ya Ngola) as en stoot uun a süüdwaast faan Aafrika. Uun a süüd leit Namiibia, uun a nuurd an uast det Demokraatisk Republiik Kongo, uun a uast Sambia, an uun a waast de Atlantisk Ootseaan. Angoola hee uk en eksklaawe, Cabinda, wat twesken at Republiik Kongo an Demokraatisk Republiik Kongo leit. At lun hee 25.789.024 lidj (2014). At hoodsteed as Luanda.
Geograafisk Laag
At lun dialt grensen mä fjauer lunen. Det lingst grens (2646 km, tup mä Cabinda) faan Angoola wurt mä det Demokraatisk Republiik Kongo an det kurtst (231 km) mä det Republiik Kongo diald. At lun dialt uk en 1427 km lung grens mä Namiibia an en 1065 km lung mä Sambia.
Lunskaap
Det hee en drüg liigens loongs a eeg. Uun a uast faan at liigens stun berger. Uun detheer dial faan at lun stäänt de Moco Berig, wat de huuchst berig (2620 m) faan Angoola as. Uun a uast faan a berger leit en huuchlun, wat hööchten twesken 1,200 an 1,800 m hee. Öler berger san: de Lupangue Berig (2554 m), de Ungungi Berig (2511 m), de Senha Berig (2494 m), de Mbuindo Berig (2480 m), de Vavele Berig (2479 m), de Chalima Berig (2478 m), de Catchimanha Berig (2451 m), de Tchila Berig (2442 m) an de Sacotiquite Berig (2438 m).
Struumer
De naistlingst struum uun Aafrika, de Kongo Struum, bildet dial faan't grens faan Angoola mä det DR Kongo: faan Nóqui uun Zaire Prowins tu a mös faan a struum. At lun hee uk de Cuango Struum, wat sin hood uun det Lunda Sul Prowins hee, dial faan't grens mä det DR Kongo bildet an tu a nuurd iin uun de Kasai Struum uun detdiar lun leept. De fjuardlingst struum uun't kontinent, de Sambesi Struum, leept faan a nuurd tu a süüd troch at uastdial faan det Moxico Prowins uun a uast faan't lun. Angoola hee uk de Okavango Struum (diar üüs Rio Cubango bekäänd), wat efter a süüd, dial faan't grens mä Namiibia bildet an troch Namiibia iin uun det Okavango Delta uun Botsuana leept. Öler struumer san: Chiluango (wat troch det Cabinda Prowins leept), Mbridge Struum (268 km lung; hi leept troch dön Uíge an Zaire Prowinsen uun a nuurd), Dande (285 km lung; hi leept troch dön Uíge an Bengo Prowinsen uun a nuurd), Bengo (300 km lung), Cuanza (965 km lung), Longa, Cuvo, Quicombo, Catumbela, Coporolo, Bentiaba, Bero, Curoca an Cunene Struum (1050 km lung), wat, üüs de Kongo Struum, iin uun’t Atlantik luup.
Sian
De gratst sia uun Angoola as Dilolo Sia, wat uun Moxico Prowins as.
Kliima
Angoola hee trii kliimatsoonen. Bi a eeg an uun a nuurd faan at lun as det troopisk. Uun a maden an a süüd as det gemeesikt-troopisk. Uun a süüduast as det för’t miast hiat.
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun Angoola san:
Indialing faan Ferwalting
Angoola hee aagetanj prowinsen (üüb Portugiisk: províncias), wat iin uun kreiser (üüb Portugiisk: municípios) diald wurd.
Befölkring
Faan 16 ap tu 31 Marts 2014 jaft et en folksteeling uun Angoola. Efter a resultooten hee at lun 25.789.024 lidj: 12.499.041 faan a lidj san karmen an 13.289.983 san wüfhööd.
