cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ziethen (Lauenborj)
Ziethen as en gemiine foont Åmt Lauenburgische Seen önj e Kris Hiirtuuchdoom Lauenborj. E gemiine läit önjt nordååsten foon e kris. Dåt heet 1124 inboogere (2020).
Bilsen
Bilsen as en gemiine foont Åmt Rantzau önj e Kris Pinnebärj. E gemiine läit önjt ååsten foon e kris. Dåt heet 820 inboogere (2020).
Kriak
At Kriak, Kriik,  krååge,  Kreek (Corvus corone) as en fögel uun't famile faana a Raawenfögler (Corvidae).
Tambacounda (Regiuun)
Det Tambacounda Regiuun (üüb Fraansöösk: La région de Tambacounda, üüb Wolof: Diiwaanu Tambaakundaa) as en regiuun uun de aafrikoons stoot Seenegal. At regiuun leit uun a uast faan't lun. Uun a nuurd leit det Matam Regiuun, uun a nuurduast Mauretaanien, uun a uast Maali, uun a süüduast det Kédougou Regiuun, uun a süüd Guinea, uun a süüdwaast det Kolda Regiuun, uun a waast at Gambia an uun a nuurdwaast det Kaffrine Regiuun. Det hee 681.310 lidj (2013). At hoodsteed faan't regiuun as Tambacounda.
Steeden
Dön gratst steeden uun det Tambacounda Regiuun san:
Iindialing faan Ferwalting
Det Tambacounda Regiuun hee fjauer departmenten:
Befölkring
Det letst folksteeling uun Seenegal wiar uun't juar 2013.
Histoore
At regiuun faan nü wurd de 10. September 2008 grünjlaanjen.
Politiik
At regiaring faan't regiuun ferwaltet at apwaaksen faan't wiartskap, a ferkiar, at skül faan a amwäält uun't regiuun.
Schach/mo
Schach (faan persisk ) as in üülj spal ma 64 spalfälje an 32 spalstiine, 16 wite an 16 suurte.
Dåt spal
Dåt gungt deeram, di oudere kining tu slüünj ooder ham sü önj a knipe tu füünj, dåt hi ham ai mär rääre koon. Ap a wai deerhaane mötje oudere stiine sloin wårde.
Amitostigma
Amitostigma (lat. Amitostigma) san bloosenplaanten an hiar tu a orchideen (Orchidaceae). At jaft sowat 27 slacher uun Uast-Aasien.
Bokel (Pinnebärj)
Bokel as en gemiine foont Åmt Hörnerkirchen önj e Kris Pinnebärj. E gemiine läit önjt norden foon e kris. Dåt heet 596 inboogere (2020).
Bokel
Wat menst dü?
Francis Beaufort/sö
Histoorii fan di Beaufort-Tabeli
Det Beaufort-Tabeli es gaar ek fan Francis Beaufort āpstelt uuren. Waarskiint't, dat di fan Alexander Dalrymple maaket uuren es, di Hüdrograaf fan di "East India Company". Dalrymple es diarüp kemen, üs hi di Winjmelnern biluketi.
Kujalleq (Komuun)
Det Kujalleq Komuun (üüb Greenluns: Kommune Kujalleq [kujaɬeq], üüb Deensk: Kujalleq Kommune) as ian faan dön fiiw komuunen faan Greenlun. At komuun leit uun a süüd faan’t lun. Uun a nuurd leit det Sermersooq Komuun. Det hee 6692 lidj (2017). At hoodsteed faan’t komuun as Qaqortoq.
Francis Beaufort/sö
Histoorii fan di Beaufort-Tabeli
Aur sin hiili Leewent her Beaufort Daiboker aur't Weđer skrewen. Ön 't Jaar 1806 skreew hi diar iin, dat hi faan da ön en Tabeli aur di Kraft fan di Winj maaki wel, en des skul 13 Harthairen weegi. Des Tabeli skul me "Niin Winj" bigen en me "Orkan" ǎphual. 1807 waar di Tabeli förter ütaarbert, en Beaufort skreew āp, hok Sail en Folskep bi hok Winjmacht drai kür. Bi 5 Beaufort kür jit ali Sailer stuun bliv, bi 6 en muar skul jen eeđer't üđer dialhaalet uur. 1829 waar Beaufort Hüdrograaf fan di engelsk Admiraliteet, en fan 1838 ön waar sin Tabeli fan't Amt iinföört. Des fing tö des Tir man jit niin Naam. Ön't Jaar 1906 waar di Tabeli fan di engelsk Weđertiinst Met Office dach üs "Beaufort scale" ütdönen.
Kujalleq (Komuun)
Geografii
De huuchst berig uun't komuun as de Paatusoq Berig, wat 2488 m huuch as an uun a nuurdwaast leit.
Francis Beaufort/sö
Histoorii fan di Beaufort-Tabeli
== Beaufort-Tabeli ==
Kujalleq (Komuun)
Steeden an Taarpen
Steeden uun det Kujalleq Komuun:
Taarpen uun det Kujalleq Komuun:
Politiik
A bürgermääster faan't komuun sant 2017 as Kiista P. Isaksen. Iar bürgermäästern wiar: Simon Simonsen (2009–2013) an Jørgen Wæver Johansen (2013–2017).
Histoore
At komuun wurd 1. Janewoore 2009 grünjlaanjen.
Qaasuitsup (Komuun)
Det Qaasuitsup Komuun (üüb Greenluns: Qaasuitsup Kommunia [qaːsui̯tsup], üüb Deensk: Qaasuitsup Kommune) wiar faan 2009 ap tu 2018 ian faan dön fjauer komuunen faan Greenlun. At komuun lai uun a nuurdwaast faan’t lun. Uun a uast lai de Nuurduast-Greenlun-Natschunaalpark (en regiuun, wat frei faan gemeenden as) an det Sermersooq Komuun an uun süüd det Qeqqata Komuun. Uun a nuurd faan’t komuun lai det Thule Air Base regiuun, wat frei faan gemeenden as. Det hed 17.147 lidj (2017). At hoodsteed faan’t komuun wiar Ilulissat.
Steeden an Taarpen
Steeden uun det Qaasuitsup Komuun:
Histoore
At komuun wurd 1. Janewoore 2009 grünjlaanjen. 1. Janewoore 2018 wurd at nuurddial det Avannaata Komuun an't süüddial det Qeqertalik Komuun.
2010
2010 wiar det tjiinst juar faan at 21. juarhunert. At juar begand mä’n Freidai. 2010 wus dåt tiint iir foon dåt 21. iirhunert. Et iir beganed ma’n Fraidi. 2010 wiar dit tiinst Jaar fan dit 21. Jaarhön’ert. Dit Jaar bigent me en Friidai. 2010 waos dat tiint iir foon dat 21. iirhonert. Et iir begaant mä en Fraidii.
Greenlun/fe
Geograafisk Laag
Greenlun leit twesken 83°40' an 59°44' faan a nuurd tu a süüd an 73°10' an 11°19' faan waast tu a uast. De huuchst ponkt faan't eilun as Gunnbjørn Fjeld (3694 m). Öler berger san Mont Forel (3391 m) an Ejnar Mikkelsen Fjeld (3325 m). At eilun as seekssis grater üüs Tjiisklun. Uun a nuurd leit det Arktisk Sia, uun a uast lei det Greenlun Sia, det Denemarkstruat an det Atlantisk Ootseaan, uun a süüd leit det Labrador Sia an uun a waast lei det Davis-Struat, det Baffin-Bocht an det Nares Struat. Tu a nuurd an waast leit Kanada, tu a uast Svalbard (wat dial faan Noorweegen as) an tu a süüduast Islun.
Lunskap
84% faan't eilun as mä is bedobet.
Eilunen
Det gratst eilun faan Greenlun (bit üüb't feestlun) as Disko Eilun.
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun Greenlun san:
Amrumbank West
Amrumbank West as en winjpark uun a Nuurdsia. Hi woort bedrewen faan't Amrumbank West GmbH, hat hiart tu E.ON.
Karlovy Vary (Regiuun)
Det Karlovy Vary Regiuun (üüb Tschechisk: Karlovarský kraj) as ian faan dön fjauertanj regiuunen faan Tschechien. At regiuun leit uun a waast faan’t lun. Uun a nuurd an waast leit Tjiisklun, uun a uast det Ústí Regiuun an uun a süüd det Plzeň Regiuun. Det hee 295.686 lidj (2018). At hoodsteed faan’t regiuun as Karlovy Vary.
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't regiuun san:
Iindialing faan Ferwalting
At regiuun hee trii distrikten:
Amrumbank West
Beskriiwang
Di winjpark woort baud üüb en areal faan 32 km² amanbi 35 km nuurdwaasten faan Halaglun an 18 km süüdwaasten faan Oomrambeenk üüb en jipde faan 20 bit 25 meetern.
Diar wurd sowat ian miljaard Euro ferbaud. An hi skal 2015 klaar wurd.
Technik
Diar san 80 winjmalner faan Siemens (Siemens SWT-3.6-120) apsteld wurden mä en efekt faan 3,6 MW an a ruaner haa en trochmeeder faan 120 meetern. Ään rua as 58,5 m lung. Di struum skal ling för 300.000 hüshualangen.
Di 33 kV-dreistruum woort üüb en traafostatsion üüb 155 kV amspäänd. Üüb en konwerterstatsion woort diar ±320 kV-likstruum faan maaget, an di woort auer en siakaabel iarst tu Büsum an do auer lun tu Brunsbüttel sjüürd, huar di struum weder üüb dreistruum amspäänd woort.
Greenlun/fe
Histoore
At histoore faan't eilun begand mä't iinwaanring faan dön iarst Inuit föör amanbi 5000 juar. Lääder kaam a nuurdmaaner, diar am 1550 ütj ap tu nü ünkleeret grünjer ferswoon. At eilun wurd 1721 „welerütjfoon“ an faan deensken besiidlet. Sant 1. Mai 1979 hee Greenlun autonomii banen det deensk köningrik.
Kalundborg Komuun
Kalundborg Komuun as en däänsk komuun üüb Sialun mä iinwenern (Stant ) an en grate faan 0 km². Hat hiart tu't regiuun Sjælland, at ferwaltang sat uun Kalundborg.
Borkou (Regiuun)
Det Borkou Regiuun (üüb Fraansöösk: La Région du Borkou; üüb Araabsk: المنطقة البركو al-Minṭaqātu l-Burkū) as en regiuun uun de aafrikoons stoot Tschad. At regiuun leit uun a nuurd faan't lun. Det hee 93.584 lidj (2009). At hoodsteed as Faya-Largeau.
Geografii
At regiuun hee tau departmenten:
Histoore
At regiuun wurd 2008 grünjlaanjen.
Politiik
A guwernöör sant 2013 as Youssouf Sougoudy.
Mangaan
Mangaan [] as en cheemisk element mä det sümbool Mn an det atoomnumer 25. Mangaan as en salwerwitj an hard auergungsmetal an liket iisen.
Johannes Kepler
Leewent
Hi wurd 27. Deetsember 1571 uun det frei rikssteed Weil der Stadt (wat nü dial faan Stuttgart as). San ualaatj, Sebald Kepler, wiar bürgermääster faan detheer steed. San aatj wiar Heinrich Kepler, en hanelsmaan, an sin mam wiar Katherina Guldenmann, diar en krüüswüfhood wiar an lääder faan hekserei uunklaaget wurd. Faan 1594 tu 1600 wiar hi lunskapsmatemaatiker faan Steiermark uun Graz. Hi onerrachtet matemaatik bi det ewangeelisk stiftsskuul, wat det katoolsk Uniwersiteet faan Graz jinauersted. Uun Prag 1600-1601 wiar hi för’t iarst asistent faan de deensk astronoom Tycho Brahe, do keiserelk matemaatiker oner Keiser Rudolf II.. Detheer steling hääl hi onder a efterfulgern faan Rudolf, Matthias I. an Ferdinand II. tu 1627. Faan 1612 tu 1626 wirket hi üübtu üüs lunskapsmatemaatiker uun Linz. Tuletst tiinet hi Generool Wallenstein üüs astroloogisk beriader. Johannes Kepler foon a natüürgesetsen, huarefter a planeeten jo am a san reer. Hi maaget at optik tu en feek faan wedenskapelk onerschüking an besteedigt ütjfinjingen, wat san tidjmaaker Galileo Galilei mä't teleskoop maaget hed. Hi täält diarmä tu a begrünjigern faan dön modern wedenskapen.
Spaanien
Spaanien, åmtlik Kiningrik foon Spaanien (aw Spaanisch: España [esˈpaɲa] än Reino de España) as en lönj önj Euroopa. Önjt norden lade jü Biskaya än Frånkrik, önjt ååsten än söödååsten läit et Madelheef, önj’t söödweesten än nordweesten e Atlantik än önjt ååsten Portugal. Deer booge 47.385.107 manschne (önjfång 2021). E hoodstää foont lönj as Madrid.
Geogrååfisch Lååge
E fååstewål foon Spaanien läit twasche 43°47′ än 27°38′ (foon’t norden tu sööden) än twasche 43°02′ än 42°19′ (foon’t weesten tu ååsten). Et lönj heet uk twäär floose foon ailönje: e Balearen än e Kanaaren.
Stääse
Da tiin grutste stääse önjt lönj san;
Indiiling foon Ferwålting
Spaanien heet 17 autonoom gemiinschape än tou autonoom stääse: Da autonoom gemiinschape san:
Politiik
Spaanien as sunt 1986 lasmoot foon jü Europäisch Unjoon.
Thiès (Regiuun)
Iindialing faan Ferwalting
Det Thiès Regiuun hee trii departmenten:
Befölkring
Det letst folksteeling uun Seenegal wiar uun't juar 2013.
Histoore
At regiuun faan nü wurd de 10. September 2008 grünjlaanjen.
Politiik
At regiaring faan't regiuun ferwaltet at apwaaksen faan't wiartskap, a ferkiar, at skül faan a amwäält uun't regiuun.
Jül
Jül as dåt fäst weer we fiire dåt Jiises Krast to wråål kiimen as (25. Detsämber).
Jül wård bai üüs tra deege fiirt. Di 24. Detsämber (Jülmoune) as di kraseene weer di kinken kaamt än da goowe brängt.
Deer önj Nordfraschlönj di tanenbuum sälten as, wård önjt stää for än kinkenbuum apstalt.
Winkel
En winkel as en dial faan en flaak an begant, huar tau strualen enööder skeer. Det grate faan en winkel woort uun winkelgraad meeden. En folwinkel san 360 °.
Qeqqata (Komuun)
Det Qeqqata Komuun (üüb Greenluns: Qeqqata Kommunia, üüb Deensk: Qeqqata Kommune) as ian faan dön fiiw komuunen faan Greenlun. At komuun leit uun a süüdwaast faan’t lun. Uun a nuurd leit det Qaasuitsup Komuun, uun a süüd an uast det Sermersooq Komuun. Det hee 9239 lidj (2017). At hoodsteed faan’t komuun as Sisimiut.
Geografii
Eilunen: Maniitsoq, Sermersuut, Simiutaq, Sallersuaq an Sarfannguit.
Indialing faan Ferwalting
At komuun hee tau distrikten:
Histoore
At komuun wurd 1. Janewoore 2009 grünjlaanjen.
Politiik
A bürgermääster sant 2017 as Malik Berthelsen. De iar bürgermääster wiar Hermann Berthelsen (2009–2017).
