cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Leewentshelp
Histoori
Di Leewentshelp es ön di 23. Nowembermuun 1958 ön Marborig bigent uuren üs "Lebenshilfe für das geistig behinderte Kind e. V.". Di Taacht kām fan en hollansk Offitsiir, wat iin ön en Kraankenhüs me bihenert Jungen fan Lir tö dön hee, wat fan Uasten tö Dütsklön kemen wiar, wat üt di KZ töbeek wiar - Mensken ön Nuar. Tien Jaaren förter hee di Foriining al aur 300 Statforiiningen en 38.000 Meföligsters. Iin ön sönerk Jungensgaarten, Skuulen en Warkstairen uur me aur 18.000 Mensken aarbert. Fan des Tir (ombi 1970) bigent di Leewentshelp uk diarme, Uuningen fuar Uunikeren tö bech en öntöber. Bit hentö 1989 sen't aur 400 Stat- en Kraisforiiningen en aur 100.000 Meföligsters uuren. Ön dit, wat di DDR wesen wiar, bigent em en ain Leewentshelp, man em es bal me di Foriining fan "Weesterdütsklön" töhop gingen. 2008 wiarn diar 527 Stat- en Kraisforiiningen en aur 135.000 Meföligsters. Wan di Leewentshelp 50 Jaaren ual uur, sen masi Aktsjoonen wesen. Ön di "Kulturbrauerei" ön Berlin wiar en Fest "Blö Wunner" nēmt, aurdat dit Logo fan di Leewentshelp blö wiar. Bi des Fest es Angela Merkel sen uuren. Di Post heer en ekstra Breevmark ütdönen.
Leewentshelp üp Söl
Dat Leewentshelp-Hüs fan Söl staant ön Weesterlön. Diar uuni ombi 15 Mensken ön di Uuningen. Uk fuar Mensken, wat ek diar uuni, uur forskelig Help önberen. Hat jeft forskelig Mensken, wat diar hol tö Bisjuk kum en wat mi di Uuners maaki. Masi Faarten en üđer Aktiwiteeten maakit di "Fröhliche Kreis". Sent 2008 wukset uk en ain Band āp: Di "Wunschlistenband". Di diari haa al tau Maal ön di "Ual Kuursaal" ön Weesterlön spölet, en ön 2010 haa ja tau Āptreren her, tö wat ja nöörigt wiar.
Leewentshelp üp Föör en Aamrem
Üp Föör en Aamrem uur Help fuar Familiien me bihenert Jungen önberen. Em wel di Jungen help, dit wat di ken, wat beeter hentöfing, dat di't wat iinfacher fo. Dat Uurt "Integratsjoon" uur diar ek üs en "Likmaaki" forstönen, di wel diar ali help, jen en achtler öntönem. Diarfuar skel di Jungen, wat ek "normaal" üp Warel kemen sen, Help fingen, wat naier tö di üđer Mensken tö kum, dat et fuar ali wat lechter uur. Fuar des sen di Jungen uk ön di "Regel-" Jungensgarten en Skuulen, wan dit giar, hur di fööring Leewentshelp me di diari Lir töhop aarbert.
Knudt Flor
Knudt Flor (* 25. Jüüle 1959 uun Naibel) as en diploom-injenöör an direkter bi BMW uun München.
Leewent
Knudt as uun A Wik apwoksen üs dring faan Ocke Hinrich Flor an sin wüf Christa, bäären Baumgarten. Leeder skebet hi mä sin aalern tu Schleswig, auer san aatj diar hen fersaat wurd. Diar hää'er sin abituur maaget. Uun a tachentager juaren hää Knudt maskiinenbau uun Braunschweig studiaret an foor uk tu sia. 1988 kaam hi tu det grat auto- an motoorenfabrik BMW uun München, huar hi ham fööraal am det kwaliteet uun a produksion komert hää. Leeder wiar hi föl uun't ütjlun üs direkter uun Spartanburg (USA), Rosslyn (Süüdafrikoo) an Shenyang (Sjiina). 2013 seed'er weder uun München uun en huuch positsion. Sant Detsember 2016 as hi CEO uun Spartanburg.
Famile
Uun Knudt sin famile wiar flooken, diar jo för't fering spriak an wiis iinsaat haa. Sin oome Lena Flor wiar en saster faan di historiker an dachter L.C. Peters an sin uur-oome Julia Peters wiar en saster faan Knud Broder Knudsen an en kusiine faan Namine Witt. Knudt hää tau sastern, Gundel an Lena.
Okrug Madelruslun
At Okrug Madelruslun as ian faan aacht ferwaltangsregiuunen uun Ruslun. At ferwaltang sat uun Moskau
Pelworem
Pelworem es en Ailön en töhop me di Haligen Süđeroog en Südfal en Gimiindi ön Nuurđfriislön. Foon Pelwerem faart en Damper (Reederii N.P.D.G.)
Finno-Ugrisk spriaken
Finno-ugrisk spriaken hiar tuup mä a samojedisk spriaktwiig tu a uraalisk spriaken.
Taalen
<div style="clear: both;" /div>
Raidpiiper
A Raidpiiper, räidepiiper, räideschungster,  roidepiiper (Acrocephalus schoenobaenus) as en fögel ütj at famile faan a Acrocephalidae.
1812
1812 wiar det twaalewst juar faan det 19. juarhunert. At juar wiar en skregeljuar an begand mä’n Weedensdai uun de Gregoriaans kalender.
Suurinam
Suurinam as en lun uun Süüd-Ameerikoo. Uun't nuurden leit a Atlantik, a naiberlunen san Fransöösk-Guayana, Brasiilien an Guyana.
ISO 3166-2:SR
Futnuuten
Luke uk heer:
Suurinam
Stääden
Dön tjiin gratst stääden uun't lun san:
Indialang faan Ferwaltang
At lun hää tjiin distrikten.
Friisk
Wat menst dü ?
Bröthen
Bröthen as en gemiine foont Åmt Büchen önj e Kris Hiirtuuchdoom Lauenborj. E gemiine läit önjt sööden foon e kris. Dåt heet 311 inboogere (2020).
Politiik
Da leeste komunåålwoole wjarn di 6. önj e Krölemoune 2018.
1697
1697 wiar det sööwen-an-neegentigst juar faan det 17. juarhunert.
Jersey
Jersey (ingelsk ütjspriak [], fransöösk ütjspriak [], normansk Jèrri []) as det gratst faan a kanooleilunen. Hat leit uun a bocht faan Saint-Malo sowat 160 km faan't ingelsk, an 20 km för't fransöösk küst. Jersey hiart ei tu't Ferianagt Könangrik, man direkt tu't ingelsk krüün (crown dependency), an sodenang uk ei tu't Europeesk Unioon.
Kliima
Jersey hää a miast sanskiin faan a Britisk eilunen. Uun a wonter jaft at knaap ans froost.
Süüdermaask
Geografii
Di Green Küstwai gungt troch't gemeen.
Kuwait
Kuwait as en emiraat uun Fööraasien üüb't Araabisk Hualeweilun. Uun't nuurden an waasten leit a Iraak, uun't süüden Saudi-Arabien an uun't uasten a Persisk Golf.
Iindialang
Kuwait hää sääks gouvernements:
Köningrik faan Lan Na
Lan Na (üüb Nuurdthailuns: [ʔaː.naː.tɕǎk.láːn.naː], "Lun faan Miljuun Risfialen"; üüb Thailuns: อาณาจักรล้านนา [ʔaː naː tɕàk láːn naː]) wiar en köningrik (of en föderatschuun faan suwereen fürstendoomen) faan dön Tai Yuan uun Nuurdthailun. Sin maden wiar det Chiang Mai faan daaling.
Berthold Bahnsen/mo
Berthold Broder Bahnsen (* 8. Januar 1913 önj Risem-Lonham, † 14. Oktoober 1971 önj Flansborj) wus en Politiker foon Nordfriislon.
Kwele
Berthold Bahnsen Berthold Bahnsen
Amt Viöl
Det Amt Viöl as en amt uun a kreis Nuurdfresklun uun Schleswig-Holstian.
Ialtürn Oomram
Di Ialtürn Oomram leit uun't süüdwaasten faan't eilun Oomram an hiart tu't gemeen Neebel. Hi hiart tu a seenksteeden faan Neebel. Uun a somer könst dü ap efter boowen trääpe an fein auer't lun luke.
