cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Øshvít gás
Øshvít gás (frøðiheiti - Branta canadensis) er nógv minni hvít um høvdið enn brandgásin. Hon er morreyð á bakinum, hálsurin svartur, og høvdið svart. Aftan fyri eygað niður undir øsið er hon hvít. Flestu øshvítu gæsnar, sum eru at síggja í Norðuratlantshavi, eru minst líka stórar sum grágæs, men gæs úr øðrum greinum kunnu vera munin minni. Eingilskar øshvítar gæs, slopnar úr lindum, villast upp í stovnin og økja hann javnan, og tær eru fleiri og fleiri at síggja í Norðuratlantshavi.
1922
1922 (MCMXXII) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum sunnudegi.
Hendingar
thumb|Benito Mussolini
Bókmentir
The Waste Land hjá T.S. Elliot Ullysseus hjá James Joyce
19. desember
19. desember er dagur 353 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 354 um skotár er). 12 dagar eru eftir av árinum.
26. juni
26. juni er dagur 177 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 178 um skotár er). 188 dagar eru eftir av árinum.
Hvonn (planta)
200px|thumbnail|Hvonn plantan Heima hvonn ella Bjarga hvonn ( Angelica Archangelica L. ) er ein 120-230 cm høg planta, sum veksur tætt við strondina. Leggurin er snøggur, og blaðleggurin hevur onga ella bara eina grunna foyru. Mittasti blaðparturin er 3-flipputur, og blaðpartarnir eru grovt og óregluliga tentir. Krúnubløðini eru gulgrøn, og skjólið er knattrunt. Rótin og soð av allari plantuni varð áður nýtt m.a. móti landfarsótt og øðrum smittandi sjúkum, yvirhøvur. Eisini Vóru leggurin og blaðstelkarnir nýttir sum leskiligt grønmeti fyrrapart á sumri. Nú verður hvonnin nýtt í køkubúðum og at tilvirka ymiskar likørir av. Plantan er eisini frálíkt kryddarí til snaps. Hvonnin veksur spjadd um alt landið í fuglabjørgum og summastaðni enn í hvanngørðum. Veksur annars í Norður- og Eysturevropa, Norðurasia, og Grønlandi, men dyrkað og villvaksandi fleiristaðni. Ein summarplanta, gerst 100-200 cm høg. Líkist Bakka Sløkju, men er størri og førligari.
Hvonn er ein tveyárig planta, men man kann fáa hana til at liva longri um blomstrini vera skorin av áðrenn tey blóma, ella um plantan skjerst av heilt niðri omanfyri rótina, so deilist plantan og ein nýggj kemur upp. Fræðini missa skjótt eginleikan til at spíra; tí mugu sáðini setast niður skjótast gjørligt um áðrenn heysti byrjar. Best er at planta oman á moldini, tá sólin ger at plantan spírar skjótast, umleið ein metur ímillum sáðini.
Bløðini kunnu takast áðrenn plantan blomstrar, meðan tey enn eru frísk og grøn. Turka tey væl, so halda tey farvu og lugt. Tey eru lekkur at drekka sum Tea. Sum Tea sigist at hvonnin mótvirkar hugin til alkahol og er viðhvørt ein partur av avvenjing. Kann eisini bloyta ein klút við køldum Tea fyri at koyra uppá eyguni fyri at minka um rukkir og troytt eygu. Annars í smør. Kann eisini brúkast í krem, at smyrja á bringuna móti krím. Hvonn er eisini eitt frálíkt krydd. Bløðini og rótin eru serligani góð í fiskarættir. Stelkarnir kókast fyri at fáa tann bitra smakkin úr og kunnu so nýtast sum grønnmeti. Sáðini brúkast sum krydd, millum annað í Gin, Vermouth og Absint. Hvonn bríkast eisini í millum annað rabarbusúlutoy, men kann eisini brúkast einsamøll.
