cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Doubs (Department)
Iindialing faan Ferwalting
At department hee trii arrondissementen:
Spriiken
Frankoprowensaals wurt uun't department snaaket.
Uast-Makedoonien an Thraakien
Det Uast-Makedoonien an Thraakien Regiuun (üüb Greks: Περιφέρεια Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης Periféria Anatolikís Makedonías of Ανατολική Μακεδονία και Θράκη Anatolikí Makedonía kai Thrákis) as ian faan dön 13 regiuunen faan Grekenlun. Det hee 608.182 lidj (2011). At hoodsteed faan’t regiuun as Komotini.
Asphodelus ramosus
Asphodelus ramosus as en plaantenslach uun det skööl Asphodelus faan a Spargeloortagen (Asparagales). Hat wääkst trinjam't Madlunsia an üüb a Kanaaren.
Vallehermoso (La Gomera)
Vallehermoso as ian faan sääks gemeenen üüb det Kanaarisk Eilun La Gomera (Spoonien). Hat leit uun a waast faan't eilun.
Grand-Popo Laguun
Det Grand-Popo Laguun as en strunsia uun't süüdwaasten faan Beniin uun't Mono Department. Diar lääpt faan waasten di Mono Struum iin, iar hi ütj uun a Golf faan Guinea uflääpt. Faan uasten lääpt di Kouffo Struum diar iin, wan hi di Ahémé Sia ferläät hää.
Di uastelk dial faan't laguun leit uun't Atlantique Department an het Lagune de Ouidah.
Poppo
Poppo (* 674; † 734) wiar di leetst könang faan't Fresk Rik uun a juaren 719 bis 734. Hi wiar di efterfulger faan könang Redbad. Üs Poppo stoorew, ging't mä't Fresk Rik tu aanj.
San föörgunger Redbad strääd saner lok jin a Franken, an skul di waastelk dial faan't Fresk Rik ufdu. Uun't juar 716 küd Redbad noch ans dialen turagwan, man Karl Martell, di nei baas faan a Franken, haalet det waastelk Fresk Rik 720 weder turag. 734 ging Karl Martell weder jin a Fresken föör, huar Poppo stoorew, an haalet ham nü di gratst dial bit hen tu a Lauwers. Det wiar det aanj faan't Fresk Rik.
Tenakourou
A Tena Kourou (Ténakourou) as mä en hööchde faan 727 m di huuchst berag uun Burkiina Faaso.
Busenwurth
Busenwurth as en gemiine foont Åmt Mitteldithmarschen önj e Kris Dithmjarsche. E gemiine läit önjt weesten foon e kris, bai jü Dithmjarsche Bucht. Dåt heet 310 inboogere (2019).
Geografii
Di Gräine Küstwäi gungt dör e gemiine.
Politiik
Da leeste komunåålwoole wjarn di 6. önj e Krölemoune 2018.
Burg (Dithmarschen)
Burg (Dithmarschen) as e hoodstää foont Åmt Burg-Sankt Michaelisdonn önj e Kris Dithmjarsche. E gemiine läit önjt söödååsten foon e kris. Dåt heet 4159 inboogere (2019).
Geografii
Di Nord-Ååstsiie Kanool låpt döört ååsten foon e gemiine.
Ferkiir
Burg (Dithmarschen) heet en hüüljpunkt aw e Mjarschboon.
Politiik
Da leeste komunåålwoole wjarn di 6. önj e Krölemoune 2018.
Süüd-Egeeis (Regiuun)
Det Süüd-Egeeis Regiuun (üüb Greks: Περιφέρεια Νότιου Αιγαίου Periféria Nótio Aigaíou of Νότιο Αιγαίο Nótio Aigaío) as ian faan dön 13 regiuunen faan Grekenlun. Det hee 309.015 lidj (2011). At hoodsteed faan’t regiuun as Ermupoli.
Android
Android es üp frii (Open source) Programi āpbecht. Aur Swaarhairen, wat di Nüter fan sok Giraaten bi Google se aarberi hok Giraaten-Firmen sa es uk Shiftphone ön ain Bidreftsysteemi.
Huawei heer en ain Systeem, wat ek muar me Google töhopaarbert.
Programi (Apps)
Apps uur fuaral aur di Google Play Store  önböören, en diar skel em höm önmel, wan em en App önluki of haa wel. Uk ön di Giraaten skel em hol en Google-Konto haa, dat em "Services" fo fo ken. Diarachter staant man altert uk en Föliging (Tracking) en Protokoliaring fan dit wat em maaket. Di Programi haa aaftinoch  uk en Föliger of Tracker ön Buurt. Masi Liren, dānen en Giraat me Android haa, wel dit man ek haa, ja wel en Googlefrii Giraat.
Googlefrii me Aptoide
Som Apps fair em bluat bi di Google Playstore. Wan em des söner Google-Konto haa wel, da ken em jam aaftinoch me di App Aptoide dialleer.
Des App heer Kopiien fan di Apps wat et uk bi Google jeft.
Iin fach jens "Aptoide APK" iin ön di Sjukmaskiin skriif, man ek sa hol aur Google gung.
Bispöl: Tastatuur-App
Des Giraaten haa jaa normaal niin Tastatuur, en diarom es diar en Program (Software-Tastatuur) ön. Sok Programi ken um diarfuar iinrocht wiis, dat ja Daaten lees, war iindönen zur, sa das ja des Daaten (Sa üs uk Pasuurter) uk wechstjüüri ken.
F-Droid
Bi Platforemen sa üs F-Droid uur man Alternatiiwen önböören. Jir kum Apps wat ek seeker sen gaar ek ìin.
Di Browser Mozilla Firefox waar "rensket", dat des Versioon aur F-Droid önböören uur ken. Duck Duck Go es jit en Anti-Tracking-Browser, wat em uk söner Google Play Store fo ken.
Bispölen: Tastatuur-Apps
Bi F-Droid uur Apps sa üs di Anysoft Keyboard of Hacker's Keyboard önböören. Fuar Aarberen sa üs ön di Friisk Wikipedia giar dit Hacker's Keyboard rocht gur, aurdat die apart Teeken jüst bi di Bokstaawen staan. Uk di forskelig Klamern ken em recht gut finj en iinseet.
Friisk ön Reekenmaskiinen
En Reekenmaskiin skel maaki, wat di Nüter wel. Des es me di Handheld Giraaten ek iinfacher uuren, aurdat em ek muar sa fuul foraneri ken. Wat man aaftinoch giar, dit es, dat di Biskiiren fan di Apps üp di rocht Spraak kum.
"Hoken ek me di Tir giar, di giar me di Tir.", uur sair, en sa skel di Friisk Spraak uk me di Tir gung.
En Saamling diartö jeft et üp Friisk ön Reekenmaskiinen
Mobilsicher.de
Masi Weeten en Böör jeft et bi Natsir mobilsicher.de. Des fair uk Jil fan di Bundsregiaring aurdat  di Staat al ütfünen heer, dat em fuar di  Seekerhair fan sin Daaten war dö ken en uk skel.
Wan em bi en App ek rocht seeker es, da mut em diar uk en Mail henstjüüri en fraagi jens eeđer.
Péhunco (Komuun)
Det Péhunco Komuun (of Oussa-Péhunco; üüb Fraansöösk: Commune de Péhunco) as ian faan dön njüügen komuunen faan det Atakora Department uun Beniin. At komuun leit uun a süüduast faan’t department. Uun a nuurd leit det Kérou Komuun, uun a uast det Sinendé Komuun uun det Borgou Department, uun a süüd det Donga Department an uun a waast det Kouandé Komuun. Det hee 78.217 lidj (2013). At hoodsteed faan't komuun as Péhunco.
Indialing faan Ferwalting
At komuun hee trii arrondissementen:
Asphodelus
A Asphodelus san en plaantenskööl uun det famile faan a Gäärsbuumplaanten (Asphodelaceae). Diar jaft'at 16 slacher faan.
Slacher
A. acaulis – A. aestivus – A. albus – A. ayardii – A. bakeri – A. bento-rainhae – A. cerasifer – A. fistulosus – A. gracilis – A. lusitanicus – A. macrocarpus – A. ramosus – A. refractus – A. roseus – A. serotinus – A. tenuifolius – A. viscidulus
Leonid Breschnjew
Leonid Iljitsch Breschnjew (üüb Rüs: Леони́д Ильи́ч Бре́жнев Leoníd Il'íč Bréžnev; * 6./ 19. Deetsember 1906 uun Kamenskoje, Jekaterinoslaw Guwernement, Keiserrik Rüslun (daaling Kamjanske, Dnipropetrowsk Prowins, Ukraine); † 10. Nofember 1982 uun Moskau) wiar en sowjetisk poliitiker. Hi wiar faan 1964 tu 1982 generoolsekreteer faan det komunistisk partei faan't Sowjetunioon, faan 1977 tu 1982 üüs föörmaan faan't Presidium faan det Boowenst Sowjet stootsbaas faan't lun. Hi wiar uk faan 1955 tu 1956 generoolsekreteer faan det Komunistisk Partei faan det Kasachs SSR.
Haute-Saône
Det Haute-Saône Department [otˈsoːn] as ian faan dön aacht departmenten faan det Bourgogne-Franche-Comté Regiuun uun Frankrik. At department leit uun a nuurduast faan't regiuun. Det hee 233.508 lidj (2021). At hoodsteed faan't department as Vesoul.
Rumex
Rumex as en plaantenskööl uun det famile faan a düüsenknober (Polygonaceae). Diar hiar gud 200 slacher tu.
Haute-Saône
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't department san:
Bács-Kiskun
Det Bács-Kiskun Komitaat (üüb Ungaars: Bács-Kiskun megye) as ian faan dön njüügentanj komitaaten uun Ungarn. At komitaat leit uun a süüd faan't lun. Det hee 503.825 lidj (2019). At hoodsteed faan't komitaat as Kecskemét.
Saint Kitts an Nevis/fe
Saint Kitts an Nevis (üüb Ingels: Saint Kitts and Nevis, ufkorting St. Kitts and Nevis) as en lun an en an skööl faan eilunen faan a Letj Antilen, uun a Kariibik. Tu a nuurd leit Saint-Barthélemy, tu a uast Antiigua an Barbuuda an tu a waast Sint Eustatius. Det hee 47.195 lidj (2011). At hoodsteed faan't lun as Basseterre.
Geografii
At lun bestäänt ütj tau eilunen: Saint Kitts an Nevis. At jaft en 3 km widj siastruat, wat "The Narrows" het, twesken dön tau eilunen. Uun't siastruat leit en letj eilun, Booby Eilun. De gratst sia uun't lun as de Great Salt Pond, uun a süüd faan't eilun Saint Kitts.
De huuchst ponkt uun't lun as Mount Liamuiga (1156 m), en inaktiif ialberig, wat uun a nuurd faan't eilun Saint Kitts stäänt.
Öler berger san:
Histoore
At lun wiar en britisk kolonii. Det wurd de 19. September 1983 suwereen.
Politiik
Det as sant de 19. September 1983 lasmaat faan det Commonwealth of Nations.
Georgi Malenkow
Georgi Maksimilianowitsch Malenkow (üüb Rüs: Гео́ргий Максимилиа́нович Маленко́в Geórgij Maksimiliánovič Malenkóv; * 26. Deetsember 1901/ 8. Janewoore 1902 uun Orenburg; † 14. Janewoore 1988 uun Moskau) wiar en sowjetisk poliitiker an faan 1953 tu 1955 üüs föörmaan faan a ministerriad föörmaan faan't regiaring faan't Sowjetunioon.
Lauwers
A Lauwers (Gronings Laauwers) as en 40 kilomeeter lungen struum uun a Neederlunen. Hi hää san müs uun a bocht faan't Lauwerszee an lääpt tesken a eilunen Skiermûntseach an Rottumerplaat ütj uun a Nuurdsia.
Bedüüdang
A Lauwers as det histoorisk grens tesken Waast- an Uast-Fresklun. Di waastelk dial as 734 faan a Franken auernimen wurde. An uk daalang noch as a Lauwers at grens tesken det prowins Waastfresklun an det prowins Groningen.
La Altagracia (Prowins)
Det La Altagracia Prowins (üüb Spaans: Provincia de La Altagracia [la altaˈɣɾasja]) as ian faan dön 30 prowinsen uun det Dominikaans Republiik. Det hee 273.210 lidj (2010). At hoodsteed faan’t prowins as Higüey.
Cortes Generales
A Cortes Generales san det parlament faan Spoonien. Diar jaft'at tau hüsang: Kongres an senaat maage a gesetsen an kontroliare at regiarang.
Di nööm Cortes Generales komt noch faan't madelääler, huar a föörsten tuupseed an bediald haa. Uk uun't ingelsk jaft'at det wurd court för 'gericht' of 'hoof'.
Kouffo Struum
Di Kouffo (of uk Couffo) as en struum uun Beniin. Hi lääpt iin uun di Ahémé Sia.
Independencia (Prowins uun det Dominikaans Republiik)
Det Independencia Prowins (üüb Spaans: Provincia de Independencia [indepenˈdensja]) as ian faan dön 30 prowinsen uun det Dominikaans Republiik. Det hee 52.589 lidj (2010). At hoodsteed faan’t prowins as Jimaní.
Henri Milne Edwards
Henri Milne Edwards (* 23. Oktuuber 1800 uun Brügge; † 29. Jüüle 1885 uun Pariis) wiar en fransöösken dochter an bioloog. Hi hää ham fööraal mä a Kraaben (Crustacea) befaadet.
Baja Verapaz (Department)
Det Baja Verapaz Department (üüb Spaans: Departamento de Baja Verapaz [ˈbaxa βeɾaˈpas]) as ian faan dön tau-an-twuntig departmenten uun Guatemaala. Det hee 307.200 lidj (2016). At hoodsteed faan’t department as Salamá.
Indialing faan Ferwalting
At department hee aacht gemeenden:
Tarentola
Slacher
T. albertschwartzi – T. americana – T. angustimentalis – T. annularis – T. bischoffi – T. bocagei – T. boehmei – T. boettgeri – T. caboverdianus – T. chazaliae – T. darwini – T. delalandii – T. desertii – T. ephippiata – T. fascicularis – T. fogoensis – T. gigas – T. gomerensis – T. mauritanica – T. mindiae – T. neglecta – T. parvicarinata – T. pastoria – T. rudis
Hinduismus
A Hinduismus of Sanatana Dharma (Sanskrit: सनातन धर्म sanātana dharma, at iiwag gesets) as mä 15% at traadgratst religioon üüb a eerd efter at krastendoom (31%) an a islaam (23%). Diar san wel ian miljaard Hindus, fööraal uun Indien an diar ambi. A Hinduismus gongt ei üüb enkelt persuunen of profeeten turag, hi wooks stüdag auer en tidjrüm faan muar üs 3.500 juaren.
Histoore
1. Föör-Vedisk (bit ~ 1750 f.Kr.) 2. Vedisk 2.1. Ääder Vedisk (1750–1200 f.Kr.) 2.2. Madelvedisk (1200–850 f.Kr.) 2.3 Leed Vedisk (850–500 f.Kr.) 3. Asketisk Reformismus (500–200 f.Kr.) 4. Klasisk Hinduismus 4.1. Föörklasisk (200 f.Kr. –300 e.Kr.) 4.2. Huuchtidj (300–650) 4.3. Leedtidj (650–1100) 5. Islaamsk iinflööd, sekten (1100–1850) 6. Modern Hinduismus (sant 1850)
Grünjreegeln
A hinduismus as nian ianhaidelk religioon, diar jaft'at ünlik waier faan. Man jo haa dach aaltumaal gemiansoom föörstelangen:
Büsumer Deichhausen
Büsumer Deichhausen as en gemiine foont Åmt Büsum-Wesselburen önj e Kris Dithmjarsche. E gemiine läit önjt nordweesten foon e kris, bai jü Dithmjarsche Bucht. Dåt heet 358 inboogere (2019).