Jicarilla Apache spriak
Jicarilla Apache spriak of Jicarilla spriak (aanj nööm: Abáachi mizaa ; ingelsk: Jicarilla, Jicarilla Apache) as det atapaskisk spriak faan't Jicarilla Apache fulk (3.000 minsken) uun Nuurd-Ameerikoo. Snaaket woort det faan amanbi 1.000 minsken fööraal uun New Mexico, Colorado an Oklahoma uun a Feriand Stooten faan Ameerikoo.
Gratdün
Gratdün as en 27 m huuch dün an uk en regiuun uun a gemeen Neebel
Beskriiwang
Trinj am Gratdün stun en hunfol hüsang bi a Tanenwai, an boowenüüb stäänt a Ialtürn Oomram.
1813
1813 wiar det tretanjst juar faan det 19. juarhunert. At juar begand mä’n Freidai uun de Gregoriaans kalender.
Moyen-Ogooué
Det Moyen-Ogooué Prowins (üü Fraansöösk: La province du Moyen-Ogooué [mwa.yɛ.n‿oɡ.we]) as en prowins uun de aafrikoons stoot Gabuun. At prowins leit uun a waast faan’t lun. Det as det iansig prowins uun Gabuun, wat entweeder eeg of grens mä’n öler lun hee. Uun a nuurd leit det Woleu-Ntem Prowins, uun a uast det Ogooué-Ivindo Prowins, uun a süüd det Ngounié Prowins, uun a süüdwaast det Ogooué-Maritime Prowins an uun a nuurdwaast det Estuaire Prowins. Det hee 69.287 lidj (2013). At hoodsteed as Lambaréné.
Geografii
At regiuun hee fiiw sian: de Azinga Sia, de Ezanga Sia, de Nkonié Sia, de Onangué Sia an de Ouambé Sia.
Indialing faan Ferwalting
At prowins hee tau departmenten:
Politiik
A guwernöör faan't prowins as Michel Ngueba Koumba.
Raidsparag
A Raidsparag, räidefink, räidespåri (Emberiza schoeniclus) liket en Sparag, hiart oober tu det fögelfamile faan a Fialsparger (Emberizidae).
Brunsmark
Politiik
Da leeste komunåålwoole wjarn di 6. önj e Krölemoune 2018.
1695
1695 wiar det fiiw-an-neegentigst juar faan det 17. juarhunert.
1815
1815 wiar det füftanjst juar faan det 19. juarhunert.
Fresnel-Lins
At Fresnel-Lins [] as am 1822 faan di fransöösk füüsiker Augustin Jean Fresnel erfünjen wurden an iarst bluas för ialtürner brükt wurden. Troch det bauoort küd föl materiool iinspaaret wurd.
Brunstorf
Brunstorf as en gemiine foont Åmt Schwarzenbek-Land önj e Kris Hiirtuuchdoom Lauenborj. E gemiine läit önjt söödweesten foon e kris. Dåt heet 738 inboogere (2020).
Politiik
Da leeste komunåålwoole wjarn di 6. önj e Krölemoune 2018.
Khulna (Steed)
Khulna (üüb Bengaals: খুলনা Khulnā [ˈkʰulna]) as at hoodsteed faan det Khulna Diwisioon uun Bangladesch. At steed leit uun a maden faan't diwisioon. Det hee 1.046.341 lidj (2011).
Okrug Wolga
At Okrug Wolga (🇷🇺, Priwolschski federalny okrug) as ian faan aacht ferwaltangsregiuunen uun Ruslun. At ferwaltang sat uun Nischni Nowgorod.
Elsfleth
Elsfleth as en stääd uun a Lunkreis Weesermaask uun't Oldenburger Lun uun Niidersaksen. Hat leit bi a struumer Hunte an Weeser.
1694
1694 wiar det fjauer-an-neegentigst juar faan det 17. juarhunert.
Golf faan Persien
Di Golf faan Persien of Persisk Golf of Araabisk Golf of uk: Green Sia as en flaak bocht tesken at Araabisk Hualeweilun an Iraan. Hat as sowat 1000 km lung an 200 bis 300 km briad.
Liibyen
Liibyen [] ( []; uun berberspriak ⵍⵉⴱⵢⴰ) as en stoot uun Nuurdafrikoo. Hi leit bi't Madlunsia, uun't uasten lei Egypten an Sudaan, uun't süüden Niiger an Tschad an uun't waasten Tuneesien an Algeerien. Liibyen hää di huuchst HDI-indeks faan Afrikoo.
Eestnisk spriak
Eestnisk (aanj nööm: eesti keel) as det amtsspriak uun Eestlun. Hat as nai mä't finsk an liiwisk. Uun't lun snaake det son 950.000 minsken, an bütjluns kem noch ans 150.000 diartu.
Golf faan Persien
Uun't süüduasten leit at Struat faan Hormus. Det as di auergung tu a Golf faan Omaan an diarmä tu a Indisk Oosean.
Liibyen
Stääden
Dön tjiin gratst stääden uun't lun san:
Maimansingh (Steed)
Maimansingh (üüb Bengaals: ময়মনসিংহ Maẏmansiṃha [ˈmɔjmɔnsiŋhɔ]) as at hoodsteed faan det Maimansingh Diwisioon uun Bangladesch. At steed leit uun a maden faan't diwisioon. Det hee 389.918 lidj (2011).
ISO 3166-2:LY
Einzelnachweise
Siehe auch:
Raidtromp
At Raidtromp, räidrumper, räidtromb, tåågebule,  romper (Botaurus stellaris) as en fögel uun't famile faan a Heegern (Ardeidae).
Wolga
Wat menst dü?
1823
1823 wiar det trii-an-twuntigst juar faan det 19. juarhunert. At juar begand mä’n Weedensdai.
Flaaksfinken
Flaaksfinken (Seesjin ??, Siisken) (Carduelis) san finkenfögler an hiar tu at kategorii faan a sjongfögler (Passeriformes).
Slacher
C. carduelis – C. citrinella – C. corsicana
Iar tääld uk jodiaren diar noch mä tu:
C. atrata - C. atriceps - C. barbata - C. cannabina - C. crassirostris - C. cucullata - C. dominicensis - C. flammea - C. flavirostris - C. hornemanni - C. johannis - C. lawrencei - C. magellanica - C. notata - C. olivacea - C. pinus - C. psaltria - C. siemiradzkii - C. spinescens - C. spinus - C. tristis - C. uropygialis - C. xanthogastra - C. yarrellii - C. yemenensis
Uun üüs breetjin käänt am jodiar slacher:
Uast Madlunen
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't regiuun san:
Namine Witt
Namine Witt (5. Jüüne 1843 - 16. September 1930) wiar en fering dachter.
Uast Madlunen
Graafskapen
Uast Madlunen hee fjauer graafskapen (üüb Ingels: Counties).
Namine Witt
Leewent
Namine Witt wurd a 5. Jüüni 1843 uun Ööwenem bären üüs Namine Maria Paulsen. Sin aalern wiar kaptein Simon Nahmen Paulsen (1818-1863) an Rosina Marianne Paulsen, bären Knudsen (1821-1914). Hat wiar befreid mä de kruuger Broder Jansen Witt faan Njiblem. Namine hed trii jongen; tau dringer stoorew äder: Simon Nicolaus (1866), Broder Jansen (1879-85), Robert Marius (1882-1885). Namine Witt stoorew a 16. September 1930 uun Njiblem.
Uast Madlunen
Graafskapen
At graafskap Northamptonshire (9) wurd de 1. April 2021 apliaset.
Unitary Authorities
Uast Madlunen hee seeks Unitary Authorities.
Namine Witt
Dachting
Faan Namine Witt san tun bispal dön dachtingen Matje an Tatje, En faaligen brant , Jöögelstidj , Adjis, min leew Aalern albialn an En letj fering düntje.
Literatüür
Uwe Zacchi: Namine Witt - Die Nieblumer Heimatdichterin L.C. Peters: Nordfriesische Dichter. NFJb. 1949. S. 155-158.
Saarlun
At Saarlun (, Ufkörtang SL) as en sjiisk bundeslun uun't süüdwaasten. Trinjam lei Rheinlun-Pfalz, Frankrik an Luksemborag.
At Saarlun as 1920 grünjlaanj wurden efter di ferdrach faan Versailles. 1935 kaam't tu Sjiisklun. Faan 1947 bit 1956 hiard det letj lun muar of maner tu Frankrik, an sant 1957 as't en sjiisk bundeslun.
Stääden an gemeenen
güül = stääden, laachtgüül = lungemeenen
Fladermüsen
A Fladermüsen (Microchiroptera) san en onerorder faan Tetjdiarten mä 17 familin an 900 slacher.
Recklinghausen
Recklinghausen as en stää önj dåt tjüsch bundeslönj Nordrhin-Weestfåålen. Jü stää heet 110.705 inboogere (2020). Dåt as e hoodstää foon e Kris Recklinghausen.
Plains Apache spriak
Plains Apache spriak of Kiowa Apache spriak (aanj nööm: Náʼįįsha  ; ingelsk: Plains Apache, Kiowa Apache) as det atapaskisk spriak faan't Plains Apache fulk (mä Kiowa fulk) uun Nuurd-Ameerikoo. Snaaket wurden as det fööraal uun Oklahoma uun a Feriand Stooten faan Ameerikoo.
Büchen
Büchen as e hoodstää foont Åmt Büchen önj e Kris Hiirtuuchdoom Lauenborj. E gemiine läit önjt sööden foon e kris. Dåt heet 6093 inboogere (2020).
Politiik
Da leeste komunåålwoole wjarn di 6. önj e Krölemoune 2018.
1692
1692 wiar det tau-an-neegentigst juar faan det 17. juarhunert.
Berthold Bahnsen
Berthold Broder Bahnsen (* 8. Januwaari 1913 ön Risem-Lonham, † 14. Oktoober 1971 ön Flensborig) wiar en friisk Politiker fuar di Menerhairen ön Sleeswig-Holstiin.
Leewent en Bruarwening
Wan Bahnsen fan di hooger Reālskuul kām, liirti hi ön Flensborig en Sleeswig Spaarikasen-Koopman. 1946 waar hi di Direktor fan di "Spaarikas Nuurđfriislön" ön Leck. Hi wiar bifriit, en jat fing tau Jungen.
Politik
Bahnsen wiar Meföliger fan di SSW. Hi seet bi di Gimiindireer fan Leck. Ön di Jaaren fan 1947 bit 1954 en fan 1958 bis 1971 wiar hi tö di "Löndai", (Di Lönsting of dit Lönsparlament) ön Kiil stjüürt. Diar waar hi 1949 tö en Meföliger fan di jest Bundsforsaamling maaket, diar ön di 12. September Theodor Heuss üs di di jest Bundspresident ütsaachti. Senerligi Gaawen her Bahnsen fuar di Politik aur Wertskep en Jil. Sent 1962 wiar hi di "Jen Kārming-Fraktsjoon" fan di SSW ön Kiil. Ön di Hārefst fan't Jaar 1969 wiar di Kraisreform. Fan 17 Kraisi ön Sleeswig-Holstiin skul 12 uur. Diarfuar wiar Bahnsen sin Stem senerlig nöörig, aurdat di regiarendi CDU/FDP-Koalitsjoon niin Stemen-Muarhair her. Di forskelig Politikern iin ön didiarem Parteien her ek al di salev Meening.
Bahnsen wil hol di trii Kraisi Eiderstedt, Hüsem en Süđertöner töhopfaatet se, en diarfuar dēr hi sin Stem. Me des Stem töhop leengti dit da uk fuar di Meening fan di regiarendi Koalitsjoon. Üs langsen kām dit ek arkjen töpas, en sa waar uk sair, dat hi beeter ek mestemi haa skul en dat nü des Reform "fan Deenemark stöt waar". Bahnsen saag dit üđers. Hi taacht ek hol ön Grensen, hi saag di Deenen üs Naibern en Brüđern. Deling wöör em dit mesken "europeeisk" nēm.
Di 24. Aprilmuun fan 1971 fing Bahnsen dit Bundsfortiinstkrüts (Jest Klas). Nemen heer diarme reeknet, dat Berthold Bahnsen me bluat 58 Jaaren eeđer en Harts-Infarkt stürev. Hi wiar ön't Lönsparlament di Politiker me di leengst Tiinsttir, en masi Liren höl fuul fan höm. Berthold Bahnsen stön langsen fast fuar sin Meening, man hi kür uk masi Fortröt me Humoor üt Wārel fo, sa dat achterön nemen muar sa rocht wust, hurom en Strir nöörig wesen wiar. Me sin Politik heer hi fuul diarfuar dönen, dat Dütsklön en Deenemark jaar Riwaliteet auriit, jam fordrai en töhopaarberi kür.
1824
1824 wiar det fjauer-an-twuntigst juar faan det 19. juarhunert. At juar begand mä’n Tüürsdai.
Ngounié
Det Ngounié Prowins (üüb Fraansöösk: La province de La Ngounié) as en prowins uun de aafrikoons stoot Gabuun. At prowins as efter de Ngounié Struum neemd an leit uun a süüdwaast faan’t lun. Uun a nuurd leit det Moyen-Ogooué Prowins, uun a uast det Ogooué-Lolo Prowins, uun a süüduast det Republiik Kongo, uun a süüdwaast det Nyanga Prowins an uun a waast det Ogooué-Maritime Prowins. Det hee 100.838 lidj (2013). At hoodsteed as Mouila.
Raid (slach)
Raid (Phragmites australis) as en swetgäärs an hiart tu a bloosenplaanten.
Ngounié
Indialing faan Ferwalting
Det Ngounié Prowins hee njüügen departmenten:
Politiik
A guwernöör faan't prowins as Benjamin Banguebe Moyobi.
Nyanga (Prowins uun Gabuun)
Det Nyanga Prowins (üüb Fraansöösk La province de la Nyanga) as en prowins uun de aafrikoons stoot Gabuun. At prowins as efter de Nyanga Struum neemd an leit uun a süüdwaast faan’t lun. Uun a nuurduast leit det Ngounié Prowins, uun a süüduast det Republiik Kongo, uun a süüdwaast det Atlantik an uun a nuurdwaast det Ogooué-Maritime Prowins. Det hee 52.854 lidj (2013). At hoodsteed faan't prowins as Tchibanga.
Indialing faan Ferwalting
Det Nyanga Prowins hee seeks departmenten:
Politiik
A guwernöör faan't prowins as Sany Megwazeb.
Regensbörj
Regensbörj as en krisfri stää önj dåt tjüsch bundeslönj Bayern. Jü stää heet 152.270 inboogere (2020).
Gerhard Martens
Gerhard August Johannes Martens (* 14. Oktuuber 1855 uun Elsfleth, † 25. Jüüne 1946 üüb Oomram) wiar en matruus an konstmooler.
Leewent
Gerhard Martens wiar ään faan elwen jongen faan di Sössaarper siaman an komandöör Martin Martens an sin wüf Eike, bäären Gerrets. Sin aalern lewet iarst uun Neebel, skebet 1848 oober am efter Elsfleth, huar Gerhard do uk bäären wurd. San aatj wiar ään faan a leetst öömrang Greenlun-komandöören.
Gerhard foor al üs jong maan tu sia, uun a 1880er juaren wiar'er uun Ameerikoo, kaam oober 1892 turag tu Oomram.
Hi wiar befreid mä Ida Diana, bäären John, an jo hed mäenööder sjauer jongen: Martin Ermin, Juliane Pauline (befreid Jessen), Maria Elisabeth (befreid Hollstein) an Peter Hinrich Charles. Idas aatj Peter Christian Hinrich John kaam 1863 mä flook ööder Öömrangen am't leewent, üs'er mä't redangsbuat det strunagt skap "Horus" tu halep kem wul. Gerhard an Ida lewet tuleetst uun Sössaarep.
Iarst üs ual maan mä 75 juar begand Gerhard tu moolin. Hi küd furchboor smok skapsbilen mä öölefarew moole, miast soken, diar öömrang kopteins hed. An jo hinge daalang noch uun flook öömrang hüsang.