Í millum annað rótini er ein serlig olia, í er góð til at stimulera fordoyilsina; virkar slímloysandi, móti blóðmangul, bronkittis og luft í maganum. Olian er vatndrívandi og sveittadrívandi.
Pól Thorsteinsson
Pól Thorsteinsson føddur 1973 í Vági er ein føroyskur fótbóltsspælari og fyrrverandi landsliðsleikari. Pól starvast sum fíggjarleiðari í Vágs kommunu. Í 2009 spældi Pól Thorsteinsson við bestu deildini hjá VB/Sumba, sum gjørdist nummar eitt í 1. deild og rykti upp í Vodafonedeildina. Pól Thorsteinsson avgjørdi, at hetta var seinasta árið, at hann spældi fótbólt á høgum støði. Eftir 1. januar 2010 skiftið felagið navn frá VB/Sumba til FC Suðuroy. Pól Thorsteinsson var nevndarlimur og peningarøkil hjá FC Suðuroy í 2010 og 2011, hann bar seg undan afturvalið á aðalfundinum síðst í 2011.
Hvonn (planta)
Søgan
Pól Thorsteinsson
Fótbólsfeløg í Føroyum og Íslandi
Pól Thorsteinsson hevur spælt við trimum føroyskum feløgum: VB (seinni VB/Sumba), B36 og NSÍ og einum íslendskum fótbóltsfelag Valur.
Hvonn (planta)
Navnið 'Angelica Archangelica', merkjur ærka-eingilin; og kemur frá Evropa har Ærka-eingulin Mikkjal vísti seg fyri munkum. Hann greiddi frá at hvonnin kundi brúkast sum heilivágur móti pestuni.
Pól Thorsteinsson
Løgmanssteypið
Pól Thorsteinsson hevur verið við til at vunni Løgmanssteypið tríggjar ferðir: 2001 við B36, 2002 við NSÍ og 2003 við B36. Løgmanssteypið æt fyrr Ísafjarðarsúlan.
Føroyameistari
Pól hevur harumframt vunnið Føroyameistaraheitið tríggjar ferðir: 2001 og 2005 við B36 og 2007 við NSÍ.
Ársins leikari og ársins lið
Pól Thorsteinsson varð kosin Ársins leikari í 2003, tá spældi hann við B36. Sama ár var hann eisini eitt av teimum 11 nøvnunum á "Ársins lið" hjá Dimmalætting. Í 2001 var Pól Thorsteinsson ein av teimum 11 leikarunum sum vóru valdir til "Ársins lið" hjá Sosialinum og hjá Sjónvarpi Føroya.
Føroyska Landsliðið
Pól Thorsteinsson spældi 37 landsdystir við føroyska A-landsliðnum í fótbólti í tíðarskeiðnum 1997-2004. Pól spældi sum verjuleikari á A-landsliðnum.
1800 minuttir út í eitt á landsliðnum
Pól Thorsteinsson leikti yvir 1800 min út í eitt á landsliðnum uttan at verða skiftur út ella skaddur yvir 20 dystir á rað. Tað var met tá.
Niagara Falls (New York)
390px|thumb|Niagara Falls, New York Niagara Falls er ein býur í amerikanska stakríkinum New York. Býurin liggur í ein útnyrðing í stakríkinum, beint við markið til Kanada og beint við Niagarafossar. Niagaraá er markið millum kanadiska landslutin Ontario og amerikanska stakríkið New York. Hinumegin ánna liggur kanadiskur býur við sama heiti, Niagara Falls.
Niagara Falls er 12. størsti býur í stakríkinum. Í 2018 búðu har uml. 48.144 fólk.
