cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Andrea Árting
Lívleið
Í 1937 varð Andrea Árting vald til forkvinnu í Havnar Arbeiðskvinnufelag, ið varð stovnað árið fyri. Tær flestu av limunum arbeiddu í fiskiídnaðinum, og tær høvdu trupult við at fáa nakra av hesum til at átaka sær starvið sum forkvinna, eftirsum tað var vandi fyri, at koma á svartalista hjá arbeiðsgevarunum. Sum heimagangandi var Andrea meira sjálvstøðug, og hon hevði eisini víst, at hon ikki var bangin fyri at siga sína meining alment. Hon var sitandi sum fakfelagsforkvinna til 1977, og var eisini nevndarlimur í Føroya Arbeiðarafelag størstapartin av tíðini, har hon var nevndarlimur frá 1940 til 1958. Samráðingarnar um somu konufólka- og mannfólkaløn vóru tær seinastu í forkonutíð hennara. Andrea var heiðurslimur og fekk løn svarandi til formanslønina restina av lívinum, til hon andaðist í 1988 96 ára gomul.
Andrea Árting var ein av teimum fyrstu føroysku kvinnunum, ið gjørdist valevni til Føroya Løgting. Hon stillaði upp til Løgtingsvalið 1940 fyri Loysingarflokkin, men bleiv ikki vald. Á fólkaatkvøðuni í 1946 talaði hon fyri loysing frá Danmark. Fólkaatkvøðan førdi til at Føroyar fingu Heimastýrislógina í 1948. Misnøgdin við at Føroyar ikki fingu fullveldi frá Danmark førdi til at Tjóðveldisflokkurin varð stovnaður í 1948, og Árting gjørdist ein teimum mest trúføstu stuðlunum.
Andrea var í 1918 stigtakari til at kvinnur fóru at rógva kapp í skipaðum kappróðri, ið annars var ein ítróttagrein, ið bert mannfólk luttóku í áður. Hon var áhuga í tónleiki, gekk til undirvísing og lærdi at spæla á fleiri ljóðføri. Hon gjørdi eisini løg og yrkti sangir. Yrkingar hennara vísa hennara politisku sjónarmið. Hon yrkti eitt nú kampsangir, ið kravdu betri kor fyri tað arbeiðandi fólki.
Jarðskjálvtin í Sendai 2011
thumb|right|250px|Eftir ein tann ógvusligasta [[Jarðskjálvti|jarðskjálvtan nakrantíð, ið hevur verið máldur Japan, vóru japanarar eisini raktir fylgjandi av ógvusligum eftirskjálvtum, eini tsunami, og sum um tað ikki var nóg mikið, eini kjarnorkuvanlukku.]] Jarðskjálvtin í Japan var 11. mars í 2011 kl 05:46 UTC. Skjálvtin máldi 9,0 á Richter-stiganum. Jarðskjálvtin, sum var tætt við Tōhoku, hevði miðdepil einar 10 kilometrar undir havbotninum. Jarðskjálvtin kom bæði við eini stórari tsunami, ið skolaði túsundtals heim vekk og drap fleiri túsund fólk, og eisini eini stórari kjarnorkuvanlukku. Hann var fríggjadagin tann 11. mars 2011 kl 14:46 (føroyska tíð).
Túsundtals fólk hava mist heimið, túsundtals fólk hava mist síni kæru, túsundtals fólk eru vekk í øllum rokanum, og túsundtals fólk eru deyð. Myndugleikarnir í Japan siga, at jarðskjálvtin og flóðaldan hava kravt í minsta lagi 15 554 mannalív. Men myndugleikarnir stúra fyri, at nógv fleiri eru deyð. Tað vátta japansku myndugleikarnir í mars 2011. 22 598 fólk eru annaðhvørt staðfest deyð, ella eru ikki komin afturíaftur, eftir jarðskjálvtin og flóðalduna. Borgarstjórin í havnabýnum, Ishinomaki, sigur við tíðindastovuna Kyodo, at bara í Ishinomaki eru út við 10 000 fólk ikki komin afturíaftur.
Reyði Krossur Føroya hevði í mars 2011 fund, har tosað varð um, hvat kann gerast fyri at hjálpa Japan eftir jarðskjálvtan og flóðalduna fríggjadagin.
Kirsten Brix
Kirsten Brix (f. 15. november 1947 í Give, Danmark) er føroyskur/danskur rithøvundur, týðari og lektari í týskum, donskum og føroyskum. Hevur verið í føstum starvi á Føroya Studentaskúla og HF-skeiði í Tórshavn síðani 1975. Vardi í 2002 á Fróðskaparsetri Føroya Ph.D.-ritgerðina Dialog i Babelstårnet um prosuskaldskapin eftir Regin í Líð. Gift við Hanusi Kamban, tey eiga tveir synir.
Epke Zonderland
thumb|right|200px|Epke Zonderland Epke Jan Zonderland (føddur 16. apríl 1986 í Lemmer) er ein niðurlendskur fimleikari. Hann vann eitt gull heiðursmerki á Summar-OL 2012.
Kirsten Brix
Týðingar
Kirsten Brix hevur týtt hesar bøkur úr føroyskum til danskt:
Heiður
Kirsten Brix fekk á ársaðalfundi hjá Yrkisfelagnum 25. januar 2013 handað árligu útbúgvingvarvirðislønina, sum er á 5000 krónur. Yrkisfelagið (YF) er fakfelagið fyri m.a. studentaskúlalærarar og handilsskúlalærarar. Í grundgevingini fyri virðislønina verður m.a. víst til, at Kirsten Brix hevur verið virkin at gera tilfar og skipa fyri skeiðum, ið aðrir lærarar hava fingið nógv burturúr. Eisini hevur hon saman við øðrum skipað og útgivið bøkur til undirvísing í føroyskum á miðnámskúlastigi.
13. øld
13. øld var øldin, ið vardi frá 1. januar 1201 (MCCI) til 31. desember 1300 (MCCC) í tí julianska kalendaranum.
(12. øld - 13. øld - 14. øld)
Samos
200px|thumbnail|Vathy, høvuðsstaðurin á oynni Samos 200px|thumbnail|Samos oyggj og kommuna Samos er ein oyggj í Grikkalandi, sum liggur í eystur Egearahavinum, sunnanfyri Khios, norðanfyri Patmos og Dodekanes oyggjarnar og 1,6 km vestanfyri turkisku vesturstrondina, sum fyrr var nevnd Lítla Asia. Í fornøldini var Samos ein maktfullur býarstatur. Á Samos er Pythagoreion og Hereion, sum í 1992 vóru útnevnd til UNESCO World Heritage Sites (mentanar heimsarv). Tann kendi filosoffurin og matematikarin, Pythagoras, varð føddur á Samos. Vín av oynni Samos var væl kent í fornøldini, tað verður enn framleitt har.
Landafrøði
Oyggin er 478 km2 til støddar, 43 km long og 13 km breið. Oyggin er atskild frá Anatolia við tí 1,6 km breiða Mykale sundinum. Samos hevur fjallalendi, men eisini fruktagóðar víddir. Ein stórur partur av oynni er yvirvaksin við vínberjarunnum, sum verður gjørt til muskat vín. Tær týdningarmestu markirnar á Samos eru við høvuðsstaðin Vathy, í Karlovasi í útnyrðingspartinum av oynni, í Pythagoreio í landssynningspartinum og í Marathokampos í útsynningspartinum av oynni. Fólkatalið á oynni er 33.814, sum er tað 9. størsta fólkatalið á griksku oyggjunum.
