cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ABC-Eilunen
Beskriiwang
Aruuba an Curaçao san autonoom lunen uun't Könangrik faan a Neederlunen, Bonaire as oober en "BES-eilun" an sodenang en "aparte gemeen" faan a Neederlunen. Bit tu a 10. Oktuuber 2010 wiar Bonaire an Curacao dial faan a Neederluns Antilen, Aruuba as al sant 1986 en autonoom lun.
Hebreewsk kalender
A hebreewsk kalender (hebr. הלוח העברי ha-lu'ach ha-iwri) racht ham efter a muuner. Efter twaalew muuner (~354 daar) as oober noch nian juar am, diaram jaft at skregeljuaren mä 13 muuner (~384 daar). So woort di kalender weder uunpaaset tu't sanjuar (~365,25 daar).
At hebreewsk juar begant uun a harewst mä di muun Tischri, auer efter a gluuw faan a Juuden a minsken uun a harewst skeeben wurden san. Det as oober likes a sööwenst muun, an ei a iarst Nisan. Di iarst muun as di muun, huar a Juuden faan Egypten ütjtoog, am en nei aran tu sjüken. An auer a welt uun't juar 3761 f.Kr. skeeben wurden as, begant uk di kalender uun det juar.
A nöömer föör a muuner kam faan't aramäisk spriak.
Kirgistaan/fe
Kirgistaan, amtelk det Kirgisk Republik (üüb Kirgisk: Кыргызстан Kyrgyzstan [qɯrʁɯsˈstɑn] an Кыргыз Республикасы Kyrgyz Respublikasy, üüb Rüs: Киргизия Kirgizija an Киргизская Республика Kirgizskaja Respublika) as en banenstoot uun a maden faan Aasien. Uun a nuurd leit Kasachstaan, uun a süüduast Schiina, uun a süüdwaast Tadschiikistaan an uun a nuurdwaast Usbeekistaan. Det hee 5.362.793 lidj (2009). At hoodsteed faan’t lun as Bischkek.
Geografii
Kirgistaan as dial faan dön Tian-Shan Berger.
Indialing faan Ferwalting
Kirgistaan hee sööwen regiuunen (üüb Kirgisk: облус oblus, muartaal облустор oblustor; üüb Rüs: область oblast’, muartaal области oblasti) an tau steeden (üüb Kirgisk: шаар schaar, muartal шаарлар schaarlar ).
Oio (Regiuun)
Det Oio Regiuun (üüb Portugiisk: A Região de Oio) as en regiuun uun de aafrikoons stoot Guinea-Bissau. Det leit uun a maden faan't lun. Det hee 224.644 lidj (2009). At hoodsteed as Farim.
Indialing faan Ferwalting
At regiuun hee fiiw sektooren.
Ris (slach)
Ris of uk asiaatisk ris (Oryza sativa) as en plaantenslach faan det famile swetgäärs (Poaceae). Ris hää en grat bedüüdang üs iidj för a minsken.
Wyk (Föör)
Biskriiwing
Wyk (Platdütsk: De Wiek of De Wyk)es en Stat üp dat nuurđfriisk Ailön Föör. Tö Wyk jert uk Bualigsem en Süđerströn.
Benen Wyk
Wyk liit ön't Süđuasterjen fan Föör. Di Stat heer 4.500 Iinuuners; ön di Somer kum ombi 17.000 Baarigasten diartö. Ön Wyk jeft et fuar di Feringers masi, wat et hurüđers ek jeft, sa üs Bechstofkraamer, en Zentrum fuar iintökoopi, Dochters,Bokerii, Post, en sa förter. Dat Amt Föör-Aamrem en dat Sozialzentrum set uk ön Wyk. Wyk lewit fuar't miist fan di Baarilir.
Gans Föör heer elev Gimiinden muar, en diar uuni 4.200 Mensken.
Histoorii
1704 fing Wyk di "Hafengerechtigkeit" en uur en "Flecken", wat fuar hömsalev staan kür. Em wel ek muar me di üđer Gimiinden fan Föör töhop aarberi.
1819 uur Wyk "Seebad", dat jerst ön Sleeswig-Holstiin. Bi di Uastersee wiar al Heiligendamm (1794) en ön Uastfriislön Norderney (1797) "Seebäder" uuren.
Dat Gisjeft me di Baarilir wukseti man laangsem. Hat waariti twuntig Jaaren, bit dat diar muar üs 200 Gasten henkām.
Köning Christian VIII. faart fan 1842 bit 1847 ön di Somer hentö Föör fuar höm diar tö fuarhaali. Des maakit Föör wat bikeenter, en diar kām muar Gasten. 1844 es Hans-Christian Andersen diar wesen. Hi sair aur Föör sa fuul üs:
"Ik haa ark Dai baarit en ik mut dach sii, dae en dat diari Weeter ek sa lecht auriit. Hat es dat senerkst Weeter, hur ik ön't Leewent benen wesen sen."
Andersen fortelt man uk, dat et ek sa iinfach wiar en kum hentö Föör: Fan Hamborig wiar em aur Lön ombi fjuur Daagen önerwai. Me Skep wiar dit bluat tau Daagen aur Heliglön, man diarbi kür em lecht seekraank uur.
1910 fing Wyk dat Statrocht.
Meeter
Histoore
Di internatsionaal meeter, maaget faan plaatin-iriidium, wiar det referens bit 1960. Daalang woort di meeter üs en bröökdial faan't faard faan't laacht fäästlaanj, auer det en konstanten wäärs uun a natüür as.
Roubaix
Roubaix [] as en ual industriistääd an en fransöösk komuun uun Nuurdfrankrik, naibi at grens tu Belgien. Hat leit uun't süüden faan Tourcoing an uun't nuurduasten faan Lille an hiart tu't metropoolregiuun Métropole européenne de Lille uun't departement Nord uun't regiuun Hauts-de-France. Diar lewe amanbi 96 düüsen minsken, an diarmä as Roubaix at traadgratst stääd üüb't regiuun, efter Lille an Amiens.
Wyk (Föör)
Wert tö biluki
Ön't Statgibiit fan Wyk es di Füürtorn Olhörn.
Teyateyaneng (Steed)
Teyateyaneng as en steed uun Lesotho. At steed leit uun a nuurdwaast faan’t lun. Det as at hoodsteed faan de Berea Distrikt. Det hee 61.475 lidj (2006).
Wyk (Föör)
Wert tö biluki
Ön't Carl-Häberlin-Museum uur ual friisk Wiisen en wat aur di Histoori fan Wyk weegit. Bi di Iingung staan tau gurt Walfesk-Knooken üs Ler.
Ön Bualigsem liit di Sērk St. Nicolai, wat ön't 13. Jaarhönert becht uuren es.
Hok Kilomeeters nuurđfuar es dat Fügelsjutsgibiit en di Bualigsemer Fügelkooji
Roubaix
Daalang as det stääd gud bekäänd üs det uunkemststeed faan't welweedstridj Paris – Roubaix.
Gabú (Regiuun)
Det Gabú Regiuun (üüb Portugiisk: A Região de Gabú) as en regiuun uun de aafrikoons stoot Guinea-Bissau. Det leit uun a uast faan't lun. Uun a nuurd leit Seenegal, uun a uast an süüd Guinea, uun a süüdwaast det Tombali Regiuun an uun a waast det Bafatá Regiuun. Det hee 215.530 lidj (2009). At hoodsteed as Gabú.
Indialing faan Ferwalting
At regiuun hee fiiw sektooren.
Bualigsemer Fügelkui
Di Bualigsemer Fügelkui (Dütsk: Boldixumer Vogelkoje) liit üp Föör en es 1879 becht uuren. Bualigsem jert deling tö Wyk, jerer wiar't en Tērp fuar hömsalev.
Wan dit 1888 uk bluat 2 Enen ön't Jaar wiar, sa uur dit bit hentö 1891 dach 2.559 Diiren.
Bi Bualigsemer Fügelkui uur bit hentö 1968 bidrewen, bluat fan 1943 bit 1945 ek.
Forwiisen
Üđer Fügelkuien en Algimiins diaraur.
Köster
En köster (faan ' ‚hörd, wacht‘), of uk sarkensiiner, sakristaan''' as tustendag för't hööw uun en sark. Daalang as en köster oober uk miast di hüsmääster an klooker.
Köstern kön iarenamtelk werke of uk fääst uunsteld wees. Bit uun't 19. juarhunert wiar köstern uk flooksis a skuulmäästern faan't saarep.
Nongatl spriak
Nongatl spriak (aanj nööm: ? ; ingelsk: Nongatl or Saia language) as det atapaskisk spriak faan't Nongatl fulk uun Nuurd-Ameerikoo. Snaaket wurden as det fööraal uun Nuurd-Kalifornien (Van Duzen River) uun a Feriand Stooten faan Ameerikoo.
Graad Fahrenheit
Graad Fahrenheit as en inahaid för't meeden faan tempratuur. Hat as näämd efter Daniel Gabriel Fahrenheit an woort fööraal uun a USA brükt.
Waast Madlunen (Steedgraafskap)
Waast Madlunen as en steedgraafskap uun Ingelun. Det steedgraafskap hee 2.762.716 lidj (2012). Det hoodsteed as Birmingham. Det hiart tu’t ferwaltingsregiuun Waast Madlunen.
Escheburg
Escheburg as en gemiine foont Åmt Hohe Elbgeest önj e Kris Hiirtuuchdoom Lauenborj. E gemiine läit önjt söödweesten foon e kris. Dåt heet 3461 inboogere (2020).
Otern
Otern (Lutrinae) san ruuwdiarten (Carnivora), diar uk uun't weeder lewe kön. Jo hiar tu a elkoortagen (Musteloidea)
Berea (Distrikt)
Geografii
At hööchte faan at distrikt as madelmiatig twesken 1500 m an 1800 m auer a speegel faan’t sia. Det madelmiatig mase faan rin arkes juar as 100 sm; miast diarfaan fäält twesken Oktuuber an April.
Indialing faan Ferwalting
De Berea Distrikt hee elwen woolkreiser.
Kuter
"Kuter" (Fan engelsk: cutter, fan: to cut = skiar) uur forskeligi Buaten en Skeepen neemt. Di jit sa, aurdat di Fuarsteeven (Ofslüt fan't Önerweeter-Skep bi di Bug) bal āprocht stuun en rocht sjarp töhop laap.Da uur di Rump tö di Meren hen breerer en lapt naa achtern hen laangsem weđer töhop. Boowen dit Weeter giar di Breerhair rocht gau ütenachtler, en diarfan heer en Kuter fuul Plaats en ken ek olter lecht kenteri. Dit es uk di Grün, hurom Feskeriiskeepen fuar't Miist Kuter sen.
Siilkuters
Siilkuters haa fuar't Miist jen Meest me tau of trii Sails.
Üs Krichskutern
Bi forskeligi Mariinen tö Tiren fan di Siilskeepen wiar uk Kutern me Kanoonen diarön. Des wiar da Krichskutern. Ja her masi Sails, dat ja üp Faart kum kür, en diarfuar waar masi Liren ön Buurt brükt. Di Krichskuters waar fuar Kontrolfaarten, üs Kurier-Skeepen, fuar di Zoll ön somtirs uk üs Kāperskeepen brükt. Aurdat ja bluat jen Meest her, kür ja ek muar faar, wan des ön Steken sjoten wiar of di Sails ofbronen wiar. Diarom waar di Kutern bal fuar iinfacheri Āpgaawen iinset, diar ek sa eetfiarelk wiar.
Üs Bi- en Sportbuaten
Üp Krichsskeepen wiar aaftinoch Retingsbuaten me ön Buurt, wat em rö kür (8 bit 14 Riimen) of aaftinoch uk siili. Fan des Buaten es di Sportbuat-Klasi Mariinikuter uuren sa üs uk di "Jugendwanderkutter".
Fesk- of Porenkutern
Fesk- of Porenkutern sen litjer (bit ombi 24 Meetern Leengdi) Maskiinenskeepen fuar't Feskin nai bi di Weeterkanten. Wan't förter üt gung skel, da uur Trawlers nomen of Kutern, wat leenger sen üs 24 Meetern. Di Noom es uk jir bihölen blefen, aurdat di Forem fan di Rump jit sa ütsjocht üs jerer. Aurdat dit me Maskiinen jaa lechter faar en faar me san Skep, brükti em Keenteeken. Jir es di Listi fan di Feskerii-Keenteeken ön Dütsklön'.
Krichskutern
Krichs-Feskkutern (KFK) wiar ön di Taust Warelkrich Skeepen fan ombi 24 m Leengdi, diar üs Fuarpostenbuaten brükt waar. Hok fan des sen jit üs Angelkuters bi di dütsk Uastseekant ön Faart.
US Coast Guard Cutter
Di gurtest Kuter üp Wārel sen ön Amerika önerwai en di Liren diarön pasi fuar di Weeterkanten üp (United States Coast Guard). Des Skeepen sen aaftinoch aur 150 Meetern lüng, en ja jit ek bluat „Cutter“ (engl. fuar „Kuter“), ja haa uk jit di Rump-Forem, wat bluat leenger maaket es en da jit förter forbeetert. Siilt uur diar man fuar't Miist ek, en üp Dek sjocht di aaftinoch üt üs Krichskeepen, uk wan di dit ek sen.
Di US Coast Guard neemt bal ark Skep en „Cutter“, man fuar't Miist sen di al üđers becht. Dit kumt diarfan, dat di Coast Guard ön jerer Tiren me Siilkuters bigent es en di Noom sa iin ön di Haurn blef. Üp US-Engelsk jit "Cutter" sa fuul üs Skep fan di Coast Guard, uk wan dit en Isbreeker es en di Rump wes niin Kuter muar wiis ken.
Waast Madlunen (Regiuun)
Waast Madlunen (üüb Ingels: West Midlands) as ian faan njüügen ferwaltingsregiuunen faan Ingelun.
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't regiuun san:
Graafskapen an Steedgraafskapen
Waast Madlunen hee trii graafskapen (üüb Ingels: Counties) an ian steedgraafskap (üüb Ingels: Metropolitan County). A graafskapen san: At steedgraafskap as:
Unitary Authorities
Waast Madlunen hee fjauer Unitary Authorities:
Bjarntoorp
Bjarntoorp (, sjiisk:Behrendorf, däänsk: Bjerndrup, plaatsjiisk: Beerndöörp) as en gemeen uun a kreis Nuurdfresklun.
Tombali (Regiuun)
Det Tombali Regiuun (üüb Portugiisk: A Região de Tombali) as en regiuun uun de aafrikoons stoot Guinea-Bissau. At regiuun leit uun a süüdwaast faan't lun. Det hee 94.939 lidj (2009). At hoodsteed as Catió.
Thaba-Tseka (Steed)
Thaba-Tseka as en steed uun Lesotho. At steed leit uun a uast faan’t lun. Det as at hoodsteed faan de Thaba-Tseka Distrikt. Det hee 5358 lidj (2006).
Tombali (Regiuun)
Indialing faan Ferwalting
At regiuun hee fiiw sektooren.
Fügelkui
Āpbechning
En Kui staant üp ombi 2,5 ha Lön. Trinjum di Kui es en Weetergraav, dat diar niin üđer Lir üs di Fanger iinkum ken. Des kumt aur en Klapbrüch iin, wat hi hoogtocht, wan hi benen es. Hat jeft uk Fügelkuien, hur di Graav bluat diarfuar es, dat dit Weeter diarhen ken, wan't tö fuul fuar di Kiar uur (Riin, Tauweeter). Diaraur giar da bluat en iinfachi Brüch, wat ek hoogtöklapi giar.
Ön di Meren fan di Kui es en Kiar, ombi 3.000 m2 gurt. Fan des Kiar gung fjuur bit soks Fangpipen wech, dit sen Graawer, hur di Enen iinskel. Aur des Graawen giar Meeskenwiir, en bisir diarfan staan Stre-Skeremer, dat di Enen di Fanger ek se ken. Ön't Jen fan ark Fangpip es en Kest fuar di Enen, wat fungen sen.
Ön jerer Tiren sen Düüsendi fan Enen fungen uuren, en des wiar mal wichtig fuar di Wertskep. Üp Föör en Aamrem sen Konservenfabriken wesen, wat di Diiren foraarbert.
Di Kuien kām hentö Nuurđfriislön
Di Taacht, wat hentö Fügelkuien gair, kām fan di Nederlönen. Diar hee em wat Hunger en wel hol di Enen tö faat haa en iit.
En Fügelkui sjocht sa üt: Ön di Meren es Weeter, en Kiar me fjuur Huken. Fan des Huken gung di "Pipen" wech, Reusen, hurbenen di Enen fungen uur. Trinjum di Kiar sen Boomer plantet, dat et wat makelk fuar di Fügeln ütsjocht.
Üp't Weeter swum Enen ombi, wat em sa bihanelt haa, dat di ek wechflö ken.
Des skel di üđer Enen fortel, dat di man uk fain diar henkum ken. Wat di ek sair, es, dat en Mensk nai diarbi sit en teeft, dat di jam di Hals omdrai ken.
Bi en Fügelkui sen lung Reusen, hur di niisgiirig Enen iinswum skel. Bi't Jen fan san Reusi es en Nat, hur di ek muar ütkum ken, en diar sit di Mensk en mjurkset di of.
Di Idee fan di nederlönsk Fügelfangers braacht nuurđfriisk Seefaarers me tüs, wat üp nederlönsk Skepen mefaart wiar. Di jerst Fügelkuien uur üp Föör becht en ek fuul leeter uk ön di üđer Ailönen Söl, Pelworem en Aamrem.
Di gurt Tir fan des Fügelfang wiar fan't 16. bit hentö't 19. Jaarhönert. Ön di Fügelkuien uur bit tö 25.000 Enen ön't Jaar fungen.
Fan di Lönwertskeps-Maskiinen en di Wainer fan Iinuuners en Baarilir uur dit gurtemer, en da kām ark Jaar mener Fügeln tö di Kuien.
Sa kam fuar di miist Önlaagen di Dai, hur di ek muar rocht wat iinbraacht.
Deling
Ön Nuurđfriislön uur niin Enenfang muar bidrewen, bluat üp Föör giar't jit förter, man lung ek muar sa fuul üs jerer. Deling uur di Fügelkuien fuar't miist ek muar diarfuar brükt, di Fügeln duartömaakin, man em ber diar nü en Rastplaats fuar jam ön. Sa es ön des Plaatsen uk masi Möögelkhair, di diar Diiren tö biluki en wat aur jam uttöfinj.
Quinara (Regiuun)
Det Quinara Regiuun (üüb Portugiisk: A Região de Quinara) as en regiuun uun de aafrikoons stoot Guinea-Bissau. Det leit uun a süüdwaast faan't lun. Det hee 63.610 lidj (2009). At hoodsteed as Buba.
Indialing faan Ferwalting
At regiuun hee fjauer sektooren.
Mokhotlong (Steed)
Mokhotlong as en steed uun Lesotho. At steed leit uun a uast faan’t lun. Det as at hoodsteed faan de Mokhotlong Distrikt. Det hee 8808 lidj (2006).
Lancashire
Lancashire [ˈlæŋkəʃər] as en graafskap uun Ingelun. Det graafskap hee 1.175.979 lidj (2012). Det hoodsteed as Preston. Det hiart tu’t ferwaltingsregiuun Nuurd Waast Ingelun.
1861
1861 wiar det ian-an-söstigst juar faan det 19. juarhunert. At juar begand mä’n Teisdai.
Pelworemer Enenkui
Di Pelworemer Enenkui es 1904 grünlair uuren. Bidriiwer wiar di Pelworemer Fügelkuien GmbH. Di Kui uur fan Februwaari bit August 1905 becht.
10.000 forskelig Boomer uur plantit, en di Önlaag fing soks Pipen. Ön di rocht Sir fan san Pip wiar en Öörtwal, üp di left Sil di Strekulisen, dat di Enen di Fanger ek se kür.
Diar wiar forskelig Wiirgiraaten en en Töbeekslachklapi iinbecht, dat di Enen ek töbeek ön di Pipen kür.
Sent et Jaar 2000 jert dat Kuienlön di Gimiindi Pelworem. Di Natuursjutsforiining "Meren Nuurđfriislön" pasit diarfuar üp.
Bonlem
Bonlem (sjiisk: Bondelum) as en gemeen uun a kreis Nuurdfresklun.
Pelworemer Enenkui
Ön't Jaar 2005 es masi maakit uuren, dat di ual Önlaag förter tö keen bleft en ek kaput giar.
Forwiisen
Üđer Fügelkuien en Algimiins diaraur.
Derbyshire
Derbyshire [ˈdɑːbɪʃə] as en graafskap uun Ingelun. Det graafskap hee 807.183 lidj (2020). Det hoodsteed as Matlock. Det hiart tu’t ferwaltingsregiuun Uast Madlunen.
Qacha's Nek (Steed)
Qacha's Nek as en steed uun Lesotho. At steed leit uun a süüduast faan’t lun. Det as at hoodsteed faan de Qacha's Nek Distrikt. Det hee 8167 lidj (2006).
Johann Jannsen
Hi heet dächte schraawen:
14. juarhunert
At '''14. juarhunert''' begant mä't juar 1301 an häält mä't juar 1400 ap.
ISO 3166-2:NO
1Außengebiet. Diese sind separat nochmals in der ISO 3166-2:SJ codiert.
14. juarhunert
A iarst huuchoonker wurd baud, am ütj iisen det huuchwäärdager stial tu maagin.
Bafatá (Steed)
Bafatá as det traadgratst steed uun de aafrikoons stoot Guinea-Bissau. At steed leit uun a maden faan't lun. Det hee 29.556 lidj (2009). Det as at hoodsteed faan det Bafatá Regiuun an det Bafatá Sektoor.
Fitzen
Fitzen as en gemiine foont Åmt Büchen önj e Kris Hiirtuuchdoom Lauenborj. E gemiine läit önjt sööden foon e kris. Dåt heet 364 inboogere (2020).
Neederluns
Di artiikel Neederluns/Holuns jaft at
Nanoarchaeota
A Nanoarchaeota san en stam faan uurbakteerien uun't DPANN skööl.
1866
1866 wiar det seeks-an-söstigst juar faan det 19. juarhunert. At juar begand mä’n Mundai.
Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
Ünbekäänd Dootem
Cumbria
Cumbria [ˈkʌmbɹɪə] as en graafskap uun Ingelun. Det graafskap hee 499.104 lidj (2012). Det hoodsteed as Carlisle. Det hiart tu’t ferwaltingsregiuun Nuurd Waast Ingelun.
Fredeburg
Fredeburg as en gemiine foont Åmt Lauenburgische Seen önj e Kris Hiirtuuchdoom Lauenborj. E gemiine läit önjt ååsten foon e kris. Dåt heet 41 inboogere (2020).
Futbaal EM 2012
Det '''14. Futbaal-Euroopamäästerskap 2012' (UEFA EURO 2012''; ; ) wiar faan a 8. Jüüne bit 1. Jüüle 2012 uun Poolen an a Ukraine. Euroopamääster wurden as Spoonien.
Keiser Meiji
Keiser Meiji (üüb Jaapaans: 明治天皇 Meiji-tennō; * 3. Nofember 1852 uun Kyōto; † 30. Jüüle 1912 uun Tokyō) wiar de 122. keiser faan Jaapaan. Hi wiar keiser faan 3. Febrewoore 1867 ap tu san duas.
Futbaal EM 2012
Sköölen
A taalen uun kläämen men det FIFA-positsjuun tu began faan't EM (Stant 6. Jüüne 2012).
Skööl A
Ruslun hää muar tooren skööden üs Griichenlun, oober Griichenlun hää uun a direkt ferglik jin Ruslun wonen.
Finaale
e.F. ment efter Ferlingerang, e.E. ment efter Elwenmeeter schiten
Swetgäärs
Swetgäärs (Poaceae = Gramineae) as en grat plaantenfamile üüb a hialer eerd. Flook plaantenslacher haa en grat bedüüdang üs iidj för a minsken.
Onerfamilin
Anomochlooideae – Aristidoideae – Arundinoideae – Bambusoideae – Chloridoideae – Danthonioideae – Micrairoideae – Oryzoideae – Panicoideae – Pharoideae – Pooideae – Puelioideae
Sköölen
At jaft wel amanbi 10.000 slacher üüb a eerd. Wichtag sköölen san:
Regiuun Brüssel
At Regiuun Brüssel of Hoodstäädregiuun Brüssel as ian faan trii regiuunen uun't Könangrik Belgien. Diar hiar 19 gemeenen tu. Det Stääd Brüssel as ian faan jodiar 19 gemeenen.
Jo ööder tau regiuunen uun Belgien san Flandern uun't nuurden, huar miast holuns snaaket woort an a Wallonii uun't süüden, huar miast fransöösk snaaket woort. At Hoodstäädregiuun as tauspriakag.
Üüb 161 kwadrootkilomeetern wene 1.138.876 minsken (Stant 1. Janewoore 2012).
Aamremer Fügelkui
Grünlair wiar di Önlaag fan en Interesengimiinskep, wat 80 Öndiilen forkooperti. Diarbi pasit em üp, dat sa fuul Lir, üs man giar, diarfan wat of fing. Aurdit kür ark jen bluat tau Loosi fing. Em pasit uk üp, dat bluat Aamringer Öndiilen koopi kür.
Ark Tērp fing en Dai fan di Week, hur dit fangi maast. Di Tērps-Kuiengimiinskepen hee Fuarsetendi, wat di Fang fan des Dai ofhualiti.
Ön di 70 Jaaren fan 1866 bit 1936 (Diar di techtmaakit uur) sen ombi 420.000 Enen fungen uuren. Des kür man ek sa gau Eier lii üs di Enen wechgair. Di Gurtemhair fan di wuksend Forkiir diar sin Diil diartö, dat dit Fangi nönt muar iinbraacht.
Deling ken di Gasten en Iinuuners diar aur't hiili Jaar hengung en biluki di Önlaag, wat jit hiil es. Nü es diar man Ruarwild henbraacht uuren, en Enen en Göös uuni diar uk.
1868
1868 wiar det aacht-an-söstigst juar faan det 19. juarhunert. At juar wiar en skregeljuar an begand mä’n Weedensdai uun de Gregoriaans kalender.
Haselund
Haselund as en gemeen uun a kreis Nuurdfresklun. Uk Brook an Kollund hiar tu det gemeen.
Batken (Steed)
Batken as at hoodsteed faan det Batken Regiuun uun Kirgistaan. At steed leit uun a süüdwaast faan't lun. Det hee 13.435 lidj (2009).
Wallonii
At hoodstääd as Namur, det gratst stääd as Charleroi, man det wichtagst stääd as Lüttich (Liège).
Koresun
Koresun as en huuchsun uun a däänsk waas, uun't süüdwaasten faan Mandø. Bit uun't 19. juarhunert haa diar noch minsken lewet.
Wallonii
A Wallonii as 16.844 kwadrootkilomeetern grat an hää iinwenern (Stant ).
Prowinsen
Stant:
Sinkyone spriak
Sinkyone spriak (aanj nööm: ? ; ingelsk: Sinkyone language) as det atapaskisk spriak faan't Sinkyone fulk uun Nuurd-Ameerikoo. Snaaket wurden as det fööraal uun Nuurd-Kalifornien (Sinkyone Wilderness State Park; Nuurd-Sinkyone: Scotia - South Fork; Süüd-Sinkyone: South Fork - Phillipsville an Leggett - Shelter Cove) uun a Feriand Stooten faan Ameerikoo.
Stääd Brüssel
At Stääd Brüssel ( [], []) as ian faan 19 gemeenen uun det Regiuun Brüssel an det hoodstääd faan't Könangrik Belgien. Diar lewe gud 180.000 minsken.
Laag
Det gemeen hää iinwenern (Stant ) an as 32,61 km² grat.
ISO 3166-2:SJ
Svalbard und Jan Mayen sind auch unter dem Code <tt>NO-21</tt> (für Svalbard) und <tt>NO-22</tt> (für Jan Mayen) in der ISO 3166-2:NO für Norwegen aufgenommen.
Bischkek (Steed)
Bischkek (üüb Kirgisk an Rüs: Бишкек Bischkek) as at hoodsteed faan Kirgistaan. At steed leit uun a nuurd faan't lun. Det hee 821.915 lidj (2009).
Puask
Puask as ian faan a grat festen uun a krastelk religioon. Jiises stäänt faan a duaden ap, det ment, sin ideen lewe widjer, uk wan hi stürwen as.
Dootem
Puask fäält leewen üüb di iarst söndai efter a iarst folmuun uun a wos, diaram leit det dootem uun a Gregoriaans kalender tesken a 22. Maarts an a 25. April. Sööwen weg efter Puask san Pingster.
Göldenitz
Göldenitz as en gemiine foont Åmt Berkenthin önj e Kris Hiirtuuchdoom Lauenborj. E gemiine läit önjt norden foon e kris. Dåt heet 228 inboogere (2020).
15. juarhunert
At '''15. juarhunert''' begant mä't juar 1401 an häält mä't juar 1500 ap.
Skorpioonen
Skorpioonen (Scorpiones) san en order faan Koonkern (Arachnida). Jo wurd tesken 9 mm an 21 cm grat an lewe uun a troopen an subtroopen. A miasten san för a minsken ei gefeerelk.
Familin
Det iindialang tu familin as böös ünseeker: Bothriuridae - Buthidae - ?Caraboctonidae - Chactidae - Chaerilidae - Diplocentridae - Euscorpiidae - ?Hadogenidae - Hemiscorpiidae - Heteroscorpionidae - Hormuridae - ?Ischnuridae - Iuridae - ?Lisposomidae - ?Luridae - Pseudochactidae - Scorpionidae - Scorpiopidae - Superstitionidae - Troglotayosicidae - Typhlochactidae - Vaejovidae - †Akravidae - †Archaeobuthidae - †Chaerilobuthidae - †Palaeoeuscorpiidae - †Palaeopisthacanthidae
Room (Stääd)
Room (lat. Rōma; italjeensk Roma []) as det hoodstääd faan Itaalien. Diar wene 2,8 miljuun minsken, an wan dü a föörstääden märeegenst, sant sogoor 3,3 miljuunen. Room leit uun't regiuun Latium bi di struum Tiber.
Giesensdorf
Giesensdorf as en gemiine foont Åmt Lauenburgische Seen önj e Kris Hiirtuuchdoom Lauenborj. E gemiine läit önjt norden foon e kris. Dåt heet 150 inboogere (2020).
Bretagne
A Bretagne [] (bretoonsk Breizh []) as en regiuun uun Waastfrankrik. At regiuun leit üüb en hualeweilun. Uun a nuurd leit de Ingelsk Kanool, uun a uast lei a regiuunen Normandie an Pays de la Loire, uun a süüd at Biskaya an uun a waast a Atlantik.
Stääden
Dön tjiin gratst stääden uun't regiuun san:
Rømø
Wat meenst Dü?
Jens Mungard
Jens Emil Mungard (09.02.1885 - 13.02.1940) wiar en Kairemböör Buer en Dechter.
Leewent
Jens Emil Mungard kām ön Kairem tö Wārel. Sin Aalern wiar Nann Peter Mungard en Elisabeth Mungard, bēren Schwennen. Ön di 31. 3. 1900 wiar Jens Mungaard klaar me di Skuul. Hi waar Buer en aurnoom di Stair fan sin Faađer. Di diari lair nuurđuastern fan di Kairemer Sērk. Tiin Jaaren leeter, di 29. 4. 1910, bifriiti hi höm me Anna Andresen faan Föör. Jat skel ek olter lekelk me'enachtler wesen wiis, man ja fing dach fjuur Jungen. Tö di Bigening fan di twuntiger Jaaren es di Hofstair ofbronen, en di Laag fan Mungard en sin Familie waar ringer en ringer. . Mungard koopeti da en litjeri Hofstair ön Ārichsem, man di Swaarhairen waar ek mener, aurdat et jaa hentö't Jen fan di twuntiger Jaaren uk me di Wertskep ring ging. Leeterhen es uk di Ehe ütenachtler gingen, en tö di Bigening fan di dörtiger Jaaren kām Jens Mungard fan sin Stair en Itüüs of.
Hat skel sa wesen wiis, dat diar man trii wichtig Saaken ön Jens Mungards Leewent wiar: Sin Teenken, sin Föölin en sin Tüs. Diartö kām noch en gurt Lefhair tö Waarhair en Rocht, en hi kür aur Ünrocht ek gur swügi. Hi her en gurt Hööpin, dat di "Nazis" wat fuar Folk en Brükdom dö wel, man diarfan kām ja ek olterfuul. Mungard skreef Spot aur jam en di Foraneringen, wat üp Söl fan di "Kolonen" en "Kasernen" kām , en uk aur di Sjutsaarberen ön di Weeterkanten āp. Sa maaketi hi hömsalev Fiindi üp Söl, en hi kām "ön't Wisiir" fan di GeStaPo. Hi forlet Söl ön't Jaar 1934. Jens Mungard tooch hentö Flensborig en skreef förterhen sin Dechtingen. 1936 kām Jens Mungard ön Sjutshaft, aurdat hi "Deensk Jil, wat hi fan sin Faađer (storewen 1935) āreft her, ek di dütsk Staat önberen her". Mungard fing diar hart Biskiir, dat hi wat beeter üppasi skul, wat hi skreef. Jens Mungard kām eeđer hok Weeken weđer frii, en skref, uk öner üđer Naamen, förter. 1938 uur höm forbeeren, tö skriif. Hi skel sair haa: "Waant man jit, dat ja min Fingers ofhaki.". Di 22. Detsember fan 1938 uur hi weđer fastnomen en hentö't Girochtsgifängnis ön Flensborig braacht. Fan diar uur hi ön di 1. Februwaari fan 1939 fan di GeStaPo ofhaalet en hentö't KZ Sachsenhausen braacht. Diar storev hi ön di Februwaari fan 1940. Hat jit ön di Popiiren, dat et en "Lungenentzündung" of "Körperschwäche" wiar.
Werk
Döör Pieter de Clercq, diar me sin Faađer Nann Peter Mungard töhopaarberti, fing Jens E.Mungard me jüst aur twuntig Jaaren Kontakt tö weestfriisk Literatuur. Sa kām et, det hi Hoog-Weestfriisk Leedjis hentö Söl'ring aurset. Ön't Söl'ring Leesbok, wat 1909 fan Boy P. Möller ütdönen waar, wiar dat Dechting "Dial aur Is" fan 1908 tö lees. Ön "Dechtings en Leedjis", ütdönen faan Andreas Hübbe, waar "Ströntistel" en weđer "Dial aur Is" āpnomen. Ön di naist Jaaren wiar ön di "Sylter Zeitung" fuul aur Mungard tö lees. Hermann Schmidt heer masi fan Mungards Aarberen ön "Fuar sölring Lir" prenti leten, wat aaftinoch bi di Söl'ring Bleer lair. En üđer Bleer, wat fuul Dechtingen fan Jens Mungard weegeti, wiar "Sylter Land und Leute". Mungard heer uk 6 Teaatersteken skrewen, man di sen noch oler rocht biluket uuren. Uk des Aarberen skel mal gur wesen wiis.
Ön di tachentiger Jaaren kām en gurt Saamling fan Jens Mungards Dechtingen üt: Hans Hoeg her dit töhop me Elisabeth Mungard, en Faamen fan di Dechter, töhopsaacht en üs dit Bok Ströntistel en Dünemruusen ütbraacht (Luki uk öner Literatuur eeđer!).
Lincolnshire
Lincolnshire [ˈlɪŋkənʃɪə] as en graafskap uun Ingelun. Det graafskap hee 766.333 lidj (2020). Det hoodsteed as Lincoln. Det hiart tu’t ferwaltingsregiuun Uast Madlunen.
Araabisk alfabeet
At araabisk alfabeet (, al-abdschadiyya al-ʿarabiyya) as det alfabeet faan't araabisk spriak an hää 28 buksteewen. Wurden wurd faan rochts tu lachts (RTL) skrewen.
Jens Mungard
Dechtingen fan J. E. Mungard
<poem style="margin-left:2em;">Min Bloom Ströntistel es min Bloom, Ströntistel neem's uk mi. Jü gröört üp Dünemsön, Ik üp des Leewents-Strön, En Proter haa wat biiđ! <poem style="margin-left:2em;">Muasem-Meln (Becht 1787, stellair 1918, ofbreeken 1928) Dü Meln gre en ual, Din Ruaen hual jaar Wiil, Din Stiiner stel jens hual Nü eeđer Jaarens Iil.
Dü kürst me Hemelswinj, Man dach ek söner Sweet, Tö Bruar dit Kuuren Grinj, Man salev waarst Dü treet.
Di Winj, di sjungt sin Wiis Aur Strön, aur Dünem, Hiiđ. Dü halst Din Wiil, letst wiis Din Ialer, net en bliiđ.
Fuarleesen (Videos)
Biiki
Dial aur Is
Langli
Langli as en letj däänsk maaskeilun uun a Ho-bocht nai bi Esbjerg.
Fuhlenhagen
Fuhlenhagen as en gemiine foont Åmt Schwarzenbek-Land önj e Kris Hiirtuuchdoom Lauenborj. E gemiine läit önjt weesten foon e kris. Dåt heet 386 inboogere (2020).
Risem-Lonham
Önj Risem-Lonham sat dåt åmt Bökinghiirde. E gemiinde as 1969 üt da gemiinde Risem än Lonham tuhuupewüchsen. Sü wårt önjt ålgemiin oofting foon Risem unti Lonham snååked. Dåt hiirt tut Åmt Söödtuner. Dåt toorp heet di grutste loonsportferiin foon gåns Nordfaschlönj. Di SV Frisia 03 Risem-Lunham e.V.. Heer snååke da mååste manschne Mooring.
Geografii
Di Gräine Küstwäi (B5) gungt dör e gemiine.
Kultuur
Önj dåt Risem-Schölj wårt Frasch än Dånsch unerruchted. Frasch wårt uk önj dåt Nis Albrecht Johannsen-Schölj önj Lonham unerruchted.
Histoori
Risem än Lonham wörden for di jarste keer önj dåt 13. iirhunert önj dåt Waldemar-Jardbök schraftlik nååmd. Di 1. önj e Ismoune 2008 wörd e gemiine diilj foont Åmt Söödtuner.
Florida
Florida [ˈflɔɹ.ɪ.də] as sunt 1845 en diiljstoot foon da Feriind Stoote. E diiljstoot läit önj't söödååsten foon't lönj. Önj't nordweesten läit Alabama, önj't nordååsten Georgia, önj't ååsten e Atlantik än önj't sööden än weesten e Kariibik. Dåt heet 21.477.737 manschne (2019). E hoodstää foon e diiljstoot as Tallahassee.
Geografii
Florida läit for't mååst aw en huulewailönj twasche e Atlantik än e Kariibik.
Siie
Da tiin grust siie önj e diiljstoot san:
Stääse
Da tiin grutst stääse önj e diiljstoot san:
Indiiling foon Ferwalting
Florida heet 67 counties: Kiik uk deer: List ma counties önj Florida
Wos
A wos as een faan a fjauer juarstidjen. Hat kom efter wonter an föör somer. Uun det meteoroloogisk juar wooret wos faan Marts tu Mei uun a nuurdhualewkuugel an faan September tu Nofember uun a süüdhualewkuugel.
En wosem wurt at weder warmer an began a plaanten tu bleun.
At wurd wos komt faan Ualgermaans *wazrą (Ualfresk: wars). Det as frinj tu Rüs весна́ vesná an Liitauisk vãsara, wat "wos" uun döndiar spriiken het.
Nabemba Berig
Nabemba Berig as de huuchst berig uun det Republiik Kongo. A berig leit uun a nuurdwaast faan’t lun, uun Sangha Department, nai bi a grensen mä Kameruun an Gabuun. Hi as 1020 m huuch.
Gäärs
Gäärs as en betiaknang för en hialer rä plaanten uun det order Poales. Gäärs wääkst mä lung, smääl bleeden an fiin bloosen. Hat as en wichtag fuderplaant, fööraal för ki, sjep an hingster. Gäärs suragt mä sin ruter för en fääst suad.
Samisk spriak
Samisk (uk Sami of Saami) as en skööl faan spriakwiisen uun det Uraalisk spriakenfamile. Diar san daalang wel son 24.000 spreegern, fööraal uun Sápmi („Laplun“ + Kola Hualeweilun, huar a Samen wene). A spriakwiisen uun Nuurd-Skandinaawien wik böös faanenööder uf. Det miast aktiif spriakwiis as Nuurd-Samisk.
The World Factbook
The World Factbook, iar uk CIA World Factbook näämd, woort faan't CIA ütjden. Det as fol mä statistisk dooten auer aal a lunen üüb a welt.
Samisk spriak
Spriakwiisen
1. Süüdsamisk (Norweegen, Sweeden): amanbi 700 spreegern. 2. Umesamisk (Sweeden): ~ 20. 3. Pitesamisk (Norweegen, Sweeden): ~ 10. 4. Lulesamisk (Norweegen, Sweeden): ~ 800. 5. Nuurdsamisk (Norweegen, Sweeden, Finlun): ~ 17.000 (75%).
The World Factbook
Fööraal gongt det diar am demografii, wiartskap, infrastruktuur, politiik an't militeer. An do san diar noch en hiale rä listen mä ufkörtangen, natjunaalflagen an muar.
Samisk spriak
Spriakwiisen
6. Skoltsamisk (Finlun, Ruslun): ~ 400. 7. Inarisamisk (Finlun): 300–500. 8. Kildinsamisk (Ruslun): ~ 650. 9. Tersamisk (Ruslun): ~ 20.
The World Factbook
Tuiarst kaam det factbook 1962 üs gehiam informatjuun ütj, sant 1971 uk üs öfentelk tugengelk werjuun. Sant 1994 stäänt det factbook uun't näät, an woort arke weg apwerket. A ütjgoowen sant 2000 kön deellooset wurd.
Samisk spriak
Spriakwiisen
10. Akkalasamisk (Ruslun): † (2003) 11. Kemisamisk (Finlun/Ruslun): † (~1900)
Chetco spriak
Chetco spriak (aanj nööm: ? ; ingelsk: Chetco language) as det atapaskisk spriak faan't Chetco fulk (Tceti tunne) uun Nuurd-Ameerikoo. Snaaket wurden as det fööraal uun Oregon (Chetco River) uun a Feriand Stooten faan Ameerikoo.
Sjiisk Rik 1933 bit 1945
Efter't Weimar Republiik auernaam 1933 a NSDAP oner Adolf Hitler at regiarang an feerd at Sjiisk Rik iin uun a Ööder Weltkriich. Det tidj faan 1933 bit 1945 woort uk Nazi-Sjiisklun of at Traad Rik näämd.
Bas-Uele
Det Bas-Uele Prowins (üüb Fraansöösk: La Province du Bas-Uele, üüb Kongo Kizunga Uwele ya Mitiu) as en prowins uun de aafrikoons stoot det Demokraatisk Republiik Kongo. At prowins leit uun a nuurd faan't lun an as efter de Uele Struum neemd. Det hee 1.093.845 lidj (2006). At hoodsteed as Buta.
Histoore
Föör 2015 wiar't prowins en distrikt faan det Oriental Prowins.
Göttin
Göttin [] as en gemiine foont Åmt Büchen önj e Kris Hiirtuuchdoom Lauenborj. E gemiine läit önjt ååsten foon e kris. Dåt heet 65 inboogere (2020).
Friisk Reer
Di Friisk Reer of uk di Interfriisk Reer staant fuar di Interesen fan di Friisen. Diartö hiir Fortreerern fan di trii Regionaalsektsjoonen tö.
Riiwel
Di Riiwels (Ribes) of Riibels sen di iinsig Ker ön di Plantenfamiilie Grossulariaceae, diar 140 bit 160 Slachern heer.
Friisk Reer
Di Friisk Reer staant bi di Lönsregiaring fan Sleeswig-Holstiin fuar di Friisen. Di Frisk Reer es uk Meföligster fan di dütsk "Menerhairenreer".
Riiwel
Bāricht
Di dütsk Noom Johannisbeere kumt fan di Johannisdai, diar ön di 23. Juuni es. Fan des Dai ön uur di jest Riiwels rip, dat em jam bārichi en iinkööki ken.
Friisk Reer
Nuurd-, Uast- en Weestfriislön haa jaar ain Friisk Reer. Jen diarfan stelt fuar trii Jaaren di President fan di Interfriisk Reer:
Grabau
Grabau as en gemiine foont Åmt Schwarzenbek-Land önj e Kris Hiirtuuchdoom Lauenborj. E gemiine läit önjt sööden foon e kris. Dåt heet 349 inboogere (2020).
Riiwel
Wat em fan Riiwels maaki ken
Fan 6 kg Riiwels me 6 Litern Weeter en 300 ml Höning ken em en en gur en kraftigi Saftdrink kööki. Dit uur sa aacht bit niigen Litern, aurdat jaa di Saft fan di Baien bitö kumt. Wan em dit grof drooget, da heer em jit en bet Früchtmiit en Skelen me diarbenen. Dit bringt uk jit Smak.
Jan Mayen
Jan Mayen as en 373 km² grat eilun an leit sowat 650 km uun't nuurduasten faan Islun. Hat hiart tu Norweegen an woort faan det prowins Nordland ütj ferwaltet. Hör nööm hää det eilun efter Jan Jacobs May van Schellinkhout.
Internet
Likes dat diar knaap hoker wenet, hää Jan Mayen tuup mä Svalbard en aanj top-level-domain (TLD): .sj.
Imensteed
Imensteed, Emst (sjiisk: Immenstedt, däänsk: Immingsted) as en gemeen uun a Kreis Nuurdfresklun.
Spitsbergen
Spitsbergen (noorsk uk: Spitsbergen) as en eilun uun't Arktisk Sia an hiart tu det skööl faan eilunen mä di salew nööm (of uk Svalbard). Hat as sowat 380 km lung faan nuurd tu süüd an 220 km briad faan uast tu waast.
Eidem-Fügelkui
Eidem Fügelkui
Diarbenen uur Forklaaringen fuar Bisjukers önberen.
Di Eidem-Fügelkui es ön di List fan di Teenkstairen āpskrewen.
Naam
Di Naam kumt fan't Tērp Eidem, wat nuurđweestern fan di Fügelkui wesen es. Eidem es 1436 önergingen. Hat ken gur wiis, dat di Kui üp Lön staant, wat tö des Gimiindi jert heer.
Histoorii
Di Eidem Fügelkui es bit 1932 bidrewen uuren. Ön di twuntiger Jaaren wiar al ark Jaar mener Enen fangen uuren, aurdat di Maskiinen fan di Mensken tö gurtem fuar di Enen uuren wiar.
Deling es dit en Rastplaats fuar di forskelig Weeterfügler, man bluat, di kum ek:
Weestern giar di Lönstraat hentö Raantem en Hörnem fuarbi, süđern en uastern köör di Mülwainer fuarbi. Bi di Skitweeter-Tauiönlaag es uk di Mülplaats fan Söl. Alis fuul tö gurtem fuar di Fügler.
Di Plaats heer man en interisanti Plantenwarel, en forskelig üđer Diiren kum diar dach jit hen.
Jungensgaart
Benen di Fügelkui es en Jungensgaart itüüs, hat höm "Wurzelkindergarten (Rötenjungensgaart)" nēmt. Tau wukseti Lir pasi diar fuar ombi aacht Jungen üp, wat diar fuar't miist büten spöli, sa dat di diarbi di Natuur keen liir ken.
Luki uk jir
-
Skelter
Fügelkui en Jungensgaart
Grambek
Grambek as en gemiine foont Åmt Breitenfelde önj e Kris Hiirtuuchdoom Lauenborj. E gemiine läit önjt ååsten foon e kris. Dåt heet 492 inboogere (2020).
Schiina
Schiina, amtlik Folkssrepubliik faan Schiina, as en lun uun a uast faan Aasien. Uun a nuurd lei Rüslun an't Mongolei, uun a waast Kasachstaan, Kirgistaan, Tadschikistaan, Afghaanistaan an Pakistaan, uun a waast an a süüdwaast Inje, uun a süüdwaast Nepaal an Bhuutaan, uun a süüduast Mjanmaar, Laos an Wjetnam. At lun hee 1.330.000.000 lidj (2008). At hoodsteed as Beijing.
Wiartskap
Uun't juar 2017 woon Schiina 145.9 miljarden kubikmeetern faan eerdgas. At lun as üüb det seekst steed faan lunen, wat eerdgas wan.
Benelux
Benelux of Be-Ne-Lux-lunen as en betiaknang för Belgien, a Neederlunen an Luxemborag.
Équateur (Prowins)
Det Équateur Prowins (üüb Fraansöösk: La Province de l'Équateur, üüb Kongo: Kizunga Ekwatelo) as en prowins uun de aafrikoons stoot det Demokraatisk Republiik Kongo. At prowins leit uun a nuurduast faan’t lun. Det hee 1.626.606 lidj (2006). At hoodsteed as Mbandaka.
Fanø
Fanø [] as en däänsk waaseilun uun't waasten faan Jütlun an en komuun uun't ferwaltangsregiuun Syddanmark.
Équateur (Prowins)
Indialing faan Ferwalting
At prowins hee sööwen teritoorien (üüb Fraansöösk: territoires).
16. juarhunert
At '''16. juarhunert''' begant mä't juar 1501 an häält mä't juar 1600 ap.
Grinau
Grinau as en gemiine foont Åmt Sandesneben-Nusse önj e Kris Hiirtuuchdoom Lauenborj. E gemiine läit önjt norden foon e kris. Dåt heet 296 inboogere (2020).
Tschüj (Regiuun)
Det Tschüj Regiuun (üüb Kirgisk: Чүй облусу Çüy oblusu, üüb Rüs: Чуйская область Čujskaja oblast’) as ian faan dön sööwen regiuunen faan Kirgistaan. At regiuun leit uun a nuurd faan’t lun. Uun a nuurd leit Kasachstaan, uun a uast det Ysyk-Köl Regiuun, uun a süüd det Naryn Regiuun an uun a waast lei dön Dschalalabat an Talas Regiuunen. At hoodsteed faan’t regiuun as Bischkek, man faan 2003 ap tu 2006 wiar det Tokmok.
Indialing faan Ferwalting
At regiuun hee njüügen distrikten:
1877
1877 wiar det sööwen-an-sööwentigst juar faan det 19. juarhunert. At juar begand mä’n Mundai.
Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
Ünbekäänd Dootem
Olersemer Enenkui
Fuar di Olersemer Enenkui (Dütsk: Oldsumer Entenkoje) uur di Konzesjoon al 1767 ütdönen. Becht uur di Önlaag man 95 Jaaren leeter, ön't Jaar 1862.
Solbai
Solbai (Ribes nigrum) jit en Plaant en uk di Frücht diarfan, diar tö di Famiilie fan di Grossulariaceae jert. Ön di Swaiz sair em uk Cassis.
Olersemer Enenkui
Di Seefaarers kām fan Holand töbeek en braacht Forskeligs me: Di Fööring Tracht, masi Jil en dat Printsip fan di Fügelkoojen.
Dat Statuut, wat di aacht Bidriiwers jam salev dö, es bit hentö deling blefen. 1864 uur 724 en 1865 al 6129 Enen fungen.
Wertskep
Föör wiar tö des Tir rocht arem. Fan dit Fügelfangin uur interesant Aarber fuar hok Lir. Ön Wyk uur en Konservenfabrik fuar Enenprodukti becht, wat jaar Kraam bit hentö Ameerika stjüüri kür.
Di Fööringer wiar bliir, dat di nü uk Enenfleesk iit kür.
Ön di jerst foftig Jaaren giar dit gans gur, en langsen uur muar Enen fungen. Achter di jerst Warelkrich uur dit man mener, aurdat di Maskiinen fan di Mensken olter gurtem fuar di Enen wiar.
Diartö kām, dat fan di fjuur Enenaarten, wat em fuarof fang maast, fan't Gisets bluat di Stoken aurblef, aurdat dat di iinsigst wiar, wat ön hoogi Öntaal fan Nuurđfriislön kām en niin Tochfügel wiar. Ön som Jaaren uur bluat jit 50 Enen fungen, en dat gurt Gisjeft wiar forbi.
Ön di Olersemer Enenkui es man jit Bidreft, diar uur bit hentö deling (2010) Fügeln fungen.
Forwiisen
Üđer Fügelkuien en Algimiins diaraur. <!-- Die Oldsumer Entenkoje Am 5.5.1767 wurde eine Konzession zur Anlage und Nutzung einer Vogelkoje bei Dunsum erteilt. Erst fast ein Jahrhundert später wurde im Jahre 1862 mit dem Bau dieser Anlage begonnen. In dieser Zeit waren sehr viele Föhrer als Kapitäne, Steuermänner u.s.w. bei holländischen, portugiesischen oder spanischen Reedern eingestellt und brachten nicht nur viel Geld mit auf die Insel Föhr sondern auch unter anderem die jetzige Föhrer Tracht, die bekannten Kacheln u.s.w. und auch das Prinzip der Entenkojen. Acht Eingesessene der westlichen Dörfer Föhrs erhielten die Konzession vom damaligem Stiftamtmann Des Amtes RIPEN. Westerland Föhr stand bis 1864 unter dänischer Regierung und es galt der Satz: "Hier verfährt man nach König Christian V. Gesetzbuch und anderen in Dänemark geltenden Verordnungen"
Am 5.5.1863 gaben sich die damaligen 8 Interessenten ein Statut, das bis ins heutige Jahr Gültigkeit hat. Die ersten nennenswerten Fänge konnten 1864 mit 724 und 1865 mit 6129 Enten gemacht werden.
Schon in den ersten Jahren entwickelte sich ein zusätzlicher Wirtschaftszweig auf der Insel unter anderem eine Wildentenkonservenfabrik in WYK, die ihre Ware bis nach Amerika auslieferte.
Da die damaligen Verhältnisse auf Föhr sehr ärmlich waren, brachten die Kojen nicht nur Lohn und Brot sondern auch eine kleine Abwechslung auf dem Speiseplan der Insulaner.
Wurden in den ersten Jahrzehnten zigtausende nordische Enten gefangen (Pfeif-, Krick und Spießente) ging der Fang kontinuierlich ab dem 1.Weltkrieg zurück. In den letzten 10 Jahren wurden nur noch im Mittel um die 50 Stockenten jährlich gefangen. Laut Landesverordnung GS SCHL.-H.ll,Gl.NR.792-1-13 dürfen nur noch die Stockenten gefangen und verwertet werden. Bei der Stockente handelt es sich um eine einheimische Ente, einem sogenannten Teilzieher und Kulturfolger, die in jedem Gewässer oder Stadtpark vorkommt. Sie ist weder Zugvogel noch in ihrer Art gefährdet. Seit 1990 wird die Oldsumer Entenkoje von Magnus Pedersen und seinen Vater Robert Pedersen aus Oldsum betrieben. -->
Jöömst
Jöömst (, sjiisk:Löwenstedt, däänsk: Lyngsted of uk Lyngsæd) as en gemeen uun a kreis Nuurdfresklun.
Haut-Katanga (Prowins)
Det Haut-Katanga Prowins (üüb Fraansöösk: La Province du Haut-Katanga, üüb Kongo: Kizunga Katanga ya Minani) as en prowins uun de aafrikoons stoot det Demokraatisk Republiik Kongo. At prowins leit uun a süüduast faan’t lun. Det hee 3.960.945 lidj (2006). At hoodsteed as Lubumbashi.
Indialing faan Ferwalting
At prowins hee seeks teritoorien (üüb Fraansöösk: territoires).
1880
1880 wiar det tachentigst juar faan det 19. juarhunert.
Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
Ünbekäänd Dootem
Spanje
Spanje, amtelk at Köningrik faan Spanje (üüb Spaans: España [esˈpaɲa] an Reino de España [ˈrejno ð(e) esˈpaɲa]) as en lun uun a süüdwaast faan Euroopa. At lun bestäänt ütj at miast faan det Ibeerisk Hualeweilun, dön Baleaarisk Eilunen uun't Madlunsia, dön Kanaarisk Eilunen uun a Atlantik an tau eksklaawen uun a nuurd faan Aafrika. Det hee 47.385.107 lidj (2021). At hoodsteed faan't lun as Madrid.
Geografii
A Pyreneen maaget at nuurdgrens tu Frankrik.
Kliima
At lun hee fiiw kliimagebiiten.
Iindialing faan Ferwalting
Spanje hee tau autonoom steeden (Ceuta an Melilla) an sööwentanj autonoom gemianskapen:
Uraalisk spriaken
Uraalisk spriaken san en skööl faan amanbi 30 spriaken, diar uun't nuurden faan Euraasien an uun Ungarn faan amanbi 25 miljuun minsken snaaket wurd.
Ferdialang
FO - Uastsiafinsk (ruad) FS - Samisk (green) FU - Ugrisk (brons) FP - Finno-permisk (blä) FW - Finno-wolgaisk (brün)
Meiklooken
A Meiklooken san en plaantenslach uun det famile faan a Spargelplaanten (Asparagaceae). Meiklooken san giftag.
Fluor
Fluor [] as en cheemisk element mä det ufkörtang F an det atoomnumer 9. Fluor as en gas an mei ham hal mä ööder elementen ferbinj.
17. juarhunert
At '''17. juarhunert''' begant mä't juar 1601 an häält mä't juar 1700 ap.
Noorst
Noorst (sjiisk:Norstedt, däänsk: Nordsted) as en gemeen uun a kreis Nuurdfresklun tesken Fjåål an Breetsteed.
Halag Röömsk Rik
At Halag Röömsk Rik (HRR) wiar en ferbinjang faan europeesk loonsdialen oner Otto I.. Hi siig ham salew üs efterfulger faan a röömsk keiser an regiaret auer hial Madeleuroopa.
Apdialang faan't Frankenrik
Efter di duas faan Karl di Grat uun't juar 814 auernaam iarst Ludwig di Froom det ruder. Uun't juar 843 as det Frankenrik do mä di Ferdrach faan Verdun mad sin dringer apdiald wurden. Oner Otto I. san a "sjiisk" dialen uun't 10. juarhunert ferbünjen wurden.
Siisen
Det werkin mä siisen as al 5.000 juar ual an hää uun Sjiina an Indien begand.
Halag Röömsk Rik
Madelääler
At Halag Röömsk Rik (HRR) wiar temelk apspleden tu letj föörstendoomen an könangriken. An a keisern an könger küd det lun knaap tuuphual. Uun't juar 1806 as hat apliaset wurden. 1815 fulagt a Sjiisk Bund, di 1866 mä a Sjiisk Kriich tesken Preußen an Uastenrik tu aanj ging. Do hää't bit 1871 düüret, iar det Sjiisk Keiserrik grünjlaanj wurd.
Bundesdaiswool 2017
Det Bundesdaiswool 2017 för di 19. Sjiisk Bundesdai wiar di 24. September 2017.
Michail Gorbatschow
Michail Sergejewitsch Gorbatschow (üüb Rüs: Михаил Сергеевич Горбачёв  [mʲɪxɐˈil sʲɪrˈɡʲejɪvʲɪtɕ ɡərbɐˈtɕɵf]; * 2. Marts 1931 uun Priwolnoje, Stawropol Regiuun, Sowjetunioon (daaling Stawropol Regiuun, Rüslun); † 30. August 2022 uun Moskau) wiar en sowjetisk poliitiker. Hi wiar faan Marts 1985 ap tu August 1991 generoolsekreteer faan det Sentraalkomitee faan det Kommunistisk Partei faan’t Sowjetunioon an faan Marts 1990 ap tu Deetsember 1991 stootspresident faan’t Sowjetunioon. Nei ideen uun det sowjetisk politiik saatet ’er mä Glasnost (Eebenhaid) an Perestroika (Ambau). Uun ferhanlingen auer ufrüsting mä det Ferianigt Stooten leitet ‘er at aanj faan de Kul Krich iin. Hi fing 1990 a Noobelpreis för a Frees.
1882
1882 wiar det tau-an-tachentigst juar faan det 19. juarhunert.
Michail Gorbatschow
Leewent
Michail Sergejewitsch Gorbatschow kaam 2. Marts 1931 üüs dring faan en rüs aatj, Sergei Andrejewitsch Gorbatschow (1909–1976), an en ukrainisk mam, Marija Pantelejewna Gopkalo (1911–1993), uun det Nuurdkaukasus (daaling Stawropol Regiuun) tu wäält. 1952 treed hi uun't ääler faan ian-an-twuntig iin uun det [Komunistisk Partei faan't Sowjetunioon]] iin an werket sant do 22 juar lung uun det Stawropol regiuun för't partei. Uun't juar 1966, uun't ääler faan fiiw-an-dörtig, maaget hi san ufslus üüs agraarbedriiwswiart uun det lunwiartskapelk instituut.
1970 wurd hi tu de iarst sekreteer för lunwiart berepen. Uun det naist juar wurd hi lasmoot faan't sentraalkomitee. 1974 wurd hi representant faan det Boowenst Sowjet an föörmaan faan't Komisioon för jonglidjpolitiik. Uun't juar 1978, efter Gorbatschow san förderer F. Kulakow san duas, wurd hi san efterfuliger üüs sentraalkomitteesekreteer för't lunwiartskap. 1979 wurd hi kandidaat faan't politbüro. En widjer juar lääder naam ham das politbüro üüs follasmoot ap. Uun sin werk uun't politbüro liard hi Juri Andropow, a föörmaan faan det KGB, keenen, diar uk faan Stawropol kaam an Gorbatschow uun dön kemen juaren uun sin karieer uun a parteiaparaat holep.
11. Marts 1985, efter Konstantin Tschernjenko, a generoolsekreteer faan det komunistisk partei faan't Sowjetunioon, san duas, wurd Gorbatschow mä 54 juar tu naistjongst generoolsekreteer uun't histoore faan det Komunistisk Partei woolet. Hi feerd dön konsepten Glasnost (Eebenhaid) an Perestroika (Ambau) iin uun det poliitisk werk iin. Deheer pruses begand uun de 27. Parteidai faan det Komunistisk Partei KPdSU uun Febrewoore 1986. Üngewöönelk för det sowjetisk politiik stääld Gorbatschow sin reegiment tutmanst pro forma oner't gesets. Al sin beslütjer leet hi auerpreewe, iarst troch't sentralkomitee, lääder troch't parlament.