cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ISO 3166-2:IT
Allgemeines
Das sind zweistellige Zahlen für die Regionen und je zwei Buchstaben für die Provinzen. Im ersten Newsletter (ISO 3166-2:2000-06-21) wurden Schreibfehler in den Namen der Provinzen Massa-Carrara und Pesaro und Urbino korrigiert. Im achten Newsletter (ISO 3166-2:2007-04-17) wurden vier neu gegründete Provinzen in Sardinien nachgetragen. Im Newsletter II-1 (ISO 3166-2:2010-02-03) wurden drei weitere neu gegründete Provinzen nachgetragen und der Name und Code der Provinz Forlì-Cesena korrigiert. Im Newsletter II-2 (ISO 3166-2:2010-06-30) wurden die Codes dreier Provinzen korrigiert; seitdem stimmen wieder alle Provinzcodes mit den Kfz-Kennzeichen überein.
Für die Provinz Rom sind als Kfz-Kennzeichen ROMA oder, wenn aus Platzgründen nur zwei Zeichen möglich sind, RM in Gebrauch. In ISO 3166-2 ist nur RM gültig.
Eine Provinz Aosta, deren Gebiet neben der heutigen Region Aostatal auch Teile der Provinz Turin umfasste, bestand nur von 1927 bis 1945. In ISO 3166-2 ist die heutige Region auch als „Provinz Aosta/Aoste“ aufgeführt.
Oxfordshire
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't graafskap san:
Iindialing faan Ferwalting
Det ferwaltingsgraafskap an seremoniel graafskap Oxfordshire faan nü hee fiiw distrikten.
Strukelje
Strukelje (üüb Tjiisk: Strücklingen of Saterland-Strücklingen) as en taarep uun Saaterlun. At taarep leit uun a nuurd faan't gemeend.
Geografii
Det Seelter Äi leept troch't taarep.
Friesoythe
Friesoythe (plaatsjiisk: Aithe) as en stääd uun a Lunkreis Cloppenburg uun Niidersaksen.
Poolen/mo
Poolen as en lönj önj Euroopa.
Seebra
Diar jaft at trii slacher faan. Jo lewe fööraal uun Madel-Afrikoo.
Hampshire
Hampshire [ˈhæmpʃə] as en graafskap uun Ingelun. Det graafskap hee 1.389.206 lidj (2020). Det hoodsteed as Winchester. Det hiart tu’t ferwaltingsregiuun Süüd Uast Ingelun.
Melst
Melst (däänsk: Mildsted, sjiisk: Mildstedt) as en gemeen uun a kreis Nuurdfresklun naibi Hüsem.
Strukelje
Geografii
- Baalenje, uun a nuurduast - Bieuwelte - Strukelje-Wääst - Wietsound, uun a nuurdwaast - Ubbehusen - Klaaster (Boukeläsk), det nuurdermiast taarepsdial uun Saaterlun
Histoore
Köning Radbod skal uun Baalenje begreewen wees.
Hampshire
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't graafskap san:
Iindialing faan Ferwalting
Det ferwaltingsgraafskap Hampshire faan nü hee elwen distrikten. Det seremoniel graafskap Essex hee elwen distrikten an tau unitary authorities, Southampton (8) an Portsmouth (12).
Amt Lunskap Sal
Det Amt Lunskap Sal (sö. Amt Lönskep Söl') as en amt üüb't eilun Sal uun a kreis Nuurdfresklun.
Friesoythe
Efter nuurdwaast tu leit at Saaterlun.
Edirne
Edirne as en kreisfrei stääd uun a Türkei, an det hoodstääd faan't prowins Edirne.
Faan 1365 bit 1453 wiar Edirne hoodstääd faan't Osmaansk Rik.
1512
1512 wiar det twaalewst juar faan det 16. juarhunert.
Pasiifisk Oosean
Di Pasiifisk Oosean ( ‚raueg‘), of kurt Pasiifik, uk Stal Oosean of Grat Oosean as di gratst an jipst oosean üüb a eerd. Det jipst steed as di Mariaanengruug mä en jipde faan ~ 11.034 m.
A eilunen uun a Pasiifik wurd efter trii grat kultuurregiuunen iindiald tu:
Geologii
Trinjam a Pasiifik ferlääpt di Pasiifisk Ialring. Det san regiuunen, huar kontinentaalplaaden tuupstupe. Sodenang as diar mä föl tektoonisk aktiwiteet tu reegnin. Diar komt at flooksis tu eerdbeewrin of tsunamis.
45 f.Kr.
Störwen
Ünbekäänd Dootem
Krais Nuurđfriislön
Di Krais Nuurđfriislön (de. Nordfriesland, nds. Noordfreesland, da. Nordfrisland) es di nuurdermiist Lönkrais uun Dütsklön en di trērstgurtst ön Sleeswig-Holstiin. Hat jeft niin Krais, hur muar Spraaken snaket uur üs ön Nuurđfriislön: Nuurđfriisk, Dütsk, Deensk, Platdütsk en Süđerjütsk. Jer es ön Friedrichstat uk jit Holandsk snaket uuren. Me tö di Regioon Nuurđfriislön jert uk Heliglön, man dit Ailön liit ön di Krais Pinneberg.
Geografii
Di Krais Nuurđfriislön liit ön di Nuurđweesten fan Sleeswig-Holstiin en stupet ön't Nuurđerjen töögen Denemark, ön't Uasterjen töögen di Krais Sleeswig-Flensborig. Süđern fan di Eider, kumt Dithmarschen. Ön Weesten liit di Nuurđsee. Di hoogst Plaatsen fan di Krais sen di Sandesbarig me 54 Meeter (Uastenfeld) en di Uwedünem mä 52,5 Meeter (Kaamp üp Söl').
Ön Nuurđfriislön staan 33 Regioonen öner Natuursküül, dit sen 9,21% fan't Lön. Diartö kumt di Natsionālpark bi Heef me 176.290 Hektar.
Kliima
Nuurđfriislön heer Atlantikkliima: Ön di Somer es't ek sa warem üs ön't Benenlön, ön di Wunter uur't ek sa kuul. Hat jeft uk en gurt Forskel twesken di Ailönen en't Fastlön, fuar't miist uur't ön di Wunter ek sa kuul ön di Ailönen, aurdat di Golfstroom diarön forbi giar. Üp di Geest heest dü 190 Daagen söner Frost, üp di Ailönen sen't 220. Ön di Mersk bigent di jerst Frost ek fuar't Jen fan di Oktoober, en ön di Meren fan di April es dit weđer fuarbi.
Fan Februwaari bit Juuni sket Dü me 40 mm Rijn ön di Muun reekni, fan August bit Oktoober ken't uk 80 uur. Üp di Ailönen en ön di Mersk rinjt et aartig wat mener üs üp di Geest. Di Winj wait ön't Merel me 7 m/s (dit sen ombi 25 km/h of 14 kn) üp di Ailönen en üp't Fastlön es't ek fuul mener.
Histoorii
Di Krais es 1970 grünjit uuren üs en Töhopkum fan di ual Kraisi Süđtöner, Hüsem an Eidersteed.
Ökonomii
Di "Fet" hur di Ökonomii üp staant, sen Buererii, Feskerii, Hunwerk en tö en wuksend Diil Baarigasten en ek töleest di Energii en di Industrii fan Winjkraftmelner. Üđers üs ön di Rest fan Sleeswig-Holstiin aarberi mener Mensken ön't Hunwerk man muar ön di Lönswertskep en ön Tiinsten. Des kumt fuaral fan di Somergasten.
Ön Nuurđfriislön jeft et ombi 100.000 Bēren fuar Gasten, en diarfan stuun muar üs di Hualev üp Söl. 2004 kām muar üs jen Miljoon Baarilir tö Nuurđfriislön en blef ön't Merel 10 Nachten. Diaraur sen aur 1 Miljardi Euro omset uuren.
2005 heer't 660 Winjkraftmelner jefen. Ön en trinjom Hüsem aarberi masi Firmen ön des Önlaagen. Hüsem skul uk di Haawen fuar Bütendiks-Winjkraftmelner uur, man dit waar Havneby ön Deenemark.
Ön 2004 wiar 8,9% Mensken söner Aarber, en diarme es di Krais ek beeter of ringer üs dit Miist ön't Lön. Üp Eidersteed sjocht't me 10,9% wat ringer üt man jit beeter üs ön di Staten fan Sleeswig-Holstiin. Di miist Aarber heer Söl (7,9% Aarbersluasi).
Juliaans kalender
Di Juliaans kalender gongt üüb Julius Cäsar turag. Hi hää di röömsk kalender ufliaset.
A muuner
Sant Julius Cäsar het di sööwenst muun uun't juar uk ei muar "Quintilis", man diarför "Julius". Det wichtagst ferbeedrang wiar det iinfeeren faan skregeljuaren. Auer det diarmä oober ei so nau henhaud, as di kalender uun't juar 1582 noch en betj feranert wurden. Sant di tidj het hi di "Gregoriaans kalender" an woort aueraal üüb a welt brükt.
Centre-Nord (Regiuun uun Burkiina Faaso)
Geografii
At regiuun as wat grater üüs Sleeswich-Holstian. De Tanlallé Berig (562 m), wat de naisthuuchst berig faan Burkiina Faaso as, leit uun det Bam Prowins faan detheer regiuun.
Krais Nuurđfriislön
Skepsforkiir
Di miist Ailönen en Haligen sen döör Skepsliinjin me't Fastlön forbünen. Tö Söl ken em man uk me di Toch aur di Hindenburg-Dam raisi.
Oomram
Oomram as en nuurdfresk eilun. Hat leit uun't süüden faan Sal an uun't waasten faan Fer an hiart tu't Amt Feer-Oomram uun a kreis Nuurdfresklun uun Schleswig-Holstian.
Geografii an ferwaltang
Oomram as 20,46 km² grat an sodenang at tjiinst gratst eilun uun Sjiisklun. Mä Fer an Sal hiart Oomram tu jo trii nuurdfresk geest-eilunen. Uun't uasten faan Oomram leit a waas. Jo fiiw saarpen lei tu'n gratsten dial uun't uasten faan't eilun – faan nuurd tu süüd san det Noorsaarep, Neebel, Sössaarep, Stianood an Witjdün. Üüb a geest fanjst dü a tanen an a hias, jo lei üs en strimel faan nuurd tu süüd.
Krais Nuurđfriislön
Luchtforkiir
Fluugplaatsen jeft et ön Weesterlön, Hüsem, Wyk en St. Peter-Ording, man bluat di ön Weesterlön heer Liinienforkiir. Dat Militeer önerhalt jit en Plaats ön Lek.
Oomram
Geografii an ferwaltang
Uun't waasten faan di strimel lei loongs at hialer eilun a düner. Steedenwis san jo ään kilometer briad an sowat 12 kilometer lung. Det maaget en stak faan 700 hektar. Faan waast tu uast fanjst dü primärdüner, witjdüner an grädüner. Bluas waanerdüner jaft det ei muar. A öömrang düner stun daalang oner natüürskül, bluas heer bräät noch kuben an anen. Huarööders san a fögler miast faan a baadelidj ferjaaget wurden. At huuchst dün üüb Oomram as mä 32 metern A Siatler bi Noorsaarep. Efter nuurden tu luup a düner ütj tu Ood.
Üüb a söder ääg leit Witjdün, det as at jongst saarep üüb Oomram. Uun't waasten faan a düner leit a Kniip. Hi as wel ään faan a briadst struner uun Nuurdeuropa. Hi hiart eegentelk goorei rocht tu't eilun auer a Kniip nian gemeenlun as. Noch bit uun a söstager juaren lai en priil tesken a Kniip an at eilun, an nü waanert hi suutjis am a nuurd.
Krais Nuurđfriislön
Staten en Gimiinden
Füf Staten en Gimiinden pasi jam salev. Ali üđern sen achter di Reformen fan di Jaaren 2007 en 2008 tö aacht Amten töhopslüten uuren.
Centre-Nord (Regiuun uun Burkiina Faaso)
Indialing faan Ferwalting
At regiuun hee trii prowinsen.
Oomram
Geografii an ferwaltang
Üüb Oomram wene 2.300 minsken uun trii gemeenen: Noorsaarep, Neebel an Witjdün. Sössaarep an Stianood hiar tu Neebel. At amt 'Fer-Oomram' sat uun A Wik üüb Fer.
Centre-Nord (Regiuun uun Burkiina Faaso)
Histoore
At regiuun, üüs dön twaalew öler regiuunen uun Burkiina Faaso, wurd 2. Jüüli 2001 grünjlaanjen.
Oomram
Saarpen
Uun't nuurden leit at bat Noorsaarep mä a fögelkui an di letj ialtürn. Neebel leit bi a waas, an as daalang mä Sössaarep an Stianood at gratst gemeen. At belukin wäärs san diar a St. Clemens sark, at ual Öömrang Hüs, a maln an a sarkhoof mä jo ual likstian. Sössaarep as at äälst saarep üüb Oomram. Heer stäänt di grat ialtürn. Stianood lait bi a waas an hed iarjuaren di iansagst huuwen üüb't eilun, bit uun 1890 Witjdün en bat wurd, huar do a dampern uun ääg kaam. Witjdün leit uun't süüden an as mä a baadelidj grat wurden.
Centre-Ouest (Regiuun uun Burkiina Faaso)
Det Centre-Ouest Regiuun (üüb Fraansöösk: La Région du Centre-Ouest [sɑ̃tr wɛst]) as en regiuun uun de aafrikoons stoot Burkiina Faaso. Uun a nuurd leit det Nord Regiuun, uun a uast lei dön Plateau-Central, Centre an Centre-Sud Regiuunen, uun a süüd leit Ghaana, uun a süüdwaast det Sud-Ouest Regiuun an uun a waast det Boucle du Mouhoun. At regiuun hee 1.348.784 lidj (2011). At hoodsteed as Koudougou.
Centre-Sud (Regiuun uun Burkiina Faaso)
Det Centre-Sud Regiuun (üüb Fraansöösk: La Région du Centre-Sud [sɑ̃tr syd]) as en regiuun uun de aafrikoons stoot Burkiina Faaso. Uun a nuurd lei dön Centre an Plateau-Central Regiuunen, uun a süüd leit Ghaana, uun a waast det Centre-Ouest Regiuun. At regiuun hee 722.631 lidj (2011). At hoodsteed as Manga.
Geografii
At regiuun as wat letjer üüs Sleeswich-Holstian.
Histoore
At regiuun, üüs dön twaalew öler regiuunen uun Burkiina Faaso, wurd 2. Jüüli 2001 grünjlaanjen.
Centre-Ouest (Regiuun uun Burkiina Faaso)
Indialing faan Ferwalting
At regiuun hee fjauer prowinsen.
Falun
Falun [ˈfɑ̂ːlɵn] as e hoodstää foon e prowins Dalarna, Sweeden. Jü stää heet 40.663 inboogere (2019). E stää as uk e hoodstää foon ju Falun Komuun.
Falun as gödj kånd for har miinen, weer koower oufbäged wörden as. Ma dåt koower as uk fårw mååget wörden, dåt Falun-rüüdj, wat uk as Sweeden-rüüdj kånd as.
Oomram
Histoore
A iarst Öömrangen lewet uun a jonger stiantidj; faan jo hää Oomram a gratstiangreew areft. Ütj a bronsetidj an a iisentidj jaft at noch en hialer rä grääfhuuger. Uun dünem uun't waasten faan a fögelkui san noch auerresten faan en saarep ütj a iisentidj. Man of det würelk jo Ambroonen wiar, diar am't juar 100 föör a krastelk tidjreegnang (100 f.K.) tuup mä Kimbern an Teutonen jin Rom streden haa, wat ütj diheer huk kaam, di doomols noch mä a fäästääg ferbünjen wiar, diar san a geliarten ei ians auer.
Uun't ääder madelääler kaam do a Fresken üüb't eilun. Jo lewet faan't saaltköögin, a büürerei an faskerei, an leeder uk faan a waalfang an a hanelssiafaart. Di öömrang siamaan Hark Olufs, di 1724 uun Algerien uun slaawerei kaam, wurd diar generool, iar hi 1736 turag tu Oomram kaam. Am 1890 begand det büürin mä a fräämen, wat det eilun auer a miaten feranert hää.
Uun't madelääler hiard Oomram tu a bütjenlunen (Uthlande), an sted oner a däänsk könang of a hertooch faan Schleswig. Efter di stridj tesken a däänsk könang an a Schauenburger groofen uun Holstian wiar Oomram tuup mä Waasterlun-Fer en däänsk könangriksenklave an hiard ei tu't Hertoochdoom Schleswig. So ging det bit 1864.
Efter a sjiisk-däänsk krich faaan 1864 wurd Oomram, so üs det hialer lun Schleswig, tuup faan Uastenrik an Preußen regiaret. Efter a Sjiisk Kriich wurd Oomram Preußen tuskrewen an faan 1867 wiar't do en dial faan det Prowins Schleswig-Holstian. Tu di tidj wiar Oomram en gemeen uun a Kreis Tondern. Efter't ufstemang faan 1920 wul a muarhaid bi Sjiisklun bliiw, man Tondern kaam tu Denemark.
Bit 1972 hiard Oomram tu a Kreis Südtondern. Hi as do mä a kreis Hüsem an a kreis Eidersteed tu di nei Kreis Nuurdfresklun tuupslööden wurden.
Uun't 19. juarhunert waanert muar üs en sjuarden faan a Öömrangen ütj, a miasten tu Ameerikoo. Daalang lewe muar efterkemen faan Öömrangen uun Ameerikoo üs üüb Oomram. An uk daalang noch jaft at föl frinjskaften tesken Oomram an Ameerikoo (mend as a USA).
ISO 3166-2:CO
1 Bundesdistrikt
Oomram
Histoore
1998 as föl auer Oomram beracht wurden, üs det frachtskap 'Pallas' mä en lääs fol holt föör Oomram strunagd, an a waas mä maskiinenööle folnjokset.
Kirgistaan
Kirgistaan (uk Kirgiisistaan of Kirgiisien; Kyrgysstan; amtelk Kirgiisk Republiik,  Kyrgys Respublikasy, 🇷🇺 Kirgisskaja Respublika) as en banenstoot uun Madelaasien mä gud fiiw miljuun iinwenern. Trinjam lei Kasachstaan, Schiina, Tadjikistaan an Usbekistaan. Hoodstääd as Bischkek.
Stääden
Dön tjiin gratst stääden uun't lun san:
Oomram
Spriak an kultuur
Üüb Oomram snaake a miasten daalang huuchsjiisk. Öömrang (at öömrang spriak) snaaket wel noch so'n sjuarden üüb't lun. Jodiar Öömrangen snaake oober uk aaltumaal huuchsjiisk. A nuurdfresk spriakwiisen haa grat ferskeeler. Öömrang liket at Fering auer a miaten, man at Salrang, wat uk tu't eilunsfresk hiart, as för fölen al swaar tu ferstunen. Wat naier as det Halunder üüb Halaglun. Föl Öömrangen snaake uk plaatsjiisk, auer det at spriak faan a sialidj wiar an as. Däänsk snaake man en hunfol lidj, likes dat Denemark so nai bi as.
At öömrang (at öömrang dracht) as suart an witj mä föl salwer. A öömrang jong foomnen an wüfen dreeg det tu huuchhaiden, so üs freimaagin of tu bradlep. An at daansskööl drait at öömrang hal för a baadelidj.
Üüb Oomram jaft at aparte weden. Tu Piadersinj (21. Febrewoore) woort biaket. At biak as en grat ial, wat a wonter ferjaage skal. A lidj maage enööder jinsidjag suart mä sut. Biakin komt faan di katuulsk Piadersdai (Petri Stuhlfeier, 22. Febrewoore) an woort uk uun ööder saarpen uun Nuurdfresklun feiert.
Ualjuarsinj (31. Detsember) woort hulket. Bi't Hulkin luup sköölen faan ferklääst jong lidj faan hüs tu hüs an'am skal räät, hoker wel bääft det ferkleedang steget. A jongen fu do wat sweten an a ääleren en puns.
Ökonomii
A miasten lewe faan a baadelidj. Oomram hää sowat 12.000 baaden för fräämen. 2005 kaam sowat 120.000 baadelidj tu Oomram an suragd för 1,1 miljuun auernaachtangen. Diartu kaam noch 80.000 besjüker för en dai. At jaft uk noch en betj büürerei, an ään fasker lewet noch üüb Oomram faan a faskerei. Föl fäänen stun fol mä hingster, det as oober för priwoot.
Ferkiar
Üüb Oomram uunkimen könst dü at auto brük, man fölen san mä't wel onerwais. Diar san föl welwaier. Uun arke saarep jaft at welferhüürern för aal jo baadelidj, wat hör aanj wel ei mä haa. En bus keert arke hualew stünj faan Witjdün auer Sössaarep an Neebel tu Noorsaarep an turag. Bluas tu Stianood keert nään bus. En hunfol taksis san diar uk noch onerwais. Faan 1893 bit 1939 jääw't sogoor en iisenboon üüb Oomram.
<div style="clear:left;" /div>
Natuur
A natuur üüb Oomram woort bestemet faan det laag tesken a Nuurdsia uun't waasten an a waas uun't uasten. Grat dialen faan't lun stun oner natüürskül: A Ood an a düner. An trinj am Oomram as a Natjunaalpark Waas.
Plaanten
At plaantenwelt woort bestemet faan det laag bi't weeder an det skraal lun. Üüb a Kniip an uun dünem waaks halem an röökelbosk an en hialer rä ööder plaanten, diar't uun a sun ütjhual, soken üs dünemeerten. Uk enkelt faan a winj gans krüm woksen sjüüren of pualemruter fanjst dü diar. Bit uun a sööwentager juaren jääw't diar uk noch at dünemfisel.
Diourbel (Regiuun)
Det Diourbel Regiuun (üüb Fraansöösk: La Région de Diourbel, üüb Wolof: Diiwaanu Jurbel) as en regiuun uun de aafrikoons stoot Seenegal. At regiuun leit uun a waast faan't lun. Uun a nuurduast leit det Louga Regiuun, uun a uast det Kaffrine Regiuun, uun a süüd det Fatick Regiuun an uun a waast an nuurdwaast det Thiès Regiuun. Det hee 1.497.456 lidj (2013). At hoodsteed faan't regiuun as Diourbel.
Oldersbek
Oldersbek (däänsk: Oldersbæk) as en gemeen uun a Kreis Nuurdfresklun.
Diourbel (Regiuun)
Steeden
Dön gratst steeden uun det Diourbel Regiuun san:
Oomram
Plaanten
Uun't uasten faan a düner lei a hias an a tanen. At hiaskrüüs bleut uun August. Heer an uun hög dünemdäälen fanjst dü letj muuren mä fleegenfangern. Ensian jaft det diar ei muar.
Diourbel (Regiuun)
Iindialing faan Ferwalting
Det Diourbel Regiuun hee trii departementen:
Kirgistaan
Iindialang faan Ferwaltang
Kirgistaan as uun sööwen ferwaltangsregiuunen (kirgiisk облус/oblus, pl. облустор/oblustor; rüsk область/oblast) an tau stääden (шаар/schaar) Bischkek an Osch iindiald. Oblasten wurd weder uun lunkreiser (район/rajon, pl. райондор/rajondor) onerdiald an stääden haa distrikten.
Virginia Tabak
Virginia Tabak (Nicotiana tabacum) as en plaantenslach an hiart tu det famile faan a Naachtskaadplaanten (Solanaceae). Faan aal a tabakslacher woort fööraal Virginia Tabak uunbaud. Hi as ans ütj jo tau slacher Nicotiana sylvestris an Nicotiana tomentosiformis iinkrüsagt wurden.
Suurten
A wichtagst suurten san
Kirgistaan
Histoore
Det wiar faan 1936 tu 1991 üüs det Kirgisk SSR ian faan a republiiken uun't Sowjetunioon. Det wurd 31. August 1991 suwereen.
Trollhättan
Trollhättan as en stää önj jü prowins Västra Götaland, Sweeden. Jü stää heet 46 457 inboogere (2010). Dåt as e hoodstää foon jü Trollhättan Komuun.
Lengde
Det lengde as en füsikaalisk grate.Hat beskraft det ütjmiat faan en objekt of uk di wai tesken objekten.
SI-ianhaid
At lengde as ian faan sööwen grünjmiaten uun't SI-süsteem.
Oomram
Plaanten
A öömrang tanen san faan 1948 uf uun üüb a hias plaantet wurden. Diarföör jääw't man letj holtangen trinj am a kuien. Daalang stun 180 hektar tanen an diarmä hää Oomram a gratst uundial faan aler Nuurdsiaeilunen. Dü fanjst heer fööraal sjüüren, tanen an birkebuumer. Uuntesken waaks uun a tanen föl plaanten, uk hünjmotsen. Üüb a geest woort noch büüret, an üüb det skraal lun waaks blä huder, hongerkralen an noopruusen.
Üüb't oon wääkst uk weder bluas det, wat saaltweeder ufkoon: halagruus, südjen, rölken an oongäärs.
Diarten
Uk a öömrang tiirwelt woort faan det laag uun a Nuurdsia bestemet. Sodenang lewe heer miast letjer diarten, soken üs haasen, müsen, iigler an fladermüsen. Uun't 12. juarhunert san a kaninen üüb Oomram ütjsaat wurden, am's tu jaagin. Uk en foos as ans ütjsaat wurden, wat föl fögler freeden hää. Man jo efterkemen san aaltumaal jaaget wurden. Trinj am Oomram an üüb a suner lewe tau slacher selger an maarswin. Uun a wonter komt det ans föör, dat en jongen selag faan Jongnaamen üüb a Kniip speeld woort an diar tetjet woort.
A gratst rikdom fanjst dü uun a fögelwelt. Oomram hiart tu a wichtagst bräätplaatsen för siafögler. Heer bräät eiderges, liiwen, baraganen, bakern, muar slacher faan kuben, meewen an hiarangskuben, an noch föl muar slacher bräät bi strun, uun dünem an bi a waas. Wan a fögler waanre, kem's tu Oomram tu freeden, an do jaft at diar stönerken, grolterges an groonken. Uun a saarpen jaft det uk en hialer rä sjongfögler. Diartu kem fasaanen, wat uk tu jaagin tu Oomram broocht wurden san.
Uk eerdglüpern an hobelfasker könst dü üüb Oomram finj. Do jaft at föl slacher insekten, koonkern an flenerken.
Uun a waas trinj am Oomram jaft at föl slacher fask, soken üs at skol, a hiarang of at makreel. Aal jo diarten uun a waas koon am goorei aptääl - am man enkelten tu näämen: a kraaben, a sneken an a soongreewlang. Fasket wurd jo fööraal a poren, wat do üs 'kraaben' ferkääft wurd an a heesen, diar üüb heesrager waaks. A leetst juaren haa a uastrangen auerhun nimen.
Diourbel (Regiuun)
Befölkring
Det letst folksteeling uun Seenegal wiar uun't juar 2013.
Histoore
At regiuun faan nü wurd de 10. September 2008 grünjlaanjen.
Politiik
At regiaring faan't regiuun ferwaltet at apwaaksen faan't wiartskap, a ferkiar, at skül faan a amwäält uun't regiuun.
Nadot’en-Wets’uwet’en spriak
Nadot’en-Wets’uwet’en spriak of Babine-Witsuwit’en spriak (aanj nööm: Nadot’en-Wets’uwet’en ; ingelsk: Babine-Witsuwit’en, Northern Carrier, Western Carrier, Bulkley Valley - Lakes District Language) as det atapaskisk spriak faan't Nadot’en fulk an Wets’uwet’en fulk (mä Dakelh an Sekani: Carrier Sekani Tribal Council) uun Nuurd-Ameerikoo. Snaaket woort det faan amanbi 292 (Nadot’en 161; Wets’uwet’en 131) minsken fööraal uun British Columbia uun Kanada.
Spriakwiisen an Fulken
Det spriakwiisen an fulken:
A Grööd
At halag Grööd (däänsk Grøde) as tuup mä Haabel en gemeen uun a kreis Nuurdfresklun uun Schleswig-Holstian. Hat as det letjst gemeen uun Sjiisklun.
Nadot’en-Wets’uwet’en spriak
Bispalen
Wets’uwet’en:
Skövde
Skövde as en stää önj jü prowins Västra Götaland, Sweeden. Jü stää heet 34 466 inboogere (2010). Dåt as e hoodstää foon jü Skövde Komuun.
Barßel
Barßel as en ianhaidsgemeen uun a Lunkreis Cloppenburg uun Niidersaksen. Efter süüdwaast tu leit at Saaterlun.
Itaalien
Itaalien, åmtlik Italjeensch Republiik, as en lönj önjt sööden foon Euroopa. Et lönj heet 59.257.566 manschne (önjfång 2021). E hoodstää foont lönj as Rom.
Stääse
Da tiin grutst stääse önjt lönj san:
Politiik
Itaalien as sunt e began (1957, as et dåt Europäisch Wjartschapsgemiinschap wus) lasmoot foon jü Europäisch Unjoon.
New York City
New York [] (gans akeroot City of New York) as en gratstääd bi a uastküst faan a Ferianagt Stooten faan Ameerikoo. Hat hiart tu a bundesstoot New York an as mä aacht miljuun iinwenern at gratst stääd faan a USA.
Rööpteeken
Dit Rööpteeken (engl. call sign) uur me di Registriaring ön't Skepsregister fuar dit Skep tödiilt. Des es da metjens uk dit Forskel-Signāl fuar di Seefunk. Hat es fan Bokstaawen en Taalen töhopset. Des es beeter (gauer en ginauer) tö forstuun üs Skepsnoomen.
Racibórz
Racibórz ([raˈt͡ɕibuʂ] ; aw Tjüsch: Ratibor, aw Tschechisch: Ratiboř, aw Schleesisch: Racibōrz) as en stää önj Poolen. E stää läit önj sööden foont lönj, önj e prowins Schleesien. Dåt heet 54.259 inboogere (2020).
Rööpteeken
Leengi da di Noomen ek?
Aliining ön NF jeft et jaa tömendst tau Skeepen, wat "Nordfriesland" jit.
Diartö kumt, dat dit Rööpteeken me di Bokstaawen eeđer't NATO-Alphabeet sair uur skel Eeđer't NATO-Alfabeet jit Bispöl 1 da Delta-Juliet-Hotel-Xray, Bispöl 2 es Delta-Juliet-Lima-Kilo.
Di Skeepen ken jaar Rööpteeken uk me Flagen weegi
Des uur fuar't Miist bluat fan Skeepen maaket, hur al en üđer Keening ön stuunt, sa üs Militeerskeepen.
Wan en Skep en nii Flagi fo, da uur fan di Staat tö di Flagi en nii Rööpteeken ütdönen.
Dütsk Skeepen haa Rööpteeken me fjuur Bokstaawen, hurfan di jest trii fan "DAA" bit "DRZ" gung.
Üđer Lönen haa üđer Keeningen, sa üs Spānien (AMA-AOZ), Antigua en Barbuda (V2A-V2Z) of Zypern (5BA-5BZ).
Wat jit dit fuar Nuurđfriislön?
Dit Föriskep Sylt Express es naa Zypern ütflagt. Dit heer dit Rööpteeken 5BFF3. Hualev sa slem, kür em sii. Skeepen, wat di salev Noom haa, sen me dit Rööpteeken klaar ütenachtler tö hual.
Futnooten
Rufzeichen Call_sign
Est (Regiuun uun Burkiina Faaso)
Det Est Regiuun (üüb Fraansöösk: La Région de l'Est [ɛst]) as en regiuun uun de aafrikoons stoot Burkiina Faaso. Uun a nuurduast leit Niiger, uun a süüduast Beniin, uun a süüd Toogo, uun a süüdwaast det Centre-Est Regiuun an uun a nuurdwaast det Plateau-Central Regiuun. At regiuun hee 1.416.229 lidj (2011). At hoodsteed as Fada Ngourma.
Geografii
At regiuun as bal triisis grater üüs Sleeswich-Holstian.
Indialing faan Ferwalting
At regiuun hee fiiw prowinsen.
Histoore
At regiuun, üüs dön twaalew öler regiuunen uun Burkiina Faaso, wurd 2. Jüüli 2001 grünjlaanjen.
Breetst
Madelgoosherder Breetst is en staa oon Noordfreeschlon, oon di Noordergoosherde.
Hoolmer Freesch Breetst äs en stää än gemiine oun e Gooshiird oun Noordfreeschloun. E gemiine äs diil foont Amt Mädel-Noordfreeschloun. Ount noorden loit Boorlem, ount ååsten Sänebel, ount sööen Brääklem än ount weesten Reußenkuuge. E gemiine heet 5432 foolk (2016).
Nuurđsee
Di Nuurđsee
Di Nuurđsee es en Diil fan di Atlantisk Ozean. Diarbenen sen masi Fesken en Poren, hur masi Lir fan lewi, wat nai bi di Weeterkant uuni. Öner di Grün haa em masi Öl en Gas fünen, en nü sen hok Frirmen achter en fo dit diar üt. Dat bikeentist, rocht nai bi Nuurđfriislön, es dat Bööri-Ailön "Middelplate", wat ek fiir fan't Fügelailön Trischen liit. Di Rafinerii fuar dat Öl es ön Hemmingstedt, wat bi Heide liit. Biiring jert tö Dithmarschen.
Grensen fan di Nuurđsee
thumb|right|300px|Jerer ([[Holozän|Ombi 8000 fuar Kristus) wiar bluat nuurđern fan't Lön Weeter. Mesken es di Naam ük diarfan aurblefen?]]
Forskelig Naamen
Ön Denemark en dat friisk Fastlön uur Uurter me "Weest" diarfuar sair, aurdat dat Weeter ja weestern liit. Wunerk inoch es da, dat em üp di Ailönen en ön Dütsk Uurter me "Nuurđ-" diarbenen brükt. Dit kür üp jen Sir diarme töhophinge, dat fuul fan di jerst Friisen fan di Nederlönen kemen sen, en diar liit dat Weeter ja nuurđfuar. Üp di üđer Sir ken't uk iinfach fan't Dütsk aurnemen uuren wiis. Nü es't üp di Ailönen ja man sa, dat et uk süđern of uastern Weeter jeft. Da kumt noch nemen üp di Böök en sii "Südsee".
Fain üt es em, wan em latiinsk snaki ken. Da jit dit "Mare Frisicum", "Oceanum Germanicum" of "Mare Germanicum". Alis söner Hemelsrochtingen, man "Oceanum Germanicum" jert höm mesken mediziinsk of katoolsk ön.
Natsjonālpark bi Heef
Di Heef es en Lönskep, wat et üp Warel niin taust Mool jeft. Diarbenen lewi Diir- en Plantenaarten, wat em ön des Konstelatsjoon uk narigen weđer finj ken. Dat Leewent bi Heef es hoogsensiibel, en wan et kaput es, da fo wü dit ek weđer. Diaraur staant di hiili Heef öner Natuursjuts en es uk Natsjonaalpark, hur di Staat fuar üppasi skel. Sa ken di Lir, wat diar tö't Bispöl eeđer di Fügeln luki, fan Stjüüren bitaalet uur.
Vaduz
Vaduz ([] of [], sjiisk []) as det hoodstääd faan Liechtenstein.
Baden-Württemberg
Baden-Württemberg (Ufkörtang BW) as en bundeslun faan Sjiisklun. Hat as 1952 tuupslööden wurden ütj a lunen Württemberg-Baden, Baden an Württemberg-Hohenzollern.
Iindialang faan Ferwaltang
<div style="clear:left;" /div>
Spriaken an spriakwiisen
Uun Baden-Württemberg woort sjiisk snaaket. Diar san oober noch en hialer rä spriakwiisen, diar tu a frenkisken an alemanisken tääld wurd:
<div style="clear:left;" /div>
Aalkersem/fe
Aalkersem (üüb Tjiisk an Deensk: Alkersum) as en gemeend uun’t Amt Feer-Oomrem faan a Kreis Nuurdfresklun. At gemeend leit uun a maden faan't eilun Feer. Uun a nuurd leit a gemeend Olersem, uun a uast Madlem, uun a süüd Njiblem an uun a waast Borigsem. Det hee 417 lidj (2016).
Geografii
At gemeend leit uun Uasterlun-Feer.
Aalkersem as 9,07 km². Det as det traadgratst gemeend üüb Feer. Det lingt faan a nuurdeeg faan Föhr tu't Rundföhrstraße uun a süüd.
Histoore
Aalkersem wurd at iarst keer 1438 skraftelk neemd. Sant 2007 hiart at gemeend tu det nei-grünjlaanjen Amt Feer-Oomrem.
Befölkring
Efter en schetsing uun't juar 2020 wiar 397 lidj uun Aalkersem. 208 diarfaan wiar wüfen an 189 maaner. Efter det folksteeling 2011 wiar det tutool befölkring faan't gemeend 418.
Taarepsfertreeding
At gemeend hee njüügen saten uun't gemeenfertreeding. Diaruun hee sant a komunaalwoolen uun Sleeswich-Holstian 2018 det Alkersumer Wählergemeinschaft (AWG) al njüügen saten. Uun a komunaalwoolen 2013 woon det AWG aacht saten, an en enkeltbewerewer ian widjer sat.
Raantem (Söl)
Raantem es sawat üs freemer fuar di üđer Uast-Tērper fan di Gimiindi Söl, aurdat et ön't süđern Hualevailön liit, wat jerer "Hörnem" nēmt waar. Man en ken't uk sa biluki, dat di Dik fan Raantem-Beken di Interesen töhop bringt. Ön't Jaar 2008 es di ual Gimiindi Raantem āpfeelen, aurdat di wat üđers maaket her üs wat di Iinuuners sair her.
Naam
Hat uur hol sair, dat Raantem sin Naam fan di Gothair Ran heer. Hat jeft man jit en iinfacher Versioon, en des kumt diarfan, dat Raantem bi di Kant (Dütsk Rand of jerer uk Rant) liit. Sa kür "Rant" me "um" fuar Plaats töhöpkemen wiis.
Jerst Āpteekningen
Nai bi Raantem skel, sa fuul üs em fan Skreftsteken fan't 18. Jaarhönert weet, en Öörtwal wesen wiis, ek olter fuul üđers üs Tinem-Borig. Des skel man al tö des Tir öner di Dünemer lair haa, en mesken es di deling al lung ön di Nuurđsee forswünen.
Üp Kaarten waar Raantem dit jerst Mool ön 1142 iinteeknit, dit wiar en Seekaart. Des Kaart liit deling ön Kopenhaawen. Ön des Kaart es di "Weestersee-Sērk" üs en Seeteeken formorken. Di Raantem Sērk wiar "St. Peter" nēmt. Dit es wichtig, aurdat bluat Hauptsērken achter Petrus jit maast. Raantem kür diaraur tö des Tir (Ombi 1100 a. Kr.) rocht wichtig fuar't Ailön wesen wiis. Des Taacht es man narigen förter bilair.
Ön't Merelaaler heer Raantem waarskiinelk gur Mērsklön fuar di Buererii. Dit ken gur wiis, aurdat Söl hentö Weesten aartig wat förter giar (Hok Kilomeeters).
Jit jens uasterfuar
Di Storemflöören hee dat Mērsklön wechreten, en di Wanerdünemer kām langsen naier. Sa giar et me di Buererii ön Raantem forbi, en dat Tērp uur mal arem. Ombi 1700 wiar diar jit 40 Hüsen, en diarfan uur bit hentö 1903 füf. Raantem es muartirs hentö Uasten forset uuren.
Strön'roowerii
Bit hentö't 18. Jaarhönert wiar ön Raantem di miist Strön'roowers. Di Lir nemen wech, wat fan di Skepen tö haali wiar, diar üp Strön laapen wiar, aurdat di üđers ek inoch hee, diarfan tö lewi.
Militeer ön Raantem
Fan 1936 ön uur diar Kaserenen becht, wat fuar en Weeterflugplaats taacht wiar. Fuar di Weeterfliigers uur binai 600ha me en Dik fan di Heef ofslüten, dat Raantem-Beken.
Di Weeterflugplaats hee uk en Haawen, wat muar san Brüch wiar, hur Skepen fastmaaki kür. Fan des Brüch es 1977 di Raantemer Haawen becht uuren, wat fan Eeb en Flöör ofhingit en fan priwaat Buaten nütit uur.
Achter 1945
Ön Raantem es dat Gisjeft me di Baarilir achter di jerst Warelkrich bigent. Achter di taust Warelkrich sen masi Lir fan Uasten (Schlesien, Polen, esf.) iin ön di Kasernen iintain, en diarfan fing Raantem muar Iinuuners. 1947 / 48 uur et en salevstaanend Gimiindi. Sent di 1. Januwaari fan 2009 jert Raantem me tö di Gimiindi Söl
Deling
Raantem es en Sön- en Dünemtērp, aurdat et ön di süđerk Sönhuk fan Söl liit. Fan Raantem es't ek fiir tö Strön'. Hentö Uasten es jit en betken Mērsklön, di Raantem-Ingi, wat hentö di Heef weegit.
Raantem heer uk wat Sönheef, wat süderfuar fan't Tērp. Des Huk uur "Seehundseck" nēmt en es en Strön, hur senerk Sölringer hengung. Di miist diarfan maakit et ek olterfuul üt, üp't Weeter tö teef.
Poosche-ailönj
Poosche-ailönj (aw polynesisch Rapa Nui, aw spånsch Isla de Pascua) as en oseåånisch ailönj, dåt lait önj e Grut Oseåån, (27o 09' sööd än 109o 26' weest), weestlik än en lait eefter et norden foon Santiago önj Chile. Dåt ailönj as en diilj foon jü chileensch regjoon Valparaíso. Dåt as mååst triikånti (166.6 km²) än lait moinai 3.700 km foon Tahiti, 3.600 km foon Chile än 2.200 km foon da näiste beboogede ailönje (Marquesas). Dåt Poosche-ailönj as berüümt am åål da prehistoorische stiinj-skulptuure, da moai, långs e siikåånt. Dåt ailönj meet 163,6 km² än deer booge amenbai 4.800 manschne (2009), weerfoon maning di äine spräke (Rapa-nui), snååke.
For moinai 500 iirnge wörden da süwåt 600 grute moai apruchted. Dåt jeeft foole teoriie weeram da deer san, än jü mååst forkaamend teorii as, dåt da apruchtet san am wichtie forfidre unti sügoor laawende persoone tu iiren.
Witj Huder
Witj Huder (Calystegia sepium of Convolvulus sepium) of uk Paspötje het en plaant uun det famile Convolvulaceae.
Poprad
Poprad as en stää önj e Regjoon Prešov önj jü Slowakäi. Deer booge 49.855 manschne (2021). Dåt gebiit foon Poprad as 63 km². Jü inboogertächte as 874 manschne pro km². Jü pustliidjtål as 058 01, di forwoolnumer as 421-52 än dåt kfz-kåntiiken as PP.
Rungholt (Pasajiirskep)
Di Rungholt es en lijj holten Föriskep, wat fan di fastlöning Haawen Schlüttsiel wech hentö di Haligen Hoogi, Ual Lön en Gröödi faart. Hat es dit iinsig Skep, wat tö fast Tiren uk naa Ual Lön (Oland) faart.
Wan jü ek üs Linien-Föri trinjom di Haligen önerwai es, maaket di Rungholt uk Ütfaarten hentö di Saligsönen of me hok Mensken üt, fuar Seediirtern tö fangi en tö weegi. Di Rungholt stuunt uk fuar "sanfti Tourismus": Fuar di Ütfaarten sen di Pasajiirtaalen bigrenst.
Ukraine
A Ukraine [] (of uk []) (ukrainisk Україна/Ukrajina) as en lun uun Uasteuroopa. Uun't nuurduasten leit Ruslun, Witjruslun uun't nuurden, Poolen, Slowakei an Ungarn uun't waasten, Rumeenien an Moldaawien uun't süüdwaasten an at Suart Sia an at Sia faan Asow uun't süüden. Det hoodstääd het Kiew. Bääft Ruslun as a Ukraine det öödergratst lun uun Euroopa.
Iindialang
A Ukraine hää 27 ferwaltangsianhaiden:
Histoore
At lun wiar faan 1922 tu 1991 üs det Ukrainisk SSR ian faan a republiiken uun't Sowjetunioon. Hat wurd de 24. August 1991 suwereen.
Bit 2004 wurd det lun faan Wiktor Janukowytsch feerd, di widjer tu Ruslun hääl. Do as Wiktor Juschtschenko weelet wurden, di oober nian stabiil regiarang apbau küd. 2013 jääw't en bludagen apstant uun Kiew jin't koruptsioon uun't lun, an 2014 kaam en nei regiarang oner Petro Poroschenko, diar ham muar faan Ruslun ufliase wul. Diar üüb hen hää Ruslun a Krim besaat, an uun a uastelk prowinsen Luhansjk an Donetsjk auernaam Ruslun-frinjelk separatisten at määcht. Am diar weder frees iin tu bringen, as det Ufkemen faan Minsk beslööden wurden, man det hää ei rocht loket.
A rüsk president Putin käänt det suwereniteet faan a Ukraine ei uun an feert sant a 24. Febrewoore 2022 en kriich jin't lun.
Trelleborg
Trelleborg as en stää önj jü prowins Skåne, Swärik. Jü stää heet 30.760 inboogere (2020). Dåt as e hoodstää foon jü Trelleborg Komuun.
Teenkstairen List
Di Teenkstairen ön List üp Söl staan ön di Listi fan di Teenkstairen ön Sleeswig-Holstiin söner Lübeck.
Di Listi ken bi't Lönsamt fuar Teenkstairen biluket uur.
Alpen
A Alpen san en keed faan berger uun Madeleuroopa. Jo san 1.200 km widj faan waast tu uast, an tesken 150 km an 250 km briad faan nuurd tu süüd.
Laag
A Alpen dial Euroopa swäärs troch. Uun't nuurden haa wi miatag Atlantik-kliima, uun't süüden Madlunsia-kliima.
Diar wene 13 miljuun minsken uun aacht lunen: Frankrik, Monako, Itaalien, Schweiz, Liechtenstein, Sjiisklun, Uastenrik an Sloweenien.
A huuchst berger uun't waasten san miast 3.000 bit 4.000 m huuch, uun't uasten en betj liager. Di huuchst berag as di Mont Blanc mä 4810 m.
Geologii
A Alpen san diar apfualet wurden, huar määchtag kontinentaalplaaden faan nuurd an süüd jinenööder trak. Diarbi skoft ham det süüdelk plaad oner det nuurdelk. <div style="clear:both;" /div>
Bilen
<div style="clear:left;" /div>
1795
1795 wiar det fiiw-an-neegentigst juar faan det 18. juarhunert. At juar begand mä’n Tüürsdai uun de Gregoriaans kalender.
Antarktisk Sia
At Antarktisk Sia of Süüdelk Is-sia as bit 5805 meeter jip an amanbi 20,327 miljuun km² grat. Hat as di öödergratst oosean üüb a eerd. Tuup mä't fäästlun Antarktikaa het detdiar weltregiuun Antarktis.
Süüdafrikoo
At Republiik faan Süüdafrikoo as en lun trinjam a süüdspas faan Afrikoo. Uun't süüden an süüduasten leit a Indisk Oosean an uun't waasten a Atlantik. Uun't nuurden lei Namiibia, Botswana an Simbabwe, uun't nuurduasten Mosambik an uun't uasten Eswatini. An maden uun leit at könangrik Lesotho.
Piteå
Piteå as en stää önj jü prowins Norrbotten, Sweeden. Jü stää heet 22 913 inboogere (2010). Dåt as e hoodstää foon jü Piteå Komuun.
Süüdafrikoo
Kliima
Det kliima skeelt fiks. Uun't nuurdwaasten as't böös drüg, efter uasten tu komt muar rin an at rinjt steedenwiis auer a miaten.
Spriaken
[[Datei:South Africa dominant language map.svg|thumb|left|Spriaken uun Süüdafrikoo.
]] Sant at apartheid tu aanj ging, jaft at elwen amtelk spriaken:
Efter Boliiwien, Indien an Simbabwe as Süüdafrikoo det lun mä a sjuurdmiast amtsspriaken.
Wiartskap
Süüdaafrikoo hiart tu't Tolunioon faan det Süüdelk Afrikoo.
Ab urbe condita
Ab urbe condita of uk a.u.c. as latiinsk an ment: "sant a stääd grünjlaanj wurden as".
Föör a krastelk tidj haa a ual Röömern hör kalender uun det juar began läät, huar Room grünjlaanj wurden as. Det as woorskiinelk uun't juar 753 f.Kr. weesen. Sodenang as det tidjreegnang efter a.u.c. leewen am 753 grater üs det tidjreegnang efter Krast.
Sant Julius Cäsar as di Juliaans kalender brükt wurden.
Surrey
Surrey [ˈsʌɹɪ] as en graafskap uun Ingelun. Det graafskap hee 1.199.870 lidj (2020). Det hoodsteed as Kingston. Det hiart tu’t ferwaltingsregiuun Süüd Uast Ingelun.
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't graafskap san:
Iindialing faan Ferwalting
Det ferwaltingsgraafskap an seremoniel graafskap Surrey faan nü hee elwen distrikten.
A Nääs
A Nääs as en halag an tuup mä Ualun en gemeen uun Nuurdfresklun.
1794
1794 wiar det fjauer-an-neegentigst juar faan det 18. juarhunert. At juar begand mä’n Weedensdai uun de Gregoriaans kalender.
Åldrop
Åldrop (sjiisk: Olderup) as en gemeen uun a kreis Nuurdfresklun.
1790
1790 wiar det neegentigst juar faan det 18. juarhunert. At juar begand mä’n Freidai uun de Gregoriaans kalender.
ISO 3166-2:PE
Einzelnachweise
Siehe auch:
Amt Eidersteed
Det Amt Eidersteed as en amt uun a kreis Nuurdfresklun uun Schleswig-Holstian. At ferwaltang sat uun Garding.
Enköping
Enköping as en stää önj jü prowins Uppsala, Sweeden. Jü stää heet 24.493 inboogere (2019).
Rungholt (muardüüdag)
Wat meenst Dü?
Bioko Norte (Prowins)
Det Bioko Norte Prowins (üüb Spoonsk: La Provincia de Bioko del Norte, üüb Fraansöösk: La Province de Bioko-Norte, üüb Portugiisk: A Província de Bioko Norte) as en prowins uun de aafrikoons stoot Ekwatoriaal-Guinea. At prowins leit uun a nuurd faan det Bioko Eilun. Det hee 299.836 lidj (2015). At hoodsteed as Malabo.
Indialing faan Ferwalting
At prowins hee tau disktrikten:
Sarkspal Garding
Det Sarkspal Garding as en gemeen uun a kreis Nuurdfresklun uun Schleswig-Holstian.
Por
At Por, Hopkrab (Crangon crangon) as en slach faan Kraaben (Crustaceae) uun't order faan a Tjiinbiankraaben (Decapoda). Hat lewet uun a Nuurdsia.
Iidj
Poren wurd hal eden:
Trölstrup/mo
Trölstrup (ap Tjüsch: Drelsdorf, ap Dånsch: Trelstorp) as en gemiine önj e Kris Nordfraschlönj. Önj’t norden lade e gemiine Fåålst, Höögel, Jåålönj än Kolkerhii, önj’t ååsten läit Noorst, önj’t sööden lade Aalmtoorp än Bååmst än önj’t weesten Strükem än Brääklem. Dåt heet 1255 inboogere (2019).
Grekenlun
Grekenlun, amtelk det Greks Republiik (üüb Greks: Ελλάδα Elláda of Ελληνική Δημοκρατία Ellinikí Dimokratía) as en lun uun a süüd uast faan Euroopa. uun a nuurdwaast leit Albaanien, uun a nuurd Nuurd-Matsedoonien an uun a nuurduast lei Bulgaarien an't Türkei. A hoodsteed as Atheen.
Geograafisk Laag
Grekenlun leit för’t miast twesken 41° an 34° (faan a nuurd tu a süüd) an 19° an 29° (faan a waast tu a uast). At lun as amanbi triisis letjer üüs Tjiisklun. At lun dialt grensen mä fjauer lunen. Det lingst grens (472 km) faan't lun wurt mä Bulgaarien an det kurtst (192 km) mä’t Türkei diald. At lun dialt uk en 234 km lung grens mä Nuurd-Masedoonien an en 212 km lung mä Albaanien. A eeg faan Grekenlun as 13.676 km lung.
Berger
De huuchst ponkt uun Grekenlun as de Mitikas toop faan dön Olymp Berger.
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't lun san:
Indialing faan Ferwalting
Grekenlun hee 13 regiuunen:
Histoore
Suwereniteet
25. Marts 1821 begand det Greks Rewolutsion jin det Osmaans Rik. A rebelen loket uun Morea an föl greks eilunen wiar bal uun hör eegendoom. 7. April 1821 wurd Atheen iinnimen. Diarefter wiar ünbestendig stridjen, diaruun a griken faan lidj faan a waast faan Euroopa holpen wurd. 5. Febrewoore 1825 greeb Egypten üüb a sidj faan a Osmaanen uun a konflikt iin an. Det Ferianigt Köningrik, Frankrik an Ruslun interweniaret. En ferianigt flot faan döndiar lunen besiigt a Osmaanen an Egyptern 20. Oktuuber 1827 uun a slacht faan Navarino, wat en wichtig bejewenhaid uun a krich wiar.
De letst akt faan't rewolutschuun bestemet de Rüs-Osmaans Krich (1828–1830). Efter de rüs iinmarsk iin uun det Osmaans Rik an a Sultaan sin kapitulatschuun wurd at apsaating faan en letj, suwereen, greks köningrik beslööden. En tjiisk prins, Otto I. faan Bayern, wurd a köning faan't lun.
Politiik
Grekenlun as sant 1952 lasmaat faan NATO.
Sjiisk Digitaal Bibleteek
At Sjiisk Digitaal Bibleteek (üüb sjiisk:DDB) as en digitaal bibleteek, huar 30.000 kultuur- an wedenskapsiinrachtangen uun Sjiisklun uun tuupwerke skel. En began as di 31. Marts 2014 maaget wurden, an diar kön al 5,6 miljuun objekten uunwiset wurd.
Globaal apwarmin
Globaal apwarmin woort det apwarmin faan a eerd fööraal uun't 20. juarhunert näämd. Diarbi as at temperatuur faan a loft an faan't siaweeder meeden wurden. Det wurd woort oober uk brükt för modelen, diar det apwarmin uun a kemen tidj föörütj sai.
Modelen
Flook iinrachtangen befaade jo mä det bereegnin an föörütjsaien faan't globaal apwarmin uun a kemen 100 juar. Wi skel wel mä en apwarmin tesken 2 an 5 graad reegne. Üüb a nuurdelk eerdheleft fäält det apwarmin starker ütj üs üüb a süüdelk eerdheleft. Tau swaarponkter faan di efekt san a Arktis an Brasiilien. <div style="clear:left;" /div> <div style="clear:left;" /div>
Sjiisk Digitaal Bibleteek
At DDB skal leederhen uun det europeesk näät Europeana iinbünjen wurd.
1789
1789 wiar det njüügen-an-tachentigst juar faan det 18. juarhunert. At juar begand mä’n Tüürsdai uun de Gregoriaans kalender.
West Sussex
West Sussex as en graafskap uun Ingelun. Det graafskap hee 867.635 lidj (2020). Det hoodsteed as Chichester. Det hiart tu’t ferwaltingsregiuun Süüd Uast Ingelun.
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't graafskap san:
Iindialing faan Ferwalting
Det ferwaltingsgraafskap an seremoniel graafskap West Sussex faan nü hee sööwen distrikten.
Seedelsbierich
Seedelsbierich (üüb Tjiisk: Sedelsberg) as en taarep uun Saaterlun. At taarep leit uun a süüd faan't gemeend. Uun a nuurd leit Skäddel an uun a süüd at gemeend Friesoythe.
Fatick (Regiuun)
Det Fatick Regiuun (üüb Fraansöösk: La Région de Fatick, üüb Wolof: Diiwaanu Fatik) as en regiuun uun de aafrikoons stoot Seenegal. At regiuun leit uun a waast faan't lun. Uun a nuurd leit det Diourbel Regiuun, uun a nuurduast det Kaffrine Regiuun, uun a uast det Kaolack Regiuun, uun a süüd at Gambia, uun a süüdwaast a Atlantik an uun a nuurdwaast det Thiès Regiuun. Det hee 714.392 lidj (2013). At hoodsteed faan't regiuun as Fatick.
Seedelsbierich
Histoore
Seedelsbierich as det jongst taarep uun Saaterlun. Det wurd iarst uun't 19. juarhunert besiidelt.
Lidköping
Lidköping as en stää önj jü prowins Västra Götaland, Sweeden bai e Vänern siie. Jü stää heet 27.841 inboogere (2020). Dåt as e hoodstää foon jü Lidköping Komuun.
8. juarhunert f.Kr.
At '''8. juarhunert föör Krast''' begant mä't juar 800 f.Kr. an häält mä't juar 701 f.Kr. ap.
Seedelsbierich
Geografii
Det Seelter Äi leept troch a waast faan't taarep.
- Seedelsbierich-Kolonie - Hällene I - Hällene II - Fäärmesound - Heeselbierich
Fräämenferkiar
Fräämenferkiar as en betj wat ualmuudis wurd för det büürin mä fräämen.
Fräämen
Mä fräämen san lidj mend, diar uun hör freitidj ferraise. Uun Nuurdfresklun woort för sok fräämen uk flooksis di ütjdruk baa(d/s)egast of baa(d/s)elidj brükt. Man fölen kem goorei tu baasin tu a Nuurdsia, jo wel man ütj uun a loft, jo ferhaale an hör rau haa. Muar an muar nem a lidj jo uk tidj an du wat för hör sünjhaid.
Wiartskap
Fräämenferkiar as mä di gratst wiartskapstwiig üüb a hialer welt. Uun't juar 2004 san diarmä 623 miljaarden $ amsaat wurden. An auer 100 miljuun minsken lewe diarfaan.
Det büürin mä fräämen hää föl skaker:
Nuurdsia
Bedüüden steeden för a fräämenferkiar bi't Nuurdsiaküst faan Schleswig-Holstian san:
Üb Sal:
Fatick (Regiuun)
Steeden
Dön gratst steeden uun det Fatick Regiuun san:
Amt Pelwerem
Det Amt Pelwerem as en amt uun a kreis Nuurdfresklun uun Schleswig-Holstian. A ferwaltang sat uun Hüsem.
Fatick (Regiuun)
Indialing faan Ferwalting
Det Fatick Regiuun hee trii departmenten:
Befölkring
Det letst folksteeling uun Seenegal wiar uun't juar 2013.
Histoore
At regiuun faan nü wurd de 10. September 2008 grünjlaanjen.
Politiik
At regiaring faan't regiuun ferwaltet at apwaaksen faan't wiartskap, a ferkiar, at skül faan a amwäält uun't regiuun.
Bioko Sur (Prowins)
Det Bioko Sur Prowins (üüb Spoonsk: La Provincia de Bioko del Sur, üüb Fraansöösk: La Province de Bioko-Sur, üüb Portugiisk: A Província de Bioko Sur) as en prowins uun de aafrikoons stoot Ekwatoriaal-Guinea. At prowins leit uun a süüd a maden faan det Bioko Eilun. Det hee 34.627 lidj (2015). At hoodsteed as Luba.
Indialing faan Ferwalting
At prowins hee tau disktrikten:
Kriol
Kriol as en austraalisk kreoolspriik, diar ham ütj a kontakt twesken europeeisk siidlern an dön iinbäären lidj uun a nuurd faan Austraalien kaam. Tu tidj wurd Kriol faan amanbi 4000 lidj spreegen.
Hudiksvall
Hudiksvall as en stää önj jü prowins Gävleborg, Sweeden. Jü stää heet 16.569 inboogere (2019). Dåt as e hoodstää foon jü Hudiksvall Komuun.
Hebreewsk spriak
Hebreews(k) ( ‘Ivrit, ) as en semiitisk spriak, diar fööraal uun Israel snaaket woort.
Propeler
Bi Skeepen
Di iinfachst Aart fan en Propeler-Öndreft es aur en Weli, en achter di Propeler sit en Ruuder. Dit Omseten fan di Kraft let höm me en Kort-Düüsi forbeeteri. Dat di Propeler wat muar eeđer di Kraft, wat fan di Maskiin kumt, aarberi ken en dat dit Skep uk iinfacher töbeek faar ken, diarfuar jeft et Forstel-Propelern. Forskeligi Skeepen, hur di Maskiin hoog drait, haa jit Gitriibi fuar di Propelern, dat di ek jüst sa hoog draii en da jit Lucht önsüügi. Wan Lucht of Maskiinenrook önsüüget uur, da faart dit ek muar rocht.
Wan dit beeter uur skel (Beeter Omseting fan di Kraft of Propeler en Ruuder iin ön jen Giraat), da skel em wat üđers haa, sa üs:
Uuroks
A Uuroks (Bos primigenius) as det grünjfurem faan a beesten. Hi as daalang ütjstürwen. Di leetst wil uuroks stoorew woorskiinelk uun't juar 1627.
Tümlauer Kuuch
Di Tümlauer Kuuch (däänsk: Tømlaus Kog) as en gemeen uun a kreis Nuurdfresklun.
1627
Uun't juar 1627 as woorskiinelk di leetst uuroks stürwen.