cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tanja Skaalum
Juniormeistarastevnan og FM 2011
Tanja Skaalum vann 6 silvur heiðursmerki til juniormeistarastevnuna 2011 og 6 silvur heiðursmerki til FM 2011. Hon svam meir enn einaferð undir juniormetið, men ein onnur svam uppaftur skjótari og settið nýtt met. Tað eina silvur heiðursmerkið hjá Tanju var svomið so skjótt, at hon vann gullnál, tað var í 400 m frí.
Ársins stjørnuskot 2010
Tanja Skaalum varð kosin Árins Stjørnuskot 2010 hjá kvinnum eftir FM kappingina 2010.
Juniormeistarastevna 2010
Tanja Skaalum luttók á FM stevnuni fyri ung og vaksin, sum var í Havn í mai 2010. Hon vann tvey gull heiðursmerki og trý silvur heiðursmerki í kappingini fyri tey ungu, og gjørdist nummar 8 um hugt verður eftir talinum av heiðursmerkjum hjá juniorum, men nummar eitt um hugt verður eftir árganginum 1997.
Penicillin
thumb|250px|Penicillinkjarnin. Penicillin varð í 1928 uppdagað sum antibiotiskur heilivágur móti bruna.
Tað vóru Alexander Fleming, Howard Walter Florey og Boris Chain, sum gjørdu hetta risa framstig innan læknavísind.
Penicillin er uppbygt sum á myndini til høgru. Ymiskir bólkar kunnu sita á staðnum merkt við R og harvið fáa vit tey ymisku sløgini av penicillini.
Eysturevropa
250px|thumbnail|Kort yvir Evropa, soleiðis sum [[Sameindu Tjóðir|Sameindar Tjóðir býta økið sundur í suður, norður, vestur og eystur. Tað reyða økið er Eysturevropa.]] Eysturevropa er ikki so fjølbygt sum Vesturevropa, men eisini her er fólkatættleikin væl oman fyri heimsmiðalfólkatalið. Í Eysturevropa eru ríkini Bulgaria, Pólland, Rumenia, Moldova, Ukreina, Kekkia, Slovakia, Ungarn, Hvítarussland og ein partur av Russlandi, sum tó er eitt nógv størri ríki og røkkur langt inn í Ásia. Búskaparliga kunnu vit enn býta Evropa í tvey: Vesturevropa við nógvum ógvuliga ríkum londum, til dømis Fraklandi, Stóra Bretlandi og Týsklandi. Í Eysturevropa harafturímóti, ið var kommunistiskt til fyrst í 1990-árunum, eru londini nógv fátækari, til dømis Rumenia, Bulgaria og Ukreina. Tey stríðast við at menna búskapin, so at tey kunnu gerast kappingarfør á heimsmarknaðinum. Í 1989 syndraðust kommunistisku skipanirnar í Eysturevropa, og í 1991 gjørdi miseydnað kvettroynd, at kommunisman í Sovjetsamveldinum fekk mønustingin. Áðrenn Sovjsetsamveldið fall vóru tey lond roknaði uppí Eysturevropa, sum hoyrdu til Warszawasamgonguna, men síðan kommunisman fall, verða lond sum Russland, Hvítarussland, Ukraina og Moldova eisini roknað sum Eysturevropa. Eysturevropa hevur mark móti eystri við Uralfjøllunum og móti suðri við Kaukasusfjøllunum (Georgia og Armenia).
Veðurlagið
Í Eysturevropa er væl størri munur á veðurlagnum á vetri og sumri enn í Vesturevropa. Í Eysturevropa eru vetrarnir bítandi kaldir við kavaroksstormum og ísi á hvørjari á. Einaferð miðskeiðis í mars er veturin brádliga av, og áðrenn vika er farin, er várið komið við lýggjum veðri. Summarið kemur í mai og varar út í oktober. Um summarið skínur sólin næstan altíð frá heiðum himli, tí er har sera lýtt og turt alt summarið. Í slíkum veðurlagi eru vakstrarvánirnar góðar, og grøðin verður væl dyggari her enn í Vesturevropa, sum hevur havveðurlag. Tey fáa nógv av góðum maisi, hveiti, rugi og øðrum nyttuvøkstri úr jørðini. Tá ið veturnáttadagur í oktober er farin afturum, er summarið brádliga av, og um eina góðu viku er heystið komið við væl kaldari veðri.
Penicillin
Penicillin virkar við at forða bakterium í at byggja sín kyknuvegg. Hetta hendur við at penicillin bindur til ensymið transpeptidase, sum hevur til uppgávu at byggja skrástívarar í kyknuvegginum, og hetta førir við sær, at veggurin viknar og kyknan doyr.
Søgan um penicillinið
Árið 1928, var árið, har penicillinið varð uppdagað. Tað var tann skotski læknin, og seinni eisini professari í bakteriologi, Alexander Fleming, ið var uppdagarin. Mátin Alexander Fleming uppdagaði penicillinið uppá, var øgiliga tilvildarligur og heldigur. Arbeiðsborðið hjá Fleming var nemliga óruddiligt, og hevði hann tí sett sær fyri, at hann skuldi rudda tað. Í tí, at hann ruddar borðið, finnur hann fram til eina royndarskál, sum hann hevði gjørt royndir við, og sum hann bara hevði latið ligið á sínum arbeiðsborðið. Í royndarskálini sær hann ein blámusopp, sum hann síðani byrjar at gera royndir við. Hann fann fram til, at svampurin æt Penicillium chrysogenum. Seinni gevur Fleming svampinum navnið Penicillin. Fleming kemur ongan veg við kanningunum við penicillininum, so hann leggur tað frá sær í eina tíð. Í hesari tíðini vóru tað nakrar kanningarstovur, ið vóru áhugaðar í tí nýggja evninum, og spurdu Fleming, um tey kundu fáa royndir av penicillininum.
Í 1938 gjørdu tveir menn sær fyri, at teir vildu kanna evnið, sum Alexander Fleming í 1928 uppdagaði. Tann eini var tann avstralski patologurin, Howard Walter Florey, og hin var tann týski jødiski biokemikarin, Ernst Boris Chain. Hesir menninir gingu báðir á universitetinum í Oxford í Onglandi. Hesir báðir, Florey og Chain, høvdu sum sagt sett sær fyri at kanna penicillinið nærri, og eftir fleiri ymiskum væl eydnaðum royndum við djórum, fóru teir, tá ið teir høvdu nokk av penicillini, so smátt í holt við at royna penicillinið á menniskjum.
Í 1941 fóru Florey og Chain til Amerika, har teir fingu hjálp til at framleiga penicillin í størri mongdum. Eftir intensiva gransking, vóru síðstu neyðugu klinisku royndirnar á menniskju gjørdar í 1943, og eftir hettar verður penicillinið brúkt uppá hermenn, ið vórðu skaddir undir 2. heimsbardaga. Skaðar og sjúkur, ið hermenn undir 1. heimsbardaga doyðu av, kundu nú lekjast av penicillini! Í 1945 kundu enskir læknar viðgera tað vanliga fólki við penicillin. Nú kundu øll fáa ágóðan av tí. So um tey vóru smittaði við bakteriellari infektión, kundu tey fáa penicillin sum viðger. Hetta bleiv ein stórhending! Sama ár, 10. desembur 1945, fingu teir tríggir, Fleming, Florey og Chain, Nobelprísin í fysiologi og medicini, handaðan av tí svenska konginum í Konserthúsinum í Stockholm. Prísurin tá í tíðini var umleið 150.000 svenskar krónar, meðan prísurin í dag er umleið 10 millónir krónir. Prísin fingu teir fyri tað stóra arbeiðið við penicillininum. Í dag er tað soleiðis, at vit skulu til lækna fyri at staðfesta bakteriella infektión fyri at fáa útflýggjað penicillin við resept. Hetta er galdandi í flest øllum londunum rundanum okkum. Men soleiðis er ikki allastaðni. Vansin vit standa við í dag, er, at aðrastaðni í heiminum kanst tú fáa penicillin sum handkeyp í lokalum matvøruhandlum. Okkum nytist ikki, at fara longur vekk enn til til dømis Turkaland ella Spania. Hesin vansin hevur við sær, at bakteriurnar skjótari blíva resistentar, og tískil er vandin at penicillinið ikki hjálpir, tá ið vit hava tað fyri neyðini. Í hesum sambandi, ávara læknar rundan um okkum ímóti at brúka penicillin sum best ber til.
São Paulo FS
thumb|right|250px São Paulo Fótbóltsfelag ella São Paulo FS er eitt fótbóltsfelag úr São Paulo í Brasilia. Felagið varð stovnað í 1930.
Øskufía
thumb|right|200px Øskufía (enskt: Cinderella) er bygt á klassiska ævintýri hjá Charles Perrault (1628 – 1703). Franskmaðurin Perrault gav fyrstur út nøkur av teimum kendastu fólkaævintýrunum, t.d. bæði Reyðhettu, Tornarósu og Øskufíu. Tað var í 1697.
Krea
Krea er ein føroysk lýsingarfyritøka í Runavík, ið varð stovnað í 2003. Fyritøkan hjálpir stovnum og virkjum við teirra marknaðarføring. Arbeiði teirra fevnir um alla grafiska sniðgevan, hetta inniheldur bæði búmerkir, heimasíður, lýsingar og eisini prentlutir. Endamálið hjá Krea er at nøkta tann vaksandi tørvin hjá einstaklingum og virkjum innan internettænastur.
Krea varð stovnað í 2003 av Egil Olsen, Oddmar Suna Olsen, Eyðun Anthoniussen og Bárður Hammer og hava teir átt fyritøkuna frá 2003 til 2015, tá ið fyritøkan var seld til nýggjar eigarar. Nýggju eigararnir eru Reimund og Jaspur Langgaard og Kajsten Højgaard. Kajsten hevur starvast sum forritari í fyritøkuni øll árini. Jaspur Langgaard er nýggjur stjóri í felagnum.
Hjá Krea starvast í 2016 tíggju fólk.
Hard rock
Hard rock ella heavy rock eru undirbólkar av rokktónleiki, sum miðskeiðis í 1960'unum festi røtur gjøgnum "garage" og "psykodeliskum rocki" og er munandi harðari enn vanligur rokktónleikur. Tað er sermerkt av ovurnýtslu av "reingjaðum " el-guitarum, bass guitara, trummum og syntesaisarum.
Eyðkenni
Hard rock er sterkt inspirerað av bluestónleiki; Mest nýtti tónaskalin er tí hin pentatoniski, sum er vanligur í blueshøpi. Eldri bluestónleikur var akustiskt grundaður. Hard rock tekur harafturímóti nýtslu av nýmótans ljóðførum, so sum elguitarum, trummum og bass. Ein merkisverdur munur frá tí traditionella bluestónleikinum er, at hard rock sjáldan er bundið at akkordgongdini I, IV og V, sum síðani er bygd á 12 ella 16 taktum. Harafturímóti eru nógvar ymsar akkordir nýttar í hard rock-tónleiki.
Heinesen
Heinesen er 28. vanligasta eftirnavnið í Føroyum.
Kend fólk sum eita Heinesen:
Nobelvirðislønin í bókmentum
Nobelvirðislønin í bókmentum er tann bókmentavirðislønin sum er verður vird mest í heiminum. Heiðurslønin verður latin av Svenska Akademinum, sum hvørt ár móttekur umleið 200 uppskot, og sum í tveimum umførum minkar um kandidatlistan - fyrst til 20 og síðan til umleið fimm - áðrenn virðislønamóttakarin verður peikaður út. Vanliga verður virðislønin kunngjørd tíðliga í oktober.
Business-Line
Business-Line veitir vitan um øll parta- og smápartafeløg, ið eru skrásett í Føroyum. Business-Line er ein datagrunnur, ið inniheldur uplýsingar um m.a. roknskapartøl og aðrar viðkomandi upplýsingar um feløgini. Teir mongu leitimøguleikarnir gera tað skjótt og lætt at arbeiða við Business-Line.
Stjórin á Business-Line eitur Finnur Sivertsen, ið hevur útbúgving sum búskaparfrøðingur og vinnuløgfrøðingur frá Aalborg Universiteti. Í 2007 tók hann toppleiðaraútbúgvingina Top Governance innan stjórn og nevnd.
Wiki
Hugtakið Wiki vísir til eitt slag av ritbúnaði, sum gevur brúkarum møguleika at samstarva um at savna og skifta um vitan og kunning um ávís evni. Ward Cunningham hevur ment forritið. Hann og Bo Leuf hava saman skrivað bókina "The Wiki Way" (2001), sum tøkniliga er avoldað, men sum kortini greiðir væl frá wikihugburðinum. Orðið, Wiki, stavar frá hawviiska WikiWiki.
ArenaBowl XXII
ArenaBowl XXII var spælt tann 27. Juli 2008, í New Orleans Arena, í New Orleans, Louisiana (Verturin fyri ArenaBowl XXII). Tað var tann 22. og seinasta finalan um meistaraheiti í søguni hjá tí upprunaligu Arena Football League. Finalan endaði við at Philadelphia Soul vann 59-56 móti San Jose SaberCats.
Wiki
Í einum Wiki kunnu brúkarar frítt skriva og almannakunngera tilfar, serliga skrivað tilfar, men í nýggjari forritum ber eisini til at goyma eitt nú myndir og fílur av ymsum sløgum. Brúkarar kunnu frítt broyta tilfar hjá hvørjum øðrum, teir kunnu kjakast um ávís evni og eru í vissan mun við til at tilevna skipanina av eini Wiki.
Grundskipanin í eini Wiki er ovurtekstaskipanin (hypertekstaskipanin), sum er høvuðsskipanin á internetinum. Ein Wiki er forritað t.d. í PHP, og dátur (síður) verða goymdar í einum dátugrunni, ofta MySQL. Síður verða heintaðar ella stovnaðar við at brúka HTTP-protokollina og boðini, GET og POST. Lesing fer fram á vanligari vevsíðu, meðan skriving og rætting fer fram í formpartinum á eini vevsíðu.
IPhone 5
thumb|right|160px|Á myndini sært tú iPhone 5. iPhone 5 er nýggj fartelefon frá Apple. iPhone 5 er eitt spildur nýtt design, har tey hava gjørt hana tynri og hon hevur ein størri skerm. Við fyrsta eygnakast líkist fartelefonin iPhone 4S, men innaní er hon nýggj frá grundini og er so væl gjøgnumhugsað, at hóast hon hevur fleiri nýggjar finessur, er hon 18 % tynri og 20 % lættari enn iPhone 4S. Skíggin er enn framvegis tann frálíki Retina-skíggin, sum við 326 tættpakkaðum pikslum pr tumma er blivin so klárur, at eygað sær ikki longur mun á mynd og veruleika. Litirnir eru eisini flottari við 44 % betri fyllu. Sjálvur skíggin er vaksin til 4 tummar og hevur fingið 16:9 format.
Nýggja A6-chippið er rein rástyrki, og royndir vísa, at iPhone 5 er tvær ferðir kvikari enn iPhone 4S. Hóast telefonin í allar mátar arbeiðir skjótari, er battarítíðin enntá vorðin longri. iPhone 5 hevur nýggjastu tøkni til dátaflutning (HSPA, HSPA+ og DC-HSDPA). Eisini hevur hon tráðleyst dual-band 802.11n, sum gevur eina ferð upp til 150 Mbps. Nú kanst tú eisini hava Facetime-samrøður í 720p góðsku við kamera, ið situr mitt á telefonini. iPhone 5 hevur ikki færri enn tríggjar mikrofonir, eina í botninum, eina framman og eina aftan. Við teimum sorterar telefonin sjálv millum ljóð og larm, og brúkar tú iPhone í larmandi umhvørvi, skilur telefonin óruddið frá og gevur tær bert reint ljóð.
Apple hevur eisini dagført leidningin til løðing og synkronisering av iPhone til ein 8-port connector. Hesin er sterkari og hevur sama stikk í báðum endum.
Desember
Desember er 12. mánaði í árinum eftur tí gregorianska kalendaranum og ein av 7 mánaðum, sum hava 31 dagar.
Heitið á mánaðinum kemur av latínska orðinum decem, ið merkir tíggju. Desember var nevniliga tíggjundi mánaðin í gamla rómverska kalendaranum, har árið byrjaði 1. mars.
Loðin nashyrningur
thumb|upright1.2|Loðin nashyrningur. thumb|upright1.2|Coelodonta_antiquitatis Loðin nashyrningur (loðnashyrningur?) (Coelodonta antiquitatis) er eitt útdett slag av nashyrningum sum helt til á norðaru grasslætunum og tundraøkjunum í Eurasia i pleistocænska tíðarskeiðinum. Loðin nashyrningur livdi seinastu ístíðina av, kanska fram til ár 8.000 f.Kr. í Siberia - hendan dagfesting er tó ivasom.
Útsjóndin á djórinum var upprunaliga bert kend frá holutekningum, men í 1929 var eitt heilt ræ við skinni funnið í eini asfaltsgoymslu í Starunia í táverandi (millumkrígstíðar) Póllandi, núverandi Ukraina; hetta ræ verður nú sýnt fram á náttúrusøguliga savninum í Kraków í Póllandi.
Philadelphia Soul
The Philadelphia Soul er eitt Arena Football League felag, sum er skrásett í Philadelphia, Pennsylvania. Teir byrjaðu at spæla í 2004 og spæla amerikanskan fótbólt. Teir vunnu teirra fyrsta ArenaBowl í 2008, við at vinna á San Jose SaberCats 59-56 í ArenaBowl XXII. The Soul vann 13 dystir, og tapti 3 í 2008, og eisini vunnu teir trý playoff spøl, harundir ArenaBowl XXII. Eftir tvey umfør uttan aktivitet í 2009 og 2010, fingu teir í 2011 nýggjan venjara, Mike Hohensee og vóru við aftur, men tað gekk ikki eftir vild, og teir endaðu á aftasta plássi.
Richard Kiel
Richard Dawson Kiel (13. september, 1939 - 10. september, 2014) var ein amerikanskur sjónleikari og skemtari, best kendur fyri sín leiklut sum Jaws í fleiri James Bond filmum.
Philadelphia Soul
Í 2012, byrjaði Soul fótbóltsárið við nýggjum høvuðsvenjarara, Doug Plank. Teir endaðu tað vanligu kappingina við tí besta úrslitinum í deildini við 15-3. Teir lógu til uppflyting til ArenaBowl XXV, men so taptu teir móti Arizona Rattlers 72–54. Minni enn eina viku seinni segði Plank seg úr venjarastarvinum.
Afrikas Renaissance
Afrikas Renaissance varð avdúka á 50 ára degnum síðan Senegal í Afrika fekk sjálvstýrið - 4. apríl í 2010. Standmyndin vísir ein vælbygdan mann, eina kvinnu og eitt barn, ið skoða út yvir Atlantshavið. Hon skal vera eitt tekin um framgongd og samanhald, sigur forsetin í Senegal, Abdoulaye Wade.
Standmyndin, ið hevur fingið navnið Afrikas Renaissance, hevur kosta 113 milliónir krónur at byggja og er størri enn Frælsisgudinnan í New York City. Sambært kritikarum vísir standmyndin onki annað enn persónlig mál og stórheits øði hjá forsetanum.
Once Upon a Time in New York City
"Once Upon a Time in New York City" ("Einaferð var tað í New York býi"; danskt heiti: "I et eventyr i New York City") er sangurin, sum verður sungin í innganginum í Disney-teknifilminum Oliver & Company frá 1988. Barry Mann og Howard Ashman skrivaðu sangin og Huey Lewis sang.
Feðgar á ferð
Feðgar á ferð er ein skemtilig skaldsøga, sum føroyski rithøvundurin Heðin Brú skrivaði, og sum kom út fyrstu ferð í 1940.
Feðgar á ferð er umsett til átta mál. Bókin varð vald til aldarinnar bók í Føroyum.
Lýðveldið Karelia
Lýðveldið Karelia, (Russiskt: Респубилка Карелия (Respublika Karelija), Karelskt: Karjalan tazavaldu, Finskt: Karjalan tasavalta, Vespiskt: Karjalan tazovaldkund) er eitt russiskt lýðveldi (republikk) í útnyrðings Russlandi. Karelia er eitt sokallað autonomt lýðveldi í Russiska sambandsríkinum. Lýðveldið Karelia er tann eystari parturin av søguliga landslagnum Karelia (Karelen), og verður stundum kallað Eystur-Karelia (Östkarelen).
Mikkjal Mús
Mikkjal Mús (á enskum Mickey Mouse) er ein víðagitin fiktivur figurur í Disney teknifilmsrøð og teknirøð. Hann gongur saman við Miu Mús. Í teimum elstu teknirøðunum, áðrenn tær báðar mýsnar kastaðu saman, royndi Mortimer Mús at vinna hjartað á Miu.
Mikkjal eigur eitt systkinabarn, sum eitur Magda Mús, sum var í einari teknirøð í 1941, tá hon gjørdi seg til fyri Mikkjali fyri at gera Miu ævindsjúka, og hetta eydnaðist. Í 1930 fekk Mikkjal Pluto, tann appilsingula hundin.
Neyt
250px|thumbnail Neyt - oksar, búflar og kýr - eru ein tann fjølmentasti alidýrabólkurin. Í India eru eini 200 mió neyt, og 1 mia aðrastaðni í heiminum, í Føroyum eru umleið 1200. Fyrr vórðu neytini mest spent fyri amboð, men nú verða tey mest ald fyri kjøtið og mjólkina. Neytasløgini eru um 200.
Angelina Jolie
Angelina Jolie er ST Goodwill-sendikvinna og hevur arbeitt við flóttafólksspurninginum síðan 2002. Í 2007 góvu Angelina Jolie og Brad Pitt 1 mió. dollarar til hjálp til flóttafólkini í Darfur-landspartinum í Sudan, Afrika.
Heiður
Angelina Jolie hevur vunnið fleiri heiðurslønir og virðislønir fyri sítt arbeiði sum sjónleikari. Hon hevur m.a. fleiri ferðir vunnið Golden Globe Award.
Kirstin Strøm Bech
Kirstin Strøm Bech (fødd 1956 í Vági) var borgarstjóri í Vágs Býráð frá 1. jan. 2005 til 31. des. 2012. Kirstin er útbúgvin fólkaskúla lærari. Áðrenn hon gjørdist borgarstóri í Vágs kommunu starvaðist hon sum lærari í Porkeris Skúla. Kirstin stillaði upp fyri Javnaðarflokkin og varð fyrstu ferð vald í býráðið í november 2004 og varð av býráðnum vald til borgarstjóra. Hon var borgarstjóri frá 1. januar 2005. Til valið í november 2008 varð hon afturvald og helt fram sum borgarstjóri eitt valskeið afturat. Kirstin Strøm Bech gjørdist stýrislimur í Kommunusamskipan Føroya, tá hon gjørdist borgarstjóri, hon var næstformaður frá 1. juli 2006 til 31. desember 2008.
Mannarættindi
Frælsi at skriva og tala eru týðandi politisk- og borgarlig rættindi. Tað er sensurur ella ritskoðan, tá ið rithøvundar og blaðfólk ikki sleppa at skriva tað, sum tey vilja. Og tað eitur propaganda, tá ið myndugleikar í sjónvarpi, bløðum, útvarpi og bókum bara greiða frá tí, sum teir sjálvir siga er rætt. Skrivi- og talufrælsið trívst best, har ið fólkaræði er. Propaganda og sensurur eru mest, har ið einaræði er.
Vit hava vant okkum við, at samfelagið verður stýrt eftir lógum og reglum, sum landsins kosnu menn seta í gildi, og at hesar fyriskipanir eru stuðulin undir flestu rættindum okkara. Mannarættindini harafturímóti eru truplari at seta í verk og halda. Tey eru viðtikin í altjóða sáttmálum.
Sundurbýti
Mannarættindi verða býtt sundur í trý:
Søga
Hugtakið mannarættindi sæst langt aftur í søguna. Longu fyri meira enn 2500 árum síðan spratt so líðandi í griksku býarsamfeløgunum krav um, at allir frælsir menn (útlendingar, konufólk og trælir sluppu ikki upp í part at taka avgerðir í samfelagnum) skuldu ráða yvir ella hava ávirkan á og medavgerðarrætt í sínum samfelag. Tað er úr hesum býarsamfelagnum, at fólkaræðiliga siðvenjan í Vesturheiminum er runnin.
Í miðøld hevði kirkjan mikið vald í samfelagnum. Kongur hevði fingið sítt veldi frá Gudi, og tey rættindi, fólkið hevði, hevði Gud eisini givið. Og tað var eftir kirkjunnar læru, at skilt var ímillum rangt og rætt. Í 1215 var í Bretlandi undirritað eitt frælsisbræv kallað Magna Carta, sum hevur verið grundarlagið undir mongum lógum, sum eru galdandi í Bretlandi. Í hesum skjali stendur, at rættindi, sum bara hava verið galdandi fyri kong, nú eisini skuldu vera galdandi fyri aðalin. Lítillátað framgongd eftir teimum viðurskiftum, sum nú galda á okkara leiðum, men skjalið eyðkennir stríðið ímóti kúgan og sjálvum støðinum undir mannarættindinum.
Í 16. og 17. øld viknaði kirkjunnar vald og ávirkan hennara á mannahugsanina. Heimspekingar hildu, at markið ímillum rætt og rangt var ein náttúrulóg, sum var alheimslig og galt øll. Í Amerikanska Frælsisbrævinum frá 1776 verður m.a. sagt, at "øll fólk eru skapað líka". Í fronsku kollveltingini í 1789 vóru herrópini "Javnaður, frælsi og brøðralag". Javnrættindi fingu tó ikki øll. Fólk vórðu deyðadømd og avrættað. Enn var eisini trælahald. Fátækrafólk og kvinnur høvdu ikki valrætt.
Danska grundlógin, sum eisini er galdandi í Føroyum, hevur síðan 1849 havt viðtøkur, sum verja borgaranna rættindi. Eftir 2. heimsbardaga samtykti Sameindu Tjóðir heimsyvirlýsing um mannarættindi. Hetta var 10. desember í 1948. Í yvirlýsingini eru 30 greinir um grundleggjandi rættindi og frælsi manna. Seinni hevur ST eisini samtykt sáttmálar um fíggjarlig, mentanarlig, politisk og almenn rættindi og ein sáttmála móti rasukúgan. Sáttmálarnir binda tey lond, sum skriva undir.
Hesi bæði grundsjónarmiðini (gudagivin- ella náttúrugivin rættindi) høvdu ikki við sær rættvísi, hvørki í ríkjum og ávísum samfelagsbólkum ella fyri einstaklingin. Tað, vit rópa miðalstættina í Vesturheiminum, hevði um hetta mundið fingið so týðandi støðu í samfelagnum, at tíðin var komin til ógvisligar samfelagsbyltingar. Kortini var enn talan um rættindi, sum bara viku at heilt avmarkaðum samfelagsbólkum. Sama endurtók seg eisini í Amerikonsku Frælsisyvirlýsingini í 1776, sum bygdi á somu hugsjónir. Danska grundlógin frá 1849, sum eisini er galdandi í Føroyum, varð eisini ávirkað av hesum báðum skjølum og teirri menning, sum hevði verið í hesum londum.
Um somu tíð mennist ídnaðurin, og tað, sum vanliga verður kallað ídnaðarkollveltingin, gerst veruleiki. Higartil hevði kjakast verið um politisku rættindi einstaklingsins. Men ídnaðarkollveltingin hevði við sær almenna neyð og fíggjarligt órættvísi, sum ikki hevði havt sín líka í heimssøguni. Bardagin at bøta um fólksins almennu og fíggjarligu kor setti dám á menningina frá fyrst í undanfarnu øld og heilt at miðjuni í okkara øld. Nýggj kollvelting, tann russiska í 1917, boðaði frá bylting, har fjøldin í samfelagnum kravdi at vera við til at mynda tað samfelag, tey skuldu liva í. Alla hesa øldina hevur tað sett sín dám á samfelagsmenningina - Stríðið fyri vælferðarsamfelagnum, og fíggjarliga, politiska og almenna tryggleikanum hjá øllum borgarum í samfelagnum.
Í teirri vón at forða fyri, at ósemjur aftur skuldu fáa so ógvisligar avleiðingar sum Annar heimsbardagi, var felagsskapurin Sameindu Tjóðir stovnaður 24. oktober í 1945. Endamálið var friður. Ein treyt fyri hesum máli er, at grundleggjandi mannarættindini verða vird. Hesi rættindi vóru staðfest í Heimsyvirlýsingini um mannarættindi frá 1948. Yvirlýsingin er ikki bindandi løgfrøðiliga, enntá ikki í teimum londum, sum hava undirskrivað hana. Eftir tað er skoytt upp í hana, og tær viðtøkurnar eru nú bindandi fyri tey lond, sum hava skrivað undir. Í 1966 komu tvær av hesum viðtøkum í gildi.
Steven Spielberg
thumb|Steven Spielberg í 2017.|alt= Steven Allan Spielberg, føddur 18. desember 1946 í Cincinnati í Ohio, USA, er ein amerikanskur filmsleikstjóri, filmsframleiðari og filmshandrithøvundur. Spielberg fekk sítt gjøgnumbrot við filminum Jaws frá 1975, sum var ein sera væl mótikin av almenninginum. Hugtakið og lanseringin av filminum gjørdist ein fyrimynd fyri Hollywood. Filmurin gav 100 milliónir dollarar og setti nýtt met fyri mest innspældan pening. Spielberg er kendur fyri at hava leikstjórnað fleiri ymiskir filmar, eitt nú teir higartil fýra filmarnar um Indiana Jones (1981, 1984, 1989, 2008) og filmar sum E.T. the Extra-Terrestrial (1982), Jurassic Park (1993) og tey seinastu árini filmar sum War of the Worlds (2005) og The Terminal (2004). Schindler's List (1993), sum fekk seks Oscar heiðurslønir, er eisini tann filmurin sum er ein av best umtóktu filmum í heiminum, tá hyggjarar sleppa at velja. Filmurin er svart/hvítur dramafilmur, um ein mann frá veruliga lívinum, Oscar Schindler, sum bjargaði umleið 1100 pólskum jødum frá týning í Auschwitz undir Seinna heimsbardaga, við at hjálpa teimum til Svøríkis.
Spielberg hevur seks ferðir verið tilnevndur til eina Oscar-virðisløn fyri besta filmsleikstjóran. Gjøgnum tíðirnar er hann tann filmsleikstjórin, hvørs filmar geva tær hægstu inntøkurnar. Jurassic Park er tann av filmum Spielbergs sum hevur givið tær allarstørstu inntøkurna, umleið 920 milliónir dollarar, sum gevur filminum eitt 9. pláss millum størstu inntøkugevandi filmar í heiminum.
Slóðir úteftir
Steven Spielberg á IMBD
Ana Paula Arósio
Ana Paula Arósio (fødd 16. juli 1975 í São Paulo) er ein sjónleikari og modell úr Brasil. Hon varð uppdagað longu sum 12-ára gomul, meðan hon var til handils. Hennara fyrsta arbeiði var fyri brasilsku fyritøkuna Stilo, saman við brasilska myndamanninum Paulo Sadao. Í 1989 flutti hon til Japan fyri at arbeiða sum modell. Eftir at hon hevði verið í fleiri hundrað sjónvarpslýsingum og víst sum kápumynd á nógvum tíðarritum, so byrjaði hon at arbeiða sum sjónleikarinna. Hennara fyrsta arbeiði sum sjónleikari var at spæla leiklutin sum Berenice í tí italska-brasilska filminum Forever, ið var leikstjórnaðr av Walter Hugo Khouri. Hennara debut í sjónvarpi var í einari telenovela, har hon spældi Amanda við Éramos Seis (We Were Six).
Arósio gjørdist veruliga kend í Brasil í 1998, tá ið hon spældi hetjuleiklutin í Hilda Furacão (Hilda the Hurricane). Hilda Furacão var ein minirøð í brasilska sjónvarpsrásini Rede Globo, skrivað av Rede Globo. Sjónvarpsrøðin snúði seg um eina unga prostitueraða kvinnu í Brasil í 1950-árunum.
Iman Abdulmajid
thumb|right|200px|Iman Abdulmajid Iman Mohamed Abdulmajid, kend sum Iman (fødd 25. juli 1955 í Mogadishu) er ein somalisk-amerikonsk modell og sjónleikarinna. Hon er gift við David Bowie.
Julian Johnsson
Julian Schantz Johnsson (24. februar 1975) er fyrrverandi føroyskur fótbóltslandsliðsleikari. Leikari sum fyri tað mesta spældið mitt á miðjuni. Hann hevur spælt 62 landsdystir og skotið 4 mál fyri Føroyar (1995-2006). Hevur harumframt spælt fleiri U-landsdystir. Julian hevur eisini roynt seg sum fótbóltsvenjara, hann var venjari hjá B68 í 2005 (22 dystir, leikandi venjari) og 2006 (2 dystir, leikandi hjálparvenjari).
Útgávur
Gav í 2006 út bókina "Føroyingurin úr Danmark", um lív sítt sum fótbóltsleikari.
Iker Casillas
Iker Casillas Fernández (føddur 20. mai 1981) er ein spanskur professionellur fótbóltsleikari, ið spælir fyri portugisiska felagið Porto og Spanska fótbóltslandsliðið sum málmaður.
Minecraft
Minecraft er eitt telduspæl sum er stovanð av Markus 'Notch' Persson. Minecraft bleiv kunngjørt tann 17. mai 2009, og Beta var kunngjørt 20. desembur 2010. Minecraft er eitt ævintýrspæl og eitt spæl, har tú kanst byggja verðir. Marcus Notch Persson úr Svøríki hevur ment Minecraft, og tað varð útgivið 18. november 2011. Í Minecraft kann spælarin kanna og umskapa eina verð við kubbum, sum eru ein rúmmetur til støddar. Umframt kubbar inniheldur spælið eisini verur, skrímsl, plantur og lutir. Her eru eisini ymisk djór sum kýr, grísar og seyðir. Tú kanst eisini gera vápn sum t.d. bogar og svørð. Verðirnar í spælinum eru fyri tað mesta grasvaksnar. Tú kanst spæla saman við øðrum ella sjálvur. Í spælinum kanst fáast við námsarbeiði, berjast ímóti fíggindaligum verum ella savna ymiskt tilfeingi úr náttúruni. Tá ið tú byrjar at spæla, hevur tú einki tilfeingi og eingin amboð. Uppgávan er at yvirliva og at savna tilfeingi. Spælið snýr seg um at byggja afturat og at skaffa sær betri amboð.
Spælið verður róst fyri sína spæliuppliving og hevur vunnið virðislønir fyri eitt nú “Best Indie Game” og “Most Original Game”. Tað eru seld 144 milliónir Minecraft-spøl.
Jon Bon Jovi
Hann er uppvaksin í Sayreville, og gekk á Sayreville War Memorial High School. Hann skifti navnið til Jon Bon Jovi, tá hann ognaði sær eina plátu sáttmála við Mercery Records (tann seinri Island Records). Jovisa pápi, Tony Bongiovi átti plátustudio the Power Station, har hann fekk arbeiði sum sting-í-rendan-drong. Eftir teirri ordineraðu upplatingartíð, kundi hann frítt brúka studioi, har hann benyttaði sær, at innspæla sína demo plátu – við hjálp av sínum pápabeiggja. Hendan plátan bleiv seinri útgivin í 1999, sum John Bon jovi: The Power Station Years.
Tann 29. Apríl 1989 bleiv Jon Bon Jovi giftur við gentu síni, sum hann hevði verið í parlagi við, frá ítróttartíðini, Dorothea Hurley, í Graceland Chapel í Las Vegas, Nevada. Tann 31. Mai 1993 átti hon tað fyrsta barni, dótturina Stephanie Rose, hareftir 3 synir: Jesse James Louis Bongiovi (19. februar 1995), Jacob Hurley Bongiovi (7. mai 2002) og Romeo Jon Bongiovi (29. Mars 2004).
Jon Bon Jovi hevur verið við í einari langari røð av filmum, og í ymiskum sjónvarpsrøðum. Harumframt hevur hann selt yvir 120 milliónir plátir við bólkinum Bon Jovi, har Jovi sjálvur hevur útgivið tær báðar solopláturnar, Blaze of Glory (1990) og Destination Anywhere (1997).
Jovi hevur eisini arbeitt við vælgerðandi arbeiði innan fyri m.a teir paralympisku leikirnir, Amerikanski Reyði Krossur, the Elizabeth Glaser Pediatric AIDS Foundation, og aðrar vælgerir og bólkar. Í septembur 2005 undir einum viðvirknum í einum Oprah Winfrey-show, gav bólkurin Bon Jovi eina millión amerikanskar dollarir til hennara Angel Network.[1]
Í 2004 stovnaði hann tað amerikanska fótbóltsfelagið, Philadelphia Soul (amerikanskur fótbóltur), sum hann eisini var eigari av. Felagið spælir í Arena Football League.
Óli Jógvansson
Óli Jógvansson úr Havn er ein føroyskur tónleikari, tónasmiður og tónleikaframleiðari. Saman við Bárði Háberg eigur og rekur hann tónleikafyritøkuna Baroli Music, sum framleiðir tónleik til poppsangarar frá ymiskum londum kring heimin. Teir stovnaðu fyritøkuna í 2006, og higartil (2012) eru fleiri av løgum teirra komin á hittlistarnar í eitt nú Japan, Korea, Teivan, Hollandi og USA. Teir hava eitt nú gjørt løg til sangir, sum disneysjónleikakvinnan Stefanie Scott syngur. Stefanie Scott er m.a. kend frá sjónvarpsrøðini A.N.T. Farm á Disney Channel. Sangurin eitur FYI og kom út á iTunes hin 18. september 2012. Teir hava eisini skrivað lag til niðurlendsku Iris Kroes, sum vann hollendsku sjónvarpssangkappingina The Voice of Holland í januar 2012, japonsku Koda Kumi, Suðurkoreanska gentupoppbólkin ChoColat og brasilsku Wanessu.
Tónleikaútgávur
Nakrir av sangunum og løgunum, ið Óli Jógvansson hevur skrivað ella verið við til at skriva og/ella komponera:
Joseph Murray
Joseph Edward Murray (* 1. apríl 1919 í Milford, Massachusetts; † 26. november 2012 í Boston, Massachusetts ) gjøgnumførdi heimsins fyrstu nýratransplantatión, tá hann setti annað sunna nýra hjá Ronald Herrick í doyggjandi tvíbururin, Richard Herrick. Lítlajólaaftan í 1954 framdi læknin, Josepf E. Murray eina fimm tímar langa skurðviðgerð, sum ikki bert bjargaði lívinum á sjúklingi hansara, men fekk lívsgevandi týdning fyri eftirtíðina fyri hundraðtúsundtals sjúklingar um allan heim.
Skurðviðgerðin í 1954 fór fram á Peter Brent Brigham Hospital í Boston, og var slóðbrótandi fyri allar transplantatiónir av gøgnum frá deyðum persónum til fólk, sum kundu framhaldandi liva við hesum eykalutum. Hendan hugvekjandi skurðviðger førdi beinleiðis til Nobel heiðurslønina. Umframt at fremja transplantatiónir í mong ár, var Murray eisini við til at menna heilivág, ið forðar transplanteraðum gøgnum at verða frástoytt av nýggja kroppinum. Hann gjørdist 93 ára gamal.
Davidsen
Davidsen er 27. vanligasta eftirnavnið í Føroyum.
Kend fólk sum eita Davidsen:
144 f.Kr.
Øldir: 3. øld f.Kr. – 2. øld f.Kr. – 1. øld f.Kr.
Árstal: 149 f.Kr. 148 f.Kr. 147 f.Kr. 146 f.Kr. 145 f.Kr. - 144 f.Kr. - 143 f.Kr. 142 f.Kr. 141 f.Kr. 140 f.Kr. 139 f.Kr.
Ł
Ł, ella ł, er ein bókstavur í tí pólska stavraðnum.
Fair Isle (teknikkur)
Fair Isle er ein siðbundin binditeknikkur, har man kann binda mynstur við nógvum litum. Teknikkurin er uppkallaður eftir Fair Isle, eini hetlendskari oyggj, sum liggur í ein beinan sunnan úr Sumburgh Head.
Fair Isle Knitting gjørdist kent og modernað millum fólk, tá prinsurin av Wales (seinni Edward VIII) brúkti Fair Isle-troyggjur alment í 1921.
Siðbundin Fair Isle-mynstur eru samansett av umleið fimm litum, og bert tveimum á hvørjum stokki.
Ń
Ń, ella ń, er ein bókstavur í tí pólska stavraðnum.
Marlon Brando
Marlon Brando (føddur 3. apríl 1924 í Omaha í Nebraska - deyður 1. juli 2004 í Los Angeles í Kalifornia) var ein amerikanskur sjónleikari.
Gekkur
Seinni gjørdist møguligt at ringja inn í sjónvarpsstovuna og snara hjólinum við at trýsta á knapparnar á telefonini. Samstundis bleiv avgerð tikin um minka gekkapuljarnar til eina størri heldur enn tvær minni. Størsta upphæddin, ið er vunnin, er 3.400.000,00 krónur. Henda upphæddin varð vunnin fríggjakvøldið 3. august 2018.
Ż
Ż, ella ż, er ein bókstavur í tí pólska stavraðnum.
Gekkur
Spælireglar
Knut Hamsun
200px|thumbnail|Knut Hamsun
Gekkur
Í trimum teimum fyrstu spølunum vinna tey, sum fáa fult rað. Øll, sum fáa fult rað, vinna eina peningaupphædd. Tey, sum eru fyrst at ringja inn og sleppa ígjøgnum, sleppa at velja ein bókstav. Handan bókstavin eru nakrir vinningar at velja ímillum.
McDonald's
thumb|right|250px|McDonald's hevur høvuðsskrivstovu sína í [[Oak Brook í Illinois.]] thumb|right|250px|McDonald's Kosher í [[Buenos Aires (Argentina).]] Tað eru uml. 31.000 McDonald's matstovur í øllum heiminum. Meira enn triðja hvør teirra liggur í USA. Longri vekk enn 172 kilometrar í beinari linju ella 230 km við bili kemur mann ikki frá einari McDonald's matstovu, er mann staddur í Amerika. Fyri at vera staddur sum longst frá slíkari matstovu, verður ein noyddur at ferðast til eitt oyði pláss í statinum South Dakota. Hetta pláss nevnist Glad Valley.
Knut Hamsun
Knut Hamsun (føddur 4. august 1859 í Vågå/Lom sum Knud Pedersen, deyður 19. februar 1952 á Nørholm) var ein norskur rithøvundur. Hann verur mettur at vera ein av høvundunum, sum hevur havt størstu ávirkanina í 20. øld og verður av mongum roknaður sum upphavsmaður til tað nýmótans skaldsøguna. Kendasta skaldsøga hansara er Hungur (Sult). Hann fekk Nobelvirðislønina í bókmentum í 1920. Hann var virkin sum høvundur í meira enn 70 ár. Hann gav út meira enn 20 skaldsøgur, yrkingasavnið Det vilde Kor, stuttsøgur, nakrir sjónleikir, eina ferðafrásøgn og nakrar essay og kjakgreinar í dagbløðunum.
McDonald's
McDonald's hevði eitt yvirskot í ársins fyrsta ársfjórðingi áljóðandi 4,4 milliardir krónur í 2008. Tað er ein hækking á 24 prosent samanborið við sama tíðarskeið í 2007. Orsøkin til hækkingina er millum annað tann, at fleiri afrikanarar, asiatar og fólk úr teimum arabisku tjóðunum, hava av álvara tikið Big Mac og hinar burgarnar til sín. Tó er tann størsti vøksturin í Evropa. Her er ein vøkstur uppá 11 prosent frá 2007.
McDonald's hevur ætlanir um at opna 1.000 nýggjar matstovur kring heimin í 2009.
Gekkur
Virðið á vinningunum handan bókstavirnar er annaðhvørt umleið 2000, 4000 ella 6000 krónur.
Í síðsta spælinum vinna tey, ið fáa fulla plátu. Her er sama galdandi, at øll, ið vinna, fáa eina peningaupphædd. Í síðsta spælinum er tó bert ein, ið sleppur ígjøgnum til sjónvarpsstovuna.
Tann, ið sleppur ígjøgnum, skal draga gekkahjólinum, og hevur møguleika at vinna stórar upphæddir. Størsti vinningurin er gekkapuljan.
Torkil Nielsen
Torkil Nielsen (føddur 26. januar 1964) í Sandavági er fyrrverandi føroyskur fótbólsspælari og leikari á føroyska A-landsliðnum, hann er eisini telvari.
A-landsliðsleikari, sum skoraði mál fyri Føroyar
Torkil Nielsen gjørdist víðakendur, tá hann skeyt tað avgerandi málið í dystinum, sum endaði við 1-0 sigri móti Eysturríki 12. september 1990 í Landskrona. Torkil leikti 18 A-landsdystir fyri Føroya og skoraði 2 mál.
SÍF og FS Vágar leikari
Umframt at gera seg galdandi á A-landsliðnum, spældi Torkil Nielsen við SÍF og seinni við FS Vágar, eftir at SÍF og MB vóru løgd saman til eitt felagslið.
Føroyameistari í Talv
Torkil er eisini telvari. Hann gjørdist føroyameistari í talv í 1984, 86 og 88. Torkil telvaði á føroyska talv landsliðnum í 1982 í Sveis, í 1984 og 88 í Thessaloniki í Grikkalandi.
Familja
Tveir synir Torkils eru telvarar og fótbóltsleikarar eins og pápin. Tann eldri, Rógvi Egilstoft Nielsen (føddur 1992), vann FM í talvi í 2012 og luttók á føroyska talvlandsliðnum á Talv-OL í Turkalandi, hann fekk 4½ stig. Harafturat hevur Rógvi spælt 4 dystir á U19 landsliðnum í fótbólti hjá Føroyum. Yngri sonurin, Høgni Egilstoft Nielsen (føddur 1997) vann FM í talvi í apríl 2014 og setti tvey nýggj met, hann var yngsti telvari nakrantíð ið vann FM og hann var eisini einasti telvarin til tá, ið hevði megnað at vunnið øll talvini í einum talv føroyameistaraskapi. Høgni hevur spælt fleiri dystir á føroyska U17 landsliðnum í fótbólti.
Ķ
Ķ, ella ķ, er ein bókstavur í tí lettiska stavraðnum.
Eurovision Song Contest 2010
Eurovision Song Contest 2010 var tann 55. í røðini av Eurovision Song Contest. Sangkappingin varð hildin hin 29. mai 2010 við 2 hálvfinalum 25. mai og 27. mai. Showið var hildið í Telenor Arena í Fornebu (Oslo) í Noregi. Týskland vann kappingina við sanginum Satellite, sum Lena Meyer-Landrut sang.
Vertirnir vóru Erik Solbakken, Haddy N'jie og Nadia Hasnaoui.
Ņ
Ņ, ella ņ, er ein bókstavur í tí lettiska stavraðnum.
Iron Maiden
250px|thumbnail|Iron Maiden í 2006 Iron Maiden er ein enskur heavy metal-bólkur frá Leyton í eystur London, sum bleiv stovnaður í mai 1975, av sangskrivarinum, Steve Harris. Síðan tann dag er teirra diskografi voksin til at skapað heili 36 plátur: 15 studioplátur; 10 liveplátur; 4 EP'ir; og 7 uppsamlings plátur.
Krossmessa
Krossmessa er 3. mai. Dagurin hevur upprunaliga verið hildin til minnis um, at Helena, móðir Konstantin Stóra, keisara, fann 3 krossar í Jerúsalem í ár 326. Sagt verður, at tjaldur hevur fult reiður á krossmessu.
Mick Mars
thumb|Mick Mars [[2012.]] Mick Mars (føddur Robert Alan Deal 4. mai 1951 í Terre Haute, Indiana ) er ein amerikanskur tónleikari. Hann er kendur sum rútmu- og solo guitarspælarin í tung málms/hard rock bólkinum Mötley Crüe.
Ģ
thumb|right|200px|Ģ Ģ, ella ģ, er ein bókstavur í tí lettiska stavraðnum.
Valborgarmessa
Valborgarmessa er 1. mai. Dagurin eitur eftir einari Valborg, ið var borin í heim í Wessex í Onglandi ár 710 og doyði 25. februar 779. Hon var kosin halgimenni 1. mai 779, og hesin dagur er minnisdagur hennara í Norðurlondum. Í katólsku kirkjuni er tað tó deyðsdagur hennara, 25. februar, ið verður minnisdagur. Møguliga er upprunin til dagin ein várfagnaður, sum í víkingatíð hevur verið hildin umleið 25. februar. Dagurin verður so helst fyrst knýttur at deyðsdegi Valborgar, og eftir at hon er kosin halgimenni 1. mai, flytur fagnurin til henda dag.
Í Svøríki verður dagurin hildin sum studentadagur, og í Finnlandi verður dagurin hildin við fagnaði, ið svarar til nýggjársaftan.
Ļ
Ļ, ella ļ, er ein bókstavur í tí lettiska stavraðnum.
Central Park
Central Park er ein stór park á Manhattan í New York City. Við umleið 25 milliónum vitjandi hvørt ár er parkin tann mest vitjaða býarparkin í USA. Tað at parkin ofta verður nýtt í filmum hevur gjørt parkina til eina av kendastu býarparkum í heiminum. Central Park hevur mark móti norði til West 110th Street, móti vestri til Eighth Avenue og móti suðri til West 59th Street. Hesar gøtur verða vanliga umrøddar sum ávikavist "Central Park North, "Central Park West" og "Central Park South". Móti eystri hevur parkin mark til Fifth Avenue.
Tær fyrstu ætlanirnar til parkina vóru útintar í 1857 av landslagsarkitektunum Frederick Law Olmsted og Calvert Vaux, og sjálvt um parkin sær náttúrlig út, so er alt nágreiniliga lagt til rættis. Parkin hevur manngjørd vøtn, langar rásir, tveir skoytuvøllir, eitt náttúru lange vandrestier, to skøjtebaner, eitt friðað øki, øki ið eru ætlað til ymiskar ítróttagreinir og spælipláss. Parkin er vælvitjað av flytifuglum, og tí eisini av fólkum ið eygleiða fuglar. Tann 10 kilometrar langi vegurin kring parkina er væl dámdur av rennarum, súkklarum og fólki á rulliskoytum.
Franchise-keta
thumb|right|250px|McDonald's á [[Times Square í New York City.]] Franchise-ketan er í serstøðu, er blandingur av sjálvbodnari ketu og veruligari ketu. Sáttmálabundin skipan er ímillum veitara, nevndur franchisor, og takarar, nevndir franchisees. Veitari eigur og letur sølurættindi til takarar, ið keypa hesi rættindi. Veitari, franchisor, ræður yvir vøruúrvali, innrætting og marknaðarføring. Takarar, franchisees, gjalda afturfyri, vanliga í prosentum av søluni, og fáa soleiðis rætt til at brúka merki og vøru veitarans.
Tílíkt samstarv gerst alsamt vanligari á okkara leiðum. HTH, Flügger, Vero Moda og Body Shop eru dømi um tílík samtøk. Amerikonsku virkjateggjurnar McDonald's og Burger King eru væl kendar um allan heim.
Tað skal viðmerkjast, at handilsgrundarlagið er skiftandi, eins og handilskipanir og handilsketur støðugt broytast í tali og vavi og laga seg eftir broyttum marknaðartreytum. Vørustreymurin umrøddur í stuttum kann greiða meira frá vøruskiftinum í vinnuni.
Demokratiski Flokkurin
Demokratiski Flokkurin (enskt: the Democratic Party) er ein liberalur flokkur, annar av báðum størstu flokkunum í USA (hin eitur Republikanski Flokkurin). Limirnir verða nevndir "demokratar". Demokratiski flokkurin er ein vinstrahallur, progressivur og liberalur flokkur. Demokratarnir arbeiða fyri tíðina fyri fríari heilsuskipan til øll, fyri størri eftirliti við skotvápnum, fyri at enda Stríðið móti yvirgangi, javnstøðu fyri samkynd, at lata Guantanamo aftur, teir arbeiða fyri at stuðla rættinum til fría fosturtøku og at so arbeiða tey við at seta meira inn fyri at forða fyri globalari upphiting. Demokratarnir eru fyri at hækka skattin, men teir vilja ikki skerja tær almennu útreiðslurnar líka nógv sum republikanararnir.
Kend nøvn hava verið forsetarnir Franklin D. Roosevelt, Harry Truman, John F. Kennedy, Jimmy Carter, Bill Clinton og Barack Obama.
Steve Harris
250px|thumbnail|Steve Harris í 2006 Steve Harris (føddur 12. mars, 1956 í Leytonstone, London, Ongland) og er sjálvlærdur bassistur. Sum tannáringur stovnaði Steve saman við Dave Murray, tungmálmsbólkin Iron Maiden í mai 1975. Teir eru teir einastu limirnir, sum hava verið skrásettir á øllum Iron Maiden plátunum. Steve Harris verður av nógvum fólki róptur at verða tann dugnaligasti bassistur í heiminum. Hann eigur eina dóttur, sum eitur Lauren Harris.
Sjálvur vil Steve Harris nokk peika uppá Geddy Lee frá Rush, sum heimsins dugnaligasti bassistur, tí Geddy hevur verið ein stór inspiratión fyri hann – hendan inspiratiónin framgongur týðiligani á Iron Maiden plátuni, The Final Frontier.
Ŗ
Ŗ, ella ŗ, var ein bókstavur í tí lettiska stavraðnum.
Februar
Februar er 2. mánaði í árinum eftur tí gregorianska kalendaranum og er einasti mánaði, sum hevur 28 dagar (29 tá leypár er).
Cesare Maldini
Cesare Maldini (5. februar 1932 – 3. apríl 2016) var ein italskur fótbóltsvenjari og leikari, ið spældi við italska felagnum A.C. Milan størstapartin av fótbóltslívsleið síni, og eisini seinni sum venjari. Hann var ein høgt virdur verjuleikari, ið dugdi væl at skipa spælið, hann spældi elegant og hevði góðan tøkniligan førleika og dugdi væl at lesa ein dyst. Hann spældi oftast sum miðverjuleikari ella svipari, men kundi eisini væl spæla sum høgri bakkur.
Tá talan er um fótbólt innan feløg, so vann Maldini 4 Serie A league titlar og 1 UEFA Champions League við Milan. Innan altjóða fótbólt spældi hann 14 landsdystir fyri Italia og luttók í HM í fótbótli 1962. Sum venjari kláraði hann seg sera væl, tá ið hann stóð á odda fyri U-21 landsliðnum hjá Italia, har liðið gjørdist evropameistari trý ár á rað, og tað er met.
Alice Munro
200px|thumbnail|Alice Monroe, tekning eftir Andreas Vartdal Alice Munro, fødd 10. juli 1931 í Wingham, Ontario, er ein kanadiskur stuttsøguhøvundur. Hennara fyrsta stuttsøgusavn kom út í 1968, og hon hevur givið nýggj stuttsøgusøvn út umleið fjórða hvørt ár. Hon fekk Nobelvirðislønina í bókmentum í 2013, sum "meistari hjá nútíðarstuttsøgubókmentum".
HM í vegsúkkling 2015
HM í vegsúkkling 2015 fór fram í Richmond, Virginia frá 19. til 27. september 2015. Tað var tann 88. heimsmeistarakappingin í vegsúkkling. Peter Sagan vann kappingina hjá monnum í vegsúkkling, og Lizzie Armitstead (seinni Deignan) vann vegsúkklukappingina hjá kvinnum.
Telefon í Føroyum
thumb|right|250px Tað var Ólavur Bóndi á Heygum í Vestmanna, sum fíggjaði og legði ta fyrstu telefonlinjuna í Føroyum. Hann skrivaði longu í 1901 til løgtingið um tann týdning, telefonin vildi hava fyri føroyska samfelagið. Hann vísti á, at ein linja millum Vestmanna og Havn kundi vera til stóra nyttu, av tí at Vestmanna var góð skipahavn, og at ein telefonlinja kundi menna fiskivinnuna.
Brævið lætst ikki gera inntrykk á løgtingið, og tá tað almenna ikki vildi taka stig til eina telefonlinju, søkti Ólavur bóndi sjálvur tingið um serloyvi til at leggja telefonlinjuna. Málið varð viðgjørt av fimmmannanevnd, har tríggir tóku undir við at geva loyvið við tí treyt, at danski staturin kundi taka loyvið aftur, og linja hansara gerast partur av einum eventuellum seinni almennum telefonkervi.
Fyrsta føroyska telefonlinjan kom sostatt í 1905, og káplini lógu í luftini. Kostnaðurin var 28 281,14 krónur.
Í 1906 søkti Ólavur um loyvi til at gera eitt telefonnet, sum skuldi dekka allar Føroyar, men sama ár samtykti løgtingið sjálvt at fara undir eina landsfevnandi útbygging, og Ólavur tók umsókn sína aftur.
Fyrstu føroysku hús við telefonsambandi vóru í Geil (Havn), hjá Hans Bærentsen bónda (Sund), hjá Óla Kristian Debess bónda (Oyrareingir), hjá Óla Jacobsen (Kvívík) og á Heygum (Vestmanna).
Í 1906 varð kaðal lagdur á land í Sandagerði í Havn, og harvið var eisini telegrafsamband við útheimin. Sama ár fór Telefonverk Føroya Løgtings at avgreiða telefonsamrøður í Føroyum.
Automattelefon
Miðskeiðis í 1970-árunum var komið so langt áleiðis, at automattelefonin varð innførd, og tað ikki longur var neyðugt við umstillingsborðum og telefonstøð í hvørjari bygd. Í 1976 varð automatstøðin í Nesvík tikin í nýtslu, hetta automatiseraði telefonsambandið við Áir, í Hvalvík, Streymnesi, Saksun, Svínáum, á Langasandi, Oyri, Oyrarbakka og Norðskála.
Svensk Wikipedia
Svensk Wikipedia er tann svenskmæltað útgávan av tí alheimsfevnandi alfrøði-verkætlanini Wikipedia. Í juni 2013 kom Svensk Wikipedia upp á 1 millión greinar, sum tað fyrsta av teimum norðurlendsku málunum.
Ř
Ř, ella ř, er ein bókstavur í tí kekkiska stavraðnum.
Gráfelli
thumb|Gráfelli. thumb|Fjøllini Gráfelli og [[Slættaratindur og bygdin Funningur.]] thumb|Gráfelli (longst burtur), [[Krákan (fjall)|Krákan (lítli tindurin í miðjuni) og Manssetur (fjallið longst til vinstru), sæð av Eiði.]] Gráfelli er næsthægsta fjall í Føroyum. Tað er norðast í Eysturoynni millum Eiði, Funning og Gjáar, beint norðanfyri Slættaratind, sum er Føroya hægsta fjall. Gráfelli er 857 m høgt. Vestur úr Gráfelli er ein lítil tindur, ið kallast Krákan. Skarðið millum Slættaratind og Gráfelli kallast Bláaberg og er í 640 metra hædd.
Metallica
Byrjanin, Kill 'Em All (1981-83)
Metallica byrjaði í Los Angeles, Kalifornia í 1981, tá ið Lars Ulrich koyrdi eina lýsing í blaðið "The Recycler", ið las: "Drummer looking for other metal musicians to jam with Tygers of Pan Tang, Diamond Head and Iron Maiden." ("Trummuspælari, ið leitar eftir aðrir metal tónleikarir at spæla Tygers of Pan Tang, Diamond Head og Iron Maiden saman við") James Hetfield svaraði lýsingina við at ringa til Lars. James var ógvuliga smæðin tá hann var ungur, og mátti fáa eitt skump frá vinmannin Hugh Tanner. Aftaná Lars og James høvdu spælt saman, sóu teir møguleikar. Teir fóru at taka ein sang upp til Metal Massacre hjá Metal Blade Records. Teir fingu vinin, Ron McGovney at spæla bass, og Dave Mustaine (nú Megadeth) á gittar. Sangurin fekk nóg nógva uppmerking til at spæla teirra fyrsta framførslu í 1982. Lars fekk Ron Quintana at finna uppá nøvn til teir. Til endans kundi hann velja ímillum MetalMania og Metallica, har hann valdi tað seinna. Metallica var enduliga stovna.