cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Chișinău
Chisinau [kiʃiˈnəw] as det hoodstääd faan Moldaawien an uk en munisipaliteet uun't lun. Det hää 532.513 lidj (2014).
Iindialang faan Ferwaltang
Chișinău hää sääks stääden (orașe) an 12 komuunen (comune).
Ramsteed
Ramsteed (sjiisk: Ramstedt, däänsk: Ramsted) as en gemeen uun a kreis Nuurdfresklun.
Rungholt
Rungholt wiar en siidlang üüb det onergingen eilun Strun (= Ual-Nuurdstrun) uun Nuurdfresklun. Hat as bi't Ööder Marcellusflud (= Iarst grat mandränke) di 16. Janewoore 1362 onergingen.
Rungholt wiar det hoodsteed faan a Eedomshiird, diar efter't Ööder grat mandränke 1634 ei muar tu hualen wiar.
Edirne (Prowins)
Edirne as en prowins uun a Türkei. Det hoodstääd as Edirne.
Uun det prowins lewe gud 400.000 lidj üüb en areaal faan 6.241 km². Uun't waasten leit Griichenlun, uun't nuurden Bulgaarien an uun't uasten a türkisk prowinsen Kırklareli an Tekirdağ. Det prowinsnumer as 22, an diaram began uk a auto-kääntiakens mä 22.
Stääden
Dön tjiin gratst stääden uun't prowins san:
Lunkreiser
Det prowins as iindiald uun njügen lunkreiser (İlçe) mä 248 saarpen:
Stegelpoden
A Stegelpoden (Gasterosteidae) san en famile faan letj Bianfasker (Osteichthyes) uun det order faan a Barschoortagen (Perciformes). Jo lewe üüb a nuurdelk eerdheleft. Enkelt slacher lewe uun swetweeder, öödern uun saaltweeder. Hör nööm komt faan a puurter üüb a rag.
Uun Nuurdfresklun uun't hääf lewet fööraal at "Triistegelt Stegelpod" (Gasterosteus aculeatus, grat bil rochts) mä trii puurter üüb a rag..
Film
Film as en konstfurem mä laben bilen. Tuiarst hed di film noch nään tuun, det wiar en stomfilm. Daalang könst dü filmer uun't kiino of üüb din aanj fernseen uunluke. Uk auer't internet wurd filmer wiset, diar dü mä en computer of smartphone uunluke könst.
Produktjuun
Am en film tu maagin, werke flook minsken mä ünlik beruufen tuup: Auer diar so föl minsken mä uun a gang san, as en film en böös jüür onernemen. Diar woort do en för brükt. Hi schocht tu, dat det jil weder iinkomt.
Ystad
Ystad as en stää önj jü prowins Skåne, Sweeden. Jü stää heet 20.133 inboogere (2020). Dåt as e hoodstää foon jü Ystad Komuun.
Film
Produktjuun
Jong filmmaagern haa miast ei föl jil an san noch ei bekäänd. Jo began do iarst ans mä kurt filmer.
Rejesöören
Rejesöören mä ferbinjang tu Nuurdfresklun:
San Marino (stääd)
San Marino as det hoodstääd faan San Marino.
Calystegia
A Calystegia san en skööl faan amanbi 30 plaantenslacher uun det famile Convolvulaceae. A miasten kem bluas uun Kalifornien föör.
Sibiirien
Wat menst dü?
Raantrem
Raantrem (sjiisk: Rantrum) as en gemeen uun a kreis Nuurdfresklun.
Teenkstairen Tinem
Di Teenkstairen ön Tinem üp Söl staan ön di Listi fan di Teenkstairen ön di Gimiindi Söl. Luki uk öner Teenkstairen (Gimiindi Söl).
Di List es önern ön des Sir tö finj.
Kié-Ntem (Prowins)
Det Kié-Ntem Prowins (üüb Spoonsk: La Provincia de Kié-Ntem, üüb Fraansöösk: La Province du Kié-Ntem, üüb Portugiisk: A Província de Kié-Ntem) as en prowins uun de aafrikoons stoot Ekwatoriaal-Guinea. At prowins leit uun a nuurduast faan't feestlun faan't lun. Det hee 183.331 lidj (2015). At hoodsteed as Ebebiyín.
Indialing faan Ferwalting
At prowins hee trii disktrikten:
Grathüsemkuuch
Det gemeen Grathüsemkuuch leit uun a kreis Nuurdfresklun uun Schleswig-Holstian.
Okrug Sibiirien
At Okrug Sibiirien (🇷🇺, Sibirski federalny okrug) as ian faan aacht ferwaltangsregiuunen an leit uun't uasten faan Ruslun. At ferwaltang sat uun Nowosibirsk.
Portugal/mo
Politiik
Portugal as sunt 1986 lasmoot foon jü Europäisch Unjoon.
Okrug Sibiirien
Mä Sibiirien ment am ööders oober det hialer regiuun uun't uasten faan a Uraalberger, huar uk noch det Okrug Fiar Uasten tu hiart.
Centro Sur (Prowins uun Ekwatoriaal-Guinea)
Det Centro Sur Prowins (üüb Spoonsk: La Provincia de Centro Sur, üüb Fraansöösk: La Province de Centro-Sur, üüb Portugiisk: A Província de Centro Sur) as en prowins uun de aafrikoons stoot Ekwatoriaal-Guinea. At prowins leit uun a maden faan't feestlun faan't lun. Det hee 141.903 lidj (2015). At hoodsteed as Evinayong.
Indialing faan Ferwalting
At prowins hee trii disktrikten:
Stavanger
Stavanger as en stää önj Norwegen. Jü stää heet 225.020 inboogere (2019). Dåt as e hoodstää foon e Rogaland Prowins.
Hauts-Bassins (Regiuun uun Burkiina Faaso)
Geografii
At regiuun as wat grater üüs Sleeswich-Holstian.
Berger
De Kantolo Berig (542 m), wat de traadhuuchst berig faan Burkiina Faaso as, leit uun det Houet Prowins faan detheer regiuun. De fjuardhuuchst berig, de Tonvo Berig (470 m), leit uun det likedening prowins. De füfthuuchst berig, de Kanso Berig (448 m), leit uk diar.
Struumer
De Mouhoun Struum hee sin hood uun a süüdwaast faan't regiuun an leept tu a nuurduast iin uun det Boucle du Mouhoun Regiuun.
Indialing faan Ferwalting
At regiuun hee trii prowinsen.
Histoore
At regiuun, üüs dön twaalew öler regiuunen uun Burkiina Faaso, wurd 2. Jüüli 2001 grünjlaanjen.
Strunhuder
Strunhuder (Calystegia soldanella) het en plaant uun det famile Convolvulaceae. Jo waaks üüb arke weltdial bi a küst.
1989
1989 wiar det njüügen-an-tachentigst juar faan det 20. juarhunert.
Potsdam
Potsdam as en krisfri stää önj dåt tjüsch bundeslönj Brandenborj. E stää läit aw e näide foon Berliin. Dåt heet 182.112 inboogere (2020).
Et Önjkiiken Wjart
Foole palaste san önj Potsdam: et Sloot Sans Souci (uner Friedrich di Grute baged), dåt Neues Palais, et Sloot Charlottenhof än et Sloot Cecilienhof.
Dakelh spriak
Dakelh spriak of spriaken, Carrier spriak[en] (aanj nööm: Dakelhghuni [crx], Dakelhghunek [caf] ; ingelsk: Dakelh, Carrier, Carrier proper) as det atapaskisk spriak faan't Dakelh fulk (mä Nadot’en-Wets’uwet’en an Sekani: Carrier Sekani Tribal Council) uun Nuurd-Ameerikoo. Snaaket woort det faan amanbi ? minsken fööraal uun British Columbia uun Kanada.
Spriakwiisen an Fulken
Rocht Dakelh spriaken of spriak (aanj nööm: ᑕᗸᒡ Dakelh, Yinka Déné, Yinka Whut’en; ingelsk: Dakelh dialects or languages, Carrier proper)
Skraft
Dakelh skraft:
Wele-Nzas (Prowins)
Det Wele-Nzas Prowins (üüb Spoonsk: La Provincia de Wele-Nzas, üüb Fraansöösk: La Province du Wele-Nzas, üüb Portugiisk: A Província de Wele-Nzas) as en prowins uun de aafrikoons stoot Ekwatoriaal-Guinea. At prowins leit uun a uast faan't feestlun faan't lun. Det hee 191.383 lidj (2015). At hoodsteed as Mongomo.
Indialing faan Ferwalting
At prowins hee fjauer disktrikten:
Bangkok
Bangkok as at hoodsteed an en prowins faan Thailun. A nööm faan't steed üüb Thailuns as กรุงเทพมหานคร [krūŋ tʰêːp mahǎː nákʰɔ̄ːn]. Det leit uun a maden faan’t lun. Amanbi 8,280,925 lidj wene diar.
Iindialing faan Ferwalting
Bangkok hee 50 distrikten:
Histoore
Uursprüngelk wiar Bangkok en letj faskertaarep bi de uaster eeg faan de Chao Phraya struum. At steed wurd 1782 at hoodsteed faan Thailun.
Nuurderfriedrichskuuch
Nuurderfriedrichskuuch (däänsk: Nørre Frederikskog) as en gemeen uun a kreis Nuurdfresklun uun Schleswig-Holstian.
Kuna
Kuna wiar det münt faan Kroaatien. 1 Kuna san 100 Lipa. Sant di 1. Janewoore 2023 woort diar a Euro brükt.
Litoral (Prowins uun Ekwatoriaal-Guinea)
Det Litoral Prowins (üüb Spoonsk: La Provincia de Litoral, üüb Fraansöösk: La Province du Litoral, üüb Portugiisk: A Província de Litoral) as en prowins uun de aafrikoons stoot Ekwatoriaal-Guinea. At prowins leit uun a waast faan't feestlun faan't lun. Det hee 366.130 lidj (2015). At hoodsteed as Bata.
Indialing faan Ferwalting
At prowins hee trii disktrikten:
Thailöön
Thailöön ( []), amtlik Käningrik Thailöön (ราชอาณาจักรไทย [], uk: เมืองไทย [] ), as en staot öön Sööuustaasien. Ju häädstää än grotst stää öön't löön is Bangkok.
Chiang Mai
Chiang Mai /ˈtʃjɑːŋˈmaɪ/ (üüb Thailuns: เชียงใหม่  [tɕʰiəŋ màj], üüb Lanna: ᨩ᩠ᨿᨦᩉ᩠ᨾᩲ᩵ [t͡ɕīaŋ.màj]) as det gratst steed uun Nuurdthailun. Det as’t hoodsteed faan’t prowins faan Chiang Mai an wiar’t hoodsteed faan’t Köningrik faan Lan Na (lääder at Köningrik faan Chiang Mai). At steed hee amanbi 132.634 lidj (2014).
Prääster
Wat menst Dü?
Nuurd Waast Ingelun
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't regiuun san:
Graafskapen, Steedgraafskapen an Unitary Authorities
Nuurd Waast Ingelun hee tau graafskapen (üüb Ingels: Counties) an tau steedgraafskapen (üub Ingels: Metropolitan Counties). A graafskapen san:
A steedgraafskapen san:
Nuurd Waast Ingelun hee seeks Unitary Authorities:
Hans Jaenisch
Ferbinjang tu Oomram
1964 füng Jaenisch en ateljee bi san frinj K.H.Hoyer uun Stianood, leeder baud hi en aanj hüs uun Neebel.
Swåbstää
Swåbstää (sjiisk:Schwabstedt, däänsk: Svavsted) as en gemeen uun a kreis Nuurdfresklun bi a Treene.
Charles Lucien Bonaparte
'''
Charles Lucien Jules Laurent Bonaparte (* 24. Mei 1803 uun Paris; † 29. Jüüle 1857 uk diar) wiar en itajeensken bioloog an politiker. Keiser Napoléon Bonaparte (1769–1821) wiar san unkel. Bonaparte hää flook juaren uun Ameerikoo ferbroocht. Sin wedenskapelk ufkörtang as Bp..
Nord (Regiuun uun Burkiina Faaso)
Det Nord Regiuun (üüb Fraansöösk: La Région du Nord [nɔʁ]) as en regiuun uun de aafrikoons stoot Burkiina Faaso. Uun a nuurd leit Maali, uun a nuurduast det Sahel Regiuun, uun a uast det Centre-Nord Regiuun, uun a süüd lei dön Plateau-Central an Centre-Ouest Regiuunen an uun a waast leit det Boucle du Mouhoun Regiuun. At regiuun hee 1.185.604 lidj (2011). At hoodsteed as Ouahigouya.
Geografii
At regiuun as wat grater üüs Sleeswich-Holstian.
Indialing faan Ferwalting
At regiuun hee fjauer prowinsen.
Histoore
At regiuun, üüs dön twaalew öler regiuunen uun Burkiina Faaso, wurd 2. Jüüli 2001 grünjlaanjen.
Prag
Prag (aw Tschechisch: Praha) as jü hoodstää foon Tschechien än iinj foon 14 regioone. Deer booge 1.308.632 manschne (2019).
Plateau-Central (Regiuun uun Burkiina Faaso)
Det Plateau-Central Regiuun (üüb Fraansöösk: La Région du Plateau-Central [pla.to sɑ̃.tʁal]) as en regiuun uun de aafrikoons stoot Burkiina Faaso. Uun a nuurduast leit det Centre-Nord Regiuun, uun a süüduast leit det Centre-Est Regiuun, uun a süüdwaast lei dön Centre-Sud an Centre Regiuunen, uun a waast leit det Centre-Ouest Regiuun an uun a nuurdwaast det Nord Regiuun. At regiuun hee 696.372 lidj (2011). At hoodsteed as Ziniaré.
Indialing faan Ferwalting
At regiuun hee trii prowinsen.
Marmararegiuun
At Marmararegiuun as man 67.000 km² grat, man efter iinwenertaal det gratst faan a sööwen regiuunen uun a Türkei. Di nööm komt faan't Marmara-Sia.
Prowinsen
Uun a Türkei san 81 prowinsen, 11 diarfaan lei uun't Marmararegiuun:
Plateau-Central (Regiuun uun Burkiina Faaso)
Histoore
At regiuun, üüs dön twaalew öler regiuunen uun Burkiina Faaso, wurd 2. Jüüli 2001 grünjlaanjen.
Bei
En bei as en frücht mä en wok skel. Wi brük det wurd oober miast bluas för letjer früchten.
Chilcotin spriak
Tsilhqot’in spriak of Chilcotin spriak (aanj nööm: Tsìnlhqút’ín ; ingelsk: Chilcotin, Tsilhqot’in, Tsilhqut’in, Tzilkotin) as det atapaskisk spriak faan't Tsilhqot’in fulk uun Nuurd-Ameerikoo. Snaaket woort det faan amanbi 2.000 minsken fööraal uun British Columbia uun Kanada.
Prešov
Prešov as e hoodstää foon e Regjoon Prešov önj jü Slowakäi. Deer booge 84.824 manschne (2021). Dåt gebiit foon Prešov as 70,4 km². Jü inboogertächte as 1.302 manschne pro km². Jü pustliidjtål as 080 01, di forwoolnumer as 421-51 än dåt kfz-kåntiiken as PO.
Finken (famile)
A Finken (Fringillidae) san en fögelfamile an hiar tu at order faan a Sjongfögler (Passeriformes). Üüb Halunder ment am mä finken oober aal jo letjer fögler, diar üüb Halaglun föörkem.
Onerfamilin
Carduelinae - Euphoniinae - Fringillinae
Sköölen
Acanthis – Agraphospiza – Bucanetes – Callacanthis – Carduelis – Carpodacus – Chloris – Chlorophonia – Chrysocorythus – Coccothraustes – Crithagra – Eophona – Euphonia – Fringilla – Haemorhous – Hemignathus – Hesperiphona – Himatione – Leucosticte – Linaria – Linurgus – Loxia – Loxioides – Loxops – Magumma – Melamprosops – Mycerobas – Neospiza – Oreomystis – Palmeria – Paroreomyza – Pinicola – Procarduelis – Pseudonestor – Psittirostra – Pyrrhoplectes – Pyrrhula – Rhodopechys – Rhodospiza – Rhynchostruthus – Serinus – Spinus – Telespiza – Vestiaria
Enkelt slacher
Uun üüs breetjin käänt'am jo slacher:
Ööder Finkenfögler:
Annobón (Prowins)
Det Annobón Prowins (üüb Spoonsk: La Provincia de Annobón, üüb Fraansöösk: La Province d'Annobón, üüb Portugiisk: A Província de Annobón of Ano-Bom) as en prowins uun de aafrikoons stoot Ekwatoriaal-Guinea. At prowins leit üüb en eilun süüdwaastelk faan't feesteeg. Det hee 5232 lidj (2015). At hoodsteed as San Antonio de Palé.
Indialing faan Ferwalting
At prowins hee trii disktrikten:
Gibraltaar
Gibraltaar (ENS undefined [], []) as en britisk bütjenlun üüb a süüder ääg faan Spoonien. Hat hiart tu't Ferianagt Könangrik, det as faan Spoonien oober nimer gudkäänd wurden.
Itanagar
Itanagar as at hoodsteed faan de Arunachal Pradesh bundesstoot faan Inje. At steed leit uun a süüd faan a bundesstoot. Det hee 59.490 lidj (2011).
Huy
Huy (ütjspreegen: Hüü) as en gemeen uun a lunkreis Harz uun Saksen-Anhalt.
Tu det gemeen hiart uk det saarep Eilenstedt. Diar as Hans Jaenisch bäären.
Île-de-France
At Île-de-France [] (Eilun faan Frankrik) as en regiuun uun Nuurdfrankrik mä't hoodstääd Pariis an diar ambi. Fölen sai diar uk det Regiuun Pariis tu.
Grat stääden
Uun't regiuun Île-de-France lei 130 stääden mä muar üs 25.000 iinwenern (Stant: 1. Janewoore 2012).
Waasteuropeesk Tidj
Luke iarst ans diar:
Dunsem/mo
Dunsem (ap Tjüsch än Dånsch: Dunsum) as en gemiine önj e Kris Nordfraschlönj. Et läit awt ailönj Fäär. Önjt norden än weesten läit e Nordsiie, önjt nordååsten e gemiine Olersem, önjt söödååsten Söleraanj (Sööderiinje) än önjt sööden Ödersem. Jü heet 74 inboogere (2016). E gemiine hiirt tu et Åmt Fäär-Oomram.
Geografii
E gemiine läit önjt nordweesten foont ailönj Fäär. Et jeeft tou toorpe önj e gemiine: et toorp Grat Dunsem, wat önjt söödweesten läit änt toorp Letj Dunsem, wat önjt söödååsten läit. Grat Dunsem as aw e näide foon e küst än Letj Dunsem as amanbi 600 meetere önjt ååsten deerfoon. Da tou toorpe san maenouder foon e Dunsem Stich, en diilj foon e stroote trinam Fäär (aw Tjüsch "die Rundföhrstraße"), ferbünen.
Inboogere
Huum, wat foon Dunsem kamt, as aw Fering en dunsembüür (mörtål dunsembüüren). Dåt weesdringer Fering wårt önj Grat Dunsem än Letj Dunsem snååked.
Histoori
E gemiine wörd di 1. önj e Ismoune 2007 diilj foon dåt nai Åmt Fäär-Oomram. Tuforen wus e gemiine diilj foont Åmt Fäär-Lönj.
Kleigäärs
Kleigäärs of Waasgäärs (Spartina of uk: Sporobolus) as en skööl faan plaanten uun det famile faan't Swetgäärs (Poaceae).
At jaft wel son 18 Spartina-slacher. Wan jo bi Sporobolus mätääld wurd, san't diar son 250 slacher.
Seet
Seet (sjiisk:Seeth, däänsk: Sæd) as en gemeen uun a kreis Nuurdfresklun bi a Treene.
Yersinia pestis
Yersinia pestis as faan Alexandre Émile Jean Yersin 1894 fünjen wurden.
Moolk
Moolk as en witj liasang faan proteinen, moolksoker an moolkfäät uun weeder.
Hat komt faan moolkdrüüsen faan tetjdiarten, diar hör jongen tetje.
Moolk an hör produkten wurd uk faan woksen minsken eden an dronken. Diarbi as mä di ütjdruk moolk leewen kümoolk mend. Moolk faan ööder diarten het do sjepmoolk, siigenmoolk an so widjer.
Prääster (Fögel)
A Prääster, Pröst,  preester (Turdus torquatus) as en fögel uun't trooselfamile Turdidae.
Moolk
Moolksoker
Flook woksen minsken ferdreeg nian laktoos (moolksoker). Uun Euroopa ferdreeg a minsken det aal wat beeder üs uun Süüdameerikoo, Afrikoo of Süüdaasien.
Us Wurk
Us Wurk ("Üüs Werk") as en tidjskraft, wat bidracher faan wedenskapslidj auer dön fresk spriiken an literatüüren hee. A bidracher san üüb Waastfresk, Neederluns, Ingels, Tjiisk an Fransöösk. At tidjskraft wurd 1952 grünjlaanjen. Det wurt faan de University of Groningen Press ütjden.
Moolk
Moolksoker
Uk det moolkaiwitj (det miast diar uun as kasein) ferdrait ei arken.
Us Wurk
Lidj, diar bidracher uun't tidjskraft skrewen haa, san:
Pest
A pest ( ‚schocht‘) as en auer a miaten uunsteegen kraankes. Hat woort faan det bakteerium Yersinia pestis ütjliaset. Hat komt eegentelk faan gnaudiarten üs rooten of buumkaater.
Moolk
Produkten
Faan moolk wurd en hialer rä produkten maaget:
Pest
Auerdraanj woort a pest miast faan insekten, diar detdiar bakteerium uun jo haa, fööraal faan noopen.
"Det as a pest" sait am uk tu ales mögelke, wat ään jin a streg gongt an wat am ei luas wurd koon.
Northern (Regiuun uun Ghaana)
Det Northern Regiuun as en regiuun uun de aafrikoons stoot Ghaana. At regiuun leit uun a nuurd faan’t lun. Det hee 2.479.461 lidj (2010). At hoodsteed as Tamale.
Indialing faan Ferwalting
At regiuun hee 26 distrikten:
Hebreewsk alfabeet
Det hebreewsk alfabeet (hebreewsk: alef-bet ivri) as det alfabeet faan't hebreewsk spriak. Jidisk an Ladino san nai mä't hebreewsk an brük detdiar skraft uk. Hat as faan't phönizisk skraft ufkimen.
Convolvulaceae
Convolvulaceae san en plaantenfamile uun det order faan a Solanales. A bloosen sä miast ütj üs en letjen traachter. At jaft wel son 1600 bit 1700 slacher.
Sköölen
Aniseia – Argyreia – Astripomoea – Blinkworthia – Bonamia – Calycobolus – Calystegia – Camonea – Cardiochlamys – Cladostigma – Convolvulus – Cordisepalum – Cressa – Cuscuta – Daustinia – Decalobanthus – Dichondra – Dicranostyles – Dipteropeltis – Distimake – Duperreya – Erycibe – Evolvulus – Falkia – Hewittia – Hildebrandtia – Humbertia – Hyalocystis – Ipomoea – Itzaea – Jacquemontia – Keraunea – Lepistemon – Lepistemonopsis – Lysiostyles – Maripa – Merremia – Metaporana – Nephrophyllum – Neuropeltis – Neuropeltopsis – Odonellia – Operculina – Paralepistemon – Pentacrostigma – Petrogenia – Polymeria – Porana – Rapona – Remirema – Rivea – Sabaudiella – Seddera – Stictocardia – Stylisma – Tetralocularia – Tridynamia – Turbina – Wilsonia – Xenostegia
Kroaatien
Kroaatien as en lun uun Süüduasteuroopa. At hoodstääd as Zagreb. Uun't nuurden lei Sloweenien an Ungarn, uun't uasten Serbien, uun't süüden an uasten Bosnien an Herzegowina an uun't süüden Montenegro.
Geografii
Dön tjiin gratst stääden uun't lun san:
Komitaaten (Županije)
Kroaatien as iindiald tu 20 komitaaten (sowat üs lunkreiser) an det hoodstääd Zagreb.
Politiik
Kroaatien woort di 1. Janewoore 2023 lasmoot faan det Schengen-Rüm.
Wiartskap
At Euro woort di 1. Janewoore 2023 det amtelk weering faan Kroaatsien. Faan 1994 tu 2023 wiar't weering faan't lun at Kuna.
Okrug Uasten
At Okrug Uasten (🇷🇺, Dalnewostotschny federalny okrug) as ian faan aacht ferwaltangsregiuunen uun Ruslun. At ferwaltang sat sant 2018 uun Wladiwostok.
Süüd Waast Ingelun
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't regiuun san:
Greenwich Mean Time
Greenwich Mean Time (kurt GMT) [], of Greenwich-tidj as det tidj faan a nulmeridiaan.
Alfred Wegener
Alfred Lothar Wegener (* 1. Nofember 1880 uun Berliin; † Nofember 1930 üüb Greenlun) wiar en tjiisk meteoroloog an uk polaar- an eerdwedenskapsmaan. Hi as fööraal bekäänd för sin teorii auer't fersküüwing faan a kontinenten. Det Alfred-Wegener-Institut as efter ham neemd.
Greenwich Mean Time
Det GMT wiar faan 1884 bis 1928 det welttidj, det as daalang at UTC.
Di ütjdruk GMT woort daalang oober noch uun't Ferianagt Könangrik an uun Waastafrikoo brükt för det Waasteuropeesk tidj (WEZ).
Prääster (Bluum)
At präästerbluum (Lychnis flos-cuculi of uk Silene flos-cuculi) hiart tu at plaantenfamile faan a neegelken (Caryophyllaceae).
Uraal
Wat menst dü?
1748
1748 wiar det aacht-an-fiartigst juar faan det 18. juarhunert.
Harz
Wat menst dü?
Okrug Uraal
At Okrug Uraal (🇷🇺, Urál’skij federál’nyj ókrug) as ian faan aacht ferwaltangsregiuunen uun Ruslun. At ferwaltang sat uun Jekaterinburg.
Baltisk spriaken
Baltisk spriaken san en skööl faan spriaken uun't Baltikum. Jo san en twiig faan't indogermaans.
Dunsem/fe
Dunsem (üüb Tjiisk an Deensk: Dunsum) as en gemeend uun’t Amt Feer-Oomrem faan a Kreis Nuurdfresklun. At gemeend leit uun a nuurdwaast faan't eilun Feer. Uun a nuurd an waast leit a Nuurdsia, uun a nuurduast a gemeend Olersem, uun a süüduast Söleraanj an uun a süüd Ödersem. Det hee 74 lidj (2016).
Geografii
At gemeend leit uun Waasterlun-Feer.
Dunsem as 2,72 km². Det as det traadletjst gemeend üüb Feer.
Histoore
Dunsem wurd 1462 at iarst keer skraftelk neemd. Sant 2007 hiart Dunsem tu det nei-grünjlaanjen Amt Feer-Oomrem.
Taarepsfertreeding
At gemeend hee sööwen saaten uun't gemeendfertreeding, Diarfaan häält det Dunsumer Wählergemeinschaft (DWG) uun det kommunaalwoolen uun Sleeswich-Holstian 2018 seeks saten, en sat häält en enkeltbewerewer.
Lunkreis Harz
A Lunkreis Harz as en lunkreis uun Saksen-Anhalt.
Stääden an gemeenen
(Iinwenertaalen faan a )
Antoine-Laurent de Jussieu
Antoine-Laurent de Jussieu (* 12. April 1748 uun Lyon; † 17. September 1836 uun Paris) wiar en fransöösken botaaniker. Sin amtelk ufkörtang uun't wedenskapelk literatüür as Juss. Sin wichtagst buk as Genera plantarum faan 1789, huar hi en süstemaatik faan a plaanten apbaud.
Psüchologii
At Psüchologii as det wedenskap am't belewin an ferhualen faan minsken an am sin feranrang uun't leewent.
Det wurd komt faan ualgreks ψυχή psyché ‚öösem, sial‘ an λόγος lógos ‚wedenskap‘, an mend tuiarst at wedenskap faan't leewent.
Iindialang
At psüchologii amfaadet en hialer rä dialfeeg:
Papua-Nei-Guinea
Papua-Nei-Guinea (Tok Pisin Independen Stet bilong Papua Niugini) as en stoot uun a Pasiifik an leit üüb't uastelk heleft faan't eilun Nei-Guinea. Det eilun woort tu a kontinent Austraalien tääld. Di waastelk dial faan't eilun hiart tu Indoneesien.
Stääden
Dön tjiin gratst stääden uun't lun san:
Öder stääden: Arawa (40.266 iinwenern).
Indialang faan Ferwaltang
At lun hää sjauer regiuunen an ian autonoom regiuun (Bougainville):
Nicola spriak
Nicola spriak (aanj nööm: ? ; ingelsk: Nicola language) as det atapaskisk spriak faan't Nicola fulk (Stuwix) uun Nuurd-Ameerikoo. Snaaket wurden as det fööraal uun British Columbia (Similkameen an Nicola Country) uun Kanada.
Papua-Nei-Guinea
Politiik
Papua-Nei-Guinea as sant 1975 lasmoot faan det Commonwealth of Nations.
Paawianer
Paawianer (Papio) san en skööl aaben uun det famile faan a Cercopithecidae. Diar jaft at sääks (fiiw) slacher faan.
Easterwâlde
Easterwâlde (üüb Neederluns: Oosterwolde) as en taarep uun, an at hoodsteed faan't gemeend Eaststellingwerf uun Waastfresklun. At taarep leit uun a maden an nuurduast faan't gemeend. Det hee 8975 lidj (2018).
Hünjaaben
Hünjaaben (Cercopithecidae) san en famile faan aaben mä amanbi 160 slacher.
Ingels
At Ingels (üüb Ingels English) as en waastgermaans spriik, wat faan amanbi 380 miljuunen mensken snaaket wurt, fööraal uun at Ferianigt Köningrik, a Ferianigt Stooten faan Ameerika, Kanada, Nei-Sialun, Irlun, Australien an a süüd faan Aafrika.
Isaan
Isaan (Thailuns: อีสาน [ʔiː˧.saːn˩˩˦]; faan Paali ईशान्य īsānya of Sanskrit ईशान्य īśānya „Nuurduasten“; amtelk „Nuurduastregiuun“, Thailuns: ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ [pʰaːk̚˥˩ ta˨˩.wan˧.ʔɔːk̚˨˩.t͡ɕʰia̯ŋ˩˩˦.nɯa̯˩˩˦]) bildet de nuurduastdial faan Thailun.
Ingels
Beskriiwing
Ferglik mä Fering, Waastfresk an Tjiisk:
Isaan
Prowinsen
Uun Isaan lei 19 prowinsen (Changwat). Jo haa leewen di salew nööm üs det hoodsteed.
Sud-Ouest (Regiuun uun Burkiina Faaso)
Det Sud-Ouest Regiuun (üüb Fraansöösk: La Région du Sud-Ouest [sy.d‿wɛst]) as en regiuun uun de aafrikoons stoot Burkiina Faaso. Uun a nuurduast lei dön Boucle du Mouhoun an Centre-Ouest Regiuunen, uun a uast leit Ghaana, uun a süüd at Elfenbianküst, uun a süüdwaast det Cascades Regiuun an uun a nuurdwaast det Hauts-Bassins Regiuun. Det regiuun hee 620.767 lidj (2011). At hoodsteed as Gaoua.
Geografii
At regiuun as wat grater üüs Sleeswich-Holstian. De Bougouriba Struum leept troch't regiuun faan waast tu uast. De Mouhoun Struum (of de Suart Volta) leept loongs at uastgrens faan't regiuun.
Histoore
At regiuun, üüs dön twaalew öler regiuunen uun Burkiina Faaso, wurd 2. Jüüli 2001 grünjlaanjen.
Amt Süüdtondern
Det Amt Süüdtondern as en amt uun a kreis Nuurdfresklun uun Schleswig-Holstian.
Estuaire (Prowins)
Det Estuaire Prowins (üüb Fraansöösk: La province de l'Estuaire [ɛs.tɥɛʁ]) as en prowins uun de aafrikoons stoot Gabuun. At prowins leit uun a nuurdwaast faan’t lun. Uun a nuurd leit Ekwatoriaal-Guinea, uun a nuurduast det Woleu-Ntem Prowins, uun a süüduast det Moyen-Ogooué Prowins, uun a süüdwaast det Ogooué-Maritime Prowins an uun a waast det Atlantik Ootseaan. Det hee 895.689 lidj (2013). At hoodsteed as Libreville.
Geografii
De Komo Struum leept troch't prowins iin uun det Atlantisk Ootseaan.
Indialing faan Ferwalting
Det Estuaire Prowins hee fjauer departmenten.
Kliima
At prowins hee'n ekwatoriaal kliima mä tau drügtidjen (grat an letj) an tau rintidjen (uk grat an letj):
Politiik
A guwernöör faan't prowins as Léonard Diderot Moutsinga Kebila.
1801
1801 wiar det iarst juar faan det 19. juarhunert. At juar begand mä’n Tüürsdai uun de Gregoriaans kalender.
Zagreb
Zagreb as at hoodstääd faan Kroaatien an ian faan 21 ferwaltangsregiuunen (Stääd Zagreb) uun det lun. Det hää 688.163 lidj (2011).
Stääddialen
Sant di 14. Detsember 1999 as det stääd Zagreb iindiald tu 17 distrikten (gradska četvrt, pl. gradske četvrti):
Behlendorf
Behlendorf as en gemiine foont Åmt Berkenthin önj e Kris Hiirtuuchdoom Lauenborj. E gemiine läit önjt norden foon e kris. Dåt heet 381 inboogere (2020).
Politiik
Da leeste komunåålwoole wjarn di 6. önj e Krölemoune 2018.
Guyaana
Guyaana as en lun uun Süüd-Ameerikoo. Naiberlunen san Brasiilien, Venezuela an Suurinam. Guyaana leit bi a Atlantik. At lun hää 746.955 lidj (2012). At hoodstääd faan't lun as Georgetown.
Stääden
Dön tjiin gratst stääden uun't lun san:
Indialang faan Ferwaltang
At lun hää tjiin regiuunen.
Politiik
Guyaana as sant 1966 lasmoot faan det Commonwealth of Nations.
Conakry (Regiuun)
Det Conakry Regiuun (üüb Fraansöösk: La Région de Conakry) as en regiuun uun de aafrikoons stoot Guinea. At regiuun leit uun a waast faan't lun. Det hee 1.660.973 lidj (2014). At hoodsteed as Conakry.
Indialing faan Ferwalting
At regiuun hee bluat ian prefektüür: det Conakry Steed.
Quebec (Steed)
Québec as at hoodsteed faan det prowins Québec uun Kanada. At steed leit uun a süüd faan't prowins an diar wene 705.103 lidj (2016).
Juup
En juup as det frücht faan ruusen. Hat as en saamelfrücht an hiart tu a nöden.
Wäärdaghaid
At früchtflääsk faan juupen smääkt swetsür, diar san rikelk witamiinen uun, fööraal vitamin C, man uk a vitaminen A, B1 an B2. Det siad hää fiin hiaren, diar böös piire, wan's üüb a hidj kem.
Juupen san en wichtag fuder för stunfögler, diar auer wonter ei am a süüd waanre. Man dü könst diar uk marmeloode faan maage.
Navajo spriak
Navajo spriak of Navaho spriak (aanj nööm: Diné bizaad ; ingelsk: Navajo, Navaho) as det atapaskisk spriak faan't Navajo fulk uun Nuurd-Ameerikoo. Snaaket woort det faan amanbi 170.717 (2007) minsken fööraal uun New Mexico, Arizona, Colorado an Utah uun a Feriand Stooten faan Ameerikoo.
Dhaka (Steed)
Dhaka (üüb Bengaals: ঢাকা Ḍhākā [ˈɖʱaka]) as at hoodsteed faan Bangladesch an det Dhaka Diwisioon. At steed leit uun a maden faan't lun. Det hee 11.086.309 lidj (2011).
Kliima
Dhaka leit uun a troopen, huar't auer't hiale juar hiat as, mä en rintidj uun a nuurd-somer.
Okrug Nuurdwaastruslun
At Okrug Nuurdwaastruslun (🇷🇺, Sewero-sapadny federalny okrug) as ian faan aacht ferwaltangsregiuunen uun Ruslun. At ferwaltang sat uun Sankt Petersburg.
Apdialang
Republiiken, oblasten, stääden an autonoom kreiser:
Bräist
Bräist (ap Tjüsch: Bredstedt, ap Dånsch: Bredsted, ap Söödjüütisch: Bräjst) as en stää än gemiine önj't Åmt Madel-Nordfraschlönj foon e Kris Nordfraschlönj. Önj’t norden läit e gemiine Boorlem, önj’t ååsten Säänebel, önj’t sööden Brääklem än önj’t weesten Reußenkuuge. Dåt heet 5543 inboogere (2019).
Geografii
Di Gräine Küstwäi (B5) gungt dör e stää.
1802
1802 wiar det öler juar faan det 19. juarhunert. At juar begand mä’n Freidai uun de Gregoriaans kalender.
Finlönj
Finlönj, åmtlik e Republiik Finlönj, as en lönj önjt norden foon Euroopa. Deer booge 5.533.793 manschne (2020). E hoodstää foont lönj as Helsinki.
Stääse
Da tiin grutste stääse önjt lönj san:
Histoori
Finlönj wus diilj foon Swärik foon 1150 bit 1809. Et lönj wus diilj foon Ruslönj twasche 1809 än 1917. Finlönj wörd 1917 suwerään. Et jäif en burgerkrich önj 1918.
Politiik
Finlönj as sunt 1995 lasmoot foon jü Europäisch Unjoon.
Berkenthin
Politiik
Da leeste komunåålwoole wjarn di 6. önj e Krölemoune 2018.
1805
1805 wiar det füft juar faan det 19. juarhunert. At juar begand mä’n Teisdai.
Simonsberag
Simonsberag (sjiisk: Simonsberg) as en gemeen uun a kreis Nuurdfresklun.
Baltikum
At Baltikum as en regiuun uun Nuurduasteuroopa. Diar lei trii lunen: Estlun, Letlun an Litauen.
Lunen
Aal trii lunen lei bi't Uastsia. 1940 san jo faan a Sowjetunion auern snoobel nimen wurden, sant 1991 san's weder suwereen.
Spriaken
Uun Estlun woort estnisk snaaket, det as en finno-ugrisk spriak. Uun Letlun an Litauen wurd baltisk spriaken snaaket. Uun't hialer Baltikum snaake oober uk fölen rüsk.
Zagreb lun
Zagreb lun as ian faan 21 ferwaltangsregiuunen uun Kroatien. Hat leit trinjam det stääd Zagreb.
Aalkersem/mo
Aalkersem (ap Tjüsch än Dånsch: Alkersum) as en gemiine önj e Kris Nordfraschlönj. Önjt norden läit e gemiine Olersem, önjt ååsten Madlem, önjt sööden Njiblem än önjt weesten Borigsem. Jü heet 417 inboogere (2016). E gemiine hiirt tu et Åmt Fäär-Oomram.
Geografii
E gemiine Aalkersem läit önj e mal foont ailönj Fäär. Önjt norden än söödweesten foon e gemiine as e mjarsch än önjt söödååsten as e gååst. Önj e mjarsch san foole kööle, da grutste deerfoon san di Uasterlun-Feer Siltooch, di Borigsem Iarem A än di Grat Kanool. Et toorp Aalkersem läit önjt ååsten foon e gemiine, önj e gååst.
Inboogere
Huum, wat foon Aalkersem kamt, as aw Fering en aalkersembüür (mörtål aalkersembüüren).
Kultuur
Önjt toorp Aalkersem lade et Museum Kunst foon e Weestküst änt Ferring Stifting.
Histoori
E gemiine wörd di 1. önj e Ismoune 2007 diilj foon dåt nai Åmt Fäär-Oomram. Tuforen wus e gemiine diilj foont Åmt Fäär-Lönj.
Puut
At Puut, kalkuuter, kalkuuthån (Meleagris gallopavo) as en fögel uun't fasaanenfamile Phasianidae.
Flansborj
Flansborj as en stää önj Slaswik-Holstiinj ma süwat 90.000 inboogere.
Beschriwing
Stäädiile:
Waast-Apache spriak
Waast-Apache spriak (aanj nööm: Ndee biyatiʼ / Nnee biyatiʼ ; ingelsk: Western Apache) as det atapaskisk spriak faan't Navajo fulk uun Nuurd-Ameerikoo. Snaaket woort det faan amanbi 12.693 (White Mountain 12.500 ) minsken fööraal uun Arizona uun a Ferianagt Stooten faan Ameerikoo.
1806
1806 wiar det seekst juar faan det 19. juarhunert. At juar begand mä’n Weedensdai uun de Gregoriaans kalender.
San
A san (astronoomisk sümbool: ) as en stäär an a madelponkt faan en sansüsteem. Miljuunen faan sansüsteemen san en galaksii.
Miast men wi oober "üüs" san uun't galaksis moolkstruat, huar a eerd an muar planeeten trinjam flä.
Det wurd komt faan ualhuuchsjiisk Sunna; ; hélios; astronoomisk sümbool: ☉.
Kakaobuum
Di Kakaobuum (Theobroma cacao) as en plaant uun det famile faan a Malwenplaanten (Malvaceae). Tu det famile hiar 20 plaantenslacher. Di nööm komt faan theos ‚God‘ an βρῶμα broma ‚iidj‘.
Lorenz Conrad Peters
Lorenz Conrad Peters (Luurens-Kunrad Peeters; * 11. Janewoore 1885 uun Ööwenem, † 30. Jüüle 1949 uun Aarhus), muar bekäänd üs L.C. Peters of ianfach "Lonje", wiar en feringen skriiwer an histooriker.
Kakaobuum
Uun Kakao as Theobromin.
Lorenz Conrad Peters
Sin mam, Julia, wiar a dachter Knud Broder Knudsen (1846-1917) sin saster.
Kakaobuum
Frücht
Di buum koon 15 m huuch wurd, üüb plantaajen woort hi oober üüb 4 m deelkört.
A früchten haa en tuch skel, an diar as witj früchtflääsk uun. Hat smääkt swet. Uun Brasiilien woort diar saft faan maaget.
At siad san kakao"buanen", jo haa oober mä buanen goor niks tu dun. Diar woort kakaopolwer faan maaget, an det woort brükt för sakelaad.
Ämelsbel-Hoorbel/mo
Ämelsbel-Hoorbel unti Ämesbel-Hoorbel (ap Tjüsch: Emmelsbüll-Horsbüll, ap Dånsch: Emsbøl-Horsbøl) as en gemiine önj e Kris Nordfraschlönj. Dåt hiirt tut Åmt Söödtuner. Önjt nordweesten lade e gemiine Friedrich-Wilhelm-Lübke-Kuuch än Klangsbel, önjt nordååsten läit Naischöspel, önj’t ååsten Naibel, önjt sööden Galmsbel än önjt söödweesten e Nordsiie. Et heet 883 manschne (2019).
Bliestorf
Bliestorf as en gemiine foont Åmt Berkenthin önj e Kris Hiirtuuchdoom Lauenborj. E gemiine läit önjt norden foon e kris. Dåt heet 663 inboogere (2020).
Politiik
Da leeste komunåålwoole wjarn di 6. önj e Krölemoune 2018.
Ämelsbel-Hoorbel/mo
Geografii
E gemiine läit önj e Wiringhiird.
Borigsem/mo
Borigsem (ap Tjüsch än Dånsch: Borgsum) as en gemiine önj e Kris Nordfraschlönj. Et läit önjt söödweesten foont ailönj Fäär. Önjt norden läit e gemiine Olersem, önjt ååsten Aalkersem, önjt söödååsten Njiblem, önjt söödweesten Wiisem, önjt weesten en eksklaawe foon Olersem än önjt nordweesten Söleraanj (Sööderiinje). Jü heet 417 inboogere (2016). E gemiine hiirt tu et Åmt Fäär-Oomram.
Fjouer
Jü tål fjouer (4) (aw Üüljfrasch: fiūwer; röömisch: ) as en natöörlik tål än en numer. Jü as en lik tål än kamt eefter e numer trii (3), ouers for e numer fiiw (5).
Sahel (Regiuun uun Burkiina Faaso)
Det Sahel Regiuun (üüb Fraansöösk: La Région du Sahel [sa.ɛl]) as en regiuun uun de aafrikoons stoot Burkiina Faaso. Uun a nuurd an nuurdwaast leit Maali, uun a uast Niiger, uun a süüdwaast lei de Est an Centre-Nord Regiuunen an uun a waast leit det Nord Regiuun. At regiuun hee 968.442 lidj (2011). At hoodsteed as Dori.
Nzérékoré (Regiuun)
Det Nzérékoré Regiuun (üüb Fraansöösk: La Région de Nzérékoré) as en regiuun uun de aafrikoons stoot Guinea. At regiuun leit uun a süüd faan't lun. Uun a nuurduast leit det Kankan Regiuun, uun a uast at Elfenbianküst, uun a süüd Libeeria, uun a waast Sierra Leone an uun a nuurdwaast det Faranah Regiuun. Det hee 1.578.030 lidj (2014). At hoodsteed faan't regiuun as Nzérékoré.
Kliima
Det Nzérékoré Regiuun hee tau kliimagebiiten: en gebiit, wat en sawanenkliima hee an en gebiit, wat en monsuunkliima hee.
Steeden
Dön seeks gratst steeden uun't regiuun san:
Indialing faan Ferwalting
At regiuun hee seeks prefektüüren:
Sakelaad
Sakelaad as en iidj, hat woort fööraal mä kakao an soker, dialwiis uk mä moolk maaget. Di nööm komt faan xocóatl of xocólatl [] (Nahuatl: xócoc ‚bater‘, atl ‚weeder‘) uun't spriak faan a Asteeken uun Meksiko. Det as oober eegentelk en droonk mä weeder, kakao, wanile an Cayennepöber.
Ferbrük
Soföl sakelaad iidj a minsken uun Euroopa (kg per nöös, taalen faan 2012/2014):
Besenthal
Politiik
Da leeste komunåålwoole wjarn di 6. önj e Krölemoune 2018.
Sahel (Regiuun uun Burkiina Faaso)
Geografii
At regiuun as tausis grater üüs Sleeswich-Holstian.
Berger
Fjauer faan dön wichtigst berger uun Burkiina Faaso lei uun det Sahel Regiuun. De Koèl Berig (448 m), wat de seeksthuuchst berig uun't lun as, leit uun det Oudalan Prowins faan't regiuun. De sööwensthuuchst, de Zaran Kipsi Berig (441 m) an de tjinsthuuchst, de Lakba Berig (400m), lei uun det likedening prowins. De njüügensthuuchst berig uun't lun, de Gabou Kani Berig (411 m), leit uun det Soum Prowins.
Struumer
Tau struumer haa hörens hööd uun't regiuun. De tau struumer san bluat tidjwis mä weeder faald. Ian as de Béli Struum. At hood faan deheer struum leit uun det Soum Prowins, uun a nuurduast faan Djibo. De struum leept tu a nuurduast iin uun Maali, an do leept troch Maali iin uun det Oudalan Prowins. Do leept hi troch at nuurddial faan't prowins an iin uun Niiger. Diar leept hi iin uun de Niger Struum. De öler as de Babongou Struum, wat uk sin hood uun det Soum Prowins (tu a süüd faan at steed Aribinda) hee. A struum leept tu a süüduast iin uun, an do troch, det Centre-Nord Regiuun. Do leept hi iin uun det Yagha Prowins. A struum leept troch a süüd faan't prowins an do iin uun Niiger, huar hi iin uun de Niger Struum leept.
Indialing faan Ferwalting
At regiuun hee fjauer prowinsen.
Histoore
At regiuun, üüs dön twaalew öler regiuunen uun Burkiina Faaso, wurd 2. Jüüli 2001 grünjlaanjen.
Borigsem/mo
Geografii
E gemiine läit önjt söödweesten foon't ailönj Fäär. Önjt norden foon e gemiine as e mjarsch än önjt sööden e gååst. Et toorp Borigsem läit önjt söödååsten foon e gemiine, önj e gååst.
Inboogere
Huum, wat foon Borigsem kamt, as aw Fering en borigsembüür (mörtål borigsembüüren).
Histoori
E gemiine wörd di 1. önj e Ismoune 2007 diilj foon dåt nai Åmt Fäär-Oomram. Tuforen wus e gemiine diilj foont Åmt Fäär-Lönj.
1807
1807 wiar det sööwenst juar faan det 19. juarhunert. At juar begand mä’n Tüürsdai uun de Gregoriaans kalender.
Ämelsbel-Hoorbel/mo
Histoori
Da tou toorpe Ämelsbel än Hoorbel wörden 1231 for di jarste keer önj dåt Waldemar-Jardbök schraftlik nååmd. Di 1. önj e Ismoune 2008 wörd e gemiine diilj foont Åmt Söödtuner.
Fjouer
Äinschape
Önj e matematiik as numer fjouer en like numer än e latjest tuhuupe seet tål. Fjouer as uk e tweed kwadroottål eefter iinj.
Moskusdiarten
Moskusdiarten (Moschidae) san nai mä Hirsker an hiar tu det order faan a Paartuanet Klooksdiarten (Artiodactyla). Aal a sööwen slacher hiar tu det skööl Moskus (Moschus).
Eider
A Eider (latiinsk:Egdor, ualnuurdgermaans:Egða, däänsk:Ejderen) as 188 km lung an sodenang di lingst struum uun Schleswig-Holstian. A miast tidj faan't juar 811 bis 1864 wiar a Eider at süüdgrens faan Denemark.
Kataar
Kataar (, aanj nööm Giṭar) as en emiraat uun't uasten faan't Araabisk Hualeweilun bi a Persisk Golf. Kataar as mä en iinkemen faan 127.659 US-Dooler per nöös (Stant: 2016) det rikst lun faan a eerd.
Di stoot Kataar leit üüb en hualeweilun an hää en grens uun't süüden mä Saudi-Araabien. Det lun as man 180 km lung an 80 km briad. Uun't nuurdwaasten leit di eilunstoot Bahrain.
Iindialang
Sant 2004 hää Kataar sööwen gemeenen:
Wiartskap
Uun't juar 2017 woon Kataar 166.4 miljarden kubikmeetern faan eerdgas. At lun as üüb det fjuard steed faan lunen, wat eerdgas wan.
Thai
At Thai (ภาษาไทย – ütjspreegen: [], ) as det amtspriak faan Thailun. Hat hiart tu't Tai-Kadai spriakenfamile.
So üs uun't Sjineesk hinget det bedüüdang faan en wurd uk faan sin betuunang uf. Uun't Thai jaft at fiiw tuuner.
Teenkstairen Weesterlön
Di Teenkstairen ön Weesterlön üp Söl staan ön di Listi fan di Teenkstairen ön di Gimiindi Söl. Luki uk öner Teenkstairen (Gimiindi Söl).
Di Listi es önern ön des Sir tö finj.
Marinesiedlung (Weesterlön)
Di Marinesiedlung es wan't Militeer becht uuren. Dit wiar fan di 30er bit hentö di 50er Jaaren, en di Uuningen wiar fuar di Aarberers bi't Militeer. Wan di Bundsweer fan Söl wechging, heer dat KLM (Kommunales Liegenschaftsmanagement) di Hüsen aurnemen, dat di Uuningen förter tö Sölringer önberen uur kür. Di Hüüsinger sen langsen en bet senerk wesen. Nü ken di sa gau uk ek ofreten uur, aurdat di öner Teenkstairensjuts staan.
Thai
Tai-Kadai-spriaken
Ferdialang faan a Tai-Kadai-spriaken uun Süüduast-Aasien.
Pyt Kramer
Pyt Kramer (*07. Maarts 1936, Stiens, Ljouwert, Waastfresklun) as en wedenskapsmaan för't Fresk, fööraal för't Saaterfresk. Hi hää en hialer rä buken auer a fresk spriaken skrewen. An do wiar hi ään faan a grünjleiern faan a Fryske Nasjonale Partij uun Waastfresklun an as diar daalang noch aktiif. Pyt Kramer as sant di 6. Maarts 2010 Iarenlasmoot faan a Seelter Buund uun't Saaterlun. Auer juaren hää Pyt ham för't Saaterfresk an Nuurdfresk Wikipedia iinsaat.
Thai
Tai-Kadai-spriaken
Süüdwaastelk Tai as orangj.
Mescalero-Chiricahua spriak
Mescalero-Chiricahua spriak of Mescalero-Chiricahua Apache spriak (aanj nööm: ? ; ingelsk: Mescalero-Chiricahua, Mescalero-Chiricahua Apache) as det atapaskisk spriak faan't Apache fulk uun Nuurd-Ameerikoo. Snaaket woort det faan amanbi 1.800 minsken fööraal uun New Mexico, Arizona an Oklahoma uun a Feriand Stooten faan Ameerikoo an Sonora an Chihuahua uun Meksiko.
Atlantis
Atlantis as en mytisch ailönjkontinänt, beschraawen foon di filosoof Platon (427 bit 347 f. Chr.) önj sin årben 'Timaios' än 'Kritias'. Dåt lönj schölj önj en grut natuurnatörkatasproofe unergungen wään. Eefter naie geofüsiikalische unersäkinge foon e atlantikboom as klåår wörden, dåt sunt jü histoori foon da manschne, sü en kontinänt önj e atlantik ai bestoon heet. Uk for oudere plåtse, tum biispel Zypern unti Syrien, jeeft et nån waasenschapelik bewis.
Pualemrut
A Pualemrut (Salix repens) as en plaant uun det famile faan a wilagplaanten (Salicaceae). Di nööm komt faan Pualemsöndai (di Söndai föör Puask), huar a twiigen för brükt wurden san, am at sark tu buin.
Beskriiwang
A pualemrut as en somergreenen strük mä föl twiiger. Hi woort 30 bit 100 cm huuch. A bleeden san green of grä-green, 1,5 bit 5 cm lung, 1 bit 2 cm briad an haa oner föl fiin hiaren. A bloosen waaks so üs'am det faan wilger käänt üs 'ketjin'.
Föörkemen
Faan Euroopa bit widj iin uun Aasien könst dü pualemruter finj. Jo waaks üüb luasen sun-grünj, üüb a hias of uk üüb türew.
Nat
Ei bekäänd.
Börnsen
Börnsen as en gemiine foont Åmt Hohe Elbgeest önj e Kris Hiirtuuchdoom Lauenborj. E gemiine läit önjt söödweesten foon e kris. Dåt heet 4796 inboogere (2020).
Politiik
Da leeste komunåålwoole wjarn di 6. önj e Krölemoune 2018.
Saudi-Araabien
At könangrik Saudi-Araabien as en monarchii uun Fööraasien. Uun't waasten leit at Ruad Sia an uun't uasten a Persisk Golf. Tau halag steeden faan a Islam lei uun Saudi-Araabien, det san a Kaaba uun Mekka an di Profeet sin moschee uun Medina.
Wiartskap
Uun't juar 2017 woon Saudi-Araabien 109.3 miljarden kubikmeetern faan eerdgas. At lun as üüb det aachst stääd faan lunen, wat eerdgas wan.
Haut-Ogooué
Det Haut-Ogooué Prowins (üüb Fraansöösk: La province du Haut-Ogooué [o.toɡ.we]) as en prowins uun de aafrikoons stoot Gabuun. At prowins leit uun a süüdwaast faan’t lun. Uun a nuurd leit det Ogooué-Ivindo Prowins, uun a uast an süüd det Republiik Kongo an uun a waast Ogooué-Lolo Prowins. Det hee 250.799 lidj (2013). At hoodsteed as Franceville.
Geografii
De Lékoko Struum hee sin hood uun't prowins.
Indialing faan Ferwalting
Det Haut-Ogooué Prowins hee elwen departmenten.
Kliima
At prowins hee'n ekwatoriaal kliima. Det hee tau juarstidjen: en rintidj faan maden September tu aanj Mei an en drügtidj faan Jüüne tu maden September. Det delmiatig temperatüür faan't prowins as 25 ° C an arke muun san letj wariatschuunen.
Politiik
A guwernöör faan't prowins as Jacques Denis Tsanga.
Kankan (Regiuun)
Det Kankan Regiuun (üüb Fraansöösk: La Région de Kankan) as en regiuun uun de aafrikoons stoot Guinea. At regiuun leit uun a uast faan't lun. Uun a nuurd an uast leit Maali, uun a süüd det Nzérékoré Regiuun an uun a waast det Faranah Regiuun. Det hee 1.972.537 lidj (2014). At hoodsteed faan't regiuun as Kankan.
Geografii
At uastdial faan de Boowerniiger Natschunaalpark leit uun a waast faan't regiuun.
Steeden
Dön fiiw gratst steeden uun't regiuun san:
Indialing faan Ferwalting
At regiuun hee fiiw prefektüüren:
Süüderhöft
Süüderhöft (sjiisk: Süderhöft, däänsk: Sønderhøft) as en gemeen uun a kreis Nuurdfresklun an leit bi a Treene.
Chittagong (Steed)
Chittagong as at hoodsteed faan det Chittagong Diwisioon uun Bangladesch. At steed leit uun a süüd faan't diwisioon. Det hee 3.669.170 lidj (2011).
Lipan Apache spriak
Lipan spriak of Lipan Apache spriak (aanj nööm: ? ; ingelsk: Lipan, Lipan Apache) as det atapaskisk spriak faan't Apache fulk uun Nuurd-Ameerikoo. Snaaket wurden as det fööraal uun New Mexico, Texas an Oklahoma uun a Feriand Stooten faan Ameerikoo.
1808
1808 wiar det aachst juar faan det 19. juarhunert. At juar begand mä’n Freidai uun de Gregoriaans kalender.
Raidiarn
A Raidiarn, Guuseniarn ??, ånertetiif, räidefalke, brüne hånetiif (Circus aeruginosus) as en fögel uun't famile faan a Hanjügern (Accipitridae).
Volkssturm
Di Volkssturm wiar en formatjuun faan soldooten uun't Sjiisk Rik hen jin't aanj faan a Ööder Weltkrich.
Üs di krich al bal tu aanj ging, skul aal a maaner tesken 16 an 60, diar ei bi a soldooten wiar, mähalep, di krich noch tu wanen. Di 18. Oktuuber 1944 ging det luas, an di 8. Mei 1945 wiar't do föörbi.
För a Volkssturm-soldooten jääw't knaap noch uniformen, diaram skul's en iarembian dreeg.
Tai-Kadai spriaken
[[Bild:Taikadai-de.svg|thumb|300px|Ferdialang faan Tai-Kadai spriaken.
Tai-spriaken:
]]
Kra-Dai spriaken (of uk Tai-Kadai spriaken) san en spriakfamile faan muar üs 90 spriaken uun Süüduastaasien mä 83 miljoon spreegern.
Iindialang
Kra-Dai (93–96 spriaken, 83 miljoon spreegern)
Eidem
Eidem es en Tērp üp Söl wesen. Hat lair weestern fan delings Weesterlön. Eidem es aaftinoch fan di Nuurđsee aurspöölet en achterön weđer āpbecht uuren, man eeđer di gurt Flöör fan 1436 ging dit ek muar.
Di Lir fan Eidem sen tö en gurt Diil hentö't Weesterlön fan Tinem gingen en nēmt des Plaats "Südhedig". Leeterhen kām diar muar Hedigen tö, wat töhopnemen uur fuar dit, wat em deling üs Ual-Weesterlön keent.
Di Sērk lair wat uastern fan Eidem en uur jit rocht lung nütet, bit dat jü uk önergiar. Di Sērktorn skel jit lung tö se wesen wiis, en di waar bit tö dit Jaar 1652 üp Lönkaarten iinteeknet.
"St. Niels", wat deling di ual Sērk fan Weesterlön es, es rocht leet becht uuren (1634). Diartö es masi Kraam fan di Eidemer Sērk nomen uuren.
Borstorf
Borstorf as en gemiine foont Åmt Breitenfelde önj e Kris Hiirtuuchdoom Lauenborj. E gemiine läit önjt weesten foon e kris. Dåt heet 300 inboogere (2020).
Politiik
Da leeste komunåålwoole wjarn di 6. önj e Krölemoune 2018.
Breitenfelde
Breitenfelde as en gemiine foont Åmt Breitenfelde önj e Kris Hiirtuuchdoom Lauenborj. E gemiine läit önj e mal foon e kris. Dåt heet 1953 inboogere (2020).
Leewentshelp
Leewentshelp
Di "Lebenshilfe e. V." es en Foriining, wat di Algimiinhair nüti wel. Hat jeft dit diari ön masi Lönen, en di Foriiningen wel fuar Mensken aarberi, wat aliining ek gur klaarkum, aurdat di wat ek ken of kraank sen. Hat giar diarbi aur Interesen fan des Lir en diaraur, jaar Familiien tö help. Hat jeft fan di Leewentshelp Hüüsinger, hur bihenert Mensken uuni ken.
Bigrep
Hat haa masi Strir jefen aur di Bigrep „bihenert ön Haur“, aur dat masi Mensken dit diskiminiarend finj. Sa sii nü hok Stat- en Kraisforiiningen fan di Leewentshelp "Hat es normaal, forskelig tö wiis.". Di Aarber wat diar maaket uur, kür mesken aurskrefen uur me "Ark jen es lik fuul wert, uk wan hi dit en des ek maaki ken".