cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Boy Lornsen
Forfilmingen
1982 waar en "Tatort" me di Noom "Wat Recht is mutt Recht blieben" weeget. Diarfuar es dit Forteling "Master next God" fuar di Film omskrewen uuren.
CD
Ön't Jaar 2007 waar tö Lornsens 85st Gibuursdai en CD me Staatjis fan höm töhopstelt. Diar sen Āpnaamen fan Boy Lornsen ön tö hiir, en üđer Staatjis heer Stefan Hartmann fan Kairem leest. Martin Stephan (Klawiir) en Thomas Vester (Saxofoon) haa Musik diarfuar komponiaret en āpnomen.
Fudschaira (Emiraat)
Det Fudschaira Emiraat (üüb Araabsk: إمارة الفجيرة Imārat Al-Fujairah [al fud͡ʒajra]) as ian faan dön sööwen emiraaten faan dön Ferianigt Araabsk Emiraaten. Det hee 125.698 lidj (2005). At hoodsteed faan’t emiraat as Fudschairah.
Aeranthes
Aeranthes (lat. Aeranthes) san bloosenplaanten an hiar tu a orchideen (Orchidaceae). At jaft sowat 48 (Kew: 128 ) slacher uun Madagaskar.
Boy Lornsen
Trivia
Dat „Kraken-Orakel“ Paul, wat fan 2008 bit hentö 2010 me gurt Stohai di Ütkumsten fan EM- en WM-Spöle fan di dütsk Natsionaalmanskep rocht fuarütsair heer, fing sin Noom eeđer Boy Lornsens Dechting "Der Tintenfisch Paul Oktopus".
Aerangis
Aerangis (lat. Aerangis) san bloosenplaanten an hiar tu a orchideen (Orchidaceae). At jaft sowat 50 slacher uun tropisk Afrikoo (31 slacher) an Madagaskar (21 slacher).
1669
1669 wiar det njüügen-an-söstigst juar faan det 17. juarhunert.
Mustin (bei Ratzeburg)
Mustin as en gemiine foont Åmt Lauenburgische Seen önj e Kris Hiirtuuchdoom Lauenborj. E gemiine läit önjt nordååsten foon e kris. Dåt heet 734 inboogere (2020).
Abuja
Abuja [aˈbuːdʒa] as sant 1991 at hoodsteed faan Nigeeria. At steed leit uun a maden faan't lun. Det hee 3.095.000 lidj (2019).
Kliima
Abuja hee tau juarstidjen: at rintidj an at drügtidj. At rintidj wooret faan April tu Oktoober. Uun detheer juarstidj as't temperatüür bi dai twesken 28 °C an 30 °C an bi naacht twesken 22 °C an 23 °C. At drügtidj wooret faan Nofember tu Marts. Uun detheer juarstidj kön't temperatüür bi dai so huuch üüs 40 °C an bi naacht so liich üüs 12 °C wees. Uun't drügtidj weit fölsis a Harmattan, en kul, drüch an stoofig winj, troch't steed.
Iindialing faan Ferwalting
At steed as iin uun fjauer faasen (üüb Ingels: phases) diald.
Dili (Steed)
Dili as at hoodsteed faan Uast-Timor. Det hee 244.584 lidj (2015).
Iindialing faan Ferwalting
At gemeend Dili hee seeks ferwaltingsposten (üüb Portugiisk: postos administrativos)
Sweeden/hf
Geografii
Dä tiin grotste siie öön Sweeden sän:
Indialing foon Ferwalting
Sweeden heet 21 prowinse.
Et löön heet uk 25 histoorisk prowinse (uwe Sweedsk: landskap) : Ångermanland, Blekinge, Bohuslän, Dalarna, Dalsland, Gästrikland, Gotland, Halland, Hälsingland, Härjedalen, Jämtland, Lappland, Medelpad, Närke, Norrbotten, Öland, Östergötland, Skåne, Småland, Södermanland, Uppland, Värmland, Västerbotten, Västergötland än Västmanland.
Dédougou
Dédougou as en steed uun a waast faan Burkiina Faaso. At steed as at hoodsteed faan det Mouhoun Prowins an det Boucle du Mouhoun Regiuun. Det leit amanbi 411 km tu a waast faan Ouagadougou. Det hee 42.542 lidj (2012). Reegelmiatig as heer at Festival des masques et des arts (of FESTIMA), huaruun lidj faan al regiuunen faan't lun kem, am traditschunaal maskin uun paraadin tu dreegen.
Ferkiar
At jaft en fluugplaats, wat uun a süüdwaast faan't steed leit.
Histoore
At steed wurd uun det 15. juarhunert grünjlaanjen.
Bahr El Ghazel (Regiuun)
Indialing faan Ferwalting
At regiuun hee trii departmenten:
Histoore
At regiuun wurd 2008 grünjlaanjen. Iar wiar det en department faan det Kanem Regiuun.
Politiik
A guwernöör sant 2015 as Ramadan Erdebou.
County
Di artiikel jaft at noch ei. Luke iarst ans diar:
Spoonsk spriak
Spoonsk, Spaans of uk kastiilisk (aanj nööm español [] of castellano []) as en romaansk spriak an hiart tu a indogermaans spriaken. Hat woort fööraal uun Spoonien, uun Madel- an Süüdameerikoo snaaket.
Sofia
Sofia as jü hoodstää foon Bulgaarien än et Sofia Prowins. E stää läit önjt weesten foont lönj. Önj e stää booge 1.242.568 manschne (2019).
Geografii
E stää läit önjt norden foon da Witoscha Bärje (2292 m).
Indiiling foon Ferwalting
E stää heet 24 distrikte:
Manschne
Dåt leest följksteeling wus önjt iir 2011. Eefter e resultoote wjarn 1.202.761 manschne önj Sofia: 1.056.738 deerfoon Bulgare, 6149 Türke, 17.550 Roma än 16.562 manschne foon ouder följke. Eefter jü fergingen följksteeling önjt iir 2001 wjarn 1.091.772 manschne önjt stää.
Mogadischu
Mogadischu (üüb Somaali: Muqdisho [mʉqdɪʃɔ]; üüb Araabsk: مقديشو‎‎ Maqadīšū) as at hoodsteed an gratst steed faan Somaalia. At steed hee 1.650.227 lidj (2014).
Niendorf bei Berkenthin
Niendorf bei Berkenthin as en gemiine foont Åmt Berkenthin önj e Kris Hiirtuuchdoom Lauenborj. E gemiine läit önjt norden foon e kris. Dåt heet 196 inboogere (2020).
Hadjer-Lamis (Regiuun)
Det Hadjer-Lamis Regiuun (üüb Fraansöösk: La Région du Hadjer-Lamis, üüb Araabsk: منطقة حجر لميس Minṭaqātu Ḥajjar Lamīs) as en regiuun uun de aafrikoons stoot Tschad. At regiuun leit uun a süüdwaast faan’t lun. Det hee 566.858 lidj (2009). At hoodsteed as Massakory.
Histoore
At regiuun wurd 2002 grünjlaanjen.
Türkisk spriak
At Türkisk spriak hiart tu a oghuusisk twiig faan a Turkspriaken. Hör aanj nööm as Türk dili, Türkçe of Türkiye Türkçesi.
Spriadkoord
[[Datei:MapOfTurkishSpeakers.svg|thumb|center|400px|Lunen mä türkiskspreegen iinwenern.
]]
Skraft
Türkisk woort mä't latiinsk skraft skrewen, hää diarbi oober enkelt aparte tiaken:
Hoodwurden
Türkisk hoodwurden haa sääks kaasen.
Pronoomen
Dön posesiiw pronoomen san sufiksen (t.b. kitap „buk“):
Irpelruus
At irpelruus (Rosa rugosa) as en wil ruus uun det famile faan a Rosaceae.
Solingen
Solingen as en krisfri stää önj dåt tjüsch bundeslönj Nordrhin-Weestfåålen, önj di Düsseldorf Regiiringsdistrikt. Jü stää heet 159.193 inboogere (2020).
Jerewan
Jerewan (Armeensk: Երևան, Aserbaidschaansk: İrəvan, Rüsk: Ереван) as at hoodsteed faan Armeenien an uk en prowins. Det hee 1.060.138 lidj (2011).
Iindialang faan Ferwaltang
At stääd hää 12 distrikten:
Euraasisk Daksen
Euraasisk Daksen (Meles) san en skööl faan ruuwdiarten (Carnivora) an hiar tu a Elkoortagen (Musteloidea).
Mbabane
Mbabane (üüb Swaasi: EMbabane) as at hoodsteed an det naistgratst steed faan Eswatini. At steed hee 57.992 lidj (1997).
Township (USA)
En township uun Ameerikoo hää en histoorisk an en poliitisk bedüüdang.
Histoorisk bedüüdang
Faan 1785 uf uun wurd det lun uun sjauerhuket "sections" apdiald, diar 1 miil lung an briad wiar. 6 mool 6 sections wurd tu en grat kwadroot tuupslööden, det wiar en "township". Ian faan jo 36 sections wurd ferkääft, an faan det jil san skuulen baud wurden.
Aerides
Aerides (lat. Aerides) san bloosenplaanten an hiar tu a orchideen (Orchidaceae). At jaft sowat 20-26 (Kew: 207 ) slacher uun tropisk Aasien.
Lüchow
Wat menst dü ?
Skeeger
A Skeeger (Sparganium erectum) as en plaantenslach uun det famile faan a Boberrosken (Typhaceae).
Aserbaidschaan
Aserbaidschaan (aserbaidschaansk Azərbaycan) as en banenlun uun Fööraasien tesken at Kaspisk Sia an a Kaukasus. Trinjam lei Ruslun, Georgien, Iraan an Armeenien. At hoodstääd as Baku.
Aserbaidschaan wiar bit 1991 en dial faan a Sowjetunion.
Süüdelk faan a grens tu a Iraan leit en regiuun, diar uk Aserbaidschaan het.
Fulken
Uun Aserbaidschaan lewe uk flook Armeeniern, diar uun't süüdwaasten (üüb det koord boowen: ruad) hör aanj republiik Bergkarabach ütjrepen haa.
Histoore
At lun wiar faan 1918 tu 1920 en suwereen republiik. Do wurd at lun faan det Ruad Armee besaat. Faan 1920 tu 1922 wurd det en suwereen sowjetrepubliik. Det wiar faan 1922 tu 1991 üüs det Aserbaidschaans SSR dial faan't Sowjetunioon. Det wurd 30. August 1991 suwereen.
Dünemruus
At Dünemruus (Rosa spinosissima of Rosa pimpinellifolia) as en wil Ruus uun det famile Rosaceae.
Somerfögelkönang
A Somerfögelkönang, Somerkönang, samerföögelkining (Regulus ignicapilla) as en fögel uun't Fögelkönangfamile Regulidae.
Koh Kong (Prowins)
Det Koh Kong Prowins (üüb Khmer: ខេត្តកោះកុង Khet Kaôh Kông [kʰaet kɑh koŋ]) as en prowins uun Kambodscha. Det hee 117.481 lidj (2008). At hoodsteed as Khemarak Phoumin.
Indialing faan Ferwalting
At prowins hee sööwen distrikten:
Faskotern
A Faskotern (Lutra) san en skööl faan Ruuwdiarten (Carnivora) uun det famile faan a Huarmer an Elken (Mustelidae). Diar jaft'at man trii slacher faan.
Nusse
Nusse as en gemiine foont Åmt Sandesneben-Nusse önj e Kris Hiirtuuchdoom Lauenborj. E gemiine läit önjt nordweesten foon e kris. Dåt heet 1135 inboogere (2020).
Arlau
A Arlau (däänsk: Arlå) as en 37 km lungen struum uun a kreis Nuurdfresklun an hää san müs uun a Nuurdsia.
Ferluup
A Arlau hää sin hood naibi Salwit an lääpt efter süüduasten hentu a Nuurdsia. Hat dialt a Gooshiird iin uun en nuurdelken an süüdelken dial.
Pailin (Prowins)
Det Pailin Prowins (üüb Khmer: ខេត្តប៉ៃលិន Khaet Pailĭn [kʰaet pai lɨn]) as en prowins uun Kambodscha. Det hee 70.486 lidj (2008). At hoodsteed as Pailin.
Indialing faan Ferwalting
At prowins hee tau distrikten:
Pod
At Pod, Trüs (lat. Bufo bufo) as en diart uun det klas faan a Amfiibien (Amphibia) an hiart tu det order faan a Hobelfasker an Poden (Anura). Hat het uk Eerdpod.
Kloor
Kloor as en cheemisk element mä det ufkörtang Cl an det atoomnumer 17. Di nööm komt faan greks χλωρός chlōrós „laachtgreen“. Normoolerwiis komt Kloor üs det gas Cl2 föör. Hat mei ham oober uk hal mä ööder elementen ferbinj.
Wichtag ferbinjangen san kloriiden, huar Kloor üs anion Cl− uun föörkomt. Det bekäändst as was Natriumkloriid (köögsaalt).
Det ööder wichtag produkt as di konststof PVC.
Klöören (spelkoorden)
Klöören san a sümboolen üüb spelkoorden.
Uun Nuurdfresklun woort miast mä't 'Fransöösk Bleed' spelet. Koordenspalen, wat hal spelet wurd, san Skoot an Dobelhood. Iar as uk noch föl Sääksansöstag, Rommee an Canasta spelet wurden, det as oober ei muar so uun muude.
Fransöösk Bleed
Det bleed hää sjauer klöören an a koordenwäärser san 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, B(üür), D(oom), K(önang) an A(s).
A klöören het:
Lonten
Lont(en) (Typha latifolia) san plaanten uun det famile faan a boberrosken (Typhaceae).
ISO 3166-2:VN
Einzelnachweise
Siehe auch:
Soongreewlang
At Soongreewlang (Arenicola marina) as en Wirem (Annelida) uun det klas faan a Baswirmer (Polychaeta).
Nuurdaasien
Nuurdasien as di nuurdelk dial faan di kontinent Aasien.
Salwerdaks
At Salwerdaks (Taxidea taxus) as en slach faan Ruuwdiarten (Carnivora) an lewet uun Nuurdameerikoo. At salwerdaks liket Euraasisk Daksen (Meles), as diar oober ei alt nai mä.
Preah Vihear (Prowins)
Det Preah Vihear Prowins (üüb Khmer: ខេត្តព្រះវិហារ Khet Preăh Vihéar [kʰaet preə̯̆h ʋihiə]) as en prowins uun Kambodscha. Det hee 171.139 lidj (2008). At hoodsteed as Tbaeng Meanchey.
Indialing faan Ferwalting
At prowins hee sööwen distrikten:
Fijool
Di Fijool es en Strikinstrument, wat fan forskeligi Holtaarten maaket uur. Di fjuur Streengern uur (g – d1 – a1 – e2) stemet en me en Böög streken. Di fijool uur fuaral bi klasisk Musik iinseet, man jü kum uk bi Folkloori fuar.
Masi Komponisten haa Steken senerlig fuar di Fijool skrewen.
Jarich Hoekstra
Prof. Dr. Jarich Freark Hoekstra (* 17. Febrewoore 1956 uun Hitsum, Waastfresklun) as en wedenskapsmaan uun a fresk filologii.
Fijool
Noom
Dit Uurt Fijool (Dütsk: Violine) meent sa fuul üs litj Brātsji (Viola of Viola da Braccio). Dit italieensk Uurt violino es üs jest 1535 dialskrewen uuren.
Jarich Hoekstra
Leewent
Faan 1962 bit 1968 hää Hoekstra det grünjskuul uun Abbegea besoocht an 1974 hää'er sin abituur uun in Almelo maaget.
Fijool
Noom
Jerer jeet dit dütsk Uurt "Geige" forskeligi Instrumenti, sa üs di Fijool, di Brātsji, di Gambi dit Cello en di Kontrabas. Dat em dit beeter ütenachtler hual ken, skel em üp Dütsk "Violine" en ek Geige sii, üp Söl'ring haa wü des Swaarhair ek. "Das Wort Geige, begreift in sich Instrumente verschiedener Art und Größe, welche mit Darmseyten bezogen sind. Aus diesem erhelt, daß das Wort Geige ein allgemeines Wort ist, welches alle Arten von Geiginstrumenten in sich einschließet; und daß es folglich nur von einem Mißbrauche herrühret, wenn man die Violin platterdings die Geige nennet."
Jarich Hoekstra
Leewent
Bi't Rijksuniversiteit Groningen hää'er noorsk, fresk an isluns studiaret. 1997 füng hi san dokter mä det werk The Syntax of Infinitives in Frisian.
Fijool
Āpbechning
Di Lüntkast of ''Korpus seet höm üt Deek, Böört en Wuch töhop.
Jarich Hoekstra
Leewent
Faan 1981 bit 1999 hää Hoekstra bi't Fryske Akademy uun Ljouwert/Leeuwarden uun onerskiaselk positsioonen werket, 1994 begand hi mä't onerrachten faan't fresk bi't Universiteit van Amsterdam. Faan 1999 bit 2022 wiar Jarich Freark Hoekstra profeser för fresk filologii an direkter faan't Nuurdfresk Wurdenbuksteed bi't CAU uun Kiel.
Werk
En auersicht auer Hoekstra sin skraften fanjst Dü üüb sin persöönelk sidj bi't Uniwersiteet faan Kiil
Fijool
Āpbechning
Di Wuchen of Zargen uur fuar't Miist fan dit salev Holt maaket üs di Böört.
Di Kanten fan di Korpus uur normaalerwiis holten Stripen liimt, dat di Fijool ek langsen önsteken giar, wan em hur ön haut.
Di Korpus es ombi 35 bit 36 cm lüng. Hi heer en Gap, hur di Nak iinliimt uur.Des es ombi 13 cm lüng en fo en Fingerbuurt fan ombi 27 cm Leengdi, diar aur di Korpus hengiar. Fuar't Miist es dit Fingerbuurt fan fiinpoorigi Eebenholt maaket, aur dit senerlig hart en robust es. Bi günstigeri Instrumenti uur uk Holt üs fan di Piarenbosk nomen en suurt önmaalet.
"Boowen" ön di Nak es di Sarel, hur di Streengern langs tö di Wirbel laap, hurme di Fijool stemet uur. Des Diil jit da Wirbelkast, en di heer di Forem fan en Snaiel. Ön di forem fan des Haur es aaft tö keen, hoken di Fijool becht heer.
Fuar di Klang es jit wat iin ön di Korpus: Di "Stemstok" en di "Basbualkem". Di Stemstok uur söner Liim twesken Böört en Deek iinseet, man di Basbualkem uur spant en me Kraft öner di Deek liimt. Forskeligi üđer Holtsteken maaki di Deek da fuaral stabiil, dit es fan Fijoolenmaaker tö Fijoolenmaaker en bet forskelig.
Bi en gur en jüür Fijool uur me Liim fan Knaakenbiin aarbert. Des Liim es reversibel, dit jit, em fo di me wārem Weeter weđer wuk. Hoken wat diarfan keent, di fair en Fijool ütenachtler, söner das diarön wat önsteken giar.
Masi mes gung ken da me di Lakiaring. Wan dit ek rocht maaket es, da lünt dit jüüri Holt ek muar rocht.
Senerlig bi Instrumenti sa üs di Fijool es di Kinhualer, diar dit wat iinfacher maaket en hual dit bi't Spölin twesken Kin en Skoler. En senerlig Skolerhualer jeft et uk jit. Biiring uur bluat fastklemt, dat di Lünt diarfan ek ringer uur.
Di Streengern
Di fjuur Streengern sen fan Tjerem maaket, hur Sölwer- of Aluminiumwiir trinjom es. Günstiger giar uk jir. Sa jeft et uk Streengern fan Könststof of Iirsenwiir. Di hoogst Streeng (Chanterelle) es di E-Streeng en aaftinoch fan Iirsenwiir. Di Streengen uur ön Kwintensteming (Kwint of Quint = 5 Tööni ütenachtler) üp di Tööni g – d1 – a1 – e2 gestimmt. Orkester stemi ön Dütsklön fuar't Miist eeđer A= 443 Hz, ön di Swaits uur normaal eeđer 442 Hz stemet (Kaamertoon).
Jit bitö: Gitarenspölsters en Musiker (söner Orkester) stemi fuar't Miist eeđer 440 Hz.
Di Böög
Di Böög uur aaft fan dit "Ruarholt" Pernambuk maaket. Des wukset fuar't Miis rocht lik, en di Fāsern laap parallel, da ken em di Böög rocht fiin ütaarberi, dat di fain lecht ütfalt. Pernambuk jeft et ek olterfuul, en diarom sen des Böögen jüür. Iinfacheri Instrumenti fo aaft Böögen fan Brasiilholt. Uk Fijoolspölsters, dānen diarme aarberi, nem deling uk Böögen fan Kualfāserforstarkti Könststof (Karbonfiber).
Böögen haa en Wecht fan 58 bit 62 g Hat es ek saacht dit salev, hur di swaarst Diil fan di Böög es.
Aganisia
Aganisia (lat. Aganisia) san bloosenplaanten an hiar tu a orchideen (Orchidaceae). At jaft sowat 3 (Kew: 15 ) slacher uun Süüd-Ameerikoo.
Fijool
Di Böög
Aliining en gur Böög kostet fuul Jil tö koopi.
Aganisia
Föörkemen
Uun Trinidad an Tobago, Brasiilien, Kolumbien, Venezuela, Guyana an Peruu kem Aganisia föör.
Knalangefal
At Knalangefal, wiseroom, knalarngefal,  hüsegüüger (Crex crex) as en fögel uun't famile faan a Weederhanen (Rallidae).
Stianfrüchtbuumer
Stianfrüchtbuumer (Prunus) san en skööl faan muar üs 200 plaantenslacher uun det famile faan a Ruusenplaanten (Rosaceae).
Poden
A Poden (Bufonidae) san en famile faan Amfiibien uun det order faan a Hobelfasker an Poden (Anura). Diar jaft at wel son 500 slacher üüb a hialer eerd faan.
Slacher
500 slacher faan poden wurd uun 35 sköölen iindiald :
Uastaasien
Uastaasien as di uastelk dial faan di kontinent Aasien.
Ararat
Di berag Ararat, of uk Grat Ararat (, efter assyrisk Urartu; of Արարատ,, uun't amgungsspriak ), as en rauegen wulkaan uun't Armeensk Huuchlun uun Uastanatoolien nai bi't grens tu Armeenien an Iraan. Hi as mä 5.137 m di huuchst berag uun a Türkei. Di kurdisk nööm   ment ialberag (   ‚ial‘,    ‚berag‘).
Di letjer naiberberag as di Letj Ararat mä en hööchde faan 3.896 m. Sant 2004 lei bias berger uun en natsionaalpark.
Lins (Optik)
En lins as uun a optik en trochskiinen skiiw, huarfaan tumanst ian sidj krüm sleeben as. At trochskiinen laacht woort breegen an tu a maden hen tuupfeerd (bi en saamellins) of ütjenööder streid (bi en streilins). En konvex sleeben lins saamelt, an en konkav sleeben lins streit.
Di nööm komt faan't plaant Lins, diar ütjsjocht üs en bikonvex sleeben lins.
Tagaalog
Tagaalog as det miast spreegen spriak üüb a Filipiinen. Di nööm komt faan tagá = ufkemst an ílog = struum. Tuiarst wiar Tagaalog det spriak faan a Tagaalen, diar trinjam Manila lewe, man daalang as diar det amtsspriak Filipiino faan wurden.
Polaarfoos
A Polaarfoos of uk Isfoos (Vulpes lagopus of Alopex lagopus) as en foos faan det skööl Vulpes an lewet trinjam a nuurdpuul.
Dünemheken
Dünemheken (Bromus thominei of uk Bromus hordeaceus subsp. thominei) san plaanten uun det famile Swetgäärs (Poaceae).
Pogeez
Pogeez as en gemiine foont Åmt Lauenburgische Seen önj e Kris Hiirtuuchdoom Lauenborj. E gemiine läit önjt nordååsten foon e kris. Dåt heet 495 inboogere (2020).
Aglossorrhyncha
Aglossorrhyncha (lat. Aglossorrhyncha) san bloosenplaanten an hiar tu a orchideen (Orchidaceae). At jaft sowat 13 (Kew: 18 ) slacher uun Oseaanien.
Süüdaasien
Süüdaasien as di süüdelk dial faan di kontinent Aasien.
Guillotine
At guillotine [] as en aperoot, am minsken at hood uftuslauen. Hat as näämd efter di fransöösk dochter Joseph-Ignace Guillotin. En grat bedüüdang hed didiar aperoot uun't Fransöösk Rewolutsion, huar uun a juaren 1792 bit 1794 flook föörsten, diar jin det rewolutsion strääd, diarmä amkimen san. Mä det guillotine skul det duad maagin gau an saner piin ufluup.
Oofern
Bekäänd oofern, diar tu rewolutsioonstidjen at hood uf füng, wiar:
Panten
Panten as en gemiine foont Åmt Sandesneben-Nusse önj e Kris Hiirtuuchdoom Lauenborj. E gemiine läit önjt norden foon e kris. Dåt heet 654 inboogere (2020).
N’Djamena
N’Djamena (üüb Fraansöösk: N'Djaména; üüb Araabsk: انجامينا‎‎ Injāmīnā) as at hoodsteed, det gratst steed an en regiuun faan Tschad. At steed hee 951.418 lidj (2009).
Mialen
A Mialen (Atriplex) san plaantenslacher uun det famile faan a Amaranten (Amaranthaceae). Diar hiar amanbi 300 slacher tu.
Bobeln
Bobeln (Schoenoplectus), uk boberrosken(?) san en skööl plaanten uun det famile raidgäärs (Cyperaceae).
Slacher
At jaft wel amanbi 60 slacher. Uun Euroopa kem föör: (Krüsang faan S. tabernaemontani an S. triqueter)
Renate Schneider
Renate Schneider (* 1949) es en Wüfhaur fan Kairem. 2014 heer jü di C. P. Hansen-Pris fingen.
Renate Schneider en di Baan
Mung Friedrichstadt en Weesterlön uur fan dit FIS (Fahrgastinformationssystem) uk üp Friisk önsair hur di Toch üs Naist halt. Di Stem diarfuar es fan Renate Schneider.
Fransöösk Rewolutsion
At Fransöösk Rewolutsion wiar faan 1789 bit 1799, an wiar wel det wichtagst onernemen uun't Europeesk histoore. Hat hää di absolutismus ufskaafet an a minskenrochten för aaltumaal iinfeerd. Jo san det grünjlaag faan a demokratii, so üs wi det daalang kään. Faan Frankrik ging a föörstelangen faan persöönelk freihaiden trinjam a eerd, man jo san noch loong ei aueraal uunkimen.
1804 as di "code civil", det bürgerlik gesetsbuk iinfeerd wurden. Diar as fäästlaanj wurden, dat arken en rocht üüb eegendom hää an neder a föörsten noch a stoot det wechnem mut. Uun't salew juar hää Napoleon ham do salew at keiserkrüün apsaat an wiar nü di määchtagst maan uun't lun.
Woolspröök
Faan't rewolutsion kaam uk a trii grünjreegeln, huar di stoot efter ütjracht wurd skul: an jodiar ideaalen haa daalang en grat bedüüdang för aal a minsken üüb a hialer eerd.
Määchtapdialang
Sant at rewolutsion as det määcht faan a stoot apdiald:
Ritzerau
Ritzerau as en gemiine foont Åmt Sandesneben-Nusse önj e Kris Hiirtuuchdoom Lauenborj. E gemiine läit önjt norden foon e kris. Dåt heet 295 inboogere (2020).
Knud Broder Knudsen
Knud Broder Knudsen (1846-1917), uk Knütj Bruler Knütjen wiar en feringen dachter.
Sin saster Julia wiar a skriiwer Lorenz Conrad Peters (1885-1949) sin mam. Hi lewet uun Ööwenem.
Staken üüb Riimen
Högen faan sin staken üüb riimen wurd uun Otto Bremer sin buk, Ferreng an ömreng Stacken I (1888), ütjden.
Literatüür
L.C. Peters: Nordfriesische Dichter. NFJb. 1949. S. 155-158.
Agrostophyllum
Agrostophyllum (lat. Agrostophyllum) san bloosenplaanten an hiar tu a orchideen (Orchidaceae). At jaft sowat 91 (Kew: 122 rekorden ) slacher uun tropisk Aasien.
Heken
Heken (Bromus) san en skööl faan plaanten uun det famile Swetgäärs (Poaceae). Jo kem üüb a hialer eerd föör.
Slacher
At jaft wel amanbi 100 slacher, 25 uun Euroopa.
Nerfen
A nerfen san en grat süsteem faan nerfen-selen, an sodenang en orgaan faan diarten mä en fääst selstruktuur (Eumetazoa), uk faan minsken. Jo skel feranrangen uun a bütjer an baner amwelt faan en diart registriare, an do en signaal tu't nerfensüsteem sjüür. So koon di organismus diar üüb reagiare.
Medesiin
Dochtern för nerfenkraankesen san neuroloogen. Jo komre jo am:
Poggensee
Poggensee as en gemiine foont Åmt Sandesneben-Nusse önj e Kris Hiirtuuchdoom Lauenborj. E gemiine läit önjt norden foon e kris. Dåt heet 351 inboogere (2020).
Guardmial
At guardmial (Atriplex hortensis) as en plaantenslach uun det famile faan a amaranten (Amaranthaceae). Hat het uk "spoonsk saloot", auer hat al loong üs greentjüch eden woort. Hat hää uk bedüüdang uun a medesiin, tu farwin of ianfach üs bluum.
Koblenz
Koblenz as en krisfri stää önj dåt tjüsch bundeslönj Rhinlönj-Pfalz. Jü stää heet 113.388 inboogere (2020).
Koblenz as uk krisstää foon e lönjkris Mayen-Koblenz, hiirt ouers ai ma tu de lönjkris.
Römnitz
Römnitz as en gemiine foont Åmt Lauenburgische Seen önj e Kris Hiirtuuchdoom Lauenborj. E gemiine läit önjt nordååsten foon e kris. Dåt heet 58 inboogere (2020).
Alamania
Alamania (lat. Alamania punicea) san bloosenplaanten an hiar tu a orchideen (Orchidaceae). At jaft 1 slach (wel 2 onerslacher ) uun Meksiko.
Rondeshagen
Rondeshagen as en gemiine foont Åmt Berkenthin önj e Kris Hiirtuuchdoom Lauenborj. E gemiine läit önjt norden foon e kris. Dåt heet 812 inboogere (2020).
Kaatbiard
Kaatbiard (Deschampsia) het en hialer rä plaantenslacher uun det famile swetgäärs (Poaceae). Jo waaks trinj am a hialer eerd.
Echt Poden
Slacher
Tu detdiar skööl hiar knaap 300 slacher, uun Euroopa an Sjiisklun san't man trii:
Faxe Komuun
Faxe Komuun as en däänsk komuun uun't regiuun Sjælland. Hat as 0 km² grat an hää iinwenern (Stant  ). At ferwaltang sat uun Haslev.
Bourgeoisie
Bourgeoisie [] komt faan't fransöösk an ment det skööl faan wel steld minsken uun en selskap.
Uun't Fransöösk Rewolutsion auernaam at bourgeoisie di ütjglik tesken a föörsten an a rewolutsioneeren. Üs a industrii apkaam uun't 19. juarhunert as det wurd fööraal negatiif brükt wurden för rik lidj, diar öödern ütjnadagt haa. Di bourgeois stäänt di citoyen jinauer. Uk di citoyen hiart tu a wel steld minsken, oober auernamt feroontwurdung för a selskap.
Det huuchsjiisk wurd Bürger of det öömrang wurd büür as en betj algemianer an beskraft ianfach minsken trinjam üs so üs uun naibüür.
Lomé
Lomé as at hoodsteed an det gratst steed faan Toogo. Det as uk at hoodsteed faan det Maritime Regiuun. At steed hee 1.477.658 lidj (2010).
Frederik III. (Denemark)
Frederik III. (* 18. Marts 1609 uun Haderslevhus, Haderslev; † 9. Febrewoore 1670 uun Kopenhuuwen Sloot, Kopenhuuwen) wiar köning faan Denemark an Noorweegen faan 6. Jüüle 1648 ap tu san duas. Hi wiar de aachst köning faan’t Hüs faan Oldenborig. Hi wiar dring faan köning Christian IV. an Anna Catherine faan Brandenborig.
Lomé
Kliima
Lomé hee tau rintidjen: faan April tu Jüüne an faan September tu Nofember.
Iindialing faan Ferwalting
At steed hee fiiw arrondissementen: 1. Arrondissement (uun a süüd), 2. Arrondissement (uun a nuurd an nuurduast), 3. Arrondissement (uun a uast), 4. Arrondissement (uun a süüdwaast), 5. Arrondissement (uun a nuurdwaast).
Histoore
Lomé wurd 1897 hoodsteed faan det tjiisk kolonii Toogolun.
Kaffrine (Regiuun)
Det Kaffrine Regiuun (üüb Fraansöösk: La Région de Kaffrine, üüb Wolof: Diiwaanu Kafrin) as en regiuun uun de aafrikoons stoot Seenegal. At regiuun leit uun a maden faan't lun. Uun a nuurd leit det Louga Regiuun, uun a nuurduast det Matam Regiuun, uun a uast det Tambacounda Regiuun, uun a süüd at Gambia, uun a waast Kaolack an uun a nuurdwaast det Fatick Regiuun. Det hee 566.992 lidj (2013). At hoodsteed as Kaffrine.
Steeden
Dön gratst steeden uun det Kaffrine Regiuun san:
Indialing faan Ferwalting
Det Kaffrine Regiuun hee fjauer departmenten:
Befölkring
Det letst folksteeling uun Seenegal wiar uun't juar 2013.
Histoore
At regiuun faan nü wurd de 10. September 2008 grünjlaanjen.
Politiik
At regiaring faan't regiuun ferwaltet at apwaaksen faan't wiartskap, a ferkiar, at skül faan a amwäält uun't regiuun.
Nuurdkorea
At Demokraatisk Fulksrepubliik Korea, of man ianfach Nuurdkorea as en lun uun Uastaasien üüb a nuurdelk dial faan't Koreansk hualeweilun Uun't süüden leit Süüdkorea. Det lun näämt ham 'demokraatisk', as oober en diktatuur.
Geografii
De Paektu Berig (üüb Koreaans: 백두산 / 白頭山; 2744 m) as de huuchst berig uun't lun.
Iindialang faan Ferwaltang
Nuurdkorea hää ian stääd oner sentraal ferwaltang faan't regiarang (Pjöngjang), trii apartig stääden (Kaesŏng, Rasŏn an Namp'o) an njüügen prowinsen:
Histoore
Nuurdkorea wurd 1948 grünlaanjen. At jeew en krich twesken at lun an Süüdkorea twesken 1950 an 1953.
A feerers faan't lun san:
Sosjologii
Sosjologii as jü liir än stuudium eefter jü miinschap, forålem eefter jare inruchting än önjtwikling. Swiirihäide än konflikte wårde oofting bestudiirt önj e sosjologii.
Christian V. (Denemark)
Oner Christian V. as det hiale köningrik fermeeden an uun a Markböger apskrewen wurden. Det werk wiar 1688 klaar.
Roseburg
Roseburg as en gemiine foont Åmt Büchen önj e Kris Hiirtuuchdoom Lauenborj. E gemiine läit önjt sööden foon e kris. Dåt heet 530 inboogere (2020).
Kwintenkrais
Fan di Musiiktheorii kumt di Bigrep Kwintenkrais (Dütsk: Quintenzirkel, latiinsk circulus = Krais).
Me di Kwintenkrais es dit iinfach en finj üt, hurfuul Fuarteeken en Toonaart heer.
Kwintenkrais iin ön dit Dur-Moll-Systeem
Di Kwintenkrais jert jaar ek twingend tö des Systeem, man em ken höm aur di Maaten gur diarfuar iinseet.
Kwintenkrais me Krütsen ()
Des Krais bigent me G. Füf Tööni diiper liit D, da kum A, E, H en Fis, en diareeđer C. G heer jen Krüts, D heer tauen, A heer trii en sa förter. C heer gaar niin Fuarteeken.
Jüst sa giar dit uk me Moll-Toonaarten. Me di paralleeli Toonaart es di Moll-Toonaart me dit salev Fuarteeken meent. Jü liit langsen trii hualev Tööni of en litj Terz diiper üs di Dur-Toonaart. Moll uur litj, Dur gurt skrewen (Se uk ön dit Skelt diar stuun gurt en litj töhop eeđer Fuarteeken): e tö G, h tö D, f of fis tö A, c of cis tö E, g of gis tö H en a tö C
Wan en Gitarispölster en Nootenbleer sjocht en weet ek, hok di rocht Grünjakkord es, da teelt hi iinfach di Krütsi. Heer dit Bleer tau Krütsi, da es dit ön D of h (H-moll) notiaret. Da weet hi, dat di Grünjakkordi D, G, en A jit, jest, fjuurst en fifst Trap, analoog ön moll h, e en f, sokst, taust en trērst Trap fan di Dur-Leđer, en dit leengt fuar't Miist en spöli fuar di Sjungsters of hoken diar Musik maaket. - Des jert man tö dit Theema Kadens.
Fuar dit beeter ön Haur tö bihual, ken em höm en Bröch bech: Gung Dü Altert Eeđer Haur  Fuar Dit giar bit Fis. C (a-moll) kumt uk ön Dütsk ek fuar, aurdat dit niin Fuarteeken heer.
Kwintenkrais me b-Fuarteeken ()
Jüst sa lapt dit, wan diar niin Krütsen staan, man s:
Dur tö Moll lapt da aliksa üs bi di Krütsen (Litj Terz diiper) d tö F, g tö B, c tö Es of E, f tö As of A, b tö Des of D es tö Ges of G
En Bröch:
Fuar'n Bloom Es't Aural Dailk ön Guart Dit giar bit Ges.
Enharmoonisk Fortuskin
Wan en Toon me "es" jit, da es di formenert: Ges es G om en hualev Toon diiper. Wan en Toon me "is" jit, da es di om en hualef Toon hooger: Fis es F om en hualev Toon hooger.
Hoken rocht henluket heer, di fair me, dat dit saacht di salev Toon es. Sawat jit da enharmoonisk Fortuskin, wan jen Toon tau Noomen heer. En huarfuar es dit gur? - Dit sjocht em, wan em di Kwintenkrais jit förter driift: Da kumt em ön't Jen fan di Krütsen tö H-is, wat dit salev es üs C. - Niin 12 Krütsen, gaar niin Fuarteeken.
Di miist Sen maaki di Toonaarten, diar boowen weeget sen, sa bit fjuur Teeken hen. Wan't me di Fuarteeken tö fuul uur, da ken dit bal nemen muar spöli.
Kwinten ön di Musik
Som Komponisten skriif wat, hur di Toonaarten langsen üđers uur. Mal bikeent es "Sweet Georgia Brown", wat ön Kwinten dial giar. Akkordi: D7 -- G7 -- C7 -- F7 en üs Bröch A(7), di Kwint tö D. Taust Diil fuaranert höm: d a a7 :| F7 E7 Es7 D7  en weđer Kwinten: G C F
En bet wat fuar Gitarispölsters: Hoken dit omseet wel, di skul me C7 aur sin Fingerbuurt "sleri" (Di Akkordi, dānen diar me "7" āpskrewen sen). Dit es dit Wakerst en lünt ön't Beest diarfuar. Ik spöli dit A fuar di Bröch iipen en seet en A7 bluat achterön. D- Moll en A-Moll spöli ik Barrée en sleri da fan F dial. G, C en F da weđer iipen, dit let höm gur omseet.
Bi des Bispöl di jest trii Takti döör ali 12 Toonaarten fan di Kwintenkrais. Dit es fan Chopin:
Kaolack (Regiuun)
Det Kaolack Regiuun (üüb Fraansöösk: La Région de Kaolack, üüb Wolof: Diiwaanu Kawlax) as en regiuun uun de aafrikoons stoot Seenegal. At regiuun leit uun a waast faan't lun. Uun a nuurd an waast leit det Fatick Regiuun, uun a uast det Kaffrine Regiuun, uun a süüd at Gambia. Det hee 960.875 lidj (2013). At hoodsteed as Kaolack.
Geografii
De Saloum Struum leept troch a nuurd faan't regiuun.
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun det Kaolack Regiuun san:
Iindialing faan Ferwalting
Det Kaolack Regiuun hee trii departmenten:
Befölkring
Det letst folksteeling uun Seenegal wiar uun't juar 2013.
Histoore
At regiuun faan nü wurd de 10. September 2008 grünjlaanjen.
Politiik
At regiaring faan't regiuun ferwaltet at apwaaksen faan't wiartskap, a ferkiar, at skül faan a amwäält uun't regiuun.
Steven Runciman
James Cochran Stevenson Runciman (* 7. Jüüle 1903 uun Northumberland; † 1. Nofember 2000 uun Radway, Warwickshire) wiar en britisk histooriker, diar för sin werken tu’t madeläälerns bekäänd as.
Leewent
Hi wiar de naist dring faan Walter Runciman, 1st Viscount Runciman faan Doxford an Hilda Runciman, Viscountess Runciman faan Doxford. Sin aalern wiar lasmooten för die Liberal Party uun det Britisk Parlament. San ualaatj faan aatjen eeg, Walter Runciman, 1. Baron Runciman, wiar en gratriader. San aptooch fing er uun Eton, tu liker tidj mä George Orwell, diar en naar frinj wurd. 1921 begand er bi Trinity College, Cambridge sin stuudium auer histoore.
Frederik IV. (Denemark)
Frederik IV. (* 11. Oktuuber 1671 uun Kopenhuuwen Sloot; † 12. Oktuuber 1730 uun Odense Sloot) wiar köning faan Denemark an Noorweegen faan 25. August 1699 ap tu san duas. Hi wiar de tjiinst köning faan’t Hüs faan Oldenborig. Hi wiar dring faan köning Christian V. an Charlotte Amalie faan Hessen-Kassel.
Knut Jungbohn Clement
Knut Jungbohn Clement (* 4. Detsember 1803 uun Noorsaarep üüb Oomram; † 7. Oktuuber 1873 uun Bergen (New Jersey) ) wiar en öömrangen skriiwer an wedenskapsmaan.
Leewent
Efter sin skuultidj as hi skuulmääster wurden. Do hää'er uun Kiil an Heidelberg filosofii, histoore an spriakwedenskapen studiaret. 1836 raiset hi troch Waasteuroopa, faan 1841 bit 1846 hää hi uun Kiil föörleesangen auer spriakwedenskapen häälen.
Uun sin buken hää hi ham aleewen för Schleswig-Holstian iinsaat, fööraal uk för a Fresken. Hi hää't diarmä en betj auerdrewen, auer hi mend, dat a Fresken - an fööraal a Öömrangen - a best slach minsken üüb a welt wiar.
1845 skrääw Clement det buk Die Lebens- und Leidensgeschichte der Friesen mä di spröök Lewer duad üs Slaav! föörwech. Det as leeder di woolspröök faan a Nuurdfresken wurden.
Mä sin buk Der Zustand der Nordseeküste Schleswig-Holsteins hää Clement ham diarför iinsaat, dat ialtürner baud wurd. Det hää a strunföögesen goorei paaset, auer jo bi en strunagt skap fiks fersiinet haa.
Süüduastaasien
Süüduastaasien as di di süüduastelk dial fan di kontinent Aasien.
Wiasem
Wiasem (Deschampsia cespitosa) as en plaantenslach uun det famile swetgäärs (Poaceae) an hiart tu a kaatbiarder.
Onerslacher
Efter GRIN :
Komooren
Uk Mayotte hiart tu't skööl faan eilunen faan a Komooren, man ei tu di stoot Union faan a Komooren.
Geografii
A Komooren hee trii autonoom eilunen:
Politiik
A Komooren san en republiik. A president faan't lun sant 2016 as Azali Assoumani.
Wiartskap
At weering faan't lun as de Komooren-Franc, wat faan det Sentraalbeenk faan dön Komooren ütjbroocht wurt.
Altensteinia
Altensteinia Aglossorrhyncha) san bloosenplaanten an hiar tu a orchideen (Orchidaceae). At jaft sowat 7 slacher uun Süüd-Ameerikoo.
Rum
Rum as en sprit an woort faan sokerraid maaget.
Strunmial
At Strunmial (Atriplex littoralis) as en plaant uun det famile faan a Amaranten (Amaranthaceae). Hat komt uk mä saalten grünj turocht an wääkst sodenang uk üüb't oon an bi strun.
Rum
Rum woort fööraal uun a Kariibik, uun Madel- an Süüdameerikoo, man uk üüb a Filipiinen, uun Austraalien, Madagaskar, Mauritius, Indien, Réunion, a Kanaaren an Kapwerden maaget.
Uun Nuurdschiisklun as rum al loong bekäänd, auer a däänsk Waastindien-floot al uun't 18. juarhunert diar hanel mä drääw an hör wichtagst huuwen wiar Flensborag.
Slacher
Normoolerwiis woort rum faan sokerraid-sirep maaget. Hi gäärt an hää do iarst ans amanbi 5 % alkohol. Didiar sokerwin woort do braand an feit sowat 70 % alkohol. Mä rian weeder woort hi do üüb 40 % deelmisket, det as witj rum.
Wan di rum uun holtfeed loogert woort, lefst uun whisky-feed, do feit hi en brün klöör an namt di smaag faan det fäät uun. Flooksis woort uk noch muar diar iinmisket, amdat di brün rum en feinen smaag feit.
Uk faan sokerraid-saft kon sprit maaget wurd. Hi as laachtgreen an het cachaça (of aguardente = ialweeder).
Sahms
Sahms as en gemiine foont Åmt Schwarzenbek-Land önj e Kris Hiirtuuchdoom Lauenborj. E gemiine läit önjt sööden foon e kris. Dåt heet 402 inboogere (2020).
Salem (Lauenborj)
Salem as en gemiine foont Åmt Lauenburgische Seen önj e Kris Hiirtuuchdoom Lauenborj. E gemiine läit önjt ååsten foon e kris. Dåt heet 638 inboogere (2020).
Iartapel
Di Iartapel (irpel, eerdaapel, Solanum tuberosum), es ön Diili fan Dütsklön, Öösterrik en di Swaits uk üs Erdapfel (Herdöpfel) of Grundbirne (Grumbeer) bikeent. Üp Söl' jeft et Liren, diar Iirtaapler sii, Jiartapeln (Ütspraak üs "Jechtabeln") oof Öört-Aabelern, en jit muar. Em ken al sii, dat des en lewendigi Uurt fan di Söl'ring Spraak es.
Ambrella
Ambrella (lat. Ambrella) san bloosenplaanten an hiar tu a orchideen (Orchidaceae). At jaft 1 slach uun Nuurd-Madagaskar.
Meksiko
Meksiko (spoonsk: México,, nahuatl: Mexihco, ) as en lun uun Nuurd-Ameerikoo mä 31 bundesstooten an at hoodstääd Meksiko-Stääd. Uun't nuurden lei a Ferianagt Stooten faan Ameerikoo, uun't süüden an waasten a Pasiifik, uun't süüduasten Guatemaala, Belize an a Kariibik, an uun't uasten a Golf faan Meksiko. Uun Meksiko lewe 110 miljuun minsken, det as plaats 11. üüb a eerd.
Geografii
Meksiko hää 31 bundesstooten:
Iartapel
2003 wiar di Iartapel dit Greentjüch fan't Jaar ön Dütsklön.
Iartaapelern üp Söl'
Hat jeft üp Söl' jit trii Buern, diar Iartapeln plaanti en forkoopi. Jen diarfan sit twesken Kairem en Munkmērsk, jen ön Kaamp en jen ön Muasem.
Di Buer fan Muasem maaket man dit Miist diarfan, di köört di uk üt. Ön Muasem jeft et sagaar en priwāti Iartapel-Auto, diar fuar forskeligi Famiilien-Meföligster iinkoopet en ütköört. Bi di Buererii sen uk jit Hingstern diarbi.
Ön Kaamp jest et uk Eier en Galloway-Nuaten üp di Hofstair.
Iartapel-Aarten en en Instituut
Ön di hiili Wārel uur muar üs 5000 Iartapelaarten plaantet. Di Forskel kumt diarfan, dat di Plaanten forskelig brükt uur sa üs uk diarfan, dat ja dit dit Kliima ek aural lik es. Hat jeft Liren, diar jam aliweegen nii Aarten ütteenk. Ön't internationāli Iartapeln-Instituut ön Lima, Peru es di gurtest Saamling fan Aarten āpskrewen, en diar stuunt uk, hur'ling di Geeni ütse.
Bi di Aarten es forskelig, hur lung dit waaret, bit dat ja bāricht uur ken en uk, wat em diarme fuar heer.
Jaar fan di Iartapel 2008
En internatsjonāli Jaar fan di Iartapel waar 2005 bi di Foriinigt Natsjoonen (UN) üs en Deklaratsjoon fuarslain. Ön di 18. Oktoober 2007 waar ön New York bislööten, dat 2008 des Jaar wiis skul.
Di Taacht om en Jaar fan di Iartapel es, dat di Mensken diarön tö teenk kum, dat em me Iartapeln masi Gurs töögen Hungersnuar dö ken. Des Weeten skul fuaral uk diar hen dönen uur, hur Help brükt uur. Em wel me dit Jaar senerk fuul diarön aarberi, jit muar aur di Iartapel üt tö fing en diarfuar, dat Saaken üs Logistig en Produktsjoon fan gurter Masen forbeetert en iinfacher maaket uur ken. Diarfan skel et möögelk uur, dat di Lönen, diar knap me Iit sen, jamsalev beeter help ken.
Di Post ön di Swaits diar en senerk Friimark (85 Rappen) tö dit Jaar fan di Iartapel üt.
Hurfan dit Dütsk Uurt kumt
Dit dütsk Uurt "Kartoffel" kumt fan dit italieensk Uurt tartufolo, wat diar fuar di Trüfel brükt uur. Des Uurt kumt da fan latiinsk: Diar jit et terrae tuber.
Kédougou (Regiuun)
Steeden
Dön gratst steeden uun det Kédougou Regiuun san:
Iindialing faan Ferwalting
Det Kédougou Regiuun hee trii departmenten:
Befölkring
Det letst folksteeling uun Seenegal wiar uun't juar 2013.
Histoore
At regiuun faan nü wurd de 10. September 2008 grünjlaanjen.
Politiik
At regiaring faan't regiuun ferwaltet at apwaaksen faan't wiartskap, a ferkiar, at skül faan a amwäält uun't regiuun.
Ruad Toost
Ruad Toost(er) (Holcus lanatus) as en plaantenslach uun det famile Swetgäärs (Poaceae).
Sandesneben
Sandesneben as e hoodstää foont Åmt Sandesneben-Nusse önj e Kris Hiirtuuchdoom Lauenborj. E stää läit önjt nordååsten foon e kris. Dåt heet 1859 inboogere (2020).
Kadens
En Ka dens  (fan cadentia, aur cadens tö lat. cadere = faal), biskriift di Aart, hur'ling di Trii- of Fjuurlünten (Akkordi) tö di Wiis spolet uur en sa uk di Wiis "fööri".
Hat jeft di forskeligst Aarten fan Kadensen, dānen forskelig biskrewen uur ken. Jen Wai es eeđer di Trapen fan di Toonleđer, diar di Toonaart dēr, en üđer Wai sen di Funktjoonen fan di Tööni iin ön di Toonleđer. Fuaral sen des bikeent:
Di "Jazz-Kadens"
Es üs II - V - I bikeent. Di taust Trap es di Paralleelakkord fan di fjuurst Trap ön di Toonleđer.
Bispöl: C d e F G a (h) C    1 2 3 4 5 6 7 8
II - V - I of 2 - 5 - 1 meent da d G C
Des kumt sa aaft fuar, tö'n Bispöl bi "Feuilles morts":
a7      d  G       C C'est une chanson,  que nous resemble...
Des Stek es bal beeter üs "Autumn Leaves" bikeent, man skrewen waar dit üp franzk.
I - IV - V (Dur en Moll)
Jit uk Laagerjöl-Kadens, aurdat em des uk blinj bi di Nacht üp Strön törocht fair. Masi Folks- en Slaagerleedjis ken diarme spölet uur. Di trii Akkordi haa di Plaatsen 1, 4 en 5 ön di Toonleđer. Di Funkstjoonen jit: Tonika, Subdominati en Dominanti.
Bispöl ön G-Dur D  G        C       D        G      Bolle reiste jüngst zu Pfingsten, zu Pankow war sein Ziel Plaatsen 5  1        4       5        1 Fuktsjoon Do  To        SubD     Do       To
Wan em dit ek sjung ken, da slaaget dit mesken ön D-Dur. Da skel em bluats transponiari: A  D        G       A        D     Bolle reiste jüngst zu Pfingsten, zu Pankow war sein Ziel Plaatsen 5  1        4       5        1
Hat kumt jen tö Gaagen, wan hi di Plaatsen ön di Kadensen keent. Dat bi des Bispöl di fifst Trap üs jest kumt, hinget me di Wiis töhop, dit es en Āptakt.
Dit Salev slaaget uk ön (a-)Moll: e      a     d          e        a     Ich wünsch Dir Liebe ohne Leiden und, dass Dir nie die Hoffnung fehlt. Plaatsen: 5      1     4          5        1
Aliksa let höm dit uk transponiari, jir üp e-moll: h      e     a          h        e     Ich wünsch Dir Liebe ohne Leiden und, dass Dir nie die Hoffnung fehlt. Plaatsen: 5      1     4          5        1
Paralleel bitö ( VI - II - III)
Tö "I IV V" hiir Paralleelakkordi, dānen fan di Moll-Toonaarten me dit salev Fuarteeken. Bi C-Dur sjocht dit sa üt:
Bispöl: C d e F G a (h) C    1 2 3 4 5 6 7 8
Dit meent:
Spölin me Paralleelakkordi (en Dur-Forsküüwing)
Fan di Kwintenkrais es jaa bikeent, dat tö ark Dur-Toomleđer en Moll-Toonleđer jert, diar ditsalev Fuarteeken heer (Paralleeltoonaarten). Aliksa jeft et uk Paralleelakkordi. Wan di Wiis diartö paset, da ken em haa, dat em beeter a-moll spölet üs C-Dur.
Fuar di forskeligi Lünt fan di Akkordi skel weđer en iinfachi Bispöl tiini (C-Dur me Āptakt). G     C  a d G           C... If I had a hammer,    I'd hammer in the morning...
of jit wat fan't Laagerjöl (a-moll): e  a   C    D   F      a    C   e There is a house in New Orleans, they call the rising sun...
Jir falt āp, dat dit D gurt skrewen es. Dit kumt uk fuar. "d-moll" wiar di Paralleelakkord tö F-Dur, man diar uur Dur spölet. Dat dit aliksa paset, es di Wiis en bet üt di Reeg skrewen, dat em san Stek beeter ön Haur bihalt. Bi "Bolle" (Jest Bispöl) es dit aliksa. Diar es di Bröch en bet üt di Reeg skrewen, en fan a-moll (Paralleel tö C-Dur, di fjuurst Trap bi di Toonaart G-Dur) uur A-Dur:
Toonaart bleft üs her G-Dur: G D           A    A7   D Ne volle halbe Stunde hat er nach ihm gespürt
Töhopfaating en en Skelt diartö
thumb|right|310px|Jir es fuar trii Toonaarten di Kwintenkrais me Klöör önerliar, wat fuar hok Toonaart paset. Kadens fuar C-Dur (blö); E-Dur (ruar); Es-Dur (güül). Benen stuun di Paralleeltoonaarten ön Moll. Sa weet em al olerhun, hur em tö dit Miist me spöli ken. Dit slaaget ek bluat üp Gitari, naan, uk Ukulele of Klawiir fo diarfan en iinfachi Struktuur en spöli tö forskeligi Wiisen. Förter giar dit da me Sērkenmusik, senerligi Toonleđern en "Jazz-Akkordi", man dit skel jen forklaari, diar dit beeter ken.
Üp en hiilendal üđer Bleer stuun di Aarten, dānen ön Indien of ön forskeligst Lönen spölet uur. Dit es mal forskelig, man et jert jit langsen tö di gurt Famiilie fan Musiik en Spölsters.
Manila
Wat menst dü?
Åland
Åland [], of Landskapet Åland (, of uk Ahvenanmaan maakunta) as en regiuun faan Finlun, diar gratendials autonoom as. Hat as en skööl faan eilunen uun a Uastsia tesken Sweeden an Finlun.
Madelaasien
Madelaasien as en regiuun uun a maden faan di kontinent Aasien.
1 :
Manila (stääd)
Manila (amtelk: City of Manila; Filipiino Lungsod ng Maynila) as det hoodstääd faan a Filipiinen.
Bergkarabach
At Republiik Bergkarabach (/Lernayin Gharabaghi Hanrapetut’yun) of uk Arzach as en de-facto-regime uun Aserbaidschan. Hat woort oober neder faan a Euroopariad noch faan a UN gudkäänd.
Di 2. September 1991 hää Bergkarabach ham faan Aserbaidschan ufliaset. Hat hää haam mä Abchaasien, Süüdoseetien an Transnistrien tuupslööden tu't gemianskap faan ei gudkäänd stooten.
Det regiuun Bergkarabach leit uun't süüdwaasten faan Aserbaidschan. Trinjam lei aserbaidschaansk regiuunen, diar oober uk faan't armeensk regiarang kontroliaret wurd. Sant Mai 1994 woort diar ei muar skööden, an det republiik leit nü uun't süüden jin Iraan an uun't waasten jin Armeenien. Uun't juar 2020 as di stridj weder apkööget.
Schiphorst
Schiphorst as en gemiine foont Åmt Sandesneben-Nusse önj e Kris Hiirtuuchdoom Lauenborj. E gemiine läit önjt nordweesten foon e kris. Dåt heet 642 inboogere (2020).
Greve Komuun
Greve Komuun as en däänsk komuun üüb't eilun Sialun uun't regiuun Sjælland mä iinwenern (Stant  ). At ferwaltang sat uun Greve Strand.
Schmilau
Schmilau as en gemiine foont Åmt Lauenburgische Seen önj e Kris Hiirtuuchdoom Lauenborj. E gemiine läit önjt nordååsten foon e kris. Dåt heet 563 inboogere (2020).
Hek (muardüüdag)
Wat menst dü?
Amerorchis
Amerorchis (lat. Amerorchis rotundifolia) san bloosenplaanten an hiar tu a orchideen (Orchidaceae). At jaft 1 slach uun Nuurd-Ameerikoo.
Christian VI. (Denemark)
Christian VI. (* 30. Nofember 1699 uun Kopenhuuwen Sloot; † 6. August 1746 uun Hirschholm Sloot) wiar köning faan Denemark an Noorweegen, hertooch faan Sleeswich an Holstian an graaf faan Oldenborig an Delmenhorst faan 12. Oktuuber 1730 ap tu san duas. Hi wiar de elwenst köning faan’t Hüs faan Oldenborig. Hi wiar dring faan köning Frederik IV. an Louise faan Mecklenborig-Güstrow.
At steed Christiansted uun dön Ameerikoons Jongfoomen Eilunen (iar dön Deensk-Waastindien) as efter ham neemd.
Frederik V. (Denemark)
Frederik V. (* 31. Marts 1723 uun Kopenhuuwen Sloot; † 14. Janewoore 1766 uun Christiansborg Sloot, Kopenhuuwen) wiar köning faan Denemark an Noorweegen, hertooch faan Sleeswich an Holstian an graaf faan Oldenborig an Delmenhorst faan 6. August 1746 ap tu san duas. Hi wiar de twaalewst köning faan’t Hüs faan Oldenborig. Hi wiar dring faan Christian VI. an Sophie Magdalene faan Brandenborig-Kulmbach.
At steed Frederiksted uun dön Ameerikoons Jongfoomen Eilunen (iar dön Deensk-Waastindien) as efter ham neemd.
Kwegen
Slacher
At jaft wel amanbi 100 slacher.
Fürth
Fürth as en krisfri stää önj dåt tjüsch bundeslönj Bayern. Jü stää heet 128.223 inboogere (2020).