cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mitsubishi i-MiEV
Bechning en Foraneringen
Bi di Genfer Automobilsalon fan 2009 waar di „i-MiEV SPORT AIR“ en uk di „i-MiEV Prototype“ weeget. Dit wiar Wainer, wat fuar Euroopa önpaset wiar. Sent di Jöölmuun fan 2010 ken em di Wain ön Dütsklön fo. Di i-MiEV skul jest 34.990 Euro plus Transportjil kosti. Bit tö di Storemmuun fan 2012 waar Mitsubishi 34.000 Autos forkoopet, heer di Firma bi di eCarTec 2012 ön München sair.
Ön di Bārichtmuun fan 2012 waar fuar en Tir niin C-Zero en iOn becht, aurdat niin Wainer tö forkoopi wiar.
Dit Model fuar 2012 fing en "Facelift" en Auraarberingen. Sa kür em di Fuarseeten wārem maaki, en Rādio me CD en MP3 waar altert iinbecht, bit tö 35 km/h kür em en Lün önmaaki, dat dit Auto beeter jert uur, fuar di Kliimaönlaag jaav't en Stjüüring fuar fan fiirens, wat uk di Leering fan di baterii-töstant weegi en dit Āpleeren iinskrekeli kür. Di Pris waar üp 29.900 bzw. 29.300 Euro (Österreich/Deutschland) dialseet. Fuar dit Model 2014 kām jit en "Facelift", hur di Laapwai fan 150 üp 160 km kum skul en LED-Leechtern fuar di Halogeenlampen iinbecht uur skul. Di Pris waar om aur 5.500 € üp 23.790 Euro seet.
Sent di Meren fan 2016 uur di Misubishi ek muar önböören, man di Peugeot en di Citroën jeft et jit.
Citroën forkoopet di C-Zéro fan 21.800 Euro ön me 100 km Laapwai eeđer WLTP. Di Baterii heer aacht Jaaren of 100.000 km Garantii. .
Eure (Department)
Det Eure	Department [œʁ] as ian faan dön fiiw departmenten faan a Normandie uun Frankrik. At department leit uun a uast faan't regiuun. Det hee 595.218 lidj (2021). At hoodsteed faan't department as Évreux.
Geografii
De Seine Struum leept troch a nuurduast faan't department.
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't department san:
Iindialing faan Ferwalting
At department hee trii arrondissementen:
Borowitschi
Borowitschi (üüb Rüs: Боровичи́ Borovičí) as det naistgratst steed uun det Nowgorod Prowins, Rüslun. At steed leit uun a uast faan't prowins. Det hee 48.858 lidj (2021).
Afigya-Kwabre (Distrikt)
De Afigya-Kwabre Distrikt as een faan a distrikten faan det Ashanti Regiuun uun Ghaana. Det hee 136.140 lidj (2010). Det hoodsteed faan a distrikt as Kodie.
Histoore
A distrikt wurd 2008 grünjlaanjen.
Gabriel García Márquez
Gabriel José García Márquez (* 6. Marts 1927 uun Aracataca, Kolumbien; † 17. April 2014 uun Meksiko-Steed, Meksiko) wiar en kolumbiaans skriiwer, jurnalist. Hi popularisiaret a stiil faan det Maagisk Realismus, wat maagisk elementen uun realistisk situatschuunen integriaret. Föl faan sin werken tematisiare det indiwiduel isolatschuun an uk at isolatschuun faan Latiin-Ameerika. Sin hoodwerken san sin romoonen Hunert Juar faan Iansoomhaid (üüb Spaans: Cien años de soledad, 1967), A Harewst faan a Patriarch (üüb Spaans: El otoño del patriarca; 1975) an At Leefde uun a Tidjen faan't Koolera (üüb Spaans: El amor en los tiempos del cólera; 1985).
Garmisch-Partenkirchen (Lönjkris)
E Lönjkris Garmisch-Partenkirchen (aw Bairisch: Landkroas Garmisch-Partnkira) as en lönjkris önj Bayern. E lönjkris läit önj e regiiringsdistrikt Oberbayern. Dåt heet 88.467 inboogere (2018). E hoodstää foon e lönjkris as Garmisch-Partenkirchen.
Gällivare
Gällivare as jü füftgrutst stää önj e prowins Norrbotten, Swärik. E stää läit önjt norden foon e prowins. Dåt heet 10.584 inboogere (2020). Dåt as e hoodstää foon jü Gällivare Komuun.
Europeesk Chemikaalienagentuur
At Europeesk Chemikaalienagentuur (ECHA) as en iinrachtang faan a Europeesk Union. Hat reegelt det registriarin an tulääten faan chemikaalien.
Det iinrachtang sat uun Helsinki (Finlun).
Oulu
Oulu (üüb Sweeds: Uleåborg) as det füftgratst steed uun Finlun. At steed leit uun a nuurduast faan't lun. Det hee 205.489 lidj (2019). Deet as at hoodsteed faan det Nuurdösterbotten Lunskap.
Mechelen
Mechelen ([ˈmɛxələ(n)]; üüb Fraansöösk: Malines) as det naistgratst steed uun det Antwerpen Prowins, Belgien. At steed leit uun a süüd faan't prowins, amanbi 22 km uun a süüduast faan Antwerpen. Det hee 86.911 lidj (2021). Det as at hoodsteed faan det Mechelen Arrondissement.
Trinidad an Tobaago/fe
Trinidad an Tobaago (üüb Ingels: Trinidad and Tobago [ˈtɹɪnɪdæd ən təˈbeɪgoʊ]) san tau eilunen faan a Letj Antilen an en lun uun a Kariibik. At lun leit uun a süüduast faan't sia. Det hee 1.328.019 lidj (2011). At hoodsteed faan't lun as Port of Spain.
Geografii
Trinidad an Tobaago as det gratst faan dön lunen uun det Letj Antilen. At lun hee tau eilunen: det gratst diarfaan as Trinidad, wat uun a süüdwaast leit, an Tobaago, wat uun a nuurduast leit. Dönheer tau eilunen lei nai bi a eeg faan Weenesuela.
De huuchst ponkt uun't lun as El Cerro del Aripo (940 m), wat uun a nuurd faan't eilun Trinidad stäänt.
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't lun san:
Iindialing faan Ferwalting
At lun hee tau steeden, trii borger, njüügen regiuunen an ian ward:
Histoore
Trinidad an Tobaago wiar en britisk kolonii. At lun wiar faan 1958 tu 1962 dial faan det Waastindisk Föderatschuun. Det wurd de 31. August 1962 suwereen.
Politiik
Det as sant de 31. August 1962 lasmaat faan det Commonwealth of Nations.
1395
Bäären
Ünbekäänd dootem
Cavan (Graafskap)
Det Cavan Graafskap (üüb Ingels: County Cavan, üüb Iirsk: Contae an Chabháin) as ian faan dön graafskapen uun det Republiik Irlun. At graafskap leit uun nuurd faan't lun uun't regiuun Ulster. Det hee 76.176 lidj (2016). At hoodsteed faan't graafskap as Cavan.
Darmstadtium
Darmstadtium as en konstelk ütjwerket cheemisk element mä det ufkörtang Ds an det atoomnumer 110. Hat as en auergungsmetal uun det nikelskööl. Di iarst nööm wiar Ununnilium (Uun).
Sürkliawerplaanten
Sköölen
Averrhoa – Biophytum – Dapania – Oxalis – Sarcotheca
Krüsoter
At Krüsoter (Vipera berus) as en slach faan Slaanger (Serpentes) uun det famile faan a Wiipern (Viperidae). Hat lewet för slaanger üngewöönelk widj ap uun a nuurd, an as giftag.
Bruniales
Bruniales san en order faan Bloosenplaanten (Magnoliopsida) mä tau familin an 14 sköölen. Jo lewe uun't süüdelk Afrikoo an süüdelk Ameerikoo.
Haßberge (Lönjkris)
E Lönjkris Haßberge (aw Bairisch: Landkroas Haßberge) as en lönjkris önj Bayern. E lönjkris läit önj e regiiringsdistrikt Unterfranken. Dåt heet 84.599 inboogere (2018). E hoodstää foon e lönjkris as Haßfurt.
Sidjwinjer
A Sidjwinjer (Crotalus cerastes) as en slach faan Slaanger (Serpentes) uun det famile faan a Wiipern (Viperidae). Hat hää hör nööm efter det aparte sidjwiis winjen. A Sidjwinjer as giftag.
Deutsche Forschungsgemeinschaft
At Deutsche Forschungsgemeinschaft (DFG) as en ferian, di wedenskap an onersjüken fööruun bring wal. Mäfulgern faan't DFG san miast huuchskuulen an ööder wedenskapelk iinrachtangen. At DFG sat uun Bonn.
Ahafo Ano North (Distrikt)
De Ahafo Ano North Distrikt as een faan a distrikten faan det Ashanti Regiuun uun Ghaana. Det hee 94.285 lidj (2010). Det hoodsteed faan a distrikt as Tepa.
Konya (Prowins)
Det Konya Prowins (üüb Türkisk: Konya ili) as en prowins, wat dialwiis uun det Madelanatoolien Regiuun an dialwiis uun det Madlunsia Regiuun faan a Türkei leit. Det hee 2.232.374 lidj (2019). At hoodsteed faan't prowins as Konya.
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't prowins san:
Staraja Russa
Staraja Russa (üüb Rüs: Ста́рая Ру́сса Stáraja Rússa) as det traadgratst steed uun det Nowgorod Prowins, Rüslun. At steed leit uun a waast faan't prowins. Det hee 27.377 lidj (2021).
Chaguanas
Chaguanas as det gratst steed an en borig uun Trinidad an Tobaago. At steed leit uun a waast faan't eilun Trinidad. Det hee 83.516 lidj (2011).
Clare (Graafskap)
Det Clare Graafskap (üüb Ingels: County Clare, üüb Iirsk: Contae an Chláir) as ian faan dön graafskapen uun det Republiik Irlun. At graafskap leit uun süüdwaast faan't lun uun't regiuun Munster. Det hee 118.817 lidj (2016). At hoodsteed faan't graafskap as Ennis.
Amansie Central (Distrikt)
De Amansie Central Distrikt as een faan a distrikten faan det Ashanti Regiuun uun Ghaana. Det hee 90.741 lidj (2010). Det hoodsteed faan a distrikt as Jacobu.
Holtskuchnääb
A Holtskuchnääb (Balaeniceps rex, uk: Abu Markub (arab. „aatj faan a skuch“) as en apartin fögel uun det order faan a Peelekaanfögler (Pelecaniformes), an di iansagst slach uun det famile Balaenicipitidae. Hi lewet uun Afrikoo diar, huar't modrag as.
Pestowo (Nowgorod)
Pestowo (üüb Rüs: Песто́во Pestóvo) as det fjuardgratst steed uun det Nowgorod Prowins, Rüslun. At steed leit uun a uast faan't prowins. Det hee 14.842 lidj (2021).
Asante Akim South (Distrikt)
De Asante Akim South Distrikt as een faan a distrikten faan det Ashanti Regiuun uun Ghaana. Det hee 117.245 lidj (2010). Det hoodsteed faan a distrikt as Juaso.
Jugoslaawien
Jugoslaawien (amtelk Sotsialistisk Föderatiif Republiik Jugoslaawien (SFRJ) wiar en stoot uun Süüduasteuroopa. Hi as grünjlaanj wurden efter a Ööder Weltkriich an fool efter en bürgerkriich uun a juaren 1991/92 ütjenööder. Föör a Ööder Weltkriich wiar Jugoslaawien en könangrik.
Kalix
Kalix as jü seekstgrutst stää önj e prowins Norrbotten, Swärik. E stää läit önjt söödååsten foon e prowins. Dåt heet 8393 inboogere (2020). Dåt as e hoodstää foon jü Kalix Komuun.
Geografii
E stää läit bai di Kalix Struum (Kalixälven), wat in önj e Ååstsiie låpt.
Donegal (Graafskap)
Det Donegal Graafskap (üüb Ingels: County Donegal, üüb Iirsk: Contae Dhún na nGall) as ian faan dön graafskapen uun det Republiik Irlun. At graafskap leit uun nuurd faan't lun uun't regiuun Ulster. Det hee 159.192 lidj (2016). At hoodsteed faan't graafskap as Lifford.
Turnhout
Turnhout [ˈtʏr(ə)nɦʌut] as det traadgratst steed uun det Antwerpen Prowins, Belgien. At steed leit uun a nuurduast faan't prowins, amanbi 38 km uun a nuurduast faan Antwerpen. Det hee 45.874 lidj (2021). Det as at hoodsteed faan det Turnhout Arrondissement.
Vahlia
Vahlia as det iansagst plaantenskööl uun det iansagst plaantenfamile Vahliaceae uun det order Vahliales. Diar jaft at man fiiw, ferlicht aacht slacher faan. Jo lewe faan Afrikoo bit Indien.
Celastrales
Celastrales san en order faan Bloosenplaanten (Magnoliopsida) mä tau familin.
Skaadfögel
A Skaadfögel of uk Höömerhood (Scopus umbretta) as en apartin weederfögel uun det order faan a Peelekaanfögler (Pelecaniformes). Hi as di iansagst slach uun det famile faan a Scopidae. A Skaadfögel lewet uun Afrikoo süüdelk faan a Sahara naibi't weeder.
Cork (Graafskap)
Det Cork Graafskap (üüb Ingels: County Cork, üüb Iirsk: Contae Chorcaí) as ian faan dön graafskapen uun det Republiik Irlun. At graafskap leit uun süüdwaast faan't lun uun't regiuun Munster. Det hee 417.211 lidj (2016). At hoodsteed faan't graafskap as Cork.
Leonardo Fibonacci
Leonardo da Pisa, of uk Fibonacci (itajeensk: [fiboˈnattʃi], * am 1170 uun Pisa; † efter 1240 uk diar), wiar en reegenkonstler an täält üs di bedüüdenst matemaatiker faan't Madelääler.
Tschudowo (Nowgorod)
Tschudowo (üüb Rüs: Чу́дово Čúdovo) as det seekstgratst steed uun det Nowgorod Prowins, Rüslun. At steed leit uun a nuurdwaast faan't prowins. Det hee 13.764 lidj (2021).
Ahafo Ano South (Distrikt)
De Ahafo Ano South Distrikt as een faan a distrikten faan det Ashanti Regiuun uun Ghaana. Det hee 121.659 lidj (2010). Det hoodsteed faan a distrikt as Mankranso.
Stäärfrüchtbuum
A Stäärfrüchtbuum (Averrhoa carambola), of efter di latiinsk nööm uk: Carambola as en plaantenslach uun det skööl faan a Averrhoa (Gurkenbuumer). Hi hiart tu't famile faan a Sürkliawerplaanten (Oxalidaceae), an komt faan Süüduastaasien.
Leonardo Fibonacci
Üüb sin raisen tu Afrikoo, Byzanz an Syrien liard hi araabisk matemaatikern käänen an skrääw 1202 det buk Liber ab(b)aci. Diarfaan san daalang fööraal a Fibonaccitaalen bekäänd. Jo hinge nai tuup mä a Gulen Skeer.
Äskulapnater
At Äskulapnater (Zamenis longissimus of uk Elaphe longissima) as en Slaang (Serpentes) uun det famile faan a Natern (Colubridae). Hat koon bit tau meeter lung wurd, an as diarmä ian faan a gratst slaanger uun Euroopa. Hat as ei giftag.
Leonardo Fibonacci
Nööm
Leonardo woort uun ual hoonskraften näämd üs Leonardus Pisanus, Leonardus filius Bonacij, Leonardus Pisanus de filiis Bonaccij of Leonardus Bigollus. Bonaccio (faan lat. bonatius „gud, gonstag“) wiar di nööm faan san ualaatj, an as familinnööm wurden. An faan filius Bonacii („dring faan Bonaccio“) as do Fibonacci wurden.
Äskulapnater
At Äskulapnater as uk det sümbool för medesiin:
Amansie West (Distrikt)
De Amansie West Distrikt as een faan a distrikten faan det Ashanti Regiuun uun Ghaana. Det hee 134.331 lidj (2010). Det hoodsteed faan a distrikt as Manso Nkwanta.
Gäärslun
Gäärslun as en loonskap, huar natüürelkerwiis fööraal gäärs an bosker waaks. Di gratst dial faan a eerd wiar ans gäärslun. Det as ei detsalew üs greenlun (gred); det as faan minsken so uunlaanj, dat tjüch diar gäärsge koon.
Gäärslun komt fööraal diar föör, huar ei muar üs 400 mm rin fäält. Sok gäärsloonskapen san: Man uk huar muar üs 400 mm rin fäält, koon gäärslun wees; do as diar al sant ualang tidjen gäärsagt wurden.
Niigen
Niigen (Spreeken üs Niichen) (9, röömsk IX) es en natüürelk Tal twesken aacht en tiin. Niigen es en ünlik Tal en uk en Kwadraattal; niigen es trii maal trii, dit Kwadraat fan trii.
Manche (Department)
Det Manche Department [mɑ̃ʃ] as ian faan dön fiiw departmenten faan a Normandie uun Frankrik. At department leit uun a waast faan't regiuun. Det hee 491.532 lidj (2021). At hoodsteed faan't department as Saint-Lô.
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't department:
Kütahya (Prowins)
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't prowins san:
Trochodendraceae
Trochodendraceae san det iansagst plaantenfamile uun det order faan a Trochodendrales. Diar jaft at man tau slacher uun eder en aanj skööl faan. Jo lewe uun Uastaasien (Sjiina, Taiwan, Korea, Jaapan).
Malaja Wischera
Malaja Wischera (üüb Rüs: Ма́лая Ви́шера Málaja Víšera) as det sööwenstgratst steed uun det Nowgorod Prowins, Rüslun. At steed leit uun a nuurd faan't prowins. Det hee 10.161 lidj (2021).
Dún Laoghaire–Rathdown
Histoore
At graafskap wurd 1994 grünjlaanjen.
Gronings
Gronings (aanj nööm Grunnegs, Grönnegs of Grunnegers) het jo plaatsjiisk spriakwiisen uun't Prowins Groningen an diar ambi. Gronings as nai mä't Uastfresk Plaatsjiisk an hiart tu a Nuurdneedersaksisk spriakwiisen faan't Plaatsjiisk.
Atwima Mponua (Distrikt)
De Atwima Mponua Distrikt as een faan a distrikten faan det Ashanti Regiuun uun Ghaana. Det hee 119.180 lidj (2010). Det hoodsteed faan a distrikt as Nyinahin.
Haparanda
Haparanda as jü soowentgrutst stää önj e prowins Norrbotten, Swärik. E stää läit önjt söödååsten foon e prowins, bai e gränse tu Finlönj. Dåt heet 6554 inboogere (2020). Dåt as e hoodstää foon jü Haparanda Komuun.
Galway (Graafskap)
Det Galway Graafskap (üüb Ingels: County Galway, üüb Iirsk: Contae na Gaillimhe) as ian faan dön graafskapen uun det Republiik Irlun. At graafskap leit uun waast faan't lun uun't regiuun Connacht. Det hee 179.390 lidj (2016). At hoodsteed faan't graafskap as Galway.
Atwima Nwabiagya (Distrikt)
De Atwima Nwabiagya Distrikt as een faan a distrikten faan det Ashanti Regiuun uun Ghaana. Det hee 149.025 lidj (2010). Det hoodsteed faan a distrikt as Nkawie.
Atwima Kwanwoma (Distrikt)
De Atwima Kwanwoma Distrikt as een faan a distrikten faan det Ashanti Regiuun uun Ghaana. Det hee 90.634 lidj (2010). Det hoodsteed faan a distrikt as Ofoase Kokoben.
Histoore
A distrikt wurd 2008 grünjlaanjen. Iar wiar det dial faan de Botsomtwe/Atwima/Kwanwoma Distrikt.
Iibisen
Iibisen (Threskiornithidae) san en famile faan fögler (Aves) uun det order faan a Peelekaanfögler (Pelecaniformes).
Sköölen
Bostrychia – Cercibis – Eudocimus – Geronticus – Lophotibis – Mesembrinibis – Nipponia – Phimosus – Platalea – Plegadis – Pseudibis – Theristicus – Threskiornis
Uastfresk Plaatsjiisk
Uastfresk Plaatsjiisk (aanj nööm: Oostfreesk (Platt) ) as det plaatsjiisk spriakwiis faan Uastfresklun.
Hat hiart tuup mä det Gronings tu a nuurdneedersaksisk spriakwiisen.
Uastfresk
Mä di ütjdruk Uastfresk as miast det Uastfresk Plaatsjiisk mend. Di nööm as eegentelk ei rocht, auer Uastfresk Plaatsjiisk nian Fresk as.
Det eegentelk Uastfresk woort noch uun't Saaterlun snaaket. A Saaterfresken nääm hör aanj spriak oober ei Uastfresk, jo sai tu hör spriak Seeltersk (Saaterfresk).
Fiiw/mo
Jü tål fiiw (5) (aw Üüljfrasch: fīf; röömisch: V) as en natöörlik tål än en numer. Jü as en ünlik tål än kamt eefter e numer fjouer (4), ouers for e numer seeks (6). Jü as uk en priimtål: dåt håt, dåt jü gruter as 1 än foon har seelew än foon 1 tu diilen as.
Bosome Freho (Distrikt)
De Bosome Freho Distrikt as een faan a distrikten faan det Ashanti Regiuun uun Ghaana. Det hee 60.397 lidj (2010). Det hoodsteed faan a distrikt as Asiwa.
Kerry (Graafskap)
Det Kerry Graafskap (üüb Ingels: County Kerry, üüb Iirsk: Contae Chiarraí) as ian faan dön graafskapen uun det Republiik Irlun. At graafskap leit uun süüdwaast faan't lun uun't regiuun Munster. Det hee 147.707 lidj (2016). At hoodsteed faan't graafskap as Tralee.
Euler sin identiteet
Euler sin identiteet as en reegel, diar fiiw wichtag taalen uun a matematiik tuupfaadet:
Kildare (Graafskap)
Det Kildare Graafskap (üüb Ingels: County Kildare, üüb Iirsk: Contae Chill Dara) as ian faan dön graafskapen uun det Republiik Irlun. At graafskap leit uun uast faan't lun uun't regiuun Leinster. Det hee 222.504 lidj (2016). At hoodsteed faan't graafskap as Naas.
Euler sin identiteet
Di matemaatiker Leonhard Euler hää ütjfünjen, dat jodiar taalen efter en gans ianfach reegel tuuphinge:
Metropoolregiuun München
At Metropoolregiuun München as ian faan twaalew metropoolregiuunen uun Sjiisklun. Hat amfaadet at stääd München, fiiw kreisfrei stääden muar an 27 lunkreiser.
Nihoonium
Nihoonium as en konstelk ütjwerket cheemisk element mä det ufkörtang Nh an det atoomnumer 113. Hat stäänt uun't boorskööl. Di nööm komt faan Nihon (=Jaapan) uf. Di iarst nööm wiar Ununtrium (Uut).
Metropoolregiuun München
At Metropoolregiuun as nian ferwaltangsregiuun, hör san as det tuupwerkin uk auer a grensen faan bundeslunen henwech. Uun diheer faal as man ian lun bedialagt.
Seeks/mo
Jü tål seeks (6) (aw Üüljfrasch: sex; röömisch: VI) as en natöörlik tål än en numer. Jü as en lik tål än kamt eefter e numer fiiw (5), ouers for e numer soowen (7).
Mont Blanc
A Mont Blanc [] (of uk Montblanc, Monte Bianco [], det ment: witj berag) as en berag üüb a grens tesken Frankrik an Itaalien. Mä en hööchde faan as hi di huuchst berag faan a Alpen an uk faan a EU.
Grat Anakonda
At Grat Anakonda (Eunectes murinus) as en slach faan Slaanger (Serpentes) uun det famile faan a Boas (Boidae). Hat koon bit njüügen meeter lung wurd, an hiart tu a gratst slaanger üüb a welt. Hat lewet nai bi weeder, koon gud swääm an uk dük.
Luzon
Luzon of Luzón as det gratst eilun faan a Filipiinen mä det hoodstääd Manila. Luzon as uk di nööm för det nuurdelk regiuun faan a Filipiinen mä flook letjer eilunen trinjam.
Det mamenspriak faan a miast minsken uun Luzon as Tagaalog; det standardisiaret furem as Filipiino, det amtspriak faan a Filipiinen.
Älvsbyn
Älvsbyn as jü oochtgrutst stää önj e prowins Norrbotten, Swärik. E stää läit önjt sööden foon e prowins. Dåt heet 5034 inboogere (2020). Dåt as e hoodstää foon jü Älvsbyn Komuun.
Geografii
E stää läit bai di Pite Struum (Piteälven), wat in önj e Ååstsiie låpt.
Rüm (Maat)
Di Rüm es en Maat fuar di Gurthair fan en geomeetrisk Objekt. Dit Formelteeken es V (fan Volumen).
Bisteming
Dit SI-Maat fuar dixRüm es di Kubik- of Rüm-Meeter m3. Des uur uk üs cbm skrewen. Fuar en Gas of en laapend Materiaal uur fuar't Miist dit Mnat Liiter (\ell) nomen: 1 liter = 1 Rüm-Deetsimeeter (dm3). <div style="clear:left;" /div>
Bireekning
Wan em Forem en Maaten fan en geomeetrisk Objekt keent, ken em di Rüm ütreekni.
Bispölen:
Siap
Siap as en fääst materiool, am diar hunen an hidj mä tu renskin.
Uun a chemii as siap en saalten faan fäät-süren. Siapen för minsken haa en uundial faan Naatrium of Kaalium. Uun a industrii wurd uk siapen mä Liitsium, Kaltsium an Baarium brükt.
Siapen kem uun a natüür ei föör. Jo wurd mä fäät faan plaanten of diarten an en hüdroksiid maaget, t.b. Naatriumhüdroksiid.
Pankowka
Pankowka (üüb Rüs: Панко́вка Pankóvka) as det aachstgratst steed uun det Nowgorod Prowins, Rüslun. At steed leit uun a waast faan't prowins, bitu faan Weliki Nowgorod. Det hee 9749 lidj (2021).
Soowen/mo
Jü tål soowen (7) (aw Üüljfrasch: siūgun; röömisch: VII) as en natöörlik tål än en numer. Jü as en ünlik tål än kamt eefter e numer seeks (6), ouers for e numer oocht (8). Jü as uk en priimtål: dåt håt, dåt jü gruter as 1 än foon har seelew än foon 1 tu diilen as.
Elektrooneniinfang
Elektrooneniinfang (ingelsk electron capture) as en oort faan raadioaktiwiteet. Diarbi fangt di atoomkial en elektron faan sin baner skel iin. Ian proton woort sodenang tu en neutron, an det atoom woort stabiiler. Det atoomnumer woort am 1 letjer. Didiar föörgung woort uk üs epsilonfaal betiakent, an det ufkörtang as di greks buksteew epsilon (\epsilon).
Hurnbleed
Hurnbleed (Ceratophyllum) as det iansagst plaantenskööl uun det famile Ceratophyllaceae an det order Ceratophyllales. Jo plaanten lewe uun swetweeder an haa nian ruter.
Slacher
C. australe – C. demersum – C. echinatum – C. muricatum – C. submersum – C. tanaiticum
Okulowka (Nowgorod)
Okulowka (üüb Rüs: Оку́ловка Okúlovka ) as det njüügenstgratst steed uun det Nowgorod Prowins, Rüslun. At steed leit uun a uast faan't prowins. Det hee 9510 lidj (2021).
Läigem/mo
Läigem of Sööderläigem (ap Tjüsch: Süderlügum, ap Dånsch: Sønder Løgum) as en gemiine önj e Kris Nordfraschlönj. Önj’t norden lade et norddiilj foon e gemiine Humptoorp än e gemiine Älhood, önj’t ååsten läit Weestre, önj’t sööden lade e gemiine Leeksguurd än Braarep, önj’t söödweesten läit et sööddiilj foon e gemiine Humptoorp än önj’t weesten Oowentoft. Et heet 2290 manschne (2019).
Geografii
E gemiine läit önj e Kårhiird. E Ooksenwäi gungt dör e gemiine.
Di Natörschöölberik Swuunsmååre än Kråånikmååre (Naturschutzgebiet Schwansmoor und Kranichmoor) läit önjt ååsten foon e gemiine.
Histoore
Di 1. önj e Ismoune 2008 wörd e gemiine diilj foont Åmt Söödtuner.
Ferkiir
Läigem heet en hüüljpunkt aw e Mjarschboon. E hüüljpunkt as di leeste, for e boon e gränse tut Dånsch ouergungt.
Stroote:
Politiik
E gemiine heet 13 sate önj’t gemiinefertreesing. Sunt e wool önjt iir 2018 heet:
Wjartschap
Foole winkraftmeelne stönje önjt norden foon e gemiine, twasche e Gränsstroot (Grenzstraße) än e gräns tu e gemiine Älhood.
Brasschaat
Brasschaat [brɑˈsxaːt] as det seekstgratst steed uun det Antwerpen Prowins, Belgien. At steed leit uun a nuurdwaast faan't prowins, amanbi 10 km uun a nuurduast faan Antwerpen. Det hee 38.211 lidj (2021).
Malatya (Prowins)
Det Malatya Prowins (üüb Türkisk: Malatya ili) as en prowins, wat uun det Uastanatoolien Regiuun faan a Türkei leit. Det hee 800.165 lidj (2019). At hoodsteed faan't prowins as Malatya.
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't prowins san:
Ejura-Sekyedumase (Distrikt)
De Ejura-Sekyedumase Distrikt as een faan a distrikten faan det Ashanti Regiuun uun Ghaana. Det hee 85.446 lidj (2010). Det hoodsteed faan a distrikt as Ejura.
Stäärbil
En stäärbil as en regiuun faan a hemel, huar'm en münster faan laacht stäären sä koon. Sodenang san diar 88 stäärbilen, diar a hialer hemel ufdek.
En gud bispal as di Kaarelswaanj, uk Grat Waanj of Grat Beer. Mä tau kaantstäären koon'am lacht di Puulstäär finj.
Kilkenny (Graafskap)
Det Kilkenny Graafskap (üüb Ingels: County Kilkenny, üüb Iirsk: Contae Chill Chainnigh) as ian faan dön graafskapen uun det Republiik Irlun. At graafskap leit uun süüduast faan't lun uun't regiuun Leinster. Det hee 99.232 lidj (2016). At hoodsteed faan't graafskap as Kilkenny.
Stäärbil
Aal a stäärbilen
Wan dü üüb 'Deklination' trakst (iansis of tweisis), sortiarest dü a nuurdelk stäärhemel mä bekäänd stäärbilen gans efter onern of gans efter boownen.
Bosomtwe (Distrikt)
De Bosomtwe Distrikt as een faan a distrikten faan det Ashanti Regiuun uun Ghaana. Det hee 93.910 lidj (2010). Det hoodsteed faan a distrikt as Kuntanase.
Histoore
A distrikt wurd 2008 grünjlaanjen. Iar wiar det dial faan de Botsomtwe/Atwima/Kwanwoma Distrikt.
Euler sin taal
Euler sin taal, ufkört mä di buksteew e, as en taal, diar uun a analysis en grat rol spelet, fööraal uun a diferentiaalreegnang an integraalreegnang.
Oocht
Jü tål oocht (8) (aw Üüljfrasch: achta; röömisch: VIII) as en natöörlik tål än en numer. Jü as en lik tål än kamt eefter e numer soowen (7), ouers for e numer nüügen (9).
Hüdroksiid
Hüdroksiiden (sjiisk: Hydroxide) san cheemisk materioolen, diar saalten like. Hör anion as det hüdroksiid-ion [OH]−. Det poositiif kation koon faan flook metalen kem. Uun weeder apliaset wurd hüdroksiiden tu baasen.
Euler sin taal
Hör wäärs as:
e as en irratsionaal taal an det baasis faan a natüürelk logaritmus. Diaram komt hat föör bi bereegnangen faan raadioaktiwiteet an eksponentiel waaksen.
Det taal e woort miast so fäästlaanj:
Hat as näämd efter di matemaatiker Leonhard Euler. e as uk bekäänd üs Napier sin taal (efter di matemaatiker John Napier).
Euler sin beskriiwang
Euler salew hää det taal so fäästlaanj:
Hans Christian Andersen
Hans Christian Andersen (* 2. April 1805 uun Odense; † 4. August 1875 uun Kopenhuuwen), as di bekäändst dachter an skriiwer faan Denemark. Hi näämd ham salew miast bluas H. C. Andersen. Bekäänd wurd hi fööraal mä sin teelen.
Leewent
H. C. Andersen kaam üs dring faan di aarem sütjer Hans Andersen (1782–1816) an det sauwüf Anne Marie Andersdatter (~ 1775–1833) uun Odense üüb Fünen tu welt.
Mä 14 ging hi tu Kopenhuuwen an wul diar en steed bi't teooter fu, man det hää ei loket. Man di direkter faan't teooter naam ham ap uun sin hüs. Hi hoolep di jong H. C. do uk tu en stipendium faan könang Frederik VI., so dat hi tu huuger skuul gung küd an tu't uniwersiteet faan Kopenhuuwen.
Leeder raiset H. C. föl ambi an kaam tu Schiisklun, Ingelun, Itaalien, Spoonien, Portugal an tu't Osmaansk Rik. H. C. Andersen hää nimer freid an stoorew mä 70 juar uun Kopenhuuwen.
Werken
H. C. Andersen sin 156 teelen san üüb huuchschiisk ütjkimen :
Enkelt teelen jaft at uk üüb Nordfriisk tu leesen.
Nüügen/mo
Jü tål nüügen (9) (aw Üüljfrasch: niūgun; röömisch: IX) as en natöörlik tål än en numer. Jü as en ünlik tål än kamt eefter e numer oocht (8), ouers for e numer tiin (10).
Nassau (Bahaamas)
Nassau as at hoodsteed faan a Bahaamas. At steed leit üüb New Providence Eilun. Det hee 246.329 lidj (2010).
Interlingue
Interlingue as en ploonspriak, oober knaap en laben spriak. Hör grünjlaagen san 1922 faan Edgar de Wahl ütjfünjen an apskrewen wurden, an jo tääl daalang noch.
Puulstäär
Di Puulstäär as di laachtest stäär uun't stäärbil Letj Waanj (uk: Letj Beer, Ursa Minor, UMi). Hi as ~ 2 mag laacht an gud tu käänen. Eegentelk san't trii stäären, diar nai bienööder lei.
Di Puulstäär leit temelk nai bi a nuurdpuul faan a hemel, an as sodenang en grat halep, am uk üüb a eerd di nuurdwai tu finjen. Tu tidjen, üs't noch nään kompaas jääw, haa a minsken jo efter a Puulstäär racht.
Det blaft oober ei iiwag so. Det eerdaaks "aiert" en betj mä en pretsesioonsdüür faan ~ 25.700 juaren. Uun amanbi 12.000 juar as di Puulstäär ei muar di nuurdstäär, do wiset di stäär Wega tu nuurden.
Soltsy
Soltsy (üüb Rüs: Сольцы́ Sol'cý) as det tjiinstgratst steed uun det Nowgorod Prowins, Rüslun. At steed leit uun a waast faan't prowins. Det hee 8336 lidj (2021).
Leitrim (Graafskap)
Det Leitrim Graafskap (üüb Ingels: County Leitrim, üüb Iirsk: Contae Liatroma) as ian faan dön graafskapen uun det Republiik Irlun. At graafskap leit uun a nuurd faan't lun uun't regiuun Connacht. Det hee 32.044 lidj (2016). At hoodsteed faan't graafskap as Carrick-on-Shannon.
Arvidsjaur
Arvidsjaur as jü tiintgrutst stää önj e prowins Norrbotten, Swärik. E stää läit önjt sööden foon e prowins. Dåt heet 4457 inboogere (2020). Dåt as e hoodstää foon jü Arvidsjaur Komuun.
Geografii
E stää läit bai di Arvidsjaur-Siie (Arvidsjaursjön).
Kompaas
Miast men wi di magneetkompaas, di aleewen efter di magneetisk nuurdpuul faan a eerd wiset. Hi as magnetisiaret an racht ham efter det magneetfial faan a eerd ütj. Di magneetisk nuurdpuul as oober ei akeroot detsalew üs di geograafisk nuurdpuul (det aanj faan a eerdaaks), sodenang skal di wäärs leewen en betj korigiaret wurd.
Dat en magneet ham efter nuurden ütjracht, as al sant 2.500 juaren bekäänd.
Laois (Graafskap)
Det Laois Graafskap (üüb Ingels: County Laois, üüb Iirsk: Contae Laoise) as ian faan dön graafskapen uun det Republiik Irlun. At graafskap leit uun a maden faan't lun uun't regiuun Leinster. Det hee 84.697 lidj (2016). At hoodsteed faan't graafskap as Portlaoise.
Friedrich Kluge
Friedrich Kluge (* 21. Jüüne 1856 uun Köln; † 21. Mei 1926 uun Freiburg im Breisgau) wiar en sjiisken spriakwedenskapsmaan. Hi as fööraal bekäänd wurden mä sin buk faan 1883: Etymologisches Wörterbuch der deutschen Sprache (miast bluas „Kluge“ näämd). Hat as en standardwerk faan't sjiisk etymologii, an woort bit daalang leewen weder nei aplaanj.
Traad Republiik (Frankrik)
Det Traad Fraansöösk Republiik (üüb Fraansöösk: Troisième République française) wiar de fraansöösk stoot twesken 1870 an 1940. At republiik began de 4. September 1870, üüs at regiaring faan Keiser Napoleon III. störtet wurd, an kaam tu aanj, üüs Philippe Pétain lai de 11. Jüüle 1940 uun Vichy de Fraansöösk Stoot grünj.
A Presidenten faan det III. Republiik
A republiik hed fjauertaanj presidenten.
Kialspin
Di kialspin \vec I as di dreiimpuls faan en atoomkial am san swaarponkt. Hi hää normoolerwiis nään iinflööd üüb a eegenskapen faan en cheemisk element.
Di kialspin hää oober magneetisk eegenskapen an woort uun a medesiin brükt för kialspintomografii (MRT, MagneetResonansTomografii).
Di kialspin woort miast üs kwantentaal I uunden, an koon ään faan jodiar wäärser uunnem:
Welikije Luki
Welikije Luki (üüb Rüs: Вели́кие Лу́ки Velíkije Lúki) as det naistgratst steed uun det Pskow Prowins, Rüslun. At steed leit uun a süüduast faan't prowins. Det hee 90.485 lidj (2021).
Highveld
At Highveld (huuchfial) as en gäärslun uun Süüdafrikoo. Hat leit üüb en hööchde faan 1340 bit 1830 meetern. Di waastelk dial as temelk drüg mä 400 bit 550 mm rin uun't juar. Efter uasten tu fäält muar rin, an diar küd eegentelk uk muar buumer waaks. Det lun as oober al sant ualang tidjen üs fään brükt wurden, an so as det en gäärslun blewen.
Tiin/mo
Jü tål tiin (10) (aw Üüljfrasch: tiān; röömisch: X) as en natöörlik tål än en numer. Jü as en lik tål än kamt eefter e numer nüügen (9), ouers for e numer alwen (11).
Manisa (Prowins)
Det Manisa Prowins (üüb Türkisk: Manisa ili) as en prowins, wat uun det Egeeis Regiuun faan a Türkei leit. Det hee 1.440.611 lidj (2019). At hoodsteed faan't prowins as Manisa.
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't prowins san:
Kukütjen (skööl)
Kukütjen (Cuculus) san en skööl faan fögler (Aves) uun det famile mä di salew nööm Kukütjen (Cuculidae). Diar hiar tjiin slacher tu, uun Madeleuroopa as't man ään, di Kukütj (Cuculus canorus). Kukütjen warep hör ai uun en frääm nääst, an läät di jongfögel faan ööder fögler aptji.
Slacher
C. canorus – C. clamosus – C. crassirostris – C. gularis – C. lepidus – C. micropterus – C. optatus – C. poliocephalus – C. rochii – C. saturatus – C. solitarius
Louth (Graafskap)
Det Louth Graafskap (üüb Ingels: County Louth, üüb Iirsk: Contae Lú) as ian faan dön graafskapen uun det Republiik Irlun. At graafskap leit uun a nuurduast faan't lun uun't regiuun Leinster. Det hee 128.884 lidj (2016). At hoodsteed faan't graafskap as Dundalk.
Lier (Belgien)
Lier [liːr] as det aachstgratst steed uun det Antwerpen Prowins, Belgien. At steed leit uun a süüd faan't prowins, amanbi 15 km uun a süüduast faan Antwerpen. Det hee 36.923 lidj (2021).
Napoleon III.
Napoleon III. (üüb Fraansöösk: Napoléon III; * 20. April 1808 uun Pariis; † 9. Janewoore 1873 uun Chislehurst bi London) wiar oner san gebuursnööm Charles Louis Napoléon Bonaparte uun det Naist Republiik faan 1848 tu 1852 fraansöösk stootspresident an faan 1852 tu 1870 üüs Napoleon III. Keiser faan a fransuusen. Hi wiar a dring faan Louis Bonaparte an Hortense de Beauharnais. San aatj wiar a bruler faan Napoleon I. an san mam wiar at foomen faan Alexandre Vicomte de Beauharnais an Joséphine Tascher de la Pagerie an wurd lääder tu't stjipfoomen faan Napoleon I.. Efter a Slacht bi Sedan uun de Tjiisk-Fraansöösk Krich (1870-1871), wurd hi fingen nimen an wurd en nei natschunool regiaring uun Pariis bildet, wat ham för aufsaatet ferklaaret an det Traad Republiik proklamiaret. Sin letst lewentsjuaren ferbroocht hi uun eksiil uun Ingelun.
Iin/go
Jü tåål iin (1) (röömisch: I) äs en natörlik tåål än en numer. Jü äs en ünlik tåål än kamt eewer e numer nul (0), oors foor e numer tou (2).
Braahmii Skraft
Det ualindisk Braahmii Skraft (üüb Sanskrit: 𑀩𑁆𑀭𑀸𑀳𑁆𑀫𑀻 Brāhmī) as a föörluuper faan muar üüs hunert indisk skraften. Det as en kombinatschuun faan silwenskraft an buksteewerskraft (of Abugida). At skraft wurd faan potstaken, wat mä't skraft iinskrewen uun Anuradhapura uun Sri Lanka fünjen wurd, tu a began faan det 4. juarhunert f.Kr. dootiaret. Högen faan dön iarst an bekäändst Braahmii iinskraften san a iinskraften faan a keiser Aschoka faan a juaren 250 f.Kr.-232 f.Kr.. Det wurd uun dön 1830 juaren faan a ingels indoloog James Prinsep entsifiaret.
Konsonanten
At skraft hee trii-an-dörtig konsonanten:
Wokaalen
At skraft hee fjauertanj wokaalen:
Orne (Department)
Det Orne Department [ɔʁn] as ian faan dön fiiw departmenten faan a Normandie uun Frankrik. At department leit uun a süüd faan't regiuun. Det hee 275.186 lidj (2021). At hoodsteed faan't department as Alençon.
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't department san:
Iindialing faan Ferwalting
At department hee trii arrondissementen, wat iin uun 21 komuunen onerdiald san:
Mol (Belgien)
Mol [mɔl] as det sööwenstgratst steed uun det Antwerpen Prowins, Belgien. At steed leit uun a uast faan't prowins, amanbi 50 km uun a uast faan Antwerpen. Det hee 37.021 lidj (2021).
Kultüür
Mol wiar at aran faan det Molse School (of "Skuul faan Mol"), en skööl faan kunstmoolern uun det leed 19. juarhunert an det ääder 20. juarhunert. Dön moolet biljen faan detheer skuul san faan moolerisk an rustikaal steeden, büürsteeden asw. uun't gemeend. Dön bekäänst kunstmoolern faan't skuul wiar Jakob Smits (1855-1928) an Dirk Baksteen (1886-1971).
Pampa
A Pampa as en temelk flaak gäärslun uun't süüduastelk Süüdameerikoo uun a lunen Argentiinien an Uruguay, dialwiis uk uun Paraguay an Brasiilien. Hat leit trinjam di müs faan a Río de la Plata. Efter nuurden tu woort at lun wat huuger, an diar het hat Campo.
Uun a amgungspriak ment pampa uk iansoom, lungwilag regiuun.
Uun a pampa komt föl lös föör, wat det regiuun früchtboor maaget. Diaram woort diar uk föl büüret an tjüch häälen.
Euraasisk Gäärslun
At Euraasisk Gäärslun as en gäärslun uun Euraasien. Hat leit üs en strimel swäärs auer a kontinenten faan Ungarn (Puszta) uun't waasten bit tu a Mandschurei uun Uastaasien. Diar fäält man tesken 443 mm an 388 mm rin uun't juar.
Visayas
Regiuunen
A gratst eilunen het Bohol, Cebu, Leyte, Negros, Panay an Samar.
Mindanao
Mindanao as det öödergratst eilun faan a Filipiinen. Mindanao as uk di nööm för det süüdelk regiuun faan a Filipiinen mä flook letjer eilunen trinjam.
Puerto del Rosario
Puerto del Rosario as det hoodstääd faan't Kanaarisk Eilun Fuerteventura, diar tu Spoonien hiart. Hat as uk ian faan sääks gemeenen üüb't eilun.
Stääddialen an saarpen uun't gemeen
Iinwenertaalen faan 2011.
NATO
A NATO (ENS N orth A tlantic T reaty O rganization Nuurdatlantikferdrachorganisatsion, ), as en internatsionaal organisatsion. Hör grünjlaag as di Nuurdatlantikferdrach. Hat as en militeerferbinjang, ferfulagt oober uk widjergungen poliitisk intresen.
Visayas
Spriaken
A minsken diar nääm jo salew Visaya, an snaake 30 ünlik spriaken. A gratsten san Cebuano mä 20 miljuun spreegern, Hiligaynon mä 7 miljuunen an Wáray-Wáray mä 3 miljuunen.
Freising
Freising as en grut krisstää önj dåt tjüsch bundeslönj Bayern. E stää läit önjt sööden foont bundeslönj, bai di Isar Struum. Dåt heet 48.582 inboogere (2021). Dåt as e hoodstää foon e Lönjkris Freising.
Ferkiir
E Lufthuuwen München läit önjt söödenååsten foon e stää.
Räänkukütjen
Slacher
Geococcyx californianus (nuurdelk) − Geococcyx velox (süüdelk)
Schoten
Schoten [ˈsxoːtə(n)] as det njüügenstgratst steed uun det Antwerpen Prowins, Belgien. At steed leit uun a waast faan't prowins, amanbi 8 km uun a nuurduast faan Antwerpen. Det hee 34.291 lidj (2021).
Mělník (Distrikt)
De Mělník Distrikt (üüb Tschechisk: Okres Mělník) as een faan a distrikten faan det Madelböömisk Regiuun uun Tschechien. A distrikt leit uun a nuurd faan't regiuun. Det hee 109.987 lidj (2021). At hoodsteed faan a distrikt as Mělník.
Geografii
De Moldau Struum (üüb Tschechisk: Vltava) leept iin uun de Ialew Struum (üüb Tschechisk: Labe) uun a madel faan a distrikt.
Steeden an Gemeenden
Býkev – Byšice – Čakovičky – Cítov – Čečelice – Dobřeň – Dolany – Dolní Beřkovice – Dolní Zimoř – Dřínov – Horní Počaply – Hořín – Hostín – Hostín u Vojkovic – Chlumín – Chorušice – Chvatěruby – Jeviněves – Kadlín – Kanina – Kly – Kojetice – Kokořín – Kostelec nad Labem – Kozomín – Kralupy nad Vltavou – Ledčice – Lhotka – Liběchov – Libiš – Liblice – Lobeč – Lužec nad Vltavou – Malý Újezd – Medonosy – Mělnické Vtelno – Mělník – Mšeno – Nebužely – Nedomice – Nelahozeves – Neratovice – Nosálov – Nová Ves – Obříství – Olovnice – Ovčáry – Postřižín – Řepín – Spomyšl – Stránka – Střemy – Tišice – Tuhaň – Tupadly – Újezdec – Úžice – Velký Borek – Veltrusy – Vidim – Vojkovice – Vraňany – Všestudy – Všetaty – Vysoká – Zálezlice – Zlončice – Zlosyň – Želízy
Etymologii
Etymologii (faan ualgreks ἐτυμολογία: ufkemst, ufkimen) ment det histoore an ufkemst faan en wurd an sin bedüüdang. Sok onersjükangen wurd uun etymoloogisk wurdenbuken saamelt.
En wichtag etymoloogisk wurdenbuk för't sjiisk spriak as 1893 faan Friedrich Kluge skrewen wurden.
Akan spriaken
Akan as en skööl faan spriaken mä amanbi 8.300.000 spreegern. Hat hiart tu't Kwa spriakfamile an woort fööraal uun Ghana an uun't Elfenbianküst snaaket.
Amborella trichopoda
Amborella trichopoda ist di iansagst plaantenslach uun det iansagst skööl Amborella uun det iansagst famile Amborellaceae faan det order Amborellales. Det plaant wääkst bluas uun Neikaledoonien.
Tschuuden
A Tschuuden (ualrüsk чудь, eestnisk tšuudid, finsk tšuudit, čuđit) wiar en fulk uun't nuurdelk Baltikum trinjam a Finsk Siaböösem, diar huar daalang Eestlun an Süüdfinlun san. Hör spriak hiard tu't Finno-Ugrisk spriakenfamile.
Di nööm komt ferlicht faan gootisk þiudа – at lidj, at fulk.
Monaghan (Graafskap)
Det Monaghan Graafskap (üüb Ingels: County Monaghan, üüb Iirsk: Contae Mhuineacháin) as ian faan dön graafskapen uun det Republiik Irlun. At graafskap leit uun a nuurd faan't lun uun't regiuun Ulster. Det hee 61.386 lidj (2016). At hoodsteed faan't graafskap as Monaghan.
Bahaamas/fe
A Bahaamas (üüb Ingels: The Bahamas) san en skööl faan eilunen an en lun Kariibik. Jo lei uun a nuurduast faan't sia. Tu a nuurd lei dön Ferianigt Stooten, tu a süüdwaast leit Kuuba an tu a süüduast lei Haiti, det Dominikaans Republiik an a Turks an Caicos Eilunen. Jo haa 351.461 lidj (2010). At hoodsteed faan't lun as Nassau.
Geografii
At lun as en betj grater üüs Sleeswich-Holstian. De huuchst ponkt uun't lun as Mount Alvernia (63 m), wat üüb Cat Eilun stäänt.
Eilunen
Dön tjiin gratst eilunen uun't lun san:
Steeden
Dön njüügen gratst steeden uun't lun san:
Histoore
A Bahaamas wiar en britisk kolonii. Det wurd de 7. Janewoore 1964 autonoom. At lun wurd de 10. Jüüle 1973 suwereen.
Politiik
A Bahaamas as en konstituschunel monarchii. Det as sant de 10. Jüüle 1973 lasmaat faan det Commonwealth of Nations.
Wilhelm II. (Tjiisklun)
Wilhelm II., folnööm Friedrich Wilhelm Viktor Albert von Preußen (* 27. Janewoore 1859 uun Berliin; † 4. Jüüne 1941 uun Doorn, Holun), wiar faan 1888 tu 1918 letst tjiisk keiser an köning faan Preussen. Hi wiar en enkel faan keiser Wilhelm I. an en dring faan keiser Friedrich III.. Hi wiar uk enkel faan det britisk köningin Victoria.
Wilhelm I. (Tjiisklun)
Wilhelm I., folnööm Wilhelm Friedrich Ludwig von Preußen (* 22. Marts 1797 uun Berliin; † 09. Marts 1888 uk diar) wiar sant 1858 reegent an sant 1861 Köning faan Preussen, faan 1867 president faan de Nuurdtjiisk Bund an uk faan 1871 iarst tjiisk keiser.
Volta Stausia
Di doom as uun a juaren 1961 bit 1966 baud wurden. Hi as 114 m huuch an 660 m briad an diar wurd 912 MW struum produsiaret. Di struum woort uk auer tu a naiberlunen ferkääft.
Friedrich III. (Tjiisklun)
Friedrich III., folnööm Friedrich Wilhelm Nikolaus Karl von Preußen (* 18. Oktuuber 1831 uun Potsdam; † 15. Jüüne 1888 uk diar), wiar 99 daar lung uun't juar 1888 Köning faan Preussen an tjiisk keiser.
Auer't 1888 trii keisern jeew, wort detdiar juar uk Trii-Keiser-Juar neemd.
Potou-Tano spriaken
Potou-Tano as en spriakfamile uun det grater skööl faan a Kwa spriaken. Diar hiar wel 41 spriaken tu.
Dreiimpuls
Di Dreiimpuls (uk schwung of impulsmoment, uun a kwantenmechaanik kialspin) as en füsikaalisk grate. Hat beskraft energii an tidj faan en lif, di ham am san swaarponkt dreit.
Energii mool tidj as uun't SI-süsteem likwäärdag mä mase mool lengde mool faard.
Di dreiimpuls woort uun Joule sekunden (J s) meeden. Sin formeltiaken as \vec L of \vec J.
Florida Counties
List ma da 67 counties önj Florida:
Meath (Graafskap)
Det Meath Graafskap (üüb Ingels: County Meath, üüb Iirsk: Contae na Mí) as ian faan dön graafskapen uun det Republiik Irlun. At graafskap leit uun uast faan't lun uun't regiuun Leinster. Det hee 195.044 lidj (2016). At hoodsteed faan't graafskap as Navan.
Lingua Franca Nova
At Lingua Franca Nova (LFN, ütjspreegen el'ef'en) as en ploonspriak, diar faan C. George Boeree ütjwerket wurden as. Hi ging faan't Lingua franca ütj, det wiar en ferkiarspriak uun't madelääler trinjam't Madlunsia.
At LFN skal en ianfach gramatik haa, an en ianfach ütjspriak. Hat lei sowat tesken Esperanto an Interlingua.
At wokabulaar komt faan a romaans spriaken fransöösk, itajeensk, portugiisk, spoonsk an katalaans.
Fräämwurd
Fräämwurden san wurden, diar faan ööder spriaken auernimen wurden san.
Uk det wurd fräämwurd salew as en fräämwurd, hat komt faan't huuchsjiisk Fremdwort. Uun a spriakwedenskap woort miast faan lönwurden snaaket, det as en betj algemianer. An wan en fräämwurd uun en spriak auernimen wurden as, do as det jo ei muar frääm. Fräämwurden san diarefter lönwurden, diar üs frääm föörkem.
Leptotyphlopidae
A Leptotyphlopidae san en famile faan Slaanger (Serpentes). Jo san miast temelk letj an like en wirem. Diar jaft'at 115 slacher faan.
Sköölen
Epacrophis – Epictia – Habrophallos – Leptotyphlops – Mitophis – Myriopholis – Namibiana – Rena – Rhinoguinea – Rhinoleptus – Siagonodon – Tetracheilostoma – Tricheilostoma – Trilepida
La Oliva
La Oliva as ian faan a sääks gemeenen üüb det Kanaarisk Eilun Fuerteventura (Spoonien). Tu't gemeen hiart uk det ünbewenet eilun Lobos.
Fleroowium
Fleroowium as en konstelk ütjwerket cheemisk element mä det atoomnumer 114 an det ufkörtang Fl. Hat stäänt uun't karboonskööl an as näämd efter Georgi Nikolajewitsch Fljorow. Di iarst nööm wiar Ununquadium (Uuq).
La Oliva
Saarpen
Iinwenertaalen faan 2011.
Sentraalmasiif
At Sentraalmasiif as en beragkeed uun a maden faan't süüdelk Frankrik an amanbi 85.000 km2 grat. Hat as uun't madel 700 m huuch, di huuchst ponkt as a Puy de Sancy mä en hööchde faan.
Tetracheilostoma carlae
Tetracheilostoma carlae (of uk: Leptotyphlops carlae) as en slach faan Slaanger (Serpentes) uun't famile Leptotyphlopidae. Hat as iarst 2008 wedenskapelk beskrewen wurden, an täält üs letjst slaang faan a welt. Har woort man njüügen cm lung.
Mardin (Prowins)
Det Mardin Prowins (üüb Türkisk: Mardin ili, üüb Kurdisk: Parêzgeha Mêrdînê‎) as en prowins, wat uun det Süüduastanatoolien Regiuun faan a Türkei leit. Det hee 838.778 lidj (2019). At hoodsteed faan't prowins as Mardin.
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't prowins san:
Roscommon (Graafskap)
Det Roscommon Graafskap (üüb Ingels: County Roscommon, üüb Iirsk: Contae Ros Comáin) as ian faan dön graafskapen uun det Republiik Irlun. At graafskap leit uun a nuurdwaast faan't lun uun't regiuun Connacht. Det hee 64.544 lidj (2016). At hoodsteed faan't graafskap as Roscommon.
Aquifoliales
Aquifoliales san en order faan bloosenplaanten (Magnoliopsida). Jo lewe miast uun a troopen. Diartu hiar 5 familin mä 21 sköölen an 536 slacher. A miasten hiar tu det skööl Ilex.
Betancuria
Betancuria as ian faan a sääks gemeenen üüb det Kanaarisk Eilun Fuerteventura (Spoonien).
Saarpen
Iinwenertaalen faan 2011.
Brecht (Belgien)
Brecht [brɛxt] as det tjiinstgratst steed uun det Antwerpen Prowins, Belgien. At steed leit uun a nuurd faan't prowins, amanbi 22 km uun a nuurduast faan Antwerpen. Det hee 29.809 lidj (2021).
Hof (Lönjkris)
E Lönjkris Hof (aw Bairisch: Landkroas Hof) as en lönjkris önj Bayern. E lönjkris läit önj e regiiringsdistrikt Oberfranken. Dåt heet 95.311 inboogere (2018). E hoodstää foon e lönjkris as Hof.
Pennsilwaanisk
Pennsilwaanisk (Pennsylvania Dutch, Deitsch) as en madelsjiisk spriakwiis, diar siidlern tu Ameerikoo broocht haa. Hat woort daalang noch uun Pennsylvania, Ohio an Indiana, man uk uun Ontario (Kanada) snaaket. A spreegern san miast Amischen of Mennoniten.
Spriadkoord
Countys uun Ameerikoo mä
Amagante
At Amagante (Cistus symphytifolius) of Amagante de Pinar (tamazight: ⴰⵎⴰⴳⴰⵏⵜ, de am-agant) as en plaantenslach uun det famile Cistaceae.
Straussee-Föri
Di Föri es üs Teenkstair iinskrewen, en Strausberg es uk mal bikeent diarfuar.
Di Wai aur di See jert tö di ÖPNV fan di Verkehrsverbund Berlin-Brandenburg (VBB), jü heer diarom di Liiniennumer Föriskepsliinie 39. Jü heer man höör ain Tariif. Ön't Jaar aak ombi 40.000 Mensken me di Strausseeföri.
Udbyhøj Kābelföri
Di Udbyhøj-Kābelföri es en Elektroföri wat ön di Randersfjord ön Nuurđuast-Deenemark faart. Sa üs uk di Straussee-Föri faart jü ek frii man aur Spilen ön Wiiren langs.
Jü waar 2006 üs Dieselföri becht. 2021 waar jü ombecht, dat jü nü Stroom fuar höör Elektromotor aur en Kābeltrumel fair. Di Föri wiar altert ön en Tochwiir önerwai wat höör hen en töbeek toog. Fan des "Kābel" kumt uk di Noom. Di Wrangel löp me Elektromotooren, en di Dieselmaskiinen maaket jer di Stroom diarfuar. Des Systeem ken altert weđer ön Gang braacht uur.
Wan di Föri fuarof ombi 100 Liitern Diesel (Brenwert ~1.000 kWh) fuar en Dai nomen heer, da leengi nü 150 bit 200 kWh. Di Dieselmaskiin waar man ek ütbecht, dat em jam nüti ken wan me di Stroom wat ek slaaget.
Wan en Skep twert tö di Föriskepsliinie döör di Randersfjord wel, da ken dit Kābel dial üp Grünj leten uur.
Offaly (Graafskap)
Det Offaly Graafskap (üüb Ingels: County Offaly, üüb Iirsk: Contae Uíbh Fhailí) as ian faan dön graafskapen uun det Republiik Irlun. At graafskap leit uun a maden faan't lun uun't regiuun Leinster. Det hee 77.961 lidj (2016). At hoodsteed faan't graafskap as Tullamore.
Antigua (Fuerteventura)
Antigua as ian faan a sääks gemeenen üüb det Kanaarisk Eilun Fuerteventura (Spoonien).
Saarpen
Iinwenertaalen faan 2011.
Kelheim (Lönjkris)
E Lönjkris Kelheim (aw Bairisch: Landkroas Kelheim) as en lönjkris önj Bayern. E lönjkris läit önj e regiiringsdistrikt Niederbayern. Dåt heet 122.258 inboogere (2018). E hoodstää foon e lönjkris as Kelheim.