Spriiken
Bal al a aafrikoons spriiken, wat uun Angoola spreegen wurd, san Bantu Spriiken. Portugiisisk as amtsspriik faan Angoola an wurt uk faan 40% faan angolaaner üüs mamenspriik spreegen. Oner a aafrikoons spriiken uun Angoola san Süüd Mbundu (of Umbundu, wat uun a maden faan't lun spreegen wurt), Nuurd Mbundu (of Kimbundu, wat uun a nuurdwaast faan't lun spreegen wurt; amanbi 1.700.000 spreegers), Kongo (of Kikongo, wat uun a nuurd faan't lun spreegen wurt; amanbi 2.000.000 spreegers), Kituba (en kreolspriik, wat faan lidj faan det DR Kongo spreegen wurt) an Ovambo (of Oshiwambo, wat amanbi 461.000 spreegers hee).
Biljing
Det äälst uniwersiteet uun Angoola as det Agostinho Neto Uniwersiteet, wat 1962 grünjlaanjen wurd.
Sünjhaid
Wüfen raage uun't madel en ääler faan 63,7 juaren, an maaner ian faan 58,1 juaren.
Histoore
De iarst bewenern faan Angoola faan daaling wiar Khoisan. Jo wurd leeder faan sköölen faan Bantu fölker ferdrüngen. Faan 1483 wurd portugiisisk hanelsposter bi a eeg apsaatet. Föör 1671 wiar det Ndongo Köningrik uun a nuurduast faan Angoola. Det süstemaatisk besaaten faan at lun faan Portugal begand uun at njüügentanjst juarhunert an wiar amanbi 1925 ufslööden. En natschunalistisk welerstant begand 1961 en krich för suwereniteet.
Eaststellingwerf
Eaststellingwerf (Ütjspriik üüb Frysk: [ɪ.əstɛlɪŋvɛrf]; üüb Holuns: Ooststellingwerf) as ian faan dön aagetanj gemeenden faan Waastfresklun. At gemeend leit uun a süüduast faan't prowins. Uun a nuurdwaast leit at gemeend Opsterlân, uun a nuurduast, uast an süüduast det Drenthe Prowins, uun a süüdwaast at gemeend Weststellingwerf an uun a waast It Hearrenfean. Det hee 25.540 lidj (2017). At hoodsteed as Easterwâlde.
Angoola
Suwereniteet
At Rewolutschoon faan a Nelkin broocht at diktatüür faan a Estado Novo uun Portugal 25. April 1974 tu aanj. Det broocht uk tu aanj a kriiger för suwereniteet uun portugiisk koloniien. Det do liaset ütjenölersaatingen twesken dön trii befreiingsbewegingen det FNLA (Frente Nacional de Libertação de Angola), det MPLA (Movimento Popular de Libertação de Angola) an det UNITA (União Nacional para a Independência Total de Angola). Iin uun a ütjenölersaatingen greeb dön Ferianigt Stooten, Zaire an Süüdaafrika üüb at sidj faan det FNLA an det UNITA iin, det Sowjetunioon an Kuba üüb at sidj faan det MPLA. Det MPLA hääl at boowenhun an rep 11. Nofember 1975 uun Luanda at suwereniteet ütj, tu liker tidj det FNLA an UNITA uun Huambo. António Agostinho Neto faan det MPLA wiar de iarst president faan't lun. Efter't ferklaaring faan suwereniteet saatet en bürgerkrich iin. José Eduardo dos Santos wurd 1979 de naist president efter Neto san duas. A bürgerkrich kaam 2002 tu aanj.
Eaststellingwerf
Geografii
Steeden an taarpen uun't gemeend san:
Angoola
Politiik
Angoola as en republiik. A stootsboowenhood as a president. Efter det 2010 ferfaading, wurt at president arke fiiw juar weelet. João Lourenço as de traad president sant 26. September 2017. Det MPLA as at partei faan't regiaring. At wiar 23.-26. August 2017 woolen tu't Natschunaalfersaamling. At partei, wat a woolen wan, kön at president weele. Det MPLA wan mä 61,1 prosent faan a stemen. Det öler hoodpartei, UNITA, fing 26,7 prosent faan a stemen.
Kindia (Steed)
Kindia as en steed uun de aafrikoons steed Guinea. At steed leit uun a uast faan't lun. Det as at hoodsteed faan det Kindia Regiuun. Det hee amanbi 135.000 lidj (2014).
Angoola
Bütjenpolitiik
Angoola as sant 1. Deetsember 1976 lasmoot faan dön Feriand Natschuunen an sant 11. Febrewoore 1979 faan det Aafrikoons Unioon. At lun as uk lasmoot faan at Gemianskap faan a Lunen faan det Portugiisk Spriik.
Eaststellingwerf
Spriiken
För't miast wurd uun't gemeend det needersaksisk spriikwiis Stellingwerfs spreegen. Waastfresk wurd man uun Donkerbroek, Haulerwyk, Waskemar, Ravenswâld, De Haule an Appelskea spreegen.
Angoola
Wiartskap
Üüb a HDI-indeks stäänt det lun üüb plaats 149 faan 187. Uun't juar 2018 hed Angoola en BIP faan amanbi 105,9 biljuunen US-Dooler.
At weering faan't lun as a Kwanza (ufkoortet: Kz), wat faan det Angolaans Natschunaalbeenk ütjbroocht wurt.
Frederikssund Komuun
Frederikssund Komuun [] as en däänsk komuun üüb't eilun Sialun uun't regiuun Hovedstaden mä en grate faan 0 km² an iinwenern (Stant  ). At ferwaltang sat uun't stääd Frederikssund.
Stääden an saarpen
A Uvelse Sogn leit tu en graten dial uun't Hillerød Komuun.
Baukonst
Baukonst (lat. architectura) as det ploonin an bauen faan hüsang an gebüüden. Det woort faan architekten ütjfeerd. Iar wiar det baumäästern.
Huar baukonst begant, as swaar tu saien. En ianfach hüs woort miast ei üs baukonst betiakent.
Harns
Geografii
Steeddialen
Nunatsiavummiutut
Nunatsiavummiutut of Nunatsiavummiut spriakwiis (inu. Inuttut, Inuttitut, Nunatsiavummiutut, Labradorimiutut ; ingelsk: Nunatsiavummiut dialect, Nunatsiavummiutut, Labradorimiutut, Labrador Inuttut, Labrador Inuttitut) as det Uastkanada inuit spriakwiis faan a stääden Naini (Nain), Hopedale, Maqûvik (Makkovik), Ukkusitsalik (Davis Inlet), Vaali (Goose Bay–Happy Valley), Nutâk (Nutak), Hebron†, Tikirarsuarusik (Rigolet) an Nunatsiavut (Labrador) uun Kanada.
Ferglik mä Inuktitut an Nunatsiavummiutut spriakwiisen
Ferglik mä Inuktitut an Nunatsiavummiutut spriakwiisen üüb Uastkanada inuit:
Sjiisk lianwurden
Sjiisk lianwurden brükt uun Nunatsiavummiutut ütj jü tidj faan a sjiisk misionaaren faan a Herrnhuter bredern (1760s).
Magneesium
Magneesium as en cheemisk element mä det ufkörtang Mg an det atoomnumer 12.
Magneesium hiart tu tjiin miast föörkemen elementen üüb a eerd.
Pider Lüng
Pidder Lüng es en Balādi fan di dütsk Dechter Detlev von Liliencron (1844–1909).
Dat Dechting es fuaral bi di Weeterkant fan di Nuurđsee bikeent. Biskrewen uur, hur'ling di Sölringer töögen di Deenen öngingen sen, en dit pasiaret üp en historisiarendi Aart en Wiis. Di Personalisiaring fan ali Sölringer es Pider Lüng, en Fesker fan Hörnem. Des raaket di Amtman fan Töner, Henning Pogwisch, di Personalisiaring fan di deensk Regiaring tö des Tir. Pogwisch forsjukt en fo Stjüüren fan di Sölringer. Üp sin Wai heer hi uk en Pröst en Lönsknechti me langs, wat Knefen ön di Feken haa. Iin ön dat Feskerhüs fan Pider Lüng en sin Familii snaki ja, en diarbi fing ja Strir meenachtler. Pider Lüng giar't fuaral aur di Friihairen, tö wat di Friisen en uunet Rocht haa, en diaraur sjocht hi uk ek, huraur hi Jil hentö di Deenen bitaali skel.
Fuarüt fan di Balaad es ön en ekstra Dechting āpskrewen, wat fuar Friihair meent wiar:
Pogwisch uur da jit aariger en spüt iin ön di Greenkualsop, wat üp di Aun staant. Da nemt Pider Lüng höm bi di Jak en drükt sin Haur iin ön di hiti Kualsop, bit dat hi duar es.
Di Lönsknechti maaki Pider Lüng da me jaar Knefen duar. Achter des laap ja aur Söl en bringi masi Fortröt aur ali Sölringer.
Fuar di Balaad uur uk en Melodii skrewen, fan Achim Reichel. Di Plati jit Regenballade.
Vianden (Kantoon)
De Vianden Kantoon (üüb Luksemborgisk: Kanton Veianen, üüb Tjiisk: Kanton Vianden, üüb Fraansöösk: Canton de Vianden) as ian faan dön twaalew kantoonen faan Luksemborig. A kantoon leit uun a nuurduast faan't lun. Det hee 5482 lidj (2021). At hoodsteed faan a kantoon as Vianden.
Geografii
De Our Struum maaget dialwiis at uastgrens faan a kantoon.
Iindialing faan Ferwalting
A kantoon hee trii gemeenden:
Anthogonium
Anthogonium (lat. Anthogonium gracile) san bloosenplaanten an hiar tu a orchideen (Orchidaceae). At jaft 1 slach uun Süüduast-Aasien.
Dooler
Wat menst dü?
Gettorf
Gettorf (: Gettorp, plaatsjiisk: Cheddörp, Geddörp) as en gemeen uun a Kreis Rendsborag-Eckernförde, sowat hualew wai tesken Kiel an Eckernförde. Uun Gettorf sat at amt faan't Amt Dänischer Wohld.
Hurndiarten
A Hurndiarten (Bovidae) san en famile faan Tetjdiarten an hiar tu a Paartuanet Klooksdiarten.
Labé (Steed)
Labé as en steed uun de aafrikoons steed Guinea. At steed leit uun a nuurd faan't lun. Det as at hoodsteed faan det Labé Regiuun. Det hee amanbi 90.000 lidj (2014).
Wiltz (Kantoon)
De Wiltz Kantoon (üüb Luksemborgisk: Kanton Wolz‎, üüb Tjiisk: Kanton Wiltz, üüb Fraansöösk: Canton de Wiltz) as ian faan dön twaalew kantoonen faan Luksemborig. A kantoon leit uun a nuurdwaast faan't lun. Det hee 18.197 lidj (2021). At hoodsteed faan a kantoon as Wiltz.
Iindialing faan Ferwalting
A kantoon hee sööwen gemeenden:
Waastfresklun/fe
Waastfresklun (üüb Waastfresk: Fryslân, üüb Holuns: Friesland ) as ian faan a twaalew prowinsen faan Holun. At prowins leit uun a nuurd faan't lun. Det hee 649.944 lidj (2020). At hoodsteed faan't prowins as Ljouwert.
Indialing faan Ferwalting
Waastfresklun hee sant 1. Janewoore 2019 18 gemeenden.
Dongeradiel, Ferwerderadiel an Kollumerlân wiar föör 2019 uk gemeenden, man jo san nü dial faan Noardeast-Fryslân.
Arkansas
Arkansas [ˈɑːrkənsɔː] as sunt 1836 en diiljstoot foon da Feriind Stoote. E diiljstoot läit önj't sööden foon't lönj. Önj't norden läit Missouri, önj't nordååsten Tennessee, önj't söödååsten Mississippi, önj't sööden Louisiana, önj't söödweesten Texas än önj't nordweesten Oklahoma. Dåt heet 3.017.804 manschne (2019). E hoodstää foon e stoot as Little Rock.
Geografii
Di Mississippi Struum as for't mååst et ååstgränse foon e diiljstoot. Di Arkansas Struum låpt foon't weesten tu't ååsten in önj e Mississippi.
Bärje
Et jeeft twäär grute floose foon bärje önj e diiljstoot:
Uunet Rocht
Uunet Rocht es Rocht, wat ek āpskrewen es. Hat uur önnemen, wan et lung sa wesen es (Praktitsiaret Ööwing, latiinsk "consuetudo") en wan dit tö di algimiini Meening aur di Nöörighair paset (Latiinsk opinio necessitatis of opinio iuris). Wan en uunet Rocht tö en bistemet Plaats jert, sa üs tö en Gimiindi, uur dit "Observanz" nēmt.
Arkansas
Bärje
Di grutst bärj önj Arkansas as Mount Magazine, wat 839 meeter huuch as än önj't weesten foon a diiljstoot stoont.
Uunet Rocht
Bigrep
Senerk Wichtighair heer dat uunet Rocht bi dat Rocht fan di Fulker. Uk ön Dütsklön es't möögelk, dat em wat aur uunet Rochtsrailen döörfo ken. Diar snaket em fan "Iinfachrocht".
Arkansas
Indiiling foon Ferwalting
Arkansas heet 75 counties: Kiik uk deer: List foon counties önj Arkansas
Histoori
E stoot wörd 15. Samermoune 1836 diilj foon da Feriind Stoote.
Uunet Rocht
Bigrep
Wan en Rochter fent, dat di "opinio iuris" ek waant, en wan niin Gisets forleengt, dat aur di Rochtslaag wat āpskrewen wiis skel, da es dat uunet Rocht sa gur üs en Gisets.
Forwiisen
"Uunet Rocht" kumt fuar iin ön Pider Lüng
Faranah (Steed)
Faranah as en steed uun de aafrikoons steed Guinea. At steed leit uun a maden faan't lun. Det as at hoodsteed faan det Faranah Regiuun. Det hee amanbi 60.000 lidj (2014).
Huuger Tetjdiarten
A miast Tetjdiarten wurd tu a Huuger Tetjdiarten (Eutheria, Placentalia) reegent, jo maage sowat 94% ütj. Hör kääntiaken as, dat jo hör efterkemen bi en muuderkuuk waaks läät, iar's bäären wurd. Tetjdiarten saner muuderkuuk san a Goobeldiarten (Monotremata) an a Pöösdiarten (Metatheria of Marsupialia).
Gentofte Komuun
Gentofte Komuun [] as en däänsk komuun uun't regiuun Hovedstaden mä en grate faan 0 km² an iinwenern (Stant  ). Gentofte hiart tu't Hovedstadsområdet an woort mä tu't stääd Kopenhuuwen tääld.
Huuger Tetjdiarten
Süstemaatik
At jaft 20 ordern:
Boké (Steed)
Boké as en steed uun de aafrikoons stoot Guinea. At steed leit uun a waast faan't lun. Det as at hoodsteed faan det Boké Regiuun an det Boké Prefektüür. Det hee 61.758 lidj (2014).
Gladsaxe Komuun
Gladsaxe Komuun as en däänsk komuun uun't regiuun Hovedstaden an uun't Hovedstadsområdet. Hat as 0 km² grat an täält iinwenern (Stant  ).
Jürgen Borstelmann
Jürgen Borstelmann (* 1963 üp Söl') es en Pianist, Komponist en Organist fan Söl'. Me 8 Jaaren bigenti hi, üp dit Klawiir tö spölin. Al me 12 Jaaren spöleti hi uk di Orgel, bal uk bi Hööf en ön Konserti. 1980 bit 1983 fing hi en Liirtir bi di Sērkenmusikdirektor Walter Bechmann (Weesterlön') bitö. Sent 1981 heer Jürgen Borstelmann en Bruarwenig üs Organist üp Söl'. Ark Jaar spölet hi forskeligi Konserti, fuaral iin ön Sērken üp Söl'.
Borstelmann heer di Musik-Hoogskuul ön Lübeck bisaacht en di Proowen diar absolviaret (Stuudien fan Sērkenmusik en könstlerisk Spölin üp di Orgel bi Profesor Dr. Ernst-Erich Stender).
Borstelmann komponiaret uk. Sin Aarbern uur hol fan di Forlachen nomen, en hok waar uk ütteeknet. Hi maaket uk Kamermusik, en sa heer hi me forskeligi renomiareti Musikern Āptreren her. Hi es uk üp forskelige Toonāpnaamen, sa üs üp di CD „Farewell To The Island“ en Filmbidrachen tö hiir en tö se. Borstelmann maaket uk keltisk en friisk Musik.
Sin Faađer Hans (* 1934) en sin Ohm Willy Borstelmann (* 1927) haa al üs Organisten üp Söl' aarbert.
Aarber üp en fuar Söl'
Sent 1992 sen maning Stelken, senerlig fuar di Söl'ring Spraak, maaket uuren.Eeđer en Taacht fan Hans Hoeg skreev Borstelmann Wiisen aur Dechtingen fan Mensken sa üs Mungard of Wilhelm Siemens. Forskeligi Daans-Steken en Leedjis waar fuar forskeligi Biseetingen ütaarbert.
Jürgen Borstelmann es Organist ön Hörnem - Raantem. Fuar Konserti heer hi sin ain Ensemble. 2013 wiar dit en Organist, jen me en Oboe en jen Floitenspölster, diar uk soong. Des jeet "Ensemble Amabile", Ker diar em lef haa ken.
Limfjord
Di nööm komt faan't däänsk wurd "limsten", det as en 65 miljuun juar ualen kalkstian.
Jürgen Borstelmann
Aarber üp en fuar Söl'
Me Hans Hoeg heer hi en hiili Bok me Söl'ring Leedjis ütaarbert.
Quinhámel
Quinhámel as en steed uun de aafrikoons stoot Guinea-Bissau. At steed leit uun a waast faan’t lun. Det as at hoodsteed faan det Biombo Regiuun. Det hee 5825 lidj (2009).
Jürgen Borstelmann
Aarber üp en fuar Söl'
Borstelmann aarbert uk Fuarlaagen üt: Fuar di C. P. Hansen-Pris 2013 heer hi tau Fantasiien aur tau Musiksteken fan Peter Hansen skrewen, diar di Brüđer fan C. P. Hansen wiar. Di jest Fuarlaag her 16 Takti, dit waaret ombi 30 Sekunden tö spölin. Di Taust her 8 Takti en waaret ombi 20 Sekunden. Di Ütaarberingen sen 6 (Di Jest) sa üs 4 en hualev Minüten (Di Taust) lung uuren. Jen diarfan wiar aliining fuar Klawiir, jen wiar fuar Klawiir en Soprānsaxofoon skrewen. Di Steken waar bi di Tödiiling fan di Pris tö Albert Panten spölet. Di Spölsters wiar da Jürgen Borstelmann üp Klawiir en Thomas Vester üp dit Soprānsaxofoon.
CD fan Friisk Musik
2017 braacht Borstelmann en CD me Söl'ring en friisk Wiisen üt. Hi nemt dit salev 20 poetisk Klawiirsteken, en dit paset noch uk gur sa. Sa üs em dit fan höm keent, heer hi di Wiisen ütkomponiaret, sa dat diarfan en könstfol en broket Musik uuren es. Fan dit Daans-Stek eeđer Peter Hansen sen ön des CD aur 7 Minüten uuren. "Üüs Söl'ring Lön'" heer Borstelmann ön tau Steken forskelig biaarbert.
Hoken sa gur Klawiir spöli ken of dit liir mai, di ken uk hol en Nootenbok diarfan bi Jürgen Borstelmann bistel.
Borstelmanns Aarber fuar Söl en Sölring
Sölring Koorbok 25 Koorseetings me ain Sölring Wiisen fuar Sölring Lir, eeđer di Aarbern fan forskeligi Dechtern, me 18 Koorseetings fan Jürgen Borstelmann, 3 Seetings fan Karl Kruse sa üs 4 Seetings fan Wilhelm en Hans Borstelmann (ark jen tau Seetings).
Leedjibok „Sjung din Sölring Wiis“ (Töhop me Hans Hoeg ütdönen)
"Siemens-Lieder" Trii Leedjis eeđer Dechtings fan Wilhelm Siemens (fuar Sjungster en Klawiir)
„Biikibrenen-Leedji“ (fuar Sjungster en Klawiir)
„Üüs Sölring Lön“ (4-stemigi Koorseetings fuar Koor sa üs uk fuar Koor fan Kārmingern)