cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Michail Gorbatschow
Leewent
1988 distansiaret ham Gorbatschow faan det Breschnjew-Doktriin an maaget diarmä möögelk, dat a lunen faan de Warschau Pakt hör stootsform sant do salew bestemen küd. Det nei freihaid feerd 1989 tu en rä faan för't miast rauelk rewolutschuunen uun a uast faan Euroopa. Det broocht de Kul Krich tu aanj.
Haut-Uele (Prowins)
Det Haut-Uele Prowins (üüb Fraansöösk: La Province du Haut-Uele, üüb Kongo: Kizunga Uwele ya Minani) as en prowins uun de aafrikoons stoot det Demokraatisk Republiik Kongo. At prowins leit uun a nuurduast faan’t lun an as efter de Uele Struum neemd. Det hee 1.920.867 lidj (2006). At hoodsteed as Isiro.
Indialing faan Ferwalting
At prowins hee seeks teritoorien (üüb Fraansöösk: territoires).
Umpqua spriak
Umpqua spriak of Boower-Umpqua spriak (aanj nööm: ? ; ingelsk: Upper Umpqua, Umpqua Indian Language, Etnemitane) as det atapaskisk spriak faan't Boower-Umpqua fulk uun Nuurd-Ameerikoo. Snaaket wurden as det fööraal uun Oregon (boower üüb Umpqua River) uun a Feriand Stooten faan Ameerikoo.
Siisenspaner
A Siisenspaner (Bombyx mori) as en Flenerk (Lepidoptera) an wiar iar bluas uun Sjiina aran. Hi hiart tu't famile faan a Echt Spanern (Bombycidae).
Siisenripen span jo iin uun kokons faan siisen. Diar hää a minsk al ääder siisentriader faan maaget, am diarmä siisen tjüch tu weewen. Daalang jaft at siisenspanern uk uun Süüdeuroopa.
Ööder slacher
Diar wurd uk ööder flenerk-slacher üs siisenspaner betiakent, auer jo siisen leewre:
Dschalalabat (Regiuun)
Det Dschalalabat Regiuun (üüb Kirgisk: Жалалабат облусу Calalabat oblusu, üüb Rüs: Джалал-Абадская область Džalal-Abadskaja oblast’) as ian faan dön sööwen regiuunen faan Kirgistaan. At regiuun leit uun a waast faan’t lun. Uun a nuurd leit det Talas Regiuun, uun a nuurduast det Tschüj Regiuun, uun a uast det Naryn Regiuun, uun a süüduast det Osch Regiuun an uun a süüd an waast Usbeekistaan. At hoodsteed faan’t regiuun as Dschalalabat
Indialing faan Ferwalting
At regiuun hee aacht distrikten:
Kunene (Regiuun)
Kunene as en regiuun uun de aafrikoons stoot Namiibia. At regiuun lei uun a nuurdwaast faan’t lun. Det as efter de Cunene Struum neemd. Det dialt a nööm mä det Cunene Prowins, wat üüb det öler sidj faan’t grens uun Angoola leit. Uun a nuurd leit Angoola, uun a nuurduast lei dön Omusati, Oshana an Oshikoto Regiuunen, uun a süüduast leit det Otjozondjupa Regiuun an uun a süüd det Erongo Regiuun. Det hee 86.856 lidj (2011). At hoodsteed as Opuwo.
Geografii
Det Namiib Wüüst lei uun a süüdwaast, loongs a eeg faan't Atlantik. Tu a nuurd faan detheer wüüst lei det Kaokoveld, wat uk en wüüst as.
Indialing faan Ferwalting
Det Kunene Regiuun hee 7 woolkreiser:
Befölkring
Efter det 2011 folksteeling hee at regiuun 86.856 iinwenern: 43.603 san karmen an 43.253 san wüfhööd.
Germaans
Wat menst dü?
Kunene (Regiuun)
Spriiken
Efter det 2011 folksteeling, 47 prosent faan hüshualer spreege det Herero Spriik, wat ian faan dön Bantu Spriiken as.
Ituri (Prowins)
Det Ituri Prowins (üüb Fraansöösk: La Province de l'Ituri, üüb Kongo: Kizunga Ituri) as en prowins uun de aafrikoons stoot det Demokraatisk Republiik Kongo. At prowins leit uun a nuurduast faan't lun. Det hee 4.241.236 lidj (2006). At hoodsteed as Bunia.
Indialing faan Ferwalting
At prowins hee fiiw teritoorien (üüb Fraansöösk: territoires).
Thomas Steensen
Prof. Dr. Thomas Steensen (* 27. September 1951 uun Bräist) as en nuurdfresken histooriker an wiar direkter faan't Nordfriisk Instituut.
Leewent
Steensen wiar iarst redaktöör faan a Husumer Nachrichten an korespondent bi a Deutsche Presse-Agentur (dpa). Hi hää histoore, fresk spriak, politologii an sosjologii bi't uniwersiteet faan Kiil studiaret. Sant 1999 as hi uk profeser bi't uniwersiteet faan Flensborag. Steensen sat uun't sjüür faan a Landeskulturverband Schleswig-Holstein an uun a biriad faan a Gesellschaft für Schleswig-Holsteinische Geschichte.
Haut-Lomami (Prowins)
Det Haut-Lomami Prowins (üüb Fraansöösk: La Province du Haut-Lomami, üüb Kongo: Kizunga Lomami ya Minani) as en prowins uun de aafrikoons stoot det Demokraatisk Republiik Kongo. At prowins leit uun a süüd faan't lun. Det hee 2.540.127 lidj (2006). At hoodsteed as Kamina.
Indialing faan Ferwalting
At prowins hee fiiw teritoorien (üüb Fraansöösk: territoires).
Ruad Foos
A Ruad Foos of ianfach Foos (Vulpes vulpes) hiart tu at order faan a Hünjer an as en Tetjdiart.
Rostock (stääd)
Rostock as en Hanse- an uniwersiteetsstääd uun Mecklenburg-Föörpomern. Trinjam leit di lunkreis Rostock. Tu Rostock hiart uk det huuwenstääd Warnemünde. Bütj Schwerin as Rostock ian faan tau kreisfrei stääden uun't lun.
Galien
Galien (Gallia) näämd a Röömern di nuurdwaastelk dial faan't rik, huar fööraal a Kelten (lat. Galli) lewet haa. Jo snaaket galisk. Cäsar skraft uk noch faan a fulken Belgae an Aquitani.
Histoore
Galien wiar diar, huar daalang Frankrik an Belgien san. Man uk dialen faan Waastsjiisklun hiard diartu (Gallia Transalpina). Uk Nuurditaalien (Gallia Cisalpina) as iarst am 200 f.Kr. faan't Röömsk Rik iinnimen wurden.
A Röömern haa Galien (Transalpina) uun trii prowinsen apdiald: Gallia Aquitania, Gallia Lugdunensis an Gallia Belgica. Det prowins bi't Madlunsia wiar Gallia Narbonensis. Leeder kaam noch tau germaans prowinsen diartu: Germania superior an Germania inferior.
Wilhelmshuuwen
Wilhelmshuuwen as en kreisfrei stääd uun't nuurdwaasten faan Sjiisklun. Hat leit bi't Jadebocht nai bi't Nuurdsia. Hat hää iinwenern an hiart diarmä tu a tjiin gratst stääden uun't bundeslun Niidersaksen.
Sasterstääden
Ööder ferbinjangen:
A stääddialen Sengwarden an Fedderwarden hual ferbinjang mä:
Delmenhorst
Delmenhorst (plaatsjiisk: Demost) as en kreisfrei stääd uun Nuurdwaastsjiisklun. Hat hiart tu a tjiin gratst stääden faan't bundeslun Niidersaksen.
Esperanto
Wurden
A wurden san tuupsaat faan enkelt elementen, diar bääftenööder saat wurd:
ISO 3166-2:EG
Für Ägypten bestehen die Codes für die Gouvernements aus ein bis drei Buchstaben.
Esperanto
Konjugatsion
A verbfurmen san gans ianfach:
ISO 3166-2:EG
Am 15. April 2011 wurden zwei Gouvernements aufgelöst und den Gouvernements al-Dschiza bzw. al-Qahira zugeschlagen.
Esperanto
Konjugatsion
A miast Esperanto-wurden kem faan't latiinsk of ööder romaansk spriaken uf, man uk faan germaans spriaken, fööraal sjiisk an ingelsk. Uk faan't poolsk, rüsk of greks spriak san diar wurden bi. So komt det, dat flook minsken uun Euroopa of Ameerikoo det spriak gau liar kön.
ISO 3166-2:EG
Einzelnachweise
Siehe auch:
Esperanto
Konjugatsion
Det skriiwwiis as foneetisk; det ment, arke buksteew hää en fääst ütjspriak.
Naryn (Regiuun)
Det Naryn Regiuun (üüb Kirgisk: Нарын облусу Naryn oblusu, üüb Rüs: Нарынская область Narynskaja Oblast’) as ian faan dön sööwen regiuunen faan Kirgistaan. At regiuun leit uun a uast faan’t lun. Uun a nuurd leit det Tschüj Regiuun, uun a nuurduast det Ysyk-Köl Regiuun, uun a süüduast Schiina, uun a süüdwaast det Osch Regiuun an uun a waast det Dschalalabat Regiuun. At hoodsteed faan’t regiuun as Naryn.
Indialing faan Ferwalting
At regiuun hee fiiw distrikten:
Kasaï (Prowins)
Det Kasaï Prowins (üüb Fraansöösk: La Province du Kasaï, üüb Kongo: Kizunga Kasayi) as en prowins uun de aafrikoons stoot det Demokraatisk Republiik Kongo. At prowins leit uun a süüdwaast faan't lun. Det hee 3.199.891 (2006). At hoodsteed as Luebo.
1728
1728 wiar det aacht-an-twuntigst juar faan det 18. juarhunert.
1883
1883 wiar det trii-an-tachentigst juar faan det 19. juarhunert. At juar begand mä’n Mundai.
Kelerswinj
Kelerswin(j) (Porcellio scaber) hiir tö di Kraben. Ja lewi fuaral öner Stiiner, Bleeren en ual Holt, man uk ön Kelern, Guartern en Geernhüüsingen.
Aaster-Uurst
Aaster-Uurst (sjiisk:Oster-Ohrstedt, däänsk: Øster Ørsted) as en gemeen uun a kreis Nuurdfresklun.
Kelerswinj
Biskriiwing
Dit Kelerswinj lewet fan duar Mateerie, dit jit, et es en Öntsöriger. Holt sa üs ual Bualkemern en skiaren Bosken uur freten, man Kelerswinj skafi uk en swak Beton. Wan en Düür leenger ek iipen wesen es, ken dit fuarkum, dat di Kelerswinj di fan önern önfreten haa. Wan em di Düür da iipenmaaket, knip ja waker üt.
800
800 wiar det letst juar faan det 8. juarhunert.
Uasterrik
Uasterrik as en lun uun a maden Euroopa. Uun a nuurd lei Tjiisklun an Tschechien, uun a süüd Sloweenien an Itaalien, uun a uast at Slowakei an Ungarn an uun a waast a Sweits an Liechtenstein. At hoodsteed as Wien. Diar wene 8.401.940 mensken (2011).
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't lun san:
800
Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
Ünbekäänd dootem
Flaaks
Flaaks (Linum usitatissimum) as en ual kultuurplaant, huar triads an ööle faan wonen woort.
Uasterrik
Indialing faan Ferwalting
Uasterrik hee njüügen bundeslunen:
Flaaks
Onerslacher
L. u. var. stenophyllum – L. u. var. usitatissimum
Nat
Enkelt onerslacher leewre beeder triader, ööder onerslacher beeder ööle:
Uasterrik
Spriiken
Tjiisk as det amtelk spriik faan't lun. Burgenlandkroatisk, Romani, Slowaakisk, Sloweensk, Tschechisk an Ungaars san uk snaaket.
Histoore
Ap tu 1806 wiar Uasterrik dial faan at Halig Röömsk Rik. 1806 wurd at Keiserrik faan Uasterrik faan keiser Frants I. grünjlaanjen. 1867 wurd at keiserrik en dopelmonarchii üüs Uasterrik-Ungarn. Mä a uftookin faan a Karl I. uun 1918 wurd Uasterrik en republiik. At tjiisk armee marschiaret 1938 uun in Uasterrik iin an at lun wurd dial faan Tjiisklun ap tu 1945. Efter a Naist Wäältkrich wiar at lun faan a Ferianigt Stooten, a Ferianigt Köningrik, Frankrik an a Sowjetunioon besaatet. Uasterik wurd 1955 weler suweeren.
Flaaks
Triads
Flaakstriader kem faan a staaler uf an diar wurd riaper of lanen tjüch faan maaget.
Ööle
Ütj at siad woort liinööle wonen. Det woort tu köögin brükt, as oober uk det grünjlaag faan öölefarew an stookfarew.
Tolowa spriak
Tolowa spriak (aanj nööm: ? ; ingelsk: Tolowa language, Hawuwut) as det atapaskisk spriak faan't Tolowa fulk uun Nuurd-Ameerikoo. Snaaket woort det faan amanbi 4 (1994) minsken fööraal uun Oregon an Kalifornien uun a Feriand Stooten faan Ameerikoo.
Amrumbank
Wat menst Dü?
Gepard
Di gepard (Acinonyx jubatus) as en ruuwdiart an hiart tu a letj kaater (Felinae). Hi lewet fööraal uun't süüdelk Afrikoo an as det gaust diart üüb a eerd. Geparden san en aanj skööl Acinonyx an ei alt nai mä ööder kaater.
Suartrut
At Suartrut (Scorzonera hispanica) as en plaantenslach uun det famile faan a Kurewbloosen (Asteraceae). Hör rut woort uk "wonterspargel" näämd, an koon eden wurd.
Telugu Skraft
At Telugu skraft (üüb Telugu: తెలుగు లిపి Telugu Lipi) as ian faan dön skraften, wat faan’t Braahmii Skraft ufleitet wurd. At skraft wurt brükt, am det Telugu tu skriiwen.
Nuuk
Nuuk (det ment „nook“, sjiisk „Kap“), of däänsk Godthåb [] („gud hööb“), as det hoodstääd an mä 16.000 iinwenern det gratst stääd faan Greenlun. Det as uk det hoodstääd faan de Sermersooq Komuun.
Ferkiar
At jaft nian waier, wat at stääd mä öler stääden ferbinj. At stääd hää'n fluughuuwen (üüb Greenluns: Mittarfik Nuuk). Buaten faan det Arctic Umiaq Line gung faan April tu Janewoore tu Maniitsoq, tu a nuurd, an tu Qeqertuarsuatsiaat, tu a süüd.
18. juarhunert
At '''18. juarhunert''' begant mä't juar 1701 an häält mä't juar 1800 ap.
Svalbard
Svalbard as en skööl faan eilunen uun't nuurden faan Norweegen. Miast wurd jo Spitsbergen näämd, det as oober ei gans rocht, auer bluas det gratst eilun uun't waasten so het.
Lunskap
Dön gratst eilunen faan Svalbard san Spitsbergen (37.673 km²), det Nuurduastlun (Nordaustlandet; 14.443 km²) an Edgeøya (5073 km²). Öler eilunen san Barents Eilun (Barentsøya; 1288 km²), Kvitøya (682 km²), Prins-Kaarl-Föörlun (Prins Karls Forland; 615 km²), Kongsøya (191 km²), Baar Eilun (Bjørnøya; 178 km²), Svenskøya (137 km²), Wilhelm Eilun (120 km²) an öler letjer eilunen.
Internet
Likes dat diar knaap hoker wenet, hää Jan Mayen tuup mä Svalbard en aanj top-level-domain (TLD): .sj.
Bundesdaiswool 2013
Resultaaten faan't Bundesdaiswool 2013 tu di 18. Sjiisk Bundesdai 2013.
1884
1884 wiar det fjauer-an-tachentigst juar faan det 19. juarhunert. At juar wiar en skregeljuar an begand mä'n Teisdai uun de Gregoriaans kalender.
Ruadbük
A Ruadbük, rüdjburst, ååstenföögel (Erithacus rubecula) as en Sjongfögel (Passeriformes) uun't famile faan a Fleegensnapern (Muscicapidae).
Giraf
Uun det famile faan a Girafen (Giraffidae) jaft at man ään hial öödern slach, det as at Okapi of Boskgiraf (Okapia johnstoni).
Witjrut
At Witjrut of uk Heewerrut (Tragopogon porrifolius) as en plaantenslach uun det famile faan a Kurewbloosen (Asteraceae). Hör rut koon eden wurd, an di smaag liket at Suartrut.
Kasaï-Central (Prowins)
Det Kasaï-Central Prowins (üüb Fraansöösk: La Province du Kasaï-Central, üüb Kongo: Kizunga Kasayi ya Kati) as en prowins uun de aafrikoons stoot det Demokraatisk Republiik Kongo. At prowins leit uun a süüd faan't lun. Det hee 2.976.806 lidj (2006). At hoodsteed Kananga.
Indialing faan Ferwalting
At prowins hee fiiw teritoorien (üüb Fraansöösk: territoires).
Westerland
Wat menst dü?
Tututni spriak
Tututni spriak (aanj nööm: ? ; ingelsk: Tututni language, Rogue River language) as det atapaskisk spriak faan't Tututni fulk uun Nuurd-Ameerikoo. Snaaket wurden as det fööraal uun Süüdwaast-Oregon uun a Feriand Stooten faan Ameerikoo.
Ferwis efter bütjen
http://www.native-languages.org/tututni.htm
Ruadstört
A (Guard-)Ruadstört, rüdjstjart, smuk kaike (Phoenicurus phoenicurus) as en sjongfögel uun't famile faan a Fleegensnapern (Muscicapidae).
Jadebocht
At Jadebocht as en 190 km² grat bocht faan a Nuurdsia. Hat leit tesken a Onerweeser an Uastfresklun.
Henriette Herz
Henriette Julie Herz (* 5. September 1764 uun Berlin; † 22. Oktuuber 1847 uk diar; bäären de Lemos) wiar skriiwer an ian faan dön wichtigst wiartswüfen faan literaarisk salongen faan det Ääder Romantiik uun Berlin. Hat wiar mä de dochter an skriiwer Marcus Herz befreid.
Leewent
Henriette Herz enstamet faan en sefaardisk-jüüdsk familje: a föörfeedern faan hör aatj hed föör’t inkwisitschuun ütj Portugal flüchtet. Hör aalern wiar Benjamin Benveniste de Lemos (1711–1789), en uunkäänd dochter an direktöör faan det jüüdsk kraankenhüs uun Berlin an Esther de Charleville (1742–1817), en foomen faan en jüüdsk dochter. Henriette wurd fööraal uun muar spriiken böös gud ütjbiljet. Uun't ääler faan twaalew wurd hat mä de sööwentanj juar ääler dochter Marcus Herz ütjbroocht an tau juar lääder befreid. Marcus Herz, diar ham fol faan't Apkleering an fööraal san leerer Immanuel Kant ferskrewen hed, hääl uun hörens hüs föörleesingen auer Kant sin filosofii an feerd kreiser faan diskuschuunen tu wedenskapelk an filosoofisk teemen. Henriette san swaarponkt wiar iar literaarisk saagen an hat saamelt gau am hör en kreis faan jong maaner an wüfen, diar jo för't literatüür interesiaret.
Henriette Herz as üüs skriiwer knaap bedüüdend, man mä’t begrünjiging an feering faan ian faan det bekäändst literaarisk salongen (1780-1803) leistet Henriette Herz pioniirwerk.
1887
1887 wiar det sööwen-an-tachentigst juar faan det 19. juarhunert. At juar begand mä’n Saninj uun de Gregoriaans kalender.
Kasaï-Oriental (Prowins)
Det Kasaï-Oriental Prowins (üüb Fraansöösk: La Province du Kasaï-Oriental, üüb Kongo: Kizunga Kasayi ya Esete) as en prowins uun de aafrikoons stoot det Demokraatisk Republiik Kongo. At prowins leit uun a süüd faan't lun. Det hee 2.702.430 lidj (2006). At hoodsteed as Mbuji-Mayi.
Indialing faan Ferwalting
At prowins hee fiiw teritoorien (üüb Fraansöösk: territoires).
1886
1886 wiar det seeks-an-tachentigst juar faan det 19. juarhunert. At juar begand mä’n Freidai uun de Gregoriaans kalender.
Marcus Herz
Marcus Herz (uk Markus Herz; * 17. Janewoore 1747 uun Berlin; † 19. Janewoore 1803 uk diar) wiar en dochter an filosoof faan’t Apkleering. Hi wiar mä't wiartswüf faan en literaarisk salong Henriette Herz befreid.
Leewent
Marcus Herz wurd 1747 üüs dring faan aarem aalern bäären. A aatj werket üüs skriiwer faan’t Torah faan det jüüdsk gemeend uun Berlin. A aalern siig för hör dring en luupboon üüs en kuupmaan an stjüürd ham 1762 tu Köningsberig, huar hi en liar bi’n kuupmaan begand, wat hi man al efter kurt tidj ufbruch.
Douglas (Eilun Man)
Douglas ([ˈdʌɡləs]; üüb Manks: Doolish [ˈd̪uːlɪʃ]) as at hoodsteed faan't Eilun Man. At steed leit uun a süüduast faan't eilun, uun det Middle Sheading. Det hee 26.677 lidj (2021).
Romani
Dåt Romani as di spräke foon da Roma än da Sinti, biise uk bekånd as “siigoinere” än önj Saterlönj sügoor as “hiise”^1. Eefter hu waasenschapsmoons schölj huum sügoor foon möre spräke snååke, ouerdåt da ståme hiilj ünglike dialäkte snååke. Dåt jeeft ouer e wrål süwat 6 miljoone manschne da dåt snååke, deerfoon 4,6 miljoone önj Europa.
Analyse foon dåt Romani heet wised, dåt dåt famiilje as foon spräke önj Nord-Indien än Pakistan, as dåt Hindi än forålem dåt Punjabi. Dåt wårt wålj betråchdied as en stark bewis am e geographisch jurtkamst foon da Roma tu bestimen, forålen ouerdåt da liinuurde önj dåt Romani dåt mölik mååge, jare migrasjoon eefter dåt weeste tu fülien. En resänt stuudium miinjt, dåt dåt Romani famiilje as foon dåt Singalesisch.
Jarst önj e leeste tide san da begand ma dåt oofding apschriwen än standardisiiren foon dåt Romani. Heerdöör schucht dåt üt, dåt da mååste dialäkte tu möre spräke ütkristalisiire wan.
^1Ouers, as dåt spräkuurd säit: ''En hiise besteelt sin härbärj ai”.
Biispele
Da ferschilie influse berååre uk di kärnbestånd foon e uurdschåt, sü uner oudere da teeluurde. Deerbai fane ham aw e iinj sid indische iirfuurde (jek = 1, dui = 2, trin = 3, schtar = 4, pansch = 5, schob = 6, desch = 10, deschujek = 10+1, deschudui = 10+2, usw., bisch = 20, schel = 100), aw e ouer sid önjtliininge üt dåt Griichische (efta = 7, ochto = 8, enja = 9, trianda = 30, saranda = 40, penda = 50), üt dåt Türkische (doxan = 90) än Ungaarische (seria, izero = 1000). Tubai kaame ouers bai hu teeluurde alternatiiwe önjtliininge üt ouder spráke, sü as üt dåt Sweedische (enslo önjt stää for jek = 1), dåt Lettische (letteri önjt stää for schtar = 4), dåt Estnische (kuus önjt stää for schob = 6, seize önjt stää for efta = 7), dåt Rumeenische (mija = 1000), dåt Tschächische (tisitsos = 1000) unti dåt Tjüsche (tausento = 1000).
1892
1892 wiar det tau-an-neegentigst juar faan det 19. juarhunert.
Swiasing
Swiasing (sjiisk:Schwesing, däänsk: Svesing) as en gemeen uun a kreis Nuurdfresklun.
Parakou (Steed)
Parakou as en steed uun de aafrikoons stoot Beniin. At steed leit uun a nuurduast faan't lun. Det as at hoodsteed faan det Borgou Department. Det hee 206.667 lidj (2012).
ISO 3166-2:CN
Die chinesischen Verwaltungseinheiten sind unterteilt in: Die Einträge sind in Pinyin ohne Diakritika aufgeführt.
Provinzen
1 nicht unter Verwaltung der Volksrepublik China; siehe auch ISO 3166-2:TW
Sonderverwaltungszonen
3 Vormals Hong Kong; siehe auch ISO 3166-2:HK 4 Vormals Macao; siehe auch ISO 3166-2:MO
Ismoune
Ismoune as di jarste moune foon et iir. E noome foon e moune kamt üt da üüljfrasche uurde īs än mōnath. E moune håt uk Januar; dåtheer uurd kamt üt et Latiinsch (mensis) Ianuarius. Et as di oudere moune foon Wunter önj e Nordhuulewkuugel än di oudere moune foon Samer önj e Söödhuulewkuugel. Et heet 31 deege.
Fiirdeege
Fiirdeege önj diheere moune san:
Galice-Applegate spriak
Galice-Applegate spriak of Galice spriak (aanj nööm: ? ; ingelsk: Galice - Applegate or Applegate - Galice language, Galice language) as det atapaskisk spriak faan't Galice-Applegate fulk uun Nuurd-Ameerikoo. Snaaket wurden as det fööraal uun Süüdwaast-Oregon (Galice Creek an Applegate River) uun a Feriand Stooten faan Ameerikoo.
Onchan (Eilun Man)
Onchan (üüb Manks: Kione Droghad) as det naistgratst steed üüb't Eilun Man. At steed leit uun a uast faan't eilun, uun det Middle Sheading, nai bi Douglas. Det hee 9039 lidj (2021).
Ruk
A Ruk, rök (Corvus frugilegus) as en fögel uun't famile faan a Raawenfögler (Corvidae).
Rucht
Rucht as en süsteem ma räigele, mååstens foon di stoot mååged. Da räigele san amschraawen wörden önj gesätse.
Ouers jeeft et uk internasjonool rucht, dåt rucht twasche stoote wårt ma en ferdråch mååged.
Rømø (Föriskep, 1967)
Di Rømø wiar dit jest nii Skep fuar di Föriskepslinie Röm-Söl'. Di Linie wiar sent 1963 ön di Gang, en sent 1964 kür jü uk Autos transportiari. Em wiar man mal knap me Plaats fuar di Wainer: Di Autos waar man aliweegen muar, en da maast di Rømø-Sylt-Færgeri A/S reagiari. Di Rømø waar bistelt en becht. Tö Jööl 1967 waar jü ön Faart braacht. Di Anø fing üđer Āpgaawen, en di Reederii kür da me di tau Ro-Ro-Skeepen 61 Autos faar. Bal wiar uk des tö litj uuren, en di Sylt wiar jaa uk al ialer. Sa waar 1970 di Westerland, en Föriskep, wat al 55 Autos me fo kür, becht en iinset. 1974 waar di Vikingland, jit gurter en wes uk jüür becht. Da kür di Reederii metjens me tau Skeepen ombi 110 Autos faar, en di Komfort fuar di Pasajiiri wiar uk beeter üs em dit jerer her. Da wiar di Rømø aur en waar forkoopet.
Sent 2018 ken dit Skep ek muar fünen uur.
En Taacht aur di Niibechningen
Em ken man uk sii, dat di Skeepen fan di Rømø ön al weegi, wat Lindinger fuarher: En wertigi Alternatiiwi tö di Autotoch önber. Ön di Skeepen wiar masi Taachten omset (fuaral bi di Westerland), wat tö Tiren fan di Damplokomotiiwen üs Rewolutsjoonen önsen uur kür. Fuar't Oog wiar aliweegen uk wat diarbi. Sa tört em höm uk ek wuneri, dat di tau leest Föriskeepen biiring aur 30 Jaaren ön di Linie faar kür en jit önerwai sen.
Butha-Buthe (Distrikt)
De Butha-Buthe Distrikt (üüb Sotho, Setereke sa Butha-Buthe) as en distrikt uun de aafrikoons stoot Lesotho. A distrikt leit uun a nuurd faan’t lun. Hi hee 109.529 lidj (2006). At hoodsteed as Butha-Buthe.
Ramsey (Eilun Man)
Ramsey (üüb Manks: Rhumsaa) as det traadgratst steed üüb't Eilun Man. At steed leit uun a nuurduast faan't eilun, uun det Garff Sheading. Det hee 8288 lidj (2021)
Karakal
A Karakal (Caracal caracal) as en slach faan madelgrat kaater an lewet uun Afrikoo an Aasien. Hi liket a loks, man as diar ei alt nai mä. Hi as naier mä't afrikoonsk gulkaat (Caracal aurata of Profelis aurata).
Jupiter
Jupiter (sümbool: ) as en gasplaneet. Dåt as jü füfte planeet önj üs sansüsteem än uk di grutste planeet. Jupiter heet 63 moune, weerfoon 47 moune en döörmeeter foon maner as 10 kilomeeter heewe. Da grutste moune san Ganymed, Kallisto, Io än Europa.
Ewolutsion
At Ewolutsion as en wedenskapelk teorii faan bioloogen. Hat ferklaaret, hü det leewent ham auer loong tidjrümer feranert hää, an huaram at labenen ham so wiset üs wi det kään.
Karakal
Di nööm komt faan't türkisk karakulak, an det ment "suartuar".
Ewolutsion
Histoore
At ewolutsion as daalang det grünjlaag faan a biologii. Hat as fööraal uunstupt wurden faan Charles Darwin (1809–1882) mä sin buk On the Origin of Species (1859) (~ Huar a slacher faandaan kem). Uun detdiar buk hää hi beskrewen, dat diar uun a natuur en natüürelk ütjwool as, an hi näämd det survival of the fittest. Det haa fölen so ferstenen, dat a starken jo trochsaat, an a swaaken ütjsterew, man det ment eegentelk, dat jodiaren auerlewe, diar beeder uunpaaset san. Darwin wost oober noch niks faan geneetik. Hi küd t.b. ei ferklaare, huaram jongen hör aalern like. Man hi küd ferklaare, huaram at giraf son lungen hals hää. A girafen mä en lingeren hals küd beeder auerlewe, an jo haa detdiar eegenskap widjer ferarewt. Man dat a minsken faan a aaben ufkem skul, det ging an gongt fölen tu widj, an jo wul an wel det ei rocht liaw. A modern geneetik hää Darwin oober rocht den: Diar as knaap en ferskeel.
Afrikoonsk Gulkaat
At Afrikoonsk gulkaat (Caracal aurata, iar: Profelis aurata) as en slach wil kaater, an lewet uun a troopen. Diar witj a wedenskapslidj ei föl faan. Iar mend jo, hat wiar nai mä't asiaatisk gulkaat, daalang woort hat tu en skööl mä di karakal tääld.
Markatal
Markatal (marktaal) as en miat uun a büürerei üüb a Fääröer an sait wat ütj auer di wäärs faan det lun.
Ian mørk (mk.) as soföl üs 16 gyllin (gl.) of 320 skinn (sk.).
Ian mørk koon grater of letjer wees, uun't madel sowat en hualwen kwadrootkilomeeter.
Tórshavn
Tórshavn [] (sjiisk Thorshaven; ualnoorsk Þórshöfn, däänsk: Thorshavn, färöisk kurt: Havn) as det hoodstääd faan a Färöer eilunen an leit bi't uastküst faan Streymoy. Hat as 158 km² grat. Det as uk at hoodstääd foon det Tórshavn Komuun.
Geografii
Uun a nuurd an süüd faan't stääd san Hoyvík an Argir.
Djougou Steed
Djougou as en steed uun de aafrikoons stoot Beniin. At steed leit uun a nuurdwaast faan't lun. Det as at hoodsteed faan det Donga Department an hee 94.773 lidj (2013).
Djougou Steed an Djougou Lun hiar daaling (2013) tuup tu ian komuun.
Djougou Steed as apdiald tu trii arrondissementen :
Mafeteng (Distrikt)
Geografii
At hööchte faan at distrikt as madelmiatig twesken 1500 m an 1800 m auer a speegel faan’t sia. Det madelmiatig mase faan rin arkes juar as 100 sm; miast diarfaan fäält twesken Oktuuber an April.
Jongnaamen
Jongnaamen as en huuchsun uun't waasten faan Oomram.
Geografii
Jongnaamen leit sowat 2,4 km uun't waasten faan a Kniip. Bi huuchweeder luke amanbi 13 hektaar ütj at weeder. Sunbeenker, diar bi huuchweeder ei onergung, het huuchsuner.
Nuurdermuar efter Sal tu lei noch a Hörnemknob an a Teeknob.
Natüürskül
Jongnaamen hiart ei muar tu a Natjunaalpark Waas, hi as oober dial faan't Fauna-Flora-Habitat Sylter Außenriff. . Bütj at Halagluner dün as Jongnaamen di iansagst plak uun Sjiisklun, huar grä selger aptaanj wurd.
20. juarhunert
At '''20. juarhunert''' begant mä't juar 1901 an häält mä't juar 2000 ap. Mä det juar 2000 häält uk det 2. juardüüsen ap.
Jongnaamen
Natüürskül
Uun a wonter komt det efter sturemfluden uk ans föör, dat jongtiaren ap üüb Ood speeld wurd.
Leribe (Distrikt)
De Leribe Distrikt (üüb Sotho, Setereke sa Leribe) as en distrikt uun de aafrikoons stoot Lesotho. A distrikt leit uun a nuurdwaast faan’t lun. Hi hee 298.352 lidj (2006). At hoodsteed as Hlotse.
Geografii
At hööchte faan at distrikt as madelmiatig twesken 1500 m an 1800 m auer a speegel faan’t sia. Det madelmiatig mase faan rin arkes juar as 100 sm; miast diarfaan fäält twesken Oktuuber an April.
1894
1894 wiar det fjauer-an-neegentigst juar faan det 19. juarhunert. At juar begand mä’n Mundai.
Sylt (Föriskep, 1927)
Di Sylt wiar di jest Ro-Ro-Föri, diar ön di Föriskepslinie Röm-Söl' faarti. Jü waar ön't Jaar 1966 fan di Rømø-Sylt-Færgeri A/S, diar en Diil fan di Lindinger Reederii Holding A/S ön Rødovre, Deenemark wiar, koopet.
Muar Gasten, di Krich, en diareeđer
Dit Skep waar 1927 ön Bremen üs Dampskep "SS Oldenburg" becht en fuar di Weserfähre GmbH, Oldenburg ön di Föriskepslinie Bremerhaven-Blexen iinset. Dit jest Ombechning wiar al 1935, aurdat aliweegen muar Pasajiiri kām. Ön di 18. September 1944 waar di Oldenburg fan Brandbomben raaket en bruan üt. Ek jerer üs ön di Februwaari 1946 kür jü weđer faar, man diar wiar ek inoch Köölen. Dit Skep lair bit hentö di Juuli 1946 üp Stair.
Hamborig
Eeđer 31 Jaaren waar di SS Oldenburg 1958 naa Hamborig (Sund-Reederii) forkoopet. Di nii Reederii braacht dit Skep hentö di Sietas-Werev (Tö des Tir Wilhelm Holst) hur dit üp Dieselmaskiinen ombecht waar (Da wiar jü di MS Oldenburg uuren). 1959 waar di Föri naa Deenemark forchartert, hentö di (Scandinavian Transit Line), Kastrup, wat twesken Kastrup en Malmø en Föriskepslinie her. Di Föri waar üp di Noom "Kastrup" omdöpt. Ön di 8. August 1959 waar dit Skep naa Kastrup omregistiaret en fan di 21. ön üp Wai stjüürt.
Ön makelk Deenemark
Ön di 1. Januwaari 1960 heer di Kastruper Reederii di wesen "Oldenburg" da koopet. Eeđer knap trii Jaaren waar di "MS Kastrup" ön di 29.12.1962 hentö di "Interessenskabet" fan Høng ön Deenemark forkoopet. Fan di 7. Januwaari 1964 bit Juuni 1964 ön faarti jü twesken Kastrup en Trælleborg. Ön di Januwaari fan 1965 waar di Föri jit jens forchartert. Di G-H Linjen ön Höganäs her höör bit hentö di 26. Juuli ön di Gang. Jü faarti twesken Höganäs - Gilleleje. Sa giar dit jaa ek aliweegen förter. "Üüs" Foranering bigent ön di 27. Juuli fan't Jaar 1965.
Lindinger Færgeri A/S, di MS Sylt
Di Reederii Lindinger her 1963 me en Föriskepslinie twesken Röm en Söl' bigent. Bal' waar da klaar, dat di Pasajiirföriskeepen ek leengti, en uk di MS Anø, en ual Diirter-Transportskep maaketi Fortröt, aurdat di Autos fan di Bakbuurd-Sir āpköör skul. En RoRo-Skep skul da hol koopet uur, man eeđer knap 15 Muunen her di Linie jaa jit ek olterfuul Jil fortiinet. Da kür di MS Kastrup üs en 38 Jaaren ual Skep me Maskiinen fan bluat 6 Jaaren jüst sa pasi.
Di Föri waar bi di Helsingør Skibsværft ön Helsingør döörluket en āplair (September 1965). Ön di November 1966 waar jü fan di Lindinger Holding A/S ön Rødovre, Deenemark koopet, üp höör nii Noom "Sylt" omdöpt en fan di 25. November ön wiar jü bal tiin Jaaren twesken Röm en Söl' önerwai. 1972 waar di Föri jit jens ombecht en modernisiaret.
Gur Raisi, MS Sylt!
Ön di Juuli 1976 waar di "Sylt" naa Panama forkoopet. Diar wiar jü jit 15 Jaaren ön di Gang, en 1991 waar jü me 64 Jaaren üt dit Register streeken.
Cotonou (Steed)
Cotonou ​[kɔtɔnu] as en steed uun de aafrikoons stoot Beniin. At steed as at hoodsteed faan Beniin, det Littoral Department an det Cotonou Komuun. A nööm faan't steed kaam faan det Fon wurd kutonu, wat a mös faan a struum faan't duas het. Det leit uun a süüd faan't lun. Det hee 679.012 lidj (2013).
Bubanza (Prowins)
Det Bubanza Prowins (üüb Rundi: iProvense ya Bubanza, üüb Fraansöösk: La Province de Bubanza) as en prowins uun de aafrikoons stoot Burundi. At prowins leit uun a nuurdwaast faan't lun. Uun a nuurdwaast leit det Cibitoke Prowins, uun a nuurduast det Kayanza Prowins, uun a süüduast det Muramvya Prowins an uun a süüd det Bujumbura Lun Prowins. At prowins hee 338.023 lidj (2008). At hoodsteed as Bubanza.
Indialing faan Ferwalting
Det Bubanza Prowins hee fiiw komuunen.
Befölkring
Efter det 2008 folksteeling hee det Bubanza Prowins 338.023 lidj. 174.468 faan a lidj san karmen an 163.555 wüfhööd.
Salwit
Salwit (sjiisk: Sollwitt, däänsk: Solved) as en gemeen uun a kreis Nuurdfresklun. Tu det gemeen hiart uk Pobüll.
Peel (Eilun Man)
Peel (üüb Manks: Purt ny hInshey) as det fjuardgratst steed üüb't Eilun Man. At steed leit uun a waast faan't eilun, uun det Glenfaba Sheading. Det hee 5710 lidj (2021).
Kavango West
Kavango West (of Waast Kavango) as en regiuun uun de aafrikoons stoot Namiibia. Det as efter det Kavango Folk neemd. Uun a nuurd leit Angoola, uun a uast det Kavango East Regiuun, uun a süüd det Otjozondjupa Regiuun, uun a süüdwaast det Oshikoto Regiuun an uun a nuurdwaast det Ohangwena Regiuun. Det hee 107.505 lidj. At hoodsteed Nkurenkuru. De Okavango Struum bildet det nuurd grens faan’t regiuun.
Raawenfögler
Raawenfögler (Corvidae) san en fögelfamile an hiar tu det order faan a Sjongfögler (Passeriformes).
Kavango West
Indialing faan Ferwalting
At regiuun hee aacht woolkreiser:
Raawenfögler
Sköölen
Aphelocoma – Calocitta – Cissa – Coloeus – Corvus – Crypsirina – Cyanocitta – Cyanocorax – Cyanolyca – Cyanopica – Dendrocitta – Garrulus – Gymnorhinus – Nucifraga – Perisoreus – Pica – Platylophus – Platysmurus – Podoces – Psilorhinus – Ptilostomus – Pyrrhocorax – Temnurus – Urocissa – Zavattariornis
Kavango West
Histoore
At regiuun kaam faan’t dialing faan det Kavango Regiuun uun 2013.
Galicisk spriak
Galicisk, of uk galegisk (gal. an port. galego; spoonsk gallego) woort uun't nuurdwaasten faan't Ibeerisk Hualeweilun faan amanbi 3,5 miljuun minsken snaaket. Hat hiart tu't Iberoromaans spriakenfamile. Sant 1981 as Galicisk bütj Spoonsk det ööder amtsspriak uun Galicien. Galicisk as nai mä't Spoonsk, oober noch naier mä't Portugiisk.
Raawenfögler
Enkelt slacher
Uun üüs breetjin käänt am jo slacher:
Galicisk spriak
Brük
Galicisk woort fööraal üüb't lun snaaket (80 bit 100%, jonkgreen).
Uun a grat stääden, fööraal bi a küst san det leewen ei ans 20% (laachtgreen).
Tau traaden faan a minsken uun Galicien snaake muar Galicisk üs Spoonsk.
Tekstbispal
Ütj „Der Kleine Prinz“, huuchsjiisk: Ach, kleiner Prinz, so nach und nach habe ich dein kleines schwermütiges Leben verstanden. Lange Zeit hast du, um dich zu zerstreuen, nichts anderes gehabt als die Lieblichkeit der Sonnenuntergänge. Das erfuhr ich am Morgen des vierten Tages, als du mir sagtest: Ich liebe die Sonnenuntergänge sehr.
Üüb Kastilisk (Spoonsk) ütj „El Principito“: ¡Ah, principito! Así, poco a poco, comprendí tu pequeña vida melancólica. Durante mucho tiempo tu única distracción fue la suavidad de las puestas de sol. Me enteré de este nuevo detalle, en la mañana del cuarto día, cuando me dijiste: Me encantan las puestas de sol.
Üüb Portugiisk ütj „O Principezinho“: Ah, principezinho! Assim fui conhecendo, aos poucos, a tua melancólica vidinha! Durante muito tempo, a tua única distração foi a beleza dos crepúsculos. Fiquei a sabê-lo na manhã do quarto dia, quando me disseste: Gosto muito dos pores do sol.
Galicien
Galicien (spoonsk Galicia, galicisk Galicia of Galiza; amtelk galicisk Comunidade Autónoma de Galicia, spoonsk Comunidad Autónoma de Galicia) as en autonoom gemianskap uun't nuurdwaasten faan Spoonien.
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't gemianskap san:
Spriaken
Uun Galicien woort bütj Spoonsk uk Galicisk (galicisk Galego, spoonsk Gallego) snaaket; det as nai mä Portugiisk. Sant 1981 as Galicisk diar det ööder amtsspriak.
Port Erin (Eilun Man)
At taarep Cregneash as nai bi't steed.
Uursmoune
Uursmoune as di treede moune foon et iir. E noome foon e moune kamt üt da üüljfrasche uurde wars än mōnath. E moune håt uk Martsmoune, Marts unti Märts; daheere uurde kaame üt et Latiinsch (mensis) Martius. Et as di jarste moune foon Uurs önj e Nordhuulewkuugel än di jarste moune foon Härfst önj e Söödhuulewkuugel. Et heet 31 deege.
Frankenrik
Histoore
Uun ferluup faan't fulkenwaanrang kaam a Franken an ööder germaans fulken ütj at uasten tu Galien, diar tu't Röömsk Rik hiard. Di Frankenkönag Chlodwig I. küd ham jin öödern trochsaat an baud det Frankenrik ap. Det gratst määcht hed a Franken oner Karl di Grat am 800, üs hi röömsk keiser wurd. Hi strääd för at krastendoom uk jin a Saksen an Fresken. Efter Karl san duas wurd det rik 843 mä di Ferdrach faan Verdun apdiald. Di waastelk dial wurd tu Frankrik an di uastelk dial tu't Hilag Röömsk Rik, di föörgunger faan Sjiisklun. Frankrik an Sjiisklun strääd noch bit uun't 20. juarhunert am hör grens.
Letjkönger, 4. juarhunert
Gennobaudes, Sunno, Marcomer, Mallobaudes
föör Chlodwig I. (~430-511)
Faramund, Chlodio, Merowech, Childerich I, Chlodwig I.
föör Clothar II. (558-629)
Charibert I., Sigibert I., Chilperich I., Guntram I., Sigibert I., Childebert II., Theudebert II., Chilperich I., Chlothar II., Guntram I., Childebert II., Theuderich II., Sigibert II.
föör Chlodwig III. (620-695)
Dagobert I., Charibert II., Chilperich, Sigibert III., Childebertus adoptivus, Childerich II., Chlodwig, Dagobert II., Chlodwig II., Chlothar III., Theuderich III., Chlodwig III.
ferianagt könangrik (695-751)
Childebert III., Dagobert III., Chilperich II., Chlothar IV., Theuderich IV., Childerich III.
Pippiniden an Karolingern (751-843)
Pippin di Ääler, Grimoald di Ääler, Pippin di Madelst, Karl Martell, Karlmann, Pippin di Jonger, Karlmann I., Karl di Grat, Karl di Jonger, Ludwig di Froom
Karolingern efter a Ferdrach faan Verdun (843)
Lothar I. (Lotharingen), Ludwig di Sjiisk (Uastfrankenrik), Karl di Kaal (Waastfrankenrik)
Osch (Regiuun)
Det Osch Regiuun (üüb Kirgisk: Ош облусу Osh oblusu, üüb Rüs: Ошская область Oschskaja oblast’) as ian faan dön sööwen regiuunen faan Kirgistaan. At regiuun leit uun a süüdwaast faan’t lun. Uun a nuurd leit det Dschalalabat Regiuun, uun a nuurduast det Naryn Regiuun, uun a süüduast Schiina, uun a süüdwaast Tadschiikistaan, uun a waast det Batken Regiuun an uun a nuurdwaast Usbeekistaan. At hoodsteed faan’t regiuun as Osch.
Indialing faan Ferwalting
At regiuun hee sööwen distrikten:
Mohale's Hoek (Distrikt)
De Mohale's Hoek Distrikt as en distrikt uun de aafrikoons stoot Lesotho. A distrikt leit uun a süüd an a süüdwaast faan’t lun. Hi hee 174.924 lidj (2006). At hoodsteed as Mohale's Hoek.
Geografii
De Oranje Struum bildet dial faan't süüdgrens faan't distrikt. At hööchte faan at distrikt as madelmiatig twesken 1500 m an 1800 m auer a speegel faan’t sia. Det madelmiatig mase faan rin arkes juar as 100 sm; miast diarfaan fäält twesken Oktuuber an April.
Butha-Buthe (Steed)
Butha-Buthe as en steed uun Lesotho. At steed leit uun a nuurd faan’t lun. Det as at hoodsteed faan de Butha-Buthe Distrikt. Det hee 14.263 lidj (2006).
1895
1895 wiar det fiiw-an-neegentigst juar faan det 19. juarhunert. At juar begand mä’n Teisdai.
Ysyk-Sia (Regiuun)
Det Ysyk-Sia Regiuun (üüb Kirgisk: Ысык-Көл облусу Isıq-Köl oblusu, üüb Rüs: Иссык-Кульская область Issyk-Kul’skaja oblast’) as ian faan dön sööwen regiuunen faan Kirgistaan. Uun a nuurd leit Kasachstaan, uun a waast det Tschüj Regiuun, uun a süüdwaast det Naryn Regiuun an uun a süüduast Schiina. At hoodsteed faan’t regiuun as Karakol.
Indialing faan Ferwalting
At regiuun hee fiiw distrikten:
Regiuun Hovedstaden
Tu't Regiuun Hovedstaden (hoodstäädregiuun) uun Denemark hiart di nuurduast dial faan Sialun mä't hoodstääd Kopenhuuwen an det eilun Bornholm. At ferwaltang sat uun Hillerød. Saner Bornholm hää det regiuun 0 (Stant: ) iinwenern üüb 1.973 km², det ment uun't madel 0 iinwenern per km².
Det Regiuun Hovedstaden as uun sjauer loonsdialen (landsdelen) apdiald: Byen København, Københavns omegn, Nordsjælland an det eilun Bornholm.
Komuunen
Uun Denemark san 2007 nei ferwaltangsianhaiden iinfeerd wurden, a komuunen. Diar san flook stääden an gemeenen uun tuupslööden wurden. Uun't regiuun Hovedstaden lei jodiar komuunen (Iinwenertaalen mä stant ):
Stääden
Dön tjiin gratst stääden uun't regiuun san:
Gjarsmoune
Gjarsmoune as di fiirde moune foon et iir. E noome foon e moune kamt üt da üüljfrasche uurde gers än mōnath; uk aw Üüljdånsch wus e noome foon e moune græsmåned. E moune håt uk April; dåtheer uurd kamt üt et Latiinsch (mensis) Aprilis. Et as di oudere moune foon Uurs önj e Nordhuulewkuugel än di oudere moune foon Härfst önj e Söödhuulewkuugel. Et heet 30 deege.
Rumäänien
Rumäänien as en lönj önjt söödååsten foon Euroopa. Deer booge 19.186.201 manschne (önjfång 2021). E hoodstää foont lönj as Bukarest.
Politiik
Rumäänien as sunt 2007 lasmoot foon jü Europäisch Unjoon.
Talas (Regiuun)
Det Talas Regiuun (üüb Kirgisk: Талас облусу Talas oblusu, üüb Rüs: Таласская область Talasskaja Oblast’) as ian faan dön sööwen regiuunen faan Kirgistaan. At regiuun leit uun a nuurdwaast faan’t lun. Uun a waast an nuurd leit Kasachstaan, uun a uast det Tschüj Regiuun, uun a süüd det Dschalalabat Regiuun an uun a süüdwaast Usbeekistaan.
Indialing faan Ferwalting
At regiuun hee fjauer distrikten:
Lüderitz
Lüderitz (uk ǃNamiǂNûs) as en steed uun a süüdwaast faan Namiibia. At steed leit uun a waast faan det ǁKaras Regiuun bi a Lüderitz Bocht, amanbi 494 km süüdwaast faan Windhoek. Det as hoodsteed faan det NamiǂNûs Woolkreis. Det as efter Adolf Lüderitz neemd. Det hee 12.500 lidj (2011).
Manica (Prowins)
Det Manica Prowins (üüb Portugiisk: Província de Manica) as en prowins uun de aafrikoons stoot Mosambik. At prowins leit uun a waast faan’t lun. Det dialt a nööm mä at Manicaland, wat üüb det öler sidj faan’t grens uun a waast uun Simbabwe leit. Dön tau prowinsen san efter det Manyika folk neemd. Uun a nuurd leit det Tete Prowins, uun a uast det Sofala Prowins, uun a süüduast det Inhambane Prowins, uun a süüdwaast det Gaza Prowins an uun a waast Simbabwe. Det hee 1.911.237 lidj (2017). At hoodsteed faan't prowins as Chimoio.
Kavango East
Geografii
De Okavango Struum bildet dial faan det nuurd grens faan’t regiuun.
Manica (Prowins)
Berger
De huuchst berig uun Mosambik, Binga Berig, leit uun a waast faan't prowins.
Kavango East
Indialing faan Ferwalting
At regiuun hee seeks woolkreiser:
Histoore
At regiuun kaam faan’t dialing faan det Kavango Regiuun uun 2013.
Manica (Prowins)
Struumer
De Save Struum bildet at süüdgrens faan't prowins. De Buzi Struum leept troch a süüd faan't prowins.
Indialing faan Ferwalting
Manica Prowins hee ian steed (Chimoio) an 11 distrikten.
Befölkring
At wiar folksteelingen uun 2017, 2007, 1997 an 1980. Efter't folksteeling faan 2007, wiar 690.062 faan a lidj uun't prowins karmen an 748.324 wüfhööd.
Histoore
At prowins wiar dial faan’t konseschuun faan det Mosambik Seelskap, wat 1891 grünjlaanjen wurd.
Oongäärs
Oongäärs (Puccinellia) het plaantenslacher faan det famile swetgäärs (Poaceae), diar üüb't oon waaks.
1771
1771 wiar det ian-an-sööwentigst juar faan det 18. juarhunert.
Castletown (Eilun Man)
Castletown (üüb Manks: Balley Chashtal) as det seekstgratst steed üüb't Eilun Man. At steed leit uun a süüd faan't eilun, uun det Rushen Sheading. Det hee 3206 lidj (2021).
Marie Tångeberg
Marie Tångeberg (beeren Siewertsen, * 8. Oktober 1924 ön di Marienkoog) es en nuurđfriisk Pedagoogin en Autoorin.
Jü es bikeent fuar höör Aarber fuar di Nuurđfriisk Spraak, fuaral Frasch. Jü wiar di bööwerst Skuulmaister bi di Skuul fan Risem.
Aarbersleewent
Ön di jerst Jaaren aarberti Marie Tångeberg fuaral ön Önerrocht fuar di Deensk Spraak en Kultuur. Ön't Jaar 1956 uur jü di bööwerst Skuulmaister, en 1961 maaketi jü di jerst friisk Mooderspraakenskuul diarfan. Di "Deensk Menerhair" en di Kultusminister sair nönt diartöögen. Fan Marie Tångeberg sen uk Boker ütdönen uuren. Des sen ön Mooringer Spreekwiis skrewen, sa üs dit ön do Böökinghiart trinjom Risem-Loonham spreeken uur.
Futnooten
Eeđer http://www.opus.ub.uni-erlangen.de/opus/volltexte/2008/952/pdf/IZD_Arhammar_Das_Nordfriesische.pdf es höör Faamensnaam "Siewertsen-Vriesema" wesen.
Fääröisk spriak
Fääröisk [] (üüb fääröisk føroyskt [], däänsk: færøsk as det spriak faan a Fääröer. Det spriak as nai mä Isluns.
Spriakwiisen
[[Datei:Faroe islands isoglosses - main dialects.png|thumb|left|A wichtagst spriakwiisen üüb a Fääröer:
]] Di ruad streg dialt a spriakwiisen iin uun "Nuurdfjords" an "Süüdfjords".
Jo ööder streger betiakne isoglossen faan enkelt aparte ütjspriaken.
Gramatik
Bispalen: fuglur (fögel, menelk), oyggj (eilun, weipelk) an hús (hüs, sechelk):
Port St. Mary (Eilun Man)
Port St. Mary (üüb Manks: Purt-le-Moirrey) as det sööwenstgratst steed üüb't Eilun Man. At steed leit uun a süüd faan't eilun, uun det Rushen Sheading. Det hee 1989 lidj (2021).
Johannes Petersen
Johannes Petersen (17. Oktuuber 1909 - 2. Februar 1992) wus di leeste foon möre wånderliirere, wat eefter e "Spracherlass" foon 1927 trinam önj nordfrasch toorpschoule frasch unerruchteden. Ai sü bekånd as Johannes Petersen as schriwer. En latj soomling foon sin manere, mååst Noordergooshiirder stöögne än dachte hääwe Albert Panten än Christine Petersen ål 1999 ütdänj. Önj en wat gruter soomling ma di tiitel En schaame awt wååder heet Adeline Petersen nü sin fräische ferteelinge, wat diiljwis önj e Nordfriesische Rundschau än diiljwis önj Zwischen Eider und Wiedau oufpränted wjarn nai ütdänj. Dåt grutst part foon daheere ferteelinge ståmt üt e tid twasche 1932 än 1936.
Johannes Petersen hiirt deerma ålhiil tu, wat önj e literatuur e "haimåtkunstbewääging" nåmd wårt, en bewääging, wat for ålem ma noome as Ferdinand Zacchi än Wilhelm Lobsien ferbünen as. Uk Peter Jensen, Nis Albrecht Johannsen än Katharine Ingwersen san fertreesere foon jüheer bewääging. Ja ferteele åltumååle am manschne awt lönj, wat jam ferbünen fäile ma da ouerlääwerde brüke än wise än forålem ma di grün, weer's aw laawe än årbe. Dåt deet jam hüülj önjt laawen, ouers dåt hanert jam uk än säk en ütwäi unti fin en liising, wan't iinjsen ai mör sü låpt, as's åltens waane wään san. Südänji säket säket jü waas önj e ferteeling Inkenswärw e düüs önjt wååder, ouerdåt's ai ferhanere koon, dåt har doochter en moon uner harn äine stånd frait. Äiwensü rungeniirt di böre önj San leeste gung ham seelew än sin stää, ouerdåt sin wüf en uug aw huum ouers sman heet. Önj Üülj stälj namt di åltaatje ham et laawen, ouerdåt'r sin familii ai långer tu låst weese wal, än di loonstriker önj Strootap, strootdil braingt et ai klåår än kam tu sin äin toorp tubääg, weer'r as jungkjarl iinjsen ma en twari hood foon ütnaid as. Sü swåårmödji san ouers ai åle stöögne. Önj Di düüwel önj e jölnåcht beschraft Johannes Petersen uk, hü följk e bucht füünj koon ouer manschne än ouer e woonluuwe.
Dåt bök en schaame awt wååder heet 23 ferteelinge, wat eefter teemen ordnet san, deertu hiire tuleest uk en på1"r düüntjes. Önjt foruurd heet Adeline Petersen en ütfäärlik ouersacht ouer, weer da stöögne jurtkaame, am wat for'n sliiks ferteelinge et ham hoonelt än hü's beåårbed wörden san. Uk en kort beschriwing foon Johannes Petersen as deer önj:
Wan't am e frasche spräke gungt, as Johannes Petersen iinj foon da bekånde persöönlikhäide aw e fååstewal üt et leest iirhunert. En lääwent lung heet'r deerfor uuged, dåt et frasch önjkånd wörd önjt schölj, önjt toorp än önj e öfentlikhäid. Maning koone was nuch sin stöögne tånke üt e 70er än 80er iirnge, wat'r - mååsttids aw Hoolmer freesch - tu e rubriik "Friisk" önjt blees unti tu e Heimatkalender Zwischen Eider und Wiedau schriif. Ouers huum kånt nuch sin ferteelinge aw Mooringer Frasch üt e Nordfriesische Rundschau foon e 20er än 30er iirnge? Da san mååst ferjin, än dåt as kiif, dan jüst da eedere ferteelinge hiire tu dåt beest, wat Johannes Petersen schraawen heet. Et Nordfriisk Instituut wus ål lunger sans, Johannes Petersen ferteelinge nai üttudouen, uk ouerdåt da mååste foon sin ålere originoolhoonschrafte heer apwåård wårde. Deeram läi't aw e hönj, åål sin Mooringer stöögne tu soomeln, da tu di naie schriwwise amtuseeten än sündänji tu beårben, dåt's uk as liirmateriol for wåksne än grutere schoulere brükd wårde koone. Deer jeeft et ai ålte foole foon, än wat inhüülj, spräke än längde önjgungt, wårt maningen stuk gödj in önj e unerrucht pååse. Önjt gehiil san't tu 23 ferteelinge wörden, seekstäin deerfoon san beårbed eefter Johannes Petersen originoolmanuskripte än soowen tuhuupesoomeld üt et blees. Da biinge Mooringer stöögne, wat önj Johannes Petersen äine schriwwise uk ål önj dåt latj häft Ferlääsen Beerneloun foon 1999 stönje, deege heer nuch iinjsen wi önj di naie schriwwise ap. Ütleet san bloots hu änkelte stöögne ma aktuäle teeme. Dåt Johannes Petersen süwälj aw Mooringer frasch as aw Hoolmer freesch schriif, hångt deerma tuhuupe, dåt'r önj e Böökinghiird apwüksen as än lääser as schöljmäister tu e Hoolme köm, weer'r sin wüf kånen liird, wat uk Hoolmer snååked. Önj e luup foon e tid as'r mååst gåns tut Hoolmer freesch ouergingen än heet wilems sügoor hu Mooringer stöögne tut Hoolmer amschraawen. Jarst eefter sin pensjoniiring heet'r ham wi wat mör tut frasch wånd än twasche da biinge spräkwise schafted.
Dscheti-Ögüs (Distrikt)
De Dscheti-Ögüs Distrikt (üüb Kirgisk: Жети-Өгүз району Dscheti-Ögüs rajonu, üüb Rüs: Джети-Огузский район Dscheti-Ogusskij rajon) as en distrikt faan det Ysyk-Sia Regiuun uun Kirgistaan. At hoodsteed faan a distrikt as Kyzyl-Suu.
Marmorkaat
At Marmorkaat (Pardofelis marmorata) as en letjen slach faan Kaater (Felidae), di uun a troopen faan Süüd- an Süüduastaasien lewet. Diar jaft det wel man muar 10.000 diarten faan.
Skööl Pardofelis
Iar tääld'am uk noch tau ööder slacher mä tu det skööl Pardofelis:
Daalang wurd jo diar tau slacher oober tu en aanj skööl Catopuma reegent. Sodenang as det marmorkaat daalang di iansagst slach uun det skööl Pardofelis.
Ruslönj
Ruslönj as en lönj önjt ååsten foon Euroopa änt norden foon Aasien. Deer booge 143.759.445 manschne (önjfång 2021). E hoodstää foont lönj as Moskau.