Di ään dring Charles, bäären di 25. Detsember 1893 uun Sössaarep üüb Oomram, stoorew jong üüb grünj faan kriichsfulgen. Hi as 1914 uun't seminaar faan Tønder skuulmääster wurden, wiar 1919 skuulmääster uun Sønderborg an 1919 bit tu a 5. Jüüle 1920 uun Løgumkloster, an diarefter uun Bramstedt bi Låålönj.
1826
1826 wiar det seeks-an-twuntigst juar faan det 19. juarhunert. At juar begand mä’n Söndai.
Aafrika
Aafrika as ian faan a wäältdialen. Uun a nuurd leit at Madlunsia, uun a nuurduast at Ruadsia, uun a uast det Indisk Ootseaan an uun a waast det Atlantisk Ootseaan.
Buchholz (Hiirtuuchdoom Lauenborj)
Buchholz as en gemiine foont Åmt Lauenburgische Seen önj e Kris Hiirtuuchdoom Lauenborj. E gemiine läit önjt nordweesten foon e kris. Dåt heet 240 inboogere (2020).
Politiik
Da leeste komunåålwoole wjarn di 6. önj e Krölemoune 2018.
Remscheid
Remscheid as en krisfri stää önj dåt tjüsch bundeslönj Nordrhin-Weestfåålen, önj di Düsseldorf Regiiringsdistrikt. Jü stää heet 111.516 inboogere (2020).
Buchhorst
Buchhorst as en gemiine foont Åmt Lütau önj e Kris Hiirtuuchdoom Lauenborj. E gemiine läit önjt sööden foon e kris. Dåt heet 140 inboogere (2020).
Politiik
Da leeste komunåålwoole wjarn di 6. önj e Krölemoune 2018.
Sint Maarten
Sint Maarten as sant a 10. Oktuuber 2010 ian faan sjauer lunen uun't Könangrik faan a Neederlunen. Hat leit üüb a süüder ääg faan't eilun St. Martin uun a Kariibik. Di nuurder ääg het Saint-Martin an hiart tu Frankrik.
Rajshahi (Steed)
Rajshahi (üüb Bengaals: রাজশাহী Rājśāhī [ˈradʒʃahi]) as at hoodsteed faan det Rajshahi Diwisioon uun Bangladesch. At steed leit uun a süüdwaast faan't diwisioon. Det hee 763.952 lidj (2011).
Kindia (Regiuun)
Det Kindia Regiuun (üüb Fraansöösk: La Région de Kindia) as en regiuun uun de aafrikoons stoot Guinea. At regiuun leit uun a waast faan't lun. Uun a nuurd an nuurdwaast leit det Boké Regiuun, uun a uast lei dön Labé an Mamou Regiuunen, uun a süüd leit Sierra Leone an uun a waast lei det Atlantik an det Conakry Regiuun. Det hee 1.561.374 lidj (2014). At hoodsteed faan't regiuun as Kindia.
Steeden
Dön seeks gratst steeden uun't regiuun san:
Indialing faan Ferwalting
At regiuun hee fiiw prefektüüren:
1690
1690 wiar det neegentigst juar faan det 17. juarhunert.
Reutlingen
Reutlingen as en stää önj dåt tjüsch bundeslönj Baden-Würtembärj. Jü stää heet 115.865 inboogere (2019).
1691
1691 wiar det ian-an-neegentigst juar faan det 17. juarhunert.
Struat faan Hormus
At Struat faan Hormus (, Tange-ye Hormoz) as det ferbinjang tesken a Golf faan Persien uun't nuurdwaasten an a Golf faan Omaan uun't süüduasten. Det weederstruat as bi't smäälst steed man 30 siamiilen briad. Hat as en wichtagen ferkiarswai för a eerdöölehuuwner faan Kuwait, Kataar, Bahrain, Irak, a Ferianagt Araabisk Emiraaten an Iraan, an tu'n dial uk för Saudi-Araabien. Diar gongt en schuarden faan a hialer ööleferkiar üüb a welt troch.
Amt Nuurdsia-Treene
Det amt Nuurdsia-Treene as en amt uun a kreis Nuurdfresklun uun Schleswig-Holstian. Det ferwaltang sat uun Melst.
Freesendelf/mo
Freesendelf (ap Tjüsch än Dånsch: Fresendelf) as en gemiine önj’t Åmt Nordsiie-Treene foon e Kris Nordfraschlönj. Önj’t norden läit e gemiine Swåbstää, önj’t ååsten e Kris Flansborj, önj’t sööden Süüderhöft än önj’t weesten Huude.
Armeensk kalender
Di armeensk kalender begant uun't juar 552 efter Krast. Diar hää ham det armeensk apostoolisk sark faan't röömsk sark ufliaset. Di iarst dai as di 11. Jüüle 552.
Juarstaalen
A juarstaalen wurd mä ään bit sjauer buksteewen faan't armeensk alfabeet betiakent. Diarföör stäänt leewen ԹՎ för: թվին (t‘vin = juar).
Bispal: ՟ԹՎ ՇԻԹ = t‘vin 529 = 1080/81 efter Krast
Golf faan Omaan
Di Golf faan Omaan (uun't Persisk uk Daryā-e Īrān, „Iraansk Sia“, of Daryā-e Fārs, „Persisk Sia“) as di nuurdwaastelk dial faan't Araabisk Sia. Hi as auer det Struat faan Hormus mä a Golf faan Persien ferbünjen.
Trinjam lei uun't nuurden Iraan an Pakistan, uun't waasten a Ferianagt Araabisk Emiraaten an uun't süüden Omaan.
Süüdermuar gongt di Golf faan Omaan uun di Indisk Oosean auer.
1828
1828 wiar det aacht-an-twuntigst juar faan det 19. juarhunert. At juar wiar en skregeljuar an begand mä'n Teisdai uun de Gregoriaans kalender.
Heewer
Heewer (Avena) het en hialer rä plaantenslacher faan det famile swetgäärs (Poaceae). Miast ment am mä heewer det fuderplaant Avena sativa.
Slacher
Diar jaft at amanbi 23 slacher. Heer as en ütjwool:
Nat
Heeewer woort fööraal üs fuderplaant, oober uk üs iidj för a minsken uun furem faan heewerflooken brükt.
Okrug Süüdruslun
At Okrug Süüdruslun (🇷🇺, Juschny federalny okrug) as ian faan aacht ferwaltangsregiuunen uun Ruslun. At ferwaltang sat uun Rostow.
Amt Madel-Nuurdfresklun
Det amt Madel-Nuurdfresklun as en amt uun a kreis Nuurdfresklun uun Schleswig-Holstian. Det ferwaltang sat uun Breetsteed.
Lunkreis Weesermaask
Stääden an gemeenen
Iinwenertaalen di.
Ommo Wilts/mo
Dr. Ommo Wilts (* 1937, † 2021) wus ån spräkewaasenschapsmoon. Hi heet bai't uniwersiteet foon Kil årbet.
Lunkreis Weesermaask
Stääden an gemeenen
Ianhaidsgemeenen
Rangpur (Steed)
Rangpur (üüb Bengaals: রংপুর Raṃpur [ˈrɔŋpur]) as at hoodsteed faan det Rangpur Diwisioon uun Bangladesch. At steed leit uun a uast faan't diwisioon. Det hee 328.777 lidj (2011).
Ogooué-Lolo
Det Ogooué-Lolo Prowins (üüb Fraansöösk: La province de l'Ogooué-Lolo) as en prowins uun de aafrikoons stoot Gabuun. At prowins as efter dön Ogooué an Lolo Struumer neemd an leit uun a süüduast faan’t lun. Det hee 65.771 lidj (2013). At hoodsteed as Koulamoutou.
1829
1829 wiar det njüügen-an-twuntigst juar faan det 19. juarhunert. At juar begand mä’n Tüürsdai uun de Gregoriaans kalender.
Ogooué-Ivindo
Det Ogooué-Ivindo Prowins (üüb Fraansöösk: La province de l'Ogooué-Ivindo) as en prowins uun de aafrikoons stoot Gabuun. At prowins as efter dön Ogooué an Ivindo Struumer neemd an leit uun a süüduast faan’t lun. Uun a nuurd an uast leit det Republiik Kongo, uun a süüd lei dön Haut-Ogooué an Ogooué-Lolo Prowinsen, uun a waast leit det Moyen-Ogooué Prowins an uun a nuurdwaast det Woleu-Ntem Prowins. Det hee 63.293 lidj (2013). At hoodsteed as Makokou.
Ogooué-Lolo
Indialing faan Ferwalting
Det Ogooué-Lolo Prowins hee fjauer departmenten:
Ogooué-Ivindo
Indialing faan Ferwalting
Det Ogooué-Ivindo Prowins hee fjauer departmenten:
Oranienburg
Oranienburg as jü füftgrutst stää önj dåt tjüsch bundeslönj Brandenborj. E stää läit önjt norden foont bundeslönj. Dåt heet 44.512 inboogere (2018).
Ogooué-Ivindo
Politiik
A guwernöör faan't prowins as Jules Djeki.
Rungholt (Skep, 1992)
Di Rungholt es en Föriskep fuar Autos en Pasajiiri. Jü faart fuar di Wyker Dampskeepen-Reederii Föör-Aamrem
Histoorii
Di Rungholt waar 1992 bi di Hüsümer Skepswerev becht. Jü es eeđer di "Föriskeepenseerie" becht, wat 1972 me di "Schleswig-Holstein II" bigent waar (Biskriiwing üp di Sir aur di W.D.R.). Bi ark nii Skep waar wat forbeetert: Wiar't bi di "Nordfriesland V" (1978) en di "Uthlande IV" (1980) di hydraulisk Bugwisiiri of di Forleengering en bi di "Schleswig-Holstein III" fan 1988 en Retingsbuat me Bensiinmotoor, sa wiar't bi "Rungholt" en nii, breereri Rump, gurter Maskiinen en Propelers, wat iin ön Kort-Düüsen löp. Forskeligi üđer Modernisiaringen fan di ialer Skeepen waar uk metjens me iinbecht. Nii wiar dit hydraulisk Wisiir, wat nü uk achtern iinbecht waar. Ön di 10. April 1992 waar di "Rungholt" tö Weeter leten. Döpt waar jü fan Hanna Bradhering. Tö Proof waar ön di 29. Mai 1992 faart. Sent Juuni 1992 es di Föri twesken Daagibel, Wyk en Witdün önerwai.
Giar't jit förter?
Eeđer di "Rungholt" kām jit dit leest Skep fan di Reeg, di Nordfriesland VI (1995). Diar sen di Foraneringen bal ek muar tö keen, man fan di Technik waar dach jit en bet wat maaket. Sa markiaret di Nordfriesland VI dit Jen fan en lüng Reeg aur 23 Jaaren. Di Rungholt, di Nordfriesland en höör tau litjer Sesterskeepen wiar bit 2010 dit Maat fan di Föriskepsforkiir langs di Priili. Di litjer Skeepen sen forswünen (Fuar't Miist forkoopet, ek wechdönen), man di Rungholt en di Nordfriesland skel dach temelk wes jit hok Jaaren me langs laap.
Reykjavik
Reykjavík as jü hoodstää foon Islönj. Deer booge 222.776 mansche (2019).
Indiiling foon Ferwalting
E stää heet 10 stäädistrikte:
Ülwesbel/öö
Ülwesbel (däänsk: Ylvesbøl) as en gemeen uun a kreis Nuurdfresklun.
Euklid/sö
Euklid faan Alexandria waar fuar't Miist bluat Euklid nēmt. Hi wiar en greeksk Matemātiker. Euklid heer noch ön't trērst Jaarhönert ön Alexandria lewet.
Werk
Euklid heer Aarbern aur Aritmeetik, Geometrii en Musiikteorii maaket. Sin bikeentest aarber es Di Elementi (ualgriichisk Στοιχεῖα Stoicheia = 'Grünjlaagen'). Diar heer Euklid dit Weeten fan sin Tir aur di Matematiik āpskrewen.
Aur sin Leewent es ek olterfuul bikeent.
Ponkt
Wat menst dü?
Curacao
Curaçao (Papiamentu: Kòrsou) as mä 444 km² det gratst faan jo eilunen, diar iartidjs tu a Neederluns Antilen uun a Kariibik hiard. Tuup mä Bonaire an Aruuba föör a süüd-ameerikoonsk küst het detdiar skööl uk ABC-eilunen. Sant a 10. Oktuuber 2010 as Curacao en autonoom lun uun't Könangrik faan a Neederlunen.
Tripolis
Tripolis (, iar Oea, italjeensk/ingelsk Tripoli faan gr. Τρίπολη ‚trii stääden‘) as det hoodstääd faan Liibyen an hää sowat 1.780.000 iinwenern (stant Oktuuber 2007).
Halem (slach)
Halem of uk Gewöönelk Halem (Ammophila arenaria) as en plaant faan det famile Swetgäärs (Poaceae). Hat hää en grat bedüüdang bi a küsten, am diar uun a düner tu ferwaaksen an a sunstoof aptuhualen.
1831
1831 wiar det ian-an-dörtigst juar faan det 19. juarhunert. At juar begand mä’n Saninj uun de Gregoriaans kalender.
Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren
Ünbekäänd dootem
Yorkshire an a Humber
Yorkshire an a Humber (üüb Ingels: Yorkshire and the Humber) as ian faan njüügen ferwaltingsregiuunen faan Ingelun.
Graafskapen an Steedgraafskapen
Yorkshire an a Humber hee tau steedgraafskapen (üüb Ingels: Metropolitan Counties) an ian graafskap (üüb Ingels: County). A steedgraafskapen san: At graafskap as:
Unitary Authorities
Yorkshire an a Humber hee fiiw Unitary Authorities:
Iirste Wraolkrich
Di Iirste Wraolkrich waos en krich twaske 1914 än 1918. Di krich fung di 28. Juulii 1914 mä e krichsferkloorung foon Öösterrik-Ungarn öön Serbien öön. Hii num en iane öön di 11. Noowämber 1918. In di Iirste Wraolkrich sän ongefeer 17 milion mänskene sturwen.
Fürstenwalde/Spree
Fürstenwalde/Spree as jü tiintgrutst stää önj dåt tjüsch bundeslönj Brandenborj. E stää läit önjt ååsten foont bundeslönj. Dåt heet 31.941 inboogere (2018).
Hekbleeden
Hekbleeden (Alisma plantago-aquatica) san en slach faan Bloosenplaanten (Magnoliopsida) uun det famile Alismataceae.
1832
1832 wiar det tau-an-dörtigst juar faan det 19. juarhunert. At juar begand mä’n Söndai uun de Gregoriaans kalender.
1843
1843 wiar det tri-an-fiartigst juar faan det 19. juarhunert. At juar begand mä’n Söndai.
Fööraasien
Fööraasien as di süüdwaastelk dial faan di kontinent Aasien.
Kwadraatmeeter
Kwadraatmeeter es en Maat fuar di Gurthair fan en Areaal.
En Kwadraat, wat 1 m lüng an 1 m breer es, heer di Gurthair fan 1 Kwadraatmeeter ("1 m2" of uk "1 qm"). Des kür man efen sa gur 50cm (½ Meeter) lüng en 2m breer wiis. Da reeknet em bluats: 0,5m x 2 m = 1m2
Gibrük bi litjer Areaali
Jir sen forskelig SI-Maaten biskrewen, wat em fuar Areaali brükt.
Kwadraat-Milimeter
Di Kwadraatmilimeter (Teeken: mm2) of en 'Milimeter tö't Kwadraat' ist di Plaats, wat en Kwadraat brükt, hurön ark Sir
1299
1299 wiar det njüügen-an-neegentigst juar faan det 13. juarhunert.
Kwadraatmeeter
Kwadraat-Milimeter
1 Milimeter = 0,1 Tsentimeter lung es.
100 mm2 = 1 cm2.
Kwadraat-Tsentimeeter
Di Kwadraat-Tsentimeter (Teeken: cm2) of en 'Tsentimeter tö't Kwadraat' es di Plaats, wat en Kwadraat brükt, hurön ark Sir
100 cm2 = 1 dm2.
Kwadraat-Deetsimeeter
Di Kwadraat-Deetsimeter (Teeken: dm2) of en 'Deetsimeter tö't Kwadraat' es di Plaats, wat en Kwadraat brükt, hurön ark Sir
1 Deetsimeeter = 10 Tsentimeter = 100 Milimeeter lung es.
100 dm2 = 1 m2.
Ialer Maaten en Maatengisets (Einheitengesetz)
Dat Maatengisets sair: Barn, Ar und Hektar mut ön Dütsklön', Österrik en di Swaits jit brükt uur, man ek fuar alis. Dat Barn mut bluats bi di Kern- en Atoomfüsik, Ar und Hektar mut bluat fuar Grünj- öf Lönsteken brükt uur.
1833
1833 wiar det trii-an-dörtigst juar faan det 19. juarhunert. At juar begand mä’n Teisdai.
Dorset
Dorset [ˈdɔːsɪt] as en seremoniel graafskap an unitary authority uun Ingelun. Det unitary authority hee 379.791 lidj (2020). Det hoodsteed as Dorchester. Det hiart tu’t ferwaltingsregiuun Süüd Waast Ingelun.
Ogooué-Maritime
Det Ogooué-Maritime Prowins (üüb Fraansöösk: La province de l'Ogooué-Maritime [oɡ.we.ma.ʁi.tim]) as en prowins uun de aafrikoons stoot Gabuun. At prowins as efter de Ogooué Struum neemd an leit uun a waast faan’t lun. Det hee 157.562 lidj (2013). At hoodsteed as Port-Gentil.
Dorset
Iindialing faan Ferwalting
Det seremoniel graafskap Dorset hee tau unitary authorities: Dorset (1) an Bournemouth, Christchurch and Poole (2).
Ogooué-Maritime
Indialing faan Ferwalting
Det Ogooué-Maritime Prowins hee trii departmenten.
Rhinlönj-Pfalz
Rhinlönj-Pfalz as en bundeslönj foon Tjüschlönj. E bundeslönj läit önjt weesten foont lönj. Et hee 4.084.844 manschne (2018). E hoodstää foont bundeslönj as Mainz.
100
100 wiar det letst juar faan at 1. juarhunert.
Ogooué-Maritime
Politiik
A guwernöör faan't prowins sant Oktuuber 2016 as Patrice Ontina.
Rhinlönj-Pfalz
Stääse
Da tiin grutst stääse önj lönj san:
Osmaansk Rik
Det Osmaans(k) Rik wiar di föörgunger faan a Türkei an hää bestenen faan 1299 bis 1923. Auer flook juarhunerten wiar't det wichtagst lun uun Fööraasien, üüb a Balkan, an uk üüb a Krim an uun Nuurdafrikoo.
Simonsbärj
Simonsbärj (ap Tjüsch än Dånsch: Simonsberg) as en gemiine önj’t Åmt Nordsiie-Treene foon e Kris Nordfraschlönj. Önj’t norden läit e gemiine Hüsem, önj’t ååsten Süüdermarsch, önj’t sööden lade Witswort än Uelvesbel än önj’t weesten e Nordsiie.
Ommo Wilts/hf
Dr. Ommo Wilts (* 1937, † 2021) was en spröökwisenskaftsmoon. Hi heet bai't uniwersiteet foon Kiil weerket.
Ommo Wilts/fe
Dr. Ommo Wilts (* 1937, † 2021, Oldenborig) wiar en spriikwedenskapsmaan. Hi hee bi't uniwersiteet faan Kiil werket.
1680
1680 wiar det tachentigst juar faan det 17. juarhunert.
Simonsbärj
Histoori
Simonsbärj wörd önj dåt alwenst iirhunert foon Olaw I., kining foon Dånmark (1086-1095), grünläid.
Eberswalde
Eberswalde as jü soowentgrutst stää önj dåt tjüsch bundeslönj Brandenborj. E stää läit önjt nordååsten foont bundeslönj. Dåt heet 40.387 inboogere (2018).
Heinrich Claasen
Heinrich E. Claasen (1842-1917) wear en halunder Dichter.
Gibons
Sköölen an slacher
Diar san 4 sköölen mä 20 slacher:
Heinrich Claasen
Hekken fan siin Riimels sen:
Feskerii-Keenteeken ön Dütsklön'
Dit Feskerii-Keenteeken es fuar Fangskeepen fuarskrewen. Et uur fan Bokstaawen, wat di Haimāthaawen weegi en en Registriaringsnumer töhopset.
Aruuba
Aruuba as tuup mä Bonaire an Curacao ian faan a trii ABC-eilunen föör a nuurdküst faan Süüd-Ameerikoo an hiart tu a Letj Antilen uun a Kariibik. Tuup mä Curacao, Sint Maarten an a Neederlunen hiart Aruuba tu't Könangrik faan a Neederlunen.
Nuurdafrikoo
Nuurdafrikoo as di nuurdelk dial faan Afrikoo. Hi lingt faan't Madlunsia uun't nuurden auer a Sahara bit tu a Sahel uun't süüden.
Feskerii-Keenteeken ön Dütsklön'
Feskeriikeenteeken jeft et fuar Skeepen, wat üp hoogi See feski en fuar des, wat nai bi di Weeterkanten önerwai sen.
Di Feskern brük aur des uk förter niin Skepsnumer tö weegi. Fuar di Spreekfunk es alis jüst sa üa bi ali Skeepen, diar jeft et Rööpteeken, wat fastlair sen.
Sylhet (Steed)
Sylhet (üüb Bengaals: সিলেট Sileṭ [ˈsileʈ]) as at hoodsteed faan det Sylhet Diwisioon uun Bangladesch. At steed leit uun a nuurduast faan't diwisioon. Det hee 526.412 lidj (2011).
Boké (Regiuun)
Det Boké Regiuun (üüb Fraansöösk: La Région de Boké) as en regiuun uun de aafrikoons stoot Guinea. At regiuun leit uun a nuurdwaast faan't lun. Uun a nuurd leit Seenegal, uun a nuurduast det Labé Regiuun, uun a süüduast det Kindia Regiuun an uun a süüdwaast det Atlantisk Ootseaan. Det hee 1.083.147 lidj (2014). At hoodsteed faan't regiuun as Boké.
Aruuba
Iindialang faan Ferwaltang
Aruuba hää 8 regiuunen:
Feskerii-Keenteeken ön Dütsklön'
Fuar hoogi See
!Kuurt Biteekning !! Haimāthaawen
Sydslesvigdansk
Sydslesvigdansk of Süüdschleswigdäänsk (ei ferwaksle mä Sønderjysk!) as en däänsk spriakwiis, diar iinflööd faan't Plaatsjiisk an Huuchsjiisk hää. Hat woort uun Süüdschleswig snaaket.
Nuurd Uast Ingelun
Nuurd Uast Ingelun (üüb Ingels: North East England) as ian faan njüügen ferwaltingsregiuunen faan Ingelun. At regiuun hee 2,597,000 lidj (2011). At hoodsteed as Newcastle.
130
At juar begand mä’n Saninj.
Bäären
Ünbekäänd Dootem
Cap Arcona (Skep, 1927)
Di Cap Arcona weer en Luksusdamper en dit Flagskep fan di "Hamburg-Südamerika-Linie". Di Damper waar eeđer dit Kap Arkona üp dit Ailön Rügen nēmt. Dit Skep waar ön di 3. Mai 1945 öner Weeter skööten, fif Daagen leeter wiar di Taust Wārelkrich fuarbi. Di Bomben kām fan engelsk Fliigern, en diarfan kām di olermiist fan di ~ 4.600 Mensken ön Buurt om. Nai bi di Cap Arcona lair di Thielbek me 2.800 Mensken, en dānen kām fuar't Miist uk ek muar lewendig fan't Skep.
Nuurdafrikoo
Miast woort onerskääst tesken at egentelk Nuurdafrikoo (üüb a koord: jonkgreen) an at widjerfaadet Nuurdafrikoo (üüb a koord: laachtgreen).
Feskerii-Keenteeken ön Dütsklön'
Feskerii nai bi di Weeterkanten
2006 es di Feskerii-Ördning anert uuren, da waar nii Keenteeken fuar forskeligi Feskerii-Grünen ütdönen. Bi des staant da "(Sent 2006)". Hok Teeken sen uk wechfeelen, bi des staant "(ual)".