Krouf
En Krouf (uk kröif) as en bedrif weer följk wat tu ääse än dränke füünj koone wan följk deerfor betåålt.
Internatsionaal Organisatsion för Standardisiarang
At Internatsionaal Organisatsion för Standardisiarang – kurt ISO (faan isos = likedenang) as en onernemen uun a Sweits an werket för ianhaidelk standards üüb a welt. ISO as för ales tustendag bütj elektroonik an telekomunikatsion.
Tuup mä ISO uun't WSC (World Standards Cooperation) tuupslööden.
Kuben
A Kuben, hiiföögle, mööwen, meewen (Laridae) san en Fögelfamile an hiar mä Bakern (Sternidae) an ööder fögelfamilin tu at order faan a Kuben an Waadfögler (Charadriiformes).
Geest
Geest (gååst) as en loonskap uun Nuurdsjiisklun, a Neederlunen an Denemark
Beskriiwang
Ööders üs a maask as a geest uun a istidj entstenen. Istonger haa stianer an sun tuuppuid, an sodenang san huuger apwoksen. En huuch geesthuug uun Nuurdfresklun as a Stolberag.
A nuurdfresk eilunen Oomram, Fer an Sal bestun tun graten dial ütj geestlun, jo ööder eilunen an halgen ütj rian maasklun. En ütjnoom as Halaglun, det as en fels ütj sunstian.
Geestlun as ei altu früchtboor. Hat as fööraal mä sjüüren bewoksen. Huar a buumer ufslaanj wurden san, koon am mä irpler büüre. Wan a plaanten faan sjep kurt häälen wurd, koon a hias ham briad maage.
Üüb a geest fanjst dü föl letj waaler, am a winj tu breegen. Jo san miast mä wilger bewoksen. Ööders weit det betj gud eerd wech. A wilger hää am iar brükt för staachen an üs braanholt.
Huar a geest bit tu a küst lääpt, sjochst dü en klaf, so üs uun Muasem üüb Sal.
Besiidlang
Uun Nuurdsjiisklun haa üüb a geest al loong minsken wenet, auer am diar ei baang föör sturemfluden wees sost. Det koon am bi a greew ütj a stiantidj sä. A maask as iarst mä a Fresken besiidelt wurden. Sodenang wiar a streg tesken maask an geest uun't madelääler uk en streg tesken a Fresken an Saksen.
Guinea-Bissau
Guinea-Bissau [ɡiˈneːa bɪˈsaʊ̯], amtelk Republiik faan Guinea-Bissau (üüb Portugiisk: Guiné-Bissau [ɡiˈnɛ biˈsau] an República da Guiné-Bissau [ʁeˈpublikɐ dɐ ɡiˈnɛ biˈsaw]) as en stoot uun a waast faan Aafrika. Uun a nuurd leit Seenegal, uun a uast an süüd Guinea. At lun hee 1.520.830 lidj (2009). At hoodsteed as Bissau.
Geograafisk Laag
Guinea-Bissau leit twesken 12° 41' an 10° 52' (faan a nuurd tu a süüd) an 16° 42' an 13° 40' (faan a waast tu a uast). At lun as tjiinsis letjer üüs Tjiisklun.
At lun dialt grensen mä tau lunen. Det lingst grens (421 km) faan Guinea-Bissau wurt mä Guinea an det kurtst (341 km) mä Seenegal diald.
Struumer
Struumer uun Guinea-Bissau san: de Cacheu Struum, de Geba Struum an de Corubal Struum.
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't lun san:
Indialing faan Ferwalting
Guinea Bissau hee 9 regiuunen.
Spriiken
Det amtelk spriik faan Guinea-Bissau as Portugiisk (wat faan 11% faan’t befölkring spreegen wurt) an 44% faan’t befölkring spreecht Guinea-Bissauisk Kreol.
Histoore
Uun't madeläälerns wiar at lun dial faan dön Maali an Kaabu riken. Portugiisk hanelsliidj baget 1588 uun Cacheu (en steed, wat uun nuurd faan’t lun leit) en faktorei, wat tu a hanel faan slaawen tiinet. Lääder wurd det hial lun en portugiisk kolonii. At lun wurd 10. September 1974 suwereen.
Politiik
Guinea-Bissau as en republik. A president faan't lun sant 2020 as Umaró Umbaló Sissoko.
Bütjenpolitiik
Guinea-Bissau as lasmoot faan at Gemianskap faan a Lunen faan det Portugiisk Spriik.
Wiartskap
At weering faan't lun as de waastaafrikoons CFA-Franc, wat faan det Waastaafrikoons Sentraalbeenk ütjbroocht wurt.
Hoyer
Højer Sogn [] (sjiisk: Hoyer, mooring: Huuger) as en däänsk sarkspalsgemeen (däänsk: Sogn) uun Syddanmark. Hat leit bi a Nuurdsia an a sjiisk grens.
Ferkiar
Iar 1927 di Hindenburgdoom baud wurd, foor faan Hoyer tu Munkmēsk en damper faan a salrang DSG.
Namiibia
Namiibia, amtelk Republiik Namiibia (üüb Tjiisk: Republik Namibia; üüb Ingels: Republic of Namibia; üüb Afrikaans: Republiek van Namibië) as en stoot uun a süüd faan Aafrika. A nööm faan a stoot leitet ham faan’t Wüst Namib uf, diar det hial küstenrüm faan’t lun iinnamt. Uun a waast leit de Atlantisk Ootseaan, uun a nuurd lei Sambia an Angoola, uun a uast leit Botsuana an uun a süüd an uast leit Süüdaafrika. At lun hee 2.113.077 lidj (2011). At hoodsteed as Windhoek.
Geograafisk Laag
Namiibia leit för’t miast twesken 17° an 29° (faan a nuurd tu a süüd) an 11° an 26° (faan a waast tu a uast). At lun as amanbi tausis grater üüs Tjiisklun.
At lun dialt grensen mä fjauer lunen. Det lingst grens (1376 km) faan't lun wurt mä Angoola an det kurtst (233 km) mä Sambia diald. At lun dialt uk en 1360 km lung grens mä Botsuana an en 967 km lung mä Süüdaafrika. A eeg faan Namiibia as 1572 km lung an lingt faan a mös faan de Kunene Struum uun a nuurd tu a mös faan de Oranje Struum uun a süüd. At nuurddial faan a eeg, faan de Kunene Struum tu a Swakop Struum, as üüs de Skrook Eeg bekäänd.
Berger
De huuchst berig (2574 m) faan't lun as a Königstein, wat en toop üüb a Brandberg as. Öler berger san: de Moltkeblick (2479 m), Stormberg (2424 m), Oorlogstein (2392 m), Auasende (2344 m), Grossherzog Friedrich Berig (2336 m), Regenstein (2302 m), Kamelberg (2211 m), Schroffenstein (2202 m) an det Schildkröte (2194 m).
Sian
Namiibia hee bluat tau sian, wat altidj mä weeder fald san: de Guinas Sia an Otjikoto Sia, wat iar höölen wiar. Jo lei nai bi Tsumeb uun a süüduast faan det Oshikoto Regiuun uun a nuurd faan't lun.
Eilunen
At jaft hög eilunen twesken Walvis Bocht an a mös faan de Oranje Struum. Jo san (faan a nuurd tu a süüd) Hollams Bird Eilun (wat tu a süüd faan Walvis Bocht leit), Mercury Eilun, Ichaboe Eilun (wat tu a nuurd faan Lüderitz lei), Halifax Eilun, Seal Eilun, Penguin Eilun (wat nai bi Lüderitz lei), North Long Eilun, South Long Eilun (wat tu a süüd faan Lüderitz lei), Possession Eilun, Albatross Eilun, Pomona Eilun (wat nai bi det Elizabeth Bocht lei), Plumpudding Eilun an Sinclair Eilun (wat nai bi Kap Dernburg lei).
Natschunaalparken
Tau wichti natschunaalparken uun Namiibia san de Etosha Natschunaalpark an de Waterberg Natschunaalpark.
Struumer
Fjauer grat struumer bilde grensen mä öler lunen:
Diarten
Sköölen faan Aafrikoons Elefanten wene uun det Kunene Regiuun an uun de Etosha Natschunaalpark uun a nuurd faan't lun. Suart Nööshurner wene uun a nuurdwaast faan’t lun an Witj Nööshurner uun a uast (faan a nuurd tu a süüd). Slacher faan seebras wene uun a nuurdwaast (huar Equus quagga burchellii wene) an nuurduast (huar Equus quagga chapmani wene) an uun dialen faan’t huuchland, wat beeft a eeg leit, faan de Kunene Struum hen tu de Oranje Struum (huar Equus zebra hartmannae wene). Sköölen faan aaben wene uun letj dialen faan a nuurd (Chlorocebus cynosuros) an uk loongs de Oranje Struum (Chlorocebus pygerythrus). En slach faan Paawiaaner (Papio ursinus) wene uun’t hiale lun.
Indialing faan Ferwalting
Üüb grünj artikel 103 faan’t ferfaading faan Namiibia, kön feranringen uun‘t taal, grate an apdialing faan a regiuunen üüb grünjlaag faan riader faan’t Ufgrensingskomischuun faan Namiibia föörnimen wurd. Sant 1990 at jaft fjauer ufgrensingkomischuunen. De iarst komischuun uun 1990 reet at grünjleien faan 13 regiuunen an 95 woolkreiser. At riad wurd faan iin uun kreeft faan det Regional Councils Act of 1992 saatet wurd. De naist komischuun (1998) hed tu’t fulig: dat a nööm faan det Okavango Regiuun wurd tu Kavango Regiuun feranret; dat at taal faan woolkreiser huuger tu 103 maaget; an dat enkelt grensen feranret wurd. De traad komischuun (2002) maaget at taal faan woolkreiser huuger tu 107.
Det letst komischuun (2013) hed tu’t fulig, dat:
Spriiken
3 sköölen faan spriiken wurd uun Namiibia spreegen: dön Bantu Spriiken, dön Khoisan Spriiken an dön Germaans Spriiken (Ingels an Afrikaans). Det spriik, wat det gratst taal faan spreegern hee, as det Ovambo Spriik (aanjnööm: Oshivambo), en Bantu Spriik. Det wurt för't miast uun a nuurd faan't lun spreegen an hee tau dialekten: Kwanyama an Ndonga. Efter det 2011 folksteeling, 49 prosent faan a hüshualer du uun, dat jo det Ovambo Spriik spreege. En öler wichti Bantu Spriik as det Herero Spriik (aanjnööm: Otjiherero), wat faan 191.700 lidj uun dön Omaheke, Otjozondjupa an Kunene Regiuunen spreegen wurt. Oner dön Khoisan Spriiken as Khoekhoe (aanjnööm: Khoekhoegowab) wichti: 11,3 prosent faan hüshualer du uun, dat jo detheer Spriik spreege. Oner dön Germaans spriiken, du 10,6 prosent faan hüshualer uun, dat jo Afrikaans üüs mamenspriik brük. 0,9 prosent du uun, dat jo Tjiisk spreege. At gratdial faan’t befölkring uk spreegt Afrikaans üüs naist spriik. Öler spriiken uun’t lun san:
Biljing
Namiibia hee trii uniwersiteeten: det Universiteet faan Namiibia, det Namiibik Universiteet för Wedenskap an Technologii an det International University of Management.
Histoore
Dön drüg lunstreger faan Süüdwaastaafrika san sant fölen düüsen juar aran föör dön San an Damara. Bi föl aafrikoons fölkerwaanringen droong faan det 17. juarhundert dön Herero, Nama, Orlam an Ovambo iin uun’t lun iin.
Tjiisk Süüdwaastaafrika
1. Mei 1883 wurd at gebiit faan't Bocht faan Angra Pequena (at Lüderitzbocht faan nü) faan a Nama för 200 ual rulern an 110 Ingels pünj keeft. Det wiar a began faan Tjiisk Süüdwaastaafrika. At lun bleew en tjiisk kolonii tu 1915. Uun a Iarst Wäältkrich wurd at lun faan Süüdaafrika besaat.
Guwernöören faan Tjiisk Süüdwaastaafrika: Theodor Leutwein (1898-1905), Lothar von Trotha (August-Nofember 1905), Friedrich von Lindequist (1905-1907), Bruno von Schuckmann (1907-1910), Theodor Seitz (1910-1915).
Süüdaafrikoons Süüdwaastaafrika
At lun wurd troch beslütj faan’t Fölkerbinj 1920 tu det Süüdaafrikoons Unioon üüs mandaatsteritoorium tudiald. Efter de Naist Wäältkrich ferschückt dön Feriand Natschuunen ferjiiws tu ütjliasin, Süüdaafrika faan’t lun tu wechnemin. En suwereniteetskrich begand 1960 jin det süüdaafrikoons ferwalting. Iarst efter det Internatschunaal Gerichtshoof uun Den Haag 1971 ferklaaret, dat det süüdaafrikoons ferwalting jin’t gesets wiar, wul Süüdaafrika 1972 efter en uunmeeden auergungstidj iin uun’t suwereniteet tu entleeten.
Det süüdaafrikoons ferwalting lai tjiin Bantustanen grünj:
De suwereniteetskrich kaam 1989 mä'n woopenrau tu aanj.
Suwereniteet
At lun wurd 21. marts 1990 suwereen. Uun 1994 wurd Walvis Bay, wat tuföören tu Süüdaafrika hiart hed, dial faan't lun.
Politiik
Namiibia as en republiik. Det stootsauerhood as a president, diar arke fiiw juar nai weelet wurt. Det namiibisk regiaring bestäänt ütj en premier-minister, diar tup mä’t kabinet faan a president neemd wurt. A president faan’t sun sant 2015 as Hage Geingob an det premier-minister Saara Kuugongelwa-Amadhila. At partei faan’t regiaring as SWAPO.
Bütjenpolitiik
Namiibia as lasmoot faan dön Feriand Natschuunen sant 23. April 1990. Det as uk sant 1990 lasmoot faan det Commonwealth of Nations.
Wiartskap
Namiibia hiart tu't Tolunioon faan det Süüdelk Aafrika. At weering faan't lun as de Namiibia-Dollar, wat faan det Beenk faan Namiibia ütjbroocht wurt.
A Kniip
A Kniip as en huuchsun uun a Nuurdsia an as mä det nuurdfresk eilun Oomram ferbünjen.
Beskriiwang
A Kniip as sowat 10 km² grat an woort bluas bi sturemfluden auerspeeld. Üüb en siakoord faan 1585 wurd a Kniip üs Ameren Bor betiakent an lai dojütidjs swäärs tu't eilun. Bit uun a 1960er juaren lai en priil tesken a Kniip an Oomram. Sodenang küd heer bit uun a 1940er juaren sogoor skeb faan Hörnem üüb Sal uun a Kniiphuuwen bi Noorsaarep uunlei.
Bedüüdang
Daalang as a Kniip di best skül för't eilun jin a sturemfluden. Uun a somer kön a baadelidj diar baase, an enkelten bau diar strunborger ütj strunholt.
John Flamsteed
John Flamsteed (* 19. August 1646 uun Denby; † 31. Deetsember 1719 uun Greenwich) wiar en ingels astronoom an faan 1675 de iarst hoofastronoom (üüb Ingels: Astronomer Royal) fan det ingels köninghüs.
A Kniip
Bedüüdang
A Kniip hiar mä tu't Landschaftsschutzgebiet Amrum.
Ennedi-Est (Regiuun)
Det Ennedi-Est Regiuun (üüb Fraansöösk: La Région de l'Ennedi Est, üüb Araabsk: منطقة إنيدي الشرقي Minṭaqātu Innīdī š-Šarqī) as en regiuun uun de aafrikoons stoot Tschad. At regiuun leit uun a nuurduast faan't lun. At hoodsteed as Am-Djarass.
Indialing faan Ferwalting
At regiuun hee tau departmenten:
Histoore
At regiuun wurt 2012 grünjlaanjen. Iar wiar't dial faan det Ennedi Regiuun.
Ennedi-Ouest (Regiuun)
Indialing faan Ferwalting
At regiuun hee tau departmenten:
Histoore
At regiuun wurt 2012 grünjlaanjen. Iar wiar't dial faan det Ennedi Regiuun.
Spargeloortagen
A Spargeloortagen (Asparagales) san en order faan plaanten mä 14 familin. Enkelt slacher üs Spargel of Pore haa en grat bedüüdang üs iidj för a minsken. Öödern üs Krokusen of Orchideen wurd för hör smok bloosen aptaanj.
Guéra (Regiuun)
Det Guéra Regiuun (üüb Fraansöösk: La Région du Guéra, üüb Araabsk: منطقة قيرا Minṭaqātu Qīrā) as en regiuun uun de aafrikoons stoot Tschad. At regiuun leit uun a süüd faan't lun. Det hee 538.359 lidj (2009). At hoodsteed as Mongo.
Kukütj
At Kukütj, kuukuuk (Cuculus canorus) as en fögel uun't famile faan a Kukütjen (Cuculidae). Kukütjen warep hör aier iin uun frääm nees.
Guéra (Regiuun)
Indialing faan Ferwalting
At regiuun hee fjauer departmenten:
Kukütj
Onerslacher
C. c. bakeri – C. c. bangsi – C. c. canorus – C. c. subtelephonus
Oomrambeenk
Oomrambeenk as en flaak uun a Nuurdsia amanbi 11 miilen waasten faan Oomram.
Allgemeines
Bi Oomrambeenk as det weeder knaap 10 m jip, sodenang luket det flaak uk bi liachweeder ei ütj, ööders wiar't en sunbeenk. Hat as sowat 12 miilen luung an lääpt faan nuurdnuurduast tu süüdsüüdwaast. Bi a flaakst steed stun sowat 6 m weeder.
Faan 1908 bit 1939 lai üüb di süüdwaasthuk üüb det positjuun en ialskap, tuiarst di damper Amrumbank I an sant 1919 Amrumbank II. Üs a Ööder Weltkrich begand, as det skap iinhaalet wurden. Daalang lei diar kardinaaltanen.
Sowat 10 miilen widjer uun't süüwaasten woort di winjpark Amrumbank West apbaud.
Cinque Terre
A Cinque Terre, det ment: fiiw stääden of lunen, san en 12 km lungen strimel bi't küst faan a Riviera uun't Prowins La Spezia (Liguurien, Itaalien). Diar lei fiiw aparte letj stääden, diar iin uun a berger baud wurden san.
Huug
Wat menst dü?
Qaqortoq
Qaqortoq ([ˌqɑqɔʁˈtɔq], üüb Deensk: Julianehåb [juliˈaːnəhoːʔb]) as at hoodsteed faan det Kujalleq Komuun faan Greenlun, amanbi 484 km uun a süüduast faan Nuuk. Det leit uun a süüdwaast faan’t komuun an as't hoodsteed faan de Qaqortoq Distrikt. Det hee 3084 lidj (2017).
Befölkring
At taal faan't lidj sant 1980 uun Qaqortoq:
Ferkiar
At jaft nian waier, wat at steed mä öler steeden ferbinj. Det kön mä'n helikopter an mä'n buat lingd. Buaten faan det Arctic Umiaq Line gung faan April tu Janewoore tu Arsuk, tu a nuurdwaast, an en somrem tu Narsaq, uk tu a nuurdwaast.
Carl von Linné/mo
Carl von Linné (uk Carl Nilsson Linnæus, * 23. Moi 1707 önj Råshult, † 10. Januar 1778 önj Uppsala) wås än sweedsken Natörforscher. Hi heewt da sliike önj ä natör ma latiinsk "for- än äfternoome" nååmed, än dadeer twäär noome (latiinsk "binäre Nomenklatur") wårde än e waasenschap diling nuch brüked, sin oufkorting as än L.
Christiaan Huygens
Christiaan Huygens (14. April, 1629 uun Den Haag; † 8. Jüüle 1695 uk diar) wiar en holuns astronoom, matemaatiker an füsiker.
Maria Kunitz
Maria Kunitz (* 29. Mei 1610 uun Wohlau, Hertoochdoom Wohlau; † 22. August 1664 uun Pitschen) wiar ian faan dön wichtig wüfelk astronoomer faan det iar neitidj uun Europa. Hat skreew Urania Propitia (1650), wat ferbeedret tabelen faan a planeeten hee.
Køge Komuun
Køge Komuun as en däänsk komuun üüb Sialun mä iinwenern  an en grate faan 0 km². Hat hiart tu't Regiuun Sjælland, at ferwaltang sat uun Køge.
Amparoa
Amparoa (lat. Amparoa) san bloosenplaanten an hiar tu a orchideen (Orchidaceae). At jaft sowat 3 (?) slacher.
Johannes Fabricius
Johannes Fabricius (* 8. Janewoore 1587 uun Resterhafe, Uastfresklun; † 10. Janewoore 1617 uun Dresden) wiar en uastfresk astronoom. Hi wiar dring faan a astronoom David Fabricius. Tuup foon jo a sanplaker.
Berag
En berag as en loonskap, diar huuger üs det lun trinjam as. Hi as uk huuger üs en huug. Tesken berger as en dääl.
Berag an huug
Uun Nuurdsjiisklun täält uk al di Sandesberag mä en hööchde faan 54 meetern üs berag, uun ööder lunen wiar hi man en huug. Mä hün hööchde en berag begant, as ei so genau fäästlaanj, det hinget faan't regiuun uf.
1599
1599 wiar det njüügen-an-neegentigst juar faan det 16. juarhunert.
1598
1598 wiar det aacht-an-neegentigst juar faan det 16. juarhunert.
Kanem (Regiuun)
Det Kanem Regiuun (üüb Fraansöösk: La Région du Kanem, üüb Araabsk: منطقة كانم Minṭaqātu Kānim) en regiuun uun de aafrikoons stoot Tschad. At regiuun as efter det Kanem-Bornu Köningrik neemd. Det leit uun a waast faan’t lun. Det hee 333.387 lidj (2009). At hoodsteed as Mao.
Indialing faan Ferwalting
At regiuun hee tau departmenten:
Liberec (Regiuun)
Det Liberec Regiuun (üüb Tschechisk: Liberecký kraj) as ian faan dön fjauertanj regiuunen faan Tschechien. At regiuun leit uun a nuurd faan’t lun. Uun a nuurdwaast leit Tjiisklun, uun a nuurduast Poolen, uun a uast det Hradec Králové Regiuun, uun a süüd det Madelböömisk Regiuun an uun a waast det Ústí Regiuun. Det hee 441.300 lidj (2018). At hoodsteed faan’t regiuun as Liberec.
Geografii
Dön Krkonoše Berger stun uun a uast faan't regiuun.
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't regiuun san:
Sermersooq (Komuun)
Det Sermersooq Komuun (üüb Greenluns: Kommuneqarfik Sermersooq, üüb Deensk: Sermersooq Kommune) as ian faan dön fiiw komuunen faan Greenlun. At komuun leit uun a waast an uasten faan’t lun. Uun a nuurd leit de Nuurduast-Greenlun-Natschunaalpark (en regiuun, wat frei faan gemeenden as), uun a nuurd an waast det Qeqqata Komuun an uun a süüd det Kujalleq Komuun. Det hee 22.673 lidj (2017). At hoodsteed faan’t komuun as Nuuk.
Weel
En weel as en küül, huar bi en sturemflud ans en dik breegen as. Son weel as miast trinj üs en kreis an temelk jip. Huarööders sait am diar "Brack" tu.
Hü det komt
Wan en dik bräächt, speelt det siaweeder diarbääft en grat hool iinuun a grünj. An a minsken hed ei so föl materiol, am det hool weder aptufalen, diaram haa's miast en neien dik trinjam det weel baud. Son stak diks het flooksis hualewmuun.
Liberec (Regiuun)
Iindialing faan Ferwalting
At regiuun hee fjauer distrikten:
Sermersooq (Komuun)
Geografii
Det huuchst berig uun Greenlun, det Gunnbjørn Fjeld (3694 m), leit uun a nuurduast faan't komuun. Öler berger san Mont Forel (3360 m), Ejnar Mikkelsen Fjeld (3282 m) an Borgetinde (3267 m).
Weel
Hü det komt
Tuiarst as uun en weel saaltweeder, man leeder woort det tuup mä grünjweeder sweter, an do sait am diar brakweeder tu. Uk uun't ingelsk käänt am det wurd brackish water.
Kultuur
(mo.) Kultuur as en rüm begrip for åles wat foon da mansche mååged as. Tum biispel waanihäide, toochten, kunst, waasenschap, religjoon, fiilosofii än sport. Mååstens hiirt en kultuur bai en bestamd följk, sü as di nordfrasche spräke en fraschen spräke foon da nordfrasche as. Kultuur as oofting wichti, wilt et am tradisjoon ën waanihäide gungt, huk wichti san for dåt miinschapsgefäil än identitäät.
(sö.) "Kultuur" es en Sameluurt fuar alis, wat di Mensken sa maaki. Dit ken wiis: Frinjskep, Taachten, Kunst, Weetenskep, Religioon, Filosofii, Musik of uk Sport en Foriiningen. Aaftinoch uur di Kultuurbigrep fan en bistemet Folk of Lir, wat töhop kum, nemen, sa üs di Nuurdfriisk Spraak me di Lir tö dön heer, wat ön Nuurdfriislön uuni. Kultuur es wichtig, wan't aur Traditsjoon en Frinlighair giar, wat gur es fuar en Identiteet ön di Regioon. Di forskelig Lir ken en skel hol jaar ain Uurter Instrumente of Teken finj, diartö wat bitödraii.
Sermersooq (Komuun)
Geografii
Det traadgratst eilun uun Greenlun (efter't feestlun an Disko Eilun), Milne Land, leit uun a nuurdwaast faan't komuun.
Weel
Föörkemen
Weelen jaft at ei bluas bi a Nuurdsiaküst, man uk bi struumer. Loongs a Ialew jaft at flook Bracks, bit widj ap efter Hamborag an noch widjer a Ialew huuch.
Sermersooq (Komuun)
Steeden an Taarpen
Steeden uun det Sermersooq Komuun:
Taarpen uun det Sermersooq Komuun:
Indialing faan Ferwalting
At komuun hee fiiw distrikten:
Histoore
At komuun wurd 1. Janewoore 2009 grünjlaanjen.
Amt Oomram
thumb|right|300px|Det ual Amt Oomram
Det Amt Oomram wiar en amt üüb det eilun Oomram uun a Kreis Nuurdfresklun. Diar hiard a trii öömrang gemeenen Noorsaarep, Neebel an Witjdün tu. Det amt wiar 20 km² grat an hed 2300 iinwenern. Det ferwaltang seed uun Neebel.
Histoore
1889 as det Gemeen Oomram uun a Kreis Tondern tu't Amt Oomram wurden. Di 13. Oktuuber 1912 hää ham det Gemeen Witjdün ufliaset an di 25. Jüüle 1925 det Gemeen Noorsaarep. Di 23. Febrewoore 1926 as di rest faan't eilun tu't Gemeen Neebel wurden.
1948 san a trii öömrang gemeenen tu't Amt Oomram ferbünjen wurden, diar bit 1970 tu a Kreis Südtondern hiard hää. Leeder hiard det amt tu di nei Kreis Nuurdfresklun.
Di 1. Janewoore 2007 as det Amt Oomram mä't Stääd Wik an a fering gemeenen tu't Amt Feer-Oomram tuupslööden wurden. Det ferwaltang sat nü uun A Wik an uun Neebel as noch en bütjensteed.
Koobalt
Koobalt (uk Cobalt, faan „klaboltermaan“) as en cheemisk element mä det sümbool Co an det atoomnumer 27.
Määrisk-Schleesisk Regiuun
Det Määrisk-Schleesisk Regiuun (üüb Tschechisk: Moravskoslezský kraj) as ian faan dön fjauertanj regiuunen faan Tschechien. At regiuun leit uun a nuurduast faan’t lun. Uun a nuurd an nuurduast leit Poolen, uun a süüduast at Slowakei, uun a süüduast det Zlín Regiuun, uun an uun a süüdwaast an waast det Olomouc Regiuun. Det hee 1.205.886 lidj (2018). At hoodsteed faan’t regiuun as Ostrava.
Geografii
Dön Beskiiden Berger, en dial faan dön Karpaaten, stun uun a süüduast faan't regiuun.
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't regiuun san:
Iindialing faan Ferwalting
At regiuun hee seeks distrikten:
Kurnsparag
A Kurnsparag, Seesche ??,  abc-föögel, korntiijer,  tjuk diirt) (Emberiza calandra, uk Miliaria calandra) liket en Sparag, hiart oober tu det fögelfamile faan a Fialsparger (Emberizidae).
Tycho Brahe
Tycho Brahe (* 14. Deetsember 1546 üüb Sloot Knutstorp, Skåne, Denemark; † 24. Oktuuber 1601 uun Prag) wiar en deensken astronoom.
Nikel (muardüüdag)
Wat menst dü?
Lac (Regiuun)
Det Lac Regiuun (üüb Fraansöösk: La Région du Lac; üüb Araabsk: منطقة البحيرة Minṭaqātu l-Buḥayrah) as en regiuun uun de aafrikoons stoot Tschad. At regiuun leit uun a waast faan’t lun. Det hee 433.790 lidj (2009). At hoodsteed as Bol.
Tycho Brahe
1991 as de damper MF Tycho Brahe efter ham neemd wurden.
Lac (Regiuun)
Det wurd Lac ment sia an wiset üüb det laag bi a Tschadsia hen.
Indialing faan Ferwalting
At regiuun hee tau departmenten:
Hilligenlei
Wat menst dü ?
Klaboltermaan
Di klaboltermaan as en geist, di üüb skeb spiktaakel maaget. Hi waarskauet di koptein bi en gefoor, maaget oober uk leewen dom tjüch. Hi liket en matruus, hää oober ruad hiaren an green tes. Hi blaft uun buurd, bit det skap onergongt.
Botsuana
Botsuana [bɔˈtsu̯aːna], amtelk Republiik Botsuana (üüb Tswana: Lefatshe la Botswana; üüb Ingels: Republic of Botswana) as en banenstoot uun a süüd faan Aafrika. Uun a süüduast an süüd leit Süüdaafrika, uun a waast an nuurd Namiibia an uun a nuurduast Sambia an Simbabwe. At lun hee amanbi 2.024.904 lidj (2011). At hoodsteed faan't lun as Gaborone.
Geograafisk Laag
Botsuana leit twesken 17° 50’ an 26° 50’ (faan a nuurd tu a süüd) an twesken 20° 00’ an 29° 20’ (faan a waast tu a uast). At lun as amanbi tausis grater üüs Tjiisklun.
At lun dialt grensen mä fjauer lunen. Det lingst grens (1969 km) faan't lun wurt mä Süüdaafrika diald. Hat lingt faan en bocht faan a Nosso struum uun a Kgalagadi Transfrontier Park uun a süüdwaast faan’t lun hen tu Coetsers Eilun uun a süüduast. Det kurtst grens, wat bluat 0.15 km lung as an auerföor’t steed Kazungula bi a Zambezi struum leit, wurt mä Sambia diald. At lun dialt uk en 1544 km lung grens mä Namiibia an en 834 km lung mä Simbabwe.
Berger
Botsuana as för’t miast en plaat lun an hee nian rocht berger, man det hee hög knober, wat muar üüs 1000 m huuch san. De huuchst knob (1494 m) uun Botswana as de Monalanong Knob, wat uun a süüd faan't lun leit. Öler knober uun't lun san de Otse Knob (1491 m), dön Tsodilo Knober (1400 m), dön Tswapong Knober (1379 m) an dön Marakalalo Knober (1347 m).
Kliima
At kliima uun Botswana as hualewdrüüg, auer at rintidj uu so kurt as. Uun a süüd faan't lun as at drüchtidj faan April tu Oktuuber an uun a nuurd faan April tu Nofember.
Plaantenwäält
Botswana hee trii suurter faan regioonen faan plaanten: at hardveld, at sandveld an det Okavango deltaveld. At hardveld regioon lei uun a süüduast an uun’t uastdial faan a maden faan’t lun. Unn’t hardveld waaks för’t miast holtig plaanten an suurter faan gäärs. A holtig plaanten san: Acacia karroo, Albizzia anthelmintica, Balanites aegyptiaca, Mopane, Combretum apiculatum, Grewia bicolor, Grewia flavecens, Grewia monticola, Lonchocarpus capassa an Terminalia. At sandveld regioon lei uun det Kalahari, wat (bit üüb de fiar nuurdwaast) at auerbliiwsel faan’t lun bedobet. Uun’t sandveld waaks för’t miast suurter faan gäärs: Kragrostis pallens, Striagostis uniplumis, Anthephora pubescens, Schmidtia pappophoreides an Megaloprotachne albescens. Holtig plaanten waaks uk diar, tu’n bispal Grewia avellane, Grewia retinervis, Lonchocarpus nelsii an Terminalia sericia. Det Okavango deltaveld regioon bedobet de fiar nuurdwaast faan’t lun. Uun det Okavango deltaveld waaks so wel suurter faan gäärs üüs uk holtig plaanten. A holtig plaanten san Fecus verruculosa an det Hyphaene crinata. Suurter faan gäärs liküüs Phragmites communis, Dichanthium papillusum, Panicum repens, Andropogon encomus, Echinochloa pyramidelis an Imperata cylindrica kön diar fünjen wurd.
Befölkring
Efter det letst folkteeling faan 2011 hed Botsuana amanbi 2 024 787 iinwenern. 989 179 faan a lidj wiar karmen an 1 035 608 wiar wüfhööd.
Sünjhaid
Wüfen raage uun't madel en ääler faan 72 juaren, an maaner ian faan 66,2 juaren.
Literatüür
Skriiwern uun an faan Botsuana san:
Histoore
Föör at koloniaaltidj jeew at muar letj köningriken faan Batsuana. Faan 31. marts 1885 ap tu 30. september 1966 wiar Botsuana oner a nööm Betschuanalun det gratst britisk protektoraat uun a süüd faan Aafrika. Seretse Khama wiar de iarst president.
Politiik
Efter't ferfaading faan 1965 as Botsuana en republiik. De stootsboowenhood as a president, diar faan't natschunaalfersaamling weelet wurt. A president faan daaling as Seretse Khama Ian Khama, diar a dring faan de iarst president as. Dön letst woolen wiar uun 2014 an dön naist skal uun 2019 wees. At partei faan't regiaring as at Botswana Democratic Party.
Bütjenpolitiik
Botsuana as sant 17. Oktuuber 1966 lasmoot faan dön Feriand Natschuunen an sant 31. Oktuuber 1966 faan det Aafrikoons Unioon. Det as uk sant 1981 lasmaat faan det Commonwealth of Nations.
Wiartskap
Botsuana hiart tu't Tolunioon faan det Süüdelk Aafrika. At weering faan't lun as de Botswaans Pula, wat faan det Beenk faan Botsuana ütjbroocht wurt. Üüb a HDI-indeks stäänt det lun üüb plaats 94 faan 187. Uun't juar 2018 hed at lun en BIP faan amanbi 18,6 biljuunen US-Dooler.
Köln
Köln as en krisfri stää önj dåt tjüsch bundeslönj Nordrhin-Weestfåålen, önj di Köln Regiiringsdistrikt. Deer booge 1.087.863 manschne (2019).
Nanortalik
Nanortalik [ˌnanɔʁtaˈlik] as en steed uun det Kujalleq Komuun faan Greenlun. Det leit uun a süüd faan’t komuun an as't hoodsteed faan de Nanortalik Distrikt. A nööm faan't steed het üüb Greenluns at steed faan baaren. Det hee 1244 lidj (2017).
Geografii
At steed leit üüb Nanortalik Eilun.
Logone Occidental (Regiuun)
Det Logone Occidental Regiuun (üüb Fraansöösk: La Région du Logone Occidental; üüb Araabsk: منطقة لوقون الغربي Minṭaqātu Lūqūni l-Gharbī) as en regiuun uun de aafrikoons stoot Tschad. At regiuun leit uun a süüdwaast faan’t lun. Det hee 689.044 lidj (2009). At hoodsteed as Moundou.
Indialing faan Ferwalting
At regiuun hee fjauer departmenten:
1592
1592 wiar det tau-an-neegentigst juar faan det 16. juarhunert.
Nanortalik
Befölkring
At taal faan't lidj sant 1980 uun Nanortalik:
Ferkiar
At jaft nian waier, wat at steed mä öler steeden ferbinj. Det kön mä'n helikopter an mä'n buat lingd.
David Fabricius
David Fabricius (* 9. Marts 1564 uun Esens, Uastfresklun; † 7. Mei 1617 uun Osteel) wiar en uastfresk teoloog, amatöörastronooom an kartograaf. Hi foon't feranerlikhaid faan a stäär Mira an wiar a aatj faan Johannes Fabricius, diar 1611 üüs de iarst maan en wedenskapelk ufhanling auer a sanplaker skreew.
1594
1594 wiar det fjauer-an-neegentigst juar faan det 16. juarhunert.
1593
1593 wiar det trii-an-neegentigst juar faan det 16. juarhunert.
1590
1590 wiar det neegentigst juar faan det 16. juarhunert.
Huug (berag)
En huug as en steed uun a lunskap, diar huuger as üs det lun trinjam. Hi as letjer üs en berag.
Huuger uun Nuurdfresklun
Uun Nuurdfresklun kään wi fööraal grääfhuuger:
Logone Oriental (Regiuun)
Det Logone Oriental Regiuun (üüb Fraansöösk: La Région du Logone Oriental; üüb Araabsk: منطقة لوقون الشرقي Minṭaqātu Lūqūni š-Šarqī) as en regiuun uun de aafrikoons stoot Tschad. At regiuun leit uun a süüdwaast faan’t lun. Det hee 779.339 lidj (2009). At hoodsteed as Doba.
1591
1591 wiar det ian-an-neegentigst juar faan det 16. juarhunert.
Hauke Haien (skap)
A Hauke Haien as en ütjfluchs-damper faan't Halligreederei MS „Hauke Haien.“ Hi as näämd efter di dikfööges uun "di skemelridjer".
Det skap hää en dieselmaskiin mä 333 kW üüb ian skrüüw an lääpt 11 kn.
Histoore
A Hauke Haien as 1960 mä det baunumer 203 üs Amrum för a Amrumer Schiffahrts-AG (ASAG) baud wurden.
Üs a W.D.R. 1968 en damper mä disalew nööm füng, as a Amrum tu Stadt Husum amnäämd wurden.
1971 hää a W.D.R. a ASAG auernimen, an diarmä uk det skap.
1983 as't ferkääft wurden an hiart sant 1988 üs Hauke Haien det Halligreederei MS „Hauke Haien“. Faan A Huug an faan A Wik wurd ütjfluchstuuren onernimen.
Waastkanada inuit
Spriakwiisen
Nuut: Uummarmiut of Uummarmiutun (Kanada iñupiaq) as spriakwiis üüb Alaska Iñupiaq spriak.
Latin skraft
Uun a Northwest Territories buksteewer:
Inuit skraft
Uun a Nunavut buksteewer:
Simbabwe
Simbabwe [zɪmˈbapvə], amtelk Republiik faan Simbabwe (üüb Shona: Nyika yeZimbabwe; üüb Nuurd-Ndebele: Ilizwe leZimbabwe; üüb Ingels: Republic of Zimbabwe [zɪmˈbɑːbwɪ]; iar Süüdrhoodeesien), as en banenstoot uun a süüd faan Aafrika. Uun a süüd leit Süüdaafrika, uun a uast Mosambik, uun a nuurdwaast leit Sambia an uun a süüdwaast leit Botsuana. At wurd Zimbabwe bedüüdet „stianhüsing“ üüb Shona. At lun hee 13.061.239 lidj (2012). At hoodsteed as Harare.
Geograafisk Laag
At lun dialt grensen mä fjauer lunen. Det lingst grens (1231 km) faan Simbabwe wurt mä Mosambik and det kurtst (225 km) mä Süüdaafrika diald. At lun dialt uk en 813 km lung grens mä Botsuana an en 797 km lung mä Sambia.
Berger
De huuchst berig (2,592 m) uun Simbabwe as Nyangani Berig. De naisthuuchst (2436 m) as Binga Berig, wat mä Mosambik diald wurt. Dön tau berger lei uun Manicaland Prowins. Öler berger uun Manicaland Prowins san: Rukotso (2404 m), Nyangui (2227 m), Manyoli (2161 m), Nyamakanga (2037 m), Nusa (2029 m), Dombo (2004 m), Ruuinji (1954 m), Gomoringanyani (1912 m), Nyusero (1902 m). En öler berig, Darwin Berig (953 m), leit uun Mashonaland Central Prowins.
Struumer
Det Sambesi Struum bildet at grens twesken Simbabwe an Sambia. De Limpopo Struum bildet at grens tu Süüdaafrika.
Indialing faan Ferwalting
Simbabwe hee acht prowinsen an tau steedprowinsen.
Befölkring
Efter det letst folksteeling faan 2012 hed Simbabwe 13 061 239 iinwenern. 6 280 539 faan a lidj wiar karmen an 6 780 700 wiar wüfhööd.
Spriiken
A trii spriiken, wat dön gratst taal faan spreegern haa, san Shona, Nuurd-Ndebele an Nyanja.
Histoore
Maschonalun un Matabelelun wurd 1888 protektoraaten faan faan det Britisk Süüdaafrikoons Sellskap. A nööm Süüdrhoodeesien wurd för at lun faan 1901 brükt. At lun wurd 1923 en britisk kolonii. Det wurd 11. Nofember 1965 oner en witj manerhaidsregiaring suwereen. En suart muarhaidsregiaring wurd 18. April 1980 grünjlaanjen. A nööm faan’t lun wurd tu liker tidj tu Simbabwe feranert. De iarst president faan Simbabwe faan 1980 ap tu 1987 wiar Canaan Banana.
Politiik
Simbabwe as en republiik. A president faan't lun sant 1987 wiar Robert Mugabe, iar hi 2017 faan Emmerson Mnangagwa ufliaset wurd.
Bütjenpolitiik
Simbabwe as lasmoot faan dön Feriand Natschuunen sant 25. August 1980.
Anacamptis
Anacamptis (lat. Amphigena) san bloosenplaanten an hiar tu a orchideen (Orchidaceae). At jaft sowat 27 slacher uun Euraasien an Nuurd-Afrikoo.
Ziguinchor Regiuun
Det Ziguinchor Regiuun (üüb Fraansöösk: La région de Ziguinchor, üüb Wolof: Diiwaanu Siggcoor) as en regiuun uun de aafrikoons stoot Seenegal. At regiuun leit uun a süüdwaast faan't lun, uun det Liich Casamance geograafisk regiuun. Uun a nuurd leit Gambia, uun a süüd Guinea-Bissau, uun a waast at Atlantik an uun a uast det Sédhiou Regiuun. Det hee 549.151 lidj (2013). At hoodsteed as Ziguinchor.
Geografii
De Casamance Struum leept troch at regiuun.
Steeden
Dön gratst steeden uun det Ziguinchor Regiuun san:
Iindialing faan Ferwalting
Det Ziguinchor Regiuun hee trii departmenten:
Befölkring
Det letst folksteeling uun Seenegal wiar uun't juar 2013.
Spriiken
En spriikwiis faan Guinea-Bissauisk Kreol, Cacheu-Ziguinchor, wurt uun an trinjenam't steed Ziguinchor snaaket.
Histoore
At regiuun faan nü wurd de 10. September 2008 grünjlaanjen.
Politiik
At regiaring faan't regiuun ferwaltet at apwaaksen faan't wiartskap, a ferkiar, at skül faan a amwäält uun't regiuun.
Narsaq
Befölkring
At taal faan't lidj sant 1980 uun Narsaq:
Ferkiar
At jaft nian waier, wat at steed mä öler steeden ferbinj. Det kön mä'n helikopter lingd.
A Wik
Geografii
A Wik leit uun bütjerst süüduasten faan’t eilun Feer, uun Uasterlun-Feer. Det as 8,08 km² grat. At gemeend as det fjuardgratst üüb Feer.
Uun a Wik lewe 4.500 lidj mä hoodwensteed, man uun’t hauptseesong hual jo amanbi 20.000 mensken uun a steed ap.
Befölkring
Efter en schetsing uun't juar 2020 wene 4280 lidj uun a Wik: 2280 diarfaan san wüfen an 2000 maaner.
Histoore
Sant 2007 hiart A Wik tu det nei-grünjlaanjen Amt Feer-Oomram.
Eswatini
Eswatini, amtelk Köningrik faan Eswatini (üüb Swaasi: Umbuso weSwatini; üüb Ingels: Kingdom of Eswatini [ɛswɑːˈtiːni]) as en banenstoot uun a süüd faan Aafrika. Uun a nuurd, waast an süüd leit Süüdaafrika an uun a uast Mosambik. At lun hee 1.018.449 lidj (2007). At hoodsteeden san Lobamba an Mbabane. Föör 2018 wurd det lun Swaasilun, amtelk Köningrik faan Swaasilun (üüb Ingels: Kingdom of Swaziland [ˈswɑːzɪlænd]) näämd.
Sierra Leone
Sierra Leone [siˈɛʁa leˈoːnə], amtelk Republiik Sierra Leone (üüb Ingels: Sierra Leone [sɪˈɛəɹə lɪˈoʊni], [sɪˈɛəɹə lɪˈoʊn] an Republic of Sierra Leone), as en stoot uun a waast faan Aafrika. Uun a nuurduast lei Guinea, uun a süüduast Libeeria an uun a süüdwaast a Atlantik. At lun hee 7.092.113 lidj (2015). At hoodsteed faan't lun as Freetown.
Eswatini
Geograafisk Laag
Swaasilun leit twesken 25° 72’ an 27° 32’ (faan a nuurd tu a süüd) an twesken 30° 78’ an 32° 14’ (faan a waast tu a uast). At lun as tutool faan lun amslööden.