Gemüüse
Gemüüse (komt faan madelhuuchsjiisk gemüese, det ment eegentelk gemuuse) as en wurd för plaanten, diar eden wurd kön. Det san bleeden, ruter of uk früchten, diar miast kööget eden wurd. Swet früchten, diar miast rä eden wurd, hiar diar ei mä tu.
Gemüüse spelet en grat rol uun üüs iidj, hat fersuragt üs mä witamiinen, mineraalen an boolääst, wat wichtag as, dat üüs siarem gud werket.
Plaantendialen kön oober uk üs gewürts brükt wurd, det san do man letj uundialen, an jo wurd uk ei üs gemüüse tääld.
Bistorta
Bistorta as en plaantenskööl uun det famile faan a düüsenknober (Polygonaceae).
Arendal
Arendal as jü tweedgrutst stää önj e Prowins Agder önj Norweegen. E stää läit önjt ååsten foon e prowins, bai e küst foont Skagerrak. Dåt heet 37.861 inboogere (2021). Dåt as e hoodstää foon jü Arendal Komuun.
Wladimir Leenin
Leenin, Wladimir Leenin of Wladimir Iljitsch Leenin (üüb Rüs: Ле́нин Lénin, Влади́мир Ле́нин Vladímir Lénin of Влади́мир Ильи́ч Ле́нин Vladímir Il'íč Lénin; bäären Wladimir Iljitsch Uljanow, üüb Rüs: Влади́мир Ильи́ч Улья́нов Vladímir Il’íč Ul’jánov; * 10./ 22. April 1870 uun Simbirsk, Simbirsk Guwernement; † 21. Janewoore 1924 uun Gorki bi Moskau), wiar en rüs komunistisk poliitiker an rewolutsioneer an uk marxistisk theoreetiker, föörmaan faan det Bolschewiki-Partei (lääder det Komunistisk Partei faan Rüslun) faan 1912 tu 1924, föörmaan faan't regiaring faan det Rüs SFSR faan 1917 tu 1924, an faan't Sowjetunioon faan 1922 tu 1924, diarfaan hi a begrünjiger wiar.
Wladimir Uljanow san aatj wiar Ilja Nikolajewitsch Uljanow (1831-1886), diar matemaatik- an füüsikskuulmääster wiar. Sin mam wiar Maria Aleksandrowna Blank (1835-1916), diar faan tjiisk ufkemst wiar. Efter san bruler, Aleksander Uljanow (1866-1887), auer ein ploonet atentaat üüb de rüs keiser henrachtet wurden wiar, slood ham hi tu dön marxistisk sosiaaldemokraaten uun an lewet för't onergrünjwerk för en komunistisk rewolutsion uun Rüslun. Muarsis moost hi iin uun't eksiil ütjwaanre, det miast tidj uun't Sweits. Hi lai 1903 en aanj frakschuun uun det sosiaaldemokraatisk werkerpartei faan Rüslun, a bolschewiken, grünj, wat lääder det kommunistisk partei faan Rüslun wurd.
Efter't monarchii in Rüslun Marts 1917 uun en rewolutschuun störtet wurden wiar an det nei regiaring uun't bedialigung uun de Iarst Wäältkrich feesthual wul, greeb a bolschwiken oner Leenin sin feering Oktuuber 1917 uun en naist rewolutschuun at meecht. At wiar do en bürgerkrich. Uun 1922, henjin a aanj faan a krich, lai a bolschewiken at Unioon faan dön Sosiaalistisk Sowjetrepubliiken grünj.
Dellstedt
Dellstedt as en gemiine foont Åmt Kirchspielslandgemeinden Eider önj e Kris Dithmjarsche. E gemiine läit önjt nordååsten foon e kris, bai di Ääder Struum. Dåt heet 736 inboogere (2019).
Nöös
At Nöös ( rhís) as en orgaan, huar wi mä stirme kön. Bi Minsken an a miast Tetjdiarten (Mammalia) as det nöös uun a maden faan't gesicht, an hää tau nööshööl. Banen faan a nöösrüm leit a rachen.
Mel
Wat menst dü ?
La Romana (Prowins)
Det La Romana Prowins (üüb Spaans: Provincia de La Romana [la ɾoˈmana]) as ian faan dön 30 prowinsen uun det Dominikaans Republiik. Det hee 245.433 lidj (2010). At hoodsteed faan’t prowins as La Romana.
Stawropol Guwernement
Det Stawropol Guwernement (üüb Rüs: Ставропо́льская губе́рния Stavropól'skaja gubérnija) wiar faan 1847 tu 1924 ian faan dön guwernementen faan det Rüs Keiserrik an det Rüs SFSR. Det hed 873.805 lidj (1897). At hoodsteed faan't guwernement wiar Stawropol.
La Vega (Prowins)
Det La Vega Prowins (üüb Spaans: Provincia de La Vega [la ˈβeɣa]) as ian faan dön 30 prowinsen uun det Dominikaans Republiik. Det hee 394.205 lidj (2010). At hoodsteed faan’t prowins as La Vega.
Noam Chomsky
Avram Noam Chomsky [] (* 7. Detsember 1928 uun Philadelphia, Pennsylvania, USA) as profesor för linguistik bi't Massachusetts Institute of Technology (MIT) weesen, weltwidj bekäänd, an sait uk flooksis sin meenang tu't US-amerikoonsk politiik.
Chomsky as bekäänd wurden, auer hi a wedenskapen linguistik, informaatik an kognitsioonswedenskapen tuup broocht hää. Hi hää det model faan't generatiif transformatsioonsgramatik ütjwerket.
Uun a politiik hää Chomsky ham jin a Wjetnamkriich, jin kapitalismus an globalisiarang ütjspreegen.
Chimaltenango (Department)
Det Chimaltenango Department (üüb Spaans: Departamento de Chimaltenango) as ian faan dön tau-an-twuntig departmenten uun Guatemaala. Det hee 704.400 lidj (2016). At hoodsteed faan’t department as Chimaltenango.
Indialing faan Ferwalting
At department hee 16 gemeenden:
Belmopan
Belmopan as at hoodsteed faan Belize. At steed leit uun a maden faan't lun. Det hee 26.906 lidj (2021).
Knivsta (Komuun)
Det Knivsta Komuun (üüb Sweedsk: Knivsta kommun) as ian faan a komuunen uun det Uppsala Prowins uun Sweeden. At komuun leit uun a süüd faan't prowins. Det hee 19.818 lidj (2021). At hoodsteed faan't komuun as Knivsta.
María Trinidad Sánchez (Prowins)
Det María Trinidad Sánchez Prowins (üüb Spaans: Provincia de María Trinidad Sánchez [maˈɾi.a tɾiniˈðað ˈsantʃes]) as ian faan dön 30 prowinsen uun det Dominikaans Republiik. Det hee 140.925 lidj (2010). At hoodsteed faan’t prowins as Nagua.
Delve
Delve as en gemiine foont Åmt Kirchspielslandgemeinden Eider önj e Kris Dithmjarsche. E gemiine läit önjt norden foon e kris, bai di Ääder Struum. Dåt heet 735 inboogere (2019).
Zhengzhou
Zhengzhou (üüb Schineesk: 郑州 Zhèngzhōu) as en steed uun a uast faan Schiina. Det hee 3.677.032 lidj (2010). Det as at hoodsteed faan det Henan Prowins.
Delve
Politiik
Da leeste komunåålwoole wjarn di 6. önj e Krölemoune 2018.
Gulen Skiar
Di Gulen Skiar (, proportio divina) es di Forhual fan tau Leengden, huarbi di di gurter (Major) Diil höm tö di di litjeri (Minor) Diil sa forhalt üs di Sum tö di gurteri Diil. Me a üs Major en b üs Minor mit dit:
Bi didiar Breek kumt en Irrationaali Tal üt, en des letzten höör ek üs Breek fan tau hiili Talen skriiw. Des es da di Gulen Tal, wat fuar't Miist mein di greeksk Bokstaav Phi biskrewen uur:
Dit Weeten om di Gulen Skiar es al sent di Antiike bi Euklid bikeent. Ön di Renaissance war di Gulen Skiar weđer für di Könst iinseet, hur di Forhual für Harmonii sörigt.
Spridjelgäärs
Spridjelgäärs (Polygonum aviculare) as en plaantenslach uun det famile faan a düüsenknober (Polygonaceae).
Gulen Skiar
Em fent uk in di Natuur di Gulen Skiar bis Bleeren en Blostern fan Plaanten.
Bireeknin fan di Gulen Tal
Eeđer di Biskriiwing boowen:
Spridjelgäärs
Di latiinsk nööm Polygonum aviculare agg. bedüüdet, dat di nööm en saamelnööm as för flook slacher, diar enööder like.
Jong sprööd koon uk eden wurd.
Wanile
Wanile ([]; latiinsk Vanilla) as en plaantenskööl uun det famile faan a Orchideen (Orchidaceae). Diar jaft at gud 100 slacher faan; en grat bedüüdang hää det Gewürtswanile (Vanilla planifolia).
Gulen Skiar
Bireeknin fan di Gulen Tal
Föligt:
En da uur fuar saat:
Wanile
Slacher
V. abundiflora – V. acuminata – V. acuta – V. africana – V. albida – V. andamanica – V. angustipetala – V. annamica – V. aphylla – V. appendiculata – V. arcuata – V. aspericaulis – V. atropogon – V. bahiana – V. barbellata – V. barrereana – V. bertoniensis – V. bicolor – V. borneensis – V. bradei – V. calyculata – V. capixaba – V. chalotii – V. chamissonis – V. claviculata – V. cobanensis – V. columbiana – V. corinnae – V. costaricensis – V. coursii – V. crenulata – V. cribbiana – V. cristagalli – V. cucullata – V. decaryana – V. decesareae – V. denshikoira – V. diabolica – V. dietschiana – V. dilloniana – V. dressleri – V. dubia – V. dungsii – V. edwallii – V. espondae – V. esquipulensis – V. fimbriata – V. francoisii – V. gardneri – V. giulianettii – V. grandifolia – V. griffithii – V. guatemalensis – V. guianensis – V. hallei – V. hamata – V. hartii – V. havilandii – V. helleri – V. heterolopha – V. hostmannii – V. humblotii – V. imperialis – V. inodora – V. insignis – V. javieri – V. kaniensis – V. karen-christianae – V. kempteriana – V. kinabaluensis – V. labellopapillata – V. leprieurii – V. madagascariensis – V. marmoreisense – V. marowynensis – V. martinezii – V. methonica – V. mexicana – V. montana – V. moonii – V. nigerica – V. norashikiniana – V. ochyrae – V. odorata – V. organensis – V. oroana – V. ovalis – V. ovata – V. palembanica – V. palmarum – V. paludosa – V. parvifolia – V. paulista – V. penicillata – V. perrieri – V. phaeantha – V. phalaenopsis – V. planifolia  – V. platyphylla – V. poitaei – V. polylepis – V. pompona – V. raabii – V. ramificans – V. ramosa – V. rebecae – V. ribeiroi – V. rivasii – V. roscheri – V. ruiziana – V. sanjappae – V. sarapiquensis – V. savannarum – V. schwackeana – V. seranica – V. seretii – V. siamensis – V. somae – V. sotoarenasii – V. sprucei – V. sumatrana – V. trigonocarpa – V. utteridgei – V. vellozoi – V. walkerae – V. wariensis – V. wightii – V. yanesha – V. yersiniana – V. zanzibarica
Gulen Skiar
Bireeknin fan di Gulen Tal
Moolnemen me \Phi kumt diar di kwadraatisk Likning bi üt:
Des heer tau Āpliisingen en Hur man bluat di poositiif Āpliising öngung ken:
Konstruktsjoon
Hat jeft jit masi muar Konstruktsjoonen, hur em tö di Gulen Skiar kum ken.
Gulen Hok of Winkel
Di Gulen Hok kumt diarbi üt, wan di Krais eeđer di Gulen Skiar diilet uur: Fuar't Miist uur man di litjeri Hok di Gulen Hok nēmt: Wan wat drait uur, es dit jaa sacht dit salev, weđer om di gurt of di litjeri Hok drait uur. Wan di Bleeren altert om di Gulen Hok fordrait wuksi, da fo ja dit Miist fand  di Senskiin fuar jaar Fotosyntheesi en bidöpi enachtler ek muar üs nöörig.
Neurowedenskap
A Neurowedenskapen san en hialer rä waier, am a nerfen tu onersjüken. Diartu hiar: Füsiologii, Psüchologii, Medesiin, Biologii, Informaatik an uk Matematiik.
Schoguun
En Schoguun (japoonsk 将軍, of 征夷大将軍 Seii Taishōgun) wiar en boowerst generaal uun Jaapan tesken at 12. juarhunert an 1867. Sowat üs en Hertooch uun Euroopa. A Schoguunen strääd uun't madelääler leewen jin a Daimyo an a Keisern am at föörmäächt uun't lun.
Schoguunentidjen uun Jaapan
Auer loong juaren hed a Schoguunen at saien uun Jaapan. Luke uk diar: Histoore faan Jaapan
Jura (Department)
Det Jura Department [ʒyˈʀa] as ian faan dön aacht departmenten faan det Bourgogne-Franche-Comté Regiuun uun Frankrik. At department leit uun a süüduast faan't regiuun. Det hee 258.023 lidj (2021). At hoodsteed faan't department as Lons-le-Saunier.
Araukaarien
Araukaarien of uk "aabenskrekbuumer" (Araucaria) san en skööl faan konifeeren (näädelbuumer) uun det famile Araucariaceae. Jo waaks fööraal üüb a süüdelk eerdheleft.
Jura (Department)
Iindialing faan Ferwalting
At department hee trii arrondissementen:
Araukaarien
Jo haa hör nööm efter det chileensk regiuun Araukaanien, huar a Mapuche (iar: "Araukaanern") lewe.
Jura (Department)
Spriiken
Frankoprowensaals wurt uun't department snaaket.
Araukaarien
Slacher
A. angustifolia – A. araucana – A. bernieri – A. bidwillii – A. biramulata – A. columnaris – A. cunninghamii – A. heterophylla – A. humboldtensis – A. hunsteinii – A. laubenfelsii – A. luxurians – A. montana – A. muelleri – A. nemorosa – A. rulei – A. schmidii – A. scopulorum – A. subulata
Antropologii
At Antropologii (faan minsk an -logii weden/liar: at liar faan a minsk) as det wedenskap am a  minsken. Hat as fööraal en natuurwedenskap an onersjükt, huar a minsken faandaan kem an hü's jo feranert haa auer a juarmiljoonen. At antropologii gongt faan't ewolutsionsteorii ütj, diar faan Charles Darwin apsteld wurden as.
Diar jinauer stäänt at Etnologii. Hat komert ham uk am a minsken, oober muar am det, wat a minsken üüb a bian steld haa uun a luup faan a tidj, am hör spriaken an kultuur. Hat woort leewen uk üs kultuurantropologii betiakent.
För a antropoloogen woort en minsk üüb sööwen oorten beskrewen (faan letj tu grat): 1. moleküül, 2. sel, 3. orgaan, 4. indiwiduum, 5. famile, 6. skööl, 7. selskap
Sarah Bernhardt
Sarah Bernhardt (Ütjspriik: [saʁa bɛʁnɑʁt]; * 22. of 23. Oktuuber 1844 – † 26. Marts 1923) wiar en fraansöösk teaaterspeler, diar uun enkelt faan dön wel lesenst fraansöösk teaaterstaken faan det leed 19. an ääder 20. juarhunert tu sen wiar, diaroner La Dame Aux Camelias faan Alexandre Dumas, De Jonger, Ruy Blas faan Victor Hugo, Fédora an La Tosca faan Victorien Sardou an L’Aiglon faan Edmond Rostand. Hat spelet uk menelk rolen, t.b. uun William Shakespeare san Hamlet. Hat maaget muar teaaterturneen am a wäält an wiar ian faan dön iarst prominent schauspelern, diar tuunapnaamen maaget an uun kiinofilmen spelet haa.
Koupéla (Steed)
Koupéla as at hoodsteed faan det Kouritenga Prowins uun Burkiina Faaso. Det hee 28.151 lidj (2006).
Joosef Staalin
Joosef Bessarionowitsch Staalin (üüb Rüs: Иосиф Виссарионович Сталин Iosif Vissarionovič Stalin; bäären Iosseb Bessarionis dse Dschughaschwili, üüb Georgisk: იოსებ ბესარიონის ძე ჯუღაშვილი, üüb Rüs Иосиф Виссарионович Джугашвили Iosif Vissarionovič Džugašvili; * 6./ 18. Deetsember 1878 uun Gori, Keiserrik Rüslun, daaling Georgien; † 5. Marts 1953 uun Kuntsewo bi Moskau) wiar en komunistisk poliitiker faan georgisk ufkemst an diktaatöör faan't Sowjetunioon faan 1927 tu 1953. Faan 1922 tu 1953 wiar hi generoolsekreteer faan't sentraalkomitee faan det Komunistisk Partei faan't Sowjetunion, faan 1941 föörmaan faan a Riad faan a Folkskomisaaren, faan 1946 föörmaan faan a Ministerriad faan't UfdSSR an uun a juaren 1941 tu 1945 üüs Generoolisimus Boowenst Komandöör faan det Ruad Armee. Uun sin regiaringstidj saat Staalin en tutooliteer diktatüür ap, leet uun a raam faan poliitisk „Rianmaagungen“ muar miljuunen fermentelk an rocht jiner ferhaftin, uun schau- an gehiamprusesen tu twangswerk feruurdialin of henrachten an uk miljuunen faan öler sowjetbürgern an hial folkssköölen iin uun Gulag-stroofwerkslaager deportiarin. Föl wurd do ambroocht of kaam troch dön ünmenskelk leewentsamstanter am't leewent.
Chiquimula (Department)
Det Chiquimula Department (üüb Spaans: Departamento de Chiquimula) as ian faan dön tau-an-twuntig departmenten uun Guatemaala. Det hee 415.900 lidj (2016). At hoodsteed faan’t department as Chiquimula.
Geografii
At department hee elwen gemeenden:
Tanguiéta (Komuun)
Det Tanguiéta Komuun (üüb Fraansöösk: Commune de Tanguiéta) as ian faan dön njüügen komuunen faan det Atakora Department uun Beniin. At komuun leit uun a nuurdwaast faan’t department. Uun a nuurd an nuurdwaast leit Burkiina Faaso, uun a nuurduast det Kérou, uun a süüduast lei dön Kouandé an Toucountouna Komuunen, uun a süüd leit det Boukoumbé Komuun an uun a süüdwaast lei dön Matéri an Cobly Komuunen. Det hee 74.675 lidj (2013). At hoodsteed faan't komuun as Tanguiéta.
Indialing faan Ferwalting
At komuun hee fiiw arrondissementen:
Samurai
A Samurai (japoonsk 侍 ) wiar en stant faan stridjern uun't föörmodern Jaapan. At saien auer a Samurai hed a Daimyo, det wiar a Föörsten uun Jaapan. Mä det halep faan a Samurai küd's jo jin a Schoguunen aplöne, det wiar a Hertööger. Leeder haa a Schoguunen salew at määcht auer a Samurai wonen, an küd a Daimyo weder at määcht ufnem.
Changsha
Changsha (üüb Schineesk: 长沙 Chángshā) as en steed uun a süüdwaast faan Schiina. Det hee 3.193.354 lidj (2010). Det as at hoodsteed faan det Hunan Prowins.
Monseñor Nouel (Prowins)
Det Monseñor Nouel Prowins (üüb Spaans: Provincia de Monseñor Nouel [monseˈɲoɾ noˈwel]) as ian faan dön 30 prowinsen uun det Dominikaans Republiik. Det hee 165.224 lidj (2010). At hoodsteed faan’t prowins as Bonao.
Diekhusen-Fahrstedt
Diekhusen-Fahrstedt as en gemiine foont Åmt Marne-Nordsee önj e Kris Dithmjarsche. E gemiine läit önjt sööden foon e kris. Dåt heet 683 inboogere (2019).
Geografii
Di Gräine Küstwäi gungt dör e gemiine.
Politiik
Da leeste komunåålwoole wjarn di 6. önj e Krölemoune 2018.
Östhammar (Komuun)
Det Östhammar Komuun (üüb Sweedsk: Östhammars kommun) as ian faan a komuunen uun det Uppsala Prowins uun Sweeden. At komuun leit uun a nuurduast faan't prowins. Det hee 22.364 lidj (2021). At hoodsteed faan't komuun as Östhammar.
Safaari
En Safaari (, faan ) as en rais of en ütjfluch, am üüb jacht tu gungen. Uun a leetst juaren gongt det bi en safaari oober ei muar am a jacht, fölmuar am't knipsin faan wil diarten.
Hoker uun Afrikoo üüb safaari gongt, wal hal a 'grat fiiw' (ingelsk: 'big five') tu sen fu: Afrikoonsk Büfel, Afrikoonsk Elefant, Lööw, Leopard an Nööshurn.
Kanaarengeko
A Kanaarengeko (Tarentola delalandii) as en slach faan a Bleedfangergekos (Phyllodactylidae), di bluas üüb a Kanaareneilunen Teneriffa an La Palma lewet. Hi as miast am naachtem uun a gang.
Tierp (Komuun)
Det Tierp Komuun (üüb Sweedsk: Tierps kommun) as ian faan a komuunen uun det Uppsala Prowins uun Sweeden. At komuun leit uun a nuurd faan't prowins. Det hee 21.485 lidj (2021). At hoodsteed faan't komuun as Tierp.
Grat Seegnääb
At Grat Seegnääb (Mergus merganser) as en weederfögel uun det famile faan a Anenfögler (Anatidae). Hat lewet uun't nuurdelk Euroopa, Aasien an Ameerikoo.
El Progreso (Department)
Det El Progreso Department (üüb Spaans: Departamento de El Progreso [el pɾoˈɣɾeso]) as ian faan dön tau-an-twuntig departmenten uun Guatemaala. Det hee 172.200 lidj (2016). At hoodsteed faan’t department as Guastatoya]].
Geografii
At department hee aacht gemeenden:
Monte Cristi (Prowins)
Det Monte Cristi Prowins (üüb Spaans: Provincia de Monte Cristi [ˈmonte ˈkɾisti]) as ian faan dön 30 prowinsen uun det Dominikaans Republiik. Det hee 109.607 lidj (2010). At hoodsteed faan’t prowins as Monte Cristi.
DBLP
DPLP stäänt för't Digital Bibliography & Library Project. Det as en bibliograafisk saamlang faan wedenskapelk werken auer informaatik.
Det iinrachtang sat uun't uniwersiteet Trier bi't Leibniz Zentrum für Informatik. Diar san muar üs 4 miljuun iindracher. Jo kön online ufrepen wurd.
Kongoussi
Kongoussi as at hoodsteed faan det Bam Prowins uun Burkiina Faaso. Det hee 25.172 lidj (2006).
Geografii
At steed leit uun a süüd faan de Bam Sia, bi't krüsing faan dön Route Nationale 15 an Route Nationale 22.
Chibuto (Distrikt)
De Chibuto Distrikt (üüb Portugiisk: Distrito de Chibuto) as en distrikt faan det Gaza Prowins faan Mosambik. A distrikt leit uun a süüduast faan't prowins. Hi hee 220.980 lidj (2017). At hoodsteed faan a distrikt as Chibuto.
Bocht faan Maputo
At Bocht faan Maputo as en bocht faan a Indisk Oosean bi't küst faan Mosambik. Hat as faan nuurd tu süüd 113 km lung an 32 km briad, an namt en flaak faan gud 3.000 km² iin.
A Portugiisen foonj det bocht uun't juar 1502, an baud diar det hanelstääd Lourenço Marques (daalang Maputo) ap.
Monte Plata (Prowins)
Det Monte Plata Prowins (üüb Spaans: Provincia de Monte Plata [ˈmonte ˈplata]) as ian faan dön 30 prowinsen uun det Dominikaans Republiik. Det hee 185.956 lidj (2010). At hoodsteed faan’t prowins as Monte Plata.
Beryciformes
A Beryciformes of Slimhoodoortagen san en order faan Strualflikerten (Acanthopterygii) uun't rä faan a Bianfasker (Osteichthyes). Flook slacher lewe uun böös jip weedern.
Härtoochdom Lauenborch (Krais)
Di Härtoochdom Lauenborch Krais is aon foon de älben kraise foon Sleeswich-Holstian. E krais lait öön’t söö'uusten foon’t bundeslöön. Dat heet 198.019 jude (2019). E häädstää foon e krais is Ratzeburg.
ACM Digital Library
At ACM Digital Library as en iinrachtang faan't Association for Computing Machinery (ACM). Detdiar wedenskapelk selskap för informaatik as 1947 grünjlaanj wurden, an hää daalang 78.000 mäfulgern uun auer hunert lunen. Hat sat uun New York City.
Üüb det digitaal bibliteek koon online tugreben wurd, an hat as wel det gratst saamlang auer informaatik üüb a hialer welt.
Castries
Castries as at hoodsteed faan't lun Saint Lucia, uun a Kariibik. At steed leit uun a nuurdwaast faan't eilun. Det hee 10.634 lidj (2001).
Sjauer-klöören-teoreem
Det sjauer-klöören-teoreem as en matemaatisken sats. Hi sait, dat sjauer klöören leewen ling, am en lunkoord iintuklöörin, saner dat tau likedenang klööret lunen tuupstupe. Det fraag hiart tu't matemaatisk fääk faan a topologii.
Bewis
Francis Guthrie wiar 1852 di iarst, di auer detdiar fraag spikeliaret hää, man hi küd det ei bewise. Leeder san mä en computer ~ 2000 ünlik mögelkhaiden trochspelet wurden, an arke tooch haa sjauer klöören lingd. Man en formaalen bewis as det uun a uugen faan matemaatikern noch ei.
Temuco
Temuco (faan't Mapudungun: temu (Blepharocalyx cruckshanksii, en plaant) + ko (weeder)) as en stääd uun a süüd faan Chiile. Hat as di madelponkt faan a Mapuche (iar uk Araukaanern näämd), man uk faan a Sjiisken uun Chiile. Hat as hoodstääd faan det IX. regiuun Región de la Araucanía, an uk faan det süüdelk prowins diar uun: Prowins Cautín.
Daimyo
A Daimyo (japoonsk 大名) hed at regiunaal määcht uun Jaapan bit 1867, üs Keiser Meiji det lun tu en modernen stoot ambaud. Uun Euroopa hed wi uunsteed a Föörsten, diar en Hertooch onersteld wiar.
Sodenang onersted a Daimyo uk a Schoguunen uun Jaapan, tidjwiis haa's jo oober aplönet, an salew at määcht uun't lun auernimen.
Daimyotidjen uun Jaapan
Tidjwiis auernaam a Daimyos at määcht, man jo küd det lun ei tuuphual. At kaam tu en bürgerkriich. Luke uk diar: Histoore faan Jaapan
Kassita
Kassita (tamazight: ⴽⴰⵙⵉⵜⴰ, ) as en letj stääd uun Marokko mä 2.675 iinwenern.
Dörpling
Politiik
Da leeste komunåålwoole wjarn di 6. önj e Krölemoune 2018.
Stawropol (Regiuun)
Det Stawropol Regiuun (üüb Rüs: Ставропо́льский край Stavropól'skyj kraj [stəvrɐˈpolʲskʲɪj kraj]) as ian regiuun uun de Nuurdkaukasus Bundesdistrikt faan Rüslun. Det hee 2.795.243 lidj (2019). At hoodsteed faan't regiuun as Stawropol.
Petrosawodsk
Petrosawodsk (üüb Rüs: Петрозаво́дск Petrozavódsk ; üüb Kareelisk: Petroskoi) as at hoodsteed faan't republiik Kareelien. At steed leit uun a süüd faan't republiik, bi a waasteeg faan de Ladoga Sia. Det hee 280.711 lidj (2021).
Stawropol (Regiuun)
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't republiik san:
Petrosawodsk
A nööm faan't steed
A nööm faan't steed komt faan Пётр Pjotr "Piader" (efter Keiser Piader I. de Grat faan Rüslun) an заво́д zavód "faabrik". Öler nöömer faan't steed wiar Шуйский Завод Schujski Sawod (1703–1704) an Петровская Слобода Petrowskaja Sloboda (1704–1777). Faan 1941 tu 1944 wiar a nööm faan't steed Äänislinna üüb Finsk an Onegaborg üüb Sweedsk.
Histoore
Faan 1941 tu 1944 wurd at steed faan Finlun besaatet.
Madel Seegnääb
At Madel Seegnääb (Mergus serrator) as en weederfögel uun det famile faan a Anenfögler (Anatidae). Hat lewet üüb a nuurdelk eerdheleft.
Boulsa (Steed)
Boulsa as en steed uun det Namentenga Prowins faan Burkiina Faaso. Det hee 17.925 lidj (2006).
Geografii
At steed leit bi det Route Nationale 15.
Uppsala (Komuun)
Det Uppsala Komuun (üüb Sweedsk: Uppsala kommun) as ian faan a komuunen uun det Uppsala Prowins uun Sweeden. At komuun leit uun a maden an uast faan't prowins. Det hee 237.596 lidj (2021). At hoodsteed faan't komuun as Uppsala.
Digital Detox
Di Swaarhair
Sotsiaali Natwarken sen diarfuar diar, dit Oog fan di Nüter fasttöhual. Em skriift wat, 2.000 Liren lees dit, en da kum jen of uk 20 Swaaren. Dit maaket niisgiirig, en em meent bal, dat dit nöörig es of dat dit söner di "Swaaridroogen" ek muar giar.
Aaftinoch uur Mensken, dānen em gaar ek keent, nööriger üs di Naiber of di Famiilie, aurdat em jaa ön dit diari Natwark sa aur di Maaten iinig es.
Sa'n Ofhengighair ken di Mensken diarfan ofhual, jaar Haur fuar di daagelk Swaarhairen en Aarbern iintöseet, en da ken em me di Tir uk kraank diarfan uur.
Fuar hoken dēr em dit?
Wan em wat sa üs di friisk Wikipedia maaket en fortelt dit bi sotsjaali Meedien ombi, da wel em hol en Swaar haa. Di Forskel es man weđer em dit fuar di Swaar maaket of fuar hömsalev en di Saak, bi dit Wiki di Spraak en dit Projekt. Fuaral me Handhelds meent em, dat em sin "Frinjer" aural me hen nemt, aurdat ja jaa altert wat skriif kür. Sa fuul beeter sen man uk Kompjuuters ek, wan dit aur di Maaten giar.
Di Fraag es altert: Dö ik dit fuar mi of fuar di Üđern en jaar Swaar?
Häliiluin
Häliiluin (Tjüsk: Helgoland, Ängelsk: Heligoland) äs en äiluin oon e Noordsäie än en gemiine oon de Pinnebeeri Krais.
Digital Detox
Wat ken em maaki?
Dit Jest es noch, Apps fan Sotsiaali Meedien, wat altert Biskiir dö, ek tö nüti. Fuar't Miist let des Natwarken jam uk aur en Browser önluki, en des es da üt wan di üt es. Wan em en senerlig App fuar sok Meedien heer, da es di Stööp tö di Internetbrowser somtirs en litj bet fiiđer, man em skel da me di Daatensküül üppasi. Aliining di Taacht, wat di rocht Wai es en gung diarme om, ken al en et muar Ofstant en Reflexioon diarfan meen.
Aur di Nacht ken em uk sin Smartphone ütmaaki. Dit spaaret uk Energii. En Smartphone nemt waker 20 bit 30 Watt aur en Dai, en Tablet uk 50 bit 60 Watt. Kumt üp ön, hur fuul em diarme maaket.
Wat höm sa nögen önjert, dit uur aur dit Jaar dach en bet wat: 30 Watt x 365 Daagen sen me 10.950 Watt al muar üs 10 kWh.
Wan em sin Smartphone miarnem weđer önstelt, da auriit em sin Pasuurter of PIN uk ek sa lecht.
Bloatware
Di Maakers fan Smartphones en Tablets dö altert masi Apps me langs, wan ja di Giraaten forkoopi. Des skel aaftinoch dit Leewent me sa'n Giraat iinfacher naaki, man dit ken uk diarfuar wiis, dat ja mefo, wat di Kooper me sin Giraat maaket. Sok Apps blöös dit Giraat fuar't Miist āp, en diarom jit ja uk Bloatware.
Grand-Popo (Komuun)
Grand-Popo as ian faan sääks komuunen uun't Mono Department faan Beniin. Diar wene 57.636 minsken.
Uun't süüden faan't komuun leit det Grand-Popo Laguun. Tesken laguun an Atlantik stun faskerhüsang an feerienhüsang üüb en soonwaal.
Det stääd Grand-Popo leit üüb en 25 km lungen strimel lun lik bi a Atlantik.
Jihlava (Distrikt)
De Jihlava Distrikt (üüb Tschechisk: Okres Jihlava) as een faan a distrikten faan det Vysočina Regiuun uun Tschechien. A distrikt leit uun a maden faan't regiuun. Det hee 113.664 lidj (2021). At hoodsteed faan a distrikt as Jihlava.
Frei Demokraatisk Partei
At Frei Demokraatisk Partei (FDP) as en poliitisk partei uun Sjiisklun. Hör histoore lingt turag bit tu't rewolutsion faan 1848. Sant 1949 wiar a FDP flooksis bi bundesregiarangen bedialagt. Hat ferfulagt en liberaal, freihaidelk politiik.
Prowins Cautín
Cautín as en prowins uun Chiile an det süüdelk prowins faan jo tau prowinsen uun't Región de la Araucanía (Araukaanien). Diar lewe gud 750.000 iinwenern (2017). Hat as 18.409 km² grat, an hör hoodstääd as Temuco.
Eddelak
Eddelak as en gemiine foont Åmt Burg-Sankt Michaelisdonn önj e Kris Dithmjarsche. E gemiine läit önjt sööden foon e kris. Dåt heet 1330 inboogere (2019).
Politiik
Da leeste komunåålwoole wjarn di 6. önj e Krölemoune 2018.
Havlíčkův Brod (Distrikt)
De Havlíčkův Brod Distrikt (üüb Tschechisk: Okres Havlíčkův Brod) as een faan a distrikten faan det Vysočina Regiuun uun Tschechien. A distrikt leit uun a nuurd faan't regiuun. Det hee 94.612 lidj (2021). At hoodsteed faan a distrikt as Havlíčkův Brod.
Leeguanoortagen
Leeguanoortagen (Iguania) san en onerorder faan a Skolepkrepdiarten (Squamata). Jo lewe uun a troopen an subtroopen.
Familin
Agamidae – Chamaeleonidae – Iguanidae – Corytophanidae – Crotaphytidae – Hoplocercidae – Leiocephalidae – Leiosauridae – Liolaemidae – Opluridae – Phrynosomatidae – Polychrotidae – Tropiduridae
Drawiidisk Spriaken
A Drawiidisk Spriaken san en spriakfamile uun Süüdaasien, fööraal uun't süüdelk Indien an Sri Lanka. Diar hiar 27 spriaken tu, diar faan 240 miljuun minsken snaaket wurd.
A wichtagst spriaken diar san Telugu, Tamil, Kannada an Malayalam.
Skraft
Faan a drawiidisk spriaken haa man a sjauer gratsten en skraft, an arke en aanj. Jo kem aaltumaal faan't Braahmii Skraft uf.
Toucountouna (Komuun)
Indialing faan Ferwalting
At komuun hee trii arrondissementen:
Pooken
Pooken san en gefeerelk wiiruskraankhaid. Jo wurd faan pookenwiiren (Variola virus) ütjliaset. Ei fölen auerlewe a pooken.
San José (Costa Rica)
San José as at hoodsteed faan Costa Rica. At steed leit uun a maden faan't lun. Det hee 1.453.500 lidj (2020). Det as uk at hoodsteed faan't San José Prowins.
Pooken
Nööm
Di nööm pooken komt ütj at germaans an ment so föl üs pöös. Hi steget uk uun't ingelsk pocket of fransöösk poche.
Pooksaaten
Uk diarten kön pooken fu, jo san för minsken oober ei gefeerelk. Uun't jindial halep küpooken (Vaccinia virus) diarbi, dat minsken nian minskenpooken muar fu, wan jo ans mä küpooken imfet wurden san. At pooksaaten wiar föörskrewen, bit a pooken ütjstürwen wiar.
Sukkulent
Familin
Sukkulenten san nian takson, jo jaft at uun flook plaantensköölen: Agave, Aloe, Anacampseros, Astroloba, Avonia, Bowiea, Brighamia, Crassula, Didiereaceae, Dudleya, Echeveria, Faucaria, Fouquieria, Gasteria, Gonialoe, Haworthia, Haworthiopsis, Huernia, Kalanchoe, Sansevieria, Sempervivum, Stapelia, Tulista, an noch flooken muar.
Poxviridae
Poxviridae san en famile faan wiiren. Jo liase pooken ütj.
Chicualacuala (Distrikt)
De Chicualacuala Distrikt (üüb Portugiisk: Distrito de Chicualacuala) as en distrikt faan det Gaza Prowins faan Mosambik. A distrikt leit uun a nuurdwaast faan't prowins. Hi hee 27.456 lidj (2017). At hoodsteed faan a distrikt as Chicualacuala.
Pelhřimov (Distrikt)
De Pelhřimov Distrikt (üüb Tschechisk: Okres Pelhřimov) as een faan a distrikten faan det Vysočina Regiuun uun Tschechien. A distrikt leit uun a waast faan't regiuun. Det hee 72.298 lidj (2021). At hoodsteed faan a distrikt as Pelhřimov.
Kamera
En Kamera es en optisk Giraat hur em Skelter me "iinfang" ken. Di Noom kumt fan Camera obscura (Junk Rüm me litj Luki-Hol).
Uusimaa
Det Uusimaa Lunskap (Ütjspriik üüb Finsk: [ˈuːsimɑː], üüb Sweedsk: Nyland [ˈnyːland]) as ian faan dön njüügentanj lunskapen uun Finlun. At lunskap leit uun a süüd faan't lun. Det hee 1.655.624 lidj (2017). At hoodsteed faan't lunskap as Helsinki.
Kamera
Eeđer di Bechningsaart es dit forskelig, weđer di Skelter bluat tö en Skirem gung of āpteeknet uur. Wan dit muar üs jen Skelt es en wat weeget uur wat ön Gang es, da snaket em fan Videografii, wan en mal litj Sküür fasthölen uur, da es dit Fotografii
Trachichthyiformes
A Trachichthyiformes san en order faan Strualflikerten (Acanthopterygii) uun't rä faan a Bianfasker (Osteichthyes). Diar hiar fiiw familin mä 20 sköölen an knaap 70 slacher tu. Jo lewe uun böös jip weedern.
Uusimaa
Steeden an taarpen
Dön tjiin gratst steeden an taarpen uun't lunskap san:
Trachichthyiformes
==== Iindialang faan a Strualflikerten (Acanthopterygii) ====
Jenisejsk Guwernement
Det Jenisejsk Guwernement (üüb Rüs: Енисе́йская губе́рния Jeniséjskaja gubérnija) wiar faan 1822 tu 1925 ian faan a guwernementen faan det Rüs Keiserrik an det Rüs SFSR. At guwernement lai uun Sibiirien. Det hed 559.902 lidj (1897). At hoodsteed faan't guwernement wiar Krasnojarsk.
Tadorna
A Tadorna san en skööl faan fögler uun't onerfamile faan a Hualewges (Tadorninae).
Aal a slacher
T. cana – T. cristata – T. ferruginea – T. radjah – T. tadorna – T. tadornoides – T. variegata
Rendsborch-Eckernförde (Krais)
Di Rendsborch-Eckernförde Krais is aon foon de älben kraise foon Sleeswich-Holstian. E krais lait öön'e maade foon’t bundeslöön. Dat heet 274.098 jude (2019). E häädstää foon e krais is Rendsborch.
Eggstedt
Eggstedt as en gemiine foont Åmt Burg-Sankt Michaelisdonn önj e Kris Dithmjarsche. E gemiine läit önjt söödååsten foon e kris. Dåt heet 756 inboogere (2019).
EvoBus
Di EvoBus GmbH es en Daachterselskep fan di Daimler AG. Bi EvoBus uur Busi üttaacht en becht, sa üs em uk Köörstaalern fuar ain Karoseriien fo ken. Diaraur hen uur uk Tiinsten trinjom Busi en jaar Bidreft önböören ("OmniPlus").
EvoBus waar grünjlair, üs di Mercedes-Benz-Busofdiiling di Busfirma Setra aurnomen her, di Firmen waar töhopslööten. EvoBus heer ön Euroopa soks Werki, hur wat becht uur en 18 Stairen, hur di Busi forkoopet uur.
Produtsiaret uur di Busi öner di Noomen Mercedes-Benz en Setra.
Ön't Jaar 2016 kür EvoBus 26.226 Busi aur di hiili Wārel forkoopi
EvoBus experimentiaret al leenger me Weeterstoföndreft, sa üs uk Busi me Öörtgas önböören waar. Sent 2019 jeft et di Bateriibus E-Citaro
Skeltern
<!-- Im Frühjahr 2012 kündigte das Unternehmen an, insgesamt 600 Stellen in Mannheim  und Neu-Ulm  streichen zu wollen. Dies soll jedoch ohne betriebsbedingte Kündigungen vonstattengehen. Die restlichen Arbeitsplätze sollen bis mindestens 2018 sicher sein.
Der Unternehmenssitz wurde am 12. Mai 2016 von Kirchheim unter Teck nach Stuttgart-Bad Cannstatt verlegt.
Mannheim
Im Werk Mannheim  erfolgt die Fertigung aller Rohkarosserien, die in Westeuropa montiert werden, und die Endmontage der meisten Citaro- und Capacity-Stadtbusse. Das Omnibus-Stammwerk der Marke Mercedes-Benz besteht seit 1908 und beschäftigt rund 3500 Mitarbeiter. Auf dem Areal befindet sich auch das Nutzfahrzeug-Motorenwerk von Daimler.
Ligny
Im Werk Ligny-en-Barrois  (Frankreich) werden Citaro-Stadtbusse von Mercedes-Benz montiert, die überwiegend für den französischen Markt bestimmt sind. Ligny entstand 1981 als Zweigwerk von Kässbohrer.
Sámano
Das Werk Sámano  (Spanien) produziert Omnibus-Fahrgestelle der Marke Mercedes-Benz, die an Aufbauhersteller geliefert werden. Der Standort wurde 1979 von Kässbohrer gegründet und stellte Setra-Komplettbusse für den iberischen Markt her. Ab 2000 erfolgte die Spezialisierung auf Fahrgestelle, die seit 2004 der einzige Produktionszweig sind.
Dibamidae
Dibamidae san en famile faan Skolepkrepdiarten (Squamata). Diar hiar tau sköölen tu; ian lewet uun Meksikoo an ian uun Süüduastaasien. Dibamidae like slaanger.
EvoBus
Holýšov
Das Werk Holýšov  (Tschechien; EvoBus Česká republika s.r.o.) mit 360 Mitarbeitern (Stand 31. Dezember 2013) liefert Rohbaukomponenten und -segmente für die Omnibusproduktion in Mannheim.
Dortmund
Das hundertprozentige EvoBus-Tochterunternehmen Mercedes-Benz Minibus in Dortmund  fertigt Kleinbusse mit 8 bis 22 Sitzplätzen auf Basis des Kleintransporters Sprinter.
Kap-Aloe
Hat wääkst fööraal uun Lesotho an uun a süüdafrikoons prowinsen Waastkap, Uastkap, Freistoot an KwaZulu-Natal uun drüg bosklun.
EvoBus
Hoşdere
In Bahçeşehir-Hoşdere  bei Istanbul (Türkei) befindet sich das Omnibuswerk der Schwestergesellschaft Mercedes-Benz Türk. Hier lässt EvoBus die Omnibusmodelle Travego, Tourismo, Intouro und Conecto fertigen, wobei Letzterer derzeit nur in Ost- und Südosteuropa vertrieben wird. Für Setra wird die MultiClass business gefertigt. !-->
Chigubo (Distrikt)
De Chigubo Distrikt (üüb Portugiisk: Distrito de Chigubo) as en distrikt faan det Gaza Prowins faan Mosambik. A distrikt leit uun a nuurduast faan't prowins. Hi hee 23.247 lidj (2017). At hoodsteed faan a distrikt as Dindiza.
Alan Turing
Alan Mathison Turing OBE, FRS [] (* 23. Jüüne 1912 uun London; † 7. Jüüne 1954 uun Wilmslow, Cheshire) wiar en britisken loogiker, matemaatiker an informaatiker. Hi wiar en grünjleier faan't kompjuutertechnik.
Elpersbüttel
Elpersbüttel as en gemiine foont Åmt Mitteldithmarschen önj e Kris Dithmjarsche. E gemiine läit önjt weesten foon e kris, bai jü Dithmjarsche Bucht. Dåt heet 844 inboogere (2019).
Geografii
Di Gräine Küstwäi gungt dör e gemiine.
Politiik
Da leeste komunåålwoole wjarn di 6. önj e Krölemoune 2018.
Dakar (Regiuun)
Det Dakar Regiuun (üüb Fraansöösk: La Région de Dakar [da.kaʁ], üüb Wolof: Diiwaanu Ndakaaru) as en regiuun uun de aafrikoons stoot Seenegal. At regiuun leit uun a waast faan't lun. Uun a nuurd, süüd an waast leit a Atlantik an uun a uast det Thiès Regiuun. Det hee 3.137.196 lidj (2013). At hoodsteed as Dakar.