1513
Øldir: 15. øld - 16. øld - 17. øld
Snúðurkriki
Snúðurkriki (frøðiheiti - Jynx torquilla)
1513
Áratíggju: 1460-árini 1470-árini 1480-árini 1490-árini 1500-árini - 1510-árini - 1520-árini 1530-árini 1540-árini 1550-árini 1560-árini
Árstal: 1508 1509 1510 1511 1512 - 1513 - 1514 1515 1516 1517 1518
1969
1969 (MCMLXIX) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum mikudegi.
Kalahari
thumb|right|250px|Kort av Kalahari. Kalahari ella Kalaharioyðimørkin er ein oyðimørk í Syðra-Afrika. Kalahari- og Namibiaoyðimørkin eru av turrastu økjum í heiminum. Her liggja ormaeðlur í skugga og lúra eftir eitrandi skreljuslangum. Bæði her og í Sahara livir afrikanski strutsurin.
Sanfólkið er eitt av fáu fólkunum í Kalahari. Tey búgva og arbeiða saman í smáum samfeløgum við føstum ættarbondum. Í øldir hava tey ferðast úr einum staði í annan í oyðimørkini og tikið skordýr og henta plantur at eta og við eiturørvum veitt smá dýr.
363 f.Kr.
Øldir: 5. øld f.Kr. – 4. øld f.Kr. – 3. øld f.Kr.
Áratíggju: 410-árini f.Kr. 400-árini f.Kr. 390-árini f.Kr. 380-árini f.Kr. 370-árini f.Kr. - 360-árini f.Kr. - 350-árini f.Kr. 340-árini f.Kr. 330-árini f.Kr. 320-árini f.Kr. 310-árini f.Kr.
Árstal: 368 f.Kr. 367 f.Kr. 366 f.Kr. 365 f.Kr. 364 f.Kr. - 363 f.Kr. - 362 f.Kr. 361 f.Kr. 360 f.Kr. 359 f.Kr. 358 f.Kr.
Stór flekkuspæta
Stór flekkuspæta (frøðiheiti - Dendrocopos major)
Sigurð Joensen
Sigurð Joensen (27. apríl 1911 - 1. oktober 1993) var ættaður frá Gjógv og føroyskur rithøvundur. Fleiri av børnum og abbabørnum hansara hava gjørt seg galdandi innan føroyskt mál, skriving, sjónleik og gransking. M.o. Turið Sigurðardóttir, Sigri M. Gaïni og Firouz Gaïni. Frá 1941 til 1945 var hann blaðstjóri á Búgvanum. Í 1948 var hann við til at stovna Tjóðveldisflokkin saman við Erlendur Patursson, Jákup í Jákupsstovu og Hanus við Høgadalsá. Frá 1958 til 1970 var hann løgtingsmaður fyri Tjóðveldi.
Angela Merkel
Merkel, fødd Angela Dorothea Kasner, er fødd í Hamborg í 1954. Pápin var lutherianskur prestur, og mamman var lærarinna í eingilskum og latín. Hon vaks upp í DDR, las fysikk og fekk doktaragrad í 1986. Seinast í 1980unum fór hon upp í politikk. Hon meldaði seg inn í CDU (Christlich Demokratische Union Deutschlands), og eftir stutta tíð bleiv hon ráðharri fyri kvinnur og ung, seinri fyri umhvørvi og atomtrygd. Í november 2005 bleiv hon kanslari í Týsklandi – sum tann fyrsta kvinnan. Hon er eisini fyrsti kanslari úr fyrrv. DDR og yngsti kanslari og hevur sostatt sett fleiri met.
Heimsins valdsmesta kvinna eitur framvegis Angela Merkel í 2009. Prestsdóttirin úr landinum, sum hvarv – fyrrverandi kommunistiska Eysturtýsklandi (DDR) – er vald aftur í 2009 til ríkiskanslara í Týsklandi. M.a. tí, at hon hevur vunnið atkvøður frá fólki, sum annars ikki taka undir við konservativa politikkinum hjá flokki hennara, Kristiligu Demokratunum, CDU, og bayerska bróðurflokkinum, CSU.
Hon fær atkvøður fyri tað, hon er – Angela Merkel. Týska landsmóðirin. Og fyrsta fýra ára skeiðið sum kanslari hevur hon havt hepna hond við sær. Hon hevur víst seg sum sannan verðinspolitikara. Til dømis fírdi hon ikki fyri at koma við hvøssum ábreiðslum móti stjórnini hjá fyrrverandi amerikanska forsetanum George W. Bush – uttan kortini at skaða viðurskiftini millum Týskland og Amerika. Og í dag er vinarlagið sera gott millum hana og stjórnina hjá Obama. Samstundis er tað eydnast henni at fáa góð viðurskifti í lag við grannalandið Pólland. Og tónin millum Týskland og Russland er eisini vorðin blíðari.
Fleiri týsk bløð hava upp undir valið róst Angelu Markel fyri skilagóða handfaring av fíggjarkreppuni, sum hevur við sær, at Týskland nú er tað av ES-londum, sum av álvara aftur er farið at merkja framgongd í búskapinum. Hóast ringastu fíggjakreppuna síðan Seinna heimsbardaga, riðu bæði Angela Merkel og sosialdemokratiski fíggjarmálaráðharri hennara, Peer Steinbrück, av sær stormin og skipaðu í felag fyri einum javningarpolitikki á teimum økjum, har kreppan rakti meinast.
Hon hevur vakt internationalan ans og viðurkenning fyri frálíku samráðingarevni síni, seinast sum ES-forkvinna í juni 2007, tá tað eydnaðist henni at fáa semju um eina nýggja ES-traktat.
364 f.Kr.
Øldir: 5. øld f.Kr. – 4. øld f.Kr. – 3. øld f.Kr.
Áratíggju: 410-árini f.Kr. 400-árini f.Kr. 390-árini f.Kr. 380-árini f.Kr. 370-árini f.Kr. - 360-árini f.Kr. - 350-árini f.Kr. 340-árini f.Kr. 330-árini f.Kr. 320-árini f.Kr. 310-árini f.Kr.
Árstal: 369 f.Kr. 368 f.Kr. 367 f.Kr. 366 f.Kr. 365 f.Kr. - 364 f.Kr. - 363 f.Kr. 362 f.Kr. 361 f.Kr. 360 f.Kr. 359 f.Kr.
Sahara
thumb|right|250px|Sahara í [[Libya.]] Sahara er størsta oyðimørkin í heiminum. Sahara er næstan so stór sum øll Evropa, hon tekur triðingin úr Afrika (9 100 000 km²). Sahara røkkur eystan úr Reyðahavi og vestur í Atlantshavi, norður at Atlasfjøllunum og Miðjarðarhavinum og suður at Sudan, nakað suður um 20 stig á norðurbreidd. Her veksur næstan einki.
Seinastu árini hevur Saharaoyðimørk etið seg longri og longri suðureftir, og nógv gott beitilendi er vorðið oyðimørk. Fá fólkasløg hava lagað seg til at búgva í Sahara. Eitt av hesum harðbalnu fólkasløgum eru tuaregar, sum í øldir hava livað sum flakkfólk og eru gitnir fyri at fara langar leiðir ígjøgnum oyðimørkina á marknaðirnar við salti.
Ca Mau
240px|thumb|right|Ca Mau
Veðurlagsbroytingar
thumb|right|300px|CO2-innihaldið á [[Hawaii síðani 1959.]] Veðurlagsbroytingar (ella umhvørvisbroytingar) og árin teirra á menniskju og náttúru fevna um eitt ógvuliga breitt øki, og vísindafólk innan nógv ymisk fakøki mugu til fyri at lýsa spurningin í síni heild. Vísindalig úrslit um hesi viðurskifti verða tí kunngjørd í nógvum ymiskum vísindaligum tíðarritum, og nógvar vísindaligar greinir um evnið koma hvørt ár. Ymsar stjórnir og felagsskapir hava tí sett bólkar av serfrøðingum innan ymisk øki til saman at gera niðurstøður um verandi veðurlag, komandi broytingar og teirra avleiðingar.
Ein frágreiðing frá ST staðfestir, at broytingarnar í veðurlagnum verða munandi øktar frá dálking, skapt av menniskjum. Samanumtikið eru serfrøðingar í ógvuliga stóran mun samdir um, at mannaelvdar veðurlagsbroytingar longu eru farnar í gongd, og at tær fara at versna tey komandi 100 árini og eftir tað alt eftir, hvussu stórt útlátið av CO2 og øðrum skaðiligum evnum verður. Tað ber ikki til at forða fyri komandi veðurlagsbroytingum, tí tað útlátið av CO2, sum longu hevur verið, fer at broyta veðurlagið í langa tíð enn. Men tey tiltøk, heimurin ger tey næstu 10-20 árini fyri at minka um útlátið av CO2, eru avgerandi fyri, hvussu veðurlagið verður í endanum á hesi øldini.
Náttúra
thumb|right|250px|[[Ódnin Katrina.]] Um allan heim eru seinastu órørdu náttúruøkini í bráðari minking. Veðurlagsbroytingar hava annað enn bara broytingar í veðurlagnum við sær. Øktur hiti og broytingar í avfalli og vindi hava longu broytt náttúruna í Norðurlondum.
Týdningarmikil tekin í náttúruni um veðurlagsbroytingar umfata millum annað, at:
Náttúruvanlukkur
Fleiri enn 295 000 fólk eru í 2010 deyð orsakað av náttúruvanlukkum. Hetta ger árið til eitt av teimum mest oyðileggjandi árunum, síðani henda uppgerð byrjaði í 1990. Verður onki gjørt, kunnu hundraðtals milliónir av fólki væntast at verða rakt av vatntroti, hungri ella fløðandi sjógvi, so hvørt sum jørðin hitnar, og hetta kann elva til stórar trupulleikar av flóttafólki. Veksandi hitin fer at føra til meiri vætu og fleiri skriðulop, sum eisini kunnu elva til stórar lokalar skaðar.
Oyðimørkin veksur
thumb|right|250px|[[Oyðimerkurnar vaksa alla tíðina.]] Nú er Sahara uml. 10 mill km2 til víddar. Tað svarar til 230 ferðir Danmarkar vídd. Sahara var einaferð gróðrarmikið lendi við nógvum skógi. Men fyri sløkum 80-100 árum síðan fór veðurlagið spakuliga at broytast. Tað gjørdist turrari og turrari. Menn tóku at brenna skóg og savannu so javnan. Teir vildu fáa sær størri beiti til fenaðin. Atvoldin er fólkavøksturin seinastu árini og menniskjans tránýtsla av náttúruríkidømi. Fátækir bøndur brendu skógin at fáa dyrkilendi ella beitilendi. Teir gróðursettu ikki trø aftur, og tí gjørdu teir landið til oyðimørk og beindu fyri lívsgrudarlagið sínum.
Á hvørjum ári verður eitt øki av góðari landbúnaðarjørð, 50 ferðir Føroyar til støddar, til oyðimørk. Nú á døgum ottar Sahara seg 48 kilometrar suðureftir fyri hvørt árið. Frálíkur háttur at varðveita skógin og steðga oyðimørkum at vaksa er at endurplanta trø, sum vit fella.
Djórasløg í vanda
Veðurlagsbroytingar ávirka longu fuglalívið í Evropa, vísir gransking, sum granskarar úr Hollandi, Kekkia og Stóra Bretlandi hava greitt úr hondum. Granskingin vísir, at ávís fuglasløg trívast væl orsakað av veðurlagsbroytingum, men tey fuglasløg, sum hava fingið verri umstøður, eru munandi fleiri í tali.
Ca Mau
Ca Mau er ein býur í Vjetnam, høvuðsstaður í Ca Mau landslutinum. Í 2010 var íbúgvaratalið 204.895. Býurin er 360 km sunnanfyri Ho Chi Minh City. Ca Mau Floghavn er 2 km frá miðbýnum.
Veðurlagsbroytingar
Føroyar
Um ársskiftið 2002-2003 læt Heilsufrøðiliga Starvsstovan úr hondum frágreiðing til landsstýrismannin í umhvørvismálum, Eyðun Elttør, við kanningum og uppgerð um CO2-útlátið hjá føroyingum. Frágreiðingin staðfesti, at føroyingar í mun til íbúgvatalið hava millum størstu útlát í heiminum. Føroyar er eisini eitt tað mest dálkandi landið í heiminum í mun til fólkatalið.
Fløðandi hav fer, sum tíðin líður, at nerva verandi havnaløg og aðra bygging nær sjóvarmálanum. Eisini er trúligt, at vit fara at fáa meiri avfall, harðari óðnir og hægri aldur. Tey størstu vandamálini liggja tó helst í møguligum broytingum á okkara havleiðum. Veðurlagið í Føroyum er óvanliga heitt, tá vit samanbera við flestu onnur øki um sama breiddarstig. Fyri ein part stavar hetta frá lýggjum vindi, men streymurin, sum førir heitan sjógv fram við okkum, eigur eisini sín stóra lut í hesum, og vandi er fyri, at hesin streymur fer at vikna. Enn ber ikki til at siga, um hetta fer at henda, ella hvussu stórar møguligar broytingar verða, men sjálvt ein lítil minking í streyminum kann gera, at kaldur sjógvur lættari kemur inn á landgrunnin, og tað kann fáa ógvisligar avleiðingar. Eitt vandamál hjá okkum er gróðurin í sjónum. Alt tað, sum livir á landgrunninum, livir í seinasta enda av gróðrinum, og kanningar hjá Fiskirannsóknarstovuni vísa, at stórur munur er frá einum ári til annað. Hetta sæst eisini aftur í fiskinum, serliga hýsu og toski. Tey árini, tá nógvur gróður er, kemur meiri av toski og hýsu undan, og tey veksa eisini nógv skjótari. Enn er ikki greitt, hví gróðurin er so ymiskur tey ymsu árini, men alt bendir á, at tað er munur í veðurlagi, sum ger hetta. Um illa vil til, kunnu veðurlagsbroytingarnar tí fara at órógva gróðurin og harvið líkindini fyri fiskiskapi á landgrunninum.
1978
1978 var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum sunnudegi.
Sølibat
Fólk, ið fara í sølibat, eru ikki aseksuel. Altso tey hava hug til sex, men tey velja at halda seg frá sex, til dømis av átrúnaðarligum orsøkum.
Roman Polanski
thumb|Roman Polanski í 2011 Roman Raymond Polanski (f. 18. august, 1933 í París, Frakland) er fransk/pólskur leikstjóri og filmsleikari. Hann er m.a. kendur fyri at hava leikstjórnað filmar sum Rosemary's Baby, Chinatown og The Pianist. Eisini bleiv Polanski nógv umtalaður í 1969, tá kona hansara Sharon Tate, sum var við barn, og fýra vinfólk hjá teimum vórðu myrd av Charles Manson-familjuni í heiminum hjá Polanski.
76 ára gamli polsk-franski leikstjórin bleiv handtikin í 2009. Hann var júst komin til Sveis, har hann skuldi taka ímóti einum heiðursprísi fyri sítt lívsverk sum leikstjóri á Zurich Film Festival. Síðan 1978 hevur Polanski flýtt undan amerikonsku myndugleikunum eftir at verða ákærdur fyri at hava drøggað og havt samlegu við einari 13 ára gamlari gentu til eina veistlu hjá Jack Nicholson í Hollywood, Kalifornia.
Polanski játtaði seg sekan í at hava havt samlegu við gentuni, men rýmdi úr USA til París, áðrenn dómur fall í málinum. Síðani hevur Polanski av ótta fyri einari møguligari handtøku aldrin verið í londum, ið hava útleveringsavtalur við USA.
Hevur leikstjórnað hesir filmar
* Hesir filmar eru partur av hansara 'Apartment Trilogy'.
1623
1623 (MDCXXIII) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum sunnudegi, og sambært julianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum mikudegi.
Arni Zachariassen
Arni Zachariassen er ein maður við nógvum talentum. Hann er kendur sum gittarúrmælingur úr kristnu bólkunum I Am og Braquet, aktivur kjakari, bloggari og skribentur, og so er hann ein av stovnarunum av felagskapinum Dialogos, ið miðjar eftir at sameina kristnu trúnna og darwinistisku modernaðu heimsmyndina.
365 f.Kr.
Øldir: 5. øld f.Kr. – 4. øld f.Kr. – 3. øld f.Kr.
Áratíggju: 410-árini f.Kr. 400-árini f.Kr. 390-árini f.Kr. 380-árini f.Kr. 370-árini f.Kr. - 360-árini f.Kr. - 350-árini f.Kr. 340-árini f.Kr. 330-árini f.Kr. 320-árini f.Kr. 310-árini f.Kr.
Árstal: 370 f.Kr. 369 f.Kr. 368 f.Kr. 367 f.Kr. 366 f.Kr. - 365 f.Kr. - 364 f.Kr. 363 f.Kr. 362 f.Kr. 361 f.Kr. 360 f.Kr.
Closer to the Truth
Closer to the Truth er ein tónleikaútgáva hjá amerikonsku tónleikakvinnuni Cher. Føroyska Greta Svabo Bech hevur verið við til at skriva orð og lag til sangin My Love.
Spónspæta
thumb|Picus viridis
Spónspæta (frøðiheiti - Picus viridis)
ICANN
thumb|right|250px|Høvuðssæti er í [[Los Angeles|L.A. í Kalifornia.]] ICANN – Internet Corporation for Assigned Names and Numbers – bleiv stovnað av amerikonsku stjórnini í sept. 1998. Endamálið við felagnum er at hava eftirlit við internetinum, og serliga teimum økjum, ið kunnu koma tvørt fyri aðrar lógir; s.s. yvir ognarrætti og innan trygd.
1614
1614 (MDCXIV) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum mikudegi, og sambært julianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum leygardegi.
Jákup Veyhe
250px|thumb|Jákup Veyhe framførir her saman við [[Sjúrður Skaale|Sjúrða Skaale, her sum havnarmaðurin Kalle. Jóansøka 2011.]] Jákup Veyhe (føddur 6. mai 1970) er sjálvlærdur. Hann hevur fingist við sjónleik og film síðan umleið 1990. Hann hevur egið lýsingarvirki og hevur javnan leiklutir í skemtiligum lýsingum fyri ymiskar fyritøkur, eitt nú tryggingum og flogferðum.
Jákup gjørdist kendur um allar Føroyar, tá hann saman við Sjúrði Skaale gjørdi skemtisendingarnar Pipar & Salt.
Síðani hevur hann millum annað starvast við at gjørt lýsingar, og seinast saman við Jan Berg Jørgensen gjørt filmverkstaðin Klippfisk.
Jákup hevur eisini gjørt sjónleikin "skeyk" saman við Gunnar Hoydal.
Amasoná
thumb|right|250px|Amasoná og áirnar, ið renna í hana, eins og mýrar og vøtn, eru ovurstórt ferskvatnsøki. Amasonáin er 6.439 km. Amasoná er 2. longsta á í heiminum. Úr keldunum langt uppi í kavataktu Andesfjøllum í Perú rennur hon 6.439 km ígjøgnum Perú og Brasil og út í Atlantshav. Ósin er so breiður, at ikki sæst av øðrum áarbakka og yvirum á hin, og so nógv vatn rennur í havið, at sjógvurin er sum ósavatn einar 180 km úr landi. Úr Amasoná renna 773 milliardir litrar av vatni hvønn tíma út í Atlantshav.
Amasoná rennur úr Andesfjøllum í Perú og verður alsamt størri og breiðari, sum hon rennur eystur ígjøgnum Suðuramerika og út í Atlantshav. Longra helvtin á ánni rennur ígjøgnum Brasil, og hon er týdningarmesta flutningsleið í landinum. Stór skip sigla langt inn í landið, enntá til nýmótans býin Manaus, einar 1600 km. úr Atlantshavsstrondini. Á hvørjum ári fer áin upp um áarbakkarnar, og nógv móra, ið taðar væl, legst á markirnar.
Størstu regnskógirnir eru fram við Kongoá í Afrika og Amasoná í Suðuramerika. Meginparturin av regnskóginum er í Brasil, báðumegin Amasoná.
Sjógvur
Sjógvur er samfeld heild av søltum vatni ið fevnir um jarðarknøttin og skilur meginlondini hvørt frá øðrum. Havið fevnir um 70 prosent av heimsins ýti og er av umleið 1,368 milliardum kubikkilometrum av vatni. Miðaldýpdin í havinum er umleið 3 729 metrar; umleið 60 prosent av havinum er djúphav. Størsta dýpi er Challengerdýpið í Marianugrøvini ið er umleið 10 971 metrar undir havfløtuni. Saltinnihaldið í heimshøvunum er lutfalsliga støðugt, 3,5 prosent.
Mogadishu
Mogadishu er høvuðsstaður í Somalia og týdningarmesti havna- og handilsbýur í landinum. Arábar búsettu seg í Mogadishu í 9. øld. Mogadishu hevur 1 mio. íbúgvar (2013).
360-árini f.Kr.
Øldir: 5. øld f.Kr. - 4. øld f.Kr. - 3. øld
Áratíggju: 400-árini f.Kr. 390-árini f.Kr. 380-árini f.Kr. 370-árini f.Kr. - 360-árini f.Kr. - 350-árini f.Kr. 340-árini f.Kr. 330-árini f.Kr. 320-árini f.Kr. 310-árini f.Kr. 300-árini f.Kr.
Ár: 369 f.Kr. 368 f.Kr. 367 f.Kr. 366 f.Kr. 365 f.Kr. 364 f.Kr. 363 f.Kr. 362 f.Kr. 361 f.Kr. 360 f.Kr.
Zootopia
Zootopia (eisini kendur sum Zootropolis) er ein amerikanskur teknifilmur frá 2016.
1613
1613 (MDCXIII) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum týsdegi, og sambært julianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum fríggjadegi.
Ærgislerkur
Ærgislerkur (frøðiheiti - Melanocorypha calandra)
Oyggjaleikir 2003
10. Oyggjaleikirnir vórðu hildnir í Guernsey í 2003.
Eggjarnar
Eggjarnar (Skúvanes), sum eisini hoyrir til Vágsbjørg, er sera eyðkent forberg, um 200 m høgt, sunnanvert við Vágseið vestanfyri Vág í Suðuroynni. Tað er ofta at síggja avmyndað á natúrmyndum ella brúkt sum motiv í listarverkum. Vegur er niðan til Eggjarnar, hann byrjar í Vági og eitur Eggjarvegur, tað er síðugøta til Líðarveg á sunnaru síðu av Vágsfirði. Vegurin støðgar bert umleið 25 metrar frá eggini, bergið er steyrrætt niður í Atlantshavið. Útsýnið er einastandandi av Eggjunum. Øll vestursíðan av sunnaru helvt av oynni sæst. Móti suðuri sæst Beinisvørð, sum er hægsa forberg í Suðuroynni og næsthægsta forberg í Føroyum.
Loranstøðin á Eggjunum
Undir seinna heimsbardaga bygdu amerikanarar eina loranstøð á Skúvanesi og reistu 4 høgar meistrar har uppi; fyrsta signalið fór í luftina 15. okt 1943. Støðin, ið var peilistøð og hevði til uppgávu at leiðbeina skip og flogfør, varð drivin av bretum, ið høvdu Føroyar hersettar undir krígnum, men hon helt fram at virka aftan á kríggið eisini. Tá ið bretar tóku seg aftur í 1946, yvirtóku danir hana. Hon var í brúki til desember 1977.
Myndir
thumb|200px|right|Útsýni av Eggjunum suðureftir. Føroyskt frímerki.
George Michael
thumb|right|250px|George Michael í [[2006.]] George Michael (føddur Georgios Kyriacos Panayiotou, grikst: Γεώργιος Κυριάκος Παναγιώτου, 25. juni 1963 í London, deyður 25. desember 2016 í Goring-on-Thames) var ein enskur sangari, sangskrivari, tónleikari og tónleikaprodjúsari og úr London. Pápi hansara er griskur kyprioti og mamman er ensk. George Michael gjørdist heimskendur, tá hann og skúlavinmaður hansara Andrew Ridgeley vóru poppduo'in Wham!. Fyrsta staklag hansara sum einstaklingur var Careless Whisper, sum seldi yvir 6 milliónir um allan heimin. Hann vann sera nógvar heiðurslønir tey 30 árini, hann var virkin innan tónleikalívið. George Michael gavst við konsertferðum í 2008. Fyri ikki at framføra fyri einum hálvtómum leikvølli í 2008, gav poppkongurin ókeypis atgongumerki til fólk í Danmark. "Høvuðsorsøkin er, at eg eri nú 45 ára gamal. Eg haldi at popptónleikur eigur at vera fyri ungdómin, og ikki ein roynd í at halda út", segði George Michael.
George Michael doyði í heimi sínum jóladag 2016.
1977
Føðingar
150px|thumb|right|[[Fróði Benjaminsen]]
1624
1624 (MDCXXIV) var sambært gregorianska kalendaranum eitt skotár, ið byrjaði á einum mánadegi, og sambært julianska kalendaranum eitt skotár, ið byrjaði á einum hósdegi.
Colevel/find first/doc
Usage
Find the first item in a list of 50 items.
Returns the ordinal number of the first set parameter.
If no parameters are set then returns 51.
Anja Andersen
Orsakað av einum hjartafeili gavst hon at spæla hondbólt í 1999. Anja er dóttir Keld og Vivi Andersen ið bæði eru fyrrverandi hondbóltsleikarar.
Eysturoy
Eysturoy, ið er 286 km² stór, er næststørsta oyggj í Føroyum. Her búgva umleið 10.000 fólk. Við sínum góðu busssambondum bæði í oynni og til hinar partarnar av landinum, kann við røttum sigast, at oyggin er ein miðdepil í Føroyum. Oyggin bjóðar teimum vitjandi eina ørgrynnu av upplivingum, sum røkka frá undurvøkrum landslagi, hugnaligum bygdum, søguligum støðum til framkomnar, nýmótans bygdir og býir. Syðst á oynni er landslagið eftir føroyskum viðurskiftum reiðiliga slætt og lætt at ferðast í til gongu. Norðantil er Eysturoyggin brattari við høgum fjøllum; trý av teimum eru yvir 800 metrar høg, tey eru Slættaratindur, sum er 882 metrar høgt og sostatt hægsta fjall í Føroyum, Gráfelli og Svartbakstindur.
Gisting er møgulig í flest øllum bygdum í Eysturoy. Gistingartilboðini røkka frá hotellum til skótadeplar, tjalding og ból og bita. Tjaldingarpláss og pláss til búvognar eru eisini í oynni, og harafturat finnast matstøð og kaffistovur um alla oynna. Í flestu bygdunum eru nýggj upplýsingarskeltir sett upp.
Bygdir
Eiði, Elduvík, Fuglafjørður, Funningsfjørður, Funningur, Gjógv, Glyvrar, Gøtugjógv, Hellurnar, Innan Glyvur, Kolbanargjógv, Lambareiði, Lambi, Leirvík, Ljósá, Morskranes, Nes, Norðragøta, Norðskáli, Oyndarfjørður, Oyrarbakki, Oyri, Rituvík, Runavík, Saltangará, Saltnes, Selatrað, Skálafjørður, Skáli, Skipanes, Strendur, Svínáir, Syðrugøta, Søldarfjørður, Toftir, Undir Gøtueiði, Æðuvík.
Býur
Býur er stórt fjølbygt øki. Í Føroyum kunnu bygdir/býir við fleiri enn 1.500 íbúgvum nevna seg býir. Í Danmark verður orðið by ella landsby brúkt um støð, ið hava í minsta lagi 200 íbúgvar, og har ið avstandurin millum húsini er í mesta lagi 200 metrar, og har parturin av summarhúsum ikki fer uppum 50%. Í Svøríki verður orðið tätort nýtt um miðalstórir býir, meðan ort svarar nøkulunda til tað føroyska orðið bygd og stad verður nýtt um sera stórir býir.
Jonhard Mikkelsen
Jonhard Mikkelsen (f. 1953) vestm enningur. Stjóri á forlagnum Sprotin. Útbúgvin cand. mag. í enskum og føroyskum á Århus Universiteti og Fróðskaparsetri Føroya í 1980. Starvaðist sum adjunktur á Føroya studentaskúla frá 1981 til 1995. Hann var lærugreinaráðgevi í føroyskum fyri studentaskúlar og hf-deildir frá 1988 til 1995, tá ið hann fór í starv sum lektari á Føroya læraraskúla og starvaðist har til 2010. Jonhard Mikkelsen starvaðist sum námslektari á Námsvísindadeild Fróðskaparsetursins frá 2010 - 2017. Limur í føroyska málráðnum frá 2012 - 2017.
Fregnir
Jonhard Mikkelsen stovnaði saman við øðrum vikuskiftisblaðið FREGNIR í 2001 og var blaðstjóri, til blaðið gavst í 2004.
Forlagið Sprotin
Jonhard stovnaði forlagið SPROTAN í 1993 og hevur rikið tað síðan. Forlagið gevur út lærubøkur til føroyskt, søgubøkur, listabøkur, nýskrivaðar og týddar skaldsøgur, yrkingar o.a. Útgávurnar síggjast á heimasíðuni hjá Sprotanum www.sprotin.fo
Á sprotin.fo eru allar tær føroysku orðabøkurnar hjá ymsum forløgum og einstaklingum savnaðar. Forlagið kunnar um bøkur, høvundar, tiltøk o.a. í Sprotatíðindum.
Stagnicola palustris
Stagnicola palustris (frøðiheiti - Stagnicola palustris (áður: Lymnaea palustris), føroyskt navn væntar, danskt lille mosesnegl), er ein vatnakúvingur.
Ógvuliga sjáldsamur, bert einaferð skrásettur í Føroyum, í Tórshavn ár 1900 (Collinge) tá ein húsi varð funnin. Slagið er ikki er funnið síðan.
Hæddin á fullvaksna kúvinginum er 10-18 mm, breiddin er 6-10 mm og hevur hann 5-6 kúputar snúningar.
Eystanærgislerkur
Eystanærgislerkur (frøðiheiti - Melanocorypha bimaculata)
Sveis
Sveis (týskt: Schweizerische Eidgenossenschaft, franskt: Confédération Suisse, italskt: Confederazione Svizzera, rætoromanskt: Confederaziun Svizra) er eitt land í Miðevropa. Í norðri hevur Sveis mark við Týskland, í eystri við Liktinstein og Eysturríki, í vestri við Frakland og í suðri við Italia. Hóast Zürich er størsti býur í Sveis, er Bern høvuðsstaður. Landið er eitt av ríkastu londum í Evropa.
Sveis gjørdist uttanveltaland í 1815 og hevur ikki verið uppi í nøkrum kríggi í Evropa síðan. Nú er landið býtt í 26 landspartar (kantonir), og hesir hava so skipað seg sum eitt tjóðveldi við einum samveldisforseta sum oddamanni. Mong fólk búgva í rættiliga avbyrgdum dølum, og fólkið talar ikki sama mál. Í Sveis eru fýra almenn mál: franskt, sveisaratýskt, retoromanskt og italskt. 63 % av fólkinum talar sveisaratýskt. Í Zürich og Bern tala tey týskt, men í t.d. Genève og Lausanne tala tey franskt.
Søga
Í 8. øld átti Habsborgar-ættin garðar í Sveis og Fraklandi. Ættin mentist og gjørdist ein tann mætasta í Europa í gott og væl 1000 ár. Navnið Habsborg kemst av einari ættarborgini, Habichtsburg í Sveis. Av kríggjum, við arvi og væl umhugsaðum hjúnaløgum, øktust ognirnar. Um ár 1500 átti ættin meginpartin av Mið- og Suðureuropa og stórar jarðir í Amerika.
Politikkur
Høvuðsgrein: Sveisiskur politikkur
Sveis, sum verður stýrt sum tjóðveldi, er í fleiri smáum ríkjum, sum teir kalla kantonir. Hvør kantonin hevur heimastýri, men allar hava felags samveldisforseta. Í Sveis eru fýra mál: í vestara parti er móðurmálið franskt, í syðra parti italskt, í útsynningspartinum er eitt fornt romanskt mál, tey kalla retoromanskt, og í norðara og mittasta partinum er eitt týskt mál, sum tey kalla sveisartýskt.
Sveis hevur ikki verið í nøkrum bardaga í 200 ár, men hevur ofta verið nýtt av teimum stríðandi at halda friðarsamráðingar í. Í Genève verða á hvørjum ári hildnir alheims friðarfundir. Reyði Krossur, sum sveisarin Jean Henri Dunant (1828-1910) setti á stovn í 1864 at veita krígsherjaðum medisin og læknahjálp, hevur høvuðssetur sítt í Genève. Sveis er ikki limur í ES, men hevur eina avtalu um tey fýra frælsini: vørur, arbeiðsmegi, tænastu og kapital, sum ger, at landið í heilt stóran mun virkar sum ein partur av innara marknaðinum í ES.
Innflytarapolitikkur
Í mars 2014 hevur orðaskifti verið í ES-tinginum um sveisisku avgerðina, og har gav ES-kommisserurin fyri arbeiðsmarknaðin, László Andor, sveisarum greið boð: "Sveis kann ikki siga nei til, at fólk hava frælsi til at ferðast frítt um landamørk, og samstundis samstarva við ES, sum um einki var hent". László Andor segði, at so leingi Sveis ikki hevur meldað aftur um, hvussu landsins politiska leiðsla ætlar at fyrihalda seg til úrslitið av atkvøðugreiðsluni, kann ES ikki halda fram við tveimum felags verkætlanum um gransking og útbúgving, sum eru í gongd í løtuni. ”Sveisisku myndugleikarnir hava ikki stórt rásarúm her. Tí tað at ferðast frítt er ein grundarsteinur í samstarvinum og kann ikki takast burtur frá hinum frælsunum í avtaluni,” segði Andor. Aðrir ES-politikarar vóru ikki so avgjørdir og vístu á, at Sveis ikki er limur í ES og hevur rætt til sjálvt at avgera lógirnar í egnum landi. ”Øll sløg av sanksjónum, sum avmarka teirra part í gransking og útbúgving, kunnu skaða okkum øll. Tað hevði verið tápuligt at sligið alt ov hart aftur,” segði Vicky Ford úr høgrasinnaða bólkinum ECR (stytting fyri European Conservatives and Reformists). Hon helt, at ES eigur at síggja báðar síðurnar av málinum, og at sveisiska fólkið hevur rætt til at gera av, hvussu landsins landamørk skulu stýrast.
Í Sveis var ein fólkaatkvøða í 2008, um tað skal vera loyvt at byggja tey sermerktu tornini, ið oftani eru við síðuna av moskum - eitt sokallað minarett. Á øllum moskum er høgt moskutorn (nevnt minarett) haðan tey trúgvandi verða kallað til bøn fimm ferðir um dagin. Byggilógin (nevnt Federal popular initiative "against the construction of minarets") bleiv samtykt; á fólkaatkvøðuni í november mánaði 2008 atkvøddu 57,5 prosent av veljarunum í Sveis fyri, og 42,5 prosent atkvøddu ímóti. Eisini í syðra parti av Eysturríki er ein lóg samtykt, ið forbjóðar moskubygging, um hesar ikki hóska til umhvørvið. Í Sveis búgva uml. 400 000 muslimar.
Fólkið
thumb|right|250px|16 km langi St Gothard-tunnilin er 5. longsti bilatunnil í heimi. Hóast Sveis er so lítið og hevur ligið innibyrgt millum stórlond, hevur tað fyri tað mesta havt sjálvræði. Men tað hevur ikki kostað teimum lítið, mangan hava teir staðið í harðari orrastu, men oftast vóru teir við yvirlutan, og sveisarar vóru so gitnir fyri dirvi, at fremmandir kongar bóðu sær vaktarmenn úr Sveis. Fýra eru málini, sum verða tosað í landinum; í Suðursveis tosa tey italskt, í Vestursveis franskt, í norðara partinum týskt, og so eru tað einstøk pláss í landsynningshorninum, hvar tey tosa eitt gamalt mál, sum sipar til týskt. Sum við málinum, so við trúnni; summi eru katolikkar og summi trúbótarmenn.
Skúlar eru nógvir í landinum, og tað bæði lægri og hægri. Sveisarar verða roknaðir fyri eitt kunnskapsríkt fólk, og hópur av fremmandum ungfólki kemur hagar at ganga í kostskúla. Landið verður roknað fyri eitt av teimum ríkastu í Evropa, og tað arbeiðandi fólkið hevur góð livikor.
Mál
Fýra ymisk mál verða talað í Sveis, fjølmæltasta landið í Evropa. Almenn mál eru týskt, franskt og italskt. Fjórða málið er retoromanskt, sum verður talað í summum fjarløgdum bygdaløgum uppi í fjøllunum. Retoromanskt hevur nú eisini fingið støðu sum alment mál - 1 % av fólkinum talar retoromanskt.
Mentan
Høvuðsgrein: Sveisisk mentan
Landafrøði
Høvuðsgrein: Sveisisk landafrøði thumb|right|250px|Kenda fjallið [[Matterhorn er 4478 metrar høgt.]] thumb|left|250px|Sanetsch thumb|right|250px thumb|right|250px|Dufourspitze er hægsta fjall í landinum - 4,634 m. thumb|right|250px|Markið millum Sveis og [[Liktinstein nærindis Wartau.]] Í Sveis eru tveir fjallaryggir, Jurafjøll og Alpurnar. Ímillum fjøllini er ein breiður háslætti, sum eitur Sveisar Háslættin. Miðjan av Sveis er ein fløta, Sveisiski Háslættin, men hitt er alt fjallalendi. Sveisar Háslættin gongur frá Bodensvatni til Genevevatnið. Háslættin er ein langur og breiður dalur við stórum vøtnum og góðum kornlendi. Jørðildið er mest eyrmold, sum er komin við ísinum í ístíðini. Á háslættanum býr meginparturin av fólkinum, og har eru eisini teir størstu býirnir. Háslættin ber væl korn, og hann er eisini væl dyrkaður. Summastaðni hava teir avbera stórar súreplagarðar, og frálíka vakurt er at síggja, tá ið alt um várarnar stendur í blóma. Mesta fólkið býr á fløtuni, og har eru teir flestu býirnir.
Fyri vestan eru Jurafjøllini fram við franska markinum. Tey eru heldur lág og fyri tað mesta skógvaksin. Alpurnar aftur ímóti standa við nógvum skínandi fannaklæddum tindum og daga ímóti himni. Fyri sunnan fløtuna ganga Alpurnar ígjøgnum alt landið úr vestri í eystur. Hægst uppi í Alpunum í bæði Sveis og Eysturríki eru nógvir jøklar. Frálíka vakurt er í Alpunum, og hagar koma fólk úr øllum ættum at halda feriu. Um veturin standa tey á skíðum í Alpunum, og um summarið ganga tey á teimum stórslignu og vøkru fjøllunum. Fjallarustirnar eru bæði hvassar og brattar, men millum teirra ganga nógvir breiðir og djúpir dalar. Í dølunum er veðurgott og góður bøur. Bygdirnar eru ofta heldur smáar. Vøtn eru nógv í dølunum. Í dølunum á suðursíðuni er veðurlagið frálíka lýtt, og har yður av litføgrum blómum um summarið. Men uppiyvir standa teir hvøssu tindarnir avtaktir við ísi, sum ongantíð tiðnar. Um veturin legst ofta nógvur kavi niður í fjøllunum. Tá kann tað henda, at tað kemur turrur, heitur vindur, sum teir kalla føhnin. Termometrið rýkur upp, og tiðningur kemur í kavan. Áirnar standa á bredda um nakrar tímar, og tá hendir ofta, at skalvar leypa. Summir av hesum skalvunum kunna vera óføra stórir, og teir taka bæði garðar og hús við sær; einki stendur fyri teimum.
Úr Sveis koma fleiri stórar áir; undir tí gitna Sankta Gothards fjallinum springa Rhone og Rín upp.
Býir
Í Bern kemur samveldistingið saman, og verður hann tí oftast roknaður fyri at vera høvuðsstaður. Størsti býurin er Zürich, har eru stór klædnavirkir. Í Genève við Genèvevatnið eru nógvar ursmiðjur, í hesum býi plaga eisini ofta sendimenn úr ymsum londum at koma saman at tingast. Luzern og Lugano eru viðgitnir ferðamannabýir. Í Basel við Rín er stórt havnarlag.
Samferðsla
thumb|right|250px|Jarnbreytabrúgv í [[Alpurnar|Alpunum.]] thumb|right|250px|Vegurin niðan á St Gotthards-skarðið. Í øldir vóru trongu skørðini einasta farleið ímillum londini í [[Alpurnar|Alpunum.]] Torført hevur verið at koma úr Sveis suður til Italia; skørðini eru fá, og vegirnir vánaligir; eisini kundi ofta henda, at knappligt kavarok kom á ferðafólkið. Nú er koyrandi bæði við toki og bili; vegirnir hava verið ógvuliga ringir at gera, og menn hava noyðstat spreingja bæði nógvar og langar tunlar. Tunnilin ígjøgnum Sankta Gothardsfjallið er 14 km. langur. Ein annar tunnil, Simplon tunnilin er 20 km. Í øllum Sveis eru 2500 tunlar. Vegasambandið í Sveis er av tí besta í Evropa; har eru nógvir og góðir vegir og tætt við jarnbreytir. Eisini kann komast til og frá landinum eftir Rínánni; har sigla skip í heilum. Annars ferðast nógv av ferðafólkinum í flogfari.
Búskapur
Høvuðsgrein: Sveisiskur búskapur
Landbúnaður
Landbúnaðarumstøðurnar eru ikki av teimum bestu, men niðri í fruktagóðu dølunum verður nógv velt og dyrkað, og í lýggju líðunum, ið horva suðureftir, dyrka bøndurnir frukt og vínber. Vanligt er at hava mjólkarframleiðslu her um leiðir. Neyt, seyður og geitir verða tíðliga slept út á tað gróðrarmikla summarbeitið uppi í hálendinum og verða tikin oman aftur í dalarnar um heystið. Mjólkin verður kæsað til ymisk ostasløg, til dømis emmentaler. Teir bøndur, sum búgva á háslættanum og niðast í dølunum, velta gras og korn, vín og frukt. Teir hava nógv neyt, sum ganga á tí góða beitinum niðast í dølunum. Mjólkina selja teir í býunum ella gera til ost. Fjallabøndurnir búgva uppi í teimum ovaru dølunum, sum eru oman fyri túsund metrar. Har uppi velta teir ikki korn, men røtur, epli og gras. Líðirnar eru vaksnar við skógi upp í 2.000 metra hædd. Ovari partur av skóginum er tunnur, og ímillum trøini eru víðar grasfløtur. Har niðan rekur fjallabóndin fenaðin um summarið. Til at sita hjá seyði, neytum og geitum hevur bóndin tríggjar mans, sum búgva har uppi fyri summarið. Teir mjólka og gera mjólkina til ost. Tá ið summarið er av, kemur fenaðurin oman aftur á básin at standa. Um veturin høggur bóndin trø í skóginum, sum hann hevur til smíð, brenni og at selja.
Ídnaður
thumb|right|250px|Menn hava í øldir á Sveisar Háslættanum íðkað handaverkið ursmíð. Kol og jarn er ikki í Sveis, men kortini eru nógv ídnaðarvirkir. Tað, teir gera, er mest vara, sum lítið tilfar fer til, men sum er putlut at gera. Til dømis eru nógvar ursmiðjur, og sveisisku urini eru viðgitin fyri góðsku og verða seld um alla verðina. Læknatólum og heilivági gera teir eisini nógv av, somuleiðis sjokoladu. Klædnaídnaðurin stendur frammarlaga. Sum vit síggja á kortinum, er Sveis mitt inni á meginlandinum, og vit kundu tí hildið, at landið eigur eingi skip, uttan tey sum sigla á Rín og vøtnunum í sjálvum landinum, men so er ikki, yvir 50 sveisisk farmaskip sigla á stórhøvunum. Verksmiðjurnar og tokini við ganga við elmegi. Fossarnir eru bæði stríðir og nógvir, og el-verkini eru so mong, at ikki bert landið sjálvt er hjálpið, men tað kann selja nógvan streym til onnur lond. Stívur helmingurin av fólkinum í Sveis livir av ídnaði, hóast hvørki finst jarn, kol ella annar málmur í jørðini. Tann nógvi elstreymurin, sum teir framleiða við vatnmegini, fær teimum tey túsundtals ídnaðartólini at ganga. Teir gera til dømis skógvar, medisin, sjokulátu og klædnavørur. Teir eru heimsgitnir fyri at gera góðar ostar, góð silkipløgg og góð ur.
Um ár 1800 vóru í Genève fleiri hundrað ursmiðir, sum árliga gjørdu 14 000 gullur og 45 000 silvurur. Í fjallabygdunum høvdu menn ursmíð til vetrararbeiði, og har runnu upp sannar ursmíðbygdir, har ursmíð var hvørsmans yrki. Sveisaraurini vórðu seld um allan heimin. Men um ár 1850 fóru menn í USA at gera ur við maskinu. Tey maskingjørdu urini vóru nógv bíligari enn tey hondgjørdu. Men sveisararnir góvust ikki, tí um 1870 gjørdu teir í Genève tað fyrsta urvirkið. Síðani eru bygd ein mongd av urvirkjum bæði á bygd og bý í Sveis, og tað gamla urhandaverkið er skift um til urídnað. Tey mongu smáu urvirkini úti á bygdunum gera hvør sín serlutin til urini. Serlutirnir verða sendir til savningarvirkini. Har sita virkisursmiðirnir í longum røðum og seta saman, hvør setir sín lutin í, til urið er liðugt. Og so út á marknaðin. Hóast urvirkir eru í hópatali í mongum londum, til dømis Bretlandi, Japan, USA og Týsklandi, so eru tað tó tey sveisisku urini, sum hava allar fyrimunur á heimsmarknaðinum og verða mest keypt. Árliga koma í millióntali av maskingjørdum urum út á marknaðin, men tó hevur eitt handilsfelag í Sveis hondgjørd ur at selja, men tey kosta 10 ferðir so nógv sum tey virkisgjørdu.
Handil
Sveis, sum hevur stóran uttanlandshandil, liggur langt frá havinum. Tað kemur teimum tí væl við, at teir hava so nógvar og góðar vegir og jarnbreytir, sum teir kunnu flyta vørurnar á út í onnur lond. Teir hava eisini ein stóran havnarbý við ánna Rín, sum eitur Basel. Basel stendur úti móti markinum til bæði Týskland og Frakland. Í havnini í Basel liggja áarbátar og taka inn tær vørur, sum skulu seljast út av landinum, og føra tær til Rotterdam ella Antverpen. Har verða vørurnar skipaðar inn í stór skip, sum sigla tær út á heimsmarknaðin. Áarbátarnir skipa so inn aftur olju, kol og ráevni, sum teir sigla til Basel og leggja upp har. Sveisararnir eiga sjálvir ein farmaskipaflota, sum telur eini 50 skip, men tey flóta ikki inn í havnina í Basel, og leggja tí ongantíð at í Sveis.
Ferðavinna
Annars er tað at siga, at nógv av fólkinum, sum býr í Alpunum, fæst við at vísa tí nógva ferðafólki, sum kemur hagar, veg í fjøllunum ella arbeiðir á teimum stóru og nógvu gistingarhúsunum, hvar tey halda til. Summi koma til at standa á skíð, summi til at royna at ganga upp á teir høgu tindarnar, og summi bert fyri at síggja tað vakra landslagið.
366 f.Kr.
Øldir: 5. øld f.Kr. – 4. øld f.Kr. – 3. øld f.Kr.
Áratíggju: 410-árini f.Kr. 400-árini f.Kr. 390-árini f.Kr. 380-árini f.Kr. 370-árini f.Kr. - 360-árini f.Kr. - 350-árini f.Kr. 340-árini f.Kr. 330-árini f.Kr. 320-árini f.Kr. 310-árini f.Kr.
Árstal: 371 f.Kr. 370 f.Kr. 369 f.Kr. 368 f.Kr. 367 f.Kr. - 366 f.Kr. - 365 f.Kr. 364 f.Kr. 363 f.Kr. 362 f.Kr. 361 f.Kr.
Gull
Gull (á latíni aurum) er frumevni nummar 79 í tí skeiðbundnu skipanini, og hevur tað evnafrøðiliga súmbolið Au: Undir vanligum trýst- og temperaturviðurskiftum er hetta Yvirgangsmetallið sum eitt sera tungt, gult metal, sum er lætt at broyta skap á.
Sjúrður Skaale
Sjúrður Skaale (f. 8. mars 1967 í Havn), útbúgvin bachelor (BA) í Stjórnmálafrøði, skemtari, sangari og politikari. Harumframt hevur hann verið tíðindamaður. Sjúrður er sonur Jóannes og Óluvá Skaale. Hann er giftur við Súsonnu O. Skaale.
Politikarin Sjúrður Skaale
Sjúrður er virkin innan føroyskan og danskan politikk. Hann varð valdur á Føroya Løgting fyri Tjóðveldi í 2008 og sat har til 2011. Hann var limur í Løgtinsins Mentanarnevnd. Sjúrður var eisini varalimur til Fólkatingið 2007-2011 og møtti fast fyri Høgna Hoydal frá 19. februar 2007 til 8. september 2008. Eftir nakað av skriving í bløðunum, har hann og formaður floksins, Høgni Hoydal, ikki drógu somu línu viðvíkjandi stjórnarskipanini, tók hann seg úr flokkinum í 2011. Hann var leysgangari í nakrir mánaðir, síðan meldaði hann seg inn í Javnaðarflokkin og stillaði upp fyri Javnaðarflokkin til Fólkatingsvalið sum var 15. september 2011. Hann gjørdist toppskorari fyri flokkin við 1539 atkvøðum og varð valdur á Fólkating, sum annað av føroysku umboðunum. Hann er formaður fyri Fólkatinsins Føroyanevnd (Færøudvalg), limur í delegatiónini til Norðurlandaráðið og varalimur í Fólkatingsins Uttanríkisnevnd.
Hann bleiv valdur aftur á Fólkating í juni 2015 við 2.495 atkvøðum.
Skemtarin Sjúrður Skaale
thumb|Sjúrður og Skaale framførir her konseptið Pipar & Salt saman við Jákupi Veyhe á Jóansøku 2011, tá teir gjørdu eitt væleydnað "come back". Sjúrður er kendur fyri at hava gjørt skemtisendingarnar Pipar & Salt saman við vinmanninum Jákupi Veyhe og hevur eisini gjørt skemtirøðina 'E Elski Førjar'.
Jan Berg Jørgensen
Jan Berg Jørgensen (føddur 19. mars 1971) gjørdi saman við Jákupi Veyhe filmskúlan Klippfisk. Hann starvast dagliga á samskiftisfyritøkuni Sendistovuni og undirvísir í fakinum Filmur og Sjónvarp í Hoydølum. Jan hevur lisið enskt í Odense og films- og miðlavísindi í Keypmannahavn. Eitt skifti búði hann í Belfast. Saman við Jákup Veyhe syngur hann sangin For lekkur til prixið.
Jan er fyrrverandi fótbóltsleikari. Hann hevur umboða NSÍ, ÍF, AB, Fram og FC Hoyvík.
Føroyar á HM í svimjing 2015
Føroyar luttók á HM í svimjing 2015 í Kazan, Russland frá 24. juli til 9. august 2015.
Ronnie Milsap
Ronnie Lee Milsap (føddur 16. januar 1943) er ein amerikanskur countrytónleikari, sangari og pianistur.
Føroyar á HM í svimjing 2015
Svimjing
Føroyar luttók við 4 svimjarum, tveimum kvinnum og tveimum monnum:
Nicki Minaj
thumb|Nicki Minaj Onika Tanya Maraj, betri kend sum Nicki Minaj (fødd 8. desember 1982 í Port-of-Spain) er songkvinna, rappari og sjónleikari úr Trinidad og Tobago.
Íslendskt mál
Íslendskt er eitt indo-evropeiskt mál. Tað hoyrir til ta vesturnorrønu málættina saman við føroyskum, norskum og hinum nú útdeyða norn, sum norrøna málið í Hetlandi nevndist.
Sviar, norðmenn og danir skilja heilt væl hvønnannan. Teir hava størri trupulleikar við íslendskum, hóast íslendskt líkist tí skandinaviska málinum, ið varð tosað fyri túsund árum síðan. Næstringur hjá íslendskum er føroyskt, men málini eru ikki so lík, at ein íslendingur skilir ein føroying uttan trupulleikar.
Málskyldskapur
Føroyskt og íslendskt eru grannamál. Hugsa vit um uppruna, stavseting ella orðatilfar, eru tey nær í ætt. Men munurin er á reglunum viðvíkjandi framburði. Tá ið landnámsmenn í 9. øld hildu vestur í hav úr Vesturnoregi, settu summir búgv í Íslandi, summir í Føroyum, og uppaftur summir funnu sær bústað í oyggjalondum sunnan fyri Føroyar. Hesir niðursetumenn vóru ættaðir av vesturstrond Noregs og bóru sjálvsagt við sær tey bygdamál, ið talað vórðu har um leiðir. Mál teirra kalla vit norrønt.