Riap
En riap as en toog faan Abaca, Manilahenep of Flaaks, üüb Oomram an Sal hää'm diar Halem för brükt. Halemriaper san oober miast grööwer an sjoker.
Sweedsk spriik
At Sweedsk (üüb Sweedsk Svenska) as en skandinaawisk spriik, wat faan amanbi 10 miljuunen mensken snaaket wurt, fööral uun Sweeden and Finlun. Tup mä Deensk bildet at a uastskandinaawisken twiich faan a nuurdgermaans spriiken.
Cap Arcona (Skep, 1927)
Sölringern ön di "Cap Arcona"
Ön di Cap Arcona en ön üđer Skeepen wiar Insasen fan dit KZ Neuengamme. Diarmung wiar uk hok Sölringern, dānen fastnomen en wechslööten uuren wiar, aurdat ja bi di SPD wiar of üđers ek di "rocht" Meening her of dit uk sair haa. Fuar hok fan des Mensken sen Snöfelstiiner forlair uuren. - Jir giar dit tö di Snöfelstiiner üp Söl.
Okrug Nuurdkaukasus
Apdialang
A Okrug hää seeks autonoom republiiken an ian regiuun.
Theo Deddens
Theo (Theodor) Deddens (*1934, Skäddel) as en saaterfraschen schriwer.
Twasche 1977 än 1990 heet hi e Dööntjene ut Seelterlound önj e 'Münsterländische Tageszeitung' ütdänj. Tuhuupe wjarn dåt mååst 300 artiikle.
Feskerii-Keenteeken ön Dütsklön'
Feskerii nai bi di Weeterkanten
Senerk interisant kür't wiis en luki jens öner "S" üs "Schleswigsch", wat diar alis Keenteeken her. Des sen wes jit fan di Jest Wārelkrich en diarfuar.
Sweedsk spriik
Beskriiwing
Ferglik mä öler spriiken:
1837
1837 wiar det sööwen-an-dörtigst juar faan det 19. juarhunert. At juar begand mä’n Söndai.
Okrug Nuurdkaukasus
Apdialang
Uun't waasten lei at Jo hiar oober tu't ferwaltangsregiuun Süüdruslun.
Reußenköögi
Jü es en Töhopfaating fan des Köögi:
Ponkt (Geometrii)
A ponkt as en grünjlaag faan a geometrii. Hi betiakent en positsioon, hää oober salew nian grate.
Transnistrien
Transnistrien (rüsk: Приднестро́вье Pridnestrowje, rumeensk: Stînga Nistrului) as en dial faan Moldaawien uun't uasten faan a struum Dnjester, oober muar of maner suwereen faan't regiarang uun Chișinău. Transnistrien woort faan nian ööder lun üs aanj stoot gudkäänd. Sant di konflikt faan't juar 1992 as diar oober rau.
Feskerii-Keenteeken ön Dütsklön'
A
!Kuurt Biteekning !! Haimāthaawen
Bernau bei Berlin
Bernau bei Berlin as jü oochtgrutst stää önj dåt tjüsch bundeslönj Brandenborj. E stää läit önjt ååsten foont bundeslönj. Dåt heet 38.825 inboogere (2018).
Riap
Riaper tren
Tu't riaper tren brükt am en lung boon, huar jo sialen iarst enkelt an do mäenööder ferdreid wurd. Sok boonen wiar bit 400 m lung. Üüb huuchsjiisk sait am diar Reeperbahn tu. Uun Hamborag het daalang en bekäänd struat noch so. Uk uun ööder stääden jaft at struaten mä didiar nööm: Uun Buxtehude, Eckernförde, Elmshorn, Kiil, Lauenburg, Lüchow an Verden.
Alastair Walker
Dr. Alastair Walker (* 1949) as en wedenskapsmaan för a fresk filologii. Hi as bäären uun't Ferianagt Könangrik an hää bi't CAU uun Kiel werket.
Ponkt (Geometrii)
Dü könst uk sai, di ponkt as en kreis mä di raadius nol (0).
Sitaat
Di matemaatiker Oskar Perron saad ans auer di ponkt:
Aritmeetik
Aritmeetik ( arithmetiké [téchne] „taalenkonst“) as en dialfääk faan a matematiik. Diar uun gongt det am't reegnin mä taalen, fööraal mä natüürelk taalen. Hat befaadet ham mä't tuuptäälen, uftjien, moolnemen an dialen, an mä a reegeln diarför. Sodenang as aritmeetik uk en dial faan't algebra.
Feskerii-Keenteeken ön Dütsklön'
B
!Kuurt Biteekning !! Haimāthaawen
Neederluns/fe
At Holuns (üüb Holuns Nederlands) as en waastgermaans spriik, wat faan amanbi 26 miljuunen mensken snaaket wurt, fööraal uun Holun an Belgien.
1687
Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
Ünbekäänd Dootem
Platon
Platon (üüb Ualgreks: Πλάτων Plátōn, üüb Latiinsk: Platō; * 428/427 f. Kr. uun Atheen of Aigina; † 348/347 f. Kr. uun Atheen) wiar ian faan dön trii grat filosoofen faan antiik Grekenlun, bitu san määster Sokrates an san liarling Aristoteles. Hi wiar grünjlaanjer faan det bekäänd Akademii faan Atheen, wat det iarst instituut för huuch biljing uun Euroopa wiar.
Aritmeetik
Apgoowen faan't aritmeetik
(Taal, Natüürelk taal, Peano-Aksiomen, Taaltiaken, Mengdeliar)
Aristoteles
Aristoteles (üüb Ualgreks: Ἀριστοτέλης Aristotélēs; * 384 f.Kr. uun Stageira; † 322 f.Kr. uun Chalkis üüb Euböa) wiar en ualgreks filosoof. Hi wiar liarling faan Platon an liarer faan Alexander di Grat.
395
395 wiar det fiiw-an-neegentigst juar faan det 4. juarhunert.
Aelius Aristides
Publius Aelius Aristides Theodorus (üüb Ualgreks: Πόπλιος Αἴλιος ᾽Αριστείδης Θεόδωρος Póplios Aílios Aristeídēs Theódōros, * 26. Nofember 117 uun Hadrianutherai of Hadrianoi uun Mysien; † 181) wiar en ualgreks filosoof.
Kwalhioqua–Tlatskanai spriak
Kwalhioqua–Tlatskanai spriak (aanj nööm: ? ; ingelsk: Kwalhioqua–Clatskanie, Kwalhioqua–Tlatskanie, Kwalhioqua-Tlatskanai) as det atapaskisk spriak faan't Kwalhioqua–Tlatskanai fulk uun Nuurd-Ameerikoo. Snaaket wurden as det fööraal uun Washington an Oregon uun a Feriand Stooten faan Ameerikoo.
1842
1842 wiar det tau-an-fiartigst juar faan det 19. juarhunert. At juar begand mä’n Saninj uun de Gregoriaans kalender.
Byzanz
Wat menst dü?
Kwalhioqua–Tlatskanai spriak
Bispalen
Det Willapa spriakwiis bispalen:
Pasiifik-Atapaskisk spriaken
Pasiifik-Atapaskisk spriaken san en twiig faan a Atapaskisk spriaken bi a Pasiifikküst faan a Feriand Stooten faan Ameerikoo.
Königs Wusterhausen
Königs Wusterhausen as jü nüügentgrutst stää önj dåt tjüsch bundeslönj Brandenborj. E stää läit önj e malfoont bundeslönj. Dåt heet 37.190 inboogere (2018).
E Wäsk
E Wäsk (sjiisk: Wisch, däänsk: Visk) as en gemeen uun a kreis Nuurdfresklun.
Woleu-Ntem
Det Woleu-Ntem Prowins (üüb Fraansöösk: La province du Woleu-Ntem) as en prowins uun de aafrikoons stoot Gabuun. At prowins as efter dön Woleu an Ntem Struumer neemd an leit uun a nuurd faan’t lun. Uun a nuurd leit Kameruun, uun a uast det Republiik Kongo, uun a süüd det Ogooué-Ivindo Prowins, uun a süüdwaast lei dön Moyen-Ogooué an Estuaire (Prowins) Prowinsen an uun a nuurdwaast at feestlun faan Ekwatoriaal-Guinea. Det hee 154.986 lidj (2013). At hoodsteed as Oyem.
