cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Yukon (Teritoorium)/fe
Yukon as ian faan dön trii teritoorien faan Kanada. At teritoorium leit uun a nuurdwaast faan't lun. Uun a nuurd leit det Arktisk Sia, uun a uast dön Nuurdwaast-Teritoorien, uun a süüd British Columbia an uun a waast dön Ferianigt Stooten (Alaska). Det hee 42.986 lidj (2021). At hoodsteed faan't teritoorium as Whitehorse.
Mount Kosciuszko
Noch huuger as di Mawson Peak üüb det eilun Heard, hi täält oober ei tu't fäästlun faan Austraalien. Di huuchst berag üüb a kontinent Austraalien as ään faan a Seven Summits, det Carstensz-Pyramide uun Nei-Guinea.
Yukon (Teritoorium)/fe
Steeden an Taarpen
Dön tjiin gratst steeden an taarpen uun't prowins san:
Histoore
Yukon wurd de 13. Jüüne 1898 en teritoorium faan Kanada. Tuföören wiar det dial faan dön Nuurdwaast-Teritoorien.
Naachtlaacht
At Naachtlaacht (Oenothera biennis) as en plaantenslach uun det order faan a Myrtenoortagen (Myrtales). Detdiar plaant as uun't 17. juarhunert faan Ameerikoo mäbroocht wurden, wääkst daalang oober wil uun hial Euroopa.
För det plaant jaft at en hialer rä nöömer: Sandrööb, Naachtbluum, Naachtlaacht, Naachtskaad, Aibluum, Güül Rapunsel, Skinkrut, Stolt Henerk, Winkrüüs.
Leonhard Euler
Leonhard Euler (* 15. April 1707 uun Baasel; † uun Sankt Petersburg) wiar en matemaatiker an füüsiker faan a Sweits. Hi hää bedüüden bidracher leewert tu't analysis an taalenteorii.
Matematiik
Euler wiar en grünjleier faan det fääk analysis uun a matematiik. Flook ufkörtangen, diar daalang noch brükt wurd, gung üüb ham turag: e, π, i, sumentiaken ∑, f(x) för funktjuunen.
Füsiik
Uun a mechaanik hää Euler werket auer hüdrodünaamik an kreiselteorii, uun a optik auer waagenteorii, an uk auer balistik.
Wichtag skraften
Sin skraften san faan E001 bit E866 trochnumeriaret:
Imen
Imen (Apidae) san en famile faan insekten. Diar hiar muar üs 200 sköölen tu.
Sköölen
Acanthopus – Aethammobates – Afromelecta – Agapanthinus – Aglae – Aglaomelissa – Alepidosceles – Allodape – Allodapula – Alloscirtetica – Amegilla – Ammobates – Ammobatoides – Ancyla – Ancyloscelis – Anthophora – Anthophorula – Apis – Apotrigona – Arhysoceble – Austroplebeia – Axestotrigona – Biastes – Bombus – Brachymelecta – Brachynomada – Braunsapis – Caenonomada – Caenoprosopina – Caenoprosopis – Camargoia – Canephorula – Cemolobus – Centris – Cephalotrigona – Ceratina – Chalepogenus – Chiasmognathus – Chilimalopsis – Cleptotrigona – Coelioxoides – Compsomelissa – Ctenioschelus – Ctenoplectra – Ctenoplectrina – Cubitalia – Dactylurina – Deltoptila – Diadasia – Diadasina – Doeringiella – Duckeola – Effractapis – Elaphropoda – Epeoloides – Epeolus – Epicharis – Epiclopus – Eremapis – Ericrocis – Eucera – Eucerinoda – Eucondylops – Eufriesea – Euglossa – Eulaema – Exaerete – Exomalopsis – Exoneura – Exoneurella – Exoneuridia – Florilegus – Friesella – Frieseomelitta – Gaesischia – Gaesochira – Geniotrigona – Geotrigona – Habrophorula – Habropoda – Halterapis – Hamatothrix – Heterotrigona – Hexepeolus – Holcopasites – Homotrigona – Hopliphora – Hypotrigona – Isepeolus – Kelita – Lanthanomelissa – Leiopodus – Lepidotrigona – Lestrimelitta – Leurotrigona – Liotrigona – Lisotrigona – Lophothygater – Lophotrigona – Macrogalea – Manuelia – Martinapis – Melanempis – Melecta – Melectoides – Meliphilopsis – Meliplebeia – Melipona – Meliponula – Melissodes – Melissoptila – Melitoma – Melitomella – Meliwillea – Mesocheira – Mesonychium – Mesoplia – Micronychapis – Mirnapis – Monoeca – Mourella – Nannotrigona – Nanorhathymus – Nasutapis – Neolarra – Neopasites – Nogueirapis – Nomada – Notolonia – Odontotrigona – Odyneropsis – Oreopasites – Osirinus – Osiris – Oxytrigona – Pachymelus – Pachysvastra – Papuatrigona – Parammobatodes – Paranomada – Paratetrapedia – Paratrigona – Paratrigonoides – Parepeolus – Pariotrigona – Partamona – Pasites – Peponapis – Platysvastra – Platytrigona – Plebeia – Plebeiella – Plebeina – Protosiris – Pseudepeolus – Ptilothrix – Ptilotrigona – Rhathymus – Rhinepeolus – Rhogepeolus – Rhopalolemma – Santiago – Scaptotrigona – Scaura – Schmiedeknechtia – Schwarziana – Schwarzula – Simanthedon – Sinomelecta – Sphecodopsis – Spinopasites – Sundatrigona – Svastra – Svastrides – Svastrina – Syntrichalonia – Tapinotaspis – Tapinotaspoides – Tarsalia – Teratognatha – Tetragona – Tetragonilla – Tetragonisca – Tetragonula – Tetralonia – Tetraloniella – Tetralonioidella – Tetrapedia – Tetrigona – Thalestria – Thygater – Thyreomelecta – Thyreus – Toromelissa – Townsendiella – Trichocerapis – Trichotrigona – Triepeolus – Trigona – Trigonisca – Trigonopedia – Triopasites – Ulugombakia – Xenoglossa – Xeromelecta – Xylocopa – Zacosmia
Hönang
Hönang woort faan Hönangimen maaget. Jo brük det för't aanj auerlewin, man uk di minsk witj det tu nadgin.
Dolný Kubín
Dolný Kubín as en stää önj e Regjoon Žilina önj jü Slowakäi. E stää läit önj e mal foon e regjoon. Deer booge 18.095 manschne (2021).
Lessebo
Lessebo as jü oochtgrutst stää önj e prowins Kronoberg, Swärik. E stää läit önjt ååsten foon e prowins. Dåt heet 3051 inboogere (2020). Dåt as e hoodstää foon jü Lessebo Komuun.
Pontevedra
Pontevedra as en stää foon Spanien, bundeslönj Galicien. Jü stää heet 83.260 inboogere (2020).
Marrakesch-Safi
Marrakesch-Safi as sant 2015 ian faan twaalew ferwaltangsregiuunen uun Marokko. Hat as näämd efter a grat stääden Marrakesch an Safi. At hoodstääd faan't regiuun as Marrakesch.
Tu't regiuun hiar aacht prowinsen of prefektuuren:
Uluru
Di Uluru (Pitjantjatjara: Uluṟu) [], het sant 1873 uk Ayers Rock (ingelsk), an as en eilunberag maden uun Austraalien. Hi as 863 m huuch, 350 m huuger üs sin amlun.
För a uuriinwenern, a Aborigines as di berag halag. Diaram mut hi sant 2019 uk ei muar faan arkenään besteegen wurd.
Plewen (Steed)
Plewen (üüb Bulgaarsk: Плевен Pleven) as en steed uun a nuurd faan Bulgaarien. Det hee 106.954 lidj (2011). Det as at hoodsteed faan det Plewen Prowins.
Pernik (Steed)
Pernik (üüb Bulgaarsk: Перник Pernik) as en steed uun a süüdwaast faan Bulgaarien. Det hee 80.191 lidj (2011). Det as at hoodsteed faan det Pernik Prowins.
Damaliscus
A Damaliscus ("Sassabys" an "Topis") san en skööl faan Hurndiarten (Bovidae) an hiar tu a Kü-Antiloopen.
Tallahassee (Florida)
Tallahassee [ˌtæləˈhæsi] as at hoodsteed uun de US-ameerikoons bundesstoot Florida. At steed leit uun a nuurd faan a bundesstoot. Det hee 194.500 lidj (2019). Det as uk at hoodsteed faan Leon County.
Trapeets
En Trapeets (faan ualgreks τράπεζα trapeza „boosel“, „sjauerfut“) as en sjauerhuk mä tau sidjen, diar paraleel tu enööder lei (a an c).
Anambra (Bundesstoot)
De Anambra Bundesstoot as een faan a bundesstooten uun Nigeeria. A bundesstoot leit uun a süüd faan't lun. Det hee 5.953.500 lidj (2022). At hoodsteed faan a bundesstoot as Awka.
Bauchi (Bundesstoot)
De Bauchi Bundesstoot as een faan a bundesstooten uun Nigeeria. A bundesstoot leit uun a nuurd faan't lun. Det hee 8.308.800 lidj (2022). At hoodsteed faan a bundesstoot as Bauchi.
Liima
Liima as at hoodsteed faan Peruu. At steed leit uun a waast faan't lun, bi a Pasiifik. Det hee 10.795.500 lidj (2020). Muar üs njügen miljoonen diarfaan wene uun't Prowins Liima, det eegentelk hoodsteed, an gud ian miljoon uun't huuwensteed Callao, diar uk mä tu't hoodsteedregiuun (at Área Metropolitana de Lima) hiart.
Kliima
Liima leit uun a troopen, sodening as't diar at hiale juar warem, oober diar fäält knaap rin. Liima hee wüüstenkliima. Dat'at diar ei altu hiat woort, hee mä a kuul Humboldtstruum tu dun, di för a küst loongs leept.
Onagraceae
Onagraceae san en plaantenfamile uun det order faan a Myrtenoortagen (Myrtales).
Gottfried Wilhelm Leibniz
Gottfried Wilhelm Leibniz (* 21. Jüüne / 1. Jüüle 1646 uun Leipzig; † 14. Nofember 1716 uun Hannover) wiar en tjiisk filosoof, matemaatiker, jurist, histooriker an poliitisk beriader faan det ääder Apkleering.
Apurímac (Department)
Det Apurímac Department (üüb Spaans: Departamento de Apurímac) as ian faan dön fiiw-an-twuntig departmenten faan Peruu. At department leit uun a süüd faan't lun. Det hee 405.759 lidj (2017). At hoodsteed faan't department as Abancay.
Folksufstemingen uun Sleeswich
Dön Folksufstemingen uun Sleeswich wiar tau folksufstemingen, diar efter a Ferdrach faan Versailles wiar, am det tukemen grens twesken Tjiisklun an Denemark uun Sleeswich tu stemin. Jo wurd faan en komischuun mä fertreedern faan Frankrik, det Ferianigt Köningrik, Noorweegen an Sweeden auerwachet. Dön folksufstemingen wiar 10. Febrewoore an 12. Marts 1920 uun tau ufstemingssoonen: Soon I (10. Febrewoore) an Soon II (12. Marts). At muarhaid faan a lidj (74,39 %) uun Soon I (of Nuurdsleeswich) stemet diarför, dial faan Denemark tu wurden. At muarhaid faan a lidj (80,2 %) uun Soon II (of Madelsleeswich) stemet diarför, dial faan Tjiisklun tu bliiwen. At muarhaid faan a lidj uun trii gemeenden üüb Feer, Guating (53,97 %), Ödersem (55,41 %) an Hedehüsem (59,26 %) , wat uun Soon II wiar, stemet för Denemark. A gemeenden ferbleew man dial faan Tjiisklun, auer jo ei direkt bi det leeder grens lai.
Blitta (Prefektüür)
Det Blitta Prefektüür (üüb Fraansöösk: Préfecture de Blitta) as en prefektüür uun det Centrale Regiuun uun det aafrikoons stoot Toogo. Det leit uun a süüdwaast faan't regiuun. Uun a nuurd leit det Sotouboua Prefektüür, uun a uast an süüd det Plateaux Regiuun an uun a waast Ghaana. Det hee 137.658 lidj (2010). At hoodsteed faan’t prefektüür as Blitta.
Indialing faan Ferwalting
At prefektüür hee ian-an-twuntig kantoonen: Agbandi, Atchintsé, Blitta–Boonhoof, Blitta–Taarep, Diguengué, Dikpéléou, Doufouli, Katchenké, Koffiti, Langabou, M’Poti, Pagala–Boonhoof, Pagala–Taarep, Tchaloudè, Tcharé–Baou, Tchifama, Tintchro, Waragni, Welly, Yaloumbé, Yégué.
Regina
Wat menst dü?
Weestre/mo
Weestre (ap Tjüsch: Westre, ap Dånsch: Vestre) as en gemiine önj e Kris Nordfraschlönj. Önj’t norden läit e gemiine Dånmark, önj’t ååsten Låålönj, önj’t sööden lade e gemiine Kuurlem än Leeksguurd än önj’t weesten Läigem än Älhood. Et heet 358 manschne (2019).
Orhan I.
Orhan I. of Orhan Gazi (üüb Osmaans Türkisk: اورخان غازی Orḫān Ğāzī‎; üüb Türkisk: Orhan Gazi; * 1281 uun Reyhanli of Bilecik; † woorskiinelk 1359 uun Bursa, efter öler kwelen † 1362) wiar faan 1326 tu san duas de naist sultaan faan det Osmaans Rik. Uun sin regiaringstidj naam a Osmaanen widj dialen faan a nuurdwaast faan Letj Aasien: 1326 Bursa, 1331 Nikaia (İznik faan daaling), 1337 Nikomedeia (İzmit faan daaling). Widjer uun a uast naam hi 1354 Angora (Ankara faan daaling). Orhan maaget Bursa tu't hoodsteed faan a Osmaanen. Hi salew, san aatj Osman I. an sultaan Mehmed I. lei uun Bursa begreewen. Üüs Orhan sultaan wurden wiar, wiar det Osmaans Rik 16.000 km² grat. Trii-an-dörtig juar lääder wiar at rik seekssis grater (95.000 km²).
Weestre/mo
Politiik
E gemiine heet 9 sate önj’t gemiinefertreesing.
Kysucké Nové Mesto
Kysucké Nové Mesto as en stää önj e Regjoon Žilina önj jü Slowakäi. E stää läit önjt nordweesten foon e regjoon. Deer booge 14.660 manschne (2021).
Gaziantep (Prowins)
Det Gaziantep Prowins (üüb Türkisk: Gaziantep ili) as en prowins, wat dialwiis uun det Madlunsia Regiuun an dialwiis uun det Süüduastanatoolien Regiuun faan a Türkei leit. Det hee 2.069.364 lidj (2019). At hoodsteed faan't prowins as Gaziantep.
Taningstää/mo
Taningstää (ap Tjüsch: Tinningstedt, ap Dånsch: Tinningsted) as en gemiine önj e Kris Nordfraschlönj. Önj’t norden lade e gemiine Braarep än Leeksguurd, önj’t ååsten läit e gemiine Kuurlem, önj’t sööden Leek än önj’t weesten Klasbel. Et heet 247 manschne (2019).
Gaziantep (Prowins)
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't prowins san:
Taningstää/mo
Histoori
Di 1. önj e Ismoune 2008 wörd e gemiine diilj foont Åmt Söödtuner.
Wespen
Wespen (Vespidae) san en famile faan insekten. Diar hiar muar üs 50 sköölen tu.
Taningstää/mo
Politiik
E gemiine heet 9 sate önj’t gemiinefertreesing.
Columbia River
A Columbia River as en 1.953 kilomeeter lungen struum uun Nuurdwaastameerikoo. Sin iintoochregiuun leit tu 15% uun Kanada an tu 85% uun a USA. At kanaadsk Prowins British Columbia as näämd efter di struum.
Drâa-Tafilalet
Drâa-Tafilalet as sant 2015 ian faan twaalew ferwaltangsregiuunen uun Marokko. Hoodstääd as Errachidia.
Tu det regiuun hiar fiiw prowinsen:
Björn-Steiger-Stifting
Di Björn Steiger Stifting es diarfuar, dat di Help ön Nuar sa üs di Retingstiinsten altert beeter uur. En Stifting ken en Aart fan Stötforiining wiis, man desjirem Stifting es diarfuar iinrocht, dat wat maaket uur, wat fuarof ek üp Wārel wiar.
Tvrdošín
Tvrdošín as en stää önj e Regjoon Žilina önj jü Slowakäi. E stää läit önjt norden foon e regjoon. Deer booge 8952 manschne (2021).
Björn-Steiger-Stifting
Noom
Di Stifting jit eeđer Björn Steiger, diar 1969 önköört waar. Hi storev, aurdat em en Stün eeđer di Kraankenwain teef maast, wat uk ek olterfuul Giraaten fuar Bihaneling me langs her. Dat bal achterön en Retingstiinst ön Gang kām, kumt fan di Mait, diar Siegfried en Ute Steiger, di Aalern fan Björn, jam me fuaral di Politik maaket haa.
Foraneringen - en Leewentswerk
Saaken sa üs en Fiirsnakernumer, hur em aural en Kraankenwain me röp ken, heer di Stifting aur lung Jaaren salev bitaalet. Diaraur hen hiir Taachten sa üs di Retingswain fuar Dütjis, Fiirsnaki-Piilern langs di Straat, di DRF-Luchtreting, Defibrillatooren fuar ark Jen en fuul muar tö dit wat di Björn-Steiger-Stifting önskööwen heer.
Tö dit Jen fan di 1960er Jaaren jaav dit ön Dütsklön niin Laitstairen en nemen, diar di Aarber fan Helpers sa üs Politsai, Kraankenhüüsinger, Füürweer en Retingstiinst töhopbraacht. Ön di Straaten wiar aaftinoch aur lüng Waien niin Fiirsnaker tö finj. Diarom wiar di Fiirsnakerpiilern fuar di Nuar sa üs disalev Numer fuar Help aur't hiili Lön di jest gurt Stööpen, wat gingen uur skul. Di „Björn Steiger Stiftung e. V.“ waar üs Foriining bigent en leeter tö en Stifting maaket. Faligern ön Politik, bi Spaarikasen en Wertskepsfirmen wiar nöörig. Stöt en Help kām bal fuaral uk fan Hilda Heinemann, di Wüf fan Bundspresident Gustav Heinemann. Dat dit uk slaageti wat ja jam fuarnomen her, haa di Steigers aaftinoch Hypotheeken ön jaar Hüüsinger āpnomen, dat diarfan Hüüvskrüüwern, Retingswainern en hok muar bitaalet uur kür.
Poltawa (Prowins)
Det Poltawa Prowins (üüb Ukrainisk: Полта́вська о́бласть Poltávs’ka óblast’ of Полта́вщина Poltávščyna) as ian faan dön 24 prowinsen faan Ukraine. Det hee 1.426.828 lidj (2017). At hoodsteed faan’t prowins as Poltawa.
Plasmodium
Plasmodium as en skööl faan Chromista uun di stam faan a Myzozoa. Det san liitjelet parasiiten mä man ian sel.
Malaaria
Enkelt slacher kön Malaaria ütjliase. At ICD käänt fiiw diagnoosen: B 50 bit B 54.
Björn-Steiger-Stifting
Foraneringen - en Leewentswerk
En aur di Maaten gurt Stööp wiar di Numer 110/112 fuar di Nuar sa üs en Struktuur fuar Laitstairen ön't Jaar 1973. Fuar Ute en Siegfried Steiger es di Stifting jaar Leewentswerk. Ja sen mal bliir, dat jaar Dreeng Pierre-Enric Steiger Lest heer en aarberi diarfuar.
Bayelsa (Bundesstoot)
De Bayelsa Bundesstoot as een faan a bundesstooten uun Nigeeria. A bundesstoot leit uun a süüd faan't lun. Det hee 2.537.400 lidj (2022). At hoodsteed faan a bundesstoot as Yenagoa.
Rottne
Rottne as jü tiintgrutst stää önj e prowins Kronoberg, Swärik. E stää läit önjt nordååsten foon e prowins, önj jü Växjö Komuun. Dåt heet 2434 inboogere (2020).
John Maynard Keynes
John Maynard Keynes, 1. Baron Keynes (ütjspriik: [keɪnz]; * 5. Jüüne 1883 uun Cambridge; † 21. April 1946 uun Tilton bi Firle, East Sussex) wiar en britisk ökonoom, poliitiker an matemaatiker. Hi wiar dial faan det Bloomsbury Group, en skööl faan ingels konstmooler, intelektuelen an wedenskapslidj, wat faan 1905 tu de Naist Wäältkrich uun London wiar. Hi wiar een faan bedüüdenst ökonoomen faan det 20. juarhunert an as nöömjiiwer faan det Keynesianismus. Sin ideen haa tu daaling inflööd üüb ökonoomisk an poliitisk teoriin. Sin hoodwerk as Det Algemian Teorii faan't Werk, a Sins an't Jil (üüb Ingels: The General Theory of Employment, Interest and Money; 1936).
Benue (Bundesstoot)
De Benue Bundesstoot as een faan a bundesstooten uun Nigeeria. A bundesstoot leit uun a süüduast faan't lun. Det hee 6.141.300 lidj (2022). At hoodsteed faan a bundesstoot as Makurdi.
Nobeelium
Nobeelium as en konstelk ütjwerket cheemisk element mä det ufkörtang No an det atoomnumer 102. Hat hiart tu a aktinoiden. Hör nööm hää't efter Alfred Nobel. Di iarst nööm wiar Unnilbium (Unb).
Plowdiw (Steed)
Plowdiw (üüb Bulgaarsk: Пловдив Plovdiv) as en steed uun a maden faan Bulgaarien. Det hee 338.153 lidj (2011). Det as at hoodsteed faan det Plowdiw Prowins.
Mô (Prefektüür)
Det Mô Prefektüür as en prefektüür uun det Centrale Regiuun uun det aafrikoons stoot Toogo. Det leit uun a nuurdwaast faan’t regiuun. Uun a nuurduast leit det Kara Regiuun, uun a uast an uun a süüduast det Sotouboua Prefektüür an uun a waast Ghaana. Det hee 37.411 lidj (2010). At hoodsteed faan’t prefektüür as Djarkpanga.
Indialing faan Ferwalting
At prefektüür hee fjauer kantoonen: Djarkpanga, Boulohou, Kagnigbara, Saïboudè, Tindjassi.
Rasgrad (Steed)
Rasgrad (üüb Bulgaarsk: Разград Razgrad) as en steed uun a nuurduast faan Bulgaarien. Det hee 33.880 lidj (2011). Det as at hoodsteed faan det Rasgrad Prowins.
Souss-Massa
Souss-Massa as sant 2015 ian faan twaalew ferwaltangsregiuunen uun Marokko. Hoodstääd as Agadir.
Tu det regiuun hiar sääks prowinsen of prefektuuren:
Námestovo
Námestovo as en stää önj e Regjoon Žilina önj jü Slowakäi. E stää läit önjt norden foon e regjoon. Deer booge 7722 manschne (2021).
Grat Kuudus
A Grat Kuudus (Strepsiceros) san en skööl faan Hurndiarten (Bovidae). Jo hiar tu a Antiloopen an lewe uun Afrikoo.
Slacher
En ööder betiaknang as:
Thomas Hobbes
Thomas Hobbes [hɔbz] (* 5. April 1588 uun Westport, Wiltshire; † 4. Deetsember 1679 uun Hardwick Hall, Derbyshire) wiar en ingels matemaatiker, stootsteoreetiker an filosoof faan't apkleering. Hi wurd troch sin hoodwerk Leviathan (1651) bekäänd, diaruun hi auer Absolutismus skreew. Absolutismus as en form faan reegiment, diaruun en köning of keiser, üniinschrenket meecht uun sin lun besaat an saner tuhual tu gesetsen regiare kön.
Lake Eyre
Di Lake Eyre (Eyre-Sia, uun't spriak faan a Aborigines: Kati-tanda) as di gratst sia an mä di jipst ponkt faan Austraalien. Hi as näämd efter di britisk forsker Edward John Eyre.
Didiar sia hää oober nään ufluup an woort sodenang tu en saaltsia. Wan hi ans gans fol as, as hi uk man bluas 2 bit 4 meetern jip. Efter ian juar koon oober det hialer weeder ferdampe, so dat hi bal drüg fäält. Tu rintidj woort di sia weder apfald faan rin, di tun graten dial widj wech uun Queensland fäält.
Zvolen
Zvolen (aw Tjüsch: Altsohl) as en stää önj e Regjoon Banská Bystrica önj jü Slowakäi. E stää läit önjt nordweesten foon e regjoon. Deer booge 40.637 manschne (2021).
Borno (Bundesstoot)
De Borno Bundesstoot as een faan a bundesstooten uun Nigeeria. A bundesstoot leit uun a nuurduast faan't lun. Det hee 6.111.500 lidj (2022). At hoodsteed faan a bundesstoot as Maiduguri.
Giresun (Prowins)
Det Giresun Prowins (üüb Türkisk: Giresun ili) as en prowins, wat uun det Suart-Sia Regiuun faan a Türkei leit. Det hee 448.400 lidj (2019). At hoodsteed faan't prowins as Giresun.
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't prowins san:
Termiiten
Termiiten (Isoptera) san en order faan insekten. Jo like miiren, san diar oober ei altu nai mä.
At jaft wel son 2.800 ünlik slacher. Jo lewe uun warem regiuunen.
Stifting
Fuar Stifting of Ligāt uur en Kapitaal iinrocht, hur sa fuul muar fan uur, dat dit, wat di Stifting dö skel, maaket uur ken. Uk wan niin Jil fan dit Kapitaal nomen uur skel, heer em bi en Stifting dach di Forloof diartö. Em ken man uk üđerswat stifti sa üs Freer, Frinjskep en hok muar. En Stifting uur aaftinoch eeđer en Mensk nēmt.
Ön Dütsklön sen di miist Stiftingen fuar di Gimiinhair, ön Uasterrik sen dit aartig wat mener fan di hiili Tal.
Fuar wat en Stifting es, uur iin ön di Weten of Statuuten fastlair.
Stiftingen eeđer Noomern
En Stifting uur aaftinoch eeđer en Mensk nēmt. Sa heer di Filmspölster Götz George en Stifting fuar jung Filmspölsters iinrocht, hur jaar Liiren fan stöt uur skel. Des Stifting skel uk help, dat ual Spölsters ek ārem uur, wat aaftjens fuarkumt. Di Björn-Steiger-Stifting waar fan sin Aalern iinrocht, üs jaar Dreeng me knap tiin Jaaren sterewi maast aurdat di Kraankenwain tö leet kām en uk ek gur iinrocht wiar. En Stifting ken man uk en Aart fan Foriining fuar en Saak wiis. Di Stifting Maritim ön Hamborig es diarfuar, dat ual Skeepen sa üs di Undine törochtmaaket en weeget uur ken. Des jit ek eeđer en Mensk.
Ahmed I.
Ahmed I. (üüb Osmaan Türkisk: احمد اول‎ Aḥmed-i evvel; Türkisk: Birinci Ahmed; * 18. April 1590 uun Manisa; † 22. Nofember 1617 uun Konstantinoopel) wiar faan 22. Deetsember 1603 tu san duas sultaan faan det Osmaans Rik. Hi wiar de iarst sultaan ei tu a brük tu fuligen, direkt konkurenten am a truun ambringe tu leeten.
Auersaatang
Teksten läät jo normoolerwiis ei ian-tu-ian auersaat. An jo hinge faan't persuun uf, diar det auersaatang föörnamt. Diaram jaft'at nian 'rocht' of 'ferkiard' auersaatang. Di/det auersaater skal leewen:
Kompjuuterauersaatang
Daalang woort muar an muar mä kompjuutern auersaat. Mä halep faan konstelk inteligens loket det ans beeder of ringer, t.b. Do san diar uk noch 'wurdenbuken' uun't näät, diar faan redaktöören bedrewen wurd, t.b.:
Abel Tasman
Abel Janszoon Tasman (* 1603 uun Lutjegast, Prowins Groningen; † 10. Oktuuber 1659 uun Batavia, Jaawa) wiar en holuns siakeerer. Üüb sin ütjfinjensreisen amsailed hi det austraalisk eerddial an lingt hi 13. Deetsember 1642 üüs iarst europeer Neisialun. Efter ham san oner ölern det austraalisk eilun Tasmaanien (tuföör Van Diemen’s Land), det austraalisk Tasman-Hualeweilun, at Tasmansia twesken Austraalien an Neisialun, a Tasmansee an uk de Abel Tasman Natschunaalpark, de Tasman-Gletscher an det Tasman Bocht uun Neisialun an uk a Asteroid (6594) Tasman neemd.
Ruse (Steed)
Ruse (üüb Bulgaarsk: Русе Ruse) as en steed uun a nuurd faan Bulgaarien. Det hee 149.642 lidj (2011). Det as at hoodsteed faan det Ruse Prowins.
Lučenec
Lučenec as en stää önj e Regjoon Banská Bystrica önj jü Slowakäi. E stää läit önjt sööden foon e regjoon. Deer booge 25.902 manschne (2021).
Callao
Callao (of uk El Callao) as en huuwenstääd an en department/prowins uun Peruu mä 1.129.854 iinwenern (Stant 30. Juni 2020).
Distrikten
Likes dat Callao mä tu't hoodstäädregiuun faan Liima hiart, as hat dach en aanj prowins mä sööwen distrikten:
Lunkreis Wolfenbüttel
A Lunkreis Wolfenbüttel as en lunkreis uun't uasten faan Niidersaksen. Sin kreisstääd as Wolfenbüttel.
Lake Torrens
Di Lake Torrens (Torrens-Sia) as mä en grate faan 5750 km² di öödergratst saaltsia uun Australien. Hi as näämd faan Edward John Eyre efter Robert Torrens, det wiar en britisken kolonist uun't 19. juarhunert.
Di sia as sowat 200 mool 50 km grat, hää nään ufluup an as miast drüg. Uun't fergingen 20. juarhunert wiar hi bluas iansis mä weeder fald.
Cross River (Bundesstoot)
De Cross River Bundesstoot as een faan a bundesstooten uun Nigeeria. A bundesstoot leit uun a süüduast faan't lun. Det hee 4.406.200 lidj (2022). At hoodsteed faan a bundesstoot as Calabar.
Lake Gairdner
Di Lake Gairdner (Gairdner-Sia) as di traadgratst saaltsia uun Austraalien. Hi as 160 km lung, bit 48 km briad an namt en flaak faan 4.350 km² iin. Sin saaltbuark as steedenwiis muar üs ään meeter stark.
Ba'albek-Hermel (Guwernement)
Det Ba'albek-Hermel Guwernement (üüb Araabsk: محافظة بعلبك - الهرمل Muḥāfaẓah Ba’labakk-Al-Hirmil) as ian faan dön guwernementen uun a Liibanon. Det hee 442.395 lidj (2015). At hoodsteed faan't guwernement as Ba'albek.
Silistra (Steed)
Silistra (üüb Bulgaarsk: Силистра Silistra) as en steed uun a nuurduast faan Bulgaarien. Det hee 35.607 lidj (2011). Det as at hoodsteed faan det Silistra Prowins.
Guelmim-Oued Noun
Guelmim-Oued Noun as sant 2015 ian faan twaalew ferwaltangsregiuunen uun Marokko. Hoodstääd faan't regiuun as Guelmim.
Tu det regiuun hiar sjauer prowinsen:
Nawapolatsk (Steed)
Nawapolatsk (üüb Witjrüs: Навапо́лацк Navapólack, üüb Rüs: Новопо́лоцк Novopólock, üüb Poolsk: Nowopołock) as en steed un det Witsebsk Prowins faan Witjruslun. Det hee 98.138 lidj (2009).
Rääfwirem
Rääfwirem as nään wirem, man en hidjkraankhaid (Dermatomykose). Hat woort faan swaampen ütjliaset.
Üüb a hidj kem miast letj bleesen of ruad steeden, diar furchboor bitj, hal uk tesken a tuaner, huar't warem an fochtag as. Jo bleesen mut ei wechskraabet wurd, ööders ferdialt ham di swaamp amso gauer an jiper.
Iindialang
Diar san trii slacher faan swaampen, diar a hidj uungrip:
Mustafa I.
Mustafa I. (üüb Osmaans Türkisk: مصطفى الأول‎‎ Muṣṭafā-yi l-evvel, üüb Türkisk: Birinci Mustafa; * 1591 of 1592 uun Manisa; † 20. Janewoore 1639 uun Konstantinoopel) wiar faan 1617 tu 1618 an faan 1622 tu 1623 faan det Osmaans Rik.
Victoria (Ferianigt Köningrik)
Victoria (bäären üüs Princess Alexandrina Victoria of Kent; * 24. Mei 1819 uun Kensington Palace, London; † 22. Janewoore 1901 uun Osborne House, Isle of Wight) wiar faan 1837 tu 1901 köningin faan det Ferianigt Köningrik faan Gratbritanien an Irlun an wiar uk faan 1. Mei 1876 keiserin faan Inje. Hat wiar at foomen faan Edward Augustus, Duke of Kent and Strathearn, an Victoire von Sachsen-Coburg-Saalfeld. Hat wurd köningin efter a duas faan san unkel Wilhelm IV.. Sin efterfuliger wiar hör dring Eduard VII..
Sliwen (Steed)
Sliwen (üüb Bulgaarsk: Сливен Sliven) as en steed uun a uast faan Bulgaarien. Det hee 91.620 lidj (2011). Det as at hoodsteed faan det Sliwen Prowins.
Daniel Günther
Daniel Günther (* 24. Jüüle 1973 uun Kiil) as sant de 28. Jüüne 2017 ministerpresident faan Sleeswich-Holstian. Hi as en poliitiker faan det CDU an hiart sant 2009 tu a lundai faan't bundeslun.
Stääsönj/mo
Stääsönj (ap Tjüsch än Dånsch: Stedesand) as en gemiine önj e Kris Nordfraschlönj. Önj’t nordweesten läit e gemiine Risem-Lonham, önj’t ååsten lade e gemiine Leek än Ding-Sönj, önj’t sööden lade e gemiine Beergem än E Hoorne än önj’t weesten läit Doogebel. Et heet 858 manschne (2019).
Geografii
E gemiine läit önj e Kårhiird.
Spriiken
Önj e gemiine wårt e spriikwiise Karhiirder snååked.
Histoori
Stääsönj wörd 1352 for di jarste keer schraftlik nååmd. Di 1. önj e Ismoune 2008 wörd e gemiine diilj foont Åmt Söödtuner.
Ferkiir
Stääsönj heet en hüüljpunkt aw e Mjarschboon.
Politiik
E gemiine heet 11 sate önj’t gemiinefertreesing.
Tucumán (Prowins)
Det Tucumán Prowins (üüb Spaans: Provincia de Tucumán) as ian faan dön trii-an-twuntig prowinsen uun Argentiinien. At prowins leit uun a nuurdwaast faan't lun. Det hee 1.674.622 lidj (2019). At hoodsteed faan’t prowins as San Miguel de Tucumán.
Ephedra
Ephedra ([], faan ualgreks ἐφέδρα ephédra "hingststört") as det iansagst skööl uun det plaantenfamile faan a Ephedraceae. Jo hiar tu det order faan a Gnetales. Diar hiar son 35 bit 70 slacher tu.
Slacher
E. alata – E. altissima – E. americana – E. antisyphilitica – E. aphylla – E. aspera – E. aurantiaca – E. boelckei – E. botschantzevii – E. breana – E. brevifoliata – E. californica – E. chilensis – E. compacta – E. coryi – E. cutleri – E. dahurica – E. dawuensis – E. distachya – E. equisetina – E. fasciculata – E. fedtschenkoae – E. foeminea – E. foliata – E. fragilis – E. frustillata – E. funerea – E. gerardiana – E. glauca – E. gracilis – E. holoptera – E. intermedia – E. kardangensis – E. khurikensis – E. laristanica – E. lepidosperma – E. likiangensis – E. lomatolepis – E. major – E. milleri – E. minuta – E. monosperma – E. multiflora – E. nevadensis – E. ochreata – E. oxyphylla – E. pachyclada – E. pangiensis – E. pedunculata – E. pentandra – E. procera – E. przewalskii – E. pseudodistachya – E. regeliana – E. rhytidosperma – E. rituensis – E. rupestris – E. sarcocarpa – E. saxatilis – E. sinica – E. somalensis – E. strobilacea – E. sumlingensis – E. tilhoana – E. torreyana – E. transitoria – E. triandra – E. trifurca – E. trifurcata – E. tweedieana – E. viridis – E. vvedenskyi
Arjeplog (Komuun)
Det Arjeplog Komuun (üüb Sweedsk: Arjeplogs kommun) as ian faan a komuunen uun det Norrbotten Prowins uun Sweeden. At komuun leit uun a süüdwaast faan't prowins. Det hee 2785 lidj (2019). At hoodsteed faan't komuun as Arjeplog.
Orscha (Steed)
Orscha (üüb Witjrüs an Rüs: О́рша Órša, üüb Poolsk: Orsza) as en steed un det Witsebsk Prowins faan Witjruslun. Det hee 117.225 lidj (2009). Det as at hoodsteed faan det Orscha Distrikt.
Hopern
Hopern (Orthoptera) san en order faan insekten (Insecta). Diar hiar muar üs 26.000 slacher tu.
Iindialang
Hopern wurd uun tau onerordern iindiald:
Jodiar onerordern wurd dialwiis uk üs aanj ordern tääld.
Staalkrüüs
Staalkrüüs (Ononis) as en plaantenskööl uun det famile faan a Bongfrüchten (Fabaceae). A miasten faan a 88 slacher lewe trinjam't Madlunsia.
Slacher
O. adenotricha – O. afghanica – O. alba – O. alopecuroides – O. angustissima – O. antennata – O. aragonensis – O. atlantica – O. aurasiaca – O. avellana – O. azcaratei – O. baetica – O. basiadnata – O. biflora – O. broteriana – O. catalinae – O. cephalantha – O. cephalotes – O. christii – O. cintrana – O. clausonis – O. cossoniana – O. crinita – O. crispa – O. cristata – O. cuatrecasasii – O. dentata – O. diffusa – O. euphrasiifolia – O. filicaulis – O. fruticosa – O. gines-lopezii – O. hackelii – O. hebecarpa – O. hesperia – O. hirta – O. hispida – O. incisa – O. jahandiezii – O. laxiflora – O. leucotricha – O. macrosperma – O. masquilieri – O. maweana – O. megalostachys – O. minutissima – O. mitissima – O. mogadorensis – O. natrix – O. nuristanica – O. oligophylla – O. ornithopodioides – O. paralias – O. pedicellaris – O. pendula – O. penduliflora – O. peyerimhoffii – O. phyllocephala – O. pinnata – O. polyphylla – O. polysperma – O. pseudoserotina – O. pubescens – O. pusilla – O. ramosissima – O. reclinata – O. reuteri – O. rosea – O. rotundifolia – O. serotina – O. serrata – O. sessilifolia – O. sicula – O. speciosa – O. spinosa – O. striata – O. talaverae – O. tazaensis – O. thomsonii – O. tournefortii – O. tridentata – O. vaginalis – O. varelae – O. variegata – O. verae – O. villosissima – O. viscosa – O. zygantha
Austurland
Austurland as ian faan dön aacht regiunen faan Islun. At regiuun leit uun a uast faan't lun. Det hee 13.237 lidj (2021). At hoodsteed faan't regiuun as Egilsstaðir.
Iindialing faan Ferwalting
At regiuun hee fiiw gemeenden:
Pastawy (Steed)
Pastawy (üüb Witjrüs: Паста́вы Pastávy, üüb Rüs: Поста́вы Postávy, üüb Poolsk: Postawy) as en steed un det Witsebsk Prowins faan Witjruslun. Det hee 19.815 lidj (2009). Det as at hoodsteed faan det Pastawy Distrikt.
Laâyoune-Sakia El Hamra
Laâyoune-Sakia El Hamra as sant 2015 ian faan twaalew ferwaltangsregiuunen uun Marokko. Hat leit uun't Waastsahara. Hoodstääd as Laâyoune.
Tu det regiuun hiar sjauer prowinsen:
Matsuo Bashō
Matsuo Bashō (üüb Jaapaans: 松尾 芭蕉 Matsuo Bashō; * 1644 uun Akasaka, Prowins Iga (Iga, Prefektüür Mie faan daaling); † 28. Nofember 1694 uun Osaka) wiar en jaapaans dachter. Hi wiar de bedüüdenst fertreeder faan det jaapaans wersform Haiku.
Saarepskilten uun Nuurdfresklun
Uun flook gemeenen, huar Nuurdfresk snaaket woort, haa's uk tauspriakag saarepskilten, üüb sjiisk (en betj grater) an diaroner üüb nuurdfresk (en betj letjer). Det gongt üüb't Friisk Gesäts faan 2004 turag, an diarüüb, dat Nuurdfresk nü en gudkäänd spriak as efter't Europeesk Charta för a Regiunaal- an Manertaalspriaken.
Hiasmöösk
Hiasmöösk (lat.: Lichen) as en hial aparte leewentsfurem. Hat woort tu a swaampen tääld, as oober uun würelkhaid en tuuplewin (symbiose) faan swaampen mä green algen of blä algen. Hat as nian möösk.
Sosiaaldemokraatisk Partei faan Tjiisklun
Det Sosiaaldemokraatisk Partei faan Tjiisklun (üüb Tjiisk: Sozialdemokratische Partei Deutschlands, kurt SPD; üüb Seeltersk: Sozialdemokratiske Paatäi Düütsklounds; üüb Plaattjiisk: Sozialdemokratsche Partei Düütschland; üüb Boowersorbisk: Socialdemokratiska strona Němskeje; üüb Liachsorbisk: Socialdemokratiska strona Nimskeje) as en sosiaaldemokraatisk partei uun Tjiisklun. At partei wurd 1875 grünjlaanjen. Det as tup mä det Krastelk Demokraatisk Unioon (CDU) ian faan dön tau gratst partein uun Tjiisklun. Dön tau bundesföörlidj faan't partei sant de 6. Deetsember 2019 san Saskia Esken an Norbert Walter-Borjans. At partei wiar faan 2013 tu 2021 lasmaat faan't bundesregiaring. Det as uk lasmaat faan elwen faan dön seekstanj bundeslunregiaringen. Det woon uun a Bundesdaiswool 2021 dön miast saten.
Saarepskilten uun Nuurdfresklun
Stääden, amtfrei gemeenen
Friedrichstääd, Reußenkuuger, Söl' (Gemiindi), Tönang
Hiasmöösk
At jaft wel son 25.000 slacher hiasmöösk, uun Madeleuroopa san't sowat 2.000.
Saarepskilten uun Nuurdfresklun
A Halgen
A Nääs, A Grööd, Ualun, Hamborger Halag, Letj Muur, Nuurdstrun
Amt Süüdtondern
Åktoorp, Oowentoft, Bousbel, Braarep, Bramstedtlund, Ding-Sönj, Friedrich-Wilhelm-Lübke-Kuuch, Galmsbel, Holm, Humptoorp, Kuurlem, Klasbel, Låålönj, Leeksguurd, Naischöspel, Risem-Lonham, Runees, Stääsönj, Ståårem, Läigem, Taningstää, Äphüsem, Weestre
Amt Madel-Nuurdfresklun
Boorlem, Brääklem, Golbäk, Gelün, Höögel, Jåålönj, E Hoolme, Säänebel, Strükem
Amt Viöl
Årnfjål, Årnfjålfäil, Bjarntoorp, Bonlem, Haselund, Immenstedt, Aaster-Uurst, Swiasing, Salwit, Weester-Uurst
Amt Nuurdsia-Treene
Draage, Elisabeth-Sophien-Kuuch, Freesendelf, Haatstinger Määrsch, Huude, Koolnbütel, Melst, Nuurdstrun, Oldersbek, Uastenfial, Ramsteed, Raantrem, Swåbstää, Seet, Simonsberag, Süüderhöft, Süüdermarsch, Uelvesbüll, Winnert, E Wäsk, Witbek, Witswort, Wååbel
Amt Eidersteed
Sarkspal Garding, Garding, Grothusenkuuch, Katharinenheerd, Kotzenbel, Nuurderfriedrichskuuch, Oldenswort, Uasterheewer, Poppenbüll, Sankt Peter-Ording, Tating, Tetenbüll, Tümlauer Kuuch, Folerwiik, Wäilt, Waasterheewer
Garna
At Garna (Antilope cervicapra) as en Hurndiart (Bovidae) an di iansagst slach uun det skööl Antilope. Hat lewet uun Süüdaasien, fööraal uun Indien, an as nai mä a Gatselen (Gazella).
Dakhla-Oued Ed-Dahab
Dakhla-Oued Ed-Dahab as sant 2015 ian faan twaalew ferwaltangsregiuunen uun Marokko. Hat leit uun't Waastsahara. Hoodstääd faan't regiuun as Dakhla.
Tu det regiuun hiar tau prowinsen:
Cladonia
Cladonia san en skööl faan amanbi 500 slacher hiasmöösk (Lichen), 100 diarfaan uun Euroopa.
Appalachen
A Appalachen san en beragkeed uun't uasten faan a USA. Jo ferluup auer en lengde faan amanbi 2.400 km faan süüdwaast tu nuurduast. Di huuchst toop as Mount Mitchell mä en hööchde faan 2.037 meetern. Ööders san a Applachen ei aaltu huuch, miast so am 1.000 m.
Wääbspanern
Wääbspanern (Embioptera of Embiidina) san en order faan insekten an kön flä. Diar jaft at son 360 slacher faan. Jo lewe fööraal uun a troopen an san böös letj mä miast 8 bit 15 mm.
Sandro Botticelli
Sandro Botticelli (* 1. Marts 1445 uun Florens; † begreewen: 17. Mai 1510 uk diar; uk Alessandro di Mariano Filipepi of Sandro di Mariano di Vanni Filipepi) wiar een faan dön bedüüdenst italjeens konstmoolern an teeknern faan det ääder Renaissance. Hi hiart tu det Florentiin Skuul oner't proktektschuun faan Lorenzo de' Medici, en beweeging, wat a skriiwer Giorgio Vasari maner üüs hunert juar lääder uun sin Vita von Botticelli üüs "gulen tidjääler" beskreew. Sin bekäändst werken san Weenus sin Gebuurt an Primavera.
Raadium
Raadium as en cheemisk element mä det ufkörtang Ra an det atoomnumer 88. Hat as en eerdalkaalimetal. Hör nööm komt faan lat. radius = strual, auer raadium raadioaktiif as.
Gümüşhane (Prowins)
Det Gümüşhane Prowins (üüb Türkisk: Gümüşhane ili) as en prowins, wat uun det Suart-Sia Regiuun faan a Türkei leit. Det hee 164.521 lidj (2019). At hoodsteed faan't prowins as Gümüşhane.
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't prowins san:
Dibatag
At Dibatag (Ammodorcas clarkei) as en Hurndiart (Bovidae), an di iansagst slach uun det skööl Ammodorcas. Di nööm komt faan't Somaali spriak, an ment dabu („stört“) an tag („aprocht“). Dibatags hual a stört aprocht bi't luupen. Jo lewe uun Uastafrikoo an san nai mä Gatselen (Gazella).
Arvidsjaur (Komuun)
Det Arvidsjaur Komuun (üüb Sweedsk: Arvidsjaurs kommun) as ian faan a komuunen uun det Norrbotten Prowins uun Sweeden. At komuun leit uun a süüd faan't prowins. Det hee 6220 lidj (2019). At hoodsteed faan't komuun as Arvidsjaur.
Boden (Komuun)
Det Boden Komuun (üüb Sweedsk: Bodens kommun) as ian faan a komuunen uun det Norrbotten Prowins uun Sweeden. At komuun leit uun a süüduast faan't prowins. Det hee 28.080 lidj (2019). At hoodsteed faan't komuun as Boden.
Leeskonst
At leeskonst as ian faan a wichtagst kultuurtechniken. Hoker ei lees an skriiw koon, komt uun't leewent man swaar turocht. Diaram liar jongen det leesen an skriiwen al uun a iarst skuuljuaren. Hoker mä 14 juaren noch ei lees koon, täält üs an'alfa'beet.
Alfabetisiarang
Det weltkoord wiset mä blä klöör, huar tumanst 80 % faan a minsken lees an skriiw kön. Am ringsten sjocht det uun flook Sahel-Lunen an uun Afghaanistaan ütj (ruad an güül klöör).
Di uundial faan alfabetisiaret minsken spelet en grat rol bi't fäästleien faan a HDI-indeks. Di madelwäärs faan aal a lunen leit bi son 80%.
Det wurd 'alfabetisiaret' ment ei ünbedingt, dat en alfabeetskraft liard woort. Uun Sjiina of Jaapan liar a minsken hialandaal ööder skraften, san oober likes 'alfabetisiaret'.
<div style="clear:both" /div>
Federal Capital Territory
At Federal Capital Territory (FCT) as det hoodstäädteritoorium faan Nigeeria. Diar lewe gud 3,5 miljoon minsken (2016).
Stara Sagora (Steed)
Stara Sagora (üüb Bulgaarsk: Стара Загора Stara Zagora) as en steed uun a süüd faan Bulgaarien. Det hee 138.272 lidj (2011). Det as at hoodsteed faan det Stara Sagora Prowins.
Gnetum
Gnetum as det iansagst skööl uun det plaantenfamile faan a Gnetaceae uun det order faan a Gnetales. Diar hiar son 30 slacher tu, diar uun a troopen lewe.
Slacher
G. africanum – G. arboreum – G. buchholzianum – G. catasphaericum – G. contractum – G. costatum – G. cuspidatum – G. diminutum – G. giganteum – G. gnemon – G. gnemonoides – G. gracilipes – G. hainanense – G. klossii – G. latifolium – G. leptostachyum – G. loerzingii – G. luofuense – G. macrostachyum – G. microcarpum – G. montanum – G. neglectum – G. oxycarpum – G. parvifolium – G. pendulum – G. ridleyi – G. tenuifolium – G. ula
Federal Capital Territory
Tu't FCT hiart fööraal det hoodstääd Abuja. Bit 1976 haa diar man jüst 250.000 minsken lewet. Do kaam di ploon, diar at nei hoodstääd tu baun, an sant 1991 hää Abuja det ual hoodstääd Lagos ufliaset.
At FCT täält üs aparte regiuun an hiart tu nään faan a ööder 36 bundesstooten.
Fanghopern
Fanghopern, Knelern of Mantis (Mantodea) san en order faan insekten. At jaft amanbi 2.400 slacher, uun Euroopa oober man 36. Flooken like bleeden of twiigen.
Georg V. (Ferianigt Köningrik)
Georg V. (üüb Ingels: George V.; bäären üüs Prince George Frederick Ernest Albert; * 3. Jüüne 1865 uun Marlborough House, City of Westminster, London; † 20. Janewoore 1936 uun Sandringham House, Norfolk) wiar faan 6. Mei 1910 tu san duas köning faan det Ferianigt Köningrik faan Gratbritanien an Irlun (faan 1927 Nuurdirlun) an uk keiser faan Inje. Hi wiar dring faan Eduard VII. an Alexandra faan Denemark.
Ebonyi (Bundesstoot)
De Ebonyi Bundesstoot as een faan a bundesstooten uun Nigeeria. A bundesstoot leit uun a süüduast faan't lun. Det hee 3.242.500 lidj (2022). At hoodsteed faan a bundesstoot as Abakaliki.
Tergowischte (Steed)
Tergowischte (üüb Bulgaarsk: Търговище Tǎrgovište) as en steed uun a nuurduast faan Bulgaarien. Det hee 37.611 lidj (2011). Det as at hoodsteed faan det Tergowischte Prowins.
Gällivare (Komuun)
Det Gällivare Komuun (üüb Sweedsk: Gällivare kommun) as ian faan a komuunen uun det Norrbotten Prowins uun Sweeden. At komuun leit uun a nuurd faan't prowins. Det hee 17.529 lidj (2019). At hoodsteed faan't komuun as Gällivare.
Schumilina (Steed)
Schumilina (üüb Witjrüs: Шумі́ліна Šumílina, üüb Rüs: Шуми́лино Šumílino, üüb Poolsk: Szumilino) as en steed un det Witsebsk Prowins faan Witjruslun. Det hee 7506 lidj (2009). Det as at hoodsteed faan det Schumilina Distrikt.
Sjanno (Steed)
Sjanno (üüb Witjrüs: Сянно́ Siannó, üüb Rüs: Сенно́ Sennó, üüb Poolsk: Sienno) as en steed un det Witsebsk Prowins faan Witjruslun. Det hee 8007 lidj (2009). Det as at hoodsteed faan det Sjanno Distrikt.
Rasony (Steed)
Rasony (üüb Witjrüs: Расо́ны Rasóny, üüb Rüs: Россо́ны Rossóny, üüb Poolsk: Rossony) as en steed un det Witsebsk Prowins faan Witjruslun. Det hee 5409 lidj (2009). Det as at hoodsteed faan det Rasony Distrikt.
Tsimschian spriaken
A Tsimschian spriaken san en spriakfamile uun't nuurdwaastelk British Columbia (Kanada).
Ferlicht hiar jo tu det grater skööl faan a Penuti spriaken, det as oober ei seeker.
Delta (Bundesstoot)
De Delta Bundesstoot as een faan a bundesstooten uun Nigeeria. A bundesstoot leit uun a süüd faan't lun. Det hee 5.636.100 lidj (2022). At hoodsteed faan a bundesstoot as Asaba.
De nööm betjocht ham üüb det delta faan a Niiger Struum uun a Golf faan Guinea.
Haparanda (Komuun)
Det Haparanda Komuun (üüb Sweedsk: Haparanda kommun) as ian faan a komuunen uun det Norrbotten Prowins uun Sweeden. At komuun leit uun a uast faan't prowins. Det hee 9685 lidj (2019). At hoodsteed faan't komuun as Haparanda.
Fès
Fès of Fez as det traadgratst stääd uun Marokko. Diar wene muar üs ian miljoon minsken. Bütj Marrakesch, Meknès an Rabat hiart Fès tu a Sjauer Könangstääden faan Marokko. Fès as hoodstääd faan't prowins Fès an uk faan't hialer regiuun Fès-Meknès.
Nissan
Nissan en Elektrowainer
Di "Altra" kür al 130 km laap, en di Wain her Rekuperatsjoon, Navigatsjoon, ABS en hok muar. Di "Hypermini" kur me 15 kWh Bateriikapatsiteet aur 100 km laap. Di Altra kür induktiiv āpleeren uur. Fan des Model sen ombi 200 Stek becht uuren.
Di "Hypermini" her 15 kWh Baterii en kür ombi 115 km laap. Di Maskiin her en Kraft fan 24 kW, dit Auto her tau Plaatsen. Di Hypermini wiar tö Komuunen en Autoforhüürers forhüürt, en 2006 waar ja fuar't Miist töbeeknomen.
Tö des Tir sen muar Elektroautos üp Wārel forswünen, sa uk jen fan General Motors. Hok Mensken meen, dat di Öölforkoopers diar meholpen haa.
Nissan heer en Alians me Renault. Sent ombi 2010 ber Nissan Elektrowainer ön. Dit jest wiar di Nissan Leaf, leeter waar me di Technik fan di Leaf uk di litj Kraamwain Nissan NV 200 tö di Elektrowain E-NV 200 maaket.
Naischöspel/mo
Naischöspel (ap Tjüsch: Neukirchen (Nordfriesland), ap Dånsch: Nykirke) as en gemiine önj e Kris Nordfraschlönj. Önj’t norden lade e gemiine Runees än Oowentoft, önj’t ååsten Humptoorp än Äphüsem, önj’t sööden Ämelsbel-Hoorbel än Naibel än önj’t weesten Klangsbel. Et heet 1134 manschne (2019).
Geografii
E gemiine läit önj e Wiringhiird.
Histoori
Naischöspel wörd 1231 for di jarste keer önj dåt Waldemar-Jardbök schraftlik nååmd. Di 1. önj e Ismoune 2008 wörd e gemiine diilj foont Åmt Söödtuner.
Politiik
E gemiine heet 11 sate önj’t gemiinefertreesing.
Hakkâri (Prowins)
Det Hakkâri Prowins (üüb Türkisk: Hakkâri ili, üüb Kurdisk: Parêzgeha Colêmêrgê) as en prowins, wat uun det Uastanatoolien Regiuun faan a Türkei leit. Det hee 280.991 lidj (2019). At hoodsteed faan't prowins as Hakkâri.
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't prowins san:
Geoffrey Chaucer
Geoffrey Chaucer (ütjspriik üüb Ingels: [ˈtʃɔːsər]; * amanbi 1342 of 1343, woorskiinelk uun London; † woorskiinelk 25. Oktuuber 1400 uun London) wiar en ingels skriiwer an dachter, diar üüs ferfeeder faan dön Canterbury Tales bekäänd as. Uun en tidj, diaruun det ingels dachting noch för't miast üüb Latiins, Fraansöösk of Anglonormans skrewen wurd, brükt Chaucer at folksspriik an heewd at Madelingels tu't literatüürspriik.
Mount Mitchell
Di Mount Mitchell uun North Carolina (USA) as mä 2.037 meetern (6.684 ft) di huuchst berag faan a Appalachen an diarmä di huuchst toop uasten faan a Mississippi. Trinjam leit di Natsionaalpark Mount Mitchell.
Scharkauschtschyna (Steed)
Scharkauschtschyna (üüb Witjrüs: Ша́ркаўшчына Šárkaǔščyna, üüb Rüs: Ша́рковщина Šárkovščyna, üüb Poolsk: Szarkowszczyzna) as en steed un det Witsebsk Prowins faan Witjruslun. Det hee 6934 lidj (2009). Det as at hoodsteed faan det Scharkauschtschyna Distrikt.
Sotouboua (Prefektüür)
Det Sotouboua Prefektüür as en prefektüür uun det Centrale Regiuun uun det aafrikoons stoot Toogo. Det leit uun a maden, nuurd an waast faan’t regiuun. Uun a nuurd leit det Kara Regiuun, uun a nuurduast det Tchaoudjo Prefektüür, uun a uast det Tchamba Prefektüür, uun a süüd det Blitta Prefektüür, uun a süüdwaast Ghaana an uun a nuurdwaast det Mô Prefektüür. Det hee 121.014 lidj (2010). At hoodsteed faan’t prefektüür as Sotouboua.
Indialing faan Ferwalting
At prefektüür hee elwen kantoonen: Sotouboua, Adjengré, Aouda, Bodjondé, Fazao, Kaniamboua, Kazaboua, Sassaro, Tabindè, Tchébébé, Titigbé.
Alice Springs
Alice Springs (üüb Aranda: Mparntwe) as det iansagst grater stääd maden uun Austraalien. Hat leit uun't Northern Territory an diar wene son 28.000 minsken.
Alice Springs hää en wichtagen fluuchplaats. Faan diar ütj koon am flook steeden beraise, diar det belukin wäärs san: Uluṟu-Kata-Tjuṯa-Natjunaalpark mä Red Centre Uluṟu („Ayers Rock“) an Kata Tjuṯa („Olgas“), Kings Canyon an muar.
Tchamba (Prefektüür)
Det Tchamba Prefektüür as en prefektüür uun det Centrale Regiuun uun det aafrikoons stoot Toogo. Det leit uun a uast faan’t regiuun. Uun a nuurd an uast leit Beniin, uun a süüd det Plateaux Regiuun, uun a süüdwaast leit det Sotouboua Prefektüür an uun a nuurdwaast det Tchaoudjo Prefektüür. Det hee 131.674 lidj (2010). At hoodsteed faan’t prefektüür as Tchamba.
Indialing faan Ferwalting
At prefektüür hee tjiin kantoonen: Tchamba, Adjéidè, Affem, Alibi, Bago, Balanka, Goubi, Kaboli, Koussountou, Larini.
Finistère (Department)
Det Finistère Department ([finistɛʁ]; üüb Bretoonsk: Penn-ar-Bed) as ian faan dön fjauer departmenten faan a Bretagne uun Frankrik. At department leit uun a waast faan't regiuun. Uun a nuurd as de Ingelsk Kanool, uun a nuurduast leit Côtes-d'Armor, uun a süüduast Morbihan, uun a süüd a Atlantik an uun a waast det Keltisk Sia. Det hee 914.376 lidj (2021). At hoodsteed faan't department as Quimper.
Geografii
Uun a uast san berger - a Monts d'Arrée an at Montagne Noire. De huuchst ponkt uunt't department as de Roc'h Ruz (385 m), wat uk de huuchst ponkt uun a Bretagne as.
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't department san:
Iindialing faan Ferwalting
At department hee fjauer arrondissementen, wat iin uun 282 komuunen onerdiald san:
A kommuunen hiar uk tu trii slacher faan ferbanter: seekstanj gemianskapen faan komuunen (communautés de communes), fjauer gemianskapen faan aglomeratschuunen (communautés d’agglomération) an ian metropool (métropole; Brest).
Det hee uk 27 kantoonen, wat sowat üüs woolkreiser san:
Befölkring
Uun det 19. juarhunert an det 20. juarhunert moost föl faan a lidj uun't department ütjwaanre, am werk tu finjen. Jo ging tu fööraal tu Pariis an uk Rennes, Nantes an a huuwner Le Havre an Toulon. Nü kem föl faan jo turag, auer a prisen faan weningen an hüsing uun Pariis so huuch san.
Dön miast lidj wene uun steeden, fööraal uun an trinenjam Brest an Quimper.
At taal faan a lidj uun't department sant 1791:
Spriiken
Det Leoneg spriikwiis faan det Bretoonsk Spriik wurt uun a nuurd faan't department snaaket an det Kerneveg spriikwiis uun a süüd.
B 5
At B 5 as det Bundesstruat 5 uun Sjiisklun. Hat ferlääpt faan't däänsk grens auer 555 km bit tu't grens mä Poolen.