cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Karhiarter Friisk
Karhiarter Friisk of Karhiarter Fräisch es en nuurđfriisk Spreekwiis (6). Karhiarter uur ön Stedesand en Enge-Sande ön di Karhiart ön di Krais Nuurđfriislön spreeken.
Karhiirder jert tö di Fastlöns-Spreekwiisen en es nai bi Fråsch.
Hüssparag
A Hüssparag, Sparag, hüsspåri, gra spåri (Passer domesticus) as en sjongfögel an hiart tu at fögelfamile faan a Sparger (Passeridae).
Ferwisang efter bütjen
Sparrow
Jürnruar
Di Jürnruar wukset aural twesken't Gērs. Di Planti jert tö di Famiilii fan die Kuurnskrēnkel-Planten.
Senerligs aur Jürnruar
Me di bleeren fan Jürnruar ken em Salaat maaki, di iinfach sa fan di Planti wech iit of di sa kööki, üs em dit fan Spināt keent. Jürnruar ken uk me iin ön dit Fat, wan em Spināt kööki wel. Hat jeft jit en Aart, di Litj Jürnruar.
Hingster en üđer Diirtern iit niin Jürnruar.
Luki uk jir
Wichtigi Biskiir tö Bidrachen aur di Sünhair
Ali Lir, wat jir skriif, dö dit eeđer beest Weeten en Giweeten. Hat skel man dach klaar wiis, dat fan des Aarber uk Failen pasiari ken, en diarfuar ken nemen en Garantii dö.
Senerk wan jir wat aur Medikamenti staant, sket Dü langsen me Din Dochter of tö't mendst me di Apotheker snaki!
Pitersile
At Pitersile (Petroselinum crispum) as en taujuarag plaant faan det famile Apiaceae an komt wil trinjam at Madlunsia föör. Uun Madeleuroopa wurd fööraal det glääd an krüüs pitersile üs köögemkrüüs an pitersileruter föör fersoos brükt.
Midlands (Prowins)
Midlands Prowins (of Madlunen Prowins) as en prowins uun de aafrikoons stoot Simbabwe. At prowins leit uun a maden faan’t lun. Uun a nuurdwaast leit Mashonaland West, uun a nuurduast lei Mashonaland East an Manicaland, uun a süüduast leit Masvingo Prowins an uun a süüdwaast Matabeleland South. Det hee 1.614.941 lidj (2012). At hoodsteed as Gweru.
Indialing faan Ferwalting
Midlands Provins hee 13 distrikten.
Khmer Skraft
Konsonanten
At skraft hee 33 konsonanten an 2 konsonanten, wat ei muar brükt wurd.
Jil
Histoore
Det iarst jil wiar wäärsfol metalen üs gul an salwer, oober uk kööber. Jo skul leewen ufwaanj wurd an det wiar amstentelk. So begand a iarst huuch kultüüren, jilstaken tu maagin. Jo wiar aleewen like swaar an küd uftääld wurd. Det wiar kurantjil, an det ment, di wäärs faan det jilstak wiar jüst so huuch üs di wäärs faan det metal. Leeder kaam uk ianfacher materiool üs müntjil diartu an sant at 11. juarhunert uk papiir. Det as natüürelk föl maner wäärs üs di wäärs, wat diarüüb stäänt. Daalang woort muar an muar bukjil brükt, det ment, ik fu det jil goorei muar uun hun, det woort faan ian konto tu en ööder konto auerwiset.
Khmer Skraft
Ufhingig wokaalen
At skraft hee 23 „ufhingig“ wokaalteekens, wat mä konsonanten ferbünjen wurd kön.
Taalen
At skraft brükt uk taalen.
Nofember
Nofember as de elwenst muun faan at juar uun a gregoriaans kalender. Hi hee 30 daar. A nööm faan a muun komt ütj at latiinsk (mensis) November. Uun a rööms kalender wiar Nofember de njüügenst muun faan't juar, auer dat at juar uun Marts uun de röömsk kalender begand. Novem as det latiinsk wurd för njüügen. Üüb Mooring het a muun Mistmoune.
Nofember as de traad an letst muun faan de meteoroloogisk harewst uun a nuurdhualewkuugel. Uun a süüdhualewkuugel as Nofember de traad an letst muun faan wos.
Ööwenem
Ööwenem as en gemeen üüb't eilun Feer uun Nuurdfresklun (Schleswig-Holstian), diar wene amanbi 485 minsken.
Histoore
Sant 2007 hiart Ööwenem tu det nei-grünjlaanjen Amt Feer-Oomram.
Taarepsfertreeding
At gemeend hee njüügen saten uun't gemeendfertreeding. Sant a kommunaalwoolen uun Sleeswich-Holstian 2018 hee det Oevenumer Wählergemeinschaft (ÖWG) sööwen mandaaten uun det gemeendfertreeding, tau mandaaten hual enkeltbewerewer. .
Schottel-Propeler
Di Schottel-Propeler es en Skeps-Öndreft. Senerlig es diarbi, dat di Propeler iin ön en draibaari Gondel seet. Wan dat Skep om di Huk faar skel, da skel em bluats di Gondel en Stek tö di Sir draii, wan em omdrai wel, da drait em di Gondel om.
Der es dit Rüđer me benen. Diarom jit dit uk Röđerpropeler.
Sok Giraaten uur iinbecht, hur en Skep gur tö manövriari wiis skel of ön tau Rochtingen faar. Wan en Skep fuarn en achtern san Giraat heer, da ken dit uk twert köör.
Hur dit iinbecht es
en jit muar.
STP
Di salev Kraft üs en gurt Propeler ken em uk me tau litjer Giraaten iin ön't Weeter bringi. Dit wiar di Taacht fuar di STP (Schottel-Twin-Propeler). Jen Propeler sküüvt, jen tocht, di seet ön di salev Aksi.
Gur en ring
Di Schottel-Propelers haa jaar Gurs:
Hok Saaken sen ek sa jur:
Kuben an Waadfögler
Kuben an Waadfögler (Charadriiformes) san en order faan Fögler, huar 18 familin tu hiar.
Asmara
Asmara (üüb Tigrinya: ኣስመራ Asmära) as at hoodsteed an det gratst steed faan Eritrea. At steed leit uun’t huuchlun uun a waast faan’t lun. Det hee 929.000 lidj (2019).
Dubrouna (Distrikt)
De Dubrouna Distrikt (üüb Witjrüs: Дубровенскі раён Dubrovienski rajon, üüb Rüs: Дубровенский район Dubrovenskij rajon) as een faan a distrikten uun det Witsebsk Prowins faan Witjruslun. Det hee 16.974 lidj (2009). At hoodsteed faan’t prowins as Dubrouna.
Histoore
A distrikt wurd 17. Jüüle 1924 grünlaanjen.
Latium
At Latium as en regiuun uun Madelitaalien mä  iinwenern (Stant: ). At wichtagst stääd diar as Room, det hoodstääd faan Itaalien.
Stääden
Dön tjiin gratst stääden uun't regiuun san:
Spriaken
Bütj Itajeensk snaake a minsken uk Madelitajeensk an Laziale meridionale (Süüd-Latium spriakwiis). Det hiart tu't Kampaanisk an as nai mä't Neapolitaans spriak.
Durrës (Regiuun)
Det Durrës Regiuun (üüb Albaansk: Qarku i Durrësit) as en regiuun uun Albaanien. At regiuun leit uun a uast faan't lun. Uun a nuurd leit det Lezhë Regiuun, uun a uast det Dibër Regiuun, uun a süüduast det Tirana Regiuun an uun a uast det Adriaatisk Sia. Det hee 245.179 lidj (2001). At hoodsteed faan't regiuun as Durrës.
Iindialing faan Ferwalting
At regiuun hee sant 2015 trii kreiser:
Oktuuber
Oktuuber (Aasdring: Oktoober) as de tjiinst muun faan at juar uun a gregoriaans kalender. Hi hee 31 daar. A nööm faan a muun komt ütj at latiinsk (mensis) October. Uun a rööms kalender wiar Oktuuber de aachst muun faan't juar, auer dat at juar uun Marts uun de röömsk kalender begand. Octō as det latiinsk wurd för aacht. Üüb Mooring het a muun Stormmoune.
Oktuuber as de naist muun faan de meteoroloogisk harewst uun a nuurdhualewkuugel. Uun a süüdhualewkuugel as Oktuuber de naist muun faan wos.
52 f.Kr.
Bejewenhaiden
Uun detheer juar wiar Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica an Gnaeus Pompeius Magnus konsulen faan det Röömsk Republiik.
Störwen
Ünbekäänd dootem
Berat (Regiuun)
Det Berat Regiuun (üüb Albaansk: Qarku i Beratit) as en regiuun uun Albaanien. At regiuun leit uun a süüd faan't lun. Uun a nuurd leit det Elbasan Regiuun, uun a uast det Korçë Regiuun, uun a süüd det Gjirokastër Regiuun an uun a waast det Fier Regiuun. Det hee 193.020 lidj (2001). At hoodsteed faan't regiuun as Berat.
Indialing faan Ferwalting
Det Berat Regiuun hee sant 2015 fiiw kreiser.
Hoatzin
Opisthocomiformes as en order faan fögler mä man ään slach: Hoatzin (Opisthocomus hoazin)
Hoatzin
Di Hoatzin as en betj aparte fögel, auer hi tu nian ööder fögelfamile paaset. Sin jügen haa klauen.
Midlands
Wat menst dü?
Gērs
Gērs es dit Uurt fuar en hiili Reeg fan Planten, diar tö di Blöösenplanten Poales hiir.
Aarten
Üs Gērs sen Planten fan des 4 Famiilien bekeent:
Buumkaat
At buumkaat (Sciurus vulgaris) as en gnaudiart (Rodentia) uun det famile Sciuridae. Hat as di iansagst slach faan det skööl Sciurus uun Euroopa.
Prowins Gelderlun
Gemeenen
(Iinwenern di )
Weedermeloon
At weedermeloon (Citrullus lanatus) komt eegentelk faan Afrikoo, woort daalang oober üüb a hialer eerd uunbaud, huar't waremenooch as.
Büürerei
Uun't juar 2019 san efter't FAO weltwidj 100.414.933 t weedermeloonen iinbürgen wurden.
Fasaan
At Fasaan, fasaan, fasoon (Phasianus colchicus) as en fögel uun't fasaanenfamile Phasianidae.
ISO 3166-2:NA
1Am 3. November 2014 offiziell als ISO-Codes eingeführt.
Israel
Israel ( Medinat Jisra'el,, Kutnutho bulițoyto d`Isroel) as en lun uun Föör-Aasien. Trinjam lei a Libanon, Syrien, Jordanien, at Waastjordanlun, Egypten an di Gaza-strimel. Uun't waasten leit at Madlunsia. Israel as di 14. Mei 1948 grünjlaanj wurden.
Kliima
Uk wan det lun ei aaltugrat as, skeelt det kliima fiks faan nuurd tu süüd an faan uast tu waast.
Steeden
Dön tjiin gratst stääden uun't lun san:
Ferwaltang
Üs ferglik:
Efeu
Efeu (Hedera helix) as en klemerplaant an hiart tu't famile Araliaceae. Uun't juar 2010 as efeu det "medesiinplaant faan't juar" wurden.
Austraalien
Austraalien (ingelsk an latiinsk Australia,([ɒˈstɹeɪljə], [əˈstɹeɪljə], [əˈstɹæɪljə], [əˈstɹæɪliːə], [əˈstɹæɪjə] of [əˈstɹɛliːə] ) det komt faan  ‚süüdelk lun‘; amtelk nööm Commonwealth of Australia) as det sääkstgratst lun üüb a eerd. Uun't süüduasten leit Nei-Sialun, uun't nuurden lei Indoneesien, Uast-Timor, Waast-Nei-Guinea an Papua-Nei-Guinea. Uk en dial faan Antarktikaa hiart tu Austraalien.
Stääden
Dön tjiin gratst stääden uun't lun san:
Wretern
Wretern (Cricetidae) san en famile faan tetjdiarten (Mammalia) an hiar tu a gnaudiarten (Rodentia).
Austraalien
Politiik
Austraalien as en konstitutsionel monarchii. Det natsionaal parlament faan't lun (üüb Ingels: Federal Parliament) hee tau hüsing: at Representantenhüs an a Senaat. At Representantenhüs liket a Bundesdai an a Senaat liket a Bundesriad.
Det natsionaal wool (üüb Ingels: Federal Election) as aal trii juar. At letst wool wiar de 21. Mei 2022. At representenhüs hee nü 151 woolkreiser.
Austraalien as uk en bundesstoot. Arkes bundeslun hee sin aanj parlament.
Austraalien as sant 1931 lasmoot faan det Commonwealth of Nations.
At lun as lasmaat faan AUKUS (Australia, United Kingdom an United States), en militeerbündnis mä det Ferianigt Köningrik an dön Ferianigt Stooten.
Wiartskap
Uun't juar 2017 woon Austraalien 105.2 miljarden kubikmeetern faan eerdgas. At lun as üüb det njüügenst stääd faan lunen, wat eerdgas wan.
Trapenfögler
Otidiformes (Trapenfögler) san en order faan fögler mä ian famile: Otididae (Trapen).
Sköölen
Afrotis – Ardeotis – Chlamydotis – Eupodotis – Houbaropsis – Lissotis – Lophotis – Neotis – Otis – Sypheotides – Tetrax
Denesuline spriak
Denesuline spriak (aanj nööm: ᑌᓀᓱᒼᕄᓀ Dënesųłiné, Dene Sų́łiné, Dene Yatié ; ingelsk: Dene Suline or Denesuline, Dene, Chipewyan) as det atapaskisk spriak faan't Denesuline fulk uun Nuurd-Ameerikoo. Snaaket woort det faan amanbi 765 minsken fööraal uun Alberta, Saskatchewan, Manitoba, uun a Nuurdwaast-Teritoorien an Nunavut uun Kanada.
Britisk Jongfoomen Eilunen
A Britisk Jongfoomen Eilunen (ingelsk: The British Virgin Islands) san en skööl faan eilunen faan a Letj Antilen uun a Kariibik, sowat 100 km uun't uasten faan Puerto Rico. Jo san en britisk bütjenlun. Üüb 16 faan auer 60 eilunen wene minsken.
Denesuline spriak
Di iarjuaren brükt nööm Chipewyan as spiitet snaak.
Denesuline as at amtelk spriak uun a Nuurdwaast-Teritoorien.
Boreal
At Boreal as en kliimakirew faan't Holozän.
Liiwen
Liiwen (Haematopus, Haematopodidae) san en skööl an en famile faan fögler, huar't 12 slacher faan jaft. Jo hiar tu at order faan a Kuben an Waadfögler (Charadriiformes).
Gallia Belgica
Gallia Belgica (leeder Belgica), wiar ian faan dön trii rööms prowinsen, wat efter't apdialing faan Gallien faan keiser Augustus amanbi't juar 16. f.Kr. grünjlaanjen wurd. Dön ölern wiar Gallia Lugdunensis an Gallia Aquitania.
Liiwen
Aal a slacher
H. ater – H. bachmani – H. chathamensis – H. finschi – H. fuliginosus – H. leucopodus – H. longirostris – H. moquini – H. ostralegus – H. palliatus – H. unicolor
Provence-Alpes-Côte d'Azur
Provence-Alpes-Côte d’Azur [] (ufkört PACA, amtelk ufkörtang PAC) as en fransöösk regiuun bi't Madlunsia. Tu det regiuun hiar sääks départements. Hat as 31.400 km² grat an hää 0 iinwenern (Stant: ). Hoodstääd as Marseille.
Grat Stääden
Dön tjiin gratst stääden uun't regiuun san:
Müsklööwer
Müsklööwern wuksi mermung dit Gērs. Hat jeft Ruar- en Witklööwer(n), "Klööwer", "Klööwern" en uk "Klööwen" es rocht sair. Des Uurt faat di Plantenaart töhop.
Banjul
Banjul ([bænˈdʒuːl] of [ˈbɑːndʒuːl]; iar Bathurst) as at hoodsteed an det gratst steed faan Gambia. At leit uun a waast faan't lun. Det hee 31.054 lidj (2013).
Elbasan (Regiuun)
Iindialing faan Ferwalting
At regiuun hee sant 2015 sööwen kreiser:
September
September as de njüügenst muun faan at juar uun a gregoriaans kalender. Hi hee 30 daar. A nööm faan a muun komt ütj at latiinsk (mensis) September. Uun a rööms kalender wiar September de sööwenst muun faan't juar, auer dat at juar uun Marts uun de röömsk kalender begand. Septem as det latiinsk wurd för sööwen. Üüb Mooring het a muun Härfstmoune.
September as de iarst muun faan de meteoroloogisk harewst uun a nuurdhualewkuugel. Uun a süüdhualewkuugel as September de iarst muun faan wos. A harewstponkt as uun deheer muun uun a nuurdhualewkuugel an a wosponkt uun a süüdhualewkuugel.
Haradok (Distrikt)
De Haradok Distrikt (üüb Witjrüs: Гарадоцкі раён Haradocki rajon, üüb Rüs: Городокский район Gorodokskij rajon) as een faan a distrikten uun det Witsebsk Prowins faan Witjruslun. Det hee 26.760 lidj (2009). At hoodsteed faan’t prowins as Haradok.
Corn Islands
A Corn Islands (, det ment „meis-eilunen“) san en skööl faan eilunen an en municipio faan Nikaraagua, sowat 70 km uastelk uun't Kariibisk Sia.
Rho
Wat menst dü ?
Arktis
[[Datei:Arctic.svg|thumb|Poliitisk koord faan't Arktis (ingelsk).
Di ruad streg wiset, huar't uun Jüüle auer of oner 10 graad warem as.]]
A Arktis as det regiuun trinjam a Nuurdpuul nuurdermuar faan ~ 66° 33′ nuurdelk breetje (a nuurdelk pulaarkreis) an hiart sodenang tu Euroopa, Nuurd-Ameerikoo an Aasien. Uun a maden leit at Arktisk Sia. Hat leit jinauer faan't Antarktis.
Chiayi (Lunkreis)
Indialing faan Ferwalting
A lunkreis hee tau steeden (市 shì), tau steedgemeenden (鎮 zhèn) an fjauertanj lungemeenden (鄉 xiāng).
Phaethontiformes
Phaethontiformes as en order faan fögler mä man ian famile Phaethontidae an man ian skööl Phaethon. Diar hiar trii slacher tu. Jo het uk Troopikfögler.
Süüd-Atapaskisk spriaken
Süüd-Atapaskisk spriaken of Apache spriaken san en twiig faan a Atapaskisk spriaken uun't süüden faan a Feriand Stooten faan Ameerikoo an Nuurd-Meksiko.
Mooring/sö
Mooring es en nuurđfriisk Spreekwiis, wat fuaral ön en trinjom dit Mor fan Risem (5a/5b) snaket uur. Diarfan kum uk di Noom. Mooring jert tö dit Böökinghiarter Frasch (5), wat jen fan di Spreekwiisen es, wat aaft snaket uur (Haupt-Spreekwiis). Aurdat Mooring jit maning Spreekers heer, uur aaftinoch "Mooring" tö dit Böökinghiarter Frasch sair, en dit es normaalerwiis ek rocht sa.
Friisk Spraakfamiilien
Hat jeft tau Spraakfamiilien ön Nuurdfriislön, di Spraaken fan't Fastlön en di Spraaken fan di Ailönen Söl, Föör, Aamrem en Heliglön.
10. juarhunert f.Kr.
At '''10. juarhunert föör Krast''' begant mä't juar 1000 f.Kr. an häält mä't juar 901 f.Kr. ap. Mä det juar 1000 begand uk det 1. juardüüsen f.Kr..
Rüm (Miat)
A Rüm as en miat för det grate faan en geomeetrisk objekt. Det Formeltiaken as V (faan Volumen).
Bestemang
Det SI-ianhaid för di rüm as di kubik- of rüm-meeter m3. Hi woort leewen uk noch cbm ufkört. För en gas of en luupen materiol woort miast det ianhaid liter (\ell) brükt, huarbi 1 liter = 1 rüm-desimeeter (dm3) as. <div style="clear:left;" /div>
Bereegnang
Wan dü furem an ütjmiaten faan en geomeetrisk objekt käänst, könst dü di rüm bereegne.
Hüsswaalk
At Hüsswaalk, bousemswulk, -swoolk (Hirundo rustica) hiart tu at fögelfamile faan a Swaalken (Hirundinidae).
Halagruusen
Halagruusen (Limonium) san en plaantenskööl uun det famile faan't Strunkrüüs (Plumbaginaceae). Diar hiar muar üs 300 slacher tu. Jo waaks üüb a hialer eerd.
Biibern
Biibern (Castoridae) san en famile faan tetjdiarten (Mammalia) an hiar tu a gnaudiarten (Rodentia).
Slacher
At jaft man tau slacher, eder uun det skööl Castor.
Qark
En qark ([], [] as en regiuun uun Albaanien. Tu tidj jaft at twaalew qarken, an jo san weder iindiald uun gemeenen, huar't 36 faan jaft.
Düüsenknober
Düüsenknober (Polygonaceae) san en plaantenfamile uun det order faan a Caryophyllales an hiar sodenang tu a bloosenplaanten.
Sylt Express
Di Sylt Express en en Auto en Pasagiirföri, wat sent 2005 ön di Föriskepslinie twesken Röm (Deenemark) en List üp Söl' faart.
Biskriiwing
Dat Skep waar ön di Jaaren 2004/2005 becht, aurdat em di ual Skeepen "Westerland" (1970) en "Vikingland" (1974), biiring ön Hüsem becht, wechdö wel. Di Öndreft aarbert me fjuur Dieselgeneratooren, wat Elektromotooren me Stroom forsörigi. Des driif di Schottel-Propelern ön, diar metjens öndriif en stjüüri ken. Diarom heer di Sylt Express uk niin Ruuderönlaag üs konventsjoneli Skeepen.
Di Kiil, di Deks en di Āpbechningen kām fan di Western Shipbuilding Yard, Klaipeda, Litauen, en töjen waar dat Skep bi di Fiskerstrand-Skepswerev ön Norweegen becht.
Di Forkiir skul fan des Tir ön me jen Skep skafet uur. Em meenti, dat das me en gurt Maskiin en gurter Kapatsiteet tö skafi wiar. Diarom heer di Sylt Express uk muar Maskiinenkraft üs ark üđer Föriskep bi Heef, en et es me 16 Kneten uk dat gaust fan di Föriskeepen ön Nuurđfriislön'.
Germania Inferior
Germania Inferior ("Liiger Germania") wiar faan't juar 85 en rööms prowins. Uun det 4. juarhunert wurd at prowins Germania Secunda. At prowins lai uun a waast faan de Rhein Struum. Uun a nuurd faan't prowins wenet föl faan ual Fresken (üüb Latiins: Frisii). At hoodsteed faan't prowins wiar Colonia Agrippinensis (Köln faan nü).
Steeden
Dön wichtigst steeden (üüb Latiins coloniae of municipia) uun't prowins wiar:
Jordsön
Jordsön wiar jer en deensk halig uastelk fan deling List üp Söl. En 1231 skel Jordsön 2000 ha gurt wesen sen, wat saa gurt üs deling Aamrem wiar. Uk tērper en en sērk wiar diar. (lüt Johannes Mejer: Iordem, Iordem Sērk en Iarpem). Fan 1998 es Jordsön bluat jit en Sönbaank. En foriining fuar Fügeler es aurlang di Sönbaank neemt. (di Foriining Jordsand)
Söleraanj
Söleraanj ( Söderaanj) as en gemeen üüb't eilun Fer uun Nuurdfresklun (Schleswig-Holstian), diar wene amanbi 180 minsken. Söleraanj hiart tu det sarkspal St. Laurentii.
Geografii
At gemeen hiart tu Waasterlun-Feer.
Söleraanj as 2,59 km². Det as det naistletjst gemeend üüb Feer.
Histoore
Söleraanj wurd 1532 at iarst keer skraftelk neemd. Sant 2007 hiart at gemeen tu det nei-grünjlaanjen Amt Feer-Oomram.
Taarepsfertreeding
Det Süderender Wählergemeinschaft (SWG) häält sant a komunaalwoolen uun Sleeswich-Holstian 2018 seeks saten uun't gemeendfertreeding, en widjer sat häält en enkeltbewerewer. .
Indisk Oosean
Di Indisk Oosean (of uk: Indik) as bit 8.047 m jip an 74,9 miljuun kwadrootkilomeetern grat. Hi as di traadgratst oosean üüb a eerd. Diar san 291,9 miljuun kubiikkilomeetern weeder uun. Trinjam lei Afrikoo, Aasien, Austraalien an a Antarktis.
Ööders üs bi a Atlantik an a Pasiifik leit di Indisk Oosean tu'n graten dial üüb a süüdelk eerdheleft.
Eilun (skap)
A Eilun as en motorskap faan Oomram, diar mä föl baaselidj an enkelt ööder lidj üüb a Nuurdsia fäärt. Det skap hää tau maskiinen mä 2 x 180 PSe an lääpt 11,5 kn.
Histoore
A Eilun as 1970 üs Delphin bi a Schiffswerft Lübbe Voss üs Nr. 30 för a Nordstern Schiffahrtsgesellschaft üüb Borkum baud wurden. April 1971 kääft a Wyker Dampfschiffs-Reederei (W.D.R.) at skap. A huuwen wiar a Wik üüb Feer. 1983 kääft koptein Bernhard Tadsen jr. faan Neebel a Delphin faan a W.D.R. an näämd at Eilun; a nei huuwen wurd Witjdün. 1997 hää koptein Bandix Tadsen at skap kääft.
A Eilun fäärt normoolerwiis, man ei uun a wonter, troch't waas tu a Halgen a Huug, a Nääs, Ualun an a Grööd, tu a selger üüb sunem, trinj am Oomram of tu a Wik. Bandix Tadsen wiiset a lidj ales wat interessant as.
Litj Jürnruar
Di Litj Jürnruar heer ek sa gurt Bleeren üs di gurteri Aart, en diarom ken em diarme uk ek sa fuul bigen.
Rüchbleeden
Rüchbleeden (Boraginaceae) san en plaantenfamile mä 2.740 slacher üüb a eerd. Jo san det iansagst famile uun det order Boraginales.
Recurvirostridae
Recurvirostridae san en Fögelfamile, huar't 10 slacher faan jaft.
Sköölen
Cladorhynchus - Himantopus - Recurvirostra
San Marino
San Marino (, neknööm La Serenissima) as det äälst republiik faan a welt, hör histoore gongt bit tu't juar 301 turag. Hat leit maden uun Itaalien tesken a regiuunen Emilia-Romagna (Prowins Rimini) an Marken (Prowins Pesaro an Urbino), nai bi Rimini. San Marino hää njüügen gemeenen.
Flamingos
Flamingos (Phoenicopteridae) san det iansagst fögelfamile uun det order faan a Flamingofögler (Phoenicopteriformes).
Oosean
Beskriiwang
Sowat 71 prosent faan't eerdflaak san sian. Det san a enkelt ooseanen an hör sidjensian. Di gratst oosean as a Pasiifik.
Ooseanen
A enkelt dialen faan't weltsia het uk oosean, t. b. Atlantisk Oosean, of ianfach Atlantik.
Fier (Regiuun)
Det Fier Regiuun (üüb Albaansk: Qarku i Fierit) as en regiuun uun Albaanien. At regiuun leit uun a süüdwaast faan't lun. Uun a nuurd leit det Tirana Regiuun, uun a nuurduast det Elbasan Regiuun, uun a uast det Berat Regiuun, uun a süüduast det Gjirokastër Regiuun, uun a süüd det Vlorë Regiuun an uun a waast det Adriaatisk Sia. Det hee 382.544 lidj (2001). At hoodsteed faan't regiuun as Fier.
Iindialing faan Ferwalting
At regiuun hee sant 2015 seeks kreiser:
Amaryllisplaanten
Amaryllisplaanten (Amaryllidaceae) san en plaantenfamile uun det order faan a spargeloortagen (Asparagales).
Roog
Roog (Secale) het en hialer rä plaantenslacher faan det famile Swetgäärs (Poaceae). Miast ment am mä roog di slach Secale cereale, diar en grat bedüüdang üs bruadkurn an üs fuderplaant hää.
Seelter Trjoue
E tidschraft wörd arks iir fjour tunge ütdänj, ark häft häi tweelwen side. Jü aplååge wus sü amenbai 100 stuk.
Mashonaland East
Mashonaland East Prowins (of Uast Maschonalun Prowins) as en prowins uun de aafrikoons stoot Simbabwe. At prowins leit uun a nuurduast faan’t lun. Uun a nuurduast leit Mosambik, uun a süüduast det Manicaland Prowins, uun a süüdwaast det Midlands Prowins, uun a waast det Mashonaland West Prowins an uun a nuurdwaast det Mashonaland Central Prowins. Det hee 1.344.955 lidj (2012). At hoodsteed as Marondera.
Nann Peter Mungard
Nann Peter Mungard (* 30. Juni 1849 ön Kairem; † 30. Juli 1935 Møgeltønder/Denemark) wiar en Pleeger fan di Nuurdfriisk Spraak.
Mashonaland East
Iindialing faan Ferwalting
Mashonaland East hee elwen distrikten.
Nann Peter Mungard
Leewent
Mungard es jerst tö See faart, en diarbi braacht hi dit diarhen, dat hi Koptain uur. Leeterhen es hi Buer ön Kairem üp Söl' uuren en heer masi fuar dit Kultiviaren fan di Hiir dönen.
Mungard forlet Söl
Bi di Folksofsteming fan 1920 wiar Nann Peter Mungard fuar en Önslüt fan Süđersleeswig ön Denemark, aurdat hi höm di Sjuts fan di friisk Kultuur ön sok litj Staat beeter fuarstel kür. Miist fan di Sölringer saag dit üđers, en Mungard fing masi Kritik diarfuar en uur uk "Lönsforeerer" skempet. Üs di Sölring Lir jam da gaar ek muar binem wel en Strepopen me Mungards Naam dairön üp di Biiken smet, da wel hi ek muar üp Söl blif. Hi gair hentö Denemark, wan 1921 di Hofstair, wat hi sin Seen dönen hee, ofbrent wiar. Diar es hi da uk ön 1935 storefen. Sin Lefhair tö Söl' bihöl hi man dach, en üs hi sair haa skel, wiar hi "Tief gebeugt, doch ungebrochen.".
Uk di Swaarheren fan sin Seen, Jens Mungard, heer da noch jaar Bigening fünen, aurdat hi tö sin Faađer höl. Wam jen hentö't KZ kām, da skul höm jaa langsen jen denuntsiaret haa.
Di Greevstiin ön tau Skriifaarten
Nann Peter Mungard her sin ain Greevstiin āpteeknet, üs hi di hol haa wel. Ön des Teekning es en brenendi Skep tö se en en Dechting, wat Mungard skrewen her. Nann Mungard her sin ain Rochtskriiwing ütaarbert, en sa waar dit Dechting üđers āpskrewen, üs Boy-Peter Möller dit maaket her:
1996
1996 wiar det seeks-an-neegentigst juar faan det 20. juarhunert. At juar wiar en skregeljuar.
Nann Peter Mungard
Dit Dechting ön Mungards Rochtskriiwing
Wat Dü dēst, dit dö me Liif en Siil Fuar Sluurighair tjua Di niin Wiil Fuar Hualevhair dogt ek en bet Ja, dit jeft rogtligt bluat Fortröt
Harki Got Dö rogt Wik nemen!
Dit Dechting, āpskrewen eeđer Boy-Peter Möller
Wat Dü dērst, dit dö me Lif en Siil, Fuar Sluurighair tjua Di niin Wiil Fuar Hualevhair docht ek en bet Jaa, dit jeft rochtlicht bluat Fortröt
Harki Got Dö rocht Wik nemen!
Mungards Uurterbok fan 1913
Dat Uuurterbok fan Nann Peter Mungard waar ön't Jaar 1974 ütdönen.
Nann Peter Mungard skref jaa en Uurterbok fuar di Sölring Spraak, nēmt "For Sölring Spraak en Wiis", wat 1909 ütkām. Di Grünj wiar, dat di Feringer en Aamringer jit friisk Uurter her, hur üp Söl al Uurter fan Dütsk nomen of "omdechtet" waar. Mungard maaketi Fraagiseereln me forskelig Dütsk Uurter, dānen di Feringer en Aamringer üp Friisk ütskriiv skul. Wan di klaar wiar, aurnoom hi di Uurter fuar Sölring en Skref di diar me iin. Diarfan waar uk dat Bok "Ein Inselfriesisches Wörterbuch - Eilunsfriisk Spraak en Wiis" (1913, drukt 1974) maaket, wat man bluat bit "O" giar. Diar wiar jit en Manuskript, wat bit "W" giar, man dit es nümers prentet uuren. Ön't Fuaruurt skriif di Forfaters, dat ja en Rochtskriiwing finj wel, wat ark jen fan di Dütsk Skriiwing wech forstuun en bigrip kür. Wan em dit biluket, sjocht em man dach, dat dit ek beeter tö liir es üs di Aarber fan Boy Peter Möller. Ditdiar "i" fuar't kuurt "e" achtern bi di Dö-Uurter heer Mungard man wechleten. Uk bi Mungard jeft et niin tau Konsonanten bi kuurt Vokäli
Tsitāt fan't Fuaruurt: "Die Doppelvokale, welche den Ton dehnen und senken, machen die Schärfung desselben durch Doppelvokale vollständig überflüssig; diese sind als unnütz und erschwerend zu verwerfen."
Forskelig Uurter ön di forskelig Skriifaarten
Senerlig aur dit Bok fan Mungard es, dat et en Tabeli es, wat uk di Uurter fan Weesterlön'-Föör, Uasterlön'-Föör en Aamrem weeget, wan Mungard dānen her.
Ferteel iinjsen!
Ferteel iinjsen! (Fertel dach ans) as en skriiwwäädstridj faan't Nordfriisk Instituut an a NDR üüb Nuurdfresk. Di skriiwwäädstridj woort arke ööder juar trochfeerd an hää arke tooch en ööder teemo.
Audio
Tu tidj san 40 staken bi't NFI uun a audiothek: https://www.nordfriiskfutuur.eu/audio-e-books-historische-buecher/audio/
Kürbis
A (Guard-)Kürbis (Cucurbita pepo) as ään faan a wichtag Kürbisslacher för a büürerei.
Diar jaft at en hialer rä suurten faan: Di grat orangj pumpkin hiart diartu an uk det letj green zucchini.
Oksentonger
Oksentonger (Anchusa) san 30 bit 50 plaantenslacher faan det famile Rüchbleeden (Boraginaceae). A miasten lewe trinjam at Madlunsia.
Wiisem
Wiisem as en gemeen üüb't eilun Fer uun Nuurdfresklun (Schleswig-Holstian), diar wene amanbi 50 minsken.
Histoore
Sant 2007 hiart Wiisem tu det nei-grünjlaanjen Amt Feer-Oomram.
Taarepsfertreeding
Auer at gemeend maner üüs 70 iinwenern hee, hee det en gemeendfersaamlang an nian gemeendfertreedang; tu't fersaamlang hiar aal a bürger faan't gemeend.
Popegein
Popegein (Psittaciformes) san en order faan fögler.
Nordfriisk literatuur
Wat tu nuurdfriisk literatüür reegent wurd skal of kön, as ei so klaar. Was literatüür, wat uun en spriikwiis faan't nuurdfriisk skrewen as. Ober uk, wat faan nuurdfriisken uun Nuurdfriisklun skrewen wurden as üüb plaattjiisk, huuchtjiisk of deensk of uun öler spriiken. Ferlicht uk algemian teksten, wat faan lidj ütj Nuurdfriisklun skrewen wurden san. Ferlicht uk literatüür, wat uun Nuurdfriisklun spelet of ham diarüüb ianerleihü betjocht. Auersaatingen ütj öler spriiken tu't nuurdfriisk spriik skal ham uk noch beaachte.
Üüs skraftspriik san a nuurdfriisk spriikwiisen jong an diaram jaft det en literatüür noch ei loong. Oober diarföör, det det man so letjet Nuurdfriisken an sofööl spriikwiisen jaft, jaft det dach temelk föl fertelingen, teaaterstaken, staken üüb riimen an so widjer.
Histoorie
Det älst auerlööwert tekster üüb nuurdfriisk san auersaatingen faan Martin Luther san Kleiner Katechismus faan de tidj am 1600. Peter Michael Clemens (1804-1870) ütj Muasem hee det Nei Testamänt an a Psalmen uun't sölring auersaat. Üüs iarst drükt buk uun en nuurdfriisk spriikwiis kaam 1809 uun Flensborig det kameedi Der Geitzhals auf der Insel Silt ütj. Det wiar skrewen faan Jap Peter Hansen (1767-1855). ...
Dobong (Steedkreis)
De Dobong Steedkreis (üüb Hangeul: 도봉구, üüb Hanja: 道峰區 Dobong-gu) as een faan a steedkreiser uun Seoul, Süüdkorea. A steedkreis leit uun a nuurd faan't steed. Det hee 335.631 lidj (2019).
Ialkrüüs
Ialkrüüs (Elodea, uk Anacharis) as en skööl faan plaanten faan det famile Hydrocharitaceae. Diar jaft'at 9 bit 12 slacher faan.
Slacher
E. bifoliata – E. callitrichoides – E. canadensis – E. densa – E. granatensis – E. heterostemon – E. najas – E. nuttallii – E. potamogeton
Slacher uun Madeleuroopa
Jodiar slacher kem aaltumaal faan Ameerikoo an san fööraal mä a skapsferkiar tu Euroopa kimen.
Khmer-spriak
At Khmer-spriak (ភាសាខ្មែរ, Phéasa Khmér, ütjspriak: []; of uk : Kambodschaans) as det amtsspriak faan Kambodscha. Ööders üs t.b. Schineesk of Thai as Khmer nian tuunspriak: Ünlik tuuner haa nian ünlik bedüüdang. Det spriak hää hör aanj Khmer-skraft.
1994
1994 wiar det fjauer-an-neegentigst juar faan det 20. juarhunert. At juar begand mä’n Saninj uun de Gregoriaans kalender.
Fasker
Efter't taksonomii faan a biologii wurd a Fasker (Pisces) uun tau "rän" faan diarten iindiald:
Dibër (Regiuun)
Det Dibër Regiuun (üüb Albaansk: Qarku i Dibrës) as en regiuun uun Albaanien. At regiuun leit uun a nuurduast faan't lun. Uun a nuurduast leit det Kukës Regiuun, uun a uast Nuurd-Masedoonien, uun a süüd det Elbasan Regiuun, uun a süüdwaast det Tirana Regiuun, uun a waast det Durrës Regiuun an uun a nuurdwaast det Lezhë Regiuun. Det hee 189.854 lidj (2001). At hoodsteed faan't regiuun as Peshkopi.
Fasker
Ufstamang
Ei tu a Fasker hiar a "Tjaapluasen" (Cyclostomata) of (Agnatha), uk wan's so ütjsä:
Portugal/fe
Portugal, amtelk det Portugiisk Republiik (üüb Portugiisk: Portugal [puɾtuˈɣaɫ] an República Portuguesa [ʁɛ'puβlikɐ puɾtu'ɣezɐ]) as en lun uun a süüdwaast faan Euroopa. Uun a nuurd an uast leit Spanje an uun a süüd an waast a Atlantik. At lun hee 10.309.573 lidj (2016). At hoodsteed as Lisabon.
Geografii
At lun hee en feestlun an tau sköölen faan eilunen uun't Atlantik: a Atsooren an Madeira.
Indialing faan Ferwalting
Portugal hee aagetanj distrikten:
Politiik
Portugal as sant 1949 lasmaat faan NATO.
Gjirokastër (Regiuun)
Det Gjirokastër Regiuun (üüb Albaansk: Qarku i Gjirokastrës) as en regiuun uun Albaanien. At regiuun leit uun a süüd faan't lun. Uun a nuurd leit det Berat Regiuun, uun a nuurduast det Korçë Regiuun, uun a süüduast Grekenlun, uun a süüdwaast an waast det Vlorë Regiuun an uun a nuurdwaast det Fier Regiuun. Det hee 155.998 lidj (2001). At hoodsteed faan't regiuun as Gjirokastër.
Iindialing faan Ferwalting
At regiuun hee sant 2015 sööwen kreiser:
Wraksem
Histoore
Sant 2007 hiart Wraksem tu det nei-grünjlaanjen Amt Feer-Oomram.
Taarepsfertreeding
Sant a komunaalwoolen uun Sleeswich-Holstian 2018 häält det Wrixumer Wählergemeinschaft (WWG) al njüügen saten uun't gemeendfertreeding. .
Gooshiarter Friisk
Gooshiarter Friisk es en Nuurđfriisk Spreekwiis, wat üp Fastlön twesken Hüsem en Lünghuurn (Of dit Huurn) spreeken uur. Süđergooshiarter (9) es 1981 ütstürewen, fan Merelgooshiarter (8) jeft et jit en Hunfol Spreekers. Sadeling lewet dit Gooshiarter Friisk deling fuaral üs Nuurđergooshiarter(7) Spreekwiis me di Varianten: Haligfriisk es uk nai bi Gooshiarter Friisk.
Friisk Spraakfamiilien
Hat jeft tau Spraakfamiilien ön Nuurdfriislön, di Spraaken fan't Fastlön en di Spraaken fan di Ailönen Söl, Föör, Aamrem en Heliglön.
Helpswerben
Üp Holmer Spreekwiis:
Fatick (Steed)
Fatick as en steed uun a waast faan Seenegal. At steed hee 28.276 lidj (2013). Det as at hoodsteed faan det Fatick Regiuun.
1993
1993 wiar det trii-an-neegentigst juar faan det 20. juarhunert. At juar begand mä’n Freidai uun de Gregoriaans kalender.
Gewöönelk siagäärs
At Gewöönelk Siagäärs (Zostera marina) as en plaantenslach an hiart tu a Siagäärsplaanten (Zosteraceae). Hat wääkst oner weeder bi a waaskaant üüb a nuurdelk eerdheleft. Oner weeder jaft at guarder uk faan ööder plaantenslacher faan det kategorii Alismatales, huar flook diarten hör leewentsrüm haa.
Pteroclididae
Pteroclidiformes san en order faan fögler mä man ian famile: Pteroclididae (Sunhanen).
Sjauerkaant
En Sjauerkaant of Blook as en geomeetrisk grünjfigüür mä
Silere
Silere (Apium) het 30 plaantenslacher faan det famile Apiaceae. Miast ment am echt silere, wat tu iidjen an uun a medesiin brükt woort.
Hsinchu (Lunkreis)
De Hsinchu Lunkreis (üüb Schineesk: 新竹縣 Sinjhú Siàn/Xīnzhú Xiàn, üüb Taiwaans: Sin-tik-koān, üüb Hakka: Sîn-chuk-yen) as en lunkreis faan’t Republiik Schiina. A lunkreis leit uun a nuurdwaast faan't lun. Uun a nuurduast leit Taoyuan, uun a süüduast de Yilan Lunkreis, uun a süüdwaast de Miaoli Lunkreis, uun a nuurdwaast lei Hsinchu an't Formosastruat. Det hee 557.010 lidj (2018). At hoodsteed faan a lunkreis as Zhubei.
Indialing faan Ferwalting
A lunkreis hee ian steed (市 shì), trii steedgemeenden (鎮 zhèn), sööwen lungemeenden (鄉 xiāng) an tau beriglungemeenden faan a uuriinwenern.
Avogadro-taal
Det Avogadro-taal as efter Amedeo Avogadro näämd an en grünjtaal uun a füsiik. Hat as fäästlaanj üs taal faan elementaardialen N per Mengde n :
Saaterlun
At Saaterlun (seeltersk: Seelterlound) as en gemeen uun a Lunkreis Cloppenburg uun Niidersaksen. Diar lewet det letjst spriakmanertaal faan Sjiisklun, a Saaterfresken.
Avogadro-taal
Bestemang
Det Avogadro-taal sait, hüföl atoomen faan en cheemisk element of moleküülen faan en cheemisk ferbinjang uun ian Mol banen san. Tu tidj gongt am diarfaan ütj, dat det taal so grat as:
Saaterlun
Saarpen
Uun't Saaterlun san sjauer saarpen:
Avogadro-taal
Bestemang
det san muar üs 602 triljaarden dialen per Mol.
Saaterlun
Saarepskilten
Uun't Saaterlun san a saarepskilten uun tau spriaken:
Avogadro-taal
Bestemang
Det atomaar masenianhaid u as so fäästlaanj, dat det mase m faan 6,02214129 ⋅ 1023 C-12-atoomen genau 12 g weeg. Ööder molaar masen wurd efter C-12 bereegent.
Siagäärsplaanten
Siagäärsplaanten (Zosteraceae) as en famile faan weederplaanten faan det order Alismatales. Amanbi 18 slacher san bekäänd, jo waaks üüb a hialer eerd fööraal uun't saaltweeder, oober ei uun a troopen.
Indium
Indium as en cheemisk element mä det ufkörtang In an det atoomnumer 49. Hat stäänt uun't 5. periode an diar uun't 13. skööl, det Boorskööl. Det metal woort brükt för't elektrotechnik.
Blook
Wat menst dü?
Sciuridae
Sciuridae san en famile faan gnaudiarten (Rodentia). Diar hiart uk det buumkaat tu. At jaft wel son 280 slacher uun 51 sköölen.
Guadeloupe
Guadeloupe [], a iinwenern sai uk Gwada, as en bütjenlun faan Frankrik. Det san njüügen eilunen faan a Letj Antilen an hiar tu a Eilunen auer a winj uun a Kariibik.
Citrullus
Diar hiar sööwen slacher tu, det bekäändst as at Weedermeloon (Citrullus lanatus).
1799
1799 wiar det njüügen-an-neegentigst juar faan det 18. juarhunert. At juar begand mä’n Teisdai uun de Gregoriaans kalender.
Araabisk Hualeweilun
At Araabisk Hualeweilun, of man ianfach Araabien, as mä 2,73 miljoon km² det gratst hualeweilun üüb a eerd an leit üüb det Araabisk plaad. Efter a geologii hiart Araabien tu Afrikoo, a geografii tällt Araabien oober tu Aasien.
Lunen uun Araabien
60 miljoon minsken lewe uun Araabien uun a lunen:
Trinjam lei Egypten, Israel, Libanon, Syrien an Iran.
Mechlenburg
Wat menst dü?
Faskiarn
A Faskiarn, faschoodler, faschjarn, fascharn, (Pandion haliaetus) as en Gripfögel (Accipitriformes) uun't famile faan a Pandionidae.
Mashonaland West
Geografii
Mashonaland West as det naistgratst prowins uun Simbabwe. De Kariba Sia leit uun a waast faan't prowins.
Iindialing faan Ferwalting
Mashonaland West hee seeks distrikten.
Sundsvall
Sundsvall as en stää önj jü prowins Västernorrland, Sweeden. Jü stää heet 50 712 inboogere (2010).
Traachter
Hat jeft jit ekstra Traachtern fuar Laboori: Wan em di fast Diilen üt en Suspensjoon haa wel, da skel em di wiit Diil diarfan treni. Diarfuar jeft et di "Hirsch-Traachter" of di "Büchner-Traachter" me en Röör üp Siir.
Kneppelfreed
Kneppelfreed (waastfresk för Knapelfreidai) wiar di 16. Nofember 1951 uun Leeuwaarden uun Waastfresklun.
Watikaanstääd
Di stoot Watikaanstääd of ianfach Watikaan as di letjst stoot faan a welt. Hi leit maden uun Room uun Itaalien an as a madelponkt faan't Röömsk-Katuulsk Sark. At boowerhood faan di Sarkstoot as Poop Fransiskus.
Befölkring
A lidj uun't Watikaanstääd hiar amtelk tu ünlik sköölen:
1988
1988 wiar det aacht-an-tachentigst juar faan det 20. juarhunert. At juar wiar en skregeljuar.
Kneppelfreed
Wat wiar dar luas?
Üüb Zaailand, di markels faan Leeuwaarden san sjandaarmer mä knapler an weedersprütjen üüb a minsken luas gingen.
A minsken hed jo diar föör't gericht fersaamelt, am en proses jin di skriiwer Fedde Schurer tu ferfulgin. Hi hed en artiikel auer di rachter mr. Wolthers uun det bleed Heerenveense Koerier skrewen, auer didiar rachter auer a miaten hard jin a Waastfresken oordialet hed. Iansis hed'er en moolkmaan bestroofet, auer hi sin moolk üüb waastfresk uunprisagt, an en ööder tooch hed'er di tiirdochter Sjirk van der Burg ferbeeden, föör gericht waastfresk tu snaakin.
Korçë (Regiuun)
Det Korçë Regiuun (üüb Albaansk: Qarku i Korçës) as en regiuun uun Albaanien. At regiuun leit uun a süüduast faan't lun. Uun a nuurd leit Nuurd-Masedoonien, uun a uast an süüduast Grekenlun, uun a süüdwaast det Gjirokastër Regiuun, uun a waast det Berat Regiuun an uun a nuurdwaast det Elbasan Regiuun. Det hee 265.182 lidj (2001). At hoodsteed as Korçë.
Kneppelfreed
Wat wiar dar luas?
Bütjen sted a minsken an rept: 'Wi wel Schurer sä!'. Di stootsafkoot mr. Hollander wurd det tuföl, an do rept hi a sjandaarmer, am a minsken tu ferdriiwen.
Deenemark
Deenemark es en Staat, wat twesken't Skandinaawisk Hualevailön en Mereleuroopa liit.
Korçë (Regiuun)
Geografii
Dialen faan det Ohrid-Sia an det Prespa-Sia lei uun a nuurd faan't regiuun.
Iindialing faan Ferwalting
At regiuun hee sant 2015 seeks kreiser:
Kukës (Regiuun)
Det Kukës Regiuun (üüb Albaansk: Qarku i Kukësit) as en regiuun uun Albaanien. At regiuun leit uun a nuurduast faan't lun. Uun a nuurduast an uast leit Kosowo, uun a süüd det Dibër Regiuun, uun a süüdwaast det Lezhë Regiuun, uun a waast det Shkodër Regiuun an uun a nuurdwaast Monteneegro. Det hee 111.393 lidj (2001). At hoodsteed faan't regiuun as Kukës.
Iindialing faan Ferwalting
At regiuun hee trii kreiser:
Deenemark
Geograafii
Dat deensk Fastlön jit Jütlön.
Histoori eeđer di taust Warelkrich
Eeđer't Friimaakin ön 1945 heer Deenemark di Grünj fan di UNO en di NATO me lair.
1949 wiar di Staat ön di Bigening fan di Europeeisk Reer bidiiligt en 1952 bi di Nordisk Reer.
Deenemark wiar bi di Grüning fan di EFTA (1960) diarbi. 1973 gair Deenemark iin ön de EG.
Wan em ön di EG giar, da forlet em di EFTA, aurdat di EG sawat üs en ütbecht EFTA es.
Kneppelfreed
Wat wiar dar luas?
Auer detdiar föörgungen wiar a Waastfresken so dol, dat tau ministern ütj Den Haag kem moost, am a minsken tu beraugin. Jo ferhaneld diar tau weg an beslood do, dat waastfresk at ööder amtsspriak wurd skul. Leederhen as waastfresk uk uun a skuulen iinfeerd wurden.
Deenemark
Jünger Politik
Sent 1973 jert Deenemark tö di Europeeisk Unioon. Benen dit Lön jeft dit jit tau Regioonen, wat benenpolitisk autonoom sen, di Färøer en Gröönlön. Di diari jert tö Deenemark en tö di NATO, man ek tö di EU.
Wan di EG achter di Kontrakt fan Maastricht tö di EU uur skul, haa dit deensk Folk dit önnemen (Folksofsteming), man di wel ek me iin ön di Euro-Zone, en sa bitaalit em ön Deenemark förter me Kroonen.
Stjüürkraisi
Ön Deenemark jeft et füf Stjüürkraisi: ''Henwiis: Wan Dü ön di Symbooli rochts fan di Aurskreften klikst, kenst Dü di Reeg fan di Tabelenspalti foraneri. ''
Forwiisen
Deensk Portaal ön di deensk Wikipedia
Deensk Portaal ön di dütsk Wikipedia
Gwich’in spriak
Gwich’in spriak (aanj nööm: Gwich’in ; ingelsk: Gwich’in, Kutchin) as det atapaskisk spriak faan't Gwich’in fulk uun Nuurd-Ameerikoo. Snaaket woort det faan amanbi 770 minsken fööraal uun Alaska an uun a Nuurdwaast-Teritoorien an uun Yukon uun Kanada.
Gwich’in as at amtelk spriak uun a Nuurdwaast-Teritoorien.
Mamenspriak
Gwich’in as at amtelk spriak uun a Nuurdwaast-Teritoorien. Gwich’in spreeger taalen uun't juar 1998 uun a Nuurdwaast-Teritoorien:
Muun nöömer
A Gwich’in muun nömer:
Kolibris
Kolibrifögler (Trochiliformes) san en order faan fögler mä man ian famile: Kolibris (Trochilidae). Jo san iar mä tu a Siilfögler (Apodiformes) tääld wurden, man tääl nü üs aanj order.
Sköölen
Tu det famile hiar amanbi 100 sköölen mä muar üs 300 slacher.
Semiitisk spriaken
Semiitisk spriaken san en twiig faan a afro-asiaatisk spriaken. Jo wurd daalang faan amanbi 260 miljuun minsken uun Nuurdafrikoo an Fööraasien snaaket.
Wil Wochel
At Wil Wochel (Daucus carota) as en plaant faan det famile Apiaceae. At guardwochel (Daucus carota sativus) as diar en onerslach faan.
Semiitisk spriaken
Nööm
Di nööm "semiitisk" kaam 1781 faan di spriakwedenskapsmaan August Ludwig von Schlözer ap. Hi gongt üüb det biiblisk persuun "Sem" turag, an Sem täält üs föörfeeder faan a Aramäern, Assyrern, Elamitern, Chaldäern an Lydern.
1990
1990 wiar det neegentigst juar faan det 20. juarhunert. At juar begand mä’n Mundai. 1990 wus dåt näägentist iir foon dåt 20. iirhunert. 1990 waos dat näängdist iir foon dat 20. iirhonert.
Tistel
Ön di Botānik es "Tistel" bluat di Noom fan di Famiilii me masi aarten diarbenen. Ön Nuurđfriislön wukset fuaral di Marientistel. Di Famiilii jit Carduoideae, en des es en Önerfamiilii fan di Asteraceae:
Tisteln ön di Heraldik
Di Tistel es ön di Heraldik en Figuur. Jü jert tö di bikeentest Waapenbloomen sa üs dit uk bi Ruusen en Lilien es. Ön Skotlön es di Tistel en Natsjonaalbloom. Hat jeft en Waapen me en Tistel diarbenen sa üs dit uk en Orden fan di Tistel jeft, di Skots Orden fan di Tistel. Ön skotlön jit uk masi Sportforiiningen en Sportsliren eeđer di Tistel, bikeent es diarfan senerlig Partick Thistle. Di Tistel kumt uk ön dit Emblem fan di Encyclopædia Britannica, diar fan Edinburgh kumt.
Tisteln bi Mungard
Jens Emil Mungards Dechting Min Bloom fortelt fan di Strötistel. Des jert tö sin bikeentest Aarberen.
Literārisk Senerlighairen
Ön dit Leedji The Thistle o' Scotland kumt di Planti üs en Metapher fuar Stolt en Bistuun fan di Skoten fuar.
It’s the flowret the proud eagle greets in his flight, as he covers the sun with the wings of his might. It’s the flowret that laughs at the storm as it blows, for the stronger the tempest, the greener it grows!
Wallis an Futuna
Wallis an Futuna as en bütjluns teritoorium faan Frankrik (Collectivité d’outre-mer) uun a süüdelk Pasiifik. Det as en skööl faan eilunen tesken Fidschi an Samoa. Hoodstääd as Mata-Utu üüb Uvea. Det teritoorium as en fersaamlang faan trii könangriken Uvea (Wallis), Sigave (Futuna) an Alo (Alofi).
Trogonidae
Trogoniformes san en order faan fögler mä man ian famile Trogonidae.
Sköölen an slacher
Tu det famile hiar sööwen sköölen mä 44 slacher.
1985
1985 wiar det fiiw-an-tachentigst juar faan det 20. juarhunert. At juar begand mä’n Teisdai.
Niger-Kongo spriaken
Niger-Kongo spriaken wurd uun Afrikoo süüdelk faan a Sahara snaaket.
Diar hiar 1.400 spriaken mä flook düüsen spriakwiisen tu. 925 miljuun minsken snaake son spriak.
Det gratst skööl faan a Niger-Kongo spriaken san a Bantuspriaken (Niger-Kongo B) mä amanbi 200 miljuun spreegern.
Luke uk diar
Iindialang faan Niger-Kongo spriaken efter Williamson-Blench, 2000 mä spreegertaalen faan Ethnologue 2005.
Lezhë (Regiuun)
Det Lezhë Regiuun (üüb Albaansk: Qarku i Lezhës) as en regiuun uun Albaanien. At regiuun leit uun a nuurd faan't lun. Uun a nuurd leit det Shkodër Regiuun, uun a nuurduast det Kukës Regiuun, uun a süüduast det Dibër Regiuun, uun a süüd det Durrës Regiuun an uun a waast det Adriaatisk Sia. Det hee 159.182 lidj (2001). At hoodsteed faan't regiuun as Lezhë.
Iindialing faan Ferwalting
At regiuun hee trii kreiser:
Eskilstuna
Eskilstuna ([ˈɛ̂sːkɪlsˌtʉːna] ) as en stää önj jü prowins Södermanland, Sweeden. Jü stää heet 75.902 inboogere (2019). Dåt as e hoodstää foon di Eskilstuna Komuun.
Bouenza Department
Det Bouenza Department (üüb Fraansöösk: Département de la Bouenza) as en department uun de aafrikoons stoot det Republiik Kongo. At department leit uun a süüd faan’t lun. Uun a nuurd leit det Lékoumou Department, uun a uast det Pool Department, uun a süüd det Demokraatisk Republiik Kongo an uun a waast an süüdwaast det Niari Department. Det hee 309.073 lidj (2007). At hoodsteed as Madingou.
Indialing faan Ferwalting
At department hee ian komuun (Nkayi) an tjin distrikten:
Bethlehem
Bethlehem (uk Betlehem, ; hebreewsk בית לחם, Beth Lechem) as en stääd uun't Waastjordanlun mä 29.930 iinwenern. Hat leit uun Palestina an lingt uun't nuurden bit Jerusalem. För a krastenminsken hää Bethlehem en grat bedüüdang, auer Jiises diar bäären wees skal. Woorskiinelk as hi oober uun Nazareth bäären.
Böderkrölen
Di Böderkrölen (Taraxacum sect. Ruderalia) sen hok Plantenaarten, diar ek olter forskelig sen. Dit Taraxaticum jit da uk Böderkrölen. Di Famiilii sen di Korevblostrern.
Accra
Accra as at hoodsteed an gratst steed faan Ghaana. At steed leit uun a süüduast faan’t lun. Det hee 2.070.463 lidj (2010).
Shkodër (Regiuun)
Det Shkodër Regiuun (üüb Albaansk: Qarku i Shkodrës) as en regiuun uun Albaanien. At regiuun leit uun a nuurdwaast faan't lun. Uun a nuurd an uast leit Monteneegro, uun a uast det Kukës Regiuun, uun a süüd det Lezhë Regiuun an uun a süüdwaast det Adriaatisk Sia. Det hee 256.473 lidj (2001). At hoodsteed faan't regiuun as Shkodër.
Böderkrölen
Biskriiwing
Di Böderkrölen stuun ek bluat jen Jaar, di haa diip Röten en kum aliweegen weđer üt di Grün'. Böderkrölen uur 10 bit 30 cm gurt. Di Röten gung fuar't Miist jen Meeter diip, dit ken uk jens tau Meetern uur. Wan di Röt fan en Gluuv of sawat ön Steken es, da wukset en Böderkröl üt di Röt weđer āp. Fuar't Miist haa regeneriareti Planten muar Bleeren.
Hüsmarke
En Hüsmarke wiset uun, hoker det hüs hiart. Det marke as oober uk brükt wurden för werktjüch of ööder dingen, diar tu det famile hiar.
Shkodër (Regiuun)
Geografii
Dial faan de Skutari-Sia leit uun a waast faan't regiuun.
Iindialing faan Ferwalting
At regiuun hee fiiw kreiser:
Hüsmarke
Beskriiwang
Hüsmarkin haa miast ianfach streger, so üs ruunen. Diaram san's nian woopens. Man uun enkelt woopens san hüsmarkin mä uun.
Jo skul det hüs an det famile kääntiakne. Jo ging miast üüb di äälst dring faan en famile auer. Jonger dringer faan detsalew famile, diar en aanj hüs hed, auernaam det hüsmarke an feranert det en betj: Diar kaam do ferlicht en letjen streg tu.
Flooksis san hüsmarken üs müüranker bi't hüs tu sen weesen, of uk man üs en letj holttoofel.
Üüb Rügen an diar trinajm san hüsmarkin sant 1530 bekäänd. Jo skul fööraal det werktjüch faan a faskern uunwise.