Geografii
Föl struumer haa hörens hööd uun't prowins: t.b. de Okano Struum, de Mvoung Struum, de Oua Struum, de Nouna Struum an de Mbini Struum.
Indialing faan Ferwalting
Det Woleu-Ntem Prowins hee fiiw departmenten:
Sint Eustatius
Sint Eustatius as ian faan a trii BES-eilunen uun a Kariibik. Tuup mä Bonaire an Saaba as Sint Eustatius en "aparte gemeen" faan a Neederlunen.
Pasiifik-Atapaskisk spriaken
Diar hiar amanbi 10-13 spriaken tu, an 50-100 minsken snaake ian diarfaan üs mamenspriak.
Gloucestershire
Gloucestershire [ˈglɒstəʃər] as en graafskap uun Ingelun. Det graafskap hee 640.650 lidj (2020). Det hoodsteed as Gloucester. Det hiart tu’t ferwaltingsregiuun Süüd Waast Ingelun.
Raantem-Beken
Histoorii
Dat Raantem-Beken skul jerst en Flugplaats fuar Fliigers uur, wat üp Weeter landi ken (Ombi 1936). Diaraur es en Koog fan Raantem-Nuurđ hentö di Nösi-Dik bi Tinem becht uuren, hur dat Weeter fan Eeb en Flöör iin en üt ken. Fuar di diar Flöören tö stjüüri sen Slüüsen me Pompen diarbenen iin ön di Koogsdik becht uuren.
Kwadraatmeeter
Ar
En Ar es dat Maat fuar dat Areaal, wat em heer, wan 100 m2 bi't Multiplitsiarin fan Leengdi en Breerhair ütkum.
Jena
Jena as en krisfri stää önj dåt tjüsch bundeslönj Tüüringen. Jü stää heet 110.731 inboogere (2020).
Raantem-Beken
Histoorii
Wan di nii Koog klaar wiar, hee Dütsklön wat Lön fan Denemark iinnemen, hur di Fliigers nü henflö kür. Sa sair em, dat em di Koog fuar di Krich ek muar brük wel. Leeeterhen skul dat Beken ütdrügit uur en fjuur Buernstairen diar hen kum.
Gloucestershire
Iindialing faan Ferwalting
Det ferwaltingsgraafskap Gloucestershire faan nü hee seeks distrikten. Det seremoniel graafskap Gloucestershire hee seeks distrikten an ian unitary authority, South Gloucestershire (7).
Kwadraatmeeter
Hektar
En Hektar es fuar Liren, wat me Kwadraatmeeters ek ful bigen ken, sa üs Buern. En Hektar es dat Maat fuar dat Areaal, wat em heer, wan 10.000 m2 bi't Multiplitsiarin fan Leengdi en Breerhair ütkum.
Raantem-Beken
Natuursjuts
Sent 1962 uur di Koog renaturiarit en fuar di Sjuts fan di Seefügeln iinrocht. 1968 uur dit Euroopareserwaat. Ön di soowentiger Jaaren uur di Skitweeter-Tauiönlaag becht en langsen modernisiarit.
Bitö dat Raantem-Beken es en Campingplaats en bi't Kasernenareaal ön Süđern staant nü en gurt Hotelsaamling.
Kwadraatmeeter
Kwadraatkilomeeter
En Kwadraatkilomeeter es dat Maat fuar dat Areaal, wat em heer, wan 1.000.000 m2 bi't Multiplitsiarin fan Leengdi en Breerhair ütkum. Dat Iinfachst es dit, wan Leengdi en Breerhair lik gurt sen, dit meent da 1.000m x 1.000m = 1.000.000m2 = 1 km2.
Jard
Jü jard (astronoomisch sümbool: ) as foon jü san meeten, eefter fenus än mars, di treed planeet önj üüs sansüsteem. Döör wååder än en gödj döörsnit foon 15 groode Celsius as jü jard di planeet weer da mansche ën oudere kreatöre laawe koone.
Nuurd Uast Ingelun
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't regiuun san:
Friedrich II. (Preussen)
Friedrich II., of Friedrich de Grat (üüb Tjiisk: Friedrich der Große; * 24. Janewoore 1712 uun Berliin; † 17. August 1786 uun Potsdam), war faan di 31. Mei 1740 köning uun, faan 1772 köning faan Preussen an faan 1740 Markgraaf faan Brandenborig. Uun sin reegiment wurd Schleesien (1740) an at Graafskap Uastfresklun (1744) dialen faan Preussen. Faan 1750 tu 1752 lewet a filosoof Voltaire bi ham uun Potsdam.
Eilun Man
At Eilun Man (ingelsk Isle of Man [] (iar uk Isle of Mann, manx Ellan Vannin) as en eilun uun't Iirsk Sia. Hat as en crown dependency an hiart sodenang direkt tu't ingelsk krüün, oober ei tu't Ferianagt Könangrik an uk ei tu't Europeesk Unioon.
Hupa spriak
Hupa spriak (aanj nööm: Na:tinixwe Mixine:whe’ ; ingelsk: Hupa, Hoopa) as det atapaskisk spriak faan't Hupa fulk uun Nuurd-Ameerikoo. Snaaket woort det faan amanbi 64 minsken fööraal uun Nuurdwaast-Kalifornien uun a Feriand Stooten faan Ameerikoo.
Nuurd Uast Ingelun
Graafskapen an Steedgraafskapen
Nuurd Uast Ingelun hee ian graafskap (üüb Ingels: County) an ian steedgraafskap (üüb Ingels: Metropolitan County). A graafskap as: A steedgraafskap as:
Winert/öö
Winert (däänsk: Vinnert) as en gemeen uun a kreis Nuurdfresklun.
Sweedsk spriik
Spriikwiisen
Sweedsk hee seeks sköölen faan spriikwiisen:
Hoodwurden
Hoodwurden haa tau genera: Utrum (en-wurden) an Neutrum (ett-wurden).
Ponkt (Geometrii)
Sitaat
''En ponkt as jüst det, wat en kluuken minsk, di nian oonang faan matematiik hää, ham diaroner föörstelt.
Faranah (Regiuun)
Det Faranah Regiuun (üüb Fraansöösk: La Région de Faranah) as en regiuun uun de aafrikoons stoot Guinea. At regiuun leit uun a maden faan't lun. Uun a nuurd leit Maali, uun a uast det Kankan Regiuun, uun a süüduast det Nzérékoré Regiuun, uun a süüdwaast Sierra Leone an uun a nuurdwaast lei dön Mamou an Labé Regiuunen. Det hee 941.554 lidj (2014). At hoodsteed as Faranah.
Feskerii-Keenteeken ön Dütsklön'
C
!Kuurt Biteekning !! Haimāthaawen
Faranah (Regiuun)
Geografii
At waastdial faan de Boowerniiger Natschunaalpark leit uun a süüduast faan't regiuun.
Feskerii-Keenteeken ön Dütsklön'
D
!Kuurt Biteekning !! Haimāthaawen
Faranah (Regiuun)
Steeden
Dön fjauer gratst steeden uun't regiuun san:
Feskerii-Keenteeken ön Dütsklön'
E
!Kuurt Biteekning !! Haimāthaawen
F
!Kuurt Biteekning !! Haimāthaawen
Riap
Nat
Riaper faan halem san üüb a nuurdfresk eilunen fööraal brükt wurden, am raidsaagen tu driiwen. Starker riaper för a siafaard wiar miast faan manila maaget.
Labé (Regiuun)
Det Labé Regiuun (üüb Fraansöösk: La Région de Labé) as en regiuun uun de aafrikoons stoot Guinea. At regiuun leit uun a nuurd faan't lun. Uun a nuurd leit Seenegal, uun a nuurduast Maali, uun a uast det Faranah Regiuun, uun a süüd det Mamou Regiuun, uun a süüdwaast det Kindia Regiuun an uun a waast det Boké Regiuun. Det hee 994.458 lidj (2014). At hoodsteed faan't regiuun as Labé.
Aritmeetik
Apgoowen faan't aritmeetik
(Komutatiifgesets, Asotsiatiifgesets, Neutraal element, Distributiifgesets)
Labé (Regiuun)
Steeden
Dön fiiw gratst steeden uun't regiuun san: