cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Martin Flor
Leewent
David Monrad, san Adjunct an Nahfolger, skraft diarauer: "Anno 1686, 15. Sept. ist der wegl. [?] Martin Florus im 90 Jahre gestorben, zugleich mit seiner Frau Anna von mir zur Erde bestattet (bestätigt). Nachdem er allhie in 57 Jahren Prediger gewesen u. auf Nordmarsch 3 Jahre. 2 Jahre war er stets bettlägrig. Nun aber hat endlich der liebe Gott alles wohlgemacht." Skraftalk as fan ham nant muar efter üüs an letj Notiz faan sin Unstellang, diar fan di ual Mechlenburg unt Sarkenbuk iinklewwet as.
Martin Flor hed 7 Dringer an 2 Faamnen. Bütjen san Dring Paul, diar Präster wurd an Urban, diar äder storew, san sin Dringer wahrskiinalk Sialidj, dialwis Kopteins weesen, an uuntonemmen as't, dat Martin Flor, liküs di Präster Richardus Petri fan Fer, ei alianang sin Dringer, man uk öder Ömrangan a Sjüürmanskonst liard hä. Fan sin Dringer wennet 3 üüb Fer. Paul üüs Präster (Diakonus) uun Södderanj an Jacob an Johann uun Ollersem üüs Comadeurs. Fan jo stamme a Floren üüb Fer an Sal uf. Sin öder 3 Dringer Mathias Peter an Volkert wennet üüb Aamram an hed an tálrik Familie, man hat skinjt, üüs wan hör Efterkemmen a Floren Stamm ei altomal bihellen ha. Sin Faamen Lucia wiar me Riklef Rörden ütj Nebel bifreid an wiar Mam fan muar Jongen. Uun an ual Fertiaknis fan alla Ömrangen uun 1716 san Ricklef Rördens Sohn Jacob Ricklefs an nogh muar Riklefs fertiakend. Bi Jacob san Nöm stänt do nogh Jung Krasten Jacobs, diar waarskiinalk sin Wüf weesen as an 85 Juar ual wurd. Wi sê, a Nöömer wurd uun ianen weg wakselt. Sin öder Faamen Geeske wiar me Komandeur Buh Karstens ütj Northarep bifreid an wurd man 26 Juar ual. Of det hör wiar huar't fan hêt: Buh Karstens hed an smok Wüf, an diar wurd sad, a Präster hêl ar tup mê, diaram jaget a Ömrangen ham Anno 1682 wêg, witj ik ei.
Man Martin Flor hêl ham an Adjunkt, Jacob Boethius, diar 5 Juar ham holep, an efter ham David Monradius, diar uk san Nahfolger wurd. Fan Buh Karstens hêt at nogh widjer: Comandeur Buh Karstens kam fan a Rais tüs, an üüs sin stolt Wüf ham ei harki wull, spänd hi a Hingster för a Wanj, keerd hör wedder tüs to hör Atj an sad: "Tji din Faamen man iast ans roght ap, do kêm ik wedder an hali's." Det holep, jü Wüf wurd beeder, an Buh Karstens kam, an hálets wedder.
Man hat as mögelk, dat Buh Karstens ham för a öder Taagh bifreid hä, skrewwen kaan ik ar nant auer finj.
Jacob Flor wiar toiast bifreid me an Faamen fan Girre Nikkelsen bi Nurd, eftert me an Jong Ehlen ütj Ollersem, an wennet sant di Tidj üüb Fer. Man hi as üüb Aamram bigreewen. Auer ham stänt üüb an Krünloghter uun Höw skrewwen: "Disse Krone heft de ehrsame Jacob Flor tho Gades Ehre und disser Kerken thom Zyradt verehret, sines Olders 38 Jahre, by der See gefahren 22 Jahr, Schipper und Komandeur gewest 9 Jahr. Gott allein die Ehre. Ao 1671."
Uastrangen
Uastrangen (Ostreidae) san en famile faan wokdiarten an hiar tu det klas faan a twiiskaalagen (Bivalvia).
V (buksteew)
V of v (ütjspreegen: fau) as di tauantwuntagst buksteew faan't latiinsk alfabeet an en konsonant.
Martin Flor
Leewent
Hi storew kurt hirüüb, sin Denkmal leit uun a Sark an as uuntonemmen, dat hi diar uk raut. Üüb die Stian stänt di smok Sprügh, diar nogh gud to leesen as, ütj Psalm 109: "Stah mi bi, Herr min Gott, help mi na dinne [?] Gnade, datt se inne werden, datt ditt dine [?] Hand, datt du, Herr, sockes deist."
Solanales
Solanales san en order faan bloosenplaanten mä fiiw familin.
V (buksteew)
Uun't öömrang jaft at nian V, unsteed woort en F (skarep) of en W (wok) nimen.
Martin Flor
Leewent
Johann Flor wiar liküs san Brudder Jacob, Comandeur. Hi storew uk uun a best Juaren an raut uun a St. Laurentii Sark üüb Fer. 7 faan sin Dringer mut äder stürwen wees, hörrens Nöm waart ei uundrapt uun a Copulationsregisters. Sin tau Jongen Martin an Marret wiar bialen üüb Fer bifreid. Martin as waarskinelk disallew, diar uun an ual Fertiaknis binämd Comandeur Maarte Flore de Wit, as, diar fan 1715 to 46 üüs Comandeur fären, an uunt Gehial 147 1/2 Walfasker fangd hä.
V (buksteew)
Began
Det V as nai mä't U, uk uun't latiinsk wiar det U an det V noch likedenang. Det latiinsk taaltiaken V (för: 5) hää oober niks mä di buksteew V tu dun, det as man a heleft faan X (för: 10). Ütj di tidj komt det spreegwurd: Dü skel di nian X (=10) för en U (=V, =5) föörmaage läät. Ütj en V küd am jo gau en X maage.
Martin Flor
Leewent
Johann Flor sin Daghter [sic] bifreid hör 1690 för a iast Taagh me Nickels Jensen ütj Ödersam (2 Jongen), diar 1693 uun Greenlun storew. 1697 bifreid jü hör wedder me Hark Bohn ütj Ollersam (3 Jongen). Hör Faamen Elin Harken bifreid hör 1728 me Georg Hinrich Quedensen ütj Broaker. Det as waarskinalk an Brudder fan Philipp Quedensen, Präster to St. Laurentii üüb Fer weesen, an wennet toiast uun Ollersam. 1734 taagh jo ütj to Aamram. Hi as Stammfeder fan a ömrang "Quedensens" an wiar Skapper, jo hed tup 9 Jongen. Hark of Hinrich Quedensen, bären 1733, wurd Atj fan Georg Hinrich Quedensen an Volkert Quedensen. Bütjen ham san nogh bikänd Johann Casper Quedensen, Phillip Ernst Quedensen, bären 1734, an Boy Quedensen, bären 1738.
5
5 wiar det füft juar faan det 1. juardüüsen an det 1. juarhunert.
Luke uk diar
0er
1111
1111 wiar det elwenst juar faan't 12. juarhunert.
Bäären
Ünbekäänd
Störwen
Ünbekäänd Dootem
1520
1520 wiar det twuntigst juar faan det 16. juarhunert.
ISO 3166-3
ISO 3166-3 ist ein internationaler Standard, der ausgelaufene Länderkürzel nach dem ISO 3166-1-Standard definiert und ist der dritte Teil des ISO 3166.
6
6 wiar det seekst juar faan det 1. juarhunert.
Narsaq (Distrikt)
De Narsaq Distrikt as sant 2009 en distrikt faan de Kujalleq Komuun uun a süüd faan Greenlun. At hoodsteed as Narsaq.
6
Luke uk diar
0er
1621
Bejewenhaiden – Feerfaole – Forfåle – Fuarfalen
Ünbekäänd dootem
ISO 3166-3
Beispiele:
Narsaq (Distrikt)
Geografii
A distrikt hee fiiw siidlungen:
ISO 3166-3
Veraltete ISO 3166-1 alpha-2 Codes
Die folgende Liste enthält alle ausgelaufenen zweibuchstabigen ISO 3166-Länderkürzel. Viele der Kürzel wurden vor der Einführung des Domain Name Systems ersetzt, so dass sie niemals als Top Level Domains verwendet wurden. Für jedes Kürzel ist das Jahr der Ersetzung angegeben.
Ausgelaufene Codes konnten gemäß bisheriger Praxis nach fünf Jahren wieder vergeben werden, wie geschehen mit,  ,   und. Da sie mittlerweile aber durch Internet-Domains (beispielsweise als Teil von weiter gültigen E-Mail-Adressen) erheblich langlebiger geworden sind, soll eine Neuvergabe derzeit nicht mehr erfolgen.
1620
1620 wiar det twuntigst juar faan det 17. juarhunert.
Narsaq (Distrikt)
Geografii
Hi hee uk trii-an-twuntig öler siidlungen, wat nü ferleet san:
Hingstfleeg
At hingstfleeg (Tabanus sudeticus) as en insekt an det gratst fleeg faan det famile Tabanidae.
Musiik
Musiik as en abstrakte kunst jü har befooted ma klång. Musiik wårt mååged döör iinj ooder mör musiikinstrumänte unti reese.
Jenisejsk spriaken
Jenisejsk spriaken san en spriakfamile uun Madel-Sibiirien (Aasien) loongs a struum Jenisej, an san en twiig faan a Dene-Jenisejsk spriaken.
Diar hiar amanbi 6 spriaken tu, 5 san al ütjstürwen, an 100-500 minsken snaake det üs mamenspriak.
10
10er
Podgorica
Podgorica (ütjspriak []) as det hoodstääd faan Monteneegro. Faan 1946 bis 1992 hää det stääd Titograd het. Di nööm Podgorica ment soföl üs oner't huugens.
Qaqortoq (Distrikt)
De Qaqortoq Distrikt as sant 2009 en distrikt faan de Kujalleq Komuun uun a süüd faan Greenlun. At hoodsteed as Qaqortoq.
Geografii
A distrikt hee fiiw siidlungen:
Hi hee uk seekstanj siidlungen, wat nü ferleet san:
Namiibia/hf
Namiibia, amtlik Republiik Namiibia (Tutsk: Republik Namibia; Ingelsk: Republic of Namibia; Afrikaans: Republiek van Namibië) is en staot bai't sööen foon Aafrika. Dat heet 2.504.500 jude (2020). Ju häädstää is Windhoek.
Kilopondmeeter
Amreegnangen
Daalang woort energii uun Joule meeden.
<div style ="clear:both;" /div>
Stääsönj/öö
Stääsönj (sjiisk: Stedesand) as en gemeen uun a kreis Nuurdfresklun. Uk Störtewärkskuuch an Waaster Snaatebel hiar mä tu det gemeen.
Geografii
Di Green Küstwai (B5) gungt troch't gemeen.
3 f.Kr.
Bäären
Ünbekäänd
4. juarhunert f.Kr.
At '''4. juarhunert föör Krast''' begant mä't juar 400 f.Kr. an häält mä't juar 301 f.Kr. ap.
Georges Pompidou
Georges Jean Raymond Pompidou (5. Juuli 1911 önj Montboudif, Cantal (Frankrik) – 2. April 1974 önj Paris (Frankrik)) wus en frånsch politiker, president foon Frånkrik än koföörst foon Andorra foon 1969 bit 1974.
1615
1615 wiar det füftanjst juar faan det 17. juarhunert.
Elektrisk fialmäächt
At elektrisk fialmäächt (E) as en vektoriel grate uun a elektrostaatik an elektrodünaamik an beskraft det elektrisk fial. Hat koon krääft (F) üüb en elektrisk lääs (Q) ütjööwe.
Beskriiwang
q stäänt för en letj lääs, an \vec{F} as det krääft üüb detdiar lääs.
Ianhaid
Det SI-ianhaid för \vec {E} as Newton per Coulomb of Volt per Meeter. Det hinget so tuup:
of
Antananarivo
Antananarivo (iar uk Tananarive) as at hoodsteed an gratst steed faan Madagaskar. At steed leit uun a maden faan't lun. Det hee 1.275.207 lidj (2018). Det as uk at hoodsteed faan det Analamanga Regiuun.
Iindialing faan Ferwalting
At steed hee seeks komuunen:
Måålerkunst
Måålerkunst as jü kunst bile tu måågen aw sluchte grüne: papiir, lanen, plånke, stiinj, metal.
1605
1605 wiar det füft juar faan det 17. juarhunert.
Europeesk Homer
A Homer of uk Europeesk Homer (Homarus gammarus) as en slach faan Homern (Homarus) uun det order faan a Tjiinbiankraaben (Decapoda) an lewet uun a Nuurduast-Atlantik. Uk uun a Nuurdsia komt hi trinj am Halaglun föör.
Chemnitz
Chemnitz (önj DDR tid Karl-Marx-Stadt) as en krisfri stää önj dåt tjüsch bundeslönj Saksen. Jü stää heet 244.401 inboogere (2020).
1
1 wiar det iarst juar faan det 1. juardüüsen an det 1. juarhunert.
Luke uk diar
0er
PS
PS komt ütj at huuchsjiisk an stäänt för Pferdestärke. Üüb ingelsk het det diaram uk HP faan horse power. PS as en ual miat för di efekt, woort oober uk daalang noch brükt, miast för autos.
Bestemang
<div style="clear:left;" /div>
Efter det reegel: Efekt = Werk / Tidj as fäästlaaanj wurden, dat 1 PS soföl as üs en mase faan 75 kg uun 1 sekund am 1 meeter huuchtufun:
Amreegnang PS ↔ kW
Auern süm san:
Mönchengladbach
Mönchengladbach as en krisfri stää önj dåt tjüsch bundeslönj Nordrhin-Weestfåålen, önj di Düsseldorf Regiiringsdistrikt. Jü stää heet 259.665 inboogere (2020).
Blekinge (Prowins)
Ju Blekinge Prowins (uwe Sweedsk: Blekinge län) is en prowins foon Sweeden. E prowins lait öön e söö foont löön. Öön e wäst lait Skåne, öön e nöördwäst lait Kronoberg, öön e nöörduust lait Kalmar än öön e söö än uust is e Uustsii. Dat heet 158.937 jude (2021). E häädstää foon e prowins is Karlskrona.
Geografii
Blekinge is ju manst prowins öön Sweeden. Et heet dä like gränse as ju histoorisk prowins (uwe Sweedsk: landskap) Blekinge. Di huuchste ponkt öön e prowins is e Rävabacken (189,65 m), wat öön e nöördwäst stoont.
Stäänge
Dä tiin grotste stäänge öön e prowins sän:
Indialing foon Ferwalting
Ju prowins heet 5 komuune (uwe Sweedsk: kommuner):
Taole
E taol foon e jude, dir foon 1970 to 2020 öön e prowins woneden:
Histoori
Feer 1658 waos Blekinge dial foon Däänemark.
Läigem/öö
Geografii
Di Green Küstwai (B5) gungt troch't gemeen.
W (buksteew)
W of w (ütjspreegen: wee) as di triiantwuntagst buksteew faan't latiinsk alfabeet an uun flook spriaken en konsonant.
Uun't öömrang woort en W üs di wokaal O ütjspreegen, wan't bi't aanj faan en wurd stäänt, so üs uun riiw.
Began
Det W as nai mä't V, iarst uun't latiinsk as det ütjenööder häälen wurden.
Taningstää/öö
Taningstää (sjiisk: Tinningstedt) as en gemeen uun a kreis Nuurdfresklun.
Rømer
Wat menst dü?
Grat Bor
Nat
Rut an jong bleeden kön eden wurd. A ruter wurd uk daalang noch uun Japan eden, diar het jo gobō (牛蒡 of ゴボウ), uun Taiwan (牛蒡, Niúbàng) an uun Korea: ueong (우엉).
Salliaruseq (Eilun)
Salliaruseq Eilun (üüb Deensk: Storøen of det Grat Eilun) as en eilun uun de Uummannaq Fjord uun a nuurdwaast faan Greenlun. Det leit uun a süüdwaast faan de Avannaata Komuun tu a uast faan det Uummannaq Eilun.
Delisle
Wat menst dü?
Mösk
At Mösk, Mösk (Charadrius alexandrinus) as en tüüter uun't fögelorder faan a Kuben an Waadfögler.
Domiinika
Geografii
Domiinika as det naistgratst faan dön lunen uun det Letj Antilen.
1 f.Kr.
Störwen
Ünbekäänd Dootem
1595
1595 wiar det fiiw-an-neegentigst juar faan det 16. juarhunert.
Domiinika
Stääden
Dön tjiin gratst stääden uun't lun san:
Indialang faan Ferwaltang
Domiinika hää tjiin sarkspalen:
Politiik
Domiinika as sant 1978 lasmoot faan det Commonwealth of Nations.
Kris Nordfraschlönj
E Kris Nordfraschlönj (aw Tjüsch: Nordfriesland, aw Plååttjüsch: Noordfreesland, aw Dånsch: Nordfrisland) as di nordlikste lönjkris önj Tjüschlönj än eefter e grutelse di treede önj Slaswik-Holstiinj. Önjt norden läit et Dånsch, önjt ååsten e Kris Slaswik-Flansborj, önjt sööden e Kris Dithmjarsche än önjt weesten e Weestsiie. Et heet 165.951 manschne (2019). E hoodstää foon e kris as Hüsem.
Geografii
E Kris Nordfraschlönj läit önjt nordweesten foont bundeslönj Slaswik-Holstiinj, twasche e gränse tut Dånsch önjt norden än di Ääder Struum önjt sööden. Di nordlikste punkt önj e kris as List, awt ailönj Sal, wat uk di nordlikste punkt önj Slaswik-Holstiinj än Tjüschlönj as. Di sööderlikste punkt as e müning foon di Ääder Struum. Di weestlikste punkt as Jongnaamen, en huuchsönj tut weesten foont ailönj Oomram, än di ååsterlikste punkt as aw e kånt foon di Treene Struum, önj e gemiine Aastenfäil.
E kris heet tou diile: e Fååstewål önjt ååsten än da Nordfrasche Ailönje önjt weesten. Da trii grutste foon da Nordfrasche Ailönje san Sal (99 km²), Fäär (82 km²) än Oomram (20,46 km²).
Baitu foon di Ääder, wichtie struume önj e kris san di Arlau, di Ååstenou, di Såhulm Ou än di Treene.
Kalender
En kalender as en auersicht auer a daar an muuner faan en juar.
Föl kalendern began uun a wonter, wan a daar began, linger tu wurden.
Kris Nordfraschlönj
Indiiling foon Ferwålting
E Kris Nordfraschlönj heet trii åmtsfrie stääse, tou åmtsfri gemiine än oocht åmte.
E kris heet 131 gemiine. Kiik: List foon Gemiine önj e Kris Nordfraschlönj.
Histoori
E kris wörd di 26ste önj e Gjarsmoune 1970 grünläid, eefter da üülje krise Kris Ääderstää, Kris Hüsem, et mååst foon di üülje Kris Söödtuner (suner 6 gemiine) än trii gemiine foon di üülje Kris Slaswik tuhuupeläid wörden.
Politiik
E hood foon e krisdäi as e krispräsident/in. E krispräsident sunt 2020 as Manfred Uekermann.
Wirtschap
Tååle foon manschne, deer 2019 än 2020 önj e kris suner årbe san:
Sünhäid
Et Kliinikum Nordfraschlönj heet trii kliinike önj Naibel, Hüsem än E Wiik än en Regionaal Sünhäidssäntrum önj Taning.
Willy Schröder
Leewent
Sin Bruarwening es et wesen, tö See tö faar. Hi waar Koptain üp gurt Faart. Leeterhen, üs sin Jungen (Trii Faamnen en nen Drēng) kām, heer Schröder ön di Nuurđ-Uastsee-Kanaal üs Lootsi aarbert.
1967 heer Willy Schröder en slimi Önfal me sin Wain. Eeđer des kür hi ek muar aarberi, en sa ging hi me sin Familii töbeek naa Muasem. Schröder heer masi Lön ön Muasem forkoopet. Hi heer uk en Hüs becht, hur tau Uuningen benen wiar. Jen Uuning diarfan en en Uuning iin ön sin jialer Hüs heer hi langsen hentö Lir forhüürt, dānen üp Söl lewi wel.
Willy Schröder wiar sent 1948 bifriit me sin Wüf Anna, bēren Matzen (*1922) diar ön Muasem-Uasterjen bēren en āpwukset es. Fan höör sen sa Saaken tö liir üs dit, dat, wat ön Kairem "ütarküđer" jit, ön Muasem ek bikeent es, aurdat et jaa "ütenachtler" jit.
Aarber fuar Sölring
"Üs Jungen haa ik ön Muasem ek aaft Lir raaket, dānen Dütsk snaketi, man jit mener aaft sen deling Liren tö raaki,  dānen Sölring snaki."
Dit heer Willy Schröder sair, üs dit Sölring Uurterbok ütdönen waar (2006).
Wat höm en sa fuul üđer ual Muasemer olter leet klaar uuren es, es, dat dit fan di Lönsforkoopingen kemen es, hurme ja salev ön di söstiger en soowentiger Jaaren bigent haa.
Steegmagen
Steegmagen of Moskiiten (Culicidae) san en famile faan insekten uun det kategorii faan a twiijügeten. Diar jaft at wel son 3500 slacher faan. Uun Euroopa san't man 104 slacher.
Imkönger
Imkönger of Homeln (Bombus slacher) san en skööl faan insekten an hiar tu't famile faan a Imen (Apidae, onerfamile Apinae, triibus Bombini ). So üs a imen lewe jo uun grat koloniin an haa puurter. Alian uun Euroopa lewe 70 ünlik slacher.
Onersköölen
Alpigenobombus – Alpinobombus – Bombias – Bombus – Cullumanobombus – Kallobombus – Megabombus – Melanobombus – Mendacibombus – Orientalibombus – Psithyrus – Pyrobombus – Sibiricobombus – Subterraneobombus – Thoracobombus
Letj Bor
At Letj Bor (Arctium minus) as en plaantenslach uun det famile faan a Kurewbloosen (Asteraceae).
ISO 3166-2:BE
A ISO 3166-2-codes för Belgien (BE) beskriiw 5 prowinsen uun Flandern an 5 prowinsen uun a Wallonii. Di iarst faan a trii buksteewen betiakent det regiuun (V of W) an jo ööder tau buksteewen det prowins. Det regiuun Brüssel as en aanj prowins an hää en aanjen code.
Codes
[[Datei:Gewestenkaart.svg|thumb|250px|Belgien hää trii regiuunen:
]]
Rankine
Wat menst dü?
ISO 3166-2:BE
uun Flandern
Stant:
China
Sina as en lönj önj Asien. Deer booge amenbai 1,3 miliard mansche än as deerma dåt inboogerrikste lönj aw e jard. Eefter Ruslönj, Feriind Stoote än Kanada as China dåt fiirdgrutste lönj. Jü politiik önj China heed bloot iinj partai, dåt as jü kommunistische partai.
ISO 3166-2:BE
uun Wallonien
Stant: 1. Janewoore 2008
China
Histoori
Eefter di Tweed Wråålkrich jeeft et noch niinj freese önj China. Bit 1949 stride da kommuniste iinj da Kuomintang. Önj 1949 wårt di följksrepubliik grünläid.
Andaluusien
Andaluusien (spoonsk Andalucía []) as det süüdelkst faan a 17 autonoom gemianskapen üüb't spoonsk fäästlun. Uun't nuurden lei Kastilien-La Mancha an at Extremadura, uun't uasten Murcia, uun't süüden at Madlunsia an a Atlantik, an uun't waasten leit Portugal. Det hoodstääd as Sevilla.
Stääden
Dön tjiin gratst stääden uun't gemianskap san:
Maniitsoq (Distrikt)
De Maniitsoq Distrikt as sant 2009 en distrikt faan de Qeqqata Komuun uun a süüdwaast faan Greenlun. At hoodsteed as Maniitsoq.
Geografii
A distrikt hee fjauer siidlungen:
Hi hee uk trii öler siidlungen, wat nü ferleet san:
Äphüsem/öö
Äphüsem (sjiisk: Uphusum) as en gemeen uun a kreis Nuurdfresklun.
ISO 3166-2:MK
Die mit einem * gekennzeichneten Einträge sind zum Großraum Skopje gehörende Gebiete.
Réaumur
Wat menst dü?
ISO 3166-2:BQ
ISO 3166-2:BQ ist die ISO-3166-2-Norm für die Besonderen Gemeinden der Niederlande, sie enthält die Codes für die 3 Gemeinden.
Die Codes bestehen aus zwei Teilen, die durch einen Bindestrich voneinander getrennt sind. Der erste Teil gibt den Landescode gemäß ISO 3166-1 (für die Besonderen Gemeinden der Niederlande <tt>BQ</tt>), der zweite den Code für die Gemeinde wieder.
Der aktuelle Landescode wurde im Newsletter II-3 vom 13. Dezember 2011 (PDF) zuletzt aktualisiert.
Die Gemeinden verfügen auch jeweils über einen ISO-3166-2-Code unter dem Eintrag ISO 3166-2:NL für die Niederlande.
Uphusum
Wat menst dü?
Slowakei/fe
At Slowakei, amtelk at Republiik faan't Slowakei (üüb Slowaakisk: Slovensko an Slovenská republika) as en lun uun a maden faan’t Euroopa. Uun a nuurd leit Poolen, uun a uast Ukraine, uun a süüd Ungarn an uun’t waast Uasterrik an Tschechien. At lun hee 5.397.036 lidj (2011). At hoodsteed faan’t lun as Bratislava.
Steeden
Dön tjiin gratst steeden uun't lun san:
Indialing faan Ferwalting
At Slowakei heet aacht regiuunen (üüb Slowaakisk: kraje):
Histoore
At lun wurd de 1. Janewoore 1993 suwereen. Tuföören wiar det dial faan't Tschechoslowakei.
Fahrenheit
Wat menst dü?
Of menst dü ferlicht?
Muasem
Muasem (dt. Morsum) es en Tērp üp Uast-Söl’. Hat liit ön en Hiiđ-Lönskep, wat deling tö di Nationalpark Schleswig-Holsteinisches Wattenmeer jert.
Muasem es dit jerst Tērp hur di Toch henkumt, aur di Hindenburg-Dam.
Muasem Lir
Muasem heer uk en gurt Masi Mēsklön, en ön di Soowentiger Jaaren es diar jit fuul Molk, Iartaaplern esf. fan Muasem kemen.
Fuul Buuren haa man āphualen, aurdat di Bundeswehr gur Aarber fuar jam önber.
Töhop me "Gardinen iin ön di Buusem" (Gardinen im Kuhstall), dit Ombechning fan di Buusem tö Rüm fuar di Baarilir, wiar dit iinfacher Aarber en muar Jil.
Masi fan des Lir heer ja Kraam nü forkoopet en sen hentö't Fastlön gingen.
Aaftinoch haa ja dat maaket, aurdat jen fan di Jungen di üđer ek ütbitaali ken, wan di Aalern ek muar diar sen.
Masi Lir sen fan aural üp't Fastlön kemen, aurdat di ön Muasem uuni wel. Dit sen sa fuul wesen, dat di leest Lir wat ark Dai Sölring snaket, twungen wiar, muar en muar Dütsk tö snaki.
Sa jeft dit ön Muasem deling "Mooderspraaklers" fan aur soowentig Jaaren, wat bluat jit Dütsk snaki.
Söl heer man en rocht aktiif Foriining. Hat es fuar des Lir en rocht "Sysiphus-Aarber" en bring di Jungen fan di Lir, wat twuntig Jaaren fuaroff tö Söl kemen sen, en bet wat Sölring bi.
Hat sjocht üt, üs wan fuul fan des Lir eeđer di Wert luki, wat iin ön san ual Kultuur tö finj es.
Diil I: Rochts om
Muasem es ombi tri Kilometers lung (Fan Weesten tö Uasten)en ombi tau Kilometers brēr.
"Gurtmuasem" es di Diil, hur em iin ön't Tērp köört, wan em fan Ārichsem kumt.
Hat es töhopkemen fan "Klaampshörn", "Skelinghörn" en dit ual Gurtmuasem.
Diar giar Gurtmuasem laangsem töjen, en da kumt em hentö "Litjmuasem". Achter di Hüüsinger fan Litjmuasem kumt en gurt Golfplaats, wat al tö "Nösi" jert, di Nöös fan Söl ön Uasten.
Gurtmuasem, Litjmuasem en Nösi gung bit hentö di Nuurderkant, wat hentö Uasten dit Klef uur. Di Klef jert tö Nösi.
Wan em ek hentö Nösi wel, ken em bi dit Jen fan Litjmuasem rochts om köör, hok hunert Meters hentö di Dik en da weđer rochts, sa dat em töbeek tö Weesten köört.
Sa kumt em hentö "Uasterjen". Dit sen hok langi Straaten, wat üp di Süđersiir achter di Dik langs gung.
Achter ombi en Kilometer kumt em aur di Sērkwai, en diar bigent "Wal". Wal heer uk tau Diilen, Liiger Wal en Hooger Wal.
Wan em langsen förter hentö Weesten köört, kumt em döör en mal gurt Meesk-Lönskep weđer hentö Ārichsem.
Mesken es em nü uk warem uuren, wan em me Rad köört es.
Da ken em ön't Weesterjen fan Muasem lefts om köör. Bi di Dik es en Baaristair me Strönkoreven tö finj.
Diil II: Lefts om
''Ik sen diar jit ek tö kemen. Wet DÜ dit ek skriif?''
Aamrem
Aamrem (Aamring: Oomram) es en nuurđfriisk Ailön. Hat liit süđern fan Söl en weestern fan Föör. Aamrem jert tö't Amt Föör-Aamrem ön di Krais Nuurđfriislön ön Sleeswig-Holstiin.
Geografii an Forwalting
Aamrem es 20,46 km² gurt en diaraur dat tiinst gurtest Ailön ön Dütsklön. Üs uk Föör en Söl jert Aamrem tö di trii nuurđfriisk Geest-Ailönen.
Uastern fan Aamrem es di Heef. Di füf Tērper sen fuar't Miist ön di Uastersir fan't Ailön tö finj. Fan Nuurđen tö Süđern sen dit Nuurđtērp, Neebel, Süđertērp, Stiinood an Witdün.
Fan Weesten tö Uasten sen Primeerdünemer, Wit Dünemer en Gre Dünemer tö biluki. Wanerdünemer jeft et üp Aamrem ek muar, alis biplantet.
Di Aamringer Dünemer staan öner Natuursjuts, en diar bret jit Fügler, wat üđershur niin Plaats diarfuar finj ken.
<!-- At huuchst dün üüb Oomram as mä 32 metern A Siatler bi Noorsaarep. Efter nuurden tu luup a düner ütj tu Ood.
Üüb a söder ääg leit Witjdün, det as at jongst saarep üüb Oomram. Uun't waasten faan a düner leit a Kniip. Hi as wel ään faan a briadst struner uun Nuurdeuropa. Hi hiart eegentelk goorei rocht tu't eilun auer a Kniip nian gemeenlun as. Noch bit uun a söstager juaren lai en priil tesken a Kniip an at eilun, an nü waanert hi suutjis am a nuurd.
Christian Jensen
Christian Jensen (* 28. Janewoore 1857 uun Galmsbel; † 29. Febrewoore 1936 uun Schleswig) wiar skuulmääster an regiunaalhistooriker.
Leewent
Uun Tondern hää Jensen üüb skuulmääster liard an ging 1878 tu Archsem üüb Sal. Uun Keitem freid'er det kopteinsdoochter Laura Lorenzen, an jo hed mäenööder trii dringer: Christian Cornelius (1883-1940), Dietrich Andreas (1889–1974) an Karl (1890–?).
Üüb Sal frinjet hi mä di skriiwer C. P. Hansen, di ham mud maaget, ham mä't fresk histoore tu befaadin. Efter C.P. Hansen san duas hää Jensen ham föl mä det materiool befaadet, wat Hansen saamelt hää. Diar san flook buken bi ütjkimen.
Haliglun
Geografii
Haliglun bestäänt ütj tau eilunen: Haliglun an De Hallem.
Histoore
Faan 1807 ap tu 1890 wiar Haliglun en britisk kolonii. A onerguwernöören an guwernöören wiar:
9. juarhunert f.Kr.
At '''9. juarhunert föör Krast''' begant mä't juar 900 f.Kr. an häält mä't juar 801 f.Kr. ap.
Han
Wat menst dü ?
X (buksteew)
X of x (ütjspreegen: iks) as di schauerantwuntagst buksteew faan't latiinsk alfabeet an en konsonant. Uun enkelt spriaken stäänt det X oober för en öödern tuun.
Uun't öömrang jaft at nian X, unsteed woort en KS nimen, so üs uun boks.
Californien
Californien as sunt 1850 en diiljstoot foon da Feriind Stoote. E diiljstoot läit önj't weesten foon't lönj. Önj't norden läit Oregon, önj't ååsten Nevada, önj't söödååsten Arizona, önj't sööden Meksiko än önj't weesten e Pasiifik. Dåt heet 39.512.223 manschne (2019). E hoodstää foon e diiljstoot as Sacramento.
Aamrem
Geografii an Forwalting
Üüb Oomram wene 2.300 minsken uun trii gemeenen: Noorsaarep, Neebel an Witjdün. Sössaarep an Stianood hiar tu Neebel. At amt 'Fer-Oomram' sat uun A Wik üüb Fer.
Californien
Bärje
Önjt norden:
Önjt sööden:
Stääse
Da tiin grutste stääse önj e diiljstoot san:
Indiiling foon Ferwålting
E diiljstoot heet oocht-än-füftig counties (intål: county). Kiik uk deer: List ma counties foon California
Histoori
For 1848 wus Californien diilj foon Meksiko.
Kakelak
Echt kakelaken (Blatta orientalis) hiar tu en aanj kategorii faan insekten. Jo mei nian laacht an kön fiks rään.
Garding
Wat menst dü?
Sisimiut (Distrikt)
De Sisimiut Distrikt as sant 2009 en distrikt faan de Qeqqata Komuun uun a süüdwaast faan Greenlun. At hoodsteed as Sisimiut.
Geografii
A distrikt hee fjauer siidlingen:
Hi hee uk seeks öler siidlingen, wat nü ferleet san:
Dai
En dai as en miat för't tidj an hää flook bedüüdangen.
Füsiik
Ään dai (d) hää 24 stünj, 1.440 minüüten of 86.400 sekunden.
Astronomii
At lengde faan en dai üüb dön öler planeeten faan't sansüsteem kön linger of kurter üüs üüb a eerd wees:
Siafaard
En dai begant, wan a san apgongt an häält ap, wan a san onergongt. Do komt a naacht. Sodenang as't üüb a nuurdelk eerdheleft uun a somer linger dai üs uun a wonter. De lingst dai as bi't Somersankiar an de kurtst bi't Wontersankiar.
Kalender
Diar san sööwen wegdaar:
En kalender-muun hää tesken 28 an 31 daar.
Kaamk
Skööl
Uun det skööl Cerastoderma jaft at man ään slach muar, det as Cerastoderma glaucum. Jo tau slacher san knaap ütjenööder tu hualen.
Aamrem
Saarpen
Uun't nuurden leit at bat Noorsaarep mä a fögelkui an di letj ialtürn. Neebel leit bi a waas, an as daalang mä Sössaarep an Stianood at gratst gemeen. At belukin wäärs san diar a St. Clemens sark, at ual Öömrang Hüs, a maln an a sarkhoof mä jo ual likstian. Sössaarep as at äälst saarep üüb Oomram. Heer stäänt di grat ialtürn. Stianood lait bi a waas an hed iarjuaren di iansagst huuwen üüb't eilun, bit uun 1890 Witjdün en bat wurd, huar do a dampern uun ääg kaam. Witjdün leit uun't süüden an as mä a baadelidj grat wurden.
Histoore
A iarst Öömrangen lewet uun a jonger stiantidj; faan jo hää Oomram a gratstiangreew areft. Ütj a bronsetidj an a iisentidj jaft at noch en hialer rä grääfhuuger. Uun dünem uun't waasten faan a fögelkui san noch auerresten faan en saarep ütj a iisentidj. Man of det würelk jo Ambroonen wiar, diar am 100 föör a krastelk tidjreegnang (100 f.K.) tuup mä Kimbern an Teutonen jin Rom streden haa, wat ütj diheer huk kaam, di doomols noch mä a fäästääg ferbünjen wiar, diar san a geliarten ei ians auer.
Auerresten ütj a wikingertidj, soken üs wen- an ialsteeden san muarsis üüb Oomram fünjen wurden. En türnborag ütj di tidj woort uun't uasten faan Noorsaarep üüb en letjen huug fermuuden, huar daalang at wiartskaft Borag stäänt. A Krümwaal as en ööderhualew kilometer lungen waal tesken Sössaarep an Stianood, an hi as wel uk ütj di tidj.
Uun't ääder madelääler kaam do a Fresken üüb't eilun. Jo lewet faan't saaltköögin, a büürerei an faskerei, an leeder uk faan a waalfang an a hanelssiafaart. Di öömrang siamaan Hark Olufs, di 1724 uun Algerien uun slaawerei kaam, wurd diar generool, iar hi 1736 turag tu Oomram kaam. Am 1890 begand det büürin mä a fräämen, wat det eilun auer a miaten feranert hää.
Uun't madelääler hiard Oomram tu a bütjlunen (Uthlande), an sted oner a däänsk könang of a herzog faan Schleswig. Efter di stridj tesken a däänsk könang an a Schauenburger groofen uun Holstian wiar Oomram tuup mä Waasterlun-Fer en däänsk enklave an hiard ei tu't herzogdom Schleswig. So ging det bit 1864.
Bit 1972 hiard Oomram tu a kreis Südtondern. Hi as do mä a kreis Hüsem an a kreis Eidersteed tu di nei kreis Nuurdfresklun tuupslööden wurden.
Uun't 19. juarhunert waanert muar üs en sjuarden faan a Öömrangen ütj, a miasten tu Ameerikoo. Daalang lewe muar efterkemen faan Öömrangen uun Ameerikoo üs üüb Oomram. An uk daalang noch jaft at föl frinjskaften tesken Oomram an Ameerikoo (mend as a USA).
1998 wurd föl auer Oomram beracht, üs det frachtskap 'Pallas' mä en lääs fol holt föör Oomram strunagd, an a waas mä maskiinenööle folnjokset.
Mülheim an der Ruhr
Mülheim an der Ruhr as en krisfri stää önj dåt tjüsch bundeslönj Nordrhin-Weestfåålen, önj di Düsseldorf Regiiringsdistrikt. Jü stää heet 170.632 inboogere (2019).
Aamrem
Spriak an kultüür
At öömrang (a öömrang dracht) as suart an witj mä föl salwer. A öömrang jong foomnen an wüfen dreeg det tu huuchhaiden, so üs freimaagin of tu bradlep. An at daansskööl drait at öömrang hal för a baadelidj.
Üüb Oomram jaft at aparte weden. Tu Piadersinj (21. Febrewoore) woort biaket. At biak as en grat ial, wat a wonter ferjaage skal. A lidj maage enööder jinsidjag suart mä sut. Biakin komt faan di ual katuulsk Piadersdai (Petri Stuhlfeier, 22. Febrewoore) an woort uk uun ööder saarpen uun Nuurdfresklun feiert.
Ualjuarsinj (31. Detsember) woort hulket. Bi't hulkin luup sköölen faan ferklääst jong lidj faan hüs tu hüs an am skal räät, hoker wel bääft det ferkleedang steget. A jongen fu do wat sweten an a ääleren en puns.
At hualewjonken as en draapen faan ääler maaner, miast sialidj so am a naachtertstidj. Uun a wontertidj kaam iar fööraal a jong gaster, wat noch ei befreid wiar tuup, am mäenööder a navigatsjuun tu studiarin.
Ökonomii
A miasten lewe faan a baadelidj. Oomram hää sowat 12.000 baaden för fräämen. 2005 kaam sowat 120.000 baadelidj tu Oomram an suragd för 1,1 miljuun auernaachtangen. Diartu kaam noch 80.000 besjüker för en dai. At jaft uk noch en betj büürerei, an ään fasker lewet noch üüb Oomram faan a faskerei. Föl fäänen stun fol mä hingster, det as oober för priwoot.
Ferkiar
Mä't auto könst dü mä a dampern faan a W.D.R. tu Oomram kem faan Doogebal auer A Wik üüb Fer of uk faan Schlüttsiel auer A Halgen, det san A Huug an A Nääs. Uun a somer keert uk noch a 'Adler Express' faan Nuurdstrun auer A Huug tu Oomram an widjer tu Sal, man hi koon nian autos mänem. Aler dampern lei uun Witjdün uun. Faan Doogebal düüret det tuur sowat tau stünj, dan an wan keer a dampern uk ans direkt an lei ei üüb Fer uun, do düüret det sowat ööderhualew stünj.
Üüb Oomram uunkimen könst dü at auto brük, man fölen san mä't wel onerwais. Diar san föl welwaier. Uun arke saarep jaft at welferhüürern för aal jo baadelidj, wat hör aanj wel ei mä haa. En bus keert arke hualew stünj faan Witjdün auer Sössaarep an Neebel tu Noorsaarep an turag. Bluas tu Stianood keert nään bus. En hunfol taksis san diar uk noch onerwais. Faan 1893 bit 1939 jääw't sogoor en iisenboon üüb Oomram.
Plaanten
At plaantenwelt woort bestemet faan det laag bi't weeder an det skraal lun. Üüb a Kniip an uun dünem waaks halem an röökelbosk an en hialer rä ööder plaanten, diar't uun a sun ütjhual, soken üs dünemeerten. Uk enkelt faan a winj gans krüm woksen sjüüren of pualemruter fanjst dü diar. Bit uun a sööwentager juaren jääw't diar uk noch at dünemfisel.
Uun't uasten faan a düner lei a hias an a tanen. At hiaskrüüs bleut uun August. Heer an uun hög dünemdäälen fanjst dü letj muuren mä fleegenfangern. Ensiaan jaft det diar ei muar.
A öömrang tanen san faan 1948 uf uun üüb a hias plaantet wurden. Diarföör jääw't man letj holtangen trinj am a kuien. Daalang stun 180 hektar tanen an diarmä hää Oomram a gratst uundial faan aler Nuurdsiaeilunen. Dü fanjst heer fööraal sjüüren, tanen an birkebuumer. Uuntesken waaks uun a tanen föl plaanten, uk hünjmotsen. Üüb a geest woort noch büüret, an üüb det skraal lun waaks blä huder, hongerkralen an noopruusen.
Üüb't oon wääkst uk weder bluas det, wat saaltweeder ufkoon: Strunfliider, südjen, rölken an oongäärs.
Diarten
Uk a öömrang tiirwelt woort faan det laag uun a Nuurdsia bestemet. Sodenang lewe heer miast letjer diarten, soken üs haasen, müsen, iigler an fladermüsen. Uun't 12. juarhunert san a kaninen üüb Oomram ütjsaat wurden, am's tu jaagin. Uk en foos as ans ütjsaat wurden, wat föl fögler freeden hää. Man jo efterkemen san aaltumaal jaaget wurden. Trinj am Oomram an üüb a suner lewe tau slacher selger an maarswin. Uun a wonter komt det ans föör, dat en jongen selag faan Jongnaamen üüb a Kniip speeld woort an diar tetjet woort.
A gratst rikdom fanjst dü uun a fögelwelt. Oomram hiart tu a wichtagst bräätplaatsen för siafögler. Heer bräät eiderges, liiwen, baraganen, bakern, muar slacher faan kuben, meewen an hiarangskuben, an noch föl muar slacher bräät bi strun, uun dünem an bi a waas. Wan a fögler waanre, kem's tu Oomram tu freeden, an do jaft at diar stönerken, grolterges an groonken. Uun a saarpen jaft det uk en hialer rä sjongfögler. Diartu kem fasaanen, wat uk tu jaagin tu Oomram broocht wurden san.
Uk eerdglüpern an hobelfasker könst dü üüb Oomram finj. Do jaft at föl slacher insekten, koonkern an flenerken.
Uun a waas trinj am Oomram jaft at föl slacher fask, soken üs at skol, a hiarang of at makreel. Aal jo diarten uun a waas koon am goorei aptääl – am man enkelten tu näämen: a kraaben, a sneken an a soongreewlang. Fasket wurd jo fööraal a poren, wat do üs 'kraaben' ferkääft wurd an a heesen, diar üüb heesrager waaks. A leetst juaren haa a uastrangen auerhun nimen. -->
ISO 3166-2:MG
Sant 2009 hee Madagaskar trii-an-twuntig regiuunen (üüb Malagasy: faritra).
1523
1523 wiar det trii-an-twuntigst juar faan det 16. juarhunert.
Dalarna (Prowins)
Ju Dalarna Prowins (uwe Sweedsk: Dalarnas län) is en prowins foon Sweeden. Dat heet 287.191 jude (2018). E häädstää is Falun.
Geografii
Siie: Siljan-Sii (di seekstgrotste sii öön Sweeden) än Runn-Sii.
Stäänge
Dä tiin grotste stäänge öön e prowins sän:
Indialing foon Ferwalting
Ju prowins heet 15 komuune (kommuner):
Taole
E taol foon e jude, dir foon 1970 to 2020 öön e prowins woneden:
Uppsala
Uppsala as en stää önj jü prowins Uppland, Sweeden. Jü stää heet 140 454 inboogere (2010). Dåt as e hoodstää foon jü Uppsala Prowins.
1534
1534 wiar det fjauer-an-dörtigst juar faan det 16. juarhunert.
1490
1490 wiar det neegentigst juar faan det 15. juarhunert.
Bäären – Tolaid – Tuläid – Bēren
Ünbekäänd dootem
München
München as en krisfri stää önj dåt tjüsch bundeslönj Bayern. Deer booge 1.488.202 manschne (2020). Önj e agglomerasjoon booge ungefäär 2,6 milion (2009). Dåt as jü tweelftgrutste stää foon jü Europäische Union. München as bekånd um sin Oktoberfest.
Elektrisk werk
Miaten
Det formeltiaken as E (faan "energii") an det ianhaid as Wattsekund (Ws) of Joule (J). 1 Ws = 1 J.
Uun a hüshual werket'am oober mä Kilowattstünj (kWh). 1 kWh = 3.600.000 Ws, 1 Ws ≈ 2,778·10−7 kWh.
Meiruus
At Meiruus (Bellis perennis) as en plaant uun det famile faan a Kurewbloosen (Asteraceae).
Elektrisk werk
Bestemenag
Det elektrisk energii E of uk elektrisk werk W woort bereegent ütj elektrisk späänang U, struummäächt I an tidj t:
Wilag
At wilag (Salix caprea) as en buum uun det famile faan a wilagplaanten (Salicaceae). Hat bleut ääder an as sodenang en wichtag fuderplaant för't im. Hör twiigen wurden uk hal uun hüüs apsteld.
Western Australia
Western Australia [ˈwestən ɒˈstreɪliə] (fering: Waastaustraalien, ufkurting: WA) as en bundeslun faan Austraalien. Uun a nuurduast leit at Northern Territory an uun a süüduast South Australia. At hoodsteed as Perth. At bundeslun hee 2.474.410 lidj (2016).
Indialing faan Ferwalting
At bundeslun hee 144 Local Government Areas.
Emilia-Romagna
At Emilia-Romagna (uun't regiunaal spriakwiis: Emégglia-Rumâgna) as en regiuun uun Nuurditaalien mä iinwenern (Stant ). Hat leit sowat tesken a struum Po an a Apeniinen.
Iindialang faan Ferwaltang
Emilia-Romagna hää ian metropolitanstääd an aacht prowinsen:
Western Australia
Histoore
Uun det iar 19. juarhunert wurd Western Australia en britisk kolonii. April 1829 luniget koptein Charles Fremantle mä sin skap Challenger, Mei do uk koptein James Stirling mä sin skap Parmelia bi a mös faan det Swan River, wat efter dön suart swaan (diar heer föl san) neemd. Jo lai do det Swan River Kolonii grünj.
Politiik
Mark McGowan as sant de 17. Marts 2017 a premier-minister faan't bundeslun.
Emilia-Romagna
Spriaken
Uun Emilia-Romagna woort emilians an romagnol snaaket. Amtspriak as oober itajeensk.
Indien
Indien, Inje as en lun uun Süüd-Aasien mä 28 bundesstooten an sääks teritoorien. Diar lewe muar üs 1,4 miljaarden minsken. Muar minsken lewe bluas uun Sjiina.
Politiik
Indien as sant 1947 lasmoot faan det Commonwealth of Nations.
Prowins Cádiz
At Prowins Cádiz (spoonsk: Provincia de Cádiz) as ian faan aacht prowinsen uun Andaluusien. Det hoodstääd het uk Cádiz, an det gratst stääd diar as Jerez de la Frontera.
Iindialang
Sant 2003 san aal a prowinsen uun Andaluusien tu Comarcas iindiald:
Deg Xinag spriak
Deg Xinag spriak (aanj nööm: Deg Xinag ; ingelsk: Deg Xinag, Deg Hitʼan, Kaiyuhkhotana, Ingalik) as det atapaskisk spriak faan't Deg Xinag fulk (Deg Hitʼan) uun Nuurd-Ameerikoo. Snaaket woort det faan amanbi 15 minsken fööraal uun a stääden Shageluk (Łeggi Jitno’) an Anvik (Gitr’ingithchagg) uun Alaska.
Bumthang (Distrikt)
Indialing faan Ferwalting
A distrikt hee fjauer blöög:
Münster
Münster as en krisfri stää önj dåt tjüsch bundeslönj Nordrhin-Weestfåålen, önj di Münster Regiiringsdistrikt. Jü stää heet 316.403 inboogere (2020).
Da Lat
Da Lat as en stää önj e Prowins Lam Dong, Vietnam. Jü stää heet 206.988 inboogere (2009).
Meiruusen
Meiruusen (Bellis) san plaantenslacher uun det famile faan a kurewbloosen (Asteraceae).
Boren
Boren (Arctium) san plaantenslacher uun det famile faan a Kurewbloosen (Asteraceae).
Slacher
A. abolinii – A. albertii – A. ambiguum – A. amplissimum – A. anomalum – A. arctioides – A. atlanticum – A. aureum – A. chloranthum – A. cimbricum – A. dolichophyllum – A. dualis – A. echinopifolium – A. egregium – A. elatum – A. evidens – A. fedtschenkoanum – A. grandifolium – A. haesitabundum – A. horrescens – A. karatavicum – A. korolkowii – A. korshinskyi – A. lappa – A. lappaceum – A. leiobardanum – A. leiospermum – A. maassii – A. macilentum – A. medians – A. minus – A. mixtum – A. nemorosum – A. nidulans – A. nothum – A. palladinii – A. pallidivirens – A. pentacanthoides – A. pentacanthum – A. pseudarctium – A. pterolepidum – A. radula – A. refractum – A. sardaimionense – A. schmalhausenii – A. semiconstrictum – A. tomentellum – A. tomentosum – A. triflorum – A. ugamense – A. umbrosum – A. vavilovii
Västerås
Västerås as en stää önj jü prowins Västmanland, Sweeden. Jü stää heet 110 877 inboogere (2010). Dåt as e hoodstää foon jü Västerås Komuun.
1670
1670 wiar det sööwentigst juar faan det 17. juarhunert.
Müsen
Onerfamilin
Deomyinae – Gerbillinae – Leimacomyinae – Lophiomyinae – Murinae
Tegen
A Tegen (Ixodida) san en order faan Melen (Acari). Diar jaft at son 900 slacher faan.
Futbaal
Futbaal as en baalsport mä tau maanskapen, diar jinenööder spele an eder muar tooren üs det ööder sjit wel. Uk di baal för det spal het futbaal.
At spal
Det spal düüret normoolerwiis tweisis 45 minüüten. Bi enkelt turniiren woort oober noch tweisis 15 minüüten efterspelet, bit ian maanskap wonen hää. Wan do uk noch nään waner fääststäänt, jaft at uk noch det elwen-meeter-sjiten.
Tu ian maanskap hiar elwen spelern, tjiin üüb't fial an ään uun't toor. Bit tu trii spelern mut uun a luup faan't spal ütjwakselt wurd.
Di baal woort mä a fut auer't fial skööden, man di toormaan mut di baal uk uun a hun nem. A fialspelern mut di baal bluas uun a hun nem, wan hi ütj at spalfial skööden wurden as. Do mut jo ham mä tau hunen weder iin uun't spalfial smitj.
Histoore
Det spal as uun't ääder 19. juarhunert uun't Ferianagt Könangrik apkimen. Uun't leeder 19. juarhunert kaam det muude do uk auer üüb a europeesk kontinent. Uuntesken woort üüb a hialer welt futbaal spelet.
Örebro
Örebro as e hoodstää foon e prowins Örebro, Sweeden. Jü stää läit önjt ååsten foon e prowins. Dåt heet 126.009 inboogere (2010)(2020). Dåt as uk e hoodstää foon jü Örebro Komuun.
Volt
Volt as det SI-ianhaid för't elektrisk späänang. Hat as näämd efter di italieensk füüsiker Alessandro Volta. Det ufkörtang as „V“.
Volt as nian SI-grünjmiat, sodenang koon det mä ööder grünjmiaten beskrewen wurd. Det san: kg, m, s an A.
Bestemang
1 Volt (V) as det späänang U bi en struumfeerer, di bi en struum I faan 1 Ampere (A) en efekt P faan 1 Watt (W) hää.
Det formel het
Chukha (Distrikt)
De Chukha Distrikt (üüb Bhuutoons: ཆུ་ཁ་རྫོང་ཁག་ Chu-kha rdzong-khag) as ian faan dön twuntig distrikten faan Bhuutaan. At hoodsteed faan a distrikt as Phuentsholing.
Müsensiif
A Müsensiif, müsetiif (Buteo buteo) as en Gripfögel (Accipitriformes) uun't famile faan a Hanjügern (Accipitridae).
Chukha (Distrikt)
Indialing faan Ferwalting
A distrikt hee elwen blöög:
Christian Johansen
Christian Johansen (* 4. Nofember 1820 uun Noorsaarep üüb Oomram, † 26. Jüüle 1871 uun Schleswig ) wiar en skuulmääster an skriiwer.
Leewent
Christian Johansen wurd bäären üs sön faan Johannes Christians an Mettgen, b. Martinen. Üs Christian 16 as, ferünloket san aatj 1836 üüb sia föör Norweegen. Sin mam befreit ham 1840 weder mä Matz Matzen. Oober uk hat stareft jong uun't juar 1844.
Christian woort skuulhalper, iarst üüb Oomram an do üüb Sal bi C. P. Hansen an leederhen skuulmääster uun Oldersbek an Schleswig. Diar stareft hi mä 50 juar auer sin ambrastaghaid.
Y (buksteew)
Y of y (ütjspreegen: üpsilon) as di fiiwantwuntagst buksteew faan't latiinsk alfabeet an en wokaal, uun flook spriaken oober uk en konsonant.
Uun't öömrang jaft at nian Y, unsteed woort en I of en Ü nimen.
Ligatur ij
Uun't madelääler as det lung i uk üs ij skrewen wurden, an det liket en Y mä ponkter üüb: ÿ. Sodenang woort det Ypsilon uun enkelt spriaken uk för en lung i brükt.
CGS-Süsteem
Aur dat CGS-Süsteem heer di Füüsikers jam ön't Jaar 1874 internatsjonaal iinigt. Dat Süsteem kām ön Engelön üt en meent sa fuul üs: centimeter, gram, second.
Dat "Gauß-Süsteem" becht üp't CGS-Süsteem āp. 1889 kām dat MKS-Süsteem, en dit meent sa fuul üs meter, kilogram, second.
Dat MKS-Süsteem blef bit hentö't Jaar 1960, en da kām dat SI-süsteem.
V
Wat menst dü?
Ludwig van Beethoven
Ludwig van Beethoven (* 17. 12. 1770 önj Bonn, † 26. 03. 1827 önj Wien) wus en kompoonist üt Tjüschlönj. Hi heet oopern, schörkmusiik, orkästerårbe än mör schraawen. Sin berüümste årbe as Mondschein Sonata.
Norrköping
Norrköping as en stää önj jü prowins Östergötland, Sweeden. Jü stää läit önjt nordååsten foon e prowins. Dåt heet 97.854 inboogere (2020). Dåt as e hoodstää foon jü Norrköping Komuun.
Sønderjysk
Sønderjysk of süüdjüütsk (sønderjysk: Synnejysk, ei ferwaksle mä Sydslesvigdansk!) as en däänsk spriakwiis uun det regiuun faan't ual Hertoochdoom Schleswig. Sodenang woort det daalang üüb bias ääger faan a sjiisk-däänsk grens snaaket. Sønderjysk salew hää uk weder ünlik spriakwiisen, fööraal det angeldäänsk hää en hiale rä eegenoorten.
Spriakwiisen
Diar wurd fööraal fiiw spriakwiisen onerskääst :
nuurden faan a grens:
süüden faan a grens:
Wilger
Wilger (Salix) san en skööl faan plaanten uun det famile faan a Wilagplaanten (Salicaceae). Diar hiar son 450 slacher tu. Jo lewe uun't nuurdelk miatag kliima. Enkelt slacher fanjst dü oober uk uun a troopen. Jo mei hal wiaten grünj.
Onersköölen
S. subg. Chamaetia – S. subg. Chosenia – S. subg. Longifoliae – S. subg. Salix – S. subg. Vetrix
Cádiz
Cádiz [ of ] as det hoodstääd faan't Prowins Cádiz uun Andaluusien (Spoonien) mä  iinwenern.
Cadiz hää en wichtagen huuwen, di a Kanaarisk Eilunen fersuragt.
A iinwenern faan Cadiz nääm jo salew Gaditanos.
Papaveraceae
A Papaveraceae san en plaantenfamile mä amanbi 800 slacher. Jo hiar tu a Ranunculales.
Sköölen
Adlumia – Arctomecon – Argemone – Bocconia – Canbya – Capnoides – Ceratocapnos – Chelidonium – Corydalis – Cryptocapnos – Cysticapnos – Dactylicapnos – Dendromecon – Dicentra – Dicranostigma – Discocapnos – Ehrendorferia – Eomecon – Eschscholzia – Fumaria – Fumariola – Glaucium – Hunnemannia – Hylomecon – Hypecoum – Ichtyoselmis – Lamprocapnos – Macleaya – Meconella – Meconopsis – Papaver – Platycapnos – Platystemon – Platystigma – Pseudofumaria – Pteridophyllum – Romneya – Roemeria – Rupicapnos – Sanguinaria – Sarcocapnos – Stylophorum – Trigonocapnos
Enkelt slacher
Glaucium Lamprocapnos Papaver
Müürfink
A Müürfink of Blä Tualagbitjer (Cyanistes caeruleus, iar Parus caeruleus) as en fögel uun't famile Paridae.
Sèmè-Kpodji (Komuun)
Det Sèmè-Kpodji Komuun as en komuun faan det Ouémé Department faan Beniin. At hoodsteed as Sèmè-Kpodji.
Indialing faan Ferwalting
At komuun hee seeks arrondissementen.
Lund
Lund as en stää önj jü prowins Skåne, Sweeden. Jü stää heet 94.814 inboogere (2020). Dåt as e hoodstää foon jü Lund Komuun.
Mötjstande
Mötjstande san bägelemänte ma en wase elektrische Mötjstand. Da jeeft dåt önj ferschilie sliike.
Koolemötjstande
Önj e eläktroonik benüsie we oofding materjoole ma en wase mötjstand. Deer köön we natörlik låmpe for njüte, ouers da heewe ai sü’n lung laawensduur. Bütedåt tör uk oofding ai sü foole lååsting deerönj.
Deeram njüte we "koolemötjstande", dåt san latje keramische rööre ma en teen lååge koole deeraw. Aw biise iinje sat en metalen höiken, dåt jü koolelååge kontaktiirt. Önj da höikene san dan weere swaised am di mötjstand önjtusliten. Oofding sat en spiråålformi furi önj e koole am di mötjstand huuger tu måågen.