cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
B 5
Ferluup
Det bundesstruat begant uun't nuurden bi Ellhöft, huar det däänsk Primærrute 11 efter Tønder uunslot. Do gongt det bi a waastküst faan Schleswig-Holstian deel am a süüd troch a lunkreiser Nuurdfresklun, Dithmarschen an Steinburg bit Itzehoe. Det stak diarbääft bit Hamborag as faan det autoboon A 23 ufliaset wurden. Do gongt det widjer troch't süüduastelk Schleswig-Holstian, süüdwaastelk Mecklenburg-Föörpomern, Brandenburg an Berlin, an häält ap uun Frankfurt (Oder).
Talatschyn (Steed)
Talatschyn (üüb Witjrüs: Талачы́н Talačýn, üüb Rüs: Толо́чин Tolóčyn, üüb Poolsk: Tołoczyn) as en steed un det Witsebsk Prowins faan Witjruslun. Det hee 10.155 lidj (2009). Det as at hoodsteed faan det Talatschyn Distrikt.
Mount Carleton
A Mount Carleton as en berag uun a Appalachen uun Nuurdameerikoo. Hi as mä en hööchde faan 820 meetern di huuchst berag uun New Brunswick (Kanada). San nööm füng hi efter Thomas Carleton, di iarst fitseguwernöör faan det doomols noch britisk kolonii New Brunswick.
Trinjam leit di 17.000 ha grat Mount Carleton Provincial Park mä 60 km waanerwaier.
Jokkmokk (Komuun)
Det Jokkmokk Komuun (üüb Sweedsk: Jokkmokks kommun) as ian faan a komuunen uun det Norrbotten Prowins uun Sweeden. At komuun leit uun a waast faan't prowins. Det hee 4923 lidj (2019). At hoodsteed faan't komuun as Jokkmokk.
Iiwenplaanten
Sköölen
Amentotaxus – Austrotaxus – Cephalotaxus – Pseudotaxus – Taxus – Torreya
Friedrich-Wilhelm-Lübke-Kuuch/mo
Friedrich-Wilhelm-Lübke-Kuuch (ap Tjüsch: Friedrich-Wilhelm-Lübke-Koog, ap Dånsch: Friedrich-Wilhelm-Lübke Kog) as en gemiine önj e Kris Nordfraschlönj. Önj’t norden än ååsten läit e gemiine Klångsbel, önj’t söödååsten Ämelsbel-Hoorbel än önj’t sööden än weesten e Weestsiie. Et heet 179 manschne (2019).
Histoori
Di 1. önj e Ismoune 2008 wörd e gemiine diilj foont Åmt Söödtuner.
Wjartschap
Foole winkraftmeelne stönje önj e gemiine.
Weliko Ternowo (Steed)
Weliko Ternowo (üüb Bulgaarsk: Велико Търново Veliko Tǎrnovo) as en steed uun a nuurd faan Bulgaarien. Det hee 68.783 lidj (2011). Det as at hoodsteed faan det Weliko Ternowo Prowins.
Tschaschniki (Steed)
Tschaschniki (üüb Witjrüs: Ча́шнікі Čášniki, üüb Rüs: Ча́шники Čášniki, üüb Poolsk: Czaśniki) as en steed un det Witsebsk Prowins faan Witjruslun. Det hee 9203 lidj (2009). Det as at hoodsteed faan det Tschaschniki Distrikt.
Warna (Steed)
Warna (üüb Bulgaarsk: Варна Varna) as en steed uun a nuurduast faan Bulgaarien. Det hee 334.870 lidj (2011). Det as at hoodsteed faan det Warna Prowins.
Chubut (Prowins)
Det Chubut Prowins (üüb Spaans: Provincia del Chubut [tʃuˈβut], üüb Waliisisk: Talaith Chubut) as ian faan dön trii-an-twuntig prowinsen uun Argentiinien. Det hee 608.729 lidj (2019). At hoodsteed faan’t prowins as Rawson.
Geografii
At prowins as dial faan Patagoonien. A Anden stun uun a waast faan't prowins.
Iindialing faan Ferwalting
At prowins hee füftanj departmenten:
Spriiken
Waliisisk wurt uun Gaiman, Trelew an Trevelin snaaket.
Haielluupern
Haielluupern of Gladiatooren (Mantophasmatodea) san en order faan insekten.
Iindialang
Ian famile Mantophasmatidae mä 16 sköölen:
Kalix (Komuun)
Det Kalix Komuun (üüb Sweedsk: Kalix kommun) as ian faan a komuunen uun det Norrbotten Prowins uun Sweeden. At komuun leit uun a uast faan't prowins. Det hee 15.886 lidj (2019). At hoodsteed faan't komuun as Kalix.
Chaco (Prowins uun Argentiinien)
Det Chaco Prowins (üüb Spaans: Provincia del Chaco) as ian faan dön trii-an-twuntig prowinsen uun Argentiinien. At prowins leit uun a nuurduast faan't lun. Det hee 1.192.616 lidj (2019). At hoodsteed faan’t prowins as Resistencia.
Edo (Bundesstoot)
De Edo Bundesstoot as een faan a bundesstooten uun Nigeeria. A bundesstoot leit uun a süüd faan't lun. Det hee 4.777.000 lidj (2022). At hoodsteed faan a bundesstoot as Benin City.
1348
Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
A Grat Pest kaam auer Euroopa.
Renaissance
At Renaissance [] (faan't fransöösk: wederbäären) wiar en tidjrüm uun't kultuurhistoore bi di auergung faan't Madelääler tu't Neitidj uun't 15. an 16. juarhunert. Uun di tidj bemeud a konstlern jo, det weden faan a greks an röömsk Antike nei tu belewin. Det ging faan Nuurditaalien ütj an amfaadet moolerei, baukonst, bilhauerei, literatuur an filosofii. Di nööm "Renaissance" kaam oober iarst leeder uun't 19. juarhunert ap.
Det leed Renaissance bit tu't juar 1600 woort uk Manierismus näämd. Det as det auergungstidj tu't Barok.
Iindialang
Föör't Renaissance lai at Gootik. Diarefter fulagt at Barok.
Tchaoudjo (Prefektüür)
Det Tchaoudjo Prefektüür as en prefektüür uun det Centrale Regiuun uun det aafrikoons stoot Toogo. Det leit uun a nuurduast faan’t regiuun. Uun a nuurd leit det Kara Regiuun, uun a uast det Tchamba Prefektüür an uun a süüd an waast det Sotouboua Prefektüür. Det hee 190.114 lidj (2010). At hoodsteed faan’t prefektüür as Sokodé.
Newfoundland and Labrador/fe
Newfoundland and Labrador as ian faan dön tjiin prowinsen faan Kanada. At prowins leit uun a uast faan't lun. Uun a uast leit det Hudson-Struat, uun a uast an süüd a Atlantik (mä det Labrador-Sia uun a nuurduast), uun a süüdwaast a Golf faan St. Lawrence an uun a nuurdwaast Québec. Det hee 520.553 lidj (2021). At hoodsteed faan't prowins as St. John's.
Geografii
Newfoundland and Labrador as det fjuardletjst prowins uun Kanada. At prowins hee tau dialen: at eilun Newfoundland uun a süüd an't feestlun Labrador uun a nuurd.
Lunskap
De huuchst ponkt uun't prowins as Mount Caubvick (1652 m), wat uun a nuurd faan't prowins, nai bi't grens tu det Québec Prowins, stäänt.
Gerenuks
A Gerenuks (Litocranius) san en skööl faan Hurndiarten (Bovidae), an nai mä Gatselen (Gazella). Jo haa en üübfaalen lungen hals. Uun't Somaali spriak het jo garanug.
Newfoundland and Labrador/fe
Histoore
Newfoundland and Labrador wurd de 31. Marts 1949 en prowins faan Kanada. Tuföören wiar det at britisk dominion Newfoundland.
Uschatschy (Steed)
Uschatschy (üüb Witjrüs: Уша́чы Ušáčy, üüb Rüs: Уша́чи Ušáči, üüb Poolsk: Uszacz) as en steed un det Witsebsk Prowins faan Witjruslun. Det hee 5514 lidj (2009). Det as at hoodsteed faan det Uschatschy Distrikt.
Prominens (Geografii)
At dominans faan en berag as di kurtest wai faan san toop bit tu en ponkt, di likehuuch as. Trinjam di berag könst dü en kreis tiakne mä di raadius faan't dominans. Uun didiar kreis as nian steed huuger üs di berag. Diar as hi dominant. Di huuchst berag üüb a eerd as di Mount Everest, an auer diar nään huugeren berag as, woort sin dominans miast mä di hualew eerdamkreis (≈ 20.000 km) liksaat.
Bütj geograafisk laag an hööchde san jodiar tau kääntaalen nuadag för't beskriiwang faan en berag.
Werchnjadswinsk (Steed)
Werhnjadswinsk (üüb Witjrüs: Верхнядзві́нск Vierchniadzvínsk, üüb Rüs: Верхнедви́нск Verchnedvínsk, üüb Poolsk: Wierchniedźwińsk) as en steed un det Witsebsk Prowins faan Witjruslun. Det hee 7360 lidj (2009). Det as at hoodsteed faan det Werchnjadswinsk Distrikt.
Höfuðborgarsvæðið
Höfuðborgarsvæðið as ian faan dön aacht regiunen faan Islun. At regiuun leit uun a süüdwaast faan't lun. Det hee 236.528 lidj (2021). At hoodsteed faan't regiuun as Reykjavik.
Omsk
Omsk (🇷🇺) as en gratstääd uun Sibiirien an hoodstääd faan't Oblast Omsk. Mä iinwenern as Omsk at aachtstgratst stääd uun Ruslun.
Kliima
Omsk hää kontinentaalkliima mä hiat somern an kuul wontern.
Hatay (Prowins)
Det Hatay Prowins (üüb Türkisk: Hatay ili) as en prowins, wat uun det Madlunsia Regiuun faan a Türkei leit. Det hee 1.628.894 lidj (2019). At hoodsteed faan't prowins as Antakya.
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't prowins san:
Cephalotaxus
Cephalotaxus as det iansagst plaantenskööl uun det famile faan a Cephalotaxaceae. Jo hiar tu a Konifeeren an san nai mä a Iiwenplaanten (Taxaceae). Diar hiar sööwen bit elwen slacher tu.
Naira
A Naira (₦, NGN) as det münt faan Nigeeria.
Cephalotaxus
Slacher
C. alpina – C. fortunei – C. griffithii – C. hainanensis – C. harringtonia – C. nana – C. oliveri
Naira
Ään Naira as apdiald tu 100 Kobo (k). Hi as 1973 iinfeerd wurden an hää det Nigeriaans Pünj ufliaset.
Rütj (Geometrii)
En Rütj as en sjauerhuk mä likelung sidjen, diar oober (normoolerwiis) ei luadrocht tu enööder stun. Wan jo luadrocht stun, do as det Rütj en Kwadroot.
Naira
A Naira (NGN) woort faan det Central Bank of Nigeria (CBN) ütjden.
Eudorcas
Eudorcas san en skööl faan Hurndiarten (Bovidae) an hiar tu a Antiloopen (Antilopini).
Cairns
Cairns as en troopisk stääd uun't nuurduasten faan Austraalien uun di bundesstoot Queensland. Diar wiar iar en wichtagen huuwen för gul an sokerraid. Daalang kem diar föl fräämen, diar det Great Barrier Reef besjük wel. Uun Cairns wene son 100.000 minsken, uun't Cairns Region san't gud 150.000.
Nilgauantiloop
At Nilgauantiloop (Boselaphus tragocamelus), of ianfach Nilgau as en Hurndiart (Bovidae), diar uun Aasien lewet, fööraal uun Indien. Hat as di iansagst slach uun det skööl Boselaphus (Nilgauantiloopen).
Salé (Prowins)
Salé (, tamazight: ⵜⴰⵎⵖⵓⵔⵜ ⵏ ⵙⵍⴰ) as en prefektuur (prowins) uun Marokko. Hat hiart tu't regiuun Rabat-Salé-Kénitra an leit naibi Rabat.
Överkalix (Komuun)
Det Överkalix Komuun (üüb Sweedsk: Överkalix kommun) as ian faan a komuunen uun det Norrbotten Prowins uun Sweeden. At komuun leit uun a uast faan't prowins. Det hee 3315 lidj (2019). At hoodsteed faan't komuun as Överkalix.
Skorpioonfleegen
Skorpioonfleegen (Mecoptera) san en order faan insekten mä amanbi 600 slacher. Jo haa hör nööm efter hör bääftaanj, diar spas an baanj as, so üs bi en skorpioon.
Letisk
Det Letisk Spriik (aanjnööm: latviešu valoda [ˈlatviɛʃu ˈvaluɔda]) as ian faan dön Baltisk spriiken. Det as det amtelk spriik faan Letlun an ian faan dön fjauer-an-twuntig amtelk spriiken faan det EU. Letisk as a mamenspriik faan 1,3 miljuunen lidj uun Letlun an faan 100.000 lidj uun't ütjlun.
Spriikwiisen
At jaft trii spriikwiisen faan't spriik:
Antidorcas
A Antidorcas of Springboker san en skööl faan Hurndiarten (Bovidae) an hiar tu a Antiloopen (Antilopini).
Dominans (Geografii)
At dominans faan en berag as di kurtest wai faan san toop bit tu en ponkt, di likehuuch as. Trinjam di berag könst dü en kreis tiakne mä di raadius faan't dominans. Uun didiar kreis as nian steed huuger üs di berag. Diar as hi dominant. Di huuchst berag üüb a eerd as di Mount Everest, an auer diar nään huugeren berag as, woort sin dominans miast mä di hualew eerdamkreis (≈ 20.000 km) liksaat. Di berag mä det naisthuuchst dominans as di Aconcagua uun a Anden.
At prominens (huuchsjiisk: Schartenhöhe) ment det hööchde, diar dü tumanst ufstiig skel, am faan en berag tu en huugeren berag tu kemen. Wan diar nään huugeren berag üüb a lunwai tu finjen as, do as det prominens lik mä det hööchde auer siapeegel.
Bütj geograafisk laag an hööchde san jodiar tau kääntaalen nuadag för't beskriiwang faan en berag.
Lunkreis Osterode am Harz
A Lunkreis Osterode am Harz wiar bit 2016 en lunkreis uun't süüduastelk Niidersaksen mä det kreisstääd Osterode am Harz. A 1. Nofember 2016 hää di lunkreis ham tuupslööden mä di Lunkreis Göttingen. Kreisstääd as Göttingen.
Marrakesch
Marrakesch of Marrakech (faan't Berberspriak ⵎⵕⵕⴰⴽⵛ, Meṛṛakec, „lun faan God“; ), uk bekäänd üs „ruad stääd“, as en stääd uun't süüdelk Marokko. Hat as hoodstääd faan't prowins Marrakesch. Diar wene knaap ian miljoon minsken.
Galmsbel/mo
Galmsbel (ap Tjüsch: Galmsbüll, ap Dånsch: Galmesbøl) as en gemiine önj e Kris Nordfraschlönj. Önj’t nordååsten läit e gemiine Naibel, önj’t söödååsten Risem-Lonham, önj’t sööden Doogebel, önj't weesten e Weestsiie än önj’t nordweesten Ämelsbel-Hoorbel. Et heet 615 manschne (2019).
Histoori
E håli Galmsbel wörd for di jarste keer önj e mal foon dåt 13. iirhunert önj dåt Waldemar-Jardbök as ailönj schraftlik nååmd. Di 1. önj e Ismoune 2008 wörd e gemiine diilj foont Åmt Söödtuner.
Politiik
E gemiine heet nüügen sate önj’t gemiinefertreesing.
Moderfleegen
Moderfleegen of uk Gratjügeten (Megaloptera) san en order faan insekten.
Albert faan Sachsen-Coburg an Gotha
Prins Albert faan Sachsen-Coburg an Gotha (bäären üs Prinz Franz Albrecht August Karl Emanuel von Sachsen-Coburg-Saalfeld, Herzog zu Sachsen; * 26. August 1819 üüb sloot Rosenau, Hertoochdoom Sachsen-Coburg-Saalfeld; † 14. Detsember 1861 üüb Windsor Castle, Berkshire) wiar en sjiisken prins faan det aadelshüs Sachsen-Coburg an Gotha.
1840 freid hi sin kusiine, det britisk Könangin Victoria.
Moderfleegen
Iindialang
Diar san 328 slacher uun tau familin:
Uun Waasteuroopa jaft at man sääks slacher.
Neitidj
thumb|400px|Detdiar weltkoord faan 1507 wiset üs iarst det Nei Welt mä [[Ameerikoo üüb]]
At Neitidj as en iindialang uun't histoore efter Föörhistoore, Antike an Madelääler, an lingt bit daalang. Hat begant so am't juar 1500.
Began
Di began faan't Neitidj woort miast ferbünjen mä:
Filippo Brunelleschi
Filippo Brunelleschi, ütjspreegen: Bruu'ne'leski, hial nööm Filippo di ser Brunellesco di Lippo Lapi (* 1377 uun Florens; † 15. April 1446 uk diar) wiar een faan dön wichtigst italjeens architekten an biljhauern faan det ääder Renaissance. Sin hoodwerk wiar a bau faan a kopel faan't katedraal faan Florens (Santa Maria del Fiore).
Neitidj
Iindialang
Man uk uun't Neitidj hää't noch loong düüret, iar a minsken üüb a wedenskapen fertraud an a soochter faan't apkleerang auernaam. Uun grat ünloken siig's noch God sin stroof:
Moncton
Moncton as det gratst steed uun New Brunswick, Kanada. At steed leit uun a süüduast faan't prowins, amanbi 145 km uun a nuurdwaast faan Fredericton. Det hee 81.140 lidj (2021).
Sial
At Sial as en ütjdruk mä flook ünlik bedüüdangen. Algemian as at sial det, wat gans banen uun steget.
Pajala (Komuun)
Det Pajala Komuun (üüb Sweedsk: Pajala kommun) as ian faan a komuunen uun det Norrbotten Prowins uun Sweeden. At komuun leit uun a uast faan't prowins. Det hee 6052 lidj (2019). At hoodsteed faan't komuun as Pajala.
Iğdır (Prowins)
Det Iğdır Prowins (üüb Türkisk: Iğdır ili, üüb Kurdisk: Parêzgeha Îdirê) as en prowins, wat uun det Uastanatoolien Regiuun faan a Türkei leit. Det hee 199.442 lidj (2019). At hoodsteed faan't prowins as Iğdır.
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't prowins san:
Näätjügeten
Iindialang
Diar san 17 familin uun trii onerordern:
Nanger
A Nanger san en skööl faan Hurndiarten (Bovidae) an hiar tu a Antiloopen (Antilopini).
Övertorneå (Komuun)
Det Övertorneå Komuun (üüb Sweedsk: Övertorneå kommun) as ian faan a komuunen uun det Norrbotten Prowins uun Sweeden. At komuun leit uun a uast faan't prowins. Det hee 4299 lidj (2019). At hoodsteed faan't komuun as Övertorneå.
Catamarca (Prowins)
Det Catamarca Prowins (üüb Spaans: Provincia de Catamarca) as ian faan dön trii-an-twuntig prowinsen uun Argentiinien. Det hee 411.824 lidj (2019). At hoodsteed faan’t prowins as San Fernando del Valle de Catamarca.
Iindialing faan Ferwalting
At prowins hee seekstanj departmenten:
Freer
Freer (ualhoogdütsk Fridu „Skuanin“, „Frinjskep“) es en Töstant fan Ruu. Fuaral es diarme dit Töögendiil fan Krich meent.
Freer meent uk, dat Strir söner Giwalt ütdrain uur, eeđer Railen.
Leeksguurd/mo
Leeksguurd (ap Tjüsch: Lexgaard, ap Dånsch: Læksgårde) as en gemiine önj e Kris Nordfraschlönj. Önj’t norden lade e gemiine Läigem än Weestre, önj’t ååsten läit e gemiine Kuurlem, önj’t sööden Taningstää än önj’t weesten Braarep. Et heet 52 manschne (2019).
Liima (Prowins)
At Prowins Liima as at hoodstääd faan Peruu. Diar wene 9.674.800 minsken (Stant: 2020). Tuup mä't huuwenstääd Callao as't det "Hoodstäädregiuun Liima". Trinjam't Prowins Liima leit det Department Liima (= Regiuun Liima).
Piteå (Komuun)
Det Piteå Komuun (üüb Sweedsk: Piteå kommun) as ian faan a komuunen uun det Norrbotten Prowins uun Sweeden. At komuun leit uun a süüd faan't prowins. Det hee 42.281 lidj (2019). At hoodsteed faan't komuun as Piteå.
Norðurland eystra
Norðurland eystra as ian faan dön aacht regiunen faan Islun. At regiuun leit uun a nuurduast faan't lun. Det hee 30.613 lidj (2021). At hoodsteed faan't regiuun as Akureyri.
Iindialing faan Ferwalting
At regiuun hee tretanj gemeenden.
List foon Gemiine önj e Kris Plön
E Kris Plön heet 82 gemiine:
Catoosa County (Georgia)
Catoosa County as en county uun de US-ameerikoons bundesstoot Georgia. At county leit uun a nuurdwaast faan a bundesstoot. Det hee 67.580 lidj (2019). At hoodsteed faan't county as Ringgold.
Lawrentsium
Lawrentsium as en konstelk ütjwerket cheemisk element mä det ufkörtang Lr an det atoomnumer 103. Hat hiart tu a aktinoiden. Hat as näämd efter Ernest Lawrence. Di iarst nööm wiar Unniltrium (Unt).
Marrakesch (Prowins)
Marrakesch (, tamazight: ⵜⴰⵎⵖⵓⵔⵜ ⵏ ⵎⵕⵕⴰⴽⵛ, Tamɣurt n Mṛṛakc) as en prefektuur (prowins) uun Marokko. Hat hiart tu't regiuun Marrakesch-Safi (bit 2015: tu Marrakesch-Tensift-El Haouz). Diar wene gud ian miljoon minsken.
Enugu (Bundesstoot)
De Enugu Bundesstoot as een faan a bundesstooten uun Nigeeria. A bundesstoot leit uun a süüduast faan't lun. Det hee 4.690.100 lidj (2022). At hoodsteed faan a bundesstoot as Enugu.
Düüna
Di struum het üüb rüsk uk Waastelk Dwina, auer't uk noch en Nuurdelk Dwina jaft.
För Letlun as a Düüna en natsionaal sümbool; diar het hi uk Daugaviņa māmuliņa (memk Düüna).
Seram-Sia
At Seram-Sia (indoneesk: Laut Seram) as en troopisk sia uun a Malaiisk Archipeel faan a Pasiifik. Hat as 12.000 km² grat an dialt a Molukken tu en nuurdelken (Maluku Utara) an en süüdelken dial (Maluku).
Nuurdwaasten leit det Molukken-Sia, nuurduasten det Halmahera-Sia, uun't süüduasten det Arafura-Sia an süüdwaastelk det Banda-Sia.
At Seramsia gongt deel bit üüb uun't Buru-Jip.
Calgary
Calgary as det gratst steed uun Alberta, Kanada. At steed leit uun a süüd faan't prowins, 173 km uun a süüdwaast faan Edmonton. Det hee 1.372.178 lidj (2021).
Tomsk
Tomsk (🇷🇺) as en gratstääd an det hoodstääd faan't Oblast Tomsk uun Sibiirien (Ruslun). Diar wene minsken (Stant ), 100.000 diarfaan san studenten.
Procapra
A Procapra san en skööl faan Hurndiarten (Bovidae) an hiar tu a Antiloopen (Antilopini). Jo lewe uun Aasien.
Tomsk
Kliima
Tomsk hää en kontinentaalkliima mä hiat somern an kuul wontern.
Halmahera-Sia
At Halmahera-Sia (indoneesk: Laut Halmahera) as en troopisk sia uun't Malaiisk Archipeel faan a Pasiifik. Hat as 95.000 km² grat an leit tesken a eilunen Nei-Guinea an Halmahera (Nuurd-Molukken). Hat woort bit jip.
Efter süüden gongt hat uun't Seram-Sia auer, efter waasten uun't Molukken-Sia, an uun't uasten leit a eeben Pasiifik.
Charlton County (Georgia)
Charlton County as en county uun de US-ameerikoons bundesstoot Georgia. At county leit uun a süüduast faan a bundesstoot. Det hee 13.392 lidj (2019). At hoodsteed faan't county as Folkston.
Ille-et-Vilaine
Det Ille-et-Vilaine Department ([il e vilɛn]; üüb Bretoonsk: Il-ha-Gwilen) as ian faan dön fjauer departmenten faan a Bretagne uun Frankrik. At department leit uun a uast faan't regiuun. Det hee 1.094.677 lidj (2021). At hoodsteed faan't department as Rennes.
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't department san:
Iindialing faan Ferwalting
At department hee fjauer arrondissementen, wat iin uun 333 komuunen onerdiald san:
A kommuunen hiar uk tu trii slacher faan ferbanter: tretanj gemianskapen faan komuunen (communautés de communes), fjauer gemianskapen faan aglomeratschuunen (communautés d’agglomération) an ian metropool (métropole; Rennes).
At department hee uk 27 kantoonen, wat sowat üüs woolkreiser san:
Befölkring
At taal faan a lidj uun't department sant 1801:
Spriiken
Det Gallo Spriik wurt uun't department snaaket.
Yak
At Yak (Bos mutus) of uk Jak as en hurndiart uun Madelaasien. Hat woort daalang tu a beesten (Bos) tääld, iar wiar't en aanj skööl Poephagus. Yaks san uk hüsdiarten, do wurd jo miast üs Bos grunniens betiakent.
Granjebuumer
Wat menst dü?
Tsüpresenplaanten
Tsüpresenplaanten (Cupressaceae) san en plaantenfamile uun det order faan a Konifeeren (Coniferales). Jo lewe üüb aal a kontinenten bütj a Antarktis. Tu det famile hiar 113 slacher.
Tsüpresen haa aparte bleeden, diar üs fiin twiigen waaks.
Onerfamilin
Athrotaxidoideae - Callitroideae - Cunninghamioideae - Cupressoideae - Sequoioideae - Taiwanioideae - Taxodioideae
Sköölen
Actinostrobus – Athrotaxis – Austrocedrus – Callitris – Calocedrus – Chamaecyparis – Cryptomeria – Cunninghamia – Cupressus – Diselma – Fitzroya – Glyptostrobus – Juniperus – Libocedrus – Metasequoia – Microbiota – Neocallitropsis – Papuacedrus – Pilgerodendron – Platycladus – Sequoia – Sequoiadendron – Taiwania – Taxodium – Tetraclinis – Thuja – Thujopsis – Widdringtonia
Luksemborags spriak
At Luksemborags spriak (Aanj nööm Lëtzebuergesch) as ian amtspriak faan Luksemborag. Hat hiart tu a mooselfrenkisk spriakwiisen faan't Madelsjiisk.
Isparta (Prowins)
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't prowins san:
Kakelakenstaapken
Kakelakenstaapken (Notoptera of Grylloblattodea) san en order faan insekten. Diar jaft at man son 20 slacher faan. Jo haa eegenskapen faan kakelaken an faan staapken.
Iindialang
Ian famile Grylloblattidae mä fiiw sköölen:
Polydor Vergil
Polydor Vergil (üüb Italjeens: Polidoro Virgilio, üüb Latiinsk: Polydorus Vergilius of Virgilius; * amanbi 1470; † 18. April 1555 uun Urbino) wiar en italjeens humanist, diar en hualew juarhunert uun Ingelun lewet. Hi skreew:
Kaarelswaanj (stäärbil)
Di Kaarelswaanj (latiinsk Ursa Major, UMa), of uk "Grat Waanj" as en grat stäärbil üüb a nuurdelk hemel. Uun flook spriaken het hat "Grat Beer". A stäären β an α Ursae Majoris (Merak an Dubhe) wise üüb a Puulstäär hen.
Liima (Department)
At Department Liima of Regiuun Liima as ian faan fiiwantwuntag departmenten uun Peruu. Hat leit trinjam det hoodstääd Liima, hör hoodstääd as Huacho.
Prowinsen
Tu det Department hiar njüügen prowinsen:
Suðurland
Suðurland as ian faan dön aacht regiunen faan Islun. At regiuun leit uun a süüd faan't lun. Det hee 29.001 lidj (2021). At hoodsteed faan't regiuun as Selfoss.
Anglonormans (Spriik)
Det Anglonormans Spriik (üüb Anglonormans: franceis, fraunceis of romanz) wiar en Romaans spriik, wat det normaanen efter hör eroobering faan Ingelun uun't juar 1066 faan Frankrik mäbroocht. Det onerskääsd ham faan began uun faan't spriik faan det Île-de-France. Efter't skiasing faan dön Britisk Eilunen an't Normandie uun det ääder 13. juarhunert ging ham det Anglonormans widjer faan det festluns Fraansöösk wech, wat t. B. uun Geoffrey Chaucer sin beskriiwing faan't Prioresse uun a proloog faan dön Canterbury Tales tu a ütjdrük komt:
Tu a aanj faan det 14. juarhunert bleew anglonormans (an uk Latiins) at spriik faan det ingels hoof, at ferwalting an justiis. Uun't literatüür wurd det sant maden faan det 13. juarhunert faan det Madelingels ufliaset. Ian faan dön populeerst anglonormans skriiwer wiar Marie de France.
Wurden
Föl ingels wurden kaam faan't Anglonormans.
Suðurnes
Suðurnes as ian faan dön aacht regiunen faan Islun. At regiuun leit uun a süüdwaast faan't lun. Det hee 28.195 lidj (2021). At hoodsteed faan't regiuun as Keflavík.
Notoptera
Notoptera as en order faan insekten. Det betiaknang Notoptera as oober ei iandüüdag.
1. Notoptera woort lik saat mä't order Kakelakenstaapken, det san a Grylloblattodea.
2. Notoptera woort uunsen üs order för jo tau onerordern
3. Uun't Nuurdfresk Wikipedia racht wi üs efter det iarst mögelkhaid.
Lidingö
Lidingö as jü treedgrutst stää önj e Prowins Stockholm, Sweeden. E stää läit önj e mal foon e prowins, awt ailönj Lidingö, amenbai 5 km önjt nordååsten foon e mal foon e stää Stockholm. Dåt heet 44.091 inboogere (2020). Dåt as e hoodstää foon jü Lidingö Komuun.
Waanertwiigen
Waanertwiigen of uk Waanerbleeden (Phasmatodea) san en order faan Insekten (Insecta). Jo like twiigen of bleeden.
Komsomolsk bi Amur
Komsomolsk bi Amur (üüb Rüs: Комсомо́льск-на-Аму́ре Komsomól'sk-na-Amúre) as det naistgratst steed uun det Chabarowsk Regiuun, Rüslun. At steed leit uun a süüd faan't regiuun. Det hee 244.768 lidj (2020).
Waanertwiigen
Iindialang
Trii onerordern:
Gombe (Bundesstoot)
De Gombe Bundesstoot as een faan a bundesstooten uun Nigeeria. A bundesstoot leit uun a nuurduast faan't lun. Det hee 3.960.100 lidj (2022). At hoodsteed faan a bundesstoot as Gombe.
Vesturland
Vesturland as ian faan dön aacht regiunen faan Islun. At regiuun leit uun a waast faan't lun. Det hee 16.710 lidj (2021). At hoodsteed faan't regiuun as Borgarnes.
Saiga
A Saiga (Saiga) san en skööl faan tau (oner-)slacher Hurndiarten (Bovidae). Jo hiar tu a Antiloopen (Antilopinae) an lewe uun't gäärslun faan Euraasien. Saiga haa en apartin snütj, di en rüsel liket.
Djarkpanga (Steed)
Djarkpanga (Djarekpanga, Djarakpana) as en steed uun det Centrale Regiuun faan Toogo. Hat as at hoodsteed faan det Mô Prefektüür an leit üüb en hööchde faan 194 meetern.
Malaiisk spriaken
A Malaiisk spriaken san en spriakfamile mä en hialer rä regiunaalspriaken uun a Malaiisk Archipeel. Jo hiar tu a Malayo-polyneesk spriaken uun det grat skööl faan a Austroneesk spriaken.
At wichtagst spriak as det eegentelk Malaiisk mä jo tau warianten Malaysisk an Indoneesk, a amtspriaken uun Malaysia, Brunei, Singapuur an Indoneesien.
Do san diar oober uk noch regiunaalspriaken uun:
Balaklija (Distrikt)
De Balaklija Distrikt (üüb Ukrainisk: Балаклійський район Balaklijs’kyj rajon) wiar föör 2020 ian faan a distrikten faan det Charkiw Prowins faan Ukraine. Det hee 80.487 lidj (2018). At hoodsteed faan a distrikt as Balaklija.
Vancouver
Vancouver as det gratst steed uun British Columbia, Kanada. At steed leit uun a waast faan't prowins, bi't Struat faan Georgia. Det hee 693.235 lidj (2021).
Tel Aviv-Jaffa
Tel Aviv-Jaffa (üüb Hebreewsk: תֵּל־אָבִיב–יָפוֹ Tel Avīv-Jafō, uk bluat Tel Aviv) as det naistgratst steed uun Israel. At steed leit uun a waast faan't lun. Det hee 451.523 lidj (2018). Det as at hoodsteed faan de Tel Aviv Distrikt.
North Carolina Counties
List foon da 100 counties önj North Carolina:
Département Pyrénées-Atlantiques
At Département Pyrénées-Atlantiques [] (, bit 1969 Basses-Pyrénées) as en fransöösk département mä det luupen numer 64. Hat leit uun't süüdwaasten faan't lun an hää hör nööm efter a Atlantik an a Pyreneen.
Iindialang
Uun't Département Pyrénées-Atlantiques lei trii arrondissementen, 27 kantooner an 546 gemeenen:
Bayonne uun't waasten as di baskisk dial. Di uastelk dial as det hisotoorisk prowins Béarn.
Des Moines (Iowa)
Des Moines [dɪˈmɔɪn] as at hoodsteed an gratst steed uun de US-ameerikoons bundesstoot Iowa. At steed leit uun a süüd faan a bundesstoot. Det hee 214.237 lidj (2019). Det as uk at hoodsteed faan Polk County.
Grat Sunda-Eilunen
Mä di ütjdruk Grat Sunda-Eilunen ment am miast jo sjauer grat eilunen faan Indoneesien uun a Malaiisk Archipeel:
Letjer eilunen
Trinjam jo grat eilunen lei uk noch en hialer rä letjen, diar diar mä tureegent wurd kön:
Bi Sumatra:
Bi Borneo:
Bi Jaawa:
Bi Sulawesi:
Vestfirðir
Vestfirðir as ian faan dön aacht regiunen faan Islun. At regiuun leit uun a nuurdwaast faan't lun. Det hee 7108 lidj (2021). At hoodsteed faan't regiuun as Ísafjörður.
Beira (Diart)
At Beira (Dorcatragus megalotis) as en letj Antiloop (Antilopinae), an lewet uun't Hurn faan Afrikoo. Hat as di iansagst slach uun det skööl Dorcatragus.
Honolulu
Honolulu as at hoodsteed faan de US-ameerikoons bundestoot Hawaii. Det leit uun a süüduast faan Oahu Eilun. Det hee 337.721 lidj (2010). Det as uk at hoodsteed faan Honolulu County.
Tumba
Tumba as jü fiirdgrutst stää önj e Prowins Stockholm, Sweeden. E stää läit önjt sööden foon e prowins, amenbai 20 km önjt söödweesten foon e mal foon e stää Stockholm. Dåt heet 42.873 inboogere (2020). Dåt as e hoodstää foon jü Botkyrka Komuun. En diilj foon e stää läit önj jü Salem Komuun.
Letj Sunda-Eilunen
Mä di ütjdruk Letj Sunda-Eilunen ment am en keed faan eilunen uun Süüd-Indoneesien tesken Jaawa uun't waasten an a Molukken uun't uasten.
A eilunen san apdiald tu tau prowinsen:
Imo (Bundesstoot)
De Imo Bundesstoot as een faan a bundesstooten uun Nigeeria. A bundesstoot leit uun a süüd faan't lun. Det hee 5.459.300 lidj (2022). At hoodsteed faan a bundesstoot as Owerri.
Hulm/mo
Hulm (ap Tjüsch än Dånsch: Holm) as en gemiine önj e Kris Nordfraschlönj. Önj’t norden läit e gemiine Äphüsem, önj’t ååsten Braarep, önj’t sööden Bousbel än önj’t weesten Naibel. Et heet 90 manschne (2019).
Histoori
Hulm wörd 1497 for di jarste keer schraftlik nååmd. Di 1. önj e Ismoune 2008 wörd e gemiine diilj foont Åmt Söödtuner.
Politiik
E gemiine heet 7 sate önj’t gemiinefertreesing.
Naischöspel
Di artiikel Naischöspel jaft at üüb:
E krouf bai e Wiidou
E krouf bai e Wiidou, Der Krug an der Wiedau, Kroen ved Vidåen, Æ kro ve æ Virå, De Krooch an de Wiedau as en spoosagen kriminaalfilm, di ham am det fulksufstemang 1920 dreit. Hi as 2020 dreid wurden an 2021 tuiarst wiset wurden. Sant 2023 as hi bi YouTube tu sen. Hi as 95 minüüten lung.
Uun di film gongt'at am en kruch an en stak lun bi a Wiidau tesken Sjiisklun an Denemark, diar bi't fulksufstemang ferjiden wurden as. Tu hün lun hiart di kruch nü? An do woort di nuurdfresk loonriad duad auer a wilswinstaach üüb a grens fünjen. Diarbi jaft'at diar goornian wilswin, ... sait kruuger Loorns.
Di film spelet bi a grens, an diaram kem diar uk flook spriaken föör: Nuurdfresk (fering an mooring), huuchsjiisk, plaatsjiisk, däänsk an süüdjüütsk.
Produksion
Di film as maaget wurden faan Gary Funck (Et Nordfriisk Teooter) an Uffe Iwersen (Bund Deutscher Nordschleswiger)
Amursk
Amursk (üüb Rüs: Аму́рск Amúrsk) as det traadgratst steed uun det Chabarowsk Regiuun, Rüslun. At steed leit uun a süüd faan't regiuun. Det hee 38.913 lidj (2020).
Klasitsismus
A Klasitsismus wiar en tidjrüm uun't konsthistoore tesken 1770 an 1840. Üs at Barok tu aanj ging, san a furmen uun't Rokoko böös ferspelet wurden. Diarjin wul a Klasitsismus weder turag tu a münstern faan't Antike, jüst so üs a Renaissance 300 juar diarföör. Diaram woort detdiar tidj uk Neo-Klasistsismus näämd. Uun selskap an politiik kaam a soochter faan't apkleerang ap.
Märsta
Märsta as en stää önj e prowins Stockholm, Sweeden. E stää heet 29.781 inboogere (2020). Dåt as e hoodstää foon jü Sigtuna Komuun.
Klasitsismus
Uun a konst kaam stiilen ap üs Louis-seize, Biedermeier an Empire, uun a moolerei an literatuur at Romantik an uun a musiik at Klasik. Di Klasitsismus täält uun a baukonst üs uniwersel an harmoonisk.
Lunkreis Holzminden
A Lunkreis Holzminden as en lunkreis uun't süüden faan Niidersaksen. Sin kreisstääd as Holzminden.
Río Paraná
A Paraná (Guaraní: Parana ‚Struum‘; ; ) as en struum uun Süüdameerikoo. Hi begant, huar Paranaíba an Rio Grande tuupluup. Det as jüst diar, huar trii bundesstooten faan Brasiilien tuupstupe: Minas Gerais, São Paulo an Mato Grosso do Sul. Efter son 3.200 km lääpt hi troch a Pampa an tuleetst tuup mä a Rio Uruguay iin uun a Río de la Plata.
Stianfleegen
Stianfleegen (Plecoptera) san en order faan insekten. Diar jaft at son 3.500 slacher faan.
Iindialang
Onerorder: Antarctoperlaria
Onerorder: Arctoperlaria
İzmir (Prowins)
Det İzmir Prowins (üüb Türkisk: İzmir ili) as en prowins, wat uun det Egeeis Regiuun faan a Türkei leit. Det hee 4.367.251 lidj (2019). At hoodsteed faan't prowins as İzmir.
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't prowins san:
Braamstäälönj/mo
Braamstäälönj (ap Tjüsch: Bramstedtlund, ap Dånsch: Bramstedlund) as en gemiine önj e Kris Nordfraschlönj. Dåt hiirt tut Åmt Söödtuner. Önj’t norden läit Dånmark, önj’t ååsten e Kris Schleswig-Flensborj, önj’t sööden e gemiine Åktoorp än önj’t weesten Låålönj. Et heet 222 manschne (2019).
Politiik
E gemiine heet nüügen sate önj’t gemiinefertreesing.
Sowetskaja Gawan
Sowetskaja Gawan (üüb Rüs: Сове́тская Га́вань Sovétskaja Gávan’) as det fjuardgratst steed uun det Chabarowsk Regiuun, Rüslun. At steed leit uun a süüduast faan't regiuun. Det hee 23.550 lidj (2020).
Fjord
En Fjord (ualnoorsk fjǫrðr, ) as en jip dääl, diar faan't fäästlun tu't sia uffäält. Hi as uun a istidj faan istonger ütjsleeben wurden.
Gustavsberg
Gustavsberg as en stää önj e prowins Stockholm, Sweeden. E stää heet 24.330 inboogere (2020). Dåt as e hoodstää foon jü Värmdö Komuun.
Waastaafrikoons Sentraalbeenk
At Banque Centrale des Etats de l'Afrique de l'Ouest (BCEAO) as det waastaafrikoons sentraalbeenk.
Hat as tustendig för a lunen Beniin, Burkiina Faaso, Elfenbianküst, Guinea-Bissau, Maali, Niiger, Seenegal an Toogo. Jodiar lunen hiar tu det Waastaafrikoons Wiartskap- an Weeringsunioon (UEMOA). At ferwaltang sat uun Dakar, det hoodsteed faan Seenegal.
Faan't Waastafrikoons Weeringsunioon (UMOA, ei detsalew üs UEMOA!) wurt det gemiansoom weering, di CFA-Franc ütjden.
Jigawa (Bundesstoot)
De Jigawa Bundesstoot as een faan a bundesstooten uun Nigeeria. A bundesstoot leit uun a nuurd faan't lun. Det hee 7.499.100 lidj (2022). At hoodsteed faan a bundesstoot as Dutse.
Hokkaidō
Hokkaidō (北海道 Hokkaidō [hokːaꜜidoː], üüb Fering: Nuurdsiabesirk, üüb Ainu: アィヌ・モシㇼ Aynu Mosir) as det naistgratst eilun faan Jaapaan an det gratst prefektüür faan't lun. Det as uk ian faan dön aacht regiuunen faan't lun.
Geografii
Dön tjiin gratst steeden üüb't eilun san:
Paraleelogram
En Paraleelogram as en sjauerhuk, diar en Rütj liket, man a sidjen san ei aaltumaal likelung. A sidjen, diar jinauer lei, san oober likelung.
Corrientes (Prowins)
Det Corrientes Prowins (üüb Spaans: Provincia de Corrientes) as ian faan dön trii-an-twuntig prowinsen uun Argentiinien. At prowins leit uun a nuurduast faan't lun. Det hee 1.111.052 lidj (2019). At hoodsteed faan’t prowins as Corrientes.
Vallentuna
Vallentuna as en stää önj e prowins Stockholm, Sweeden. E stää läit önjt norden foon e prowins, bai di Valletuna-Siie, amenbai 22 km önjt norden foon e mal foon e stää Stockholm. Dåt heet 33.336 inboogere (2020). Dåt as e hoodstää foon jü Vallentuna Komuun.
Pinaceae
Pinaceae of Sjüürenoortagen san en plaantenfamile uun det order faan a Konifeeren (Coniferales). Flook bekäänd slacher faan jodiar näädelbuumer fersurge üs mä holt.
Sköölen
Abies – Cathaya – Cedrus – Keteleeria – Larix – Nothotsuga – Picea – Pinus – Pseudolarix – Pseudotsuga – Tsuga Tu jodiar 11 sköölen hiar amanbi 230 slacher.
Córdoba (Prowins uun Argentiinien)
Det Córdoba Prowins (üüb Spaans: Provincia de Córdoba) as ian faan dön trii-an-twuntig prowinsen uun Argentiinien. At prowins leit uun a maden faan't lun. Det hee 3.722.332 lidj (2019). At hoodsteed faan’t prowins as Córdoba.
Kameelhalsfleegen
Kameelhalsfleegen (Raphidioptera) san en order faan insekten. Jo san nai mä Näätjügeten (Neuroptera) an Moderfleegen (Megaloptera).
Iindialang
Famile: Inocelliidae
Famile: Raphidiidae
Callorhinchus
A Callorhinchus san en skööl faan Graselfasker uun det order faan a Draagfasker (Chimaeriformes). Jo het uk Elefantenfasker, auer jo son grat nöös (pluchnöös) haa. Diar jaft at trii slacher faan.
Skiinboor magnituud
At skiinboor magnituud (mag) as en miat diarför, hü laacht wi en stäär sä kön. Je letjer det taal, am so laachter as hi.
Ufkört woort det skiinboor magnituud mä V mag of mä en letj m. En grat M of M abs wiset üüb det absoluut magnituud hen.
Montréal (Steed)
Montréal as det gratst steed uun't prowins Québec, Kanada. At steed leit uun a süüdwaast faan't prowins, amanbi 143 km uun a süüdwaast faan't steed Québec. Det hee 1.778.528 lidj (2021).
Nikolajewsk bi Amur
Nikolajewsk bi Amur (üüb Rüs: Никола́евск-на-Аму́ре Nikolájevsk-na-Amúre; föör 1926 Никола́евск Nikolájevsk) as det füftgratst steed uun det Chabarowsk Regiuun, Rüslun. At steed leit uun a uast faan't regiuun, nai bi a mös faan de Amur Struum. Det hee 17.939 lidj (2020).
Kaarl I. (Köning faan Ingelun, Skotlun an Irlun)
Kaarl I. (üüb Ingels: Charles I; * 19. Nofember 1600 uun Dunfermline, Skotlun; † 30. Janewoore 1649 uun London) faan det Hüs Stuart wiar faan 27. Marts 1625 tu 30. Janewoore 1649 köning faan Ingelun, Skotlun an Irlun. Sin ferschüker, uun Ingelun an Skotlun en det like sarkenferfaading iintufeeren an uun't san faan Absolutismus saner parlament tu regiarin, liaset de Ingels Bürgerkrich ütj, wat mä Karl sin henrachting an det tidjwiis ufskaafing faan't monarchii tu aanj kaam.
Västerhaninge
Västerhaninge as en stää önj e prowins Stockholm, Sweeden. E stää heet 19.100 inboogere (2020).
Laachtjuar
At laachtjuar as en miat för't lengde. Hat woort uun a astronomii brükt för grat waier. At laachtjuar as di wai, di det laacht uun ian juar skaafet (uun a leesag rüm). Det san 9,46 biljuun kilomeetern. (= 9,46 · 1012 km). Uk wan diar det wurd juar uun föörkomt, as det laachtjuar nian miat för't tidj.
Beskriiwang
Uun't SI-süsteem as det ianhaid meeter (m) fäästlaanj auer det faard faan't laacht (= 299.792.458 m/s). Diaram as det laachtjuar en hial taal faan meetern:
Dikdiks
A Dikdiks (Madoqua) san en skööl faan böös letj Antiloopen (Antilopinae). Jo san knaap grater üs en Haas. Di latiinsk nööm komt faan't amhaarisk wurd för jo diarten medaqqwa uf. Dikdiks lewe uun Uastafrikoo. Wan jo wechrään, maage jo en tuun, di ham üs dik-dik uunhiart.
Stooflüs
Iindialang
Onerorder: Psocomorpha
Onerorder: Troctomorpha
Onerorder: Trogiomorpha
Saola
At Saola (Pseudoryx nghetinhensis), uk Vu-Quang Antiloop of Vietnameesk Boskbeest, as en Hurndiart (Bovidae), diar iarst 1993 tu't iarst tooch wedenskapelk beskrewen wurden as. Hat as di iansagst slach uun det skööl Pseudoryx an lewet uun a berger tesken Laos an Vietnam.
Kaduna (Bundesstoot)
De Kaduna Bundesstoot as een faan a bundesstooten uun Nigeeria. A bundesstoot leit uun a maden faan't lun. Det hee 9.032.200 lidj (2022). At hoodsteed faan a bundesstoot as Kaduna.
Chimaeridae
A Chimaeridae san en famile faan Graselfasker uun det order faan a Draagfasker (Chimaeriformes) mä 44 slacher.
Bosk
Wat menst dü ?
Wologda (Steed)
Wologda (üüb Rüs: Во́логда Vólogda) as at hoodsteed faan det Wologda Prowins uun Rüslun. At steed leit uun a süüd faan't prowins. Det hee 308.530 lidj (2021).
Erding (Lönjkris)
E Lönjkris Erding (aw Bairisch: Landkroas Erding) as en lönjkris önj Bayern. E lönjkris läit önj e regiiringsdistrikt Oberbayern. Dåt heet 137.660 inboogere (2018). E hoodstää foon e lönjkris as Erding.
Itzehoe
Itzehoe (ütjspreegen [] as en stääd uun't süüdwaasten faan Schleswig-Holstian bi a struum Stör. Hat as kreisstääd faan di Kreis Steinburg.
Bridgeport (Connecticut)
Bridgeport as det gratst steed uun de US-ameerikoons bundesstoot Connecticut. At steed leit uun a süüdwaast faan a bundesstoot, uun Fairfield County. Det hee 144.399 lidj (2019).
Huacho
Huacho as en stääd uun a waast faan Peruu. Hat as hoodstääd faan't Prowins Huaura an uk faan't Department Liima. Diar wene gud 60.000 minsken. Tuup mä't amlun san't son 160.000.
Norrtälje
Norrtälje as en stää önj e prowins Stockholm, Sweeden. E stää läit önjt nordååsten foon e prowins, bai di Norrtälje Struum (Norrtälje å), amenbai 59 km önjt nordweesten foon e stää Stockholm. Dåt heet 21.917 inboogere (2020). Dåt as e hoodstää foon jü Norrtälje Komuun.
Kahramanmaraş (Prowins)
Det Kahramanmaraş Prowins (üüb Türkisk: Kahramanmaraş ili) as en prowins, wat uun det Madlunsia Regiuun faan a Türkei leit. Det hee 1.154.102 lidj (2019). At hoodsteed faan't prowins as Kahramanmaraş.
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't prowins san:
Tscherepowets
Tscherepowets (üüb Rüs: Черепове́ц Čerepovéc) as det gratst steed uun det Wologda Prowins. At steed leit uun a süüdwaast faan't prowins. Det hee 312.091 lidj (2021).
Leewentsbuumer
Leewentsbuumer (Thuja) san en plaantenskööl uun det famile faan a Tsüpresenplaanten (Cupressaceae) mä tau slacher uun Nuurdameerikoo an trii uun Uastaasien.
Sumatra
Prowinsen
Üüb Sumatra lei tjiin indoneesk prowinsen:
Wavre
Wavre as at hoodsteed faan det Waloonisk-Brabant Prowins uun Belgien. At steed leit uun a maden faan't lun, amanbi 23 km uun a süüduast faan Brüssel. Det hee 34.826 lidj (2021).
Saskatoon
Saskatoon as det gratst steed uun Saskatchewan, Kanada. At steed leit uun a süüd faan't prowins, amanbi 233 km uun a nuurdwaast faan Regina. Det hee 282.227 lidj (2021).
Meknès
Meknès as en stääd uun't nuurdelk Marokko mä gud en hualew miljoon iinwenern, an hiart tu't regiuun Fès-Meknès. Meknès as hoodstääd faan't prefektuur (prowins) Meknès.
Frankfurt (Oder)
Frankfurt (Oder) as en kreisfrei stääd bi a struum Oder uun't uastelk Brandenburg.
Weierjügeten
Weierjügeten (Strepsiptera) san en order faan insekten. Faan 550 bekäänd slacher lewe 60 uun Euroopa.
Iindialang
Onerorder: Mengenillidae Onerorder: Stylopidia
Sokol (Wologda)
Sokol (üüb Rüs: Со́кол Sókol) as det traadgratst steed uun det Wologda Prowins. At steed leit uun a süüd faan't prowins. Det hee 36.067 lidj (2021).
Katsina (Bundesstoot)
De Katsina Bundesstoot as een faan a bundesstooten uun Nigeeria. A bundesstoot leit uun a nuurd faan't lun. Det hee 10.368.500 lidj (2022). At hoodsteed faan a bundesstoot as Katsina.
James Watt
James Watt [] (* uun Greenock; † 25. August 1819 uun Heathfield, Staffordshire) wiar en skotsen ütjfinjer. Sin wichtagst ütjfinjang wiar 1769 det ferbeedert dampmaskiin.
Leewent
Watt sin aalern wiar aarem, oober kluuk. San aatj wiar temermaan, hää oober uk nautisk instrumenten baud. Di ualaatj wiar skuulmääster för matematiik. Al di jong James wiar neiskiarag, hää plaanten an stianer saamelt, an föl leesen. Tuiarst hää hi mechaanik liard, moost oober nian aanj werksteed eeben maage, auer hi det sööwen juar loong liartidj ufbreegen hed. Bi't uniwersiteet faan Glasgow füng hi en steed üs instrumentenbauer, an hää diar kompaasen an kwadranten baud. Diar hää'er uk di wichtag ökonoom Adam Smith käänen liard.
Efter James Watt as det SI-ianhaid för di efekt Watt näämd wurden.
Tseedern
Tseedern (Cedrus) san en plaantenskööl uun det famile faan a Pinaceae. Diar jaft at tau slacher faan: "Cedrus deodara" an "Cedrus libani".
OPEC
Mäfulgern san tu tidj (2021) Algeerien, Angoola, Ekwatoriaalguinea, Gabuun, Iraan, Iraak, at Republiik Kongo, Kuwait, Liibyen, Nigeeria, Saudi-Araabien, a Ferianagt Araabisk Emiraaten an Weenesuela. Jodiar lunen wan sowat 40 prosent faan't eerdööle üüb a eerd.
Auckland (Steed uun Nei-Sialun)
Auckland ([ˈɔːk.lənd]; üüb Maori: Tāmaki-makau-rau of Ākarana) as det gratst steed uun Nei-Sialun. At Steed leit uun a nuurd faan Nuurd-Eilun. Det hee 1.440.300 lidj (2022).
Tseedern
Nat
Faan tseedern woort uk plaantenööle wonen.
Auckland (Steed uun Nei-Sialun)
Geografii
Auckland leit üüb de 380 km lung an tu 80 km briad luntong uun a nuurd faan Nuurd-Eilun. At steed leit twesken tau huuwner: det Manukau-Huuwen uun a süüd, wat tu det Tasman-Sia ferbünjen as an de Waitematā-Huuwen uun a nuurd, wat tu a Pasiifik ferbünjen as. Uun a uast as de Hauraki-Golf, uun a süüduast dön Hunua-Berger, an uun a waast an nuurdwaast dön Waitākere-Berger an öler letjer berger.
Histoore
At gebiit faan't Auckland faan nü wurd amanbi't juar 1350 faan a Maori besiidelt. Feestmaaget taarpen (üüb Maori: pā) wurd uun't gebiit bagd. At steed Auckland wurd de 18. September 1840 grünjlaanjen. At steed wiar faan 1840 tu 1865 at hoodsteed faan Nei-Sialun.
Kultüür
Det gratst uniwersiteet uun Nei-Sialun, det University of Auckland (Maori nööm sant 2021: Waipapa Taumata Rau; iar Te Whare Wānanga o Tāmaki-makaurau), as uun Auckland.
Haifa (Steed)
Haifa (üüb Hebreewsk: חֵיפָה Ḥefa [χeˈfa]; üüb Araabsk: حيفا‎ Ḥayfa) as det treedgratst steed uun Israel. At steed leit uun a nuurdwaast faan't lun. Det hee 283.640 lidj (2018). Det as at hoodsteed faan de Haifa Distrikt.
Morbihan (Department)
Det Morbihan Department ([mɔʀbiˈɑ̃]; üüb Bretoonsk: Mor-Bihan, det ment "letj sia") as ian faan dön fjauer departmenten faan a Bretagne uun Frankrik. At department leit uun a süüd faan't regiuun. Det hee 763.095 lidj (2021). At hoodsteed faan't department as Vannes.
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't department san:
Iindialing faan Ferwalting
At department hee trii arrondissementen, wat iin uun 249 komuunen onerdiald san:
OPEC
Jo haa jo tuupslööden, am di pris för eerdööle stabiil an mögels huuch tu hualen. Diarför hual jo a mengden kurt, an wat knaap as, woort am so jüürer betaalet. Man enkelt lunen gongt di iinflööd tu widj, an jo wel diar ei (muar) mämaage. Diartu hiar a USA, at Ferianagt Könangrik, Indoneesien, Kataar an Ekwadoor.
Morbihan (Department)
Iindialing faan Ferwalting
A kommuunen hiar uk tu tau slacher faan ferbanter: elwen gemianskapen faan komuunen (communautés de communes) an fjauer gemianskapen faan aglomeratschuunen (communautés d’agglomération).
New Haven (Connecticut)
New Haven as det naistgratst steed uun de US-ameerikoons bundesstoot Connecticut. At steed leit uun a süüd faan a bundesstoot, uun New Haven County. Det hee 130.250 lidj (2019).
Morbihan (Department)
Iindialing faan Ferwalting
Det hee uk 21 kantoonen, wat sowat üüs woolkreiser san:
OPEC
OPEC +
Am di iinflööd faan OPEC starker tu maagin, werket OPEC uun enkelt fraagen uk noch mä ööder lunen tuup: Ruslun, Kasachstaan, Meksiko, Omaan, Sudaan, Malaysia.
Morbihan (Department)
Befölkring
At taal faan a lidj uun't department sant 1801:
Spriiken
Det Gwenedeg Spriikwiis faan det Bretoonsk Spriik wurt uun a waast faan't department snaaket. Det Gallo Spriik wurt uun a uast snaaket.
Gent (Belgien)
Gent as at hoodsteed faan det Uastflandern Prowins uun Belgien. At steed leit uun a nuurdwaast faan't lun, amanbi 50 km uun a nuurdwaast faan Brüssel. Det hee 263.703 lidj (2021). Det as uk at hoodsteed faan det Gent Arrondissement.
Hiarjügeten
Hiarjügeten (Trichoptera) san en order faan insekten. Faan 13.000 slacher san 1.211 uun Euroopa bekäänd.
Kano (Bundesstoot)
De Kano Bundesstoot as een faan a bundesstooten uun Nigeeria. A bundesstoot leit uun a nuurd faan't lun. Det hee 15.462.200 lidj (2022). At hoodsteed faan a bundesstoot as Kano.
Gent (Belgien)
Geografii
De Schelde Struum leept troch't süüddial faan't steed.
Humptoorp/mo
Humptoorp (ap Tjüsch: Humptrup, ap Dånsch: Humtrup) as en gemiine önj e Kris Nordfraschlönj. Önj’t norden läit Dånmark, önj’t nordååsten Läigem, önj't söödååsten Braarep, önj’t sööden Äphüsem, önj't söödweesten Naischöspel än önj’t nordweesten Oowentoft. Et heet 757 manschne (2019).
Geografii
E gemiine läit önj e Kårhiird. Et heet tou diile, wat foonenouder foon e gemiine Läigem skåås san.
Histoori
Humptoorp wörd 1462 for di jarste keer schraftlik nååmd. Di 1. önj e Ismoune 2008 wörd e gemiine diilj foont Åmt Söödtuner.
Politiik
E gemiine heet nüügen sate önj’t gemiinefertreesing.
Hiarjügeten
Iindialang
Onerorder: Annullipalpia
Onerorder: Integripalpia
Sokerpualem
Faan ian pualem kön 150 kg soker wonen wurd.
Niccolò Machiavelli
Niccolò di Bernardo dei Machiavelli ​([makjaˈvɛlːi⁠]​; * 3. Mei 1469 uun Florens; † 21. Jüüne 1527 uk diar) wiar en italjeens skriiwer, filosoof an poliitiker.
Leewent
Machiavelli kaam faan en feraaremt aadelsfamilje. Hi feerd sant 1498 at kanslei för militeerisk an bütjluns uungeleegenhaiden faan det Republiik Florens. Hi ging üüs diplomaat tu hög hööfen, fööraal tu Frankrik, det Halig Röömsk Rik an tu a hertooch faan Romagna, Cesare Borgia. Üüs a Medici, diar 1494 faan Florens ferdrewen wurden wiar, tu't meecht uun Florens turagkaam, wurd hi faan sin baantje entleet an iinsperet. Hi lewet leeder üüb sin letj lungud nai bi Florens för ham salew. Heer skreew hi sin grat werken, wat efter san duas ütjden wurd: Onerhualingen auer det Iarst Dekaad faan Titus Livius (üüb Italjeens: Discorsi sopra la prima deca di Tito Livio, 1531) an A Prins (üüb Italjeens: Il Principe, 1532).