cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Burma
Búskapur
Rubinar og safirar eru ímillum mongu aðalsteinarnar, sum verða vunnir út í Norðurburma. Mong halda burmesisku rubinarnar vera teir fagrastu í heiminum, tí at teir hava ein so vakran djúpreyðan lit. Krystallrubinar eru ofta í kálkspatti. Í Burma er eisini nógv silvur, kopar, játa, blýggj, sink og tin, og har er nógv olja og gass.
Tekk er harður viður, men góður at arbeiða og tí nógv eftirspurdur og væl egnaður til dømis til hurðar og vindeygu, húsbúnað og gólv. Í tekktrænum er olja, ið stendur ímóti vatni og verjir væl fyri rusti. Um 70 % av øllum tekkskógi í heiminum veksur í hálendinum í Burma; men so nógv trø verða feld, at verður ikki farið at gróðurseta av nýggjum, er tekkskógurin næstan týndur um 2010.
Handil
Inn- og útflutningurin av vørum skift á ávikavist upprunaland og nýtsluland fyri 2006, sær soleiðis út sambært CIA Factbook:
Oyggjaleikir 2009
XIII (13.) Oyggjaleikir vóru hildnir á Álandsoyggjunum í døgunum 27. juni - 4. juli 2009. 25 oyggjar og oyggjalond kappaðust í 15 ítróttargreinum. Fyri fyrstu ferð gjørdist Føroyar vinnari av Oyggjaleikunum.
Your Best Life Now: 7 Steps to Living at Your Full Potential
Your Best Life Now: 7 Steps to Living at Your Full Potential er ein bók hjá Joel Osteen (f. 5. mars 1963 í Houston, Texas).
Í bókini tosar Osteen um, hvussu vit kunnu liva eitt ríkt og undurfult lív, og hvussu hetta ikki einans er ætlað teimum heilt fáu, men øllum sum líta á Gud. Tí tosar hann um at broyta lívsáskoðan okkara soleiðis, at vit hyggja longur enn vanligu eygu okkara síggja. Vit mugu byrja at síggja, skilja og eisini líta á teir sannleikar Orð Guds tosar um og byrja at gera hesar til veruleika í lívi okkara.
Á øllum støðum har bøkur verða seldar sært tú bókina sum Osteen hevur skrivað.
Karlstads kommuna
Karlstads kommuna (svenskt: Karlstads kommun), er ein kommuna í Värmlands län í Svøríki. Karlstads kommuna hevur umleið 87 786 íbúgvar (2013).
Övertorneå
right|thumb|right|300px|Övertorneå Övertorneå er ein býur í Övertorneå kommunu í Svøríki. Býurin hevur umleið 1 917 íbúgvar (2010).
Powerslave
Powerslve er tann 5. studio plátan, frá tí bretska heavy metal-bólkinum Iron Maiden. Tað er tann fyrsta studio upptøkan síðan Piece of Mind frá 1983.
2 f.Kr.
Øldir: 2. øld f.Kr. – 1. øld f.Kr. – 1. øld
Áratíggju: 50-árini f.Kr. 40-árini f.Kr. 30-árini f.Kr. 20-árini f.Kr. 10-árini f.Kr. – 0-árini f.Kr. – 0-árini 10-árini 20-árini 30-árini 40-árini
Árstal: 7 f.Kr. 6 f.Kr. 5 f.Kr. 4 f.Kr. 3 f.Kr. - 2 f.Kr. – 1 f.Kr. 1 2 3 4
Friðað náttúruøki í Føroyum
Ein fyritreyin fyri náttúrufriðing er, at náttúruøki verða kannað, at vita hvørji dýr og hvørjar plantur, ið eru, og at hava eyguni við tí. Sambært løgtingslóg nr. 48 frá 9. juli 1970 um náttúrufriðing skulu setast ein yvirfriðingarnevnd fyri alt landið. Í henni sita sambært lógini sorinskrivarin, landsfornfrøðingurin, leiðarin av natúrsavninum og tveir aðrir limir, sum landsstýrið velur fyri 6 ár í senn.
Tað eru trý friðað øki í Føroyum: Fjallavatn, Leynavatn og Mølheyggjar á Sandi.
Mølheyggjarnir
thumb|right|250px|Niðri á Sand, eru sandurin og Mølheyggjarnir friðaðir eystanfyri ánna, og eystur ímóti traðunum sum eru við Eystanvegin. Heima á Sandi er einasta stað í Føroyum, har rættiligir sandheyggjar eru. Teir eita Mølheyggjar og eru friðaðir. Her vaksa plantur og liva flogkykt, sum ikki eru at finna aðrastaðni í landinum. Mølheyggjarnir eru vorðnir til í einum samspæli millum sand og plantuvøkstur. Kommunan hevur latið skelti gera, sum á føroyskum og enskum máli vegleiðir gestir. Sambært løgtingslóg nr 48 frá 9. juli í 1970 gjørdi yvirfriðingarnevndin av í 1983 at lýsa Mølheyggjarnar á Sandi sum friðaðar við kunngerð. Endamálið við friðingini var at varðveita gróður og djóralív í sínum náttúrliga líki. Í 2017 gjørdi Tjóðsavnið av, at nú skuldi skelti gerast, sum týðiliga vísti á friðaða økið. Samstundis var høvið eisini nýtt til at kunna um serstaka landslagið, planturnar og dýrini í økinum. Hetta er fyrsti partur í einari størri ætlan um at gera skelti um alt landið við kunning um náttúrufriðað øki.
Mølheyggjar eru vorðnir til í einum samspæli ímillum sand og plantuvøkstur. Fyritreytin fyri, at sandheyggjar kunnu koma í er, at nóg nógv er til av sandi, og at tey plantusløgini, ið kunnu binda sandin við stórum ógvuliga greinaðum rótum, eisini eru har. Tað eru eyðkennisgrassløgini sandsmarhálmur (ammophila arenaria), breitt sævarkorn (leymus arenarius) og sevkendur kveiki (elymus farctus), sum hava røtur, ið kunnu binda sandin fastan í heyggjar. Hesi grøsini finna vit á bert fáum plássum í Føroyum, og eru tey tí sett á lista yvir hótt plantusløg í Føroyum. Sandmarhálmur er bara funnin á Sandi.
Leynavatn
Vøtnini í Leynum og áin eru friðað. Í botninum á langa Kollfjarðardali, umgyrt av brøttum fjallalendi sunnan, vestan og norðan, liggur Leynavatn – sættstørsta vatn í Føroyum. Vatnið er 0,18 km2 til ummáls og liggur 63 metrar yvir sjóvarmálanum. Fram við landnyrðingsbakkanum er long strond av sandi, eyri og skervi. Eystanífrá rennur eitt stutt áarstrekki út í vatnið frá Mjáuvøtnum. Norðanífrá rennur Dalá út í vatnið úr dalinum niðan móti Vestmanna, frammi í Dal, tey kalla. Frárenslið er Leynará, sum rennur oman gjøgnum skarðið til Leynar. Friðing samtykt og tinglýst 18. juli 1983.
Leynavatn er einasta vatn, sum bleikja hevur livað í heilt frá síðstu ístíð. Bleikja var upprunaliga bara í Leynavatni. Hildið verður, at bleikjan í fyrndartíð helt til um føroysku strendurnar og kom niðan í áir at gýta, soleiðis sum hon ger í artiskum londum. Bleikjan í Leynavatni fer ikki á sjógv nú.
Fjallavatn
thumb|right|250px|Fjallavatn er næststørsta [[Vøtn í Føroyum|vatn í Føroyum.]] Fjallavatn er Føroya næst størsta vatn, og liggur norðalaga í Vágum. Ætlanir hava verið um at brúka Fjallavatn til streymframleiðslu, og tað var av hesi orsøk, at Føroya Náttúru- og Umhvørvisfelag (FNU) varð stovnað í 1980. Tá eydnaðist tað at friða vatnið. Fjallavatn liggur í Vágum, í norðara parti í tí langa dalinum sum gongur frá Bøsdalafossi norður gjøgnum oynna til Reipsáfoss. Fjallavatn liggur 92,4 m. yvir miðalsjógv. Vatnið er 2130 m. langt, og millum 500 og 600 m. breitt. Víddin er 1 km2. Miðskeiðis gongur ein høgur ryggur tvørtur um vatnið, soleiðis at sunnanfyri er ein lægd 38,3 m. djúp og norðanfyri ein lægd 46,6 m. djúp. Á sjálvum rygginum er dýpið 28 m.
Tríblaðað bukkablað (menyanthes trifoliata) veksur í mýrulendinum norðan fyri Fjallavatn. Kjógvi kann m.a. reiðrast í mýrilendum, eitt nú við Fjallavatn.
Jón Páll Sigmarsson
Jón Páll Sigmarsson (28. apríl 1960 - 16. januar 1993) var ein íslendskur ítróttarmaður. Jón Páll íðkaði styrkivenjing, og var fyrsti maður í heiminum, at vinna tittulin "Heimsins sterkasti maður" 4 ferðir. Tað gjørdi hann í 1984, 1986, 1988 og 1990. Jón Páll doyði av hjartatilburði 32 ára gamal, í styrkisvenjingarhøli sínum í Reykjavík.
Keldur
Jón Páll Sigmarsson á ensku wikipedia
Hammarö kommuna
150px|right Hammarö kommuna (svenskt: Hammarö kommun), er ein kommuna í Värmlands län í Svøríki. Hammarö kommuna hevur umleið 15 136 íbúgvar (2013).
Sandsvatn
thumb|250px|Sandsvatn, útsýni suðureftir, sæð úr Skemmugarði Inni í Dal. thumb|250px|Sandsvatn og býlingurin "Í Trøðum" heima á Sandi. Sandsvatn er vatn í Føroyum í Sandoynni, 0,8 km² til víddar. Sandsvatn er størsta vatn í Sandoynni og triðstørsta vatn í Føroyum. Lendið við tey stóru føroysku vøtnini er ofta náttúruvakurt, og umhvørvið við triðstørsta vatn í landinum, Sandsvatn, er onki undantak. Við sunnara enda liggur bygdin Sandur – og haðani strekkir vatnið seg norð gjøgnum ein langan dal niðan ímóti Skopun.
Sandsvatn er uml. 2 kilometrar langt og har tað er breiðast uml. 640 metrar. Ummálið er 0,82km2 og størsta dýpið uml. fimm metrar undir vatnskorpuni. Avlanga vatnið var upprunaliga ein áarrás, íkomin av niðurbróting og máan av gosrunnum legugrýti. Nú á døgum er vatnið typt frá havinum av einari uml. 400 metrar breiðari strond, sum fyri stóran part er av sandi. Á strondini, serliga niðan móti vatninum, eru við tíðini grasvaksnir sandheygar íkomnir – teir sokallaðu Mølheyggjarnir, har plantur og smákykt trívast, sum annars ikki finnast í Føroyum. Sandsvatn er annars vælumtókt millum stuttleikafiskimenn, bæði laksur og síl finnast í vatninum.
Umframt einum hópi av smærri áarløkum, renna tvær stórar áir í vatnið – Dalsá norðanífrá og Traðará eystanífrá. Frárenslið er í sunnara enda og ringir seg millum Mølheyggjar og út á hav. Í norðara parti av Sandsvatni liggur ein lítil hólmur, Vatnsoyrarhólmur. Við norðurendan liggur annars Sandoyar meginskúli fyri eldru fólkaskúlanæmingarnar, við hentleikum sum fótbóltsvølli, ítróttarhøll og svimjihøll.
Eystursíðan av vatninum er nøkulunda óbrotin frá suður í norð. Men á vesturstrondini er ein vík við einum lítlum nesi. Hetta er Todnes, har prestagarður hevur ligið í øldir. Tveir teir kendastu og mest illkendu prestar í Føroyum hava búleikast har.
Pär Lagerkvist
260px|thumb|right|Lagerkvist um 1950. Pär Fabian Lagerkvist (føddur 23. mai 1891 í Växjö, deyður 11. juli 1974 í Lidingö) var svenskur rithøvundur og yrkjari.
Eitt afturvendandi evni í verkum hansara eru viðurskifti millum Gud og menniskja. Millum týdningarmestu verkini hjá svenska rithøvundinum eru yrkingasavnið Ångest frá 1916 og skaldsøgan Dvärgen frá 1944.
Hann var limur í Svenska Akademinum síðan 1940 og fekk Nobelvirðislønina í bókmentum í 1951.
Pedro Calderón de la Barca
thumb|Málningur av Pedro Calderón de la Barca, málað hevur Alonso Cano. Pedro Calderón de la Barca y Barreda González de Henao Ruiz de Blasco y Riaño, eisini kendur sum Pedro Calderón de la Barca (føddur 17. januar 1600, deyður 25. mai 1685) var ein spanskur yrkjari, leikritahøvundur og rithøvundur frá tí sponsku gulløldini. Ávís tíðarskeið í lívi hansara var hann eisini ávikavist hermaður og katólskur prestur. Hann var við til at menna tann spanska gullaldarsjónleikarpallin, ið varð stovnaður av Lope de Vega, og sjónleikir Calderóns verða mettir at vera hæddarpunktið av barokksjónleiki í landinum. Hann verður mettur at vera tann mest týðandi leikritahøvundurin í Spania og hevur eitt týðandi pláss í heimsbókmentunum.
Loretta Lynn
Loretta Lynn (14. apríl 1932 &dash; 4. oktober 2022) var ein amerikanskur country-sangari, sangskrivari og rithøvundur úr Butcher Hollow, Kentucky, USA. Hon seldi yvir 45 milliónir eintøk á teimum 42 útgávunum, ið hon útgav. Millum hennara kendastu sangir eru "Don't Come Home A' Drinkin'", "One's On The Way", "Fist City", "Coal Miner's Daughter" og "You Ain't Woman Enough To Take My Man".
thumb|left|Føðistaðurin hjá Lorettu Lynn í Appalakkufjøllum í Kentucky. Hon var dóttir Melvin "Ted" Webb (1906–1959) og Clara Marie (Ramey) Webb (1912–1981). Mamma hennara var av skotskum/írskum og cherokesiskum uppruna. Pápin arbeiddi í kolanámi. Loretta bleiv gift longu sum 15-ára gomul við Oliver Vanetta Lynn, Jr. (1926–1996), vanliga nevndu "Doo". Bert 18 ára gomul átti hon sítt triðja barn. Tá Loretta fylti 21 ár, gav maðurin henni ein Harmony guitar, sum kostaði $17.00 í føðingardagsgávu. thumb|left|Loretta Lynn í 1975 Hon lærdi seg sjálva at spæla guitar, og tá hon var 24 ára gomul eggjaði maður hennara henni til at gera nakað meira við tónleikin og gerast sangari. Hon byrjaði so at syngja á Delta Grange Hall í Washington State saman við orkestrinum hjá the Pen Brothers og hjá The Westerners, og tá ein tíð var fráliðin innspældi hon sína fyrstu plátu í februar 1960. Hon gjørdist partur av country-tónleikapallinum í Nashville í 1960-árunum, og í 1967 kom hennara fyrsta av 16 løgum sum nummar eitt á hittlistum. Hon skrivaði ein best-seljara ævisøgu, sum bleiv filmatiserað til Academy Award (Oscar) vinnandi filmin, Coal Miner's Daughter, við Sissy Spacek og Tommy Lee Jones í 1980.
260px|thumb|left| Loretta Lynn í 2005. Hon stuðlaði George W. Bush (R) í 2000.
Amerikanska sangarinnan Crystal Gayle er lítlasystir hjá Lorettu Lynn.
Överkalix
right|thumb|right|300px|Överkalix Överkalix er ein býur í Överkalix kommunu í Svøríki. Býurin hevur umleið 975 íbúgvar (2010).
Conway Twitty
Conway Twitty (1. september 1933 - 5. juni 1993) var ein amerikanskur country-sangari úr Friars Point, Mississippi, USA.
Piece of Mind
Piece of Mind er tann 4. studio plátan, frá tí bretska heavy metal-bólkinum Iron Maiden. Tað er tann fyrsta studio upptøkan síðan Number of the Beast frá 1982.
580-árini f.Kr.
Øldir: 7. øld f.Kr. - 6. øld f.Kr. - 5. øld
Áratíggju: 630-árini f.Kr. 620-árini f.Kr. 610-árini f.Kr. 600-árini f.Kr. 590-árini f.Kr. - 580-árini f.Kr. - 570-árini f.Kr. 560-árini f.Kr. 550-árini f.Kr. 540-árini f.Kr. 530-árini f.Kr.
Ár: 589 f.Kr. 588 f.Kr. 587 f.Kr. 586 f.Kr. 585 f.Kr. 584 f.Kr. 583 f.Kr. 582 f.Kr. 581 f.Kr. 580 f.Kr.
Leynavatn
Leynavatn er vatn í Føroyum í Streymoynni, 0,2 km² til víddar. Vatnið er í Kollfjarðardali og er mark millum hagarnar í Kollafirði, Leynum og Kvívík. Í gomlum døgum hevur navnið Leynavatn helst bara verið brúkt av ferðafólki til gongu gjøgnum Kollfjarðardal. Leyningar róptu tað bara "Vatnið" og søgdu "Frammi á Vatni". Í Kollafirði eitur tað Breiðavatn, og kollfirðingar siga "Frammi við Breiðavatn" ella "Frammi á Breiðavatni". Her skal nevnast at hini bæði vøtnini í Kollfjarðardali verða saman rópt Mjáuvøtn.
4 f.Kr.
Áratíggju: 50-árini f.Kr. 40-árini f.Kr. 30-árini f.Kr. 20-árini f.Kr. 10-árini f.Kr. – 0-árini f.Kr. – 0-árini 10-árini 20-árini 30-árini 40-árini
Árstal: 9 f.Kr. 8 f.Kr. 7 f.Kr. 6 f.Kr. 5 f.Kr. - 4 f.Kr. - 3 f.Kr. 2 f.Kr. 1 f.Kr. 1 2
Hagfors kommuna
150px|right Hagfors kommuna (svenskt: Hagfors kommun), er ein kommuna í Värmlands län í Svøríki. Hagfors kommuna hevur umleið 12 071 íbúgvar (2013).
3 f.Kr.
Øldir: 2. øld f.Kr. – 1. øld f.Kr. – 1. øld
Áratíggju: 50-árini f.Kr. 40-árini f.Kr. 30-árini f.Kr. 20-árini f.Kr. 10-árini f.Kr. – 0-árini f.Kr. – 0-árini 10-árini 20-árini 30-árini 40-árini
Árstal: 8 f.Kr. 7 f.Kr. 6 f.Kr. 5 f.Kr. 4 f.Kr. - 3 f.Kr. - 2 f.Kr. 1 f.Kr. 1 2 3
Grums kommuna
150px|right Grums kommuna (svenskt: Grums kommun), er ein kommuna í Värmlands län í Svøríki. Grums kommuna hevur umleið 8 925 íbúgvar (2013).
Dan Martin
Daniel "Dan" Martin (føddur 20. august 1986) er ein írskur professionellur súkklari, ið súkklar fyri UCI ProTeam. Han er føddur og uppvaksin í Onglandi, men hevur kappast fyri Írland síðan 2006.
Sima Qian
thumb thumb|Fyrsta síða av [[Shiji]] Sima Qian (kinesiskt: 司馬遷, pinyin: Sīmǎ Qiān, Wade–Giles: Ssu-ma Ch'ien, føddur umleið 145 f.Kr. í Longmen [nú Hancheng] í Shaanxi, deyður 86 f.Kr.) var ein kinverskur søguskrivari, hann var tann fyrsti sum skrivaði søguna hjá Kina heilt aftur til skapanina. Hann var prefekturur fyri stórskrivararnar (太史公, taishigong) undir Hanríkinum. Við sínum søguarbeiði verður hann roknaður sum faðir at søguskriving í Kina. Søgubók hansara, sum á enskum hevur heitið Records of the Grand Historian fevnir um tíðarskeiðið frá tí Gula Keisaranum til samtíðina hjá Qian undir stýrinum hjá keisara Wu av Han.
Marquesasoyggjar
Marquesasoyggjar (franskt: Îles Marquises ella Archipel des Marquises, marquesiskt: Te Henua Kenana ella Te Fenua `Enata) eru oyggjabólkur í Franska Polynesia í Kyrrahavinum. Marquesasoyggjar hevur bara umleið 8600 íbúgvar.
Fyrstu fólk, ið settu seg niður á Marquesasoyggjum fluttu av Sámoa um 100 f. Kr. Tá livdu tey mest av fiski, skjaldbøku og sjófugli; sum árini liðu, fóru tey eisini at dyrka jørðina. Tey bygdu sær hús á grótpallum og dyrkaðu gudar sínar í templum tætt við húsini. Marquesasoyggjar vóru fyrstu oyggjar í Polynesia, sum evropear granskaðu. Í 1567 fór spanski rannsóknarfarin Álvaro de Mendaña (1542 - oktober 1595) úr Callao í Peru í Suðuramerika at leita eftir oyggjum í Kyrrahavi. Árið eftir kom hann til Sálomonsoyggjar. Hann ætlaði at gera aðrar rannsóknarferðir og fáa fólk við sær at búseta seg á oyggjum í Kyrrahavi, tí fór hann aftur til Amerika at búgva seg út til eina rannsóknarferð afturat. Í apríl 1595 fór hann umsíðir av stað við um 380 monnum og konum innanborða. Loðsur á ferðini var portugisiski sjófarin Pedro Fernández de Quirós (1563 - 1615). Í juli komu tey til Marquesasoyggjar, har komu tey í bardaga við tey innføddu og drupu mong teirra. So var hildið fram, og á ferðini vestureftir leitaði Mendaña til fánýtis eftir Sálomonsoyggjum, men fann tær ikki og kom at enda til Santa Cruz. Ætlanir Mendañas miseydnaðust, og áðrenn árið var úti, doyði hann og mangir skipsfelagar hansara av hitasótt.
Fjugesta
right|thumb|right|200px|Fjugesta Fjugesta er ein býur í Lekebergs kommunu í Svøríki. Býurin hevur umleið 2 033 íbúgvar (2010).
570-árini f.Kr.
Øldir: 7. øld f.Kr. - 6. øld f.Kr. - 5. øld
Áratíggju: 620-árini f.Kr. 610-árini f.Kr. 600-árini f.Kr. 590-árini f.Kr. 580-árini f.Kr. - 570-árini f.Kr. - 560-árini f.Kr. 550-árini f.Kr. 540-árini f.Kr. 530-árini f.Kr. 520-árini f.Kr.
Ár: 579 f.Kr. 578 f.Kr. 577 f.Kr. 576 f.Kr. 575 f.Kr. 574 f.Kr. 573 f.Kr. 572 f.Kr. 571 f.Kr. 570 f.Kr.
Wilhelmus
thumb|right|300px|Wilhelmus.
Wilhelmus er tjóðarsangur hjá Niðurlondum.
Jóannes Lamhauge
Jóannes Brynolfsson Lamhauge (føddur 25. desember 1985 í Tórshavn) er Føroyskur fjøllistamaður, greinahøvundur, sjónleikari, tónleikari og filmsleikstjóri. Jóannes er serliga kendur sum virkin sangleikari bæði í Føroyum og í Suðuronglandi, har hann búði frá September 2008 til Juni 2011. Hann er limur í føroyska dreingjabólkinum All in.
Meðan Jóannes var búsitandi í Canterbury í Onglandi, nam hann sær hægri útbúgving (BA Hons.) innan Religiónsvísindi og Metaetik við University of Kent.
Í 2015 vann hann Áskoðaravirðislønina, ið varð handað á Geyta-Filmskvøldið í Norðurlandahúsinum, hann vann saman við Jónfinn Stenberg fyri filmin Tunnan.
Jóannes er búsitandi í Tórshavn.
Lech Wałęsa
thumb|Lech Wałęsa Lech Wałęsa (føddur 29. september 1943 í Popowo, Pólland) er politikari, elektrikari og fakfelagsleiðari. Hann var við til at stovnað Solidarność (Solidaritet) í september 1980. Hann var fyrsti leiðarin av Solidarność. Í 1983 fekk hann Friðarheiðursløn Nobels. Lech Wałęsa var presidentur í Póllandi 1990-95.
Stóravatn
Stóravatn er vatn í Føroyum í Sandoynni, 0,2 km² til víddar.
Phil McGraw
Phillip Calvin McGraw (føddur 1. september 1950 í Vinita í Oklahoma) er ein amerikanskur sjónvarpsvertur. Hann er kendur undir navninum Dr. Phil.
Forshaga kommuna
150px|right Forshaga kommuna (svenskt: Forshaga kommun), er ein kommuna í Värmlands län í Svøríki. Forshaga kommuna hevur umleið 11 292 íbúgvar (2013).
Number of the Beast
Number of the Beast er tann 3. studio plátan, frá tí bretska heavy metal-bólkinum Iron Maiden. Tað er tann fyrsta studio upptøkan síðan Killers frá 1981.
Vilhjálmur Þ. Vilhjálmsson
right|thumb|300px|Vilhjálmur Þ. Vilhjálmsson sum var borgarstjóri í Reykjavík
'''Vilhjálmur Þ. Vilhjálmsson''' var borgarstjóri í íslenskum høvudstaði Reykjavíkur. Hann er í Sjálfstæðisflokkurinn Íslands.
590-árini f.Kr.
Øldir: 7. øld f.Kr. - 6. øld f.Kr. - 5. øld f.Kr.
Heri Ziska
Oyggjaleikir
Hann vann kappingina í klingruvarpi á Oyggjaleikum 1999 og 2003 og eigur tað føroyska metið í klingruvarpi, hamarkasti, vektkasti og kastifimmkampi. I 2013 luttók hann á 2013 á Bermuda, hann fekk bronsu í klingruvarpi, tá hann kastaði 39,77 metrar. Bronsuheiðursmerki var hansara 14. heiðursmerki á Oyggjaleikunum.
590-árini f.Kr.
Áratíggju: 640-árini f.Kr. 630-árini f.Kr. 620-árini f.Kr. 610-árini f.Kr. 600-árini f.Kr. - 590-árini f.Kr. - 580-árini f.Kr. 570-árini f.Kr. 560-árini f.Kr. 550-árini f.Kr. 540-árini f.Kr.
Ár: 599 f.Kr. 598 f.Kr. 597 f.Kr. 596 f.Kr. 595 f.Kr. 594 f.Kr. 593 f.Kr. 592 f.Kr. 591 f.Kr. 590 f.Kr.
Tony Bennett
thumb|right|160px|Tony Bennett í 2001. thumb|right|160px|Tony Bennett í 2006. Tony Bennett (upprunanavn Anthony Dominick Benedetto; føddur 3. august 1926 í New York City í New York, deyður 21. juli 2023) var ein amerikanskur stórband/popp- og jazzsangari.
Tónleikaliga yrkisleiðin byrjaði av álvara í 1945 og fyrsta stórhittið "Because of You" kom í 1951. Upprunaliga leikpalsnavn hansara var italienska/amerikanska navnið Joe Bari, men sjónleikarin Bob Hope mælti honum til at brúka sítt egið navn, í amerikanskum formi. Tony Bennett er sangarin við vakrastu útgávuni av "They Can´t Take That Away From Me" hjá George Gershwin, "In My Solitude" hjá Duke Ellington og "The Way You Look Tonight" hjá Jerome Kern. Í august mánaði 2006 fylti Tony Bennett 80 ár. Í áratíggju hevur hann verið ein tann best umtókti listarligi amerikanski sangarin í USA bæði millum áhoyrarar og starvsfelagar. Íalt hevur hann vunnið 20 Grammy heiðurslønir og selt yvir 50 milliónir plátur kring heimin.
Seinastu ferð hann sást á palli var í august i 2021 í ikoniska Radio City Music Hall, New York. Legendariski popp- og jazzsangarin doyði í juli mánaði 2023, beint áðrenn 97-ára føðingardagin.
San Marino
Tað er eisini ímillum tey elstu, helst grundað um ár 900. Í miðøld var Italia býtt sundur í rík, valdmikil býarríki, sum Florens og Venesia. Hesi ríki vórðu, sum tíðin leið, limað inn í onnur, størri landøki, men San Marino megnaði at hava sjálvræði sítt. Á italienska meginlandinum eru tvey smá ríki, Vatikanríkið og San Marino.
Náttúrutilgeingið er lítið í San Marino, og blómandi ferðavinnan er størsta inntøkukelda landsins.
Londini, sum ikki eru limir í ES, men hava beinleiðis tollsamgongu við ES, eru Mann, Ermarsundsoyggjar, Andorra og San Marino.
Søga
thumb|right|240px|Miðaldarborgin Guaita Í 3. øld vórðu kristin fólk forfylgd í Rómverjaríkinum. Fyri at sleppa undan hesi forfylging flýddu mong fólk, summi sjóvegis og onnur eftir landi. Ein teirra kristnu, sum rýmdi undan forfylgingini hjá Diocletian, kaisara, æt Marinus. Hóast navn hansara merkir "sjómaður" ella "av sjónum", so vóru tað fjøllini, ið gjørdu tryggi skansi hansara. Hann leitaði sær niðan í hæddirnar og ætlanin var at búgva á einum fjalli sum einabúgvi. Men onnur, sum eisini flýddu undan kaisaranum, komu niðan til hansara. Hesin kristni frístaðurin í appeninsku fjøllunum gjørdist San Marino.
San Marino varð stýrt av einum ráði, sum fyrst stýrdi í felag, men frá 1243 av útnevndi ein "capitano" ella kapteyn at hava dagligu leiðsluna av býarstatinum. Í 1631 bleiv San Marino viðurkent sum sjálvstøðug tjóð av pávastatinum, og tað var sera týdningarmikið, tí allir býarstatirnir rundan um San Marino vóru rómversk-katólskir og lýddu tí pávan. Longu frá 1600 hevði lítli býarstaturin samtykt egnar lógir, sum viðvíktu stjórnarskipanini í landinum, og tær hava í dag status sum eitt slag av grundlógum. Eisini Napoleon Bonaparte viðurkendi í 1797 San Marino sum sjálvstøðugan stat, og eftir napoleonskríggini í 1815 viðurkendu luttakandi londini á Wienarkongressini eisini lítla landið sum sjálvstøðugt.
Tríggjar ferðir hevur San Marino verið undir fremmandum valdi, men tað hevur hvørja ferð verið talan um eina herseting og ikki um innliman í annan stat. Fyrstu ferð var tað undir Cesare Borgia í 1503, síðani undir Alberoni, kardinali, í 1731, og seinast undir Benito Mussolini í 1920-unum fram til 1943. Italienska hersetingin førdi til eitt einstakt bumbuálop á San Marino, har 60 fólk doyðu.
Landafrøði
Við sínum einans 61,2 km2 er landið á stødd við Kunoynna og Kalsoynna tilsamans. Fólkatalið var í 2021 33,600 íbúgvar og er harvið 2/3 av tí føroyska. Lítla landið er býtt sundur í 9 kommunur.
Politikkur
San Marino ger sera nógv burturúr, at valdið ongantíð má savnast hjá einum einstøkum persóni. Tí hevur landið 2 stjórnarleiðarar. Men hesir sita bara í 6 mánaðir í senn, so tilnevndir parlamentið nýggjar. Hesin stýrisformur stavar heilt afturi frá miðøldini.
San Marino er ikki limur í Evropeiska Samveldinum, men hevur euro sum gjaldoyra. Hetta ber til gjøgnum samstarv við ES.
Mads Mikkelsen
thumb|Mads Mikkelsen í 2009 Mads Dittmann Mikkelsen (føddur 22. november 1965) er ein danskur films og teatur sjónleikari. Í mai 2012 vann hann gylta pálman í Cannes fyri besta mannliga leiklutin, hann vann heiðurlønina fyri sín leiklut í filminum Jagten. Mads er bróðir Lars Mikkelsen, sum eisini er sjónleikari.
Nationalisma
Nationalisman er eitt slag av kenslum av, at eins egna land, fólk og mentunarligu virðir eru serstøk og sum slík hava uppiborið at verða vard móti hóttanum uttanífrá. Nationalistar stríðast fyri, tað ið tey meta vera áhugamálini hjá teirra tjóð, ella møguliga reagera tey uppá kolonisalismu.
Hallsberg
right|thumb|right|200px|Hallsberg Hallsberg er ein býur í Hallsbergs kommunu í Svøríki. Býurin hevur umleið 7 122 íbúgvar (2010).
Halldór Kiljan Laxness
Halldór Kiljan Laxness (23. apríl 1902 - 8. februar 1998), føddur Halldór Guðjónsson, var ein íslendskur rithøvundur. Í 1955 varð hann fyrsti íslendingurin, ið fekk eina Nobelsvirðisløn. Hana fekk hann fyri bókmenntir sínar.
Keldur
Halldór Laxness á ensku wikipedia.
Kasper Bjørke
Kasper Bjørke (føddur 1975) er ein danskur tónleikari, dj, sangskrivari og tónleikaprodusari.
Budapest
thumb|right|250px|Budapest. Budapest er høvuðsstaður Ungarns og hevur umleið 1 735 000 íbúgvar (2013). Býurin er størsti býurin í landinum og ein av størstu býum í ES. Hin 17. november 1873 vóru býinir Buda, Óbuda og Pest sameindir til ein stóran bý við nýggja navninum Budapest, sum inniheldur nøvnini á tveimum av fyrrverandi býunum Buda og Pest. Áin Donau rennur gjøgnum býin, býarpartarnir Buda og Pest liggja hvør sínu megin Donau, Buda er vestaru megin Donau, har var gamli ríkisdagshøvuðsstaðurin í keisaraveldinum Eysturríki-Ungarn. Eystaru megin Donau er Pest, sum er miðdepil fyri handil, fíggjarvirksemi og ríkisfyrisitingina. Mong ferðafólk koma til Budapest - nógv fleiri enn til hinar høvuðsstaðirnar í Miðevropa, og næstan tveir triðingar av útlendsku íløgunum í Ungarn eru í høvuðsstaðnum.
Íbúgvatal
thumb|right|Fólkatalið í Budapest frá 1880 til 2009.
Astrud Gilberto
240px|thumb|right|Astrud Gilberto í 1966. 240px|thumb|right|Astrud Gilberto í 1970. 240px|thumb|right|Astrud Gilberto í 1974. Astrud Gilberto (fødd Astrud Evangelina Weinert hin 30. mars 1940 í Salvador da Bahía í Brasil, deyð 5. juni 2023 í Philadelphia í USA), var brasilsk-amerikonsk songkvinna.
Hon fekk kelinavnið "The Queen of Bossa-Nova", eftir at hon, miðskeiðis í seksti-árunum, gjørdist heimskend við bossanova-sanginum "The Girl from Ipanema". Í 1965 vann hon, saman við Stan Getz eina Grammy-virðisløn fyri plátuna við hesum lagi.
Gjøgnum árini hevur hon spælt saman við nógvum øðrum dugnaligum tónleikarum, eitt nú João Gilberto, ið hon hevur verið gift við eitt ávíst tíðarskeið, Quincy Jones og George Michael.
600-árini f.Kr.
Øldir: 8. øld f.Kr. - 7. øld f.Kr. - 6. øld f.Kr.
Áratíggju: 650-árini f.Kr. 640-árini f.Kr. 630-árini f.Kr. 620-árini f.Kr. 610-árini f.Kr. - 600-árini f.Kr. - 590-árini f.Kr. 580-árini f.Kr. 570-árini f.Kr. 560-árini f.Kr. 550-árini f.Kr.
Ár: 609 f.Kr. 608 f.Kr. 607 f.Kr. 606 f.Kr. 605 f.Kr. 604 f.Kr. 603 f.Kr. 602 f.Kr. 601 f.Kr. 600 f.Kr.
Rabindranath Tagore
200px|thumbnail|Tagore, umleið 1909. Rabindranath Tagore (føddur 7. mai 1861, deyður 7. august 1941) var ein indiskur rithøvundur, komponistur, heimspekingur, málari og tónleikari. Hann vann 1913 Nobelvirðislønina í bókmentum sum tann fyrsti perónsurin úr Asia. Hann er ættaður úr Kolkata og byrjaði at skriva yrkingar longu sum átta-ára gamal. Hann útgav sína fyrsta yrkingasavn í 1877, og fór sum 16-ára gamal í holt við at skriva sína fyrstu skaldsøgu og sjónleikir. Seinni í lívinum stuðlaði hann indiska stríðnum fyri fullveldi og gjørdist vinmaður við Mahatma Gandhi. Hann er skrásettur sum høvundin handan tjóðsangin hjá Bangladesh.
Burundi
Tjóðveldið Burundi (kirundi: Republika y'Uburundi, franskt République du Burundi, enskt Republic of Burundi) er eitt land í Miðafrika. Burundi hevur mark við Tansania í bæði í syðri og eystri, Uganda í norðri og í vestri við Fólkaræðiliga Lýðveldið Kongo. Høvuðsstaðurin í Burundi er Bujumbura. Bujumbura er eisini størsti býur og hevur umleið 500 túsund íbúgvar. Í Burundi búgva góðar 10 milliónir fólk í 2014. Felagsskapurin fyri búskaparligum samstarvi og menning (OECD) hevur flokkað landið í bólkin heimsins fátækastu lond.
Langa borgarakríggið hevur gjørt landið blóðfátækt, livikorini eru vánalig og barnadeyðin sera høgur.
Søga
Til Burundi og Ruanda fingu sjálvstyri í 1962, vóru londini eitt land. Í báðum londum búgva tutsiar og hutuar, og stríðið ímillum hesi bæði fólkasløgini er eisini farið illa við Burundi. Í 1972 drupu tutsiar einar 10.000 hutuar.
40 % av skúlunum vóru oyðilagdir undir krígnum, sum herjaði í 90unum til byrjanina av hesi øldini. Upplýst verður í 2014, at enn eru einans 15 % av skúlunum bygdir uppaftur. Stjórnin hevur gjørt av, at skúlagongd skal vera ókeypis.
Búskapur
Ógvuliga mong fólk eru flýdd higar úr krígsherjaða Ruanda; hetta hevur stórar trupulleikar við sær, tí at Burundi er sera fjølbygt og líka fátækt sum granni sín fyri norðan. Flestu fólk í Burundi liva av landbúnaði. Á fruktabesta lendinum býr so nógv fólk, at hvørt húski eigur bara so mikið avjørð, at tey so dánt fáa breyðføtt seg góð ár. Óár er stórur vandi fyri hungursneyð. Flestir bøndur her á leiðini royna bara at føða seg og húski sítt, annaðhvørt velta teir ymsa grøði ella halda teir neyt. Í hálendinum, har veðurlagið er vátt, men ikki so heitt, er fruktagóð gosøskujørð, og her eiga búnaðarfyritøkur stórar lundir, har tær dyrka te og kaffi til útflutnings. Sum fólkið er fjølgað, eru mangir garðar so smábýttir, at bøndurnir hava verið noyddir at velta niðan í brøttu líðirnar; tað ger, at í nógvum avfalli loypur oman, og soleiðis er nógv lendið oyðilagt. Jarðartýning er stórur trupulleiki, tí nógvur skógur verður ruddaður at fáa dyrkilendi.
Mentan
Í Burundi verða frásagnir og tónleikur borin ætt eftir ætt av mannamunni. Fólkadansur tutsianna verður hildin at vera ímillum tað kendasta, afrikonsk mentan eigur.
Toftavatn
thumb|right|280px Toftavatn er vatn í Føroyum í Eysturoynni, 0,51 km² til víddar. Fjórðstørsta vatn í Føroyum er Toftavatn, sum liggur í heyggjalendinum millum Runavík og Rituvík. Vatnið er tvíbýtt millum grannakommunurnar báðar; sunnara hálvan av vatninum er heimahoyrandi í Nes Kommunu, í meðan partur av norðaru hálvuni hoyrir heima í Runavíkar kommunu.
Umgirt av lyngvaksnum heygum og túgvum er Toftavatn eitt av vakrastu støðum í Føroyum. Tað liggur uml. 15 metrar yvir havfløtuni og størsta dýpd er uml. 22 metrar. Framvið vatnbakkanum stinga klettar seg út sum smá nes og prýða um vatnið.
Við norðurendan er Toftavatn skilt av einari manngjørdari byrging, sum varð bygd fyrst í 20. øld. Frá gamlari tíð hava menn skorið torv har um leiðir og byrgingin var løgd fyri at stytta um vegin, tá torvið varð flutt oman til Toftir.
Dýralívið og plantulívið
alt=Toftavatn úr loftrúminum|thumb|280x280px|Toftavatn úr loftrúminum, við Skálafjørðinum og Runavíkini aftanfyri. Vatnið liggur í størsta lyngheiði á oyggjunum – og á heygunum vaksa trý sløg av lyngi. Heiðalyngur (Calluna vulgaris), sum blómar seint um summarið, er tað mest vanliga lyngslagið í økinum. Sjáldsamari er klokkulyngurin (Erica tetralix) við sínum vøkru blómuklokkum. Harafturat er so tann vanligi krákuberjalyngurin (Empetrum nigrum), sum blómar í mai. Av øðrum plantum kunnu vit nevna mýrigras (Eriphorum angustifolium), børkuvísa (Potentila erecta) og túvu-skúsgras (Scirpus caespitosus) – umframt mangar aðrar vanligar og óvanligari plantur.
Økið rundan um Toftavatn, Húshagi og Mýrurnar, hoyrir til undir Føroya Jarðargrunni, og er stórur partur av økinum, av sínum sertakliga ríka plantu -og lyngvøkstri, friðað fyri seyði og øðrum kríatúri. Hetta er samstundis størsta orsøkin til, at økið, sum eitt av teimum fáu her á landi, hevur megnað at varðveitt serstøku órørtu útsjóndina við lyngi og ríkum plantulívi, ið mestur annars er ósætt her á landi.
Umframt ríka plantulívið er Toftavatn eisini kent fyri sítt ríka fuglameingi. Umframt likkurnar ið eru allastaðni, tann freka skúgvin og onnur másasløg, finnast eisini fleiri sløg av heiðafugli, sum til dømis mýrisnípa og tjaldur. Lómurin finst eisini her, sum við vøtn flest í Føroyum. Í 1985 var fyrsta grágásaparið við ungum skrásett á Toftavatni. Síðan hevur grágásastovnurin ment seg í stórum. Í juli, tá grágæsnar eru fjaðursárar, savnast tær við Toftavatn – og tá er ikki óvanligt at síggja yvir 1000 gæs á vatninum.
Grannakommunurnar Nes og Runavík, hava síðan 2007 bygt eina gongugøtu í økinum kring Toftavatn.
Kirkjuvatn
thumb|right|250px|Kirkjuvatn. thumb|right|250px|[[Fámjin, Kirkjuvatn, Gluggarnir og onnur høg fjøll.]] Kirkjuvatn er vatn í Føroyum í Suðuroynni, 0,2 km² til víddar. Kirkjuvatn er beint norðanfyri bygdina Fámjin, sum er á vestursíðuni á Suðuroynni. Túrar verða ofta gjørdir um summarið niðan á Kirkjuvatn. Kirkjuvatn er beint norðanfyri Fámjin, tað tekur stutta tíð at ganga til Kirkjuvatn.
Høg fjøll eru tætt við Kirkjuvatn. Hægsta fjall í Suðuroynni, Gluggarnir, sum er 610 metrar høgt, er norðanfyri Kirkjuvatn, har eru eisini onnur høg fjøll, m.a. Herðablaðið og Eystanfyri Herðablaðið. Nærmasta fjallið er tó tvey onnur fjøll, sum ikki eru millum tey allar hægstu í Suðuroynni. Knúkin, sum er 417 metrar høgt, er norðanfyri Kirkjuvatn. Fjallið Mikla, sum er 469 metrar høgt, er eystanfyri Kirkjuvatn.
Rick Moranis
thumb|Rick Moranis í 1990.
Filipstads kommuna
150px|right Filipstads kommuna (svenskt: Filipstads kommun), er ein kommuna í Värmlands län í Svøríki. Filipstads kommuna hevur umleið 10 563 íbúgvar (2013).
Rick Moranis
Frederick Allan "Rick" Moranis, føddur 18. apríl 1953, er ein kanadiskur skemtari, sjónleikari og tvær ferðir tilnevndur Grammy tónleikari. Rick bleiv kendur umleið 1980 í skemtirøðini Second City Television og leikti seinni í fleiri Hollywood filmum sum Strange Brew, Ghostbusters, Spaceballs, Little Shop of Horrors, Honey, I Shrunk the Kids (og eftirfylgjaranar), Little Giants, Parenthood, The Flintstones og My Blue Heaven. Rick Moranis gavst at innspæla filmar í 1997, men hevur sett rødd til nakrar teknifilmar síðani.
Lívsleið
Rick Moranis var føddur í Toronto, Ontario í Kanada, inn í eina jødiska familju. Hann gekk í Sir Sanford Fleming Secondary School í Toronto. Hann gekk í fólkaskúla saman við Geddy Lee, forsangaranum í rokkbólkinum Rush.
Starvsleið
Starvsleið Ricks sum undirhaldari byrjaði sum útvarps DJ mitt í 1970-árunum, har hann nýtti navnið "Rick Allan", á trimum útvarpstøðum í Toronto. Í 1980 varð hann yvirtalaður at leika í triðju røð av skemtirøðini Second City Television (SCTV) av vini sínum og rithøvundi av røðini, Dave Thomas. Tá var Rick tann einasti av leikarunum, sum ikki hevði staðið á einum palli fyrr. Rick kom at vera kendur fyrir hermingar sínar av millum øðrum Woody Allen, George Carlin og David Brinkley.
Rick Moranis fekk sín fyrsta stóra leiklut í filminum Strange Brew frá 1983.
Í 1989 fekk Rick hondavtrykkini hjá sær á gongugøtuna uttanfyri The Great Movie Ride í Walt Disney World í Florida, USA.
Spælifilmar
Eftir Strange Brew spældi Rick í eini røð av filmum tey næstu 10 árini, har teir mest kendu munnu vera Ghostbusters, Spaceballs og Honey, I Shrunk the Kids og teir tveir eftirfylgjararnir av tí filminum.
Síðstu stóru filmarnir, Rick Moranis spældi í, vóru The Flintstones (1994) og tað stóra floppið Big Bully (1996). Í Flintstones var Rick næstan ikki til at kenna. Hann hevði ein ljósan parykk og brúkti aldrin tær stóru brillurnar, sum var eyðkenni hansara. Disney endaði Honey, I shrunk røðina í 1997 viðfilminum Honey, We Shrunk Ourselves, sum varð útgivin beint á VHS band uttan sýningar í filmshúsum, har Rick var tann einasti uppunaligi sjónleikarin sum var eftir í røðini. Hann hevur eftir røðina arbeitt tvær ferðir afturat fyri Disney, hesu ferð sum raddaleikari fyri ein elg í filminum Brother Bear og eftirfylgjaranum, sum kom út stutt aftaná.
Avgerðin um at gevast í filmsídnaðinum
Rick gavst almennt í filmsídnaðinum í 1997, seks ár aftaná at hann hevði mist konu sína, Ann, sum doyði av bróstkrabba í 1991. Hann greiddi seinni frá í eini samrøðu, at hann var farin so spakuliga at trekkja seg frá filmstilboðum í 1996 ella 1997. "Eg eri einligur pápi og føldi tað torført at ala upp børn míni, samstundis við allari ferðingini, sum fylgir filmsgerð. So eg tók mær ein lítlan steðg, sum so bleiv til ein eitt sindur longri steðg, og so gekk tað upp fyri mær at eg saknaði tað ikki so nógv"
Onnur verk
Rick Moranis hevur tvær ferðir verið nomineraður til eina Grammy virðisløn. Tað var í 2006 við útgávuni The Agoraphobic Cowboy.
Útvortis leinkjur
Rick Moranis á IMBD
Amtmansborgin
Amtmansborgin í Havn varð bygd í 1881.
Føroyar, A-landsliðið í hondbólti hjá kvinnum
Føroyar hevur A-landslið fyri kvinnur, sum leikar í altjóða kappingum. Føroysku kvinnurnar hava fyrr kappast í Challenge Trophy. Í juni 2017 spældu tær í innleiðandi undankapping til EM í hondbólti 2018 (kvinnur). Tær spældu tveir dystir ið vóru móti Grikkalandi og Finnlandi. Føroyar vann dystin móti Grikkalandi 25-24 og móti Finnlandi vunnu tær 20-17. Føroyska liðið kom sostatt fyri fyrstu ferð víðari til sjálva undankappingina til EM í hondbólti. Landsliðsvenjari hjá kvinnunum er Scott Harrington og Sigrun Mikkelsen er hjálparvenjari (dagført juni 2017).
Føroyska A-landsliðið hjá kvinnum 2017
Hesar eru úttiknar til hópin hjá A-landsliðnum hjá Føroyum í hondbólti (bruttohópur):
Malgrat de Mar
Malgrat de Mar er ein býur í Spania í landslutinum Katalónia, og hevur umleið 18 596 íbúgvar (2010).
Kopparberg
right|thumb|right|200px|Kopparberg Kopparberg er ein býur í Ljusnarsbergs kommunu í Svøríki. Býurin hevur umleið 3 016 íbúgvar (2010).
Laxå
right|thumb|right|200px|Laxå Laxå er ein býur í Laxå kommunu í Svøríki. Býurin hevur umleið 3 062 íbúgvar (2010).
Chinua Achebe
Fyrsta skaldsøga hansara Things Fall Apart (á donskum: Alt falder fra hinanden) er nokk tann altjóða mest lisna afrikanska skaldsøgan, og Achebe varð ofta sagdur at vera faðir nútíðar afrikanskar bókmentir. Hann vann Man Booker International Prize í 2007 og varð eisini fleiri ferðir uppá tal at fáa Nobelvirðislønin í bókmentum, men fekk hana ikki. Verk hansara eru týdd til meira enn 50 mál og seld í fleiri milliónum eintøkum.
Achebe greiddi frá um søguna hjá afrikanska fólkinum frá áðrenn hjálandatíðina til hansara samtíð. Í skaldsøgum sum Things Fall Apart (1958) og Arrow of God (1964) fortelur hann um møti millum tað siðbundna ættbólkasamfelagið og tað bretska hjálandaveldi. Aðrar av skaldsøgum hansara sum No Longer at Ease (1960) og A Man of the People (1966) fara fram umleið 1960, tá Nigeria gjørdist sjálvstøðug tjóð, og snýr seg serlig aum politisku skipanina og umfatandi muturið. Achebe hevði sjálvur góðan kunnleika til politisku skipanina orsakað av hansara politiska virksemi.
Chinua Achebe stuðlaði Biafra undir borgarakrígnum í Nigeria. Hann doyði í 2013.
Esbjerg
Býurin er høvuðsbýur í Esbjerg kommunu og størsta býarøkið í Vesturjútlandi við beinleiðis ferðasambandi til Kolding og Odense via motorveg E20 og jarnbreytina.
Havnin er drivmegin í Esbjerg, og nógv virksemi er innan offshore-vinnuna. Harumframt virkar Esbjerg Havn sum ferjulega. Býurin hevur einaferð verið størsta fiskivinnuhavnin í Danmark, men er tað ikki longur.
Í ein landnnyrðing av býnum liggur flogvøllurin Esbjerg Lufthavn.
Innan ítrótt er Esbjerg kent fyri sítt fótbóltsfelag EfB (Esbjerg forenede Boldklubber) og ishockeyfelagið Esbjerg Energy, ið spæla teirra heimadystir á ávikavist Blue Water Arena og Granly Hockey Arena.
Palmyra Atoll
Palmyra Atoll er eitt tað mest avbyrgda staðið í heiminum. Koralloyggin Palmyra er ein atoll umleið mitt millum Hawai'i og Tuvalu. Oyggjabólkurin hoyrir til USA. Palmyra Koralloyggj hevur 4 íbúgvar í 2015 og fevnir um eitt øki, sum er 12 km2 til víddar. Oyggjarnar liggja uml. 5000 km sunnanfyri Kingman Reef í Polynesia. Oyggjabólkurin fevnir um atoll-oyggjarnar Cooper Island, Kaula Island, Sand Island, Home Islets, Barren Island, Strawn Island, Cooper Island, Aviation Island, Quail Island, Whippoorwill Island, Eastern Island, Papala Island, Pelican Island, Bird Island, Holei Island, Engineer Island, Tanager Island, Marine Island, Kaula Island og Paradise Island.
Walcheren (skip)
Skipið fór á land norðan fyri Kvívík í 1667, og ein partur sakk undir Mykinesi. Tvær kanónir, ið manningin umborð á Tjaldrinum fann í 1979, verða hildnar at stava frá Walcheren.
Danskt mál
Danskt mál er málið í Danmark. Danskt er móðurmál hjá um 5.300.000 fólkum, harav um 5.000.000 í Danmark, um 8.000 í Grønlandi og um 2.500 í Føroyum. Danskt er eitt av germansku málunum. Av tí at Føroyar í fleiri hundrað ár hava verið í ríkisfelagsskapi við Danmark, hevur danskt mál altíð havt sterka støðu her hjá okkum. Danskt var lógarmál, kirkjumál og skúlamál langt upp í 20. øld. Serliga sterka støðu hevði danskt í høvuðsstaðnum, Havnini, har tað fínara fólkið búði, embætismenn, konslar og keypmenn. Børnini úr hesum umhvørvi við nógvum blandingsgiftum tosaðu danskt, summi teirra høvdu beinleiðis danskt sum móðurmál. Danskt er tryggjað í heimastýrislógini, har tað stendur at lesa, at: "Føroyskt verður viðurkent sum høvuðsmál, men danskt skal lærast væl og virðiliga, og danskt kann eins væl og føroyskt nýtast í almennum viðurskiftum". Við øðrum hevur danskt serstøðu millum fremmandamálini, sum verða lærd í fólkaskúlanum í Føroyum.
Danskt er ikki einans móðurmál fyri uml. 5 milliónir danir – tað er eisini eitt týðandi annaðmál í Føroyum og Grønlandi. Her skulu allir skúlanæmingar læra danskt sum fremmandamál. Danskt er eisini eitt týðandi minnilutamál í norðara parti av Týsklandi. Uml. 50.000 fólk hava danskt sum móðurmál í týska landslutinum Suðurslesvig. Nógv ung í Føroyum lesa heldur bøkur á donskum enn á teirra egna móðurmáli. thumb|right|Lond við meiriluta av fólki, ið tala danskt. thumb|right|Danskt er eitt [[Indo-evropeisk mál|indo-evropeiskt mál. Danskt er eisini eitt norrønt mál.]] Ensk tøkuorð streyma inn í øll tey norðurlendsku málini, men rákið er, at ensku orðini í størri mun varðveita teirra uppruna ensku útsjónd í donskum, herundir málfrøðiligar bendingarendingar og stavseting. "Computer", "weekend", "speaker" og "teenager" eru dømi um orð, ið kunnu brúkast á donskum, men sum verða broytt til norðurlendsk orð á norskum og svenskum. Eisini søguliga hevur danskt verið dúgligt til at læna frá øðrum málum. Orð sum "bange", "borger", "angst" og "alene" t.d. stava frá streyminum av týskum tøkuorðum, sum nógv komu inn í málið í 1600-talinum.
Tá ein dani fer at telja, hava aðrir norðbúgvar trupult við at fylgja við. Men tað er í veruleikanum bert fimm orð, ið volda trupulleikar, nevniliga "halvtreds", "tres", "halvfjerds", "firs" og "halvfems". Tey kunnu virka óskiljandi, men hava ein logiskan uppruna. Danska talskipanin byggir nevniliga á "tyve" og "tyve" á donskum eitur "snes" í eintali og "snese" í fleirtali. Tá danir siga "tres", er tað ein samanrenning av "tre snese", meðan "firs" er ein samanrenning av "fire snese". "Halvtreds" merkir sostatt tríggjar sneisir minus eina hálva sneis.
Ein av stóru trupulleikunum við donsku framsøgnini er, at tað oftast bert eru herd orð, ið verða markað týðuliga í talumálinum. Óherd stavilsi eru trupul at fanga hjá teimum, ið tosa svenskt ella norskt. Fleiri sjálvljóð verða søgd ymiskt á donskum og svenskum. Eitt langt "a" á donskum ljóðar sum eitt svenskt "ä", og "u" á donskum verður sagt nærri sum eitt svenskt "o". Um eitt orð byrjar við "g" ella "k", skal tað altíð framberast við g- ella k-ljóði. Sjálvljóðini í samansetingum sum sk-, skj- og stj- verða øll framborin og ikki eins og á svenskum stytt til eitt sje-ljóð.
Endingar og ljóðveik stavilsi hvørva oftani, tá danskt verður borið fram, og tað ger tað trupult at hoyra nær eitt orð byrjar og endar. Tað gevur ikki bert trupulleikar hjá øðrum norðbúgvum. Kanningar vísa, at trý ára gamlir danir hava lært munandi færri orð, enn javngomul í eitt nú Noregi og Svøríki, og at danskir skúlanæmingar hava eina truplari uppgávu fyri framman, tá tey skulu læra seg at lesa og skriva á teirra egna máli.
Maglia rosso passione
Maglia rosso passione ella stigtroyggjan í Giro d'Italia er reyð. Tann ið fær flest stig á teinunum sleppur at vera í reyðu troyggjuni. Reyða troyggjan varð tikin í nýtslu í 1967, men í 1970 varð hon skift út við eina lilla troyggju, ið varð í nýtslu til 2009. Lilla troyggjan nevndist Maglia ciclamino (Navnið kemur frá litinum á alpublómuni cyclamen). Í 2009 varð tann reyða troyggjan aftur tikin í nýtslu.
Francesco Moser og Giuseppe Saronni hava vunnið troyggjuna fýra ferðir, meðan Mario Cipollini, Roger De Vlaeminck og Johan Van der Velde hava vunnið hana tríggjar ferðir hvør.
Reyða troyggjan í Giro d'Italia svarar til grønu troyggjuna í Tour de France og tað bláu troyggjuna í Vuelta a España.
Fleirfaldir vinnarar
Pr. 2016 hava 9 súkklarar vunnið Stigkappingina í Giro d'Italia meira enn einaferð.
Eftir tjóðskapi
Súkklarar úr tíggju ymiskum londum hava vunnið Stig klassifikatiónina í Giro d'Italia.
0-árini f.Kr.
Øldir: 2. øld f.Kr. - 1. øld f.Kr. - 1. øld
Áratíggju: 50-árini f.Kr. 40-árini f.Kr. 30-árini f.Kr. 20-árini f.Kr. 10-árini f.Kr. - 0-árini f.Kr. - 0-árini 10-árini 20-árini 30-árini 40-árini
Ár: 1 f.Kr. 2 f.Kr. 3 f.Kr. 4 f.Kr. 5 f.Kr. 6 f.Kr. 7 f.Kr. 8 f.Kr. 9 f.Kr.
The Number of the Beast (album)
Number of the Beast er tann 3. studio plátan, frá tí bretska heavy metal-bólkinum Iron Maiden. Tað er tann fyrsta studio upptøkan síðan Killers frá 1981.
Gummiskógvar
Gummiskógvar verða av føroyingum roknaðir sum serføroyskt skógvaslag.
Undir seinna heimsbardaga róku stundum ballur av rágummi á land í Føroyum. Dávid í Hesti (Hans David Poulsen) keypti hesar ballur frá fólki og virkaði skógvar burturúr teimum.
Nú á døgum eru gummiskógvarnir, ið fáast til keyps, gjørdir á verksmiðju.
8. øld f.Kr.
9. øld f.Kr. – '''8. øld f.Kr.''' – 7. øld f.Kr.
Arvika kommuna
Arvika kommuna (svenskt: Arvika kommun), er ein kommuna í Värmlands län í Svøríki. Arvika kommuna hevur umleið 25 817 íbúgvar (2013).
Randers
thumbnail|City Hall í Randers. Esbjerg er ein býur í Eysturjútlandi í Danmark. Í býnum búgva 71.618 fólk (2014), hetta fólkatalið ger Randers til tann sættstørsta býin í Danmark. Í Eysturjútlandi er Randers næstsstørsti býurin, næst eftir Aarhus. Býurin liggur 39 kilometrar norðanfyri Aarhus við áarmunnan á Gudenå, við landnnyrðings endan á ánni. Samstundis liggur býurin í botninum í Randers Fjord við brøttum bakkum á norðaru síðuni. Heilt frá gamlari tíð hevur Randers verið eitt týdningarmikið ferðsluknútapunkt fyri vegir ið fara norðureftir og suðureftir, ið møttust við Randers, hagani tað fyrr vóru skip ið sigldu út í Randers Fjord. Í dag er ferðasamband við toki til Langå og Hobro frá jarnbreytastøðini í býnum, eins og øll IC-tog ið fara norðureftir støðga her.
Miðflokkurin
Miðflokkurin (MF) er ein politiskur flokkur í Føroyum. Miðflokkurin varð stovnaður 30. mai í 1992. Miðflokkurin er flokspolitiskt ógvuliga konservativur, tá ið talan er um siðfrøðilig virði; flokkurin er m.a. hart ímóti fosturtøku og samkyndum hjúnalagi. Miðflokkurin hevur eisini fleiri ferðir talað ímóti at grein 266b skuldi koma í gildi í Føroyum.