cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hydrogen
Hydrogen (latín hydrogenium, úr grikskum ὑδρο- hydōr- "vatn", og -γενής, -genēs, "framleiðari", upprunaliga "upphav"; symbol H), er eitt frumevni, ið hevur atomnummar 1 í skeiðbundnu skipanini.
Marxisma
thumb|right|250px|[[Karl Marx og Friedrich Engels.]] Marxisma er ein politisk hugsjón og heimspeki, sum er grundað á hugsanirnar hjá Karl Marx (1818-1883) og Friedrich Engels (1820-1895). Marx er faðirin at marxismuni. Hann var hugtikin av Georg W. F. Hegel (1770 -1831) og tók hansara dialektisku søgufatan til sín, men broytti hana til eina materialistiska søgufatan. Í henni blíva trý hugtøk sentral: framleiðsluorka, framleiðsluviðurskifti og framleiðsluhættir. Framleiðsluorkan er tann vitan ella evni, sum menniskja hevur at framleiða, framleiðsluviðurskifti eru tey sosialu viðurskiftini ímillum teir ymisku klassarnar, og framleiðsluhættirnir eru samanrenningin av hesum. Tá ið framleiðsluviðurskiftini ella teir ymisku sosialu klassarnir ikki longur menna framleiðsluorkuna, uppstendur kollveltingin. Endamálið í marxismuni sæst best í Kommunistiska manifestinum frá 1848.
Hydrogen
Heitið
Á føroyskum verður evnið eisini nevnt vetni av upprunaheitinum, sum meira neyvt kundi verið umsett vatnupphav. Latínska heitið kemur av, at hydrogen er annað av teimum báðum frumevnunum í vatni. Almenna danska heitið er hydrogen, men heitið brint verður eisini brúkt. Hetta seinna navnið kemur av, at hydrogen brennir væl.
Marxisma
Hugtakið meirvirði lænti Karl Marx partvís frá Adam Smith (1723-1790). Adam Smith hevði eina arbeiðsvirðisteori um, at samlaða nøgdin av arbeiði, sum varð løgd í eina vøru, var virðið í henni. Karl Marx flutti hetta til sín og segði, at forholdið millum virkiseigarin og arbeiðaran er grundleggjandi fyri kapitalistisku skipanina. Kapitaleigarin kemur við framleiðslugøgnum og rávøru og framleiðir við hjálp frá arbeiðaranum eina liðugtvøru. Prísmunurin á liðugtvøruni og rávøruni er meirvirðið, og hetta skapar arbeiðarin. Marx hevði eitt ambivalent forhold til kapitalin. Hann helt, at ídnaðarkollveltingin var eitt stórt framstig í mun til samfelagið og helt, at kapitalistiska skipanin var dynamisk og búskaparliga mennandi. Sambært Karl Marx er tað júst dialektiska sambandið millum kapitalistin og arbeiðaran, sum er drívmegin í kapitalismuni. Hon byggir á „a class struggle between the opressor and the oppressed”. Tann kúgaði er arbeiðarin, og hann, ið kúgar, er kapitalisturin, sum eigur framleiðslutólini. Ein avgerandi atfinning hjá Marx at kapitalismuni er, at kapitalisturin er rationellur, meðan sjálv kapitalistiska skipanin ikki er tað. Tann harða kappingin ger, at tann einstaki kapitalisturin má spara, gera íløgur og akkumulera sínar ognir.
Leninisma bygdi víðari á Marx, og dróg tað imperialistiska sjónarhornið fram. Vladimir Lenin helt, at kapitalistiska skipanin fór at vikna við tíðini. So hvørt møguleikarnir fyri vøkstri minkaðu í teimum kapitalistisku londunum, fóru tey at vaksa um sínar marknaðir við at gera íløgur í menningarlondunum, og hetta fór at verða ein annar formur fyri imperialismu.
Partar í marxismuni: søgulig materialisma, dialektisk broyting, fremmandagerð, klassastríð, meirvirði, kollvelting fæloysinganna og kommunisma.
Hydrogen
Eginleikar og eyðkenni
Hydrogen er gass við atmosferiskt trýst og vanligan hita. Frítt hydrogen finst sum hydrogenmýl,. Hydrogen er sera eldfimt; saman við oxygeni gevur tað vatn,.
Hydrogen H finst í trimum isotopum:
430-árini f.Kr.
Øldir: 6. øld f.Kr. - 5. øld f.Kr. - 4. øld
Áratíggju: 480-árini f.Kr. 470-árini f.Kr. 460-árini f.Kr. 450-árini f.Kr. 440-árini f.Kr. - 430-árini f.Kr. - 420-árini f.Kr. 410-árini f.Kr. 400-árini f.Kr. 390-árini f.Kr. 380-árini f.Kr.
Ár: 439 f.Kr. 438 f.Kr. 437 f.Kr. 436 f.Kr. 435 f.Kr. 434 f.Kr. 433 f.Kr. 432 f.Kr. 431 f.Kr. 430 f.Kr.
Veðurfrøði
thumb|right|400px|Veðurkort - Javntrýstlinjur binda saman støð við sama lufttrýsti. - Lágtrýst er øki við lægsta luftrýstinum. - Hátrýst er øki við hægsta luftrýstinum. - Reyðu hálvringarnir sýna útjarðaran á hitabrúgv, sum kemur. - Bláir tríhyrningar sýna útjaðaran á kuldabrúgv, sum kemur. Veðurfrøðingar eru vísindafólk, sum granska veðrið og "spáa", hvussu ið veðrið verður. Teir kanna vind, hita, skýggj og lufttrýst. Veðurmátingar verða tíðum goymdar at samanbera við í komandi tíðum. Fylgisveinar, ið ganga í rúmdini, taka myndir av jørðini, og hesar myndir hjálpa veðurfrøðingum í arbeiðinum at seta saman veðurforsøgn komandi fimm dagarnar. Men hóast nógva vitan og framkomna tøkini, so er veðrið náttúrumáttur, sum menniskjan einki ræði á. Veðurstøðir víða hvar í heiminum samstarva um veðurmátingar av skipum, úr flogførum og ómannaðum veðurstøðum á landi. Ómannað veðurstøð er átøk rimakassa á fýra høgum stuðlum. Nógvar ferðir um samdøgrið senda veðurstøðir ballónir við mátitólum og sendarum upp í loft at gera mátingar í luftini. Rúmdarfylgisveinar senda myndir niður á jørðina, og tær sýna skýggj, hátrýst, o.a.
Veðurmátingar
Veðurstøðir í øllum londum samstarva sínaámillum um veðurkanningar og um mátingar úr fylgisveinum og ymiskum mátistøðum. Serútbúnar teldur spáa um veðrið og tekna veðurkort við veðurforsøgn fimm dagar fram. Forsøgn og veðurkort veða latin flogførum, skipum, dagbløðum, sjónvarps- og útvarpsstøðum. Veðurkort sigur, hvussu veðrið verður á víðum øki. Veðurkortið sýnir lufttrýst, hita- og kuldabrýr. Javntrýstlinjur ganga gjøgnum støð við sama lufttrýsti. Er stutt ímillum linjurnar, bendir alt á, at nógvur vindur er har á leið. Millumtjóða mátieindin fyri lufttrýst er hektopascal, sum hevur súmbolið hPa. Miðal lufttrýstið á jørðini er 1013 hPa. Gamla mátieindin millibar er tann sama sum hektopascal.
Klaksvíkar Ítróttarfelag
Heiður
Hesi tølini eru fyri mansfótbóltin í Klaksvík, fyri at síggja úrslitini hjá KÍ kvinnunum, sí KÍ (kvinnur).
Brot úr søguni hjá Klaksvíkar Ítróttarfelag1
Í 1904 - áðrenn Klaksvíkar kommuna varð sett á stovn - varð Klaksvíkar Ítróttarfelag, í dagligari talu nevnt KÍ, stovnað og tvey ár eftir stovnsetanina av kommununi, í 1910, varð fótbóltsvøllur gjørdur. Bæði í 1932 og í 1950 vóru stórar umvælingar gjørdar av vøllinum og í 1951 var hondbóltsvøllur gjørdur við síðuna av fótbóltsvøllinum. Fimm ár seinni var felagshús gjørt til KÍ. Hetta var gjørt í samráð við Klaksvíkar kommunu, sum samtykti stadionætlan í 1949. Eftir hetta – í 1960-unum - fekk KÍ nøkur góð ár og vann fleiri føroyameistaraheiti á rað.
Í 1968 varð stór ítróttarhøll bygd í Klaksvík. Høllin fekk stórar umvælingar í 1980-unum og hon varð eisini útbygd. Samstundis fekk fótbóltsvøllurin stórar umvælingar og í 1988 var graslíki lagt á vøllin. Nýliga er nýtt skýlið bygt við fótbóltsvøllin.
Birkerød kommuna
Birkerød kommuna (Danskt: Birkerød kommune), er ein kommuna í Frederiksborg Amt í Danmark. Birkerød kommuna hevur umleið 22.321 íbúgvar (2006).
Birgit Kleis
Birgit Kleis (3. november 1956 í Hellerup) var ríkisumboðsmaður í Føroyum frá 2001 - 2005, hon er útbúgvin cand.brom. 1982 og cand.jur. 1985.
435 f.Kr.
Øldir: 6. øld f.Kr. – 5. øld f.Kr. – 4. øld f.Kr.
1960
1960 var sambært gregorianska kalendaranum eitt skotár, ið byrjaði á einum fríggjadegi. Árið er eisini kallað "Ár Afrika" (Year of Africa), vegna teir nógvu stóru atburðir, ið hendu í heimspartinum. Millum annað fingu 17 afrikanskar tjóðir fullveldi hetta árið.
435 f.Kr.
Áratíggju: 480-árini f.Kr. 470-árini f.Kr. 460-árini f.Kr. 450-árini f.Kr. 440-árini f.Kr. - 430-árini f.Kr. - 420-árini f.Kr. 410-árini f.Kr. 400-árini f.Kr. 390-árini f.Kr. 380-árini f.Kr.
Árstal: 440 f.Kr. 439 f.Kr. 438 f.Kr. 437 f.Kr. 436 f.Kr. - 435 f.Kr. - 434 f.Kr. 433 f.Kr. 432 f.Kr. 431 f.Kr. 430 f.Kr.
Palestina
Hundrað lond hava viðurkent palestinsku økini sum sjálvstøðugt ríki (í 2011).
Landalæra
Palestina er lítið land. Tað er mest fjallaland, 700 til 1000 m. yvir havinum. Hetta hálendið gongur úr suðri og norðureftir gjøgnum Vesturjordanska landið. Fjøllini eru av kálksteini, sum er ógvuliga moyrur, og vatn lekur ígjøgnum. Har eru mongdir av holum og nógvar keldur. Ísrael er ein partur av tí gamla Palestina.
Politikkur
Stórur partur av arábiska fólkinum varð noyddur at fara úr Palestina og mátti liva sum flóttafólk í Jordan og Libanon. Tí er mikil og áhaldandi fíggindaskapur ímillum ísraelsmenn, palestinar og arábisku grannalondini. Ísrael hersetti bæði Eysturjerúsalem og Vestara Áarbakka í 1967, og Eysturjerúsalem er seinni lýstur ísraelskt øki. Altjóða samfelagið og palestinararnir hava fleiri ferðir funnist at Ísrael, tí landið heldur fram við at byggja bústaðir í einum hersettu økjunum.
Hamas tók valdið í Gaza í 2007. Teir hava sent rakettir í hópatali inn yvir ísraelskar bygdir og sært og dripið nógvar ísraelar hesi seinastu árini. Í 2008 vóru 3.200 rakettir og spreingivarparar send úr Gaza inn í Ísrael. Ísrael leyp á Gaza í 2008. Vápnaða deildin hjá Hamas segði í januar 2009, at hon misti "einans" 48 mans undir ísraelsku innrásini í Gaza. Ísrael sigur hinvegin, at herurin drap meira enn 500 Hamas-limir í krígnum, sum byrjaði 27. desember í 2008.
Tað er trupult at ferðast hjá teimum, ið búgva í Palestinskum øki. Tey fáa ikki loyvi at ferðast gjøgnum høvuðslufthavnina í Ísrael, Ben Gurion Airport. Ístaðin mugu tey fara til ein flogvøll í Jordan, og so flúgva haðani. Tað tekur teimum vanliga tveir dagar at ferðast frá Betlehem til flogvøllin í Jordan. Tað er eisini sera trupult við loyvum og tekur langa tíð at ferðast millum býir á palestinskum økjum. Næstan 200.000 palestinar í landbúnaðarøkum á Vestara Áarbakka hava onga atgongd til rennandi vatn. Í Gaza er millum 90 og 95 prosent av vatninum dálkað og óegnað til menniskju.
Sameindu Tjóðir
Frøin var stór á Vestara Áarbakka og í Gazageiranum, tá ST-aðalfundurin 29. nov. 2012 samtykti at geva Palestina eygleiðarastøðu í heimsfelagsskapinum. Hóast harða mótstøðu frá serliga USA og Ísrael atkvøddu 138 av teimum 193 limalondunum fyri. Teirra millum vóru eitt nú Noreg, Danmark og Ísland. Samtyktin gevur Palestina eygleiðarastøðu sum ikki-limaland, og tað er sama støða, sum Vatikanríkið hevur. Týskland, Stóra Bretland og Avstralia vóru millum londini, sum ikki atkvøddu. USA, Kanada, Ísrael, Kekkia, Panama, Palau, Nauru, Mikronesiasamveldið og Marshalloyggjar atkvøddu ímóti. Ísraelski ST-sendiharrin, Ron Prosor, segði at samtyktin er eitt afturstig fyri friðartilgongdina í Miðeystri. Tað sama segði amerikanski ST-sendiharrin, Susan Rice.
Fólkið
Ikki allir palestinar eru muslimar. Nakrir eru kristnir (umleið 1,1 - 2,4 % ). Hamas hevur ræðið á Palestinskum øki, og teir ynskja heldur at hava islam enn kristindóm. Nógv av teimum kristnu á teimum Palestinsku økjunum hava síðstu árini valt at flyta til onnur lond. Nógv flyta til USA ella lond í Vesturevropa sum Týskland og Svøríki, tí har hava tey tað nógv betri. Tey allarflestu av teimum, ið fara uttanlands at lesa, koma ongantíð aftur til Palestina. Bæði tí tað er trupult hjá teimum at fáa arbeiði, og tí at tey hava tað munandi betri í øðrum londum. Bara umleið 5 % koma aftur. Um 10 til 15 ár vera næstan eingi kristin eftir í Palestina, um henda gongdin heldur fram. Í Gaza eru bara 2.000 kristin av einum fólkatali, ið telur 1,3 millión. Á Vestara Áarbakka eru bara 1,1 % av fólkinum kristin. Og talið minkar.
Slangerup kommuna
Slangerup kommuna (danskt: Slangerup kommune), er ein kommuna í Frederiksborg Amt í Danmark. Slangerup kommuna hevur umleið 9.028 íbúgvar (2003).
Ruanda
Lýðveldið Ruanda (enskt: Republic of Rwanda, franskt: République du Rwanda og kinyarwanda: Repubulika y'u Rwanda) er eitt lítið land í Miðafrika. Ruanda hevur mark við Burundi í suðri, Tansania í eystri, Uganda í norðri og í vestri við Fólkaræðiliga Lýðveldið Kongo. Høvuðsstaðurin í Ruanda er Kigali. Kigali er eisini størsti býur og hevur uml. 1 mió. íbúgvar.
Søga
Stríð ímillum fólkasløg hevur merkt søgu Ruanda. Í 1962 tók fjølmentara fólkið, nevnt hutufólkið, ræði frá tutsifólkinum, ið hevði rátt har í stívliga 500 ár. Mong tutsifólk flýddu til grannalondini. Í 1990 leyp Frælsisrørsla Ruanda (RPF), ið tutsifólki stóð á odda fyri, á úr Uganda. Samráðingar vóru um at brýta valdið ímillum bæði fólkasløgini, men í 1994 doyði forsetin í Ruanda, Juvenal Habyarimana (8. mars 1937 – 6. apríl 1994), í flogvanlukku; hildið verður, at menn úr forsetahirðini, høvdu skyldina í flogvanlukkuni. Ógvisligt stríð brast á aftur partanna millum, tað endaði í ræðuligum blóðbaði, og fleiri enn 200.000 fólk - mest tutsiar - vórðu dripin. Hundraðtúsundtals fólk, mest hutufólk, flýddu til Tansania og Kongo.
Fólkið
Í 1994 var fólkadráp framt í Ruanda, og um 800.000 fólk vórðu myrd eftir bert 100 døgum. Í Ruanda eru tveir ættarbólkar, hutuar sum eru um 84 prosent av fólkinum og tutsiar, sum eru um 15 prosent. Ein lítil bólkur av hutuarum stóðu fyri drápunum, og teir nýttu m.a. miðlarnar at heita á hutuar um at gera sína skyldu at drepa tutsiar. Miðlarnir høvdu tí ein ræðandi leiklut. Málið er nú at nýta miðlarnar positivt. Hetta skal gerast við at førleikamenna børn, ung og fjølmiðlafólk, sum skulu lýsa og umrøða evnir, sum hava við børn og ung at gera.
Ruanda er av fjølbygdastu londum í Afrika, og fólkið fjølgast skjótt. Flestu konur í Ruanda eiga seks børn; í ríku ídnaðarlondunum eiga konurnar eitt ella tvey børn. Men fá fólk í Ruanda liva, til tey eru farin um 50 ár. Miðallívsævin í landinum er bara 49 ár. Sjúkur sum malaria og eyðkvæmi (AIDS) eru vanligar, heilsuverkið er lítið ment, sjúkraviðgerð er ikki ókeypis, tí hava fá ráð at fara til lækna.
Flestu fólk í Ruanda liva av landbúnaði.
Javnrættindi
Tutsi kvinnurnar í fólkadrápinum í Ruanda í 1994, vórðu píndar, tí tær vóru kvinnur av serligum uppruna, ella úr serligum tjóðskaparligum ella átrúnarligum bólkum. Eitt land í verðini hevur eina betri kvinnuumboðan á tingi enn tann svenska. Tað er Ruanda, har 39 av 80 sessum við valið í september 2003 vórðu settir við konufólki. Ein nýggj stjórnarskipan í Ruanda, sum leggur serligan dent á javnstøðu, ásetur m.a., at konufólkini eiga minst 24 sessir í tjóðartinginum. thumb|right|250px|[[Volcanoes National Park í Virungagosfjøll í Norðurvestur-Ruanda.]]
Dýralívið
Virungagosfjøllini, ið eru tjóðargarður í Ruanda, eru eitt av fáu økjunum í heiminum, har fjallagorillan enn heldur til. Hóast gorillan er friðað, er vandi fyri, at hon verður týnd av ránsveiðu og sviðjubúnaði. Nú eru bara einar 650 gorillur eftir í heiminum. Fjallagorilla er bara í hesum parti í Afrika.
Búskapur
Kríggið ímillum tey bæði størstu fólkasløgini - tutsiar og hutuar - hevur syndrað Ruanda, oyðilagt búskapin og gjørt landið til eitt hitt fátækasta í heiminum. Fyri kríggið var mesti útflutningurin í Ruanda kaffi. Nú verður næstan einki dyrkað til útflutnings, hóast 95 prosent av fólkinum arbeiða í landbúnaðinum. Ótryggu viðurskiftini hava gjørt tað næstan ómøguligt, sum er, at menna ídnað og námsvinnu. Námsvinna og smáir bóndagarðar hava altíð havt stóran týdning, og aðrar vinnur taka seg upp nú.
CESCR
ST nevndin fyri búskaparlig, sosial og mentanarlig rættindi (á enskum Committee on Economic, Social and Cultural Rights, stytt CESCR) hevur til uppgávu at kanna, hvussu ST limalondini halda seg til skyldurnar í CESCR sáttmálanum. Í sáttmálanum binda londini seg til at tryggja sínum borgarum rættindi til arbeiði, heilsu, útbúgving og nøktandi liviumstøður. Sáttmálin er frá 1966 og kom í gildi fyri Føroyar í 1972.
Kristin Michelsen
Kristin Michelsen (føddur 30. juli 1956 í Froðba) er ein føroyskur politikari (JF). Hann hevur bankaútbúgving og starvaðist í Sjóvinnubankanum í 1973–1978. Hann er eisini útbúgvin timburmaður og arbeiddi sum timburmaður í 1978–1984, harafturat var hann í starvi sum eykaløgreglumaður í 1981–2003 og fulltrúi hjá sýslumanninum í Suðuroy í 1984–2003. Sum ungur róði hann kapp við Suðringi. Hann er formaður í Froðbiar Sóknar Róðrarfelag.
Politiska lívsleiðin
Hann hevur verið borgarstjóri í Tvøroyrar kommunu síðan 1. januar 2001. Hann stillaði upp til løgtingsval í 2011 og varð valdur inn á Ting við 393 atkvøðum, sum var næstmest á javnaðarlistanum. Í 2008 ynskti hann at stilla upp til løgtingsval, men tá vóru Føroyar vorðnar eitt valdømi, og summir flokkar í økjunum, ið vóru uttanfyri miðstaðarøkið, valdu tí at avmarka talið av uppstillaðum valevnum, og samstundis ynskti Javnaðarflokkurin at taka atlit til javnstøðu og landafrøði og valdi tí at uppstilla tveir menn og tvær kvinnur úr Suðuroy. Mannliga valevni úr norðaru helvt av Suðuroynni gjørdist táverandi løgmaður, Jóannes Eidesgaard, og tí var ikki pláss fyri Kristini Michelsen á listanum. Gestur Hovgaard, samfelagsfrøðingur, meinti eftir valið, at hetta var ein av orsøkunum til, at flokkurin fekk eitt vánaligt valúrslit í háborgini Suðuroy á hesum valinum.
Politiskt stríð
Síðan Løgtingsvalið 2011 hava tað verið trætumál ímillum Kristin Michelsen og onnur. Fáar dagar eftir Løgtingsvalið velur Sonja Jógvansdóttir at melda seg úr Javnaðarflokkinum, tí hon vildi ikki vera partur av einum flokki, sum sambært henni, varð leiddur av homofobiskum monnum.
Í Mars 2016, varð uppskot lagt fyri tingið, um at javnstilla samkynd við hinskynd, við borgarliga vígslu. Eftir otta tímar til aðru viðgerð, søgdu Kristin Michelsen og Heðin Mortensen seg ikki vilja atkvøða í málinum, men vildu hava málið skuldi beinast aftur í nevnd. Ivamál var um samkynt hjúnarlag kundi krevjast í kirkjuni.
Stríð tók seg upp til kommunuvalið 2016, tá Kristin Michelsen sendi Suðuroyar Norðara Javnaðarfelag kravboð um fyrst valda á listanum. Tó ein siður, er tað ikki nøkur lóg ella reglugerð, sum sigur at fyrstvaldi, skal verða borgarstjóri, men Kristin Michelsen vildi hava at lokalfelagið og øll uppstillaði váttaðu hesum skrivliga. Um ikki, tók hann sær av javnaðarlistanum á Tvøroyri. Samskifti bleiv rokaligt og til tíðir varð samskift millum ein triðja persón, men Kristin Michelsen segði aldri frá, um hann fór av, hóast lokalfelagið og tey uppstillaðu ikki gingið kravboðnum á møti. Somuleiðis royndi Kristin Michelsen at koma á borgaralistan, men tað miseydnaðist og tá ið freistin nærkaðist, varð listin hjá Javnaðarflokkinum latin inn uttan Kristin á lista. Samstundis og í evstu løtu hevði Kristin Michelsen gjørt annan lista og við Kommunulistanum vann 3 umboð til valið.
Í 2018 boðaði Kristin Michelsen frá, at hann kendi seg ikki bundnan av, at atkvøða saman við flokkinum ella samgonguni, men fór at velja frá mál til máli í løgtingssalinum. Tann 3. januar 2019 varð Kristin Michelsen koyrdur úr tingbólki Javnaðarfloksins orsaka manglandi flokslýdni og 8. mars 2019 valdi Floksleiðslan í Javnaðarflokkinum at strika limaskapin hjá Kristini Michelsen í Javnaðarflokkinum, fyri brot á lógir floksins. Kristin stillaði upp fyri Sjálvstýrisflokkin til valið 2019 og var einasti valdur á lista D.
Familja
Kristin er abbasonur skaldið Poul F. Joensen. Hann er sonur Vilborg og Mikkjal Michelsen. Hann er giftur við Joan N. Michelsen úr Hvalba. Saman eiga tey dóttrina Halldis Michelsen.
Antonio Vivaldi
Antonio Lucio Vivaldi (føddur 4. mars 1678, deyður 28. juli 1741) var ein venetianskur Barok tónasmiður, virtuoso violinleikari, lærari og prestur. Hann var føddur í Venesia, hann er viðurkendur sum ein av teimum størstu barok tónaskøldunum, og hansara ávirkan í livitíð hansara fevndi um alt Evropa. Hann er fyrst og fremst kendur fyri at hava smíðja intrumentalar konsertir fyri violin og fleiri onnur ljóðføri, eins væl og heilag kórverk og yvir fjøruti operair. Best kenda verk hansara er ein røð av violinkonsertum ið eru kendar sum Tær fýra árstíðirnar.
Merkantilisma
thumb|right|250px thumb|right|250px Merkantilisma hevur ta grundfatan, at staturin er høvuðsspælarin í altjóða politikki. Fatanin er, at í altjóða politikki eru ongar spælireglur, og tann sterkasti staturin yvirlivir. Tí er fremsta mál hjá statinum at tryggja sína egnu tilveru. Støðan hjá statinum verður sostatt ein ævigur maktkampur. Fyri at tryggja, at staturin er sterkur, er sostatt av størsta týdningi, at búskapurin í statinum er sterkur, herundir at útflutningurin er størri enn innflutningurin, soleiðis at staturin hevur eina nettoáogn heldur enn nettoskuld mótvegis umheiminum. Tað fyrsta IPE (International Political Economy) ástøði, vit hoyra um, er tann klassiska merkantilisman. Jacob Viner (1892-1970) sigur, at merkantilisma er: „a doctrine of extensive state regulation of economic activity in the interest of the national economy“. Innan altjóða búskap kann sigast, at merkantilisman viknaði eftir 2. heimsbardaga tá liberalisman mentist av álvara í Evropa og Norðuramerika. Tá heimsbúskapurin kom í kreppu fyrst í 1970’unum, fekk merkantilisman høvdið fyri seg aftur, tá undir navninum neomerkantilisma.
Merkantilisman var leiðandi ástøði í øldir, men viknaði síðst í átjandu øld, tá Adam Smith (1723-1790) fanst harðliga at henni. Hann helt ikki, at tað gagnaði statinum sum heild at nýta protektionismu, sosialismu og politiska uppíblanding í vinnuna sum amboð. Merkantilisma reistist tó skjótt aftur eitt sindur broytt undir navninum búskaparlig nationalisma. „Whereas classical mercantilism focused on gaining wealth and power through unequal foreign trade, economic nationalism focused on the internal development of the national economy". Í ein ávísan mun var hetta ástøði ein reaktión uppá liberalismuna, sum hevði fingið stóra undirtøku millum manna í Evropa. Lond sum USA og Týskland óttaðust ta búskaparligu styrkina hjá Stórabretlandi og valdu búskaparliga nationalismu sum amboð til at verja seg ímóti tí agressiva liberala politikkinum hjá Stórabretlandi. Forsprákarar fyri hesum politikki vóru Alexander Hamilton (1755-1804), sum var fyrsti fíggjarmálaráðharri í USA, og Friedrich List (1789-1846), sum var ein týskur-amerikanskur búskaparfrøðingur. Teir vóru ikki ímóti einum fríum marknaði sum so, men meintu, at protektionisma var neyðug fyri at verja støðuna hjá statinum og fyri at stimulera lokalan ídnað. Hamilton argumenteraði fyri at reka ein politikk, sum kundi verja framleiðsluvirkini í landinum.
Jarn
Jarn (Fe) er heitið á tí 26. frumevninum í tí skeiðbundnu skipanini. Jarn er eitt metal. Tey fyrstu tekinini um nýtslu av jarni eru frá umleið ár 4000 f.Kr. hjá sumerum og egyptum. Jarn verður útvunnið úr málmi. Jarn er tað metal, sum mest verður nýtt. Jarn er nógv nýtt, eit nú til lutir í bilmotorum og til sigulmagn. Jarnpetti detta niður á jørðina sum loftsteinar úr rúmdini. Men jarnið, vit nýta, fáa vit úr jarnmálmi, sum verður høgdur í fjøllunum. Mannakroppurin krevur jarn í teimum reyðu blóðkroppunum, so at góður kostur er til dømis grønmeti ella livur, sum jarn er í. Hittitarnir í Turkalandi gjørdu jarn longu 1500 f.Kr. Tað var inngangurin til jarnøldina. Jarn verður brætt úr jarnmálmi í ovurstórum háovnum. Onnur metal kunnu verða blandað upp í stálið at fáa fram ávísar eginleikar. Stál verður gjørt úr jarni, sum er av vanligastu frúmevnum á jørðini, og kolevni (karboni), ið fæst burtur úr koli. Stál verður brúkt til mangt og hvat, til ovurstór tangaskip og brýr, elalítlar skrúvur og møtrikkar. Í øllum heiminum verða gjørd um 680 mió tons av stáli um árið.
Jarn og stál, sum er úti, rustar. Serliga herviligt er tað, kemur sjógvur ella saltvatn at. Rustur er reyðbrún sambinding millum jarn og súrevni. Rustur fær jarn at vikna, so tað at enda verður dust.
Fenljómari
Fenljómari (frøðiheiti - Acrocephalus palustris)
Ølstykke kommuna
Ølstykke kommuna (danskt: Ølstykke kommune), er ein kommuna í Frederiksborg Amt í Danmark. Ølstykke kommuna hevur umleið 15.681 íbúgvar (2006).
Slepp tær til heiti fani
Slepp tær til heiti fani er eitt tekstasavn frá 2018 við 16 útvaldum tekstum um líkt og ólíkt, ið føroyski rithøvundurin Høgni Mohr hevur skrivað. Astrid Andreasen hevur myndprýtt savnið.
Søgugongd
Vrakað hugsjón, akademisk mótstøða og etikettleyst embæti. Bleytt politi, livandi elli og kritiskur kommunulækni. Heimspeki, bukkumenn, facebook og idiotisk lóg. Paradoksal frelsa, regluleyst skald og tvørt flogvit. Skjarrligur journalistur, føroyskt upprør og karismatiskar illbønir. Hetta tykist sum ein tvørlig bók um ómøgulig mál og serar persónar. í veruleikanum snúgva teir 16 tekstirnir seg mest um ein kontrárigan rithøvund og journalist.
Sjálvur sigur høvundurin at skal teksturin vera áhugaverdur í longdini, mást tú geva lesaranum eitt spark upp undir rørarnar viðhvørt.
Les eisini
Mohr, Høgni (2006) ''Ali babba: og 49 aðrar blaðgreinir. Øgiliga egið forlag. "Tekstirnir hjá Høgna Mohr eru alt annað enn knappir og orðafátækir. Teir eru litríkir, inniligir og ofta sera undirhaldandi sum hjá einum rithøvundi. Sum lesari merkir tú, at Høgni hugnar sær, meðan hann skrivar, og tú sært hann næstan fyri tær, tá hann nøgdur rakar seymin á høvdið við sínum øðrvísi orðingum. Vónandi verður hansara skriviháttur nýttur sum dømi um góðan og fyrimyndarligan skrivihátt í skúlunum  - Uni Arge, journalistur."Mohr, Høgni (2010) Tá deyðin verður avdúkaður. Øgiliga egið forlag."Styrkin í bókini er tann beinrakna tekstin, tær hugtakandi, men knøppu orðingarnar, miðlingin av sterkum menniskjaligum kenslum, stúran, gleði, ótta og sorg, og so tann einfalda, positiva mennsikjafatanin  - Erhard Jacobsen, ummælari."Mohr, Høgni (2017) Fractura nasi. Øgiliga egið forlag. Kirsten Brix týtt til danskt 2019. Danskt heiti: Rejse for livet. Forlag Amanda Books. Seld til filmframleiðslu 2018.''"Hon er í passandi flogferð, skrivingin. Floygd, sum eingin annar tekstur eg nýligani havi lisið. Síðst eg kendi meg so væl í felag við hin skrivandi var, tá eg læs Bommhjarta hjá Jóanesi Nielsen, sum kom í fjør. Ein smittandi respektleys søga, sum hemningsleys gongur sínar egnu leiðir. Men aftanfyri hómast ein leitan eftir egnum upphavi. Hví bleiv eg sum eg bleiv, er skuggaspurningur høvundans  - Birgir Kruse, ummælari."Mohr, Høgni (2019) mær dámar ikki høgna hoydal. Øgiliga egið forlag. ISBN 9789991880549.
Catalinaoyggj
Catalinaoy (alment enskt heiti: Santa Catalina Island) er oyggj uttanfyri kalifornisku vesturstrondini. Hon er sum nógvar aðrar Kyrrahavsoyggjar undir USA. Fólkatalið er umleið 4000. Oyggin hevur tvær bygdir, Avalon og Two Harbors. Nógv tað størsta plássið er býurin Avalon, sum við sínum 3,728 fólkum hevur umleið 85 % av fólkatalinum. Í oyggjinum búðu, tá ið teir hvítu komu hagar, Tongva-indianar. Indianar nomu land har um 7000 f.Kr. Teir hava sítt egna mál - tongvanskt (doyði út í 1970unum). Orizabafjøll (639.2 m.) er hægsta fjall á Catalinaoynni.
Hóast fá fólk búgva á oynni, so koma nógv fólk har um summari. Grundarlagið undir búskapinum er ferðavinna. Ferðavinnan hevur óvurstóran týdning fyri catalinska búskapin. Mest er tað heita veðrið, strendurnar og víkurnar, sum draga fólk higar. Eitt annað, ferðafólk koma at síggja, eru vøkru bygningarnir. Fleiri enn 1 mió. ferðafólk fara til Catalina á hvørjum ári. Ferðasamband er sjóvegis við Catalina Express og luftvegis við tyrluni ella flogfari. Catalina Express siglir 10-12 ferðir um dagin av Long Beach og Dana Point. Miðskeiðis á oynni er flogvøllur; Catalina Airport er einasti flogvøllur.
Umframt einastandandi vakra náttúru, finnast golfbanar á oynni. Tað er møguleiki fyri hvalasafari, djúphavsfiskiskapi, kaving, golf og tennis á sera góðum banum. Sera nógvar matstovur eins og fjølbroytt úrval barrum, nátklubbum og kasino ("Catalina Casino"). Hitin er sera javnur, alt árið, ikki ov heitt ei heldur ov kalt.
Oyggin er millum annað nevnd í sanginum "26 miles" hjá Four Preps. Eisini verður hon viðhvørt umtalað sum frítíðarstað í amerikanskum spælifilmum.
1950
1950 (MCML) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum sunnudegi.
Stenløse kommuna
Stenløse kommuna (danskt: Stenløse kommune), er ein kommuna í Frederiksborg Amt í Danmark. Stenløse kommuna hevur umleið 13.470 íbúgvar (2006).
Norröna
Norröna er størsta ferðamannaskipið í Føroyum og siglir millum Havn, Hirtshals og Seyðisfjörð.
Í 2006 fór Smyril Line at tosa um at skifta út Lerwick við Scrabster, men hetta vakti stóra øsing, ikki minst frá hetlendingum, sum hava fíggjað stóran part av Norrönu. Frá summarinum 2007 fór Norröna kortini farin at sigla aðruhvørja viku til Lerwick og aðruhvørja viku til Scrabster.
Millum 2009 og 2010 sigldi Norröna bara ímillum Hanstholm, Havn og Seyðisfjörð.
2010 gavst Norröna at sigla til Hanstholm og fór í staðin at sigla til Hirtshals.
Norröna I
Tann gamla Norröna var bygd í 1973 í Rendsborg sum Gustav Wasa. Í 1983 fekk hon navnið Norröna og sigldi fyri eigaran Smyril Line millum Danmark, Føroyar, Ísland og Noreg. Hetta skipið hevði pláss fyri 1.050 ferðafólkum og 300 bilum. Avloysarin er tann nýggja Norröna (frá 2003). Men tað gamla skipið er enn undir føroyskum flaggi - sum trúboðanarskipið Logos Hope.
Norröna II
Tann nýggja Norröna er eitt luksusskip. Tað var bygt í Lübeck, og 8. apríl fór hon jomfrútúrin úr Týsklandi við kós ímóti Føroyum, har hon varð sett í rutusigling 10. apríl 2003. 164 m long og 30 m breið hevur hon pláss fyri umleið 1.500 ferðafólkum og 800 bilum. Manningin telur umleið 120.
Avalon
Avalon er størsti býur í Catalinaoy í Kalifornia. Fólkatalið í 2010 var 3.728.
Norröna
Norröna II
Norröna hevur luksuskømur, stór handilsøki, góðar matstovur, barrir, dansihøli, spælipláss til børn, svimjihyl, venjingarhøll o.s.fr.
Norröna II kostaði umleið 100 mió. evrur, sum var rættiliga dýrt fyri Smyril Line, og tað gav reiðarínum fíggjarligar trupulleikar. Men tað kláraði seg, og nú er tað við íslendskum, hetlendskum og almennum stuðli tryggjað, at Norröna verður verandi eitt føroyskt skip.
Avalon
thumb|left|250px
Edva Jacobsen
Edva Jacobsen (fødd 31. august 1964) er ein føroyskur politikari (SB) og bankakvinna. Hon byrjaði at læra í Føroya Banka í 1984, har hon í dag er kundaráðgevi í deildini í Fuglafirði. Hon hevur tikið fíggjardiplom og varð í 2002 útbúgvin merkonom í fíggjarsstýring.
Politiska lívsleiðin
Edva møtti fast fyri Johan Dahl á Føroya Løgtingi 2010–2011 og varð vald inn beinleiðis á løgtingsvalinum 29. oktober 2011 við 311 atkvøðum. Á løgtingsvalinum 2015 varð hon ikki endurvald.- Hesi fullu
436 f.Kr.
Øldir: 6. øld f.Kr. – 5. øld f.Kr. – 4. øld f.Kr.
Áratíggju: 480-árini f.Kr. 470-árini f.Kr. 460-árini f.Kr. 450-árini f.Kr. 440-árini f.Kr. - 430-árini f.Kr. - 420-árini f.Kr. 410-árini f.Kr. 400-árini f.Kr. 390-árini f.Kr. 380-árini f.Kr.
Árstal: 441 f.Kr. 440 f.Kr. 439 f.Kr. 438 f.Kr. 437 f.Kr. - 436 f.Kr. - 435 f.Kr. 434 f.Kr. 433 f.Kr. 432 f.Kr. 431 f.Kr.
Kálvur lítli
Kálvur lítli var síðsti katólski prestur í Sandoy í 14. øld. Sagt verður, at hann var sera grammur í skapi, hádingsmaður og ein rættur óflýggjakroppur. Hann hevur, sum prestarnir enn á døgum, búð í prestagarðinum í Todnesi á Sandi. Nær við Todnes liggur ein aldargomul rætt, sum hevur navnið Kálvmannarætt. Kálvur lítli hevði tveir synir Harald og Rasmus. Haraldur var løgmaður í Føroyum um 1412.
Grátt undir steini
Grátt undir steini ella grótlús, stundum rópt onnur nøvn, t.d. grádýr ella (í Skúvoy) veggjalús, eru fleiri sløg av smáum krabbadýrum sum liva á landi. Í útsjónd og livihátti kunnu tey minna um skordýr, men tey eru ikki skordýr. Grátt undir steini eru ein undirbólkur Oniscidea av bólkinum Isopoda.
Nakrar fráboðanir eru komnar um at eitt fimta slag, Armadillidium vulgare, skal vera komið til Føroyar, men hetta er ikki staðfest.
Skibby kommuna
Skibby kommuna (danskt: Skibby kommune), er ein kommuna í Frederiksborg Amt í Danmark. Skibby kommuna hevur umleið 6.684 íbúgvar (2004).
Loki
right|thumb|250px|Loki hevur netið sítt á hesi gomlu íslendsku mynd. Loki ella Lokki er ein av ásagudunum í norrønu gudalæruni. Loki er av jatnaætt, men sum vinur Óðins búsettur í Ásgarði. Gylvaginning sigur um hann: "Loki er fríður og fagur í útsjónd, illur av lyndi og skiftandi í atferð. Hann var snildari enn fólk flest og svikaligur í øllum lutum. Hann voldi ofta ásum stórar vandar, og ofta loysti hann teir við sviki." Børnini hjá Loka eru Miðgarðsormur, Hel, Fenrisúlvur, Narvi og Sleipnir. Kona hansara eitur Sigyn. Loki orsakaði deyða Baldurs og eftir tað bundu æsirnir hann. Hann man losna við ragnarøk, har hann berjist saman við jatnum ímóti æsum. Hann berjist við Heimdall; teir verða hvørjum øðrum at bana.
Víkingar hava ikki dyrkað Loka. Heldur hevur hann verið ímyndin av menniskjasligum eginleikum, sum víkingarnir hava kent aftur í sær sjálvum.
Loki umtalast í einum føroyskum kvæði, Lokka tátti, har hann hjálpir fólki móti einum risa.
Altjóða Gjaldoyragrunnurin
thumb|right|250px|IMF hevur høvuðsskrivstovu sína í [[Washington DC í USA.]] Altjóða Gjaldoyragrunnurin (enskt: International Monetary Fund, ofta stytt IMF) varð stovnaður 27. desember 1945 við Bretton Woods-avtaluni.
Sámal F. Samuelsen
Sámal F. Samuelsen róptur Sámal á Krákusteini politistur. Var við til at seta Jólafundin í 1888.
1951
1951 (MCMLI) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum mánadegi.
Kjarrljómari
Kjarrljómari (frøðiheiti - Acrocephalus dumetorum)
Jægerspris kommuna
Jægerspris kommuna (danskt: Jægerspris kommune), er ein kommuna í Frederiksborg Amt í Danmark. Jægerspris kommuna hevur umleið 9.512 íbúgvar (2004).
Tehran Museum of Contemporary Art
thumbnail|Tehran Museum of Contemporary Art, [[Tehran Savnið við Samtíðarlist]] thumbnail|TMoCA
Tehran Museum of Contemporary Art, (Persiskt: موزه هنرهای معاصر تهران), eisini kent sum TMoCA, er eitt av størstu listasøvnunum í Iran. Savnið hevur meira enn 3000 lutir av evropeiskari og amerikanskari listamálningum, prent, tekningar og steinmyndir. TMoCA hevur eisini eitt av heimsins bestu søvnum av inanskari samtíðarlist.
Elsebeth Mercedis Gunnleygsdóttur
Elsebeth Mercedis Gunnleygsdóttur (fyrr Hansen, fødd 26. oktober 1963 í Klaksvík) er ein føroyskur politikari (FF) og løgreglukvinna. Eftir student starvaðist hon hjá Postverki Føroya 1983–1985, og eftir tað tók hon útbúgving sum løgreglukvinna.
Lívsleið í politikki
Hon hevur verið býráðslimur í Klaksvíkar býráð síðan 2009. Á løgtingsvalinum 2011 varð hon vald inn á Føroya Løgting við 344 atkvøðum. Hon er forkvinna í Løgtingsins rættarnevnd og limur í Løgtingsins trivnaðarnevnd.
Familja
Elsebeth er dóttur Ellinor Mariu og Gunnleyð Jakobsen. Hon er gift Finni Hansen, tey eiga børnini Ellinor Mercedis Finnsdóttir Hansen, Karl Amadeus Finnsson Hansen og Mathildu Mercedis Finnsdóttir Hansen.
John McCain
John Sidney McCain III (f. 29. august 1936 í Panama - 25. august 2018) var senatorur í Arizona. Hann stillaði upp, sum forsetavalevni, ímóti Barack Hussein Obama (D) í 2008. Hann er eisini senatorur í Arizona. Sarah Palin var varaforsetavalevni hjá John McCain, tá hann í 2008 var forsetavalevni hjá Republikanarunum.
Bæði dóttur hansara, Meghan McCain, og kona hansara, Cindy McCain, hava boðað amerikanska fólkinum frá at tær eru fyri at samkynd kunnu giftast. McCain sjálvur vil kortini enn vera við, at hann bara heldur, at kvinna og maður kunnu giftast við hvør øðrum. John McCain var ein av teimum, sum syrgdu fyri, at samkynd fólk ikki kunnu giftast í Arizona, og McCain familjan er ein hin best kenda republikanska familjan í Arizona. thumb|left|200px|John McCain og [[Sarah Palin í Virginia í 2008.]]
Flamma
Flamma er ein føroyskur popp tónleikabólkur, mannaður av trimum kvinnum: Laila Carlsen, Ann Chanett Danielsen og Malan Eyðunsdóttir. Tað var í 2013, at bólkurin fekk nýggja navnið Flamma, men tær tríggjar hava fyrr mannað bólkin Divaz, tó er Ann Chanett Danielsen nýggj í bólkinum, tað var Anna Maria Olsen, ið var við í bólkinum Divaz frá byrjan, saman við Lailu og Maluni. Tað eru nøkur ár síðan tær byrjaðu, ein av fyrstu ferðunum, ið Divaz framførdu alment saman var til Syng við á Sandi. Tær valdu at broyta navnið síðst í mai 2013, áðrenn tær fóru í holt við at geva út nýggjan tónleik, navnabroytingin kom samstundis sum fyrsta staklagið varð útgivið á Soundcloud, tað var í mai 2013, lagið hevur heitið CityLights. Ætlanin er so at geva út eina fløgu einaferð á sumri 2013. Kristoffer Mørkøre framleiðir fyrstu fløguna. Í apríl og mai 2013, áðrenn tær høvdu skift navn, vóru tær á tónleikarundferð í Føroyum. Saman við teimum trimum vóru tónleikararnir Jóhan Ziskason, Kristoffer Mørkøre og Henning Hjalt Nicodemussen. Á konsertunum sungu tær coverløg, sum tær eisini høvdu gjørt tá tær byrjaðu at syngja saman. Á tónleikaútgávuni verða tað tó nýggj løg. Divaz framførdu føroyska tjóðsangin áðrenn steypafinaluna millum EB/Streym og Víking í 2012 á Tórsvølli.
Stakløg
Løgini eru útgivin á Soundcloud.
Graz
thumb|right|240px|Graz Graz er næststørsti býur í Eysturríki. Fólkatalið var 265 778 í 2013.
Karlebo kommuna
Karlebo kommuna (danskt: Karlebo kommune), er ein kommuna í Frederiksborg Amt í Danmark. Karlebo kommuna hevur umleið 19.436 íbúgvar (2004).
Porcellio scaber
Porcellio scaber (frøðiheiti - Porcellio scaber, føroyskt navn væntar, danskt grå bænkebider), er vanligasta gráa undir steini í Føroyum. Porcellio scaber finst í flestu oyggjum, men eins og onnur grá undir steini, er tað fátt í tali norðantil í landinum.
Porcellio scaber verður vanliga 10-15 mm til longdar, og er vanliga grátt, ljósari undir búkinum, tó kunnu brún, blálig, gullig ella ljósareyð litbrigdi koma fyri. Porcellio scaber livir í ymsum vátligum búøkjum, í haganum, viðarlundum og bygdum øki, men er ikki so tengt at vatni sum Oniscus asellus.
Heilaga rómverska ríkið
Heilaga rómverska ríkið ella Týsk-Rómverska ríkið (Latín: Sacrum Romanum Imperium, týskt: Heiliges Römisches Reich) var eitt samríki av fleiri tjóðum í Vestur- og Miðevropa við Týsklandi í miðdeplinum. Ríkið uppstóð í miðøldini og skifti fleiri ferðir navn, til tað upploystist undir Napoleonskríggjunum í 1806, tá Eysturríki gjørdist egið keisaraveldi og Týska sambandsríkið (Rínsambandið) varð stovnað.
437 f.Kr.
Øldir: 6. øld f.Kr. – 5. øld f.Kr. – 4. øld f.Kr.
Áratíggju: 480-árini f.Kr. 470-árini f.Kr. 460-árini f.Kr. 450-árini f.Kr. 440-árini f.Kr. - 430-árini f.Kr. - 420-árini f.Kr. 410-árini f.Kr. 400-árini f.Kr. 390-árini f.Kr. 380-árini f.Kr.
Árstal: 442 f.Kr. 441 f.Kr. 440 f.Kr. 439 f.Kr. 438 f.Kr. - 437 f.Kr. - 436 f.Kr. 435 f.Kr. 434 f.Kr. 433 f.Kr. 432 f.Kr.
Sands kirkja
thumb|Sands kirkja. thumb|Frímerki frá 2006, [[Edward Fuglø.]] thumb
Sands kirkja er ein gomul trækirkja frá 1839. Henda kirkjan stóð til 1988, tá ein partur av kirkjuni vanlukkutíð brann av ásettum eldsbruna. Kirkjan varð umvæld og liðug til 150 ára dagin hjá kirkjuni í 1989.
Elsta kirkjan
Ilt er at siga, hvar fyrsta føroyska kirkjan hevur staðið. Sambært søgnini var tann sokallaði Sigmundarsteinurin partur av teirri kirkjuni, sum Sigmundur Brestisson skuldi hava reist í Skúvoy. Tað var sum kunnugt Sigmundur, ið kristnaði Føroyar.
Reint ítøkiligt er tað tó á Sandi, at vit finna elstu kirkjuna. Undir einum útgrevstri undir Sands kirkju funnu fornfrøðingarnir leivdir frá ikki minni enn fimm eldri kirkjum. Í niðastu flánni vóru steyrahol, steinseting og grundarsteinur frá einari stavkirkju, sum verður mett at stava frá teirri fyrstu kristnu tíðini, t.e. frá umleið ár 1000. Sjálvt kirkjurúmið var 5 x 4 m og kórið 2,5 x 2 m. Dyr vóru í vestara endanum.
Onnur kirkjan
Onnur kirkjan var nakað størri enn hin fyrra. Hetta var eisini ein stavkirkja, við grótgarði uttanum tó ikki í vestara enda. Kirkjan hevði sama snið sum grønlendsku miðaldarkirkjurnar úr 11. – 13. øld, og verður tí mett at vera frá tí tíðarskeiðinum. Í hesi kirkjuni funnu tey ymsar kirkjulutir frá katólsku tíðini, m.a. eitt vígivatnsfat, eitt roykilsiskar úr bronsu og eina lítla oljulampu úr royðugróti. Undir trægólvinum funnu fornfrøðingarnir eisini 26 miðaldargravir. Har vóru bæði menn, kvinnur og børn, og hildið verður tí, at kirkjan hevur verið ættarogn, og at líkini stava frá teirri ætt, ið átti kirkjuna. Fleiri myntir vóru eisini funnar, 33 av teimum frá tí tíðarskeiðinum, tá kirkjan var í nýtslu. Flestu myntirnir eru norskir og stava frá tíðini millum 1220 og 1300. Tað var í hesi kirkjuni, at hin illa gitni sandoyarpresturin Kálvur lítli virkaði.
Triðja kirkjan
Triðja kirkjan stavar frá umleið ár 1600 og skjøl frá tíðini prógva, at hon enn stóð uppi í 1709-10, tá hon verður umtalað í einum nevndaráliti, har allar føroysku kirkjurnar verða nevndar. Í hesi triðju kirkjuni virkaði ein annar illa kendur sandoyarprestur, nevniliga Harra Klæmint (Clemen Laugesen Follerup úr Jútlandi). Sagt verður um Harra Klæmint, at hann lættliga bar sítt jarðargóðs á herðunum, tá hann kom til Føroya, men tá hann doyði, var hann ríkasti maður í Føroyum. Minnið um hansara grískni livir enn í søgn og søgu, og sjáldan var tað við heiðurligari atferð, at hann ognaðist jarðargóðsið. Harra Klæmint átti ikki minni enn 23 børn.
Fjórða kirkjan
Fjórða kirkjan varð bygd stutt eftir ár 1710, og hetta var fyrsta kirkjan, ið eisini hevði forkirkju. Her virkaði Peder Clemensen, sonur Harra Klæmint, sum tó, sambært søgnini, var munin dámligari enn faðirin.
Fimta kirkjan
Í 1763 varð nýggj kirkja aftur bygd. Ikki er nakað at siga frá hesi kirkju annað enn, at hon var munin størri enn tær undanfarnu og hevði bæði forkirkju og kór.
Sætta kirkjan
Í 1839 varð so aftur nýggj kirkja bygd, enn størri enn tær undanfarnu og við klokkutorni. Henda kirkjan stóð til 1988, tá ein partur av kirkjuni vanlukkutíð brann av ásettum eldsbruna. Kirkjan varð umvæld og liðug til 150 ára dagin hjá kirkjuni í 1989.
Myntfundurin
Í 1863 kom M. A. Winther sýslumaður gangandi framvið kirkjugarðinum, har menn vóru í ferð við at grava eina grøv. Hann rakti tá við okkurt í moldini, sum skuldi vísa seg at vera tann einasti stóri myntfundurin í Føroyum. Har vóru 98 myntir frá tíðarskeiðinum millum ár 1000 og 1090, altso tað tíðarskeiðið, tá fyrsta kirkjan stóð uppi. Nágreiniligar kanningar hava víst, at peningurin ikki varð niðurgrivin í sjálvari kirkjuni, men í einum sethúsum tætt við. Myntirnir stava frá Írlandi, Onglandi, Týsklandi, Ungarn, Noregi og Danmark.
1952
1952 (MCMLII) var sambært gregorianska kalendaranum eitt leypár. Fyrsti dagurin var ein týsdagur.
Bókmentir
Invisible Man hjá Ralph Ellison.
Protein
thumb|200px|Eitt modell av [[myoglobin. Tað fyrsta proteinið vit kendu fullkomna bygnaðin á.]]
Proteinir ella eggjahvítaevni eru stór lívrunnin mýl samansett av 22 ymiskum aminosýrum í einari linjurættari røð, samanbundnar við peptidbindingum. Tey flestu proteinini eru kveikar.
Proteinir eru ein grundleggjandi partur av øllum livandi verum. Vit fáa proteinir inn við kostinum og tey verða niðurbrotin til tær einstaku aminosýrurnar í maganum. Síðani byggir kroppurin nýggj proteinir frá aminosýrunum.
Fílur
Ein fílur (úr arab. fil) talumál elefantur, kvæðamál ólivantur (úr miðenskum olifant) er eitt súgdjór, ið livir í Afrika og Asia. Tað eru trý núlivandi sløg av fílum í heiminum: Afrikanski runnafílurin, Afrikanski skógafílurin og Asiatiski fílurin - eisini ofta umrøddur sum indiskur fílur. Groft sagt er munurin fílanna ímillum, at afrikansku fílarnir hava stór oyru, meðan indisku fílarnir hava minni oyru. Afrikanski fílurin er størsta súgdjór á landi. Kvennfílurin og ungarnir halda tætt saman. Størsti kvennfílurin er oddafílurin og hinir elta hann. Afrikanski fílarnir fara ígjøgnum regnskógin í Afrika í flokki einir 20 saman.
Florida Keys
Florida Keys eru um 1700 koralloyggjar, ið eru stutt suður úr strondini í Florida, USA. Í alt eru 4500 oyggjar, holmar og sker í Florida Keys. Nógv tað størsta plássið er býurin Key West, sum við sínum 25.478 íbúgvum hevur umleið 32 % av fólkatalinum. Sunnasti parturin av fastlandinum Florida er Key West. Tann oyggjabólkur er suður úr Suðurflorida, tú koyrir eftir 42 brúm suður í hav - og tá ert tú einans 130 fjórðingar úr kommunistiska landinum Kuba. Florida Keys byrjar við Floridahálvoynni, umleið 24 km suður úr Miami. Har er tropuveðurlag, og sólin skínur hvønn dag. Nógv ferðafólk leita sær tí til Key West.
Fílur
Dømi um útdeyð fílasløg eru t.d. Sýriskur fílur, Mammutur og Mastodontur.
Hundested kommuna
Hundested kommuna (danskt: Hundested kommune), er ein kommuna í Frederiksborg Amt í Danmark. Hundested kommuna hevur umleið 9.765 íbúgvar (2004).
Kveiki
thumb|250px|Modell av kveikanum [[triose phosphate isomerase|triose phosphate isomerase (TPI).]]
Ein kveiki ella eitt ensym er eitt protein, sum økir um ferðina á eini ávísari evnafrøðiligari reaktión - ein lívfrøðiligur katalysatorur. Kveikin skundar undir reaktiónina millum reaktant (substrat) og produkt, men verður tó ikki sjálvur broyttur í reaktiónini.
Fyrr varð hildið, at allir lívfrøðiligir katalysatorar vóru proteinir, men í 1980-árunum varð uppdagað, at nøkur RNA-mýl kunnu verða munadyggir katalysatorar, og tey verða nú nevnd ribozymir.
Vanligt verða kveikar nevndir við endingini -ase. Tó hava nakrir av teimum fyrstu kveikunum, ið funnir vóru, gomul heiti, og enda sostatt ikki við -ase.
Kveikar verða bólkaðir í 6 ymiskar høvuðsbólkar eftir teirra starvi:
Tað eru eisini undirbólkar undir høvuðsbólkunum.
Joseph Mascolo
Joseph Peter "Joe" Mascolo (føddur 13. mars 1929 í West Hartford í Connecticut – deyður 8. desember 2016 í Santa Clarita í Kalifornia) var ein amerikanskur sjónleikari og klarinettleikari.
Hann er m.a. kendur fyri sín leiklut í sjónvarpsrøðini Days of Our Lives (1982–2016) sum Stefano DiMera.
16. øld
(15. øld - 16. øld - 17. øld)
Vestmannaoyggjarnar
thumb|250px|Helgafell í Heimeay. Vestmannaoyggjarnar liggja 14 km suðurvestan fyri Ísland. Oyggjarnar eru 15 í talið og innihalda eisini 30 klettir og skerð. Oyggjarnar eru av vulkanskari upprunnaði og tað er yvir 10.000 ár síðani, tær risu upp úr havinum. Tað verður meint, at tær vóru búsettar árin Ísland bleiv í sínari tíð, men enn er hetta óvist. 2 prosent av fólkatalinum í Íslandi búgva á Heimaoy, sum eisini er tann størsta og einasta búsetta oyggin av vestmannaoyggjunum. Har búgva umleið 5.000 fólk og høvusframleislan er fiskur, tvs. toskur og turrfiskur. 12 prosent av samlaða útflutninum í Íslands kemur úr Vestmannoyggjunum (Heimeay). Tað er eisini eitt ógvuligani áhuganivert ferðamannaumráði, serligani aftaná vulkanútbróti í 1963, tá ið oyggin Surtoy rós upp úr havinum. Hetta fenomeni, vakti sera stóran áhuga fyri vísindafólk kring knøttin. Serligani fyri vísindafólk í kanna mál, sum tildømis, jarðarskorpuna, lava og havbotnin.
Anna S. Þorvaldsdóttir
250px|thumb|right|Anna Sigríður Þorvaldsdóttir í 2012. 250px|thumb|right|Anna Sigríður Þorvaldsdóttir í 2012 Anna Sigríður Þorvaldsdóttir, eisini kend sum Anna Thorvaldsdottir, (fødd 11. juli 1977 í Akranesi í Íslandi) er eitt íslendskt tónaskald.
Í 2012 tók hon ímóti Tónleikavirðisløn norðurlandaráðsins fyri orkesturverkið "Dreymi".
Osmanska ríkið
Osmanska ríkið var eitt stórt, turkiskt ríki, ið varð stovnað av Osman 1. í 1299 og vardi til 1. november 1922, tá ið sultan-embætið varð niðurlagt. Stýrisskipanin var monarkisk við einum keisara sum ríkisleiðara, og høvuðsmálið ið varð tosað var osmanskt-turkiskt. Ríkisátrúnaðurin var sunni islam. Ríkið breiddi seg yvir vestara partin av Asia, landssynningspartin av Evropa og Norðurafrika. Eftir kringsetanina og sigurin av Konstantinopel í 1453 kom tað Osmanska ríkið í staðin fyri tað Byzantinska ríkið at ráða yvir Balkan og Anatolia.
Indiana
Indiana (enskt: The State of Indiana) er stakríki í Sambandsríkinum Amerika við umleið 6 mió. íbúgvum. Høvuðsstaðurin og størsti býurin er Indianapolis. Í norðri hevur Indiana mark við Michigan, í eystri við Ohio, í suðri við Kentucky og í vestri við Illinois. Í desember 1816 bleiv Indiana lutstatur í USA. Eyknevni er The Hoosier State. Upprunaavgerðið av orðið Hoosier er ókendur.