cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kayes (Regiuun)
Geografii
Hög struumer luup troch't regiuun: de Baoulé, de Bafing, de Bakoye, Bafoulabé an de Seenegal. Uun't regiuun san dön Félou Weederfaaler, wat 17 km uun a süüduast faan't steed Kayes lei, an dön Gouina Weederfaaler, wat 82 km uk uun a süüduast faan't steed Kayes lei. Dön tau weederfaaler san üüb de Seenegal Struum. Uun't regiuun san tau sian, de Magui Sia an de Doro Sia, wat uun a nuurduast faan' steed Kayes san. At jaft uk en stausia, de Manantali Sia, wat uun a süüd faan't regiuun leit.
Chimoio
Chimoio as en steed uun a waast faan Mosambik. At steed as at hoodsteed faan det Manica Prowins an leit 767 km tu a nuurduast faan Maputo. Det hee 372.821 lidj (2017).
Befölkring
Diar wiar folksteelingen uun 2017, 2007, 1997 an 1980.
Eerdbeien
Eerdbeien (Fragaria) san en skööl faan sowat 20 plaantenslacher uun det famile faan a ruusenplaanten (Rosaceae).
Ingelsk Kanool
Di Ingelsk Kanool (ENS English Channel;, det ment: sliaw; , det ment: Bretoonsk Sia; , det ment: Britisk Sia ) ferbanjt a Atlantik uun't süüdwaasten mä't Nuurdsia uun't nuurduasten. Det smäälst steed as det Struat faan Dover.
Skapsferkiar
Di kanool woort arken dai faan 400 bit 500 skeb beraiset.
Tesken Ingelun an a europeesk kontinent san trii damperlinjin:
Eurotunel
Sant 1994 keert en iisenboon troch di tunel tesken Folkestone an Sangatte (Zandgate).
Ulan-Bator
Ulan Bator of Ulaanbaatar (üüb Mongools: Улаанбаатар Ulaanbaatar, üüb klasisk Mongools: ᠤᠯᠠᠭᠠᠨᠪᠠᠭᠠᠲᠤᠷ Ulaganbagator) as at hoodsteed an det gratst steed faan't Mongolei. At steed lei uun a maden faan't lun. Det hee 1.089.358 lidj (2010). A nööm faan't steed het ruad häält üüb Mongools.
Acriopsis
Acriopsis (lat. Acriopsis) san bloosenplaanten an hiar tu a orchideen (Orchidaceae). At jaft sowat 8 slacher uun tropisk Süüduast-Aasien.
1849
1849 wiar det njüügen-an-fiartigst juar faan det 19. juarhunert. At juar begand mä’n Mundai.
Ulan-Bator
Iindialing faan Ferwalting
At steed hee njüügen distrikten (üüb Mongools: дүүрэг düüreg):
Swinsbasen
Wat menst dü?
Slaswik-Holstiinj
Slaswik-Holstiinj (aw Seelterfriisk: Släswiek-Holstein, aw Weestfrasch: Sleeswyk-Holstein, aw Tjüsch: Schleswig-Holstein, aw Dånsch: Slesvig-Holsten) as iinj foon da seekstiin stjörkrise (deelstoot) foon Tjüschlönj. Slaswik-Holstiinj lait twasche die Weestsiie än Ååstsiie. Dåt hee 2.910.875 inboogere (2020). E Hoodstää foon e diiljstoot as Kil.
Stääse
Da tiin grutste stääse önj e diiljstoot san:
KKP
KKP as det ufkörtang för Kaufkraftparität.
Slaswik-Holstiinj
Indiiling foon Ferwålting
E diiljstoot heet fjouer krisfrie stääse än 11 krise:
KKP
(sjiisk)
Slaswik-Holstiinj
Links
Slaswik-Holstiinj (video, spräägen aw Frasch).
Keltisch
Keltisch (dt. Keltisch) as en spräkegrupe, jü hiirt tu dåt Indogermaansch.
Önjdiiling
Tu dåt Keltisch wårde da eefterstönjene (uner-)spräkegrupe räägend:
Ailönjkeltisch: Fååstlönjkeltisch:
Katharine Ingwersen
Katharine (nåmd: Katriine) Ingwersen - tuläid di 17. August 1879 önj Deesbel, störwen di 17. Moi 1968 uk önj Deesbel, weer jü har hiil laawen schöljmäister wus.
As doochter üt en üülj frasch famiili wörd's önj Deesbel önj e Böökinghiird tuläid. Heer heet's da jarste frasche uurde spräägen. Dåt wus en luk for di hiile frasche sååge, dåt Nis Albrecht Johannsen harn schöljmäister wörd, dan hi heet har e wäi tut frasch wised. Katharine wus awt schöljmäisterseminar önj Slaswik foon 1898 bit 1901. As's deer klåår wus, köm's eefter Deesbel tubääg. Heer heet Kathrine Ingwersen en manschneåler lung as liirerin önjt schölj uuged, heer heet's bit tu harn düüs booged. As jü eefter fjoueränfäärti iir pensioniird wörd, ging't jarst fåli lüüs! Ünferknüt, wiiken än klåårhooded bit tu da leeste deege, heet's har ma åål har kreefte for di frasche spräke, sååge än brük inseet, - önj e feriin, fort museum, fort kameedispal, for di frasche unerrucht. Dächte, bjarnesunge, ferteelinge (t.b. Di strid twasche wunter än uurs) än ai maner as fiiwäntwunti kameedistöögne, weerfoon da beeste maning tooche apfjard ouers nuch ai drüked wörden san bit aw "Jü reet et spal", heet's schraawen. Dåt Bundesverdienstkreuz heet's füngen, än as jü fiiwäntachenti wörd, as e stroote, weer har smuk latj hüs läit, eefter har nååmd wörden.
Acrochaene
Acrochaene (lat. Acrochaene) san bloosenplaanten an hiar tu a orchideen (Orchidaceae). At jaft sowat 2 slacher uun Indien an Süüduast-Aasien.
Smen
At Smen, smün,  Smjen (Anas penelope) as en fögel ütj at anenfamile (Anatidae).
Sjonkdiarten
Sjonkdiarten (Mephitidae) san en famile faan ruuwdiarten (Carnivora). A miasten lewe uun Ameerikoo.
Kidal (Regiuun)
Det Kidal Regiuun (üüb Bambara: ߞߌߘߊߟ ߘߌߣߋߖߊ Kidal Dineja, üüb Fraansöösk: Région de Kidal) as en regiuun uun de aafrikoons stoot Maali. At regiuun leit uun a nuurduast faan't lun. Uun a nuurd leit Algeerien, uun a uast Niiger, uun a süüduast det Ménaka Regiuun, uun a süüdwaast det Gao Regiuun an uun a waast lei dön Timbuktu an Taoudénit Regiuunen. Det hee 67.739 lidj (2009). At hoodsteed as Kidal.
Süüduastanatoolien
Süüduastanatoolien as man 75.000 km² grat, an diarefter ian faan a letjer regiuunen uun a Türkei. Hat leit bi't grens tu Syrien.
Kidal (Regiuun)
Indialing faan Ferwalting
Det Kidal Regiuun hee fjauer kreiser (üüb Fraansöösk: cercles), wat iin uun komuunen diald wurd:
Süüduastanatoolien
Prowinsen
Uun a Türkei san 81 prowinsen, 9 diarfaan lei uun Süüduastanatoolien:
Kidal (Regiuun)
Histoore
Det Kidal Regiuun wurd 8. August 1991 grünjlaanjen.
Acrolophia
Acrolophia (lat. Acrolophia) san bloosenplaanten an hiar tu a orchideen (Orchidaceae). At jaft sowat 7 slacher uun Süüd-Afrikoo.
Nei-Sialun/fe
Nei-Sialun (üüb Ingels: New Zealand; üüb Maori: Aotearoa) as en lun uun a Süüd-Pasiifik.
Geografii
At lun hee tau grat eilun, Nuurd-Eilun an Süüd-Eilun an föl letjer eilunen.
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun Nei-Sialun san:
Indialing faan Ferwalting
Nei-Sialun hee seekstanj regiuunen: A regiuunen san:
Histoore
Twesken 1250 an 1350 kaam Polyneesiern tu't lun. 1642 en holuns forsker, Abel Tasman wurd de iarst europeer, at lun tu beschüken. 1840 wurd at lun en britisk kolonii. 1907 wurd det en autonoom dominion uun det britisk rik. 1947 wurd at lun tutool suwereen.
Kliima
[[Datei:Köppen-vereinfacht.svg|thumb|300px|Kliimaregiuunen efter Köppen-Geiger:
]]
At kliima beskraft det weder, so üs det uun't madel auer flook juaren uflääpt.
Kliimadooten
Ütj jodiar dooten wurd kliimaregiuunen (üüb det koord rochts) bestemet.
Internatsionaal Müntfond
A Internatsionaal Müntfond (IMF, sjiisk: IWF; ENS International Monetary Fund, IMF) as en iinrachtang faan a Feriand Natsioonen an sat uun Washington, D.C. (USA). Hi skal lunen halep, diar finansiel uun a knip kimen san.
Tu a IMF hiart at Weltbeenk, diar uk för letjer projekten jil ütjliant.
Lerchen
A Lerchen (Larix) san slacher faan det buumfamile Pinaceae an hiar sodenang tu a Näädelbuumer (Coniferopsida).
Internatsionaal Müntfond
Mäfulgern
Tu a IMF hiar 188 lunen, hör stemrocht hinget faan hör uundial uf. A gratst uundialen hual:
Lerchen
Menst dü ?
Dü mendst ei ferlicht ? Laasken
Bobo Dioulasso
Bobo Dioulasso as en steed uun de aafrikoons stoot Burkiina Faaso. At steed leit uun a süüdwaast faan't lun, amanbi 329 km tu a süüdwaast faan Ouagadougou. Det hee 489.967 lidj (2006). Det as at hoodsteed faan det Hauts-Bassins Regiuun an det Houet Prowins.
Geografii
At steed leit uun a maden faan det Hauts-Bassins Regiuun.
Ferkiar
Det Route Nationale 8 ferbant at steed mä det grens tu Maali uun a waast, det Route Nationale 1 ferbant at steed mä Ouagadougou uun a nuurduast an det Route Nationale 7 ferbant at steed mä't grens tu't Elfenbianküst. At steed hee'n smok boonhoof, wat 1933 baget wurd an üüb't boon twesken Abidjan uun't Elfenbianküst tu Ouagadougou leit. At jaft uk en fluughuuwen, wat uun a süüdwaast dial faan't steed leit.
Sokerröör
Sokerröör of uk sokerraid (Saccharum officinarum) as en plaant uun det famile swetgäärs (Poaceae). Hat as det wichtagst plaant üüb a eerd, wat soker (Saccharose) leewert. Hat woort oober uk brükt för bio-sprit an för rum.
Bedüüdang
Sokerröör wääkst uun a troopen an subtroopen an leewert amanbi 70% faan a soker üüb a eerd. Uun a juaren 2005 an 2010 as so föl soker wonen wurden (uun t) :
Röörsoker as aal wat bilager üs rööwensoker an woort diaram uk muar an muar uun Euroopa brükt.
Acrorchis
Acrorchis (lat. Acrorchis) san bloosenplaanten an hiar tu a orchideen (Orchidaceae). At jaft 1 slach uun Costa Rica an Panama.
Letj Panda
Hi as di iansagst slach uun det famile Ailuridae.
Spriadkoord
Faan di Letj Panda jaft at tau onerslacher:
Rendsborag
Ren(d)sborag (sjiisk: Rendsburg, däänsk an plaatsjiisk: Ren(d)sborg) as kreisstääd faan a kreis Rendsborag-Eckernförde an leit uun a maden faan Schleswig-Holstian bi a Nuurd-Uastsia-Kanool an a Oksenwai.
Guard-Eerdbei
At Guard-Eerdbei (Fragaria × ananassa, Syn. Fragaria × magna) as det kultiwiaret Eerdbei uun det famile faan a Ruusenplaanten (Rosaceae). Hat as ütj amerikoonsk slacher iinkrüsagt wurden.
1903
1903 wiar det traad juar faan at 20. juarhunert. At juar begand mä’n Tüürsdai uun de Gregoriaans kalender an mä'n Weedensdai uun de Juliaans kalender. 1903 wus dåt treed iir foon dåt 20. iirhunert. Et iir beganed ma’n Törsdi önj di Gregoriåånsch Kaläner än ma’n Weensdi önj di Juliåånsch Kaläner.
Chemii
Chemii ([]; uk []) as en natüürwedenskap. Hat befaadet ham mä eegenskapen an feranrangen faan materioolen. Onersoocht wurd diarbi atoomen (t.b. iisen), moleküülen (t.b. weeder) an ionen (t.b. saalt).
Albrecht Johannsen/sö
Nis Albrecht Johannsen di jüngeri - beeren di 11. Marts 1888 önj Deetsbel, stürewen di 15. August 1967 uk ön Deetsbel. Hi wiar Skuulmaister en töleest Skuulreer.
Adolf Hitler
Fan Juuli 1921 wiar hi Fuarseter fan di NSDAP, en 1923 forsoocht hi, di Weimarer Republik tö stört (Hitlerputsch). Hitler skref en Bok "Mein Kampf", wat 1925 und 1926 ütkām, en fortelti diar al, wat hi me di Juuden en Mensken fan üđer Menskenslachen fuarhair), kuurt, sin Ideologii fan Natjonālsotsjalismus.
Di 30. Januwaari 1933 waar Hitler Rikskanzler. Hi organisiareti daalkens, dat dit Teenken ön Dütsklön bluat jit jen Rochting haa kür. Hoken ek diartö pasi kür of wil, di waar iin ön Kontsentratsjoonslaager braacht, foltert en aaft uk ombraacht.
Albrecht Johannsen/sö
Skreften
Üs Skriiwer es Johannsen fuaral me sin Saamlingen fan Dechtingen bikeent uuren. 1928 kāöm "Üt min Schatull" üt. Üs dit Bok ütforkoopet wiar, kām 1956 "Beerid" (Bāricht) achterön. Diar waar di Dechtingen fan "Üt min Schatull" me iin nomen, en Johannsen diar jit üđer Aarberen bitö. Albrecht Johannsen heer sent 1928 masi Dechtingen üp Mooring skrewen sa üs uk di frasch Hümne:
Adolf Hitler
Üs Rikspresident Paul von Hindenburg ön di 2. August 1934 storev, da smet Hitler di tau Amten töhop, sa dat hi biiring waar.
Botgäärs
Botgäärs (Carex) as en skööl faan amanbi 2.000 plaantenslacher un det famile faan't Raidgäärs (Cyperaceae). Hat wääkst miast uun kuul of miatag kliima.
Nouakchott
Nouakchott (üüb Araabsk: نواكشوط Nawākšūṭ) as at hoodsteed faan Mauretaanien. At steed hee 958.399 lidj (2013).
Adolf Hitler
Di Juuden ön Dütsklön waar muar en muar Rochten luas, en Hitler en sin Liren maaketi di Gisetsi diarfuar tö pas (T. B. Nürnbāriger Gisetse fan 1935, Nowemberpogroomi 1938).
Sloweenien/mo
Sloweenien as sunt 1991 en ünoufhängi republiik önj madel-Euroopa. Et jeeft tou stääse ma mör as 100.000 inboogere, Ljubljana än Maribor. Sloweenien as lasmoot önj e NATO, jü Europäisch Unjoon än da Feriind Natione.
Slowenien wårt begränsed foon:
Geografii
Dåt norden foont lönj as Alpengebiit.
Stääse
Da tiin grutste stääse önjt lönj san:
Politiik
Sloweenien as sunt 2004 lasmoot foon jü Europäisch Unjoon.
Bamako
Bamako (üüb Bambara: ߓߊߡߊߞߐ Bàmakɔ̌) as at hoodsteed an det gratst steed faan Maali. At steed hee 1.810.366 lidj (2009).
Egyptisk hieroglyphen
Egyptisk hieroglyphen ( hierós 'halag', γλυφή glyphḗ 'skramsen') san a tiaken faan det äälst bekäänd skraft. Hat as brükt wurden faan amanbi 3200 f. Kr. bit 394 efter Kr. uun't Ual Egypten för't egyptisk spriak.
Tuiarst wiar hieroglyphen en rian bilskraft, leeder kaam diar uk tiaken för tuuner an bedüüdangen tu. Uun't greks-röömsk tidj jääw't wel son 7.000 tiaken.
Bamako
Geografii
De Niiger Struum leept troch't steed.
Iindialing faan Ferwalting
At steed hee seeks komuunen:
Norwäägen
Norwäägen, amtlik det Käningrik foon Norwäägen, is en löön öön e nöörd foon Euroopa. Et löön lait uwe't wästdial foon dat Skandinaowisk Hualefailöön. Öön e uust lait Sweeden än öön e nöörduust laie Finlöön än Ruslöön. Dat heet 5.295.619 jude (2018). Ju häädstää foon't löön is Oslo.
Albert Einstein
Albert Einstein (* 14. Marts 1879 ön Ulm; † 18. Aprilmuun 1955 ön Princeton (New Jersey)) wiar en Füüsiker aur Theorii of en bireeknendi Füüsiker. Hi fuan masi aur Mateerie, füüsikālsk Rüm en Tir sa üs aur di Aart en Wiis fan di Grawitatsjoon üt. Fan des heer höm ön di Füüsik masi foranert. Einstein es diarom üs jen fan di nöörigst Füüsikern üp Wārel bikeent.
Sin Aarberstheemen
Einsteins Hauptaarber wiar di Relatiwiteetstheorii, en diarfan waar hi aur di hiili Öört bikeent. Ön't Jaar 1905 kām sin Āpskreft Zur Elektrodynamik bewegter Körper üt, diar deling üs en speetsieli Relatiwiteetstheorii bikeent es. 1915 dēr Einstein di Relatiwiteetstheorii fuar hiilendal üt. Fan di Kwantenfüüsik fuan Einstein uk masi üt. Fuar sin "Fortiinsten om di bireekneti Füüsik, senerlig om di fotoelektrisk Effekt" fing hi 1922 di Nobelpris fuar Füüsiker. Sin Bireekningen spölet - ön Forskel tö dit, wat di Liren meen - niin direkti Rul fuar dit Bechnig fan Atoombomben en Atoomkraftwerki.
Einstein en di Politik
Albert Einstein es üs Bigrep fuar en Ütfinjer en Genii bikeent. Sin Bikeenthair seet hi uk fuar sin Aarber fuar dat di Fölker meenachtler snaki en Freer meenachtler hual iin. Albert Einstein forstön hömsalev üs Patsifist, Sotsjalist en Zionist.
Staatstöhiirighairen
Einstein heer aur sin Leewent hok Staatstöhiiringen: Aur hi diar tö Wārel kemen wiar, wair hi Würtembāriger Staatstöhiirighair en wiar diarme uk Dütsk. Twesken 1896 en 1901 wiar hi staatenluas, achterön waar hi Swaitser. 1911/12 her hi uk di Natsjonaliteet fan Uasterrik-Ungarn. Fan 1914 bit 1932 uuneti Einstein ön Berlin, diarme Preußi en diarfan uk weđer Dütsk. Eeđer dat Hitler tö Macht kām, dēr Einstein sin dütsk Pas töbeek. Hi blef da Swaitser en waar 1940 jit Amerikaaner, wat hi da uk blefen es.
'''Tau Saaken üp Wārel sen söner Jen: Dit Uniwersum en di Dumhair fan di Mensken. - Bi dit Jest weet ik dit jit ek rocht.''' Albert Einstein
Botgäärs
Enkelt slacher
..
Saint Helier
Saint Helier (Jèrriais: St Hélyi, näämd efter di hilag Helier) as ian faan twaalew gemeenen an det hoodstääd faan Jersey, det gratst faan a kanooleilunen uun't nuurden faan Frankrik.
Persöönelkhaiden
an do leit diar uk Harro Harring (1798-1870) begreewen
Papyrusraid
Papyrusraid (Cyperus papyrus) as en plaantenslach uun det skööl zypergäärs (Cyperus) uun't famile raidgäärs (Cyperaceae). Hat as so bekäänd, auer diar al uun ualang tidjen papyrus faan maaget wurden as. An hat hää det papiir di nööm den.
Adolf Hitler
Hitler breek me forskeligi Manööwern di Kontrakti fan Versailles (Eeđer di jest Wārelkrich ofslööten). Ön di Propaganda waar di Politik fan di NSDAP-Regiaring üs gur Fuartrap weeget, en dit haa di miist Dütsken tömendst bit 1939 liift, en Hitler wiar populeer.
1938 aurnoom Hitler di Weermacht en seet di Önslüt fan Uasterrik döör. Hi slot en breek Kontrakti, üs em dit ön Haur kām, sa üs dit "Münchner Abkommen" (30. September 1938), hurme hi dit Sudeetenlön iin ön dit Dütsk Rik aurnem kür. Diaraur ging hi al ön di 15. Marts 1939 me dit "Önstekenslain fan di Rest-Tschechei" hen. Üs hi da ön di Sptember 1939 uk jit üp Poolen luasging, kām diarfan di Taust Wārelkrich ön Euroopa. Ön di 31. Juuli 1940 dēr Hitler Biskiir, dat hi töögen di Sowjetunion uk jit Krich haa wil. Me des Krich (Bigent ön di 22. Juuni 1941 üs "Unternehmen Barbarossa“, "fuar dit Wening fan Leewentsrüm uasterfuar" wil hi di Sowjetunion önsteken slaa. Fuaral wil hi diarme bi di Roostofi fan diar kum (Kuurn, Erz en Ööl), aurdat dit Dütsk Rik dit bi di Rusen bal ek muar bitaali kür en sa en Krich töögen Engelön en Ameerika ek tö maaki wiar.
Sindhi
Sindhi (Araabisk سنڌي; Devanagari सिन्धी) as en Indoaarisk spriak, diar fööraal uun Süüduastpakistaan snaaket woort.
Adolf Hitler
Öner dit Hitler-Regime sen ombi 54.000.000 Mensken omkemen. Di 30. Aprilmuun fan 1945 noom Hitlers Wüf Eva Braun Zyankāli (Hi her höör jüst friit), en Hitler skuat hömsalev duar.
Hitler ön Nuurđfriislön
Di Aarberstiinst heer di Nösidik üp Söl becht en leeterhen uk dit Raantem-Beken. Di Kasernen ön List, Weesterlön en Hörnem sa üs ön Raantem (Seeflochthaawen)waar uk ön di 30er Jaaren bigent of becht. Ön di Alemböög ön List waar nai bi di Uastindienfaarershuk en Deekwerk fan Basaltstiiner önern fuar di Dünemern liar. Di NS braacht diarme Aarbersluas Mensken fuar nögen Jil ön Aarber, en dit wiar ek olterfuul Mensken. Di Propaganda kür man dach gur fortel, hur fain jü fuar Bruarwening sörichet heer, dat dit uk eeđer di Krich jit liift waar.
Di Sküülaarberen bi di Weeterkanten en Raantem-Beken haa Söl mal foranert. Di Turismus, üs em di deling keent, wiar söner des Bechningen noch ek sa gurt ütfeelen. Naa List en Hörnem waar Betonstraaten becht. Fuarof wiar Hörnem bal gaar ek diar, en List wiar mal litj.
Ön Ladelund jaav et en KZ, üs dit ön Schwesing aurlöp. Biiring Laagern wiar fuaral Bütenstairen fan Neuengamme, hurfan töleest jit masi Fungeni ön di Skeepen Cap Arcona en Thielbek omkemen sen.
Zypergäärs
Zypergäärs (Cyperus) as en skööl plaanten uun det famile raidgäärs (Cyperaceae). Diar hiar wel son 600 slacher tu.
Slowakäi
E Slowakäi as en lönj önj Euroopa. Önjt norden lait Poolen, önjt ååsten Ukraine, önjt sööden Ungarn än önjt weesten Ååstenrik än Tschechien. Deer booge 5.449.270 manschne (önjfång 2021). E hoodstää foont lönj as Bratislava.
Politiik
E Slowakäi as sunt 2004 lasmoot foon jü Europäisch Unjoon.
Ada
Ada (lat. Ada) san bloosenplaanten an hiar tu a orchideen (Orchidaceae). At jaft sowat 16 slacher uun Süüd-Ameerikoo.
Koptisk spriak
At koptisk spriak (faan, koptisk kypt(a)ios of gyptios, faan „Egypter“, efter mykeensk a-ku-pi-ti-jo) as det jongst furem faan't egyptisk spriak. Hat hiart tu a afroasiaatisk spriaken. Faan't 3. bit 17. juarhunert as hat uun Egypten snaaket wurden. Daalang as det spriak ütjstürwen, uun Egypten snaake a lidj daalang araabisk. Man hat woort noch brükt üs hööwspriak faan a Kopten, det as en krastelk religioon. An do jaft at wel son 300 lidj, diar det spriak nei belewet haa. Saner det koptisk spriak hed am nimer ütjfünjen, wat a hieroglyphen bedüüde.
1596
1596 wiar det seeks-an-neegentigst juar faan det 16. juarhunert.
Olgäärs
Olgäärs (Eriophorum) as en skööl faan 18 plaantenslacher uun det famile faan't Raidgäärs (Cyperaceae). Jo waaks fööraal uun muuren.
Slacher
E. angustifolium – E. brachyantherum – E. callitrix – E. chamissonis – E. gracile – E. humile – E. latifolium – E. scabriculme – E. scheuchzeri – E. tenellum – E. tolmatchevii – E. transiens – E. vaginatum – E. virginicum – E. viridicarinatum
Por/sö
Di Por (Anura; uk: Salientia) of Springpor jert tö di Wirbeldiirter, dānen iin ön Weeter en üp Lön önerwai wiis ken (Amfiibien).
Wan di Poren Aier ofsmit, da jit dit Porslap of Porslüner.
Sneken
Sneken (Gastropoda) san ian faan aacht klasen faan a wokdiarten. Jo wurd tesken 0,5 mm an 75 cm grat.
Chester County PA
Chester County as en County uun Pennsylvania uun Ameerikoo mä 433.000 iinwenern (2000). Det ferwaltang sat uun West Chester PA.
Kwitenbuum
A Kwitenbuum (Cydonia oblonga) as di iansagst plaantenslach uun det skööl Cydonia an hiart tu a ruusenplaanten (Rosaceae). Hi as en ualen kultuurbuum.
Uastanatoolien
Uastanatoolien as 163.000 km² grat, an diarefter at gratst faan a sööwen regiuunen uun a Türkei, man efter iinwenertaal as't at letjst. Uun Uastanatoolien lei a huuchst berger faan a Türkei: di Ararat (5.137 m), di Uludoruk (4.135 m), di Süphan Dağı (4.058 m).
Geografii
Di Van-Sia leit uun a süüduast faan't regiuun.
Niamey
Niamey [njaˈmɛ] as at hoodsteed faan Niiger. At steed hee 978.029 lidj (2012).
Uast-Timor
Uast-Timor as en eilunstoot uun süüduast Aasien. Hat wiar de iarst stoot, diar uun't 21. juarhunert suwereen wurd. At hoodsteed as Dili.
Geograafisk Laag
Uast-Timor as wat letjer üüs Sleeswich-Holstian. At lun leit üüb det uast heleft faan’t Eilun Timor. Det iansig lungrens skääst at lun faan det indoneesk waastdial faan’t eilun. Det hee uk en eksklaawe, wat Oecusse het an uun a waast faan’t eilun leit an tau eilunen: Atauro, wat uun tu a nuurd faan't eilun leit, an Jaco, wat uun tu a uast leit.
Kentucky
Kentucky [kənˈtʌki] as en diiljstoot foon da Feriind Stoote. E diiljstoot läit önj't ååsten foon't lönj. Dåt heet 4.467.673 manschne (2019). E hoodstää foon e diiljstoot as Frankfort.
Counties
Kentucky heet 120 counties: Kiik uk deer: List foon counties önj Kentucky
Niagara Weederfaaler
A Niagara Weederfaaler (ENS Niagara Falls []) san weederfaaler faan a Niagara Struum üüb a grens tesken a bundesstoot New York (USA) an at prowins Ontario (Kanada).
Niagara Falls het uk jo tau stääden üüb eder ääg, ian uun a USA, an ian uun Kanada.
1660
1660 wiar det söstigst juar faan det 17. juarhunert.
Haageduurnbuumer
Haageduurnbuumer (Crataegus) san en skööl faan 200 bit 300 bosker of letj buumer uun det plaantenfamile faan a Ruusenplaanten (Rosaceae). Uun Euroopa käänt am 22 slacher, uun Sjiisklun trii. Miast ment am wel di slach Crataegus monogyna, hi as oober swaar mad öödern tu käänen.
Di nööm komt faan haag = iinwoksen stak lun, huar di bosk hal üüb a waaler wääkst.
Slacher
A slacher uun Sjiisklun het:
John Terence Nicholls O'Brien
Sir John Terence Nicholls O’Brien (* 23. April 1830 üüb Guernsey, Kanooleilunen; † 23. Febrewoore 1903 uun London, Ingelun) wiar britisk guwernöör faan Haliglun (1881-1888) an guwernöör faan Neufundland (1888-1895).
Otto Bremer
Otto Bremer (* 22. Nofember 1862 uun Stralsund, † 8. August 1936 uun Halle (Saale)) wiar en sjiisken germanist.
Leewent
Bremer hää faan 1881 bis 1886 uun Leipzig, Berlin an Heidelberg spriakwedenskapen studiaret. 1885 hää hi san dokter füngen. 1888 hää hi habilitiaret mä det werk „Einleitung zu einer amringisch-föhringischen Sprachlehre“. 1899 as hi profeser uun Halle (Saale) wurden. Faan 1893 bit 1926 hää hi det „Sammlung kurzer Grammatiken deutscher Mundarten“ ütjden. 1934 skul hi sin steed apjiw, auer diar uk juuden mad sin fööraalern wiar. 1936 as hi auer san krääft stürwen.
Corbet James d'Auvergne
Corbet James d'Auvergne (* 1765, Saint Helier, Jersey, Kanooleilunen; † 1825) wiar en britisk matruus (First Lieutenant faan't skap Majestic) an onerguwernöör faan Haliglun (1807-1814). San bruler Philippe d'Auvergne wiar de Hertooch faan Bouillon. Hi wiar uk en bekäänden faan ingels skriiwer Jane Austen.
Dover
Dover [] as en ingelsk stääd mä en bedüüdenen huuwen bi't Struat faan Dover. Dover leit uun't groofskap Kent an diar sat uk det amt faan a distrikt Dover.
Laag
Dover leit üüb a bütjenst süüduast ääg faan Ingelun an as man 34 km faan a europeesk kontinent uf. Kääntiaken faan det regiuun san a Witj Klafs faan Dover.
<div style="clear:left;" /div>
Ferkiar
Mä a reederein P&O, DFDS an MyFerryLink könst dü faan Dover auer a Ingelsk Kanool tu Calais raise, mä LD Lines tu Boulogne-sur-Mer an mä DFDS tu Duinkerke (Dünkirchen).
Peer
Wat menst dü
Olruus
At Olruus of uk Smäälbleeden Olgäärs (Eriophorum angustifolium) as en plaant uun det famile faan't Raidgäärs (Cyperaceae). Hat hiart tu't Olgäärs an wääkst uun muuren.
Stralsund
Stralsund [ˈʃtʁaːlzʊnt] as en stääd uun Mecklenburg-Föörpomern an kreisstääd faan di lunkreis Föörpomern-Rüügen.
Zambézia (Prowins)
Det Zambézia Prowins (üüb Portugiisk: Província de Zambézia) as en prowins uun de aafrikoons stoot Mosambik. At prowins leit uun a nuurd faan’t lun an as efter de Sambesi Struum (üüb Portugiisk: Rio Zambeze) neemd. Uun a nuurduast leit det Nampula Prowins, uun a süüduast det Indisk Ootseaan, uun a süüdwaast lei dön Sofala an Tete Prowinsen an uun a nuurdwaast Malaawi an det Niassia Prowins. Det hee 5.110.787 lidj (2017). At hoodsteed faan't prowins as Quelimane.
Geografii
De Mabu Berig (1700 m) leit uun a maden faan't prowins. En öler berig as de Paracoma Berig (522 m), wat uk uun a maden leit.
Indialing faan Ferwalting
Zambézia Prowins hee ian steed (Quelimane) an 21 distrikten.
Adamantinia
Adamantinia (lat. Adamantinia) san bloosenplaanten an hiar tu a orchideen (Orchidaceae). At jaft 1 slach uun Brasiilien.
Zambézia (Prowins)
Befölkring
At wiar folksteelingen uun 2017, 2007, 1997 an 1980. Efter't folksteeling faan 2007, wiar 1.878.160 faan a lidj uun't prowins karmen an 2.012.293 wüfhööd.
Arthur Cecil Stuart Barkly
Arthur Cecil Stuart Barkly (* 1843; † 27. September 1890, Stapleton Park bi Pontefract, West Yorkshire, Ferianigt Köningrik) wiar rachter, onerguwernöör faan dön Falkland Eilunen (1886-1887) an letst britisk guwernöör faan Haliglun (1888-1890).
Kil
Kil as en krisfri stää önjt tjüsch bundeslönj Slaswik-Holstiinj. Jü stää heet 235.366 inboogere (2006).
Kenkenbuum
A Kenkenbuum of Julbuum, Jöölboom woort uun Nuurdfresklun flooksis uun steed faaan en tanebuum uun a jultidj apsteld.
Beskriiwang
Det as en letj holtrak mä en kraans faan green twiigen, miast boksbuum. Jo figüüren san maaget mä saaltdii an het kenkentjüch (sö. Popen). Dü könst diar en swin finj, en kü, en sjep, en hingst, en höön of en fask. En siilskap of en maln sjocht am uk leewen ans. Oner stäänt a leewentsbuum mä Adam an Eva, aapel an slaang. Do hinge diar keeden mä sinken of plumen an sjauer aapler, an jo grater kenkenbuumer fu noch sjauer tualaglaachten efter det muude faan a adventskraans.
Bedüüdang
Miast stäänt a kenkenbuum uun en wönang. Mä det kenken as was det Jesuskint mend. An jul komt faan det däänsk wurd hjul, det het wel (ingelsk: wheel). Diar as was det juar mä mend, wat ham so üs en wel dreit. Jo sjauer aapler stun wel för a sjauer juarstidjen. An at kenkentjüch as sümbool för sünjhaid an rünjhaid.
Swinsbas (Isolepis)
At swinsbas (Isolepis setacea) as en plaantenslach uun det famile raidgäärs (Cyperaceae).
ISO 3166-2:AZ
Rayons
1 Rayons faan det Autonoom Republiik Nachitschewan (<tt>NX</tt>)
Peerbuumer
Peerbuumer (Pyrus) san en skööl faan 25 bit 28 slacher uun det famile faan a ruusenplaanten (Rosaceae). Faan bedüüdang för a büürerei san oober fööraal tau slacher: Pyrus communis an Pyrus pyrifolia.
Süstemaatik
efter GRIN
Lanze (Lauenborj)
Lanze as en gemiine foont Åmt Lütau önj e Kris Hiirtuuchdoom Lauenborj. E gemiine läit önjt sööden foon e kris. Dåt heet 286 inboogere (2020).
Kaarl IV. (HRR)
Kaarl IV. (* 14. Mei 1316 uun Prag; † 29. November 1378 uk diar) wiar köning faan a röömsken (faan 1346 uf uun), köning faan Böömen (faan 1347 uf uun), köning faan Itaalien (faan 1355 uf uun) an röömsk-tjiisk keiser (faan 1355 uf uun).
Niil
Di Niil (faan, leeder Nīlos, diarföör ), ualegyptisk Iteru, Gery, koptisk Piaro of Phiaro, as en struum uun Afrikoo. Hi as amanbi 7.000 km lung an täält üs lingst struum faan a eerd. Enkelten tääl daalang oober di Amazonas üs di lingst struum. Di Niil hää san hood uun a berger faan Ruanda an Burundi, ferlääpt troch Tansania, Uganda, Süüdsudaan an Sudaan, iar hi uun Egypten iin uun't Madlunsia lääpt.
Di Niil feit sin weeder ütj a troopen, lääpt do oober troch a Sahara, at naistgratst wüüst üüb a eerd. Loongs sin ääger as en ual huuchkultuur apwoksen. An uk daalang noch as di Niil bütj a miaten wichtag för Egypten.
Hopkrab
Hopkraben (Crangon crangon) hiir tö di kraben. Üp Aamring jit di Hopkraben "Por", man dit es üp Söl' wat Üđers.
Niil
Gratstääden loongs a Niil
Assuan – Asyut – Atbara – Banha – Beni Suef – al-Chartum Bahri – Damanhur – Damietta – Giseh – Jinja – Juba – Helwan – Kairo – Khartum – Kigali – Kusti – Luxor – Mahalla al-Kubra – Malakal – Mansura – Minya – Omdurman – Qena – Rabak – Sohag – Tanta
St. Helena, Ascension an Tristan da Cunha
St. Helena, Ascension an Tristan da Cunha as en britisk bütjenlun uun a süüdelk Atlantik.
Flagen
Bit 2009 wiar det flag faan St. Helena uk det flag för det hial bütjenlun. Daalang san jo trii dialen liksteld an sodenang jaft at eegentelk (de jure) nian amtelk flag muar. De facto woort det flag faan St. Helena widjer brükt.
Kleipraker
A Kleipraker, kloipräker (Calidris minuta) as en fögel uun't famile faan a Snepen (Scolopacidae).
Kleer
At Kleer, kliir,  Kliiri (Tringa totanus) as en fögel uun't famile faan a Snepen (Scolopacidae).
Nampula
Nampula as en steed uun a nuurduast faan Mosambik. At steed as at hoodsteed faan det Nampula Prowins an leit 1392 km tu a nuurduast faan Maputo. Det hee 743.125 lidj (2017).
Befölkring
Diar wiar folksteelingen uun 2017, 2007, 1997 an 1980.
1661
1661 wiar det ian-an-söstigst juar faan det 17. juarhunert.
Ualsaksisk
At Ualsaksisk, Ualneedertjiisk of Ualplaattjiisk wiar en Waastgermaans Sprik, wat faan det 9. juarhunert tu det 12. juarhunert uun't gebiit faan a uast faan't Neederlunen an a nuurdwaast faan 't Tjiisklun fan nü snaaket wurd. Det bekäändst werk üüb't spriik as at eepos Heliand. At spriik wiar a föörluuper faan Madelplaattjiisk an Plaattjiisk.
Lehmrade
Lehmrade as en gemiine foont Åmt Breitenfelde önj e Kris Hiirtuuchdoom Lauenborj. E gemiine läit önjt ååsten foon e kris. Dåt heet 594 inboogere (2020).
1662
1662 wiar det tau-an-söstigst juar faan det 17. juarhunert.
Snepenfögler
A Snepen(fögler), Snepen,  snäpe, snape (Scolopacidae) san en fögelfamile an hiar mä Bakern an ööder fögelfamilin tu't order faan a Kuben an Waadfögler (Charadriiformes).
Sköölen
Actitis – Arenaria – Bartramia – Calidris – Coenocorypha – Gallinago – Limnodromus – Limosa – Lymnocryptes – Numenius – Phalaropus – Prosobonia – Scolopax – Tringa – Xenus
Finlöön
Finlöön, amtlik Republiik foon Finlöön, is en löön öön e nöörd foon Euroopa. Öön e nöördwäst lait Sweeden, öön e nöörd Norwäägen än öön e uust Ruslöön. Et löön heet 5.513.130 jude (2017). Ju häädstää foon't löön is Helsinki.
Geografii
Di huuchst beerch öön't löön is Haltitunturi (1324 m).
Stäänge
De tiin grotste stäänge öön't löön sän:
Lichinga
Lichinga as en steed uun a nuurd faan Mosambik. At steed as at hoodsteed faan det Niassa Prowins an leit 1434 km tu a nuurduast faan Maputo. Det hee 213.361 lidj (2017).
Snäsparag
A Snäsparag, sniispåri,  Sniiling,  Snefügel, Snekok (Plectrophenax nivalis) liket en Sparag, hiart oober tu det fögelfamile faan a Calcariidae.
Lichinga
Befölkring
At wiar folksteelingen uun 2017, 2007, 1997 an 1980.
Peerbuum
A peerbuum (Pyrus communis) as en buum uun det famile faan a ruusenplaanten (Rosaceae). Hi as en ualen kultuurbuum mä en hialer rä suurten.
Fögler
Fögler, Föögle,  Finken (Aves) san en klas faan diarten mä jügen an en nääb. A miasten kön flä. Jo lewe üüb arke kontinent. At wedenskap am a fögler het Ornitologii. Daalang käänt'am 10.350 slacher.
Peerbuum
Wäärdaghaid faan a früchten
<div style="clear:left;" /div>
Fögler
Onerklas Palaeognathae
Elefantenfögler (Aepyornithiformes) †
Kiiwifögler (Apterygiformes)
Casuariiformes
Moafögler (Dinornithiformes) †
Nandufögler (Rheiformes)
Strausenfögler (Struthioniformes)
Onerklas Neognathae
Gripfögler (Accipitriformes)
Aegotheliformes
Anen an Ges (Anseriformes)
Siilfögler (Apodiformes)
Wiiduufögler (Bucerotiformes)
Naachtswaalkenfögler (Caprimulgiformes)
Kuben an Waadfögler (Charadriiformes)
Straalfögler (Ciconiiformes)
Müsfögler (Coliiformes)
Düüwenfögler (Columbiformes)
Coraciiformes
Boy Lornsen
Boy Lornsen (* 7. August 1922 ön Kairem üp Söl; † 26. Juuli 1995 ön Kairem) wiar en dütsk Skulptuurenmaaker en Dechter.
Fögler
Onerklas Neognathae
Kukütjfögler (Cuculiformes)
1663
1663 wiar det trii-an-söstigst juar faan det 17. juarhunert.
Boy Lornsen
Leewent
Eeđer di taust Wārelkrich heer Lornsen, diar en Fliiger en Funker wesen es, ön di Löns-Konstskuul Hannover fuar dit Fak „Plastik“ studiaret. Hi wiar nü en Stiinhauermaister en Stiinskulptuurenmaakermaister.
Hi wiar da bit hentö di 1960er Jaaren iin ön di Werkstair ön di Wurtleutetweute ön Brunsbütel ön Aarber.
Linau
Linau as en gemiine foont Åmt Sandesneben-Nusse önj e Kris Hiirtuuchdoom Lauenborj. E gemiine läit önjt nordweesten foon e kris. Dåt heet 1252 inboogere (2020).
Fögler
Onerklas Neognathae
Eurypygiformes
Eilun Wight
At Eilun Wight (ingelsk: Isle of Wight []) as en unitary authority an en eilun föör't süüdküst faan Gratbritannien swäärs uf faan det stääd Southampton. Hat as 35 km lung an 20 km briad. Üüb 381 km² wene 138.700 minsken (2012).
Boy Lornsen
Leewent
1967 kām sin jerst Jungensbok üt aur en Dreeng, wat fuul Erfinjingen maaget heer.
Lüchow (Lauenborj)
Lüchow as en gemiine foont Åmt Sandesneben-Nusse önj e Kris Hiirtuuchdoom Lauenborj. E gemiine läit önjt nordweesten foon e kris. Dåt heet 276 inboogere (2020).
Swinsbasen (Nardus)
Swinsbasen (Nardus) san en plaantenskööl uun't famile Swetgäärs (Poaceae). Diar jaft'at man ään slach faan: Nardus stricta.
ISO 3166-2:PH
Der aktuelle Landescode wurde im November 2015 zuletzt aktualisiert.
Adrorhizon
Adrorhizon (lat. Adrorhizon) san bloosenplaanten an hiar tu a orchideen (Orchidaceae). At jaft 1 slach uun Indien an Sri Lanka: Adrorhizon purpurascens.
Boy Lornsen
Leewent
En ön dit Bok waar en Robot bi sin Skuulaarber holpen.
Me „Robbi, Tobbi und das Fliewatüüt“ es Lornsen gur fan of kemen. Dat Bok wiar 1968 ön di List fuar di „Deutsche Jugendbuchpreis“. Dat Bok es 1972 fan die ARD üs Film foraarbert uuren. Dit waar me holten Popen maaket, en forskeligi Saaken waar me fuul nii Technik omset sa üs di "Blue Screen"-Technik, hurme dit Fliwatüüt me di Popen diarbenen fuar en Film-Lönskep projitsiaret uur kür.
Boberrosken
Boberrosken (Typhaceae an Sparganiaceae) san en plaantenfamile uun't order Poales.
Adenoncos
Adenoncos (lat. Adenoncos) san bloosenplaanten an hiar tu a orchideen (Orchidaceae). At jaft sowat 20 slacher uun Malaysia an Nei Guinea.
Boy Lornsen
Leewent
Sent di Tir wiar Lornsen üs en frii Skriiwer tö keen. He maaketi Dechtingen, Jungensboker en Skelterboker en Romaani fuar jungi Liren. He forsjukti, fuar jungi Liren histoorisk Romaanen fan de Tiren üüs fan de Piraat Klaus Störtebeker naier to fo.
Lornsens Werk es ön masi Spraaken aurseet uuren.
Fögler
Onerklas Neognathae
Falkenfögler (Falconiformes)
Letj Beeren
A Letj Beeren (Procyonidae) san en famile faan tetjdiarten (Mammalia) an hiar diar tu a ruuwdiarten (Carnivora). Jo lewe uun Ameerikoo. Letj Beeren haa oober mä echt Beeren ei föl tu dun.
Fögler
Onerklas Neognathae
Hanenfögler (Galliformes)
Boy Lornsen
Leewent
Sent 1981 wiar Lornsen Meföliger bi P.E.N.
Lornsen wiar me sin Wüf Margot bifriit, en ja haa en Dreeng, Dirk (*1957). Des es Archeoloogi en skriift uk Bokern. 1997 waar Dirk Lornsen me di Friedrich-Hebbel-Pris ütteeknet.
Fögler
Onerklas Neognathae
Siadükerfögler (Gaviiformes)
Dembos (Kreis)
De Dembos Kreis as en kreis uun det Bengo Prowins faan Angoola. A kreis leit uun a süüduast faan't prowins. Hi hee 28.202 lidj (2014). At hoodsteed as Quibaxe.
Fögler
Onerklas Neognathae
Kraanekfögler (Gruiformes)
Boy Lornsen
Iaringen
Forskeligi Skuulen sen eeđer höm nēmt uuren:
Dembos (Kreis)
Geografii
De Dembos Kreis hee fjauer komuunen:
Boy Lornsen
Boker
Robbi, Tobbi und das Fliewatüüt (1967)
Lütau
Lütau as en gemiine foont Åmt Lütau önj e Kris Hiirtuuchdoom Lauenborj. E gemiine läit önjt sööden foon e kris. Dåt heet 710 inboogere (2020).
Fögler
Onerklas Neognathae
Leptosomiformes
Por (muardüüdag)
Wat menst dü?
Michael Jackson
Michael Joseph Jackson (29. August 1958 uun Gary, Indiana; † 25. Jüüne 2009 uun Los Angeles, Kalifornien) wiar en US-amerikoonsken konstler.
Fögler
Onerklas Neognathae
Mesitornithiformes
Ambriz (Kreis)
De Ambriz Kreis as en kreis uun det Bengo Prowins faan Angoola. A kreis leit uun a nuurdwaast faan't prowins. Uun a nuurd leit det Zaire Prowins, uun a uast de Nambuangongo Kreis, uun a süüd de Dande Kreis an uun a waast at Atlantik. Hi hee 22.712 lidj (2014). At hoodsteed as Ambriz.
Fögler
Onerklas Neognathae
Musophagiformes
Ambriz (Kreis)
Indialing faan Ferwalting
De Ambriz Kreis hee trii komuunen:
Fögler
Onerklas Neognathae
Nyctibiiformes
Hoatzin (Opisthocomiformes)
Podargiformes
Hollöön
Hollöön is en löön öön't wästen foon Euroopa. Öön't nöörden än wäasten lait ju Nöördsii, öön't uusten Tutsklöön än uun't söö'en Belgien. Et löön heet 17.184.010 jude (2018). Et häädstää foon't löön is Amsterdam.
Mechow
Mechow as en gemiine foont Åmt Lauenburgische Seen önj e Kris Hiirtuuchdoom Lauenborj. E gemiine läit önjt nordååsten foon e kris. Dåt heet 127 inboogere (2020).
Lusaka
Lusaka as at hoodsteed an det gratst steed faan Sambia. At steed hee 2.627.700 lidj (2019). Det as uk at hoodsteed faan det Lusaka Prowins.
Fögler
Onerklas Neognathae
Sjongfögler (Passeriformes)
Franceville
Franceville as en steed uun de aafrikoons stoot Gabuun. At steed leit uun a uast faan’t lun. Det hee 110.568 lidj (2013). Det as at hoodsteed faan det Haut-Ogooué Prowins an det Mpassa Department.
Fögler
Onerklas Neognathae
Peelekaanfögler (Pelecaniformes)
Phaethontiformes
Boy Lornsen
Boker
Jakobus Nimmersatt (1968)
Abakus an mini-Max (1970)
Fögler
Onerklas Neognathae
Flamingofögler (Phoenicopteriformes)
Boy Lornsen
Boker
Barrnabas und seine Welt (1972)
Fögler
Onerklas Neognathae
Holthakerfögler (Piciformes)
Dükerfögler (Podicipediformes)
Boy Lornsen
Boker
Der Brandstifter von Tarafal (1974)
Fögler
Onerklas Neognathae
Sturemfögler (Procellariiformes)
Boy Lornsen
Boker
Dies und das kann Fridolin (1978)
Fögler
Onerklas Neognathae
Popegein (Psittaciformes)
Pteroclidiformes
Boy Lornsen
Boker
Klaus Störtebeker - Gottes Freund und aller Welt Feind. Mit Bildern von Manfred Schlüter. Thienemann Verlag, Stuttgart 1980
Auf Kaperfahrt mit der Friedlichen Jenny (1982)
Hieronymus Bosch (1983)
Williwitt und Fischermann. Mit Bildern von Manfred Schlüter. (1983)
1664
1664 wiar det fjauer-an-söstigst juar faan det 17. juarhunert.
Boy Lornsen
Boker
Williwitt und der große Sturm. Mit Bildern von Manfred Schlüter. (1983)
Williwitt und Vogelmeier. Mit Bildern von Manfred Schlüter. (1984)
Ferien im Storchendorf (1984)
Sinfunikonzert - 13 plattdeutsche Gedichte (1984)
Fögler
Onerklas Neognathae
Pinguinfögler (Sphenisciformes)
Klookris
Klookris (aw Tjüsch: Klockries, aw Dånsch: Klokris) as en toorp önj e gemiine Risem-Lonham. Et toorp läit önjt söödååsten foon Naibel än önjt nordweesten foon Lonham.
Önjt sööden foon Klookris as dåt Andersen-Hüs, dåt sunt 1989 tu e Frasche Feriin for e Ååstermååre hiirt. Et hüs wårt foon e teooterfloose Frasch Klüüs, De Plattdütschen än Frasche Jöögedfloose Shu Shaan, e koor Frasche Loosche än di sosjååle floose Frasche Wüste brüked.
Fögler
Onerklas Neognathae
Steatornithiformes
Kadüülfögler (Strigiformes)
Suliformes
Kolibrifögler (Trochiliformes)
Trogoniformes
Ruslöön
Ruslöön, amtlik dat Rüsk Föderatschoon (uwe Rüsk: Росси́я Rossíja [rɐˈsʲijə]), as en staot öön't uusten foon Euroopa än öön't nöörden foon Aasien. Et löön heet 143.759.445 jude (2021). E häädstää foon e staot is Moskau.
Fögler
Luke uk diar
Dåt uurset ap faan Johannes Petersen
1665
1660 wiar det fiiw-an-söstigst juar faan det 17. juarhunert.
Tete (Steed)
Befölkring
At wiar folksteelingen uun 2017, 2007, 1997 an 1980.
Nashi
At nashi (Pyrus pyrifolia of uk Pyrus sinensis) (japoonsk: 梨, nashi, det ment peer) as en peerbuum uun det famile faan a ruusenplaanten (Rosaceae). Hat het uk japoonsk peer. Ööders üs at kultuur-peer mä aal sin suurten komt at nashi oober ei faan Pyrus communis uf.
Boy Lornsen
Boker
Der Tintenfisch Paul Oktopus. Gedichte für neugierige Kinder (1965) Neuauflage Köln 2009: Boje Verlag. ISBN 978-3-414-82148-5.
Tim Träumer (1985)
Henry Berkeley Fitzhardinge Maxse
Lieutenant-Colonel Sir Henry Berkeley Fitzhardinge Maxse KCMG (* 1832, Effingham Hill, Surrey, Ingelun; 10. September 1883, St. John's, Neufundland) wiar en britisk koptein uun a Krimkrich (1853-1856), onerguwernöör an guwernöör faan Haliglun (1863-1881) an guwernöör faan Neufundland (1881-1883).
Boy Lornsen
Boker
Wasser, Wind und Williwitt. Mit Bildern von Manfred Schlüter. (1985)
Henry Berkeley Fitzhardinge Maxse
Maxse wurd 1832 uun Effingham Hill, Surrey, Ingelun bäären. Hi wiar dring faan James Maxse (1792-1864) an Caroline FitzHardinge Berkeley (1802-1886). Hi broocht sin ääder juaren uun't armee an wurd 1854 koptein. Hi wurd uun a Slacht faan Balaklawa uun de Krimkrich ferwundet. 1859 befreid hi Auguste von Rudloff († 1915). 1863 wurd Maxse onerguwernöör faan Haliglun an uun det naist juar guwernöör. Maxse an sin wüf hör jongen, Ernest George Berkeley Maxse (1863-1943), Craven FitzHardinge Alexander Maxse (1865-1926) an Reginald Edgar Maxse (1869-1945), wurd uun't tidj bäären, dat hi onerguwernöör an guwernöör faan Haliglun wiar.
Boy Lornsen
Boker
Nis Puk in der Luk. Mit Bildern von Manfred Schlüter. (1985)
Henry Berkeley Fitzhardinge Maxse
Hi wurd 1881 tu a guwernöör faan Neufundland neemd, huar hi tu san duas lewet.
Harare
Harare (iar Salisbury) as at hoodsteed an det gratst steed faan Simbabwe. At steed hee 1.485.231 lidj (2012).
Möhnsen
Möhnsen as en gemiine foont Åmt Schwarzenbek-Land önj e Kris Hiirtuuchdoom Lauenborj. E gemiine läit önjt weesten foon e kris. Dåt heet 538 inboogere (2020).
Däänemark
Däänemark, amtlik dat Käningrik foon Däänemark, is en löön öön e nöörd foon Euroopa. Öön e uust lait ju Uustsii, öön e söö'en Tutsklöön än öön e wäst ju Nöördsii. Dat heet 5.781.190 jude (2017). Ju häädstää foon't löön is Kuupenhuuwen.
Geografii
Di huuchste knobe öön't löön as Møllehøj.
Stäänge
Dä tiin grotste stäänge öön't löön sän:
Upper Darby Township
At Upper Darby Township as en township uun Delaware County PA uun Ameerikoo. Hat as 7,62 kwadrootmiilen grat (det san 19,74 km²) an hää 81.821 iinwenern (2000).
Boy Lornsen
Boker
Traugott und Das Wildschwein. Mit Bildern von Manfred Schlüter. (1985)
Bula Atumba (Kreis)
De Bula Atumba Kreis as en kreis uun det Bengo Prowins faan Angoola. A Kreis leit uun a süüduast faan't prowins. Hi hee 16.047 lidj (2014). At hoodsteed as Bula Atumba.
Indialing faan Ferwalting
De Bula Atumba Kreis hee tau komuunen:
Boy Lornsen
Boker
Der Hase mit dem halben Ohr (1986)
Tante Jeske (1986)
Seenotrettungskreuzer Adolph Bermpohl. Mit Bildern von Manfred Schlüter. (1987)
1666
1666 wiar det seeks-an-söstigst juar faan det 17. juarhunert.
Boy Lornsen
Boker
Jakobus Nimmersatt - Pfoten weg vom Donnerwald. Mit Bildern von Manfred Schlüter. Thienemann Verlag, Stuttgart 1987; Neuauflage mit anderen Bildern: Hase und Igel Verlag, Garching 2005
1666
Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
Ünbekäänd dootem
Nambuangongo (Kreis)
De Nambuangongo Kreis as en kreis uun det Bengo Prowins faan Angoola. A kreis leit uun a nuurduast faan't prowins. Det hee 61.024 lidj (2014). At hoodsteed as Muxaluando.
Boy Lornsen
Boker
Nis Puk - Mit der Schule stimmt was nicht. Mit Bildern von Manfred Schlüter. (1988)
1666
Störwen – Sturwen – Stürwen
Ünbekäänd Dootem
Filipiinen
A Filipiinen san bütj Uast-Timor det iansagst lun uun Aasien mä katuulsk muarhaid bi a iinwenern.
Dande (Kreis)
De Dande Kreis as en kreis uun det Bengo Prowins faan Angoola. A kreis leit uun a süüdwaast faan't prowins. Hi hee 217.929 lidj (2014). At hoodsteed as Caxito.
Indialing faan Ferwaling
De Dande Kreis hee fiiw komuunen:
Nambuangongo (Kreis)
Indialing faan Ferwalting
De Nambuangongo Kreis hee sööwen komuunen:
1668
1668 wiar det aacht-an-söstigst juar faan det 17. juarhunert.
Filipiinen
Hör nööm haa a Filipiinen füngen faan di spoonsk siamaan Ruy López de Villalobos: Hi näämd a eilunen tu iaren faan di spoonsk prens Philipp II. Las Islas Filipinas.
Stääden
Dön tjiin gratst stääden uun't lun san:
Koorden
A Filipiinen haa 17 regiuunen mä 81 prowinsen:
Spriaken an fulken
Mä 'Filipinos' ment am a iinwenern faan a Filipiinen, jo san oober nian ianhaidelk fulk. 95% faan a iinwenern hiar tu fulken, diar austroneesk spriaken snaake. Jo san fööraal faan Taiwan iinwaanert, man uk faan Süüdschiina kaam leederhen muaren diartu.
Auer 90% faan a Filipinos san krastenminsken. Jo haa di gluuw uunnimen tu tidjen üs jo eilunen en spoonsk kolonii wiar.
Sowat 5% san moslems.
An do san diar noch letjer fulken of stamer, diar neder oner di iinflööd faan Spoonien, noch faan a islaam kimen san.
Boy Lornsen
Boker
Sie wohnen hinter dem Deich (1989)
Delaware County PA
Delaware County as en county uun Pennsylvania uun Ameerikoo mä 550.000 iinwenern (2000). At ferwaltang sat uun Media PA.
Müssen
Müssen as en gemiine foont Åmt Büchen önj e Kris Hiirtuuchdoom Lauenborj. E gemiine läit önjt söödweesten foon e kris. Dåt heet 1165 inboogere (2020).
Ruusen
A Ruusen,  Rocht Ruusen (Rosa) san en skööl faan 100 bit 250 plaantenslacher uun det famile faan a Ruusenplaanten (Rosaceae). Hör früchten san juupen.
Mühlenrade
Mühlenrade as en gemiine foont Åmt Schwarzenbek-Land önj e Kris Hiirtuuchdoom Lauenborj. E gemiine läit önjt weesten foon e kris. Dåt heet 177 inboogere (2020).
Ruus
Wat menst dü?
Impfondo
Impfondo as en steed uun det Republiik Kongo. At steed leit uun a nuurd faan't lun, bi de Ubangi Struum. Det hee 33.911 lidj (2007). Det as at hoodsteed faan det Likouala Department.
Hünjruus
At Hünjruus, Haagruus of Wil Ruus (Rosa canina) as en Ruusenplaant uun det famile Rosaceae.
Boy Lornsen
Boker
Die Möwe und der Gartenzwerg oder.... Mit Bildern von Manfred Schlüter. (1989)
Pango Aluquém (Kreis)
De Pango Aluquém Kreis as en kreis uun det Bengo Prowins faan Angoola. A kreis leit uun a süüduast faan't prowins. Hi hee 6.571 lidj. At hoodsteed as Pango Aluquém.
Beira (Steed uun Mosambik)
Beira as en steed uun a maden faan Mosambik. At steed as at hoodsteed faan det Sofala Prowins an leit 719 km tu a nuurduast faan Maputo. Det hee 533.825 lidj (2017).
Boy Lornsen
Boker
Sien Schöpfung un wat achterno keem (1991) (als Hörbuch [Audio-CD] 2002 im Quickborn-Verlag)
Pango Aluquém (Kreis)
Geografii
A kreis as de letjst kreis uun det Bengo Prowins.
Beira (Steed uun Mosambik)
Befölkring
At wiar folksteelingen uun 2017, 2007, 1997 an 1980.
Newtown Township PA
At Newtown Township as en township uun Delaware County PA naibi Philadelphia uun Ameerikoo. Hat as 10,1 kwadrootmiilen grat (det san 26,2 km²) an hää 11.700 iinwenern (2000).
Pango Aluquém (Kreis)
Indialing faan Ferwalting
De Pango Aluquém Kreis hee tau komuunen:
Boy Lornsen
Boker
Nis Puk und die Wintermacher. Mit Bildern von Manfred Schlüter. (1993)
Das Wrack vor der Küste (1993)
Jesus von Nazareth. Een Stremel Weltgeschicht (1994) Mit Bildern von Manfred Schlüter.
Forfilmingen
Robbi, Tobbi und das Fliewatüüt. Popenspöl-Fernsehserie me 11 Diilen fan 25 Min. Draibok en Regii: Armin Maiwald. Produktsjoon: WDR, 1972. Ali Diili sen üs DVD tö fo.
Robbi, Tobbi und das Fliewatüüt. Kinofilm me en nii Interpretatsjoon aur dit Theema, 2016. Regii: Wolfgang Groos Me Spölsters sa üs Arsseni Bultmann, Alexandra Maria Lara, Sam Riley, Friedrich Mücke, Jördis Triebel, Bjarne Mädel en Ralph Caspers.