cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Wanaadium
Wanaadium woort tuup mä Kroom brükt, am stial fääst tu maagin.
Swaampen (Fungi)
Swaampen (lat. Fungi) san en rik (regnum) faan a biologii an hiar tu a eukariooten. Miast seenk wi am hünjmotsen, diar hiar oober uk noch en hiale rä ööder slacher tu a swaampen.
Liliales
Liliales, a Lilienoortagen san en order faan bloosenplaanten mä 10 plaantenfamilin.
Nazareth
Nazareth (daalang uk Nazaret; []; ) as en stääd uun't nuurden faan Israel uun't loonskap Galiläa. Bit uun't 7. juarhunert haa diar juuden lewet, daalang san a miasten araabisk krastenminsken. Woorskiinelk as Jiises Krast uun Nazareth apwoksen.
August
August as de aachst muun faan at juar uun a gregoriaans kalender. Hi hee 31 daar. A nööm faan a muun komt ütj at latiinsk (mensis) Augustus. Hi as efter de rööms keiser Augustus neemd. Üüb Mooring het a muun Beeridmoune.
Nazareth
Sasterstääden
Neubrandenburg, Sjiisklun
Tschenstochau, Poolen
August
August as de traad an letst muun faan de meteoroloogisk somer uun a nuurdhualewkuugel. Uun a süüdhualewkuugel as August de traad an letst muun faan wonter.
Nazareth
Sasterstääden
Florenz, Italien
Den Haag, Neederlunen
Kürbisen
Kürbisen (Cucurbita) san en skööl faan plaantenslacher uun det famile faan a Kürbisplaanten (Cucurbitaceae).
Slacher
C. argyrosperma – C. cordata – C. cylindrata – C. digitata – C. ecuadorensis – C. ficifolia – C. foetidissima – C. galeottii – C. lundelliana – C. maxima – C. melopepo – C. moschata – C. okeechobeensis – C. palmata – C. pedatifolia – C. pepo – C. radicans Diar wurd fiiw slacher faan aptaanj:
95 f.Kr.
Bejewenhaiden
Uun detheer juar wiar Quintus Mucius Scævola an Lucius Licinius Crassus konsulen faan det Röömsk Republiik.
Bäären
Ünbekäänd dootem
Sturemflud 1962
Uun a naacht faan a 16. tu a 17. Febrewoore 1962 räänd en swaar sturemflud auer Hamborag an a Nuurdsiaküst. Diarbi san 340 minsken amkimen, 315 alian uun Hamborag.
Skaaser uun Nuurdfresklun
A diker föör Uelvesbüll an faan a Dockkuuch bi Hüsem san breegen. Üüb A Halgen san flook hüsang tuupbreegen, auer a werwer tu jü tidj noch ei so huuch an a hüsang noch ei so stabiil wiar üs daalang. At liket en woner, dat diar näämen tu duas kimen as.
Uk üüb Oomram as en dik tesken Stianood an Witjdün breegen, diar san oober nian minsken tu skaas kimen.
Farad
Farad as det SI-ianhaid för't elektrisk kapatsiteet. Hat as näämd efter Michael Faraday.
Bestemang
En kondensaator mä en kapatsiteet faan ian Farad (F) koon mä en elektrisk späänang faan ian Volt apleesen wurd, an häält do en elektrisk lääs faan ian Coulomb.
Blaanern
Di Blaanern (Urtica) sen en Aart, diar tö di Famiilii fan di Blaanernplanten jert. Ja kum bal aural üp Wārel fuar. Ön Dütsklön raaket em fuaral di Gurt Blaanern, di Litj Blaanern en ek sa aaft uk di Röhricht-Blaanern of di Pilen-Blaanern.
Senerlig aur Blaanern
Blaanern-Aarten wuksi üs Planten fuar jen Jaar of üs Krüürplanten, wat leenger stuun. Hat kumt uk fuar, dat diar en (Hualev-)Bosk fan uur, man ek aaftjens. Blaanern ken ön Mereleuroopa fan 10 cm bit 3 Meetern hoog wuksi, wan ja inoch tö iit haa. Di Aarten, diar leenger üs en Jaar stuun, haa Rhizomi diarfuar, dat ja muaren uur en stuun blif ken. Di green Diil fan di Plaant heer blaanendi Hiir. Wen em töögen di Blaanern kemen es, da heer em höm blaanert.
Masvingo (Prowins)
Geografii
Masvingo Prowins at det traadgratst prowins uun Simbabwe. De Gonarezhou Natschunaalpark leit uun a süüduast faan't prowins.
Indialing faan Ferwalting
Masvingo Prowins hee 9 distrikten.
Mei
Mei as de füft muun faan at juar uun a gregoriaans kalender. Hi hee 31 daar. A nööm faan a muun komt ütj at latiinsk (mensis) Maius. Üüb Mooring het a muun Krölemoune.
Uthlande V
At Uthlande V as en auto- an pasajiirdamper faan a W.D.R.
1717
1717 wiar det sööwentanjst juar faan det 18. juarhunert. At juar begand mä’n Freidai uun de Gregoriaans kalender.
Rööw
At Rööw (Beta vulgaris) as en plaantenslach uun det famile faan a Amaranten (Amaranthaceae).
Baner Kartlien
Det nuurdelk dial faan Baner Kartlien as dial faan Süüdoseetien. Det regiuun hee ham 1990 faan Georgien ufspleden an schocht ham salew üs suwereenen stoot.
Indialing faan Ferwalting
At regiuun hee fiiw munisipaliteeten an ian steed (Gori):
A munisipaliteeten san:
Alumiinium/öö
Alumiinium as en cheemisk element mä det ufkörtang Al an det atoomnumer 13. Uun't periodensüsteem hiart Alumiinium tu't traad periode an tu't 13. skööl. Diar stun a "eerdmetalen".
Wan wi faan Alu snaake, men wi oober miast legiarangen, auer rian Alumiinium ei föl ütjhäält.
Coraciiformes
Coraciiformes san en order faan fögler. Jo lewe miast uun a troopen, an san temelk bruket. Diaram het jo üüb sweedsk uk Praktfåglar - Prachtfögler.
Sokerrööw
At sokerrööw (Beta vulgaris ssp. vulgaris, Altissima skööl ) as en frücht (eegentelk en rut) an kultuurplaant an hiart tu't famile faan a amaranten (Amaranthaceae).
Hat as nai mä't fuderrööw, mangold of ruad beeten. Liküs jodiaren komt at sokerröw faan't wil rööw (Beta vulgaris ssp. maritima) uf, drait oober föl muar soker üs di wil slach. Efter sokerraid uun warmer regiuunen as at sokerrööw det wichtagst plaant uun madel breetjin, diar soker leewert.
Aluminium/sö
Aluminium es en keemisk Element me dit Teeken Al en di Atoomnumer 13. Di Klöör fan des Metal es Sölwerwit.
Fresk Riad
Di Fresk Riad of uk di Interfresk Riad ferträät a intresen faan a Fresken. Diar hiar fertreedern faan trii regiunaal fresk riader tu. Hi ferträät a Fresken bi't fresk loondaisgreemium faan Schleswig-Holstian. Di Fresk Riad as lasmoot faan a sjiisk Manertaalsriad.
Aluminium/sö
Hur'ling dit fünen waar
Materiaalien, dānen me aluminium forbünen sen, sen al sent Düüsenden fan Jaaren bikeent. Aluminium waar ön't Jaar 1807 fan Humphry Davy fünen. Hi forsaacht en maaki dit fan Aluminiumoxid. Ön't Jaar 1825 kür Hans Christian Ørsted al en ünriin Aart fan Aluminium fan Aluminiumkloorid en Kāliumamalgaam maaki. Di jest Jaaren wiar Aluminium sa jüür, dat em diar bluat Ornamenti sa üs dit Washington Monument nomen waar. 1886 kür Hall-Heroult prosäs di elektrokeemisk Produktsjoon fan Aluminium tö slaagi fo, en da waar dit gönstiger.
Fresk Riad
Nuurd-, Uast- an Waastfresklun haa en aanjen fresken riad. Ään diarfaan stelt di president faan a Interfresk Riad för trii juar:
Aluminium/sö
Noom
Di Noom kumt fan dit latiinsk Uurt ‘alumen’ (Alaun).
Fresk Riad
Kroonik
<div style="height: 200px; width: 60%; overflow: auto; padding: 3px;text-align: left; border:solid 1px grey;" >
Aluminium/sö
Riin Aluminium en Legiaringen
Aluminium es ek rocht tai, hat breekt olter lecht en halt ek fuul Toch üt. Dir riini Aluminium ken em dit bit 17 N/mm² straak jer dat et leenger bleft (Dit giar bit 17 N/mm² weđer üp sin ual Maat töbeek). Dit wat sa forkoopet uur, ken al 90 N/mm² hual en let höm bit 34 N/mm² straak. Em snaket diar uk fan di Straak-Grensi, diar en Materiaal heer. Diarom es uk dit wat wü üs Aluminium keen, en Legiaring, diar uk Duraluminium (Duraabli Aluminium: Alu, wat wat üthalt) jit:
Legiaringen sa üs uk fuar Auto- Weel- en Motoorweel-weelen en Fliigern kum üp aur 700 N/mm².
Fan Natuur es Aluminium al me Silicium töhop.
Biaarbering fan Aluminium
Efen aur hönert Jaaren ken Aluminium nü maaket uur, en deling uur aur di hiili Wārel wat diarfan maaket. Dit Metal es lecht (ombi di trēr Diil fan Iirsen of Bronzi), en di Legiaring (se boowen) es bal lik sa stark en tai töögen Korosioon, man ek töögen Spaningskorosioon. Aluminium ken di Stroom gur fööri, en dit let höm gur böög.
Senerlig di Fliiger- en Rümskepsindustrii maaki fuul me dit diari lecht Metal. VW her jerer en Legiaring fan Aluminium en silizium fuar Motorhüüsingen (AS 21 en leeter AS 41), üs di Maskiinen jit me Lucht köölet waar en aur muar Maskiinenkraft olter wārem waar.
Aluminium ken Infraruar Leecht en forskeligi UV-Straalen spaili. Dit Materiaal let höm uk gur āpdampi (Spailteleskoopi), en sa ken dit uk fuar di Astronomii nütet uur.
Aaftinoch uur Aluminium me Lasersjern biaarbert.
Julius Bröring
As Julius von Ramsloh schal hi jü histoori foon Ju slaue Gräite romantisiirt heewe.
Addis Abeba
Addis Abeba (üüb Amhaarisk: አዲስ አበባ Addis Abäba [adˈdis ˈabəba] ) as at hoodsteed an gratst steed faan Ethioopien. At steed leit uun a maden faan't lun. Det hee 3.273.000 lidj (2015).
Fresken
Wat menst dü?
94 f.Kr.
Bejewenhaiden
Uun detheer juar wiar Caius Coelius Caldus an Lucius Domitius Ahenobarbus konsulen faan det Röömsk Republiik.
Bäären
Ünbekäänd dootem
Braslau (Distrikt)
De Braslau Distrikt (üüb Witjrüs: Браслаўскі раён Braslaŭski rajon, üüb Rüs: Браславский район Braslavskij rajon) as een faan a distrikten uun det Witsebsk Prowins faan Witjruslun. Det hee 29.175 lidj (2009). At hoodsteed faan’t prowins as Braslau.
Histoore
Föör September 1939 wiar’t gebiit faan a distrikt faan daaling dial faan Poolen. A distrikt wurd 15. Janewoore 1940 grünlaanjen.
Oner-Tanana spriak
Oner-Tanana spriak (aanj nööm: Menhti Kenaga ; ingelsk: Lower Tanana, Tanana, Minto) as det atapaskisk spriak faan 300 minsken faan't Oner-Tanana fulk uun Nuurd-Ameerikoo. Snaaket woort det faan amanbi 30 minsken fööraal bi a liager Tanana ia (Tthʼituʼ) uun Alaska.
Spriakwiisen
Det som "Sprachwissenschafter" Salcha-Goodpaster spriakwiis faan a Oner-Tanana spriak as "fourth" spriak faan a Tanana spriaken (Oner-Tanana, Tanacross an Boower-Tanana): Madel-Tanana (Middle Tanana). At leetst spreeger "died in 1993".
Eurypygiformes
Eurypygiformes san en order faan fögler mä man tau slacher uun eder en aanj famile.
Beschankowitschy (Distrikt)
De Beschankowitschy Distrikt (üüb Witjrüs: Бешанковіцкі раён Biešankovicki rajon, üüb Rüs: Бешенковичский район Bešenkovičskij rajon) as een faan a distrikten uun det Witsebsk Prowins faan Witjruslun. Det hee 18.516 lidj (2009). At hoodsteed faan’t prowins as Beschankowitschy.
Histoore
A distrikt wurd 17. Jüüle 1924 grünlaanjen. Faan 1924 tu 1930 wiar hi dial faan de Witsebsk Kreis. Do wurd a kreiser uun Witjruslun ufskaafet. Hi wurd 20. Febrewoore 1938 dial faan det nei grünjlaanjen Witsebsk Prowins.
Johann Friedrich Minssen
Johann Friedrich Minssen wus spräkewaasenschaper, mååst for dåt saaterfrasch, wangeroogisch än dåt halunder. Hi wus tulaid önj Jever än studiirde theologii un philologii önj Jena än Berlin.
Weederhanen
Sköölen
Aenigmatolimnas – Amaurolimnas – Amaurornis – Anurolimnas – Aramides – Aramidopsis – Atlantisia – Coturnicops – Crex – Cyanolimnas – Dryolimnas – Eulabeornis – Fulica – Gallicrex – Gallinula – Gallirallus – Gymnocrex – Habroptila – Himantornis – Laterallus – Lewinia – Megacrex – Micropygia – Neocrex – Nesoclopeus – Paragallinula – Pardirallus – Porphyrio – Porphyriops – Porzana – Rallicula – Rallina – Rallus – Rougetius – Tribonyx
Clipperton-Eilun
At Clipperton-Eilun (fransöösk: Île Clipperton of Île de la Passion) leit uun a Pasiifik amanbi 1080 km süüdwaasten faan Mexiko. Hat as en ünbewenet atol an en bütjluns teritoorium faan Frankrik.
Herlev
Herlev as en stääddial faan Kopenhuuwen.
Luke iarst ans diar:
Tanacross spriak
Tanacross spriak (aanj nööm: Neeʼaanděgʼ ; ingelsk: Tanacross, Transitional Tanana, Copper River Kolchan) as det atapaskisk spriak faan't Tanacross fulk uun Nuurd-Ameerikoo. Snaaket woort det faan amanbi 35 minsken fööraal uun Tanacross (< Tanana Crossing) bi a Madel-Tanana ia uun Alaska.
Janewoore
Janewoore (Aasdring: Janewaare) as de iarst muun faan at juar uun a gregoriaans kalender. Hi hee 31 daar. A nööm faan a muun komt ütj at latiinsk (mensis) Iānuārius. Hi as neemd efter a röömsk god Ianus. Üüb Mooring het a muun Ismoune.
Janewoore as de naist muun faan de meteoroloogisk wonter uun a nuurdhualewkuugel. Uun a süüdhualewkuugel as Febrewoore de naist muun faan somer.
Kraaneken
A Kraaneken (Gruidae) san en famile faan fögler an hiar tu a Kraanekfögler (Gruiformes).
Sköölen
Antigone – Grus – Leucogeranus
Strelitzienplaanten
Di nööm haa a plaanten füngen tu iaren faan Prensesin Charlotte faan Mecklenburg-Strelitz (1744–1818), det wüf faan di ingelsk Könang Georg III.
Hobelfasker an Poden
Hobelfasker an Poden, Poren (lat. Anura of uk Salientia) san en order faan diarten an hiar tu a amfiibien. At jaft amanbi 6.700 slacher.
Familin
Allophrynidae – Alsodidae – Alytidae – Aromobatidae – Arthroleptidae – Ascaphidae – Batrachylidae – Bombinatoridae – Brachycephalidae – Brevicipitidae – Bufonidae – Calyptocephalellidae – Centrolenidae – Ceratobatrachidae – Ceratophryidae – Conrauidae – Craugastoridae – Cycloramphidae – Dendrobatidae – Dicroglossidae – Eleutherodactylidae – †Gobiatidae – Heleophrynidae – Hemiphractidae – Hemisotidae – Hylidae – Hylodidae – Hyperoliidae – Leiopelmatidae – Leptodactylidae – Limnodynastidae – Mantellidae – Megophryidae – Micrixalidae – Microhylidae – Myobatrachidae – Nasikabatrachidae – Nyctibatrachidae – Odontobatrachidae – Odontophrynidae – †Palaeobatrachidae – Pelobatidae – Pelodryadidae – Pelodytidae – Petropedetidae – Phrynobatrachidae – Phyllomedusidae – Pipidae – Ptychadenidae – Pyxicephalidae – Ranidae – Ranixalidae – Rhacophoridae – Rhinodermatidae – Rhinophrynidae – Scaphiopodidae – Sooglossidae – Telmatobiidae
Kopenhuuwen Komuun
Kopenhuuwen (däänsk []) as det hoodstääd faan Denemark. Heer sat det parlament (Folketing), at regiarang an Könangin Margrethe. Det stääd Kopenhuuwen amfaadet Kopenhuuwen Komuun, oober uk Frederiksberg an Gentofte. Mä noch muar komuunen trinjam Kopenhuuwen snaaket am faan't metropoolregiuun Hovedstadsområdet.
Malaysia
Malaysia as en stoot uun Süüduastaasien an bestäänt ütj tau loonsdialen, wat troch’t Südschineesksia skääsd san: det Malaaisk Hualeweilun uun a waast an a nuurddial faan’t eilun Borneo uun a uast. At waastdial hee’t grens uun a nuurd mä Thailun an uun a süüd mä a steedstoot Singapuur. At uastdial dialt en lung grens mä Indoneesien an amslot uun a nuurduast das Sultanaat Bruunei. At gratdial faan dön amanbi 28,3 miljuun lidj lewe uun a waastdial. At hoodsteed as Kuala Lumpur.
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't lun san:
Iindialing faan Ferwalting
At lun hee trii bundesteritoorien (Kuala Lumpur, Labuan, Putrajaya) an 13 bundesstooten:
Politiik
Malaysia as sant 1957 lasmaat faan det Commonwealth of Nations.
Grat Halagflud
At Grat Halagflud of Febrewooreflud 1825 wiar en swaar sturemflud faan a 3. bit 5. Febrewoore 1825. Auer a hialer Nuurdsiaküst jääw't böös skaaser bi diker an minskenleewent. Det lingd faan't däänsk auer't sjiisk hen tu't holuns küst, an iin uun a struumer Weeser an Ialew. 800 minsken kaam tu duas.
Di sturem wiar eegentelk goorei so furchboor stark, man hi hääl trii daar uun, an so staud ham a sia mä arke huuchweeder huuger an huuger. Diar ei nooch mä, wiar a 3. Febrewoore 1825 uk noch springflud, huar det weeder likes al huuger aplääpt üs normool.
Irisen
Onersköölen
I. subg. Crossiris – I. subg. Eremiris – I. subg. Hermodactyloides – I. subg. Iris – I. subg. Limniris – I. subg. Lophiris – I. subg. Nepalensis – I. subg. Pardanthopsis – I. subg. Scorpiris – I. subg. Siphonostylis – I. subg. Spathula – I. subg. Tenuifoliae – I. subg. Xiphium
Grat Halagflud
Nuurdfresklun
Uun Nuurdfresklun wiar Sal, Oomram an Feer bedraapt, man diar küd a minsken üüb a huuger düner flücht. Föl ringer ging't üüb a Halgen tu: Diar kaam knaap 100 minsken am't leewent an knaap en hüs hää di sturem auerstenen. Efter di sturem san flook minsken auer efter Feer of tu fäästääg skebet, an do uk diar blewen. Fööraal uun Njiblem wene daalang flook efterkemen faan flücht Halaglidj.
Irisen
Slacher
Tu det iris-skööl hiar 285 slacher:
... an noch flooken muar
Lukretius
Lukretius (üüb Latiins: Titus Lucrētius Cārus; üüb Tjiisk: Lukrez; * woorskiinelk twesken 99 an 94 f.Kr.; † woorskiinelk twesken 55 an 53 f.Kr.) wiar en rööms dachter an filosoof. Sin bekäändst werk as Dē rērum nātūra ("auer't Natüür faan a Dingen"), wat ian faan a hoodkwelen faan at Epikurismus as.
Tuneesien
Tuneesien ( Tūnis); amtelk: Tuneesk Republiik) as en lun uun Nuurdafrikoo. Uun't nuurden leit at Madlunsia, uun't waasten Algerien an uun't süüduasten Libyen. Det gratst eilun as Djerba mä 514 km². Det hialer lun as 163.610 km² grat an sodenang dobelt so grat üs Uastenrik.
Geografii
Di nuurdermiast ponkt uun Afrikoo, Ras ben Sakka, leit uun a nuurd faan Tuneesien.
Stääden
Dön tjiin gratst stääden uun't lun san:
Ferwaltang
Uun Tuneesien san 24 gouvernements:
Uun jodiar gouvernements san 264 delegationen (lunkreiser).
Gent
Wat menst dü?
Hildegard (skap)
A Hildegard wiar a tanenleier uun Nuurdfresklun faan 1958 bit 1983.
Changhua (Lunkreis)
De Changhua Lunkreis (üüb Schineesk: 彰化縣 Jhanghuà Siàn/Zhānghuà Xiàn, üüb Taiwaans: Chiong-hoà-koān, üüb Hakka: Chông-fa-yen) as en lunkreis faan’t Republiik Schiina. A lunkreis leit uun a waast faan't lun. Uun a nuurd leit Taichung, uun a uast de Nantou Lunkreis, uun a süüd de Yunlin Lunkreis an uun a waast at Formosastruat. Det hee 1.277.824 lidj (2018). At hoodsteed faan a lunkreis as Changhua.
Indialing faan Ferwalting
A lunkreis hee tau steeden (市 shì), seeks steedgemeenden (鎮 zhèn) an aagetanj lungemeenden (鄉 xiāng).
Boower-Tanana spriak
Boower-Tanana spriak (aanj nööm: Neeʼaaneegn, Nee'aaneek ; ingelsk: Upper Tanana, Nabesna) as det atapaskisk spriak faan't Boower-Tanana fulk uun Nuurd-Ameerikoo. Snaaket woort det faan amanbi 100 minsken fööraal uun a saarpen Northway, Tetlin an Tok uun Alaska an uun Scottie Creek uun Yukon uun Kanada.
Gurken
Aal a slacher
C. aculeatus – C. aetheocarpus – C. africanus – C. althaeoides – C. anguria – C. argenteus – C. baladensis – C. bryoniifolius – C. callosus – C. canoxyi – C. carolinus – C. cinereus – C. clavipetiolatus – C. costatus – C. debilis – C. dipsaceus – C. engleri – C. ficifolius – C. globosus – C. gracilis – C. hastatus – C. heptadactylus – C. hirsutus – C. humifructus – C. hystrix – C. indicus – C. insignis – C. javanicus – C. jeffreyanus – C. kalahariensis – C. kelleri – C. kirkbridei – C. leiospermus – C. maderaspatanus – C. meeusei – C. melo – C. messorius – C. metulifer – C. metuliferus – C. myriocarpus – C. picrocarpus – C. prolatior – C. prophetarum – C. pubituberculatus – C. pustulatus – C. queenslandicus – C. quintanilhae – C. reticulatus – C. rigidus – C. ritchiei – C. rostratus – C. sacleuxii – C. sagittatus – C. sativus – C. silentvalleyi – C. thulinianus – C. umbellatus – C. variabilis – C. zambianus – C. zeyheri
Boower-Tanana spriak
Bispalen
Bispalen uun Scottie Creek spriakwiis:
Julflud 1717
Di sturem
Bi en swaaren nuurdwaast-sturem kaam't bi a hialer Nuurdsia-küst diartu, dat flook diker bruch. Faan a Neederlunen auer Sjiisklun bit Denemark as föl lun onergingen. Alian tesken Tondern uun't dojütidjs Hertoochdoom Schleswig bit Emden uun Uastfresklun drinket amanbi 9.000 minsken, uun a Neederlunen wiar't amanbi 2.500. A lidj küd jo ei halep, auer di sturem uk uun a naacht faan a 25. tu a 26. Detsember widjer rooset.
Di gratst komer kaam auer a minsken uun't Groofskap Oldenburg, uun't Herskap Jever (1.700 duaden), uun't lun Kehdingen an uun't Föörstendoom Uastfresklun. Uun Butjadingen as knaap en traaden faan a minsken drinket.
Holunflud
Uun a Neederlunen san muar üs 1.800 minsken stürwen, man uk uun Ingelun jääw't muar üs 300 duaden. An üüb sia ging en damper mä 250 minsken oner.
Delta-Plan
Diarefter as a Delta-Plan ütjwerket wurden, di at hialer Nuurdsiaküst faan Holun ufseekre skul. Faan 1958 bit 1997 san 14 sperwerken baud wurden, diar daalang det hialer regiuun ufseekre.
Flaviviridae
Flaviviridae san en famile faan wiiren an hiar efter hör struktuur tu a RNA-wiiren. Hör nööm haa jo efter det güülfiiber-wiirus (lat. flavus = güül)
Mesitornithiformes
Mesitornithiformes san en order faan fögler mä man trii slacher uun tau sköölen faan ian famile Mesitornithidae. Jo lewe bluas üüb Madagaskar.
Flaviviridae
Süstemaatik
Tu't famile Flaviviridae hiar jo sköölen:
Hvidovre
Luke iarst ans diar:
Maren Jessen
Maren Jessen, bēren Lorenzen ( Tö Wārel kemen di 28. Juuni 1956) es en Wüfhaur fan Tinem üp Söl'. Sent di Aprilmuun fan 2014 es jü ön di Fuarstand fan di Söl'ring Foriining.
Leewent
Maren Jessen es bifriit me Rainer Jessen. Ja haa jaar Bruarwenig fan di Forhüüring her. 2013 haa jat di Bidreft tö en Agentuur dönen, en nü wel jat "dit Ailön wat töbeek dö".
Aarber fuar Spraak en Foriining
Jü es mal fliitig, en jü wel "di Wai fan Maike Ossenbrüggen förtergung", üs jü sair. Jest Teeken diarfan es al en nii Formāt fan "Wat Snak üp Söl'ring", wat di Foriining al leenger önberen her, en dit jit "Söl'ring Staal". Me des wel Maren en höör Helpers uk jüngeri Liren me iin ön dit Söl'ring Spraakenbuat fo, en diarfuar waar da me Fridai injems uk en Tir fünen, hur bal ark jen kum ken. Uk bi en Ütsteling aur di Menerhairen, diar Friisk Foriining en "Antenne Sylt" iin ön't "Dorfhotel" ön Raantem maaket haa, wiar Maren Jessen me Renate Schneider üp Stair. Jat ber uk wat ön fuar ditdiari Rādioprogram, hur di Sender fan't Lön Sleeswig-Holstiin Jil fuar haa wel.
Naimünster
Naimünster as en krisfri stää önjt tjüsch bundeslönj Slaswik-Holstiinj.
Beschriwing
Stäädiile:
Strelitzien
Strelitzien (Strelitzia) san en plaantenskööl uun det famile Strelitziaceae. Jo füng hör nööm 1773 efter det britisk könangin Sophie Charlotte. Hat wiar en prinsesin faan Mecklenburg-Strelitz. Uun Neustrelitz jaft at sogoor en Strelitzienkönangin.
Moster
Moster as en gewürts an woort faan witj, brün of suart senep maaget. Daalang woort moster miast mä eetj maaget, iar oober uk flooksis mä drüüwensaft (most), so kaam di moster tu san nööm.
Ååst-Fraschlönj
Ååst-Fraschlönj än Ååstfraschlönj miine ai dåtseelwie. Normåål betiikend Ååst-Fraschlönj e hiilje loonschap bai e Weestsiie twasche Dolart än Jaade. Büte foon e regioon liiwe e manschne oofting, dåt dåtdeer lönj åles Ååstfraschlönj as, ouers dåt as ai rucht. Mån Ååst-Fraschlönj as en kunstuurd, deeram wård dåt oofting uk "ååstfrasch ood" unti "ååstfrasch huulewailönj" nåmd.
Gebiit
Ååstfraschlönj, dåt as bloot dåt gebiit foon ju üülj groowschap Ååstfraschlönj. Dåt as sü amenbai dåt gebiit foon e loonkrise Aurich, Leer än Wittmund än e stää Emden. Ouers wan et hiilj huulewäilönj betiikned wårde schal - ålsü uk e Loonkris Fraschlönj än e stää Wilemshuuwen, dan koon huum et uurd Ååst-Fraschlönj brüke. Wat diling jü kris Fraschlönj än jü stää Wilemshuuwen san (dåt Jeewerlönj än jü Frasche Weede) heet iir ai tu e groowschap Ååstfraschlönj hiirt, ouers tu et lönj Oldenborj. Da manschne, wat önj dåtdeer frasche diilj foon Oldenborj laawe, mooge dåt mååst ai lise, wan's Ååstfrasche nåmd wårde.
Dan jeeft dat uk nuch en oudere definiisjoon foon e begrip Ååst-Fraschlönj. Önj diheere widest san foon dåt uurd wårde åle gebiite önj Naarersaksen tuhuupe räägned, wat en frasch histoorie en kultuur hääwe. Tu dåt eentlik Ååstfraschlönj än dåt Oldeborjer Fraschlönj kaame dan nuch dåt Saaterlönj, Butjaadingen (wat iir Rüstringen wus) än dåt Lönj Wursten haanetu, wilems uk oudere lönje as dåt Stadlönj än Steedingen. Uk e frasche manschne üt dadeere lönje wan ai as Ååstfrasche betiikned wårde.
Ouers dåt san åles lönje, wat foon e Frasche Rädj Seksjoon Ååst fertrin wårde.
Borigsem
Borigsem (üüb Tjiisk an Deensk: Borgsum) as en gemeend uun’t Amt Feer-Oomrem faan a Kreis Nuurdfresklun. At gemeend leit uun a süüdwaast faan't eilun Feer. Uun a nuurd leit a gemeend Olersem, uun a uast Aalkersem, uun a süüduast Njiblem, uun a süüdwaast Wiisem, uun a waast en eksklaawe faan Olersem an uun a nuurdwaast Söleraanj. Det hee 333 lidj (2016).
April
April as de fjuard muun faan at juar uun a gregoriaans kalender. Hi hee 30 daar. A nööm faan a muun komt ütj at latiinsk (mensis) Aprilis. Üüb Mooring het a muun Gjarsmoune.
April as de naist muun faan de meteoroloogisk wos uun a nuurdhualewkuugel. Uun a süüdhualewkuugel as April de naist muun faan harewst.
Borigsem
Geografii
At gemeend leit uun Waasterlun-Feer.
Borigsem as 5,51 km². Det as det füftletjst gemeend üüb Feer.
Histoore
Borigsem wurd 1462 at iarst keer skraftelk neemd. Sant 2007 hiart at gemeend tu det nei-grünjlaanjen Amt Feer-Oomrem.
Befölkring
Efter en schetsing 2016 wiar 333 lidj uun Borigsem. Diarfaan wiar 167 maaner an 166 wüfen. Efter det folksteeling 2011 wiar det tutool befölkring faan't gemeend 347.
Taarepsfertreeding
At gemeend hee njüügen saten uun't gemeendfertreeding. Diarfaan hee det Borgsumer Wählergemeinschaft (BWG) sant det komunaalwoolen uun Sleeswich-Holstian 2018 aacht saten, en widjer sat häält en enkeltbewerewer, Norbert Nielsen.
At Belukin wäärt
<div style="clear:both;" /div>
1953
1953 wiar det trii-an-föftigst juar faan det 20. juarhunert. At juar begand mä’n Tüürsdai uun de Gregoriaans kalender.
Moi
Moi is di fufte mööne foon dat iir öön di gregoriaansk kaländer. Hii heet 31 deege.
Löök ok
Mööne: Janewoor, Feebrewoor, Märts, April, Moi, Juunii, Juulii, Augost, Septämber, Oktoober, Noowämber, Desämber.
Kraanekfögler
A Kraanekfögler (Gruiformes) san en kategorii faan fögler, huar 11 fögelfamilin tu hiar.
Familin
Aramidae – Cariamidae – Eurypygidae – Gruidae – Heliornithidae – Mesitornithidae – Otididae – Psophiidae – Rallidae – Rhynochetidae – Turnicidae
Afrikoonsk Union
At Afrikoonsk Union (, ENS African Union,, ) as en internatjunaal organisatjuun, diar 2002 det Organisatjuun för Afrikoonsk Ianhaid (OAU) ufliaset hää. Hat wal ham för tuupwerkin uun Afrikoo iinsaat.
Nuurd-Tutchone spriak
Nuurd-Tutchone spriak (aanj nööm: ? ; ingelsk: Northern Tutchone) as det atapaskisk spriak faan 1000 minsken faan't Nuurd-Tutchone fulk uun Nuurd-Ameerikoo. Snaaket woort det faan amanbi 200 minsken (1995) fööraal uun Mayo, Pelly Crossing, Stewart Crossing, Carmacks an Beaver Creek uun Yukon uun Kanada.
Fransöösk spriak
At Fransöösk (aanj nööm (le) français []) as en romaansk spriak an hiart sodenang tu't indogermaans. Hat as nai mä't italjeensk, rätoromaansk, spoonsk, katalaansk, portugiisk an rumeensk.
Spriadkoord
[[Datei:New-Map-Francophone World.svg|thumb|left|upright=2|Huar fransöösk snaaket woort üs:
Nuurd-Tutchone spriak
Spriakwiisen an Fulken
Fulken:
Fransöösk spriak
Spriadkoord
{{legend|#0049a2|Mamenspriak}} {{legend|#006aFF|Amtspriak}} {{legend|#8ec3ff|Ööder spriak}} {{legend|#00ff00|Manertaalspriak}} ]] <div style="clear:left;" /div>
Spriakwiisen
<div style="clear:left;" /div>
Wiiringhiarter Friisk
Wiiringhiarter Friisk (4) es en nuurđfriisk Spreekwiis wat süđern fan di Wiidau ön dit Amt Südtondern ön di Krais Nuurđfriislön spreeken uur.
Wiiringhiarter jert tö di Fastlöns-Spreekwiisen en es nai bi Fråsch. Aurdat di Wiiringhiart nai bi Deenemark liit, kum iin ön di Spreekwiis uk deensk Uurter sa üs sok, wat fan deensk kum, fuar.
Friisk Spraakfamiilien
Hat jeft tau Spraakfamiilien ön Nuurdfriislön, di Spraaken fan't Fastlön en di Spraaken fan di Ailönen Söl, Föör, Aamrem en Heliglön.
Manila (plaant)
Manila (Cannabis sativa) of (Manila-)Henep as en bloosenplaant faan det famile Cannabaceae.
Nat
Uun a siafaard as manila bekäänd, auer diar riaper faan tret wurden san. Normoolerwiis wurd manila-riaper oober ei faan henep maaget, man diarför faan't Abacá-banaan (Musa textilis).
Daalang woort henep fööraal uunbaud, am diar plaantenööle faan tu maagin.
A bleeden wurd uk rikt. Det as oober uun Sjiisklun ferbeeden, auer di brük ufhingag maaget.
Febrewoore
Febrewoore (Aasdring: Febrewaare) as de naist muun faan at juar uun a gregoriaans kalender. Hi hee uun gemianjuaren 28 daar an uun skregeljuaren 29 daar. A nööm faan a muun komt ütj at latiinsk (mensis) Februarius. Üüb Mooring het a muun Biikenmoune.
Febrewoore as de traad an letst muun faan de meteoroloogisk wonter uun a nuurdhualewkuugel. Uun a süüdhualewkuugel as Febrewoore de traad an letst muun faan somer.
Mengde
Det mengde mä det formeltiaken n as en grünjmiat uun't SI-süsteem. Hat sait, hüföl elementaardialen uun en objekt san. Sok elementaardialen kön atoomen, moleküülen of ionen wees.
Miat
Det miat för't mengde as Mol, det as en SI-grünjmiat. Uun ian Mol (n = 1) san amanbi 6,022 · 1023 (Avogadro-taal) dialen.
mä mase
Bispal: Weeder wäächt 18 gram per Mol. Do san 9 gram weeder:
mä woluumen
Bispal:  Ian Mol faan en gas namt en rüm faan 22,4 liter iin. Hüföl Mol san 5 l sürstoof?
mä taal faan dialen
Bispal: Dü heest N = 1025 elementaardialen.
mä konsentratjuun
Bispal: Hüföl Mol Natriumchlorid san uun 0,22 liter faan en 0,6-molaar NaCl-liasang?
Dunsem
Dunsem as en gemeen üüb't eilun Fer uun Nuurdfresklun (Schleswig-Holstian), diar wene amanbi 60 minsken. Dunsem hiart tu det sarkspal St. Laurentii.
Histoore
Sant 2007 hiart Dunsem tu det nei-grünjlaanjen Amt Feer-Oomram.
Taarepsfertreeding
At gemeend hee sööwen saaten uun't gemeendfertreeding, Diarfaan häält det Dunsumer Wählergemeinschaft (DWG) uun det kommunaalwoolen uun Sleeswich-Holstian 2018 seeks saten, en sat häält en enkeltbewerewer.
Genten
Genten (Sulidae) san en famile faan fögler uun det kategorii faan a Suliformes.
Orthomyxoviridae
Orthomyxoviridae (faan greks myxa: slim) san en famile faan wiiren an hiar faan hör struktuur tu a RNA-wiiren. Fööraal a influenza-wiiren kön minsken an ööder tetjdiarten, oober uk fögler kraank maage. Jo fu diar gripe faan.
Liter
Di Liter as en miat för di rüm an woort mä \ell ufkört.
Bestemang
1 liter as det salew üs 1 kubik- of rüm-desimeeter (dm³). <div style="clear:left;" /div>
Ååstsiie
Jü Ååstsiie as en siie wat sü amenbai twasche Sweeden än da Baltische Stoote lait.
Jü Ååstsiie wårt begränsed foon:
Geografii
Da grutste ailönje san:
55 f.Kr.
Bejewenhaiden
Uun detheer juar wiar Marcus Licinius Crassus an Gnaeus Pompeius Magnus konsulen faan det Röömsk Republiik.
Ååstsiie
Geografii
Grutste diipte: 459 meeter
Mesitornithidae
Mesitornithidae san det iansagst fögelfamile uun det order faan a Mesitornithiformes. Jodiar trii slacher lewe bluas üüb Madagaskar.
Retingsselskep fuar Seefaarers (DGzRS)
Di Retingsselskep fuar Seefaarers es en hiilendal priwāti Foriining, wat aural bi di Dütsk Weeterkanten Retingsskeepen en di Lir diartö heer, wat help, wan jen üp See ön Nuar kumt.
Di kuurt Noom es DGzRS (Dütsk: Deutsche Gesellschaft zur Rettung Schiffbrüchiger). Di DGzRS es ön Dütsklön töstendig fuar di Tiinst SAR (Search and Rescue), wat et aural üp Wārel jeft. Di Selskep fo höör Jil bluat fan dit, wat di Lir fan salev dö (Skeenkingen). Litjet wat kumt bitö, wan di Justiz jen fordonert en bitaali wat hentö di DGzRS. Di Bundspresident es Skeremher aur di DGzRS. Prominenti Lir aarberi, ark fuar en Jaar, üs "Bootschafter" (Dit jit sa!). Dit jit, dat ja Reklāmi fuar di Selskep maaki en diar niin Jil fuar nem.
Skeepen
Di DGzRS heer masi Skeepen en Buati, en di ken em jir ek ali weegi. Fuar't Miist sen di Skeepen üs Klasen iindiilt, wat jir tö biluki sen. Nii sen ön di leest Jaaren di 36-Meeter- en di 20-Meeter-Klasi konstruiaret uuren. Fan di 20-Meeter Skeepen uur jüst (2012/13) en Seerie fan fjuur Stek becht. Ja sen lechter en en bet laangsemer uuren. Senerk di Elektrik es hiilendal nii.(Se uk öner "Foraneringen")
Hurfan dit bitaalet uur
Ön di Birocht fan di DGzRS aur 2011 stuunt des:
Retingsaarber (Jaar 2012)
Di Retingsselskep heer 61 Skeepen en Buati bi Nuurđ- en Uastersee, sa üs uk bi hok "Swet"-Weetern. Des sen ön't Jaar 2012 2.117 maal ütfaart, wan Help brükt waar.
Wan di Aamringers Jungen fo skel, da uur jaa somtirs me't Retingsskep hentö't Kraankenhüs ön Wyk faart.
Foraneringen
Di Skeepen, wat nü jit faar (Ja uur bihölen, bit dat ja ombi 30 Jaaren ual sen), haa aaftinoch Rümen, hur em ön uuni ken. Dit maaket di Skeepen swaar, en em brükt muar Diesel en gurter Maskiinen, dat di gau inoch önerwai sen. En üđer swaari Diil es dat Buat, wat mefaart. Des wel em uk lechter haa, dat dat gurt Skep wat litjer becht uur ken. Nü (2012/2013) skel fuar di 23,3-Meeter-Skeepen sok me 20 Meeter kum. Achtern faart da en Gumibuat me hart Kiil me, en fuar di Retings-Seelir uur Hüüsinger becht. Di nii Skeepen fo uk en Bus-Systeem fuar jaar Elektrik. En Reekenmaskiin stjüürt diar bi ali Forbrükers en Funktsjoonen ön, sa dat em mener Kābel brükt en muar me di forskelig Giraaten bigen ken. Sawat es bi forskeligi Autos ombi sent 2005 iinbecht.
Di Retingsselskep üp Söl'
Üp Söl' heer di DGzRS tau Statsjoonen: List en Hörnem. Ön List wiar bit Detsember 2013 bitaaleti Seefarers ön di Minden en teevti, dat wat pasiareti, hur ja help kür. Ön't Jaar 2013 waar dit Hüs fan di DGzRS man tö en uuning ombecht, en en nii Skep, di "Pidder Lüng" kām üp Stair fuar di Minden. Des Skep heer niin Uuning muar, en dit es uk en bet kuurter üs di Minden (20-Meeter-Klas). Fan List uur uk Kontrolfaarten maaket. Ön Hörnem es dit en Ker fan aacht Hörnemer Borigers, hoken di DGzRS önrööpi ken, wan dat Buat, wat diar liit, üt faar skel en Help. Diarom staant ön di Statsjoon uk en Telefoonnumer fan Bremen, hur aliweegen jen sit en Önrööpen āpnemt.
Ön dit 10,1 Meeter-Buat es dit Rööpteeken (DH 2306) fuarn üp dit Taak fan di Kabiini henmaalet, dat em dit uk fan di Lucht keen ken. Sa es dit bi di Retingsskeepen fuar't Miist maaket, aurdat SAR -Aarber jaa me Skeepen en ön di Lucht (Me Hubskrüüwers) maaket uur. Boowen ön di Galerii fan di Skeepen es dit bi di Hecht gur tö keen.
Listi fan di Bootschafters
Jir sen Noomen fan Lir, wat ark fuar en Jaar üs Iarenamt Reklāmi fuar di DGzRS maaket haa.
Dokschytsy (Distrikt)
De Dokschytsy Distrikt (üüb Witjrüs: Докшыцкі раён Dokšycki rajon, üüb Rüs: Докшицкий район Dokšickij rajon) as een faan a distrikten uun det Witsebsk Prowins faan Witjruslun. Det hee 26.828 lidj (2009). At hoodsteed faan’t prowins as Dokschytsy.
Histoore
Föör September 1939 wiar’t at waastdial faan’t gebiit faan a distrikt faan daaling dial faan Poolen. A distrikt wurd 15. Janewoore 1940 grünlaanjen.
Dschibuuti (Steed)
Dschibuuti (üüb Araabsk: مدينة جيبوتي‎‎ Madīna Jibūtī, üüb Fraansöösk: Ville de Djibouti, üüb Somaali: Magaalada Jabuuti, üüb Afaar: Magaala Gabuuti) as at hoodsteed an gratst steed faan Dschibuuti. At steed bestäänt ütj det Dschibuuti Steed Regiuun bi a Golf faan Tadjoura. Det hee 475.322 lidj (2009).
Rüm
Wat menst dü?
Ouddorp
Ouddorp is n Täärp in ju Provinz Suudhollound in do Niederlounde. Dät Täärp lait ap Goeree-Overflakkee an ju Noudsee.
Irisplaanten
Irisplaanten (Iridaceae) san en plaantenfamile uun det kategorii faan a spargeloortagen (Asparagales). Jo kem üüb a hiale welt föör. At jaft wel son 2.000 ünlik slacher.
Onerfamilin
Aristeoideae – Crocoideae – Geosiridoideae – Iridoideae – Isophysidoideae – Nivenioideae – Patersonioideae
Sköölen
Diar san 66 sköölen: Afrocrocus – Ainea – Alophia – Aristea – Babiana – Bobartia – Calydorea – Cardenanthus – Chasmanthe – Cipura – Cobana – Crocosmia – Crocus (Krokusen) – Cyanixia – Cypella – Devia – Dierama – Dietes – Diplarrena – Duthiastrum – Eleutherine – Ennealophus – Ferraria – Fosteria – Freesia – Geissorhiza – Gelasine – Geosiris – Gladiolus (Gladioolen) – Herbertia – Hermodactylus – Hesperantha – Hesperoxiphion – Iris (Irisen)– Isophysis – Ixia – Kelissa – Klattia – Lapeirousia – Lethia – Libertia – Mastigostyla – Melasphaerula – Micranthus – Moraea – Nemastylis – Neomarica – Nivenia – Olsynium – Onira – Orthrosanthus – Patersonia – Phalocallis – Pillansia – Pseudotrimezia – Radinosiphon – Romulea – Salpingostylis – Savannosiphon – Sessilanthera – Sisyrinchium – Solenomelus – Sparaxis – Syringodea – Tapeinia – Thereianthus – Tigridia – Trimezia – Tritonia – Tritoniopsis – Watsonia – Witsenia – Xenoscapa – Zygotritonia
Krokusen
Krokusen (Crocus) san en plaantenskööl uun det famile Iridaceae. At jaft diar wel son 90 slacher faan. Uk saweraan hiart diartu.
Jo kem faan Fööraasien, Euroopa an Afrikoo. Daalang wurd jo üüb a hieler welt aptaanj.
Alken
Alken (Alcidae) san en famile faan Fögler uun det order faan a Kuben an Waadfögler.
Sköölen
Aethia – Alca – Alle – Brachyramphus – Cepphus – Cerorhinca – Fratercula – Ptychoramphus – Synthliboramphus – Uria
Musophagiformes
Musophagiformes (Turakos) san en order faan fögler mä man ian famile Musophagidae.
Süüd-Tutchone spriak
Süüd-Tutchone spriak (aanj nööm: ? ; ingelsk: Southern Tutchone) as det atapaskisk spriak faan 1400 minsken faan't Süüd-Tutchone fulk uun Nuurd-Ameerikoo. Snaaket woort det faan amanbi 200 minsken (1995) fööraal uun Yukon uun Kanada.
54 f.Kr.
Bejewenhaiden
Uun detheer juar wiar Appius Claudius Pulcher an Lucius Domitius Ahenobarbus konsulen faan det Röömsk Republiik.
Madlem (Feer)
Madlem as en gemeen üüb't eilun Feer uun Nuurdfresklun (Schleswig-Holstian), diar wene amanbi 383 minsken.
Saaremaa
Saaremaa (aw Tjüsch än Sweedisch: Ösel, aw Dånsch: Øsel) as dåt grutst estnisch ailönj. Dåt as 2672 km² grut än hiirt tuhoope ma ainkelte oudere ailönje tu di lönjkris "Saare maakond".
Monako
Det Fürstendoom Monako, ütjspreegen: [], fransöösk: [], monegasisk/italjeensk: [], üüb monegasisk Principatu de Múnegu as en stäädstoot uun Waasteuroopa bi't Madlunsia nai bi Itaalien.
Madlem (Feer)
Histoore
Sant 2007 hiart Madlem tu det nei-grünjlaanjen Amt Feer-Oomram.
Taarepsfertreeding
At gemeend hee njüügen saten uun't gemeendfertreeding. Diarfaan hee det Midlumer Wählergemeinschaft (MWG) sant dön kommunaalwoolen uun Sleeswich-Holstian 2018 aacht saten. En widjer sat häält en enkeltbewerewer.
Hüsem
Hüsem as en stää önj e Kris Nordfraschlönj (Slaswik-Holstiinj), deer booge amenbai 22.000 manschne.
Geografii
di Gräine Küstwäi gungt dör e stää.
Stääddiile
Stäädiile: ...än oudere.
Histoori
1362 heet e "Grote Mandränke" wide diile foon e küst ouerspäild. Dåt lönj wörd ütenouderraawen, ailönje san fersünken, loonsträäge wörden uner wååder seet än Hüsem wörd ouer nåcht tu en huuwenstää. Da Hüsemer hääwe et njüted än måågeden en mårktplåts. Woore köö diräkt foon widwäche stäänge awt schap eefter Hüsem transportiird wårde.(1409)
Politiik
Hüsem heet en stääferordnedkoleegium.
Jü CDU än FDP heet en frakschoonsgemiinschap.
Ferkiir
Önj Hüsem drååwe trii boonsträke: (1) e Marschboon, wat Weesterlönj aw Sal än Tuner önjt Dånsch ma Elmshorn önj e Kris Pinnebärj ferbant, (2) e Boonsträke Hüsem-Båd St. Peter-Urdem, wat dört huulewailönj Ääderstää kjart, än (3) e Boonsträke Hüsem-Kiil, wat dör e stääse Slaswik än Rendsborj tu e ååstküst foon Slaswik-Holstiinj kjart.
Jüüle
Jüüle as de sööwenst muun faan at juar uun a gregoriaans kalender. Hi hee 31 daar. A nööm faan a muun komt ütj at latiinsk (mensis) Iulius. Hi as efter de rööms stootsmaan Julius Caesar neemd. Üüb Mooring het a muun Foodermoune.
ISO 3166-2:SI
Anmerkungen
Nummerung in slowenischer alphabetischer Sortierung … C – Č – D … S – Š – T … Z – Ž außer Tišina und Šalovci, deren Nummer sich auf veraltete Namen bezieht, Cankova-Tišina respektive Hodoš Šalovci. Žalec, ehemals 145, hat 190 nach der Aufteilung in mehrere Gemeinden 1998.
Nummern:
Wochel
At (Guard-)Wochel, uk Wortel (Daucus carota sativus) as en plaant faan det famile Apiaceae.
Europäisch Unjoon
Jü Europäisch Unjoon unti EU (de. Europäische Union), internasjonåål mååsttid EU, as en internasjonåål organisasjoon, jü bestoont üt europäische stoote. Jü originool unjoon as 1992 grünläid eefter di fertråch foon Maastricht. Jü unjoon ås jü nü as, as basiird aw e fertråch foon Nice (feebruaar 2003). Jü Europäisch unjoon heet 447 milion önjboogere (2020), än en gebiit foon 4.233.262 km2.
Histoori
1957 onertiikneden Bälgien, Frånkrik, Itaalien, Luksemborj, e Neederlönje än dåt Bundesrepubliik Tjüschlönj en oufkaamen önj Room, wat dåt Europäisch Wirtschapsgemiinschap (EWG) än en toolunioon grünläid. 1973 Dånmark, dåt Feriind Kiningrik än Irlönj wörden lasmoote. 1981 wörd Griikenlönj lasmoote, dan wörden 1986 uk Spaanien än Portugal lasmoote. Dåt Tjüsch Demokraatisch Republiik wörd 1990 lasmoot, as et een diilj foon dåt widerferiind Tjüschlönj wörd. Dåt EWG wörd dåt Europäisch Unjoon eefter en oufkaamen önj Maastricht önjt iir 1992. Da näiste lönje, wat lasmoote wörden, wjarn Ååstenrik, Finlönj än Swärik (1995). Dåt grutst ütwidering wus önj't iir 2004, as tiin stoote (Estlönj, Letlönj, Litauen, Malta, Poolen, Tschechien, Sloweenien, e Slowakäi, Ungarn än Zypern) lasmoote wörden. 2007 wörden Bulgaarien än Rumäänien lasmoote. Di naist lasmoot wus Kroatien, wat 2013 dåt EU baiträtj.
Sunt 1957 treese tou lönje foon dåt EWG/EU üt: Gräinlönj (1985, eefter en följksoufsteeming önj't iir 1982) än dåt Feriind Kiningrik (2020, eefter en följksoufsteeming önj't iir 2016).
Lasmoote
Diling (2022) jeeft et 27 lasmoote:
Iir lasmoote wjarn dåt Feriind Kiningrik (1973-2020) än Gräinlönj (1973-1985). Ma Albaanien (sunt 2020), Montenegro (sunt 2012), Nordmazedonien (sunt 2020) än Serbien (sunt 2014) luupe ferhoonlingen, lasmoote tu wården.
E Ukraine, Georgien än Moldaawien heewe ja 2022 amt lasmootschap bewürwen.
Ferhoonlingen ma't Türkäi wårde sunt 2018 unerbräägen.
Europäisch Komisjoon
Jü Europäisch Komisjoon as jü eksekutiiw foon dåt Europäisch Unjoon. Jü sloit ruchtsforschrafte for, seet äntschiisinge am, hålt da EU-oufkaamene in än forwåltet et däisgeschäft foon dåt EU. E präsidäntin foon e komisjoon sunt 2019 as Ursula von der Leyen.
Feldbus-Systeem
En Bus-Systeem es diarfuar diar, dat em, wan em masi Giraaten iin ön en Stjüürkrais heer, ek aural en Kābelboom henlii brükt, dat em diar wat me maaki ken. En zentrāli Reekenmaskiin diar aur en Buskābel bluat jit Biskiiren döör, en di Giraaten haa ain Stjüüringen, wat di Biskiiren tö di Aarber fan't Giraat omset.
Feld-Systeem
Di Stjüüringen, wat Biskiir fan di "Zentrāli" fo, jit uk Feld -Giraaten, aurdat di aural ön dit Feld trinjom di Zentrāli tö finj sen. Diarom jit dat Bus-Systeem, wat fan niier Autos bikeent es, uk en "Feldbus-Systeem".
Ön en Feldbus uur di Feldgiraaten Metföölers (Sensooren) en di Stelgiraaten (Aktooren) forbünen, dat ja me di Stjüürings-Zentrāli komunitsiari ken. Ark Giraat skel sin ain Keening (Sa üs en Telefoonnumer) haa, aurdat ali Biskiiren fan di Metgiraaten en di Stelgiraaten aur jen Wiir gung. Üđers ken di Stjüüring ek "weet", hok Sensor fuar hok Aktor Biskiir dönen heer, en di Stjüüringsbiskiiir (Initiatiivi) ken ek ütdönen uur. Diarfuar jeft et normiareti Protokoli.
Di jest Generatsjoon fan Feldbus-Systeemi waar ön di tachentiger Jaaren üttaacht, dat em di Biskiiren ek muar aur Wiiren (Analoogi Signāli) tö di forkelig Stelmotooren en -giraaten stjüüri wel. Dit skul da digitāl uur. Deling sen masi forskelig Systeemi diarfan önerwai. Sent 1999 es en Norm fuar Feldbus-Systeemi skrewen, di IEC 61158 ("Digital data communication for measurement and control - Fieldbus for use in industrial control systems"), en des es di Standard aur di hiili Wärel.
Di taust Generatsjoon fan di Technologii giar aur Ethernet, dit jit, en Natwerk. Des haa en nii Norm, IEC 61784-2.
CAN-Bus
Jen fan di Feld-Systeemi es di CAN -Bus, en des es fan ombi dat Jaar 1983 ön fan di Firma Bosch en di Reekenmaskiinenfirma IBM üttaacht uuren. Di Taacht kām diarfan, dat di Maskiinen langsen muar Saaken automātisk maaki skul. Diarfuar waar aliweegen muar Kābel en Wiiren brükt, dat dit alis Stroom fing en da uk jit funktsjoniari kür. Bi Mercedes en BMW (Des haa bi Bosch fraaget, weđer em wat maaki kür) wiar di Kābelboom fan en Merelklasiwain ombi 100 kg swaar, en dit wel em foraneri. Muar Kābel sen jaa uk muar Diili, en muar Diili jit muar Möögelkhairen, dat wat forkiirt aarbert. Di jest S-Klasi fan Mercedes waar al ön't Jaar 1992 me CAN-Bus becht. Bi di iinfacher Wainer waareti et ombi 10 Jaaren leenger.
CAN-Bus iin ön't Auto
Da ken em lecht diarüp kum, en maaki en Zentrāli, hur alis langs lapt, en jüst des es di Sen fan en Bus-Systeem. Wat diar nü alis iin ön di CAN-Bus forswünen es, es fan Model tö Model forskelig, sa üs dit jaa uk forskelig es, hurfuul iin ön san Auto fan salev giar.
Bluat iin ön't Auto?
Naan! Dat Auto es en wichtigi Diil, man normaalerwiis wiar didiari Technik bi di Aarber fuar di Autmatisiaring fan di Industrii aur. Hat jeft uk ek bluat di CAN-Bus, di es bluat jen fan fuul.
Skeepen me Feldbus
Di nii Skeepen fan di DGzRS haa Bus-Systeemi, wat muar Funktjoonen me mener Kābel möögelk maaket. Dit sen di nii 36-Meeter-Klasi en di 20-Meeter-Klasi.
Diesel-Elektro
Tö alis, wat me en Dieselgenerātor en Elektromotooren önerwai es, heer masi Stjüüring, dat alis tö di rocht Tir me di rocht Kraft of Draitaal aarbert. Wan dit uk söner Bus möögelk wiar, sa uur et dach fan en digitāli Stjüüring aaftinoch ginauer en iinfacher. Uk fan en Lokomotiiwi en Omdraistjüüring haa skel, dat di Toch ön Weesterlön' önkum ken en iinfach di üđer Wai om töbeek köör ken, es fuul Technik. Des giar uk iinfacher aur en Reekenmaskiin me Bus-systeem üs me en gurt Kābelboom en masi Giraaten diarön.
Hur CAN uk jit fuarkumt
CAN-Protokoli uur fuar Biriken brükt, hur di Sekerhair senerk wichtig es, sa üs:
Topologiien fan Feldbus-Systeemi
Hat jeft aliining 5 "Topologiien" fan Feldbus-Systeemi" en diarfan jit weđer olerhun ain Systeemi fan di forskelig Firmen. Dat Uurt "Topologii" meent, hur'ling dat Systeem āpbecht es. Hat jeft diar:
Turakos
Turakos (Musophagidae) san det iansagst fögelfamile uun det order faan a Musophagiformes.
Böle Bonken/sö
Bandix Friedrich Bonken, wan hi ialer wiar, uk Böle nēmt (* 18. Mai 1839 üüb Gröödi, † 10. April 1926 ön Faartuft) wiar en Skuulmaister. Sin Jungenstir her hi üp Lungnöös, leeterhen giar hi hentö Aamrem.
Leewent
Eeđer't Friimaakin wiar Bandix Helper bi di Skuulmaister ön Enge. Fan 1858 bit 1860 liirti hi Skuulmaister ön't Seminār fan Tondern. 1865 gair hi hentö Neebel üp Aamrem, en diar wiar hi Skuulmaister en Köster. Di Naam Böle fing Bandix üp Aamrem; dit meent sa fuul üs Unkel. Sin leewent lung aarberti hi fuar di Kristlichi Gloov en di Friisk Spraak.
1892, hi wiar man jest 53 Jaaren ual, uur hi pensjoniaret, aurdat hi knaap jit luke kür. Hok Jaaren leeter wiar hi blinj. Eeđer sin Pensjoniaring wiar Böle weđer aaft üp Lungnöös, gair fan Hüs tö Hüs en höl Biibelstünen of. Hi wust fuul Biibelstairen üt Haur, en sa kür hi sin Stünen uk maaki, wan hi blinj uuren wiar.
Bandix Bonken es 1926 ön Faartuft storewen, huar hi tö Bisjuk wiar.
1914
1914 wiar det fjauertanjst juar faan at 20. juarhunert. At juar begand mä’n Tüürsdai uun de Gregoriaans kalender an mä’n Weedensdai uun de Juliaans kalender. Det wiar det iarst juar faan de Iarst Wäältkrich. 1914 wus dåt fjouertäinst iir foon dåt 20. iirhunert. Et iir beganed ma’n Törsdi önj di Gregoriåånsch Kaläner. Önj dåtheer iir beganed di Jarst Wråålkrich.
1945
Bäären – Bēren
ünbekäänd dootem
Marts
Marts as de traad muun faan at juar uun a gregoriaans kalender. Hi hee 31 daar. A nööm faan a muun komt ütj at latiinsk (mensis) Martius. Üüb Mooring het a muun Uursmoune.
ISO 3166-2:NZ
Regionen
1 unitary authority
Marts
Marts as de iarst muun faan de meteoroloogisk wos uun a nuurdhualewkuugel. Uun a süüdhualewkuugel as Marts de iarst muun faan harewst. A wosponkt as uun deheer muun uun a nuurdhualewkuugel an a harewstponkt uun a süüdhualewkuugel.
Skiremplaanten
Skiremplaanten (Apiaceae) san en plaantenfamile uun det kategorii Apiales. Diar hiar 434 sköölen mä 3.780 slacher tu. A miast slacher waaks üs en krüüs.
53 f.Kr.
Bejewenhaiden
Uun detheer juar wiar Marcus Valerius Messalla an Gnaeus Domitius Calvinus konsulen faan det Röömsk Republiik.