Jólamaðurin
thumb|right|Tekning frá 1881 eftir Thomas Nast ið, saman við Clement Clarke Moore, hjálpti til við at skapa nýmótans felagsímyndina av jólamanninum (Santa Claus). Jólamaðurin, stundum nevndur jólanissan ella bara nissan, er ein norðurlendsk útgáva av amerikanska Santa Claus, ið aftur hevur røtur í niðurlendska Sinterklaas ella Sint Nicolaes. Upprunin til Sint Nicolaes er Santa Nikolaus frá Myra, sum Niklasarmessa verður hildin til minnis um. Vanliga er jólamaðurin avmyndaður sum ein førur, kátur, hvítskeggjutur maður – stundum við brillum – í reyðum koti við hvítum kraga og ermakvarðum, reyðum buksum við hvítum buksufaldum, og svørtum leðurbelti og styvlum. Hendan ímyndin av jólamanninum, gjørdist vælumtókt í USA og Kanada í 19. øld, orsakað av eini yrking eftir Clement Clarke Moore “A Visit From St. Nicholas”, og av tekningum hjá Thomas Nast. Hendan ímyndin hevur hildið sær og er styrkt gjøgnum sangir, útvarp, sjónvarp, barnabøkur og filmar.
Heidni upprunin
thumb|left|180px|Tekning frá 1886 eftir [[Georg von Rosen av norrøna/germanska gudinum Óðini.]] Sambært germansku gudalæruna (sum m.a. umfatar ta norrønu gudalæruna) plagdi Óðin at ríða á áttabeinta rossi sínum Sleipni, ið kundi leypa long strekki; hetta kann samanlíknast við reinsdjórini hjá jólamanninum, ið dragsa gávufyltu sletuna hjá jólamanninum eftir himmalhválvinum. Óðini varð eisini givin mong nøvn, ið benda á ein gamlan hvítskeggjuntan mann, m.o. Síðgrani, Síðskeggr, Langbarðr (ið øll merkja ’síðskeggjutur’) og Jólnir (Jólamaðurin). Um jóltíðir plagdu børn at seta styvlar fyltar við sukri, gularótum ella hoyggi til rossið Sleipnir hjá Óðini, og afturfyri gav hann teimum góðgæti ella gávur. Framvegis seta børn í Týsklandi, Belgia, Niðurlondum og pørtum av Frankaríki, skógvar fram, ikki til Óðins, men til kristna Sankta Niklas. Í øðrum londum, m.ø. Føroyum, eru styvlarnir skiftir út við hosur, ið verða hongdar upp so jólamaðurin kann koyra gávur í tær um náttina.
Jólamaðurin í Norðurlondum
thumb|right|Jólamaðurin í Skandinavia í gomlum døgum, við grangreinum í hárinum, jólamati og einum barni á ørmunum, kundi koma ríðandi á eini [[geit.]] Jólamaðurin kom til Norðurlond í seinnu helvt av 1800-talinum, og avloysti so við og við tann eldra ”jólabukkin” í leiklutinum sum gávuútberi jólaaftan í øllum norðurlondunum. Jólabukkurin, ella Jólageitin, er stórt sæð bara kendur frá Skandinavia (tó ikki Føroyum). Upprunin til jólabukkin er ókendur, men siðurin er elligamal og er jólabukkurin ein tann elsta ímyndin av jólum í skandinavia. Eitt boð uppá upprunan til jólabukkin er at tað var gamal víkingasiður at offra ein geitarbukk um jóltíðir, við ynskjum um at fáa eitt gott nýtt ár; eitt annað boð er at jólabukkurin stavar frá miðaldarligum kirkjuligum jólaspæli, ið ofta eisini hevði ein djevul við hornum, ið líktist einum hornutum geitarbukki. Í Svøríki verður jólamaðurin róptur Jultomten, í Danmark Julemanden, í Noregi Julenissen, í Íslandi Jólasveinn, í Grønlandi Juulimaaq og í Finlandi Joulupukki har geitarbukksnavnið er varðveitt ("pukki" merkir bukkur), og á finnlandssvenskum julgubben. Norðurlendsku nissurnar byggja í grundini á vættrar, ið onki samband hava við Sankta Niklas, men tær eru blivnar knýttar at honum við nissu-navninum, sum kemur frá tí norðurlendska forminum av Niklasi, Niels – tvs. jólaniels bleiv til jólaniss. Frá endanum av 1800-talinum vórðu tær smáu garðsnissurnar (vættrarnir) ofta avmyndaðar sum ‘jólanissur’, serliga á jólakortum, og í dag eru tær smáu skeggjutu nissurnar ímyndin av jólunum.
Jólamaðurin í Føroyum
thumb|left|Jólamaðurin á føroyskum frímerki. Nútíðar føroyski jólamaðurin ella jólanissan er av donskum uppruna, komin við danskari mentan, vikubløðum v.m. til Føroya í 20. øld. Roynt hevur verið at føroyska henda danska jólamannin eftir íslendskari fyrimynd, har jólamaðurin verður sagdur at vera “ein góðvættur, ið sigst bera børnum gávur á jólum - ella fólk, ið er ílatið sum slík”. Eisini hava føroyskir jólamenn fingið nøvn sum ‘Kertustubbi’, ‘Greytasleikur’ og ‘Kjøtkrókur’ eftir íslendskum leisti, men hesi nøvn koma fyrst á skrift í Íslandi í 1860, og eru sostatt eini 1600 ár yngri enn Niklas navnið. Eisini er íslendski ‘jólakøtturin’ vorðin til føroyska jólafrensin ‘Halaleysi’, tó hevur íslendska ‘grýlan’ ikki fingið innivist í føroysku jólunum. Marius Johannesen roynir í sanginum "Eg eri jólamaðurin..." at lata jólamannin í føroysk klæðir og búgva í heyggi eins og huldufólkini: "Eg eri jólamaðurin við stórum gráum skeggi, í koti og svørtum knæbuksum, eg búgvi í hulduheyggi." Ein siður ið hevur tikið seg upp seinastu árini er, at føroysku jólamenninir nú koma til landið við eini føroyskari slupp; hóast onga ávirkan haðani, so minnir hetta um Sinterklaashaldið í Niðurlondum, har Sinterklaas kemur til Niðurlong við einum dampskipi.
Eisini føroysku vættrarnar eru vorðnar til nissur; Orðabókin sigur um nissu: "nissa: vættur ið heldur til nær menniskjum t.d. í úthúsum (hildin at vera lítil gráklæddur maður í reyðari topphúgvu og við skeggi)", - stundum verður jólamaðurin eini róptur jólavættur, og nissurnar jólavættrar.
Jólamaðurin í enskmæltu londunum
thumb|right|Amerikanskur jólamaður. Sambært nýmótans amerikanskari siðvenju, er jólamaðurin ein tjúkkur (førur) maður við kritahvítum síðum skeggi, klæddur í reytt við hvítum pelskantum og svørtum styvlum. Vanliga sigur hann eitt hjartaligt “Ho ho ho!”. Hann býr á Norðpólinum har hann framleiðir gávur saman við smáum hjálparum ella nissum. Jólanátt flýgur hann gjøgnum luftina í eini sletu ið verður dragsað av reinsdjórum, har kendasta reinsdjórið er “Rudolf við tí reyðu nøsini”. Frá sletuni fer hann niður gjøgnum skorsteinskaminuna við jólagávum. Tað er vanligt at seta eitt sindur av mati fram til jólamannin. Jólamenn upptraðka ofta áðrenn jólaaftan í keypsmiðstøðum (sentrum) har teir ofta spyrja børn hvat tey ynskja sær til jóla, ella fyri at savna pengar inn til vælgerandi endamál. Tann enski og USA-amerikanski jólamaðurin byggja á ímyndirnar av tí káta jólaglaða “Father Christmas” frá bretsku oyggjunum og "Sinterklaas" frá Niðurlondum. Frásagnir, yrkingar og tekningar av jólamanninum, serliga yrkingin "A Visit From St. Nicholas" (ella "The Night Before Christmas") frá 1823, skaptu eina felagsmynd av jólamanninum í amerikansku siðvenjuni. Reklamutekningar fyri Coca-Cola í 1931, teknaðar av svenskamerikanaranum Haddon Sundblom, gav gjøgnumbrot fyri tann reyð-hvíta búnan jólamaðurin er ílatin í dag – litirnir hjá Coca Cola. Jólamaðurin verður oftast róptur Father Christmas í Stórabretlandi, meðan hann í USA verður róptur Santa Claus, ein anglifisering av tí niðurlendska Sinterklaas, tvs. Sankta Nicholas. Hesin jólamaðurin er avmyndaður í óteljandi bókum og filmum, og haraftrat í jólaframsýningum og jólapynti, og er kendur um allan heimin.
Jólamaðurin í Russlandi
Í tí gomlu russisk-ortodoksu kirkjuni var Sankta Nicholas hitt mætasta halgimennið, og kom hann eisini við gávum har. Í Russlandi er tað tó Ded Moroz (Дед Мороз), tvs. ”Abbi Frost” (ella Frostabbi) ið hevur leiklutin sum jólamaður. Hann hevur ein gandastav og deilir gávur út til børn á nýggjárinum, ofta saman við abbadóttur síni Snegurotsjka (Снегурочка) á føroyskum «Snjómoyggin». Abbi Frost kemur eisini fyri í týskari siðvenju, har hann verður róptur "Väterchen Frost". Undir kommunismuni varð Ded Moroz fyrst bannlýstur, men seinni bleiv hann m.a. brúktur í mentanarpolitiskari propaganda, sum ein mótsetningur móti tí dekadenta (forfalna) vesturlendska jólamanninum, og var tá nærum altíð klæddur í bláan kappa (kot).
Bústaður jólamansins
thumb|right|200px Fleiri lond siga seg hýsa heimstaðnum hjá jólamanninum. Tá danskt sjónvarp sendi jólarøðina (seriuna) ”Nissebanden i Grønland” í 1989, uppstóð ein nýggj mýta – at húsini hjá jólamanninum liggja í Umanak á vesturstrond Grønlands. Norðmenn siga at jólamaðurin býr í Drøvbakk, sviar at hann býr í bygdini Mora, har tað eisini er ein park nevnd Tomteland, meðan finnar siga hann býr á fjallinum Korvatunturi í landnyrðings-Finnlandi, men hetta plássið hevur fingið kapping frá einum øðrum plássi í Finnlandi, Rovaniemi, har ein Santa Park opnaði í 1998, og royna finnar at fáa ES at góðtaka hetta sum almenna heimstað jólamansins. Sambært norðuramerikanskari siðvenju, so býr jólamaðurin á Norðpólinum, og gav kanadiska stjórnin jólamanninum (Santa) kanadiskan ríkisborgaraskap tann 23 desember í 2008. Men eisini muslimska Turkaland ger (helst tað mest legitima) krav uppá bústað jólamansins, nemliga í heimstaði kristna Sankta Niklasar Myra, nú Demre í Turkalandi. Í muslimska Turkalandi er jólamaðurin eisini vælumtóktur, har er hann kendur sum "Noel Baba" og gevur hann børnum gávur á nýggjárinum, tí turkar halda ikki kristin jól.
Karl Martin og Margreta
Karl Martin og Margreta var ein føroyskur tónleikabólkur, sum útgav tríggjar fløgur í fyrru helvt av 1990-árunum. Tey ið sungu í bólkinum og løgdu navn til vóru Karl Martin Samuelsen og Margreta Poulsen. Tey sungu mest sangir til børn.
Dodekanes
Dodekanes ella Dodekanesos (grikskt: Δωδεκάνησα, Dodekánisa, [ðoðeˈkanisa],) merkir Tólvoyggjarnar, tað er oyggjabólkur í Grikkalandi sum telur 12 størri oyggjar og umleið 150 smærri oyggjar og hólmar. Rodos og Kos eru størstu oyggjarnar í hesum oyggjabólki og høvuðsstaðurin er Rodos býur. