cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nuurdfresk skilten
Uun a leetst juaren sjocht am muar an muar nuurdfresk skilten bi a a struaten an stiiger faan Nuurdfresklun. Det gongt üüb't Friisk Gesäts faan 2004 turag, an diarüüb, dat Nuurdfresk nü en gudkäänd spriak as efter't Europeesk Charta för a Regiunaal- an Manertaalspriaken.
Saarepskilten
Luke uk diar -> Saarepskilten uun Nuurdfresklun
Welkimen
Fäästääg
Suart Mamba
At Suart Mamba (Dendroaspis polylepis) as en slach faan Slaanger (Serpentes) uun det famile faan a Giftnatern (Elapidae). Hat lewet uun Afrikoo, woort 2,50 bit 4,50 meeter lung, an as böös giftag.
Sligo (Graafskap)
Det Sligo Graafskap (üüb Ingels: County Sligo, üüb Iirsk: Contae Shligigh) as ian faan dön graafskapen uun det Republiik Irlun. At graafskap leit uun a nuurdwaast faan't lun uun't regiuun Connacht. Det hee 65.535 lidj (2016). At hoodsteed faan't graafskap as Sligo.
South Dublin (Graafskap)
Det South Dublin Graafskap (üüb Ingels: County South Dublin, South Dublin County of South Dublin, üüb Iirsk: Contae Átha Cliath Theas) as ian faan dön graafskapen uun det Republiik Irlun. At graafskap leit uun a uast faan't lun. Det hee 278.767 lidj (2016). At hoodsteed faan't graafskap as Tallaght.
Histoore
At graafskap wurd 1994 grünjlaanjen.
Chatham County (Georgia)
Chatham County as en county uun de US-ameerikoons bundesstoot Georgia. At county leit uun a süüduast faan a bundesstoot. Det hee 289.430 lidj (2019). At hoodsteed faan't county as Savannah.
Chartuum (Steed)
Chartuum (üüb Araabsk: ٱلْخُرْطُوم‎ Al-Khurṭūm) as at hoodsteed faan Sudaan. At steed leit uun a uast faan't lun. Det hee 1.410.858 lidj (2008).
Wicklow (Graafskap)
Det Wicklow Graafskap (üüb Ingels: County Wicklow, üüb Iirsk: Contae Chill Mhantáin [ˈkɔnˠt̪ˠeː ˈçɪl̠ʲ ˈwanˠt̪ˠaːnʲ]) as ian faan dön graafskapen uun det Republiik Irlun. At graafskap leit uun a uast faan't lun uun't regiuun Leinster. Det hee 142.425 lidj (2016). At hoodsteed faan't graafskap as Wicklow.
Arrecife
Arrecife as det hoodstääd faan't Kanaarisk Eilun Lanzarote, diar tu Spoonien hiart. Hat as uk ian faan sööwen gemeenen üüb't eilun. Mä iinwenern  lewet bal a heleft faan a Lanzaroteños diar.
Menelik II.
Menelik II. (üüb Ualetioopisk: ምኒልክ ዳግማዊ Mənilək Dāgmäwi; * 17. August 1844 uun Ankober; † 12. Deetsember 1913 uun Addis Abeba) wiar köning faan Shewa (1865–1889) an faan 9. Marts 1889 tu 12. Deetsember 1913 keiser faan Etioopien.
Mersin (Prowins)
Det Mersin Prowins (üüb Türkisk: Mersin ili, iar det İçel Prowins) as en prowins, wat uun det Madlunsia Regiuun faan a Türkei leit. Det hee 1.840.425 lidj (2019). At hoodsteed faan't prowins as Mersin.
Altona (Hamborig)
Altona (üüb Plaattjiisk: Altno) as en besirk uun Hamborig. A besirk leit uun a waast faan't steed. Det hee 275.265 lidj (2019).
Río de la Plata
A Río de la Plata (spoonsk: salwerstruum) as di müs faan a struumer Paraná an Uruguay iin uun a Atlantik. Det regiuun as 290 km lung an bit 220 km briad, hat as eegentelk muar en bocht üs en struum. Di struum Uruguay brangt föl slober mä, an diaram skal diar stüdag bagert wurd. Üüb bias ääger lei nemelk grat stääden mä grat huuwner: Buenos Aires (Argentiinien) üüb a süüder ääg, an Montevideo (Uruguay) üüb a nuurder ääg.
At regiuun trinjam a Río de la Plata as det süüdamerikoonsk Pampa.
Johannes IV. (Ethioopien)
Johannes IV. (üüb Ualetioopisk: ዮሐንስ ፬ Yoḥännəs Rābə‘; üüb Amhaarisk: ዮሐንስ ፬ኛ Yoḥännəs ʾÄratäñña; * 1831 of 11. Jüüle 1837 uun May Beha, Tembien Prowins; † 10. Marts 1889 uun Metemma of Gallabat bi't grens tu Sudaan) wiar Prins faan Tigray an faan 12. Janewoore 1872 tu 9. Marts 1889 Keiser faan Ethioopien.
Mersin (Prowins)
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't prowins san:
Benjamin Britten
Edward Benjamin Britten, Baron Britten, (* 22. Nofember 1913 uun Lowestoft, Suffolk; † 4. Deetsember 1976 uun Aldeburgh, Suffolk) wiar en bedüüden ingels komponist, dirigent an klawiarspeler. Sin bekäändst werken san at ooper Peter Grimes (1945), det War Requiem (1962) an The Young Person's Guide to the Orchestra (1945).
Freetown (Sierra Leone)
Freetown as at hoodsteed faan Sierra Leone. At steed leit uun a waast faan't lun. Det hee 1.055.964 lidj (2015).
Seine-Maritime
Det Seine-Maritime Department ([sɛn maʁitim]; föör 1955 Seine-Inférieure) as ian faan dön fiiw departmenten faan a Normandie uun Frankrik. At department leit uun a nuurduast faan't regiuun. Det hee 1.251.224 lidj (2021). At hoodsteed faan't department as Rouen.
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't department san:
Sanruusken
A Sanruusken (Cistaceae) san en plaantenfamile uun det order faan a Malvales. Diar hiar aacht of njügen sköölen tu.
Tipperary (Graafskap)
Det Tipperary Graafskap (üüb Ingels: County Tipperary, üüb Iirsk: Contae Thiobraid Árann) as ian faan dön graafskapen uun det Republiik Irlun. At graafskap leit uun a süüd faan't lun uun't regiuun Munster. Det hee 159.553 lidj (2016). At hoodsteed faan't graafskap as Nenagh.
Sanruusken
Sköölen
Cistus – Crocanthemum – Fumana – Halimium – Helianthemum – Hudsonia – Lechea – Pakaraimaea – Tuberaria
Loire
Efter a Loire san sääks departmenten uun Frankrik näämd wurden: Haute-Loire, Loire, Saône-et-Loire, Indre-et-Loire, Maine-et-Loire an Loire-Atlantique, an uk tau regiuunen: Centre-Val de Loire an Pays de la Loire.
Seine-Maritime
Iindialing faan Ferwalting
At department hee trii arrondissementen:
Naist Balkaankrich
De Naist Balkaankrich wiar en krich faan Jüüne tu August 1913 uun dön Balkaanen. Hi wiar at resultoot faan en stridj auer at ferdialing faan teritoorien efter de Iarst Balkaankrich twesken Bulgaarien üüb ian sidj, an Serbien an Grekenlun üüb det öler sidj. Uk naam Rumeenien an at Türkei uun a krich üüb at sidj faan Serbien an Grekenlun dial. Bulgaarien ferlus a krich an moost lun tu Rumeenien, Serbien an Grekenlun du an moost uk dial faan’t lun turagdu, wat det uun de Iarst Balkaankrich faan't Türkei wonen hee.
Mendoza (Argentiinien)
Mendoza as det fjuardgratst steed uun Argentiinien. At steed leit uun a waast faan't lun. Det hee 1.053.500 lidj (2019). Det as at hoodsteed faan det Mendoza Prowins.
Banluntaipaan
A Banluntaipaan (Oxyuranus microlepidotus, iar uk: Parademansia microlepidota) as en slach faan Slaanger (Serpentes) uun det famile faan a Giftnatern (Elapidae). Hat as det giftagst slaang faan a welt, woort miast so am tau meetern lung, an lewet uun Austraalien. Banluntaipaanen jaage miast rooten an müsen.
Üüb ingelsk het hat fierce snake (wil slaang), auer hat so ünwis spring koon.
Christoph Weinert
Christoph Weinert as en filmrejesöör an dreibukskriiwer. Hi lewet uun Berlin an Hamborag an befaadet ham uun sin dokudraamas, dokumentaar- an spalfilmer föraal mä selskapsrelewant an histoorisk teemos an biografiin faan bedüüden persöönelkhaiden.
Leewent
Weinert hää bi't konsthuuchskuul faan't uniwersiteet Kassel studiaret, an hää do üs rejii-asistent bi flook spalfilmen uun Frankrik an Sjiisklun mäwerket. Sant 1994 as hi frei skriiwer an rejesöör.
Inkarik
At Inkarik (Quechua: Tawantinsuyu – „Rik mä sjauer dialen“) wiar det lun faan a Inka uun't waastelk Süüdameerikoo. Det hää bestenen faan't 13. juarhunert bit hat uun't 16. juarhunert faan a spoonsk iinwaanrern tunant maaget wurden as. Sin hoodstääd wiar naibi Cusco uun Peruu. At spriak faan a Inka wiar Ketschua, wat uk daalang noch spreegen woort. Man jo hed nian skraft, käänd det wel noch ei, an küd uk noch nian iisen ferwerke. Kääntiaken faan't inkakultuur wiar hör stianwerken an braget struaten swäärs troch't hialer lun.
Suulu-Sia
At Suulu-Sia as en sidjensia faan a Pasiifik süüdwaastelk faan a Filipiinen.
Inkarik
Keisern
A keisern (üüb Quechua: sapa inka) wiar:
Suulu-Sia
At Suulusia amfaadet 420.000 km² an as uun't madel 1.139 meetern jip. Diar jaft at oober uk böös jip steeden mä.
Uun't nuurduasten lei a Visayas, uun't uasten Mindanao, di Sulu-Archipeel uun't süüduasten, Borneo uun't süüdwaasten an Palawan uun't nuurdwaasten.
Widjer efter nuurdwaast leit det Süüdsjineesk Sia, uun't süüduasten det Celebes-Sia.
Uun a süüdelk an waastelk dial faan't Suulu-Sia komt at flooksis tu en auerfaal faan piraaten.
Westmeath (Graafskap)
Det Westmeath Graafskap (üüb Ingels: County Westmeath, üüb Iirsk: Contae na hIarmhí) as ian faan dön graafskapen uun det Republiik Irlun. At graafskap leit uun a maden faan't lun uun't regiuun Leinster. Det hee 88.770 lidj (2016). At hoodsteed faan't graafskap as Mullingar.
San Miguel de Tucumán
San Miguel de Tucumán as det füftgratst steed uun Argentiinien. At steed leit uun a nuurd faan't lun. Det hee 902.200 lidj (2019). Det as at hoodsteed faan det Tucumán Prowins.
ZEBRA-Baterii
Di ZEBRA-Batterii (Zero Emission Battery Research Activities) es en Akkumulātor fan di Aart Sekundeerseli. Di Baterii es üs Nātrium-Nickelchloriid-Baterii, wat fuar höör Aarber en Temperatuur nöörig heer, en Thermaalbaterii. Di Elektrolyt fan fast Materiaal (Ek wiit), en di Elektrooden sen fan wiit en fast Materiaalien maaket.
Des Bateriiaart uur fuaral iin ön Elektroautos sa üs di Citroën Berlingo électrique fan 2009, Hybridbusi en Bateriibusi iinbecht. Bi Kraftwerki, wat Stroom āpwaari ken en bi't Militeer uur des Bateriiaart uk iinseet.
Telde
Telde as en gemeen an en gratstääd üüb det Kanaarisk Eilun Gran Canaria (Spoonien). Diar wene minsken (Stant ) üüb en areaal faan 102,43 km². Telde as efter Las Palmas at naistgratst stääd üüb't eilun.
Muğla (Prowins)
Det Muğla Prowins (üüb Türkisk: Muğla ili) as en prowins, wat dialwiis uun det Egeeis Regiuun an dialwiis det Madlunsia Regiuun faan a Türkei leit. Det hee 983.142 lidj (2019). At hoodsteed faan't prowins as Muğla.
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't prowins san:
Piraat
Piraaten san siaruuwern, diar skeb (of uk fliigern) auerfaal. Det maage jo miast diar, huar nian stootelk seekerhaidsiinrachtangen uun a naite san. Miast läät jo a minsken weder frei, wan jo en liasjil ufpreset haa.
Bit iin uun't 19. juarhunert haa piraaten uk uun a nööm faan stooten ööder skeb auerfäälen. Det wiar oober nian piraterii, auer jo ei üüb aanj reegnang werket haa, det wiar do en kaaprin.
Man uk daalang jaft at noch flook steeden üüb a welt, huar reegelmiatag skeb auerfäälen wurd. Miast san det hanelskeb, diar jo ei rocht weere kön, an waaren mä en huugen wäärs looset haa. Man uk siilskeb wurd auerfäälen, auer jo ferlicht en betj baarjil uun buurd haa.
Bergedorf (Hamborig)
Bergedorf (üüb Plaattjiisk: Bardörp) as en besirk uun Hamborig. A besirk leit uun a süüduast faan't steed. Det hee 130.260 lidj (2019).
Friedrich Nietzsche
Friedrich Wilhelm Nietzsche (* 15. Oktuuber 1844 uun Röcken; † 25. August 1900 uun Weimar) wiar en tjiisk klasisk filoloog. Iarst efter san duas maaget för ham sin skraften üüs filosoof wäältbekäänd. Uun at biwerk skaafet hi dachtingen an musikaalisk kompositschuunen.
Wandsbek (Hamborig)
Wandsbek (üüb Plaattjiisk: Wandsbeek) as en besirk uun Hamborig. A besirk leit uun a nuurduast faan't steed. Det hee 441.015 lidj (2019).
Moskoowium
Moskoowium as en konstelk ütjwerket cheemisk element mä det ufkörtang Mc an det atoomnumer 115. Hat stäänt uun det skööl fan a Pniktogeenen. Di iarst nööm för det element wiar Ununpentium (Uup).
John Napier
John Napier (uk: Neper), Laird of Merchiston (* 1550 uun Merchiston Castle bi Edinburgh; † 4. April 1617 uk diar) wiar en skotsken matemaatiker an teoloog.
Napier hää am 1614 det matemaatisk metood faan a logaritmen ütjwerket. Jo wiar en grat halep bi't bereegnin faan trigonomeetrisk fraagen. Efter Napier näämd san Napier sin reegeln för bereegnangen bi triihuken üüb en kuugelflaak.
Napier sin reegenstooker
Napier sin reegenstooker wiar en grat halep bi't moolnemen.
Kurt Weill
Kurt Julian Weill (* 2. Marts 1900 uun Dessau; † 3. April 1950 uun New York City) wiar en US-amerikoons komponist, diar faan Tjiisklun kaam. Hi as för't iarst troch sin tupwerkin mä Bertolt Brecht (uun Die Dreigroschenoper 1928, Aufstieg und Fall der Stadt Mahagonny 1930, Die sieben Todsünden 1933) bekäänd. Üüs a Natschunalsosialisten at meecht greeb, flücht hi 1933 auer sin jüüdsk ufkemst tu Frankrik an waanert 1935 iin uun dön Ferianigt Stooten ütj. Uun't juar 1940 loket hi üüb a Broadway uun New York üüs komponist. Hi komponiaret oopern, opereten, musik för baleten an teaaterstaken, musicals, werken för orkester, koomermusik, liitjin an öler staken.
Cistus
Slacher
C. albidus – C. asper – C. chinamadensis – C. clusii – C. creticus – C. crispus – C. grancanariae – C. heterophyllus – C. horrens – C. inflatus – C. ladanifer – C. laurifolius – C. libanotis – C. monspeliensis – C. munbyi – C. ocreatus – C. osbeckiifolius – C. palmensis – C. parviflorus – C. populifolius – C. pouzolzii – C. salviifolius – C. sintenisii – C. symphytifolius
Eimsbüttel (Hamborig)
Eimsbüttel (üüb Plaattjiisk: Eimbüddel) as en besirk uun Hamborig. A besirk leit uun a nuurdwaast faan't steed. Det hee 267.053 lidj (2019).
Metropoolregiuun Nürnberg
At Metropoolregiuun Nürnberg as ian faan twaalew metropoolregiuunen uun Sjiisklun. Hat amfaadet det stääd Nürnberg an 10 kreisfrei stääden muar, an 23 lunkreiser.
At Metropoolregiuun as nian ferwaltangsregiuun, hör san as det tuupwerkin uk auer a grensen faan bundeslunen henwech. Uun diheer faal as man ään lunkreis faan Tüüringen bedialagt, aal a öödern lei uun Bayern.
Chloranthaceae
Chloranthaceae san det iansagst plaantenfamile uun det order faan a Chloranthales.
Sköölen
Tu det plaantenfamile hiar sjauer sköölen mä 70 bit 80 slacher:
Kannada Skraft
At Kannada skraft (üüb Telugu: ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿ Kannaḍa Lipi) as ian faan dön skraften, wat faan’t Braahmii Skraft ufleitet wurd. At skraft wurt brükt, am det Kannada tu skriiwen.
Konsonanten
At skraft hee seeks-an-dörtig konsonanten:
At jaft uk föl ligatüüren. Jo treed ap, wan uun't wurd tau konsonanten lik üübenöler treed. De naist konsonant uun det ligatüür lei uner de iarst. Dön miast faan de naist konsonanten uun a ligatüüren haa det lik ütjsen üüs hör folformen. Hög faan dön naist konsonanten uun a ligatüüren luke man ölers üüs hör folformen ütj.
Salta
Salta as det sööwenstgratst steed uun Argentiinien. At steed leit uun a nuurd faan't lun. Det hee 644.400 lidj (2019). Det as at hoodsteed faan det Salta Prowins.
Ruadhirsker
A Ruadhirsker (Cervus) san en skööl faan grat Hirsker (Cervidae). Hük slacher tu detdiar skööl reegent wurd, as ei seeker, miast wurd tau bit fiiw slacher näämd.
Bixaceae
A Bixaceae san en plaantenfamile uun det order faan a Malwenoortagen (Malvales). Diar hiar sjauer sköölen tu.
La Plata
La Plata as det seekstgratst steed uun Argentiinien. At steed leit uun a uast faan't lun, nai bi Buenos Aires. Det hee 852.800 lidj (2019). Det as at hoodsteed faan det Buenos Aires Prowins.
Hamburg-Mitte (Hamborig)
Hamburg-Mitte (üüb Plaattjiisk: Hamborg-Mitt) as en besirk uun Hamborig. A besirk leit uun a maden faan't steed. Det hee 301.546 lidj (2019).
Referendum auer't Suwereniteet uun Bougainville 2019
Twesken 23. Nofember an 7. Deetsember 2019 as en Referendum auer't Suwereniteet uun Bougainville. At resultoot skal hen jin a 20. Deetsember bekäänd den wurd. At referendum as at resultoot faan en ufmaaging twesken't regiaring faan Papua-Nei-Guinea an det autonoom regiaring faan Bougainville. A weelern haa't mögelkhaid, en grater autonomii uun Papua-Nei-Guinea of en komplet suwereniteet tu weelin. Papua-Neuguinea sait tu, at resultoot faan't referendum gud tu keenen.
Kigali
Kigali as at hoodsteed faan Ruanda. At steed leit uun a maden faan't lun. Det hee 859.332 lidj (2012).
Dorschoortagen
A Dorschoortagen (Gadiformes) san en order faan Bianfasker (Osteichthyes). Jo lewe fööraal üüb nuurdelk eerdheleft. Flook slacher haa en grat bedüüdang för a faskerei.
Muş (Prowins)
Det Muş Prowins (üüb Türkisk: Muş ili, üüb Kurdisk: Parêzgeha Mûşê) as en prowins, wat uun det Uastanatoolien Regiuun faan a Türkei leit. Det hee 408.809 lidj (2019). At hoodsteed faan't prowins as Muş.
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't prowins san:
Coregonus
A Coregonus san en skööl faan Bianfasker uun det famile faan a Laksfasker (Salmonidae). Diar hiar en hialer rä fasker mä ünlik nöömer tu: Jo het Mareenen, Renken, Felchen of Schneepel an san temelk nai mäenööder. Jo haa en grat bedüüdang för a banenfaskerei.
Slacher
C. acrinasus – C. albellus – C. albula – †C. alpenae – C. alpinus – C. anaulorum – C. arenicolus – C. artedi – C. atterensis – C. austriacus – C. autumnalis – C. baerii – C. baicalensis – C. baunti – C. bavaricus – C. bezola – C. brienzii – C. candidus – C. chadary – C. clupeaformis – C. clupeoides – C. confusus – C. danneri – C. fatioi – †C. fera – C. fontanae – †C. gutturosus – C. heglingus – †C. hiemalis – C. hoferi – C. holsata – C. hoyi – C. huntsmani – †C. johannae –C. kiletz – C. kiyi – C. ladogae – C. laurettae – C. lavaretus – C. lucinensis – C. lutokka – C. macrophthalmus – C. maraena – C. maraenoides – C. maxillaris – C. megalops – C. migratorius – C. muksun – C. nasus – C. nelsonii – C. nigripinnis – C. nilssoni – C. nipigon – C. nobilis – †C. oxyrinchus – C. palaea – C. pallasii – C. peled – C. pennantii – C. pidschian – C. pollan – C. pravdinellus – C. profundus – C. reighardi – C. renke – C. restrictus – C. sardinella – C. steinmanni – C. stigmaticus – C. subautumnalis – C. suidteri – C. trybomi – C. tugun – C. ussuriensis – C. vandesius – C. vessicus – C. wartmanni – C. widegreni – C. zenithicus – C. zuerichensis – C. zugensis
Mar del Plata
Mar del Plata as det aachstgratst steed uun Argentiinien. At steed leit uun a uast faan't lun, uun det Buenos Aires Prowins. Det hee 626.300 lidj (2019).
Hamburg-Nord (Hamborig)
Hamburg-Nord (üüb Plaattjiisk: Hamborg-Nord) as en besirk uun Hamborig. A besirk leit uun a nuurd faan't steed. Det hee 314.595 lidj (2019).
Amfoteer
Amfoteer (faan ualgreks ἀμφοτέρως, amphotéros „üüb eder oort“) as en ütjdruk uun a chemii an uk uun a füsiik.
Chemii
Uun a chemii as en materiool amfoteer, wan hat üüb tau wiisen reagiare koon. Det wiis hinget do miast faan ünlik tempratuuren of ünlik druk uf.
Füsiik
Uun a füsiik as amfoteer en ütjdruk uun a elektrisiteet.
Ruarbiit
Ruarbiiten (Beta vulgaris ssp. vulgaris, Conditiva skööl) sen en Frücht (Rocht biluket en Röt) en Kultuurplanten. Ja hiir tö di Famiilie fan diAmaranthen (Amaranthaceae).
Ruarbiit es ek fiir fan Fođerrööv, Mangold of Sokerrööv. Ruarbiit kumt jüst fan di Wilj Rööv (Beta vulgaris ssp. maritima).
Nuurdwaast (CDC Distrikt uun Singapuur)
De Nuurdwaast Community Development Council (CDC) Distrikt (üüb Ingels: North West Community Development Council (CDC) District, üüb Schineesk: 西北社区发展理事会 Xīběi Shèqū Fāzhǎn Lǐshì Huì, üüb Malaiisk: Dewan Pengembangan Masyarakat Barat Laut) as een faan dön fiiw Community Development Council (CDC) distrikten uun a steedstoot Singapuur.
Weblinks
www.cdc.org.sg/northwest/
Cytinaceae
A Cytinaceae san en plaantenfamile uun det order faan a Malwenoortagen (Malvales). Cytinaceae san parasiiten üüb ööder plaanten, jo kön salew nian chlorophyll maage.
Santa Fe (Argentiinien)
San Juan as det tjiinstgratst steed uun Argentiinien. At steed leit uun a waast faan't lun. Det hee 512.000 lidj (2019). Det as at hoodsteed faan det San Juan Prowins.
Sundaneesk (Spriik)
Det Sundaneesk Spriik (üüb Sundaneesk: Basa Sunda) as en Austroneesk Spriik, wat faan a sundanees lidj uun a waast faan det eilun Jaawa uun Indoneesien spreegen wurt. Sundaneesk as nai tu Jawaans, Madureesk an Balineesk. Det as’t spriik faan amanbi 39 miljuunen lidj. Ursprüngelk wiar’t spriik uun det Sundaneesk Skraft (üüb Sundaneesk: Aksara Sunda) skrewen, man wurt nütidjs det Latiins Alfabeet diarför brükt.
Süüdwaast (CDC Distrikt uun Singapuur)
Iindialing faan Ferwalting
Det CDC hee trii Group Representation Constituencies (GRCs) an fjauer Single Member Constituencies (SMCs):
Darug (Spriik)
Darug (uk Dharug, Eora of det Sydney Language), as en ütjstörwen spriik faan a lidj uun a Darug Stam an wurd uun't regiuun faan Sydney, Austraalien, snaaket. A spreegers faan't spriik wenet twesken de Hawkesbury River uun a nuurd tu de George's River uun a süüd an faan det Tasman-Sia uun a uast tu de Hawkesbury River uun a waast. Uun a nuurd wurd det Kuring-gai Spriik, uun a süüd det Tharawal Spriik an uun a waast Wiradjuri Spriik snaaket.
Darug hiart tu det Yuin-Kuri skööl faan dön Pama-Nyungaans Spriiken an hed tau hoodspriikwiisen: Eora uun a uast an Darug uun a waast. De letst spreeger stoorew uun't leed 19. juarhunert of uun't ääder 20. juarhunert. At spriik wurt nü weler turaghaalet.
Gramatik
Pronoomen:
Lönwurden
Hög wurden faan det Darug Spriik wurd uun't Ingels auernimen.
Diarten:
Bispale
Australiagal ya’nga yabun Eora budgeri Yarragal Bamal Yarrabuni Ngurra garrigarrang Nura mari guwing bayabuba Diara-murrahmah-coing Guwugu yago ngabay burrabagur Yirribana Australiagal Garraburra ngayiri yabun Yirribana Australiagal
San Juan (Argentiinien)
San Juan as det tjiinstgratst steed uun Argentiinien. At steed leit uun a waast faan't lun. Det hee 512.000 lidj (2019). Det as at hoodsteed faan det San Juan Prowins.
Süüduast (CDC Distrikt uun Singapuur)
De Süüduast Community Development Council (CDC) Distrikt (üüb Ingels: South East Community Development Council (CDC) District, üüb Schineesk: 东南社区发展理事会 Dōngnán Shèqū Fāzhǎn Lǐshì Huì, üüb Malaiisk: Dewan Pengembangan Masyarakat Tenggara) as een faan dön fiiw Community Development Council (CDC) distrikten uun a steedstoot Singapuur.
Madureesk (Spriik)
Det Madureesk Spriik (üüb Madureesk: Bhâsa Mâdhurâ) as en Austroneesk Spriik, wat faan a madurees lidj uun üüb det Madura Eilun an uun a uast faan det eilun Jaawa uun Indoneesien spreegen wurt. Madureesk as nai tu Sundaneesk, Jawaans an Balineesk. Det as’t spriik faan twesken 8-13 miljuunen lidj. Ursprüngelk wiar’t spriik uun det Jawaans Skraft skrewen, man wurt nütidjs det Latiins Alfabeet diarför brükt.
Süüduast (CDC Distrikt uun Singapuur)
Iindialing faan Ferwalting
Det CDC hee tau Group Representation Constituencies (GRCs) an trii Single Member Constituencies (SMCs):
Weblinks
www.cdc.org.sg/southeast/
Dipterocarpaceae
A Dipterocarpaceae san en plaantenfamile uun det order faan a Malwenoortagen (Malvales). Det san miast temelk huuch buumer, diar uun a troopen waaks.
Harburg (Hamborig)
Harburg (üüb Plaattjiisk: Horborg) as en besirk uun Hamborig. A besirk leit uun a süüdwaast faan't steed. Det hee 169.426 lidj (2019).
Matsedoonsk spriak
At matsedoonsk spriak, of uk makedoonsk as en slaawisk spriak an hiart tuup mä't bulgaarsk tu di twiig faan't uastsüüdslaawisk. Hat woort fööraal uun Nuurd-Matsedoonien snaaket.
Alfabeet
Det alfabeet as nai mä't serbisk:
Barbaados/fe
Barbaados (üüb Ingels: Barbados) as en eilun faan a Letj Antilen an en lun uun a Kariibik. At lun leit uun a süüduast faan't sia. Tu a nuurdwaast leit Martinique, tu a waast lei Saint Lucia an Saint Vincent an a Grenadiinen an tu a süüdwaast Grenaada, Weenesuela an Trinidad an Tobaago. Det hee 277.821 lidj. At hoodsteed faan't lun as Bridgetown.
Geografii
Barbaados as det füftgratst faan dön lunen uun det Letj Antilen. At lun as amanbi fiiwsis grater üüs at eilun Feer.
De huuchst ponkt uun't lun as Mount Hillaby (340 m), wat uun a nuurd faan't lun stäänt.
Steeden an Taarpen
Dön tjiin gratst steeden uun't lun san:
Iindialing faan Ferwalting
Barbaados hee elwen sarkspalen (üüb Ingels: Parishes, iantaal Parish):
Histoore
Barbaados wiar en britisk kolonii. At lun wiar faan 1958 tu 1962 dial faan det Waastindisk Föderatschuun. Det wurd de 30. Nofember 1966 suwereen.
Celebes-Sia
At Celebes-Sia (of uk Sulawesi-Sia) as en 472.000 km² grat sidjensia faan a Pasiifik tesken Indoneesien an a Filipiinen. Hör nööm hää't efter det indoneesk eilun Celebes (daalang: Sulawesi).
Barbaados/fe
Politiik
Barbaados as sant de 30. Nofember 2021 en republiik. Det iarst president faan't lun as Sandra Mason.
Barbaados wiar faan 1966 bit 2021 lasmaat faan det Commonwealth of Nations.
Celebes-Sia
Trinjam lei at Suulu-Archipeel uun't nuurdwaasten, Mindanao uun't nuurduasten, a Sangihe-Eilunen uun't uasten, Sulawesi uun't süüden an Borneo uun't waasten.
Bääft at Suulu-Archipeel leit at Suulu-Sia, bääft a Sangihe-Eilunen at Molukken-Sia an tesken Sulawesi an Borneo ferlääpt at Struat faan Makassar.
At Celebes-Sia as uun't madel 3.291 meetern jip. Det jipst steed gongt oober deel bit.
US-Presidentenwool 2020
De 3. Nofember 2020 wiar at wool för a president faan a Ferianagt Stooten.
A Wool
Dön iarst woollokaalen, Dixville Notch an Millsville uun New Hampshire, maaget am madernaacht de 3. Nofember eeben. Dön letst woollokaalen, uun a bundesstoot Hawaii slood de 3. Nofember am a klook njüügentanj (6:00 de 5. Nofember CET).
Auer det COVID-19 pandemii jaft at föl briafwoolseedler. A steegdaar för't uunemen faan briafwoolseedler (wat de 3. Nofember of tuföören wechstjüürd wurd) san:
De 14. Deetsember: A woolmaaner meet uun a hoodsteeden faan hör bundesstooten an steme amtelk för a president an vize-president.
De 3. Janewoore 2021: De 117. Kongres faan a Ferianigt Stooten meet.
Meeningsamfraagen
Resultooten faan det letst meeningsamfraag föör a wool efter bundesstoot: (% = am hü föl prosent de een kandidaat föör de öler leit) [[Datei:US_presidential_election_2020_polls.svg|450px|thumb|left|
Abchaasien
Abchaasien [] (🇷🇺) as en de-facto-regime uun a waastelk Kaukasus uun Georgien. Bluas Ruslun, Nikaraagua, Nauru an Venezuela haa det bit nü (2018) üs stoot gudkäänd.
Abchaasien hää ham mä Arzach, Süüdoseetien an Transnistrien tuupslööden tu't gemianskap faan ei gudkäänd stooten.
Iindialang
Diar san sööwen rajons (lunkreiser) an en kreisfrei stääd: Sochumi.
Roseau
Roseau as at hoodsteed faan Domiinika. At steed leit uun a süüdwaast faan't lun, uun det Saint George Sarkspal. Det hee 14.725 lidj (2011).
Dorschen
A Dorschen (Gadidae) san en famile faan Bianfasker uun det order faan a Dorschoortagen (Gadiformes). A miasten lewe üüb a nuurdelk eerdheleft. Flook slacher haa en grat bedüüdang för a faskerei.
Sköölen
Arctogadus – Boreogadus – Brosme – Ciliata – Eleginus – Enchelyopus – Gadiculus – Gadus – Gaidropsarus – Lota – Melanogrammus – Merlangius – Microgadus – Micromesistius – Molva – †Palimphemus – Phycis – Pollachius – Raniceps – Theragra – Trisopterus – Urophycis
Nevşehir (Prowins)
Geografii
At prowins leit uun det Kapadookien lunskap.
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't prowins san:
Chattahoochee County (Georgia)
Chattahoochee County as en county uun de US-ameerikoons bundesstoot Georgia. At county leit uun a waast faan a bundesstoot. Det hee 10.907 lidj (2019). At hoodsteed faan't county as Cusseta.
Bulgaarsk spriak
At bulgaarsk spriak (bulgaarsk български език bǎlgarski ezik ) as en slaawisk spriak an hiart tuup mä't matsedoonsk tu di twiig faan't uastsüüdslaawisk.
Hat woort fööraal uun Bulgaarien snaaket, man uk uun ööder lunen trinjam.
Balineesk (Spriik)
Det Balineesk Spriik (üüb Balineesk: Basa Bali) as en Austroneesk Spriik, wat faan a balineesk lidj üüb’t eilun Bali, uun a nuurd faan’t eilun Nusa Penida, uun a waast faan’t eilun Lombok an uun a uast faan’t eilun Jaawa uun Indoneesien spreegen wurt. Balineesk as nai tu Sundaneesk, Madureesk an Jawaans. Det as’t spriik faan amanbi 3.3 miljuunen lidj. Ursprüngelk wiar’t spriik uun det Balineesk Skraft (üüb Balineesk: Aksara Bali) skrewen, man wurt nütidjs det Latiins Alfabeet diarför brükt.
Süüdoseetien
Süüdoseetien (🇷🇺/Juschnaja Ossetija; /Samchreti Osseti) as en de-facto-regime uun a süüdelk Kaukasus uun Georgien.
Bit nü (2018) as det regiuun bluas faan fiiw lunen üs stoot gudkäänd: Ruslun, Nikaraagua, Venezuela, Nauru an Syrien. Süüdoseetien hää ham mä Arzach, Abchaasien an Transnistrien tuupslööden tu't gemianskap faan ei gudkäänd stooten.
Iindialang
Süüdoseetien as iindiald uun 4 rajons (lunkreiser) an ian stääd:
Gusfet
Gusfet (Chenopodium) san en plaantenskööl uun det famile faan a Amaranten (Amaranthaceae). Diar jaft at son 90 slacher üüb a hialer eerd faan.
Slacher
C. acerifolium – C. aciculare – C. acuminatum – C. adpressifolium – C. albescens – C. album – C. allanii – C. atripliciforme – C. atrovirens – C. auricomiforme – C. auricomum – C. ayare – C. baccatum – C. benghalense – C. benthamii – C. berlandieri – C. bryoniifolium – C. candolleanum – C. capillare – C. carnosulum – C. chaldoranicum – C. cordobense – C. crusoeanum – C. cuneifolium – C. curvispicatum – C. cyanifolium – C. cycloides – C. desertorum – C. desiccatum – C. detestans – C. drummondii – C. eremaeum – C. ficifoliiforme – C. ficifolium – C. flabellifolium – C. foggii – C. formosanum – C. fremontii – C. frigidum – C. frutescens – C. gaudichaudianum – C. harae – C. hastatifolium – C. hederiforme – C. helenense – C. hians – C. hircinum – C. hubbardii – C. iljinii – C. incanum – C. jenissejense – C. karoi – C. leptophyllum – C. littoreum – C. lobodontum – C. loureiroi – C. mucronatum – C. neomexicanum – C. nesodendron – C. nevadense – C. nitens – C. nitrariaceum – C. novopokrovskyanum – C. nutans – C. oahuense – C. obscurum – C. olukondae – C. opulifolium – C. pallescens – C. pallidicaule – C. pamiricum – C. papulosum – C. parabolicum – C. parryi – C. pedunculare – C. perttii – C. petiolare – C. philippianum – C. phillipsianum – C. pilcomayense – C. polygonoides – C. pratericola – C. preissii – C. pueblense – C. quinoa – C. robertianum – C. rostratum – C. rugosum – C. ruiz-lealii – C. sagittatum – C. sanctaeclarae – C. sancti-ambrosii – C. santoshei – C. scabricaule – C. sosnowskyi – C. spegazzinii – C. spinescens – C. standleyanum – C. stenophyllum – C. striatiforme – C. strictum – C. subficifolium – C. subglabrum – C. subopulifolium – C. suecicum – C. tonkinense – C. triandrum – C. trigonon – C. ulbrichii – C. ulicinum – C. vulvaria – C. watsonii – C. wilsonii – C. zerovii
Alaotra-Mangoro
Det Alaotra-Mangoro Regiuun (üüb Malagasy: Faritra Alaotra-Mangoro, üüb Fraansöösk: La Région d'Alaotra-Mangoro) as ian faan dön tau-an-twuntig regiuunen uun Madagaskar. At regiuun leit uun a uast faan't lun. Det hee 1.255.514 lidj (2018). At hoodsteed faan’t regiuun as Ambatondrazaka.
Suulu-Archipeel
Di Suulu-Archipeel as en keed faan eilunen uun't süüdwaasten faan a Filipiinen tesken Mindanao an Borneo. Diar hiar son 80 grater an hunerten letjer eilunen tu. Diar lewe fööraal Moslems, ööders san a Filipiinen miast katuulsk.
Alaotra-Mangoro
Geografii
De Alaotra Sia leit uun't regiuun.
Suulu-Archipeel
A eilunen Jolo an Basilan san weltwidj bekäänd wurden, auer islamisten faan diar ütj minsken ruuwet haa. Uk daalang kem diar noch föl auerfaaler faan piraaten föör.
Efter nuurden leit at Suulu-Sia, uun't süüden at Celebes-Sia.
Kladno (Distrikt)
De Kladno Distrikt (üüb Tschechisk: Okres Kladno) as een faan a distrikten faan det Madelböömisk Regiuun uun Tschechien. A distrikt leit uun a nuurdwaast faan't regiuun. Det hee 166.845 lidj (2021). At hoodsteed faan a distrikt as Kladno.
Alaotra-Mangoro
Iindialing faan Ferwalting
At regiuun hee fiiw distrikten:
Kladno (Distrikt)
Steeden an Gemeenden
Běleč – Běloky – Beřovice – Bílichov – Blevice – Brandýsek – Braškov – Bratronice – Buštěhrad – Černuc – Cvrčovice – Doksy – Dolany – Drnek – Družec – Dřetovice – Dřínov – Hobšovice – Horní Bezděkov – Hořešovice – Hořešovičky – Hospozín – Hostouň – Hradečno – Hrdlív – Hřebeč – Chržín – Jarpice – Jedomělice – Jemníky – Kačice – Kamenné Žehrovice – Kamenný Most – Kladno – Klobuky – Kmetiněves – Knovíz – Koleč – Královice – Kutrovice – Kvílice – Kyšice – Lány – Ledce – Lhota – Libochovičky – Libovice – Libušín – Lidice – Líský – Loucká – Makotřasy – Malé Kyšice – Malé Přítočno – Malíkovice – Neprobylice – Neuměřice – Otvovice – Páleč – Pavlov – Pchery – Pletený Újezd – Plchov – Podlešín – Poštovice – Pozdeň – Přelíc – Řisuty – Sazená – Slaný – Šlapanice – Slatina – Smečno – Stehelčeves – Stochov – Stradonice – Studeněves – Svárov – Svinařov – Třebichovice – Třebíz – Třebusice – Tuchlovice – Tuřany – Uhy – Unhošť – Velká Dobrá – Velké Přítočno – Velvary – Vinařice – Vraný – Vrbičany – Zájezd – Zákolany – Želenice – Zichovec – Žilina – Žižice – Zlonice – Zvoleněves
Edinburgh
Edinburgh ( []; ; amtelk: City of Edinburgh) as al sant at 15. juarhunert hoodstääd faan Skotlun. Diar sat uk sant 1999 det skots parlament. Uun Edinburgh wene 518.500 minsken. Hat as efter Glasgow det öödergratst stääd uun Skotlun an ian faan 32 Council Areas.
Iindialang faan Ferwaltang
Edinburgh hää 17 stääddistrikten (üüb Ingelsk: wards):
Persöönelkhaiden
Lidj, diar uun Edinburgh bäären wurd:
Alfred Hugenberg
Alfred Ernst Christian Alexander Hugenberg (* 19. Jüüne 1865 uun Hannover; † 12. Marts 1951 uun Kükenbruch) wiar en tjiisk kuupmaan, meedienonernemer an poliitiker faan det DNVP. San konsern, de Hugenberg-Konsern, kontroliaret föl bleeden uun Tjiisklun. Hi ded uun sin bleeden natschunaalistisk an antidemokraatisk propaganda jin det Weimar Republiik ütj. Uun dön iarst muuner efter Adolf Hitler sin 1933 meechtgriping wiar hi minister för wiartskap, loonwiartskap an erneering.
Muntingiaceae
A Muntingiaceae san en letj plaantenfamile mä trii sköölen, eder mä man ään slach. Jo hiar tu a Malwenoortagen (Malvales).
Dobelt betasplitj
Di dobelt betasplitj betiakent di gliktidjag betasplitj faan tau nukleoonen uun en atoomkial.
Hi komt föör, wan di ianfach betasplitj ütj energeetisk grünjer ei mögelk as.
Amoron'i Mania
Det Amoron'i Mania Regiuun (üüb Malagasy: Faritra Amoron'i Mania, üüb Fraansöösk: La Région d'Amoron'i Mania) as ian faan dön tau-an-twuntig regiuunen uun Madagaskar. At regiuun leit uun a maden faan't lun. Det hee 833.919 lidj (2018). At hoodsteed faan’t regiuun as Ambositra.
Iindialing faan Ferwalting
At regiuun hee fjauer distrikten:
Struat faan Makassar
Trocht at Struat faan Makassar lääpt det "Wallace-Liinje", det as det geograafisk grens tesken a kontinenten Aasien an Austraalien.
Wichtag huuwner diar san Balikpapan an Bontang üüb Borneo; an Makassar, Palu an Parepare üüb Sulawesi.
Formosa (Prowins uun Argentiinien)
Det Formosa Prowins (üüb Spaans: Provincia de Formosa) as ian faan dön trii-an-twuntig prowinsen uun Argentiinien. At prowins leit uun a nuurd faan't lun. Det hee 600.229 lidj (2019). At hoodsteed faan’t prowins as Formosa.
Domiinika/fe
Domiinika as en eilun faan a Letj Antilen an en lun uun a Kariibik. At lun leit uun a uast faan't sia. Tu a nuurd leit Guadeloupe an tu a süüd Martinique. Det hee 71.293 lidj (2011). At hoodsteed faan't lun as Roseau.
Geografii
Domiinika as det naistgratst faan dön lunen uun det Letj Antilen. At lun as njüügensis grater üüs at eilun Feer.
De huuchst ponkt uun't lun as Morne Diablotins (1447 m), wat uun a nuurd faan't eilun Domiinika stäänt.
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't lun san:
Indialing faan Ferwalting
Domiinika hee tjiin sarkspalen:
Histoore
Domiinika wiar en britisk kolonii. Det wiar faan 1958 tu 1962 dial faan det Waastindisk Föderatschuun. At lun wurd de 3. Nofember 1978 suwereen.
Politiik
Domiinika as sant 1978 en republiik an lasmaat faan det Commonwealth of Nations.
Commelinales
Commelinales ("Hemelbluumen") san en order faan bloosenplaanten mä fiiw familin.
Jaawa-Sia
At Jaawa-Sia as en lung, flaak sia faan a Pasiifik tesken Borneo an Sulawesi uun't nuurden an Jaawa uun't süüden.
Efter nuurdwaasten gongt hat auer det Karimata-Struat auer uun't Süüdsjineesk Sia. Tesken Borneo an Sulawesi ferlääpt nuurduastelk det Struat faan Makassar an do widjer uun't Celebes-Sia. Uun't uasten leit det Flores-Sia üs ferbinjang tu't Banda-Sia.
At Jaawa-Sia as man 40 bit 50 meetern jip, at jipst steed uun't uasten lingt deel bit.
Jaawa
Jaawa (üüb Indoneesk: Jawa [dʒawa], üüb Jawaans: ꦗꦮ Jåwå [dʒɔwɔ]) as ian faan dön fjauer Grat Sunda-Eilunen faan Indoneesien. Üüb't eilun leit det indoneesk hoodsteed Jakarta.
Grat steeden
Dön tjiin gratst steeden üüb't eilun san:
En öler steed, Yogyakarta, as wichtig uun det Jawaans kultüür.
MF Tycho Brahe
Di  MF Tycho Brahe faart sent 1991 mung Helsingør ön Deenemark en Helsingborg ön Sweeden. Di Wai aur di Öresund es ombi 4 km lüng, en dit Skep es diarfuar knap 20 Minüten üp Wai.
Elektroföri
Di Öndreft wiar dieselelektrisk aur 4 Röđerpropelern. 2016 waar Bateriien me en Kapatsiteet fan 4,16 MWh iinbecht, wat uk bi dit Sesterskep MF Aurora af Helsingborg maaket waar. Sa kür di ual Öndreft bliif, bluat di Motooren kām nii. 2022 fing jen fan di Skeepen nii Akkus me 6,3 MWh, wat uk leenger fuarhual skel.
Daaten
Dit Skep ken 1250 Pasagiiri en 240 Pkw me langs fo.
Ombechning
Di Tycho Brahe en höör Sesterskep MF Aurora af Helsingborg fing 2018 Akkumulatooren me 4,16 MWh fuar ark Skep. Me des Energii kür ark Skep 3,5 Faarten maaki, man dit wiar ek gur fuar di Akkus. Diarom uur di Skeepen ark Lop eeđerleeren, wan ja iin ön en Haawen fastmaaki. Dit maaket en Roboterjerem, en dit waaret mung 5 en 9 Minüten bi 6,3 MW Leerkraft. Fuar jen Wai sen ombi 1.175 kWh nöörig, en sa ken di Bateriien mung 40 bit 60 % SOC (State of Charge) hölen uur
Tau fan di Dieselmaskiinen sen ön ark Skep blefen, dat ja aur Generatooren help ken, wan dit jens niin Stroom fuar dit Eeđerleering jeft of wat önsteken es.
Di Bateriien set iin ön fjuur Containers wat boowen üp Taak stuun. Ark Skep es diarfan ombi 280 Tenen swaarer uuren.
Fuar biiring Skeepen heer dit Ombechning knap 30 Mio. € kostet, di EU heer me 13,15 Mio. € holpen. Dit Subventsjoonsprogram jeet Connecting Europe Facility. Uk di Āpleerstatsjoonen ön Helsingborg en Helsingør sen diarme bitaalet uuren.
Ruadbarschen
A Ruadbarschen (Sebastidae) san en famile faan Bianfasker uun det order faan a Barschoortagen (Perciformes). Diar hiar muar üs 130 slacher tu, a miasten tu det skööl Sebastes.
Sköölen
Adelosebastes – Helicolenus – Hozukius – Sebastes – Sebastiscus – Sebastolobus – Trachyscorpia
Balkanberger
A Balkanberger, of uk man ianfach Balkan, bulgaarsk an serbisk Stara Planina , san uun't Tertiär apfualet wurden, an lei uun Süüduasteuroopa. Di gratst dial leit uun Bulgaarien. Diarefter as uk det regiuun Balkan näämd.
Güüromagneetisk ferhual
A güüromagneetisk ferhual (of uk: magneetogüürisk ferhual ) \gamma as di bröök (ferhual) faan dreiimpuls (of kialspin) \vec X faan en atomaar deelk troch sin magneetisk moment \vec \mu _X
Det ment:.
γS för di kialspin faan en atomaar deelk
För en deelk mä di kialspin \vec S täält:
Didiar wäärs stäänt för arke slach faan deelken fääst. Hi as t.b.
Jujuy (Prowins)
Det Jujuy Prowins (üüb Spaans: Provincia de Jujuy) as ian faan dön trii-an-twuntig prowinsen uun Argentiinien. At prowins leit uun a nuurdwaast faan't lun. Det hee 600.229 lidj (2019). At hoodsteed faan’t prowins as San Salvador de Jujuy.
Dieter Aschenborn
Dieter Aschenborn (* 15. Nofember 1915 uun Okahandja, Süüdwaastaafrika; † September 2002 uun Windhoek) wiar en naamiibisk konstmooler. Hi wiar a konstmooler Hans Anton Aschenborn (1888-1931) san dring. Dieter san dring Uli Aschenborn (* 1947) as uk en bekäänd konstmooler.
Georgia Counties
List ma 159 counties önj Georgia:
Neuradaceae
A Neuradaceae san en plaantenfamile uun det order faan a Malwenoortagen (Malvales). Jo waaks uun drüg regiuunen faan Afrikoo bit Indien.
Santa Cruz de la Sierra
Santa Cruz de la Sierra, of Santa Cruz, as det gratst steed uun Boliiwien. At steed leit uun a maden faan't lun. Det hee 1.442.396 lidj (2012). Det as at hoodsteed faan det Santa Cruz Department.
Livermoorium
Livermoorium as en cheemisk element mä det ufkörtang Lv an det atoomnumer 116. Hat stäänt uun det skööl faan a Chalkogeenen. Di nööm komt faan det stääd Livermore uf. Di iarst nööm för det element wiar Ununhexium (Uuh).
Spontaan splitj
Spontaan splitj (ingelsk: spontaneous fission, diaram SF ufkört) as en ütjdruk uun a atoomfüsiik. Hi beskraft det ütjenööderfaalen faan swaar raadioaktiif cheemisk elementen mä en atoomnumer faan 90 uf uun.
Moderhirsk
A Moderhirsk (Blastocerus dichotomus) as en Hirsk (Cervidae), di uun Süüdameerikoo trinjam struumauern lewet. Hi as di iansagst slach uun det skööl Blastocerus.
Spontaan splitj
Bispalen
of
Cherokee County (Georgia)
Cherokee County as en county uun de US-ameerikoons bundesstoot Georgia. At county leit uun a nuurd faan a bundesstoot. Det hee 258.773 lidj (2019). At hoodsteed faan't county as Canton.
Saaltplaanten
Saaltplaanten (Halophyten, faan ualgreks ἅλς hals, „saalt“ an φυτόν phytón, „plaant“) san plaanten, diar saalt ferdreeg kön. Enkelten (obligaat halophyten) brük det saalt nuadag, öödern (moderaat halophyten) brük det ei so nuadag, haa diar oober nään komer mä.
Zacatecas (Bundesstoot)
De Zacatecas Bundesstoot (üüb Spaans: Estado de Zacatecas [sakaˈtekas]) as een faan dön tau-an-dörtig bundesstooten uun Meksiko. Det hee 1.490.668 lidj (2010). At hoodsteed faan a bundesstoot as Zacatecas.
Kitzingen (Lönjkris)
E Lönjkris Kitzingen (aw Bairisch: Landkroas Kitzingen) as en lönjkris önj Bayern. E lönjkris läit önj e regiiringsdistrikt Unterfranken. Dåt heet 90.909 inboogere (2018). E hoodstää foon e lönjkris as Kitzingen.
Chattooga County (Georgia)
Chattooga County as en county uun de US-ameerikoons bundesstoot Georgia. At county leit uun a nuurdwaast faan a bundesstoot. Det hee 24.789 lidj (2019). At hoodsteed faan't county as Summerville.
Öölepualmer
Öölepualmer (Elaeis) san en skööl faan Pualmer (Arecaceae). Diar hiar bluas tau slacher tu.
Boxholm (Komuun)
Det Boxholm Komuun (üüb Sweedsk: Boxholms kommun) as ian faan a komuunen uun det Östergötland Prowins uun Sweeden. At komuun leit uun a süüdwaast faan't prowins. Det hee 5476 lidj (2019). At hoodsteed faan't komuun as Boxholm.
Niğde (Prowins)
Geografii
At prowins leit uun det Kapadookien lunskap.
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't prowins san:
El Alto
El Alto as det naistgratst steed uun Boliiwien. At steed leit uun a nuurdwaast faan't lun, uun det La Paz Department. Det hee 846.880 lidj (2012).
Metropoolregiuun Ruhr
At Metropoolregiuun Ruhr of Metropoole Ruhr het amtelk Regiunaalferbant Ruhr (RVR) an leit uun Nuurdrhein-Waastfaalen. Eegentelk as at Ruhrgebiit man a nuurdelk dial faan't Metropoolregiuun Rhein-Ruhr, huar uk noch at Metropoolregiuun Rheinlun tuhiart. Tu a RVR hiar 11 kreisfrei stääden an 4 lunkreiser mä tuup gud 5 miljuunen iinwenern.
Uun Metropoolregiuunen woort auer a grensen faan stääden an lunkreiser, dialwiis uk auer bundeslunen henwech tuupwerket. Uun diheer faal as man ian bundeslun bedialagt.
Goidelisk spriaken
Goidelisk spriaken san en twiig faan a keltisk spriaken. Di nööm gongt üüb det mütoloogisk figuur Goidel Glas turag, di faan Noah ufkem skal.
Jodiar nuurdelk keltisk spriaken wurd uk üs Geelisk betiakent, an like enööder:
Sarcolaenaceae
A Sarcolaenaceae san en plaantenfamile uun det order faan a Malwenoortagen (Malvales). Diar hiar tjiin sköölen mä 40 bit 60 slacher tu. Jo waaks üüb Madagaskar.
Goidelisk spriaken
A süüdelk keltisk spriaken het Britanisk an skeel fiks faan a Geelisken.
Sarcolaenaceae
Sköölen
Eremolaena – Leptolaena – Mediusella – Pentachlaena – Perrierodendron – Rhodolaena – Sarcolaena – Schizolaena – Xerochlamys – Xyloolaena
Yucatán (Bundesstoot)
De Yucatán Bundesstoot (üüb Spaans: Estado de Yucatán [ɟʝukaˈtan]) as een faan dön tau-an-dörtig bundesstooten uun Meksiko. Det hee 1.955.577 lidj (2010). At hoodsteed faan a bundesstoot as Mérida.
Goidelisk spriaken
En ferglik faan wurden:
Moolkfisler
A Moolkfisler of Gusfisler (Sonchus) san en plaantenskööl uun't famile faan a Kurewbloosen (Asteraceae).
Veracruz (Bundesstoot)
De Veracruz Bundesstoot (üüb Spaans: Estado de Veracruz [beɾaˈkɾus]) as een faan dön tau-an-dörtig bundesstooten uun Meksiko. Det hee 7.643.194 lidj (2010). At hoodsteed faan a bundesstoot as Xalapa-Enríquez.
Moolkfisler
Onersköölen
S. subg. Dendroseris – S. subg. Dendrosonchus – S. subg. Origosonchus – S. subg. Sonchus
Slacher
S. acaulis – S. adscendens – S. afromontanus – S. agrestis – S. amboinensis – S. andrenarum – S. angulatus – S. aquatilis – S. araraticus – S. arboreus – S. arvensis – S. asper – S. beltraniae –S. berteroanus – S. bipontini – S. bornmuelleri – S. bourgeaui – S. brachylobus – S. brachyotus – S. brasiliensis – S. brassicifolius – S. briquetianus – S. bulbosus – S. bupleuroides – S. camporum – S. canariensis – S. capensis – S. capillaris – S. cavanillesianus – S. cavanillesii – S. congestus – S. crassifolius – S. crepioides – S. crispus – S. daltonii – S. denticulato-lanceolata – S. denticulato-platyphylla – S. diffusus – S. dregeanus – S. dulosus – S. elongatus – S. eriopus – S. erythraeae – S. erythropappus – S. erzincanicus – S. esperanzae – S. fauces-orci – S. filifolius – S. fragilis – S. friesii – S. fruticosus – S. gandogeri – S. gibbosus – S. gigas – S. gomerensis – S. gonzalezpadronii – S. gramineus – S. grandifolius – S. gummifer – S. heterophyllus – S. hierrensis – S. hothae – S. hydrophilus – S. hypochaeroides – S. integrifolius – S. intermedius – S. jacottetianus – S. jainii – S. kirkii – S. laceratus – S. laciniatus – S. laevis – S. leptocephalus – S. lidii – S. lingianus – S. luxurians – S. macrocarpus – S. maculigerus – S. maritimus – S. masguindalii – S. mauritanicus – S. megalocarpa – S. malayanus – S. melanolepis – S. micranthus – S. microcarpus – S. microcephalus – S. monanthus – S. neglectus – S. nigricans – S. novocastellanus – S. novae-zelandiae – S. obtusilobus – S. occidentalis – S. oleraceus – S. ortunoi – S. oxyspermus – S. palmensis – S. palustris – S. pendulus – S. pensylvanicus – S. perfoliatus – S. phoeniciformis – S. pinnatifidus – S. pinnatus – S. pitardii – S. platylepis – S. pustulatus – S. radicatus – S. regis-jubae – S. rotundilobus – S. saudensis – S. schweinfurthii – S. setosus – S. sosnowskyi – S. splendens – S. stenophyllus – S. subacaulis – S. suberosus – S. tectifolius – S. tenax – S. tenerrimus – S. tigridus – S. toletanus – S. transcaspicus – S. tuberifer – S. ustulatus – S. vaginatus – S. webbii – S. wightianus – S. wildpretii – S. wilmsii – S. yendoi
Enkelt slacher:
Mangroowen
Mangroowen san en loonskap uun a troopen, huar at sia suutjis tu't lun uunsticht. Diar waaks mangroowenbuumer an ööder saaltplaanten. Uun miatag kliima het son loonskap oonlun.
La Paz (Boliiwien)
La Paz as ian faan dön tau hoodsteeden faan, an det traadgratst steed uun Boliiwien. At steed leit uun a nuurdwaast faan't lun. Det hee 758.845 lidj (2012). Det as uk at hoodsteed faan det La Paz Department.
Nansei-Eilunen
A Nansei-Eilunen (japoonsk 南西諸島, Nansei-shotō, det ment süüdwaastelk eilunen) san en keed faan eilunen, diar tu Jaapan hiar. Jo lei tesken at Uastsjineesk Sia uun't nuurdwaasten an't Filipiinensia uun't süüduasten.
Geografii
Geograafisk woort onerskääst tesken trii sköölen:
Sphaerosepalaceae
A Sphaerosepalaceae san en plaantenfamile uun det order faan a Malwenoortagen (Malvales). Jo waaks bluas üüb Madagaskar.
Pythagoras/sö
Sin Meföligsters wiar di Pythagoreern, en des aarbert me höm töhop ön Süđern Itaalien.
Fan Pythagoras en sin Skuul kām di jest Weetenskepen sa üs Filosofii, Matematiik sa üs olerhun Natuurweetenskepen.
Skreften heer em fan Pythagoras ek fünen, en diarom uur aur sin Werk fuul spekuliaret. Deling keent em fuaral Pythagoras sin Rail, wat en aur di Maaten nöörig Grünj fuar di Geometrii es.
Isomeerenauergung
En isomeerenauergung (ingelsk: isomeric transition, diarfaan det ufkörtang IT) as di spontaan auergung faan en atoomkial hen tu en isomeer nukliid.
Literatuur
Nuclear isomer
Kronach (Lönjkris)
E Lönjkris Kronach (aw Bairisch: Landkroas Kronach) as en lönjkris önj Bayern. E lönjkris läit önj e regiiringsdistrikt Oberfranken. Dåt heet 67.135 inboogere (2018). E hoodstää foon e lönjkris as Kronach.
Rölken (skööl)
Rölken (Salicornia) san en plaantenskööl uun det famile faan a Amaranten (Amaranthaceae). Jo haa flääskag twiigen an lewe fööraal uun a waas üüb a nuurdelk eerdheleft. Diar jaft at son 50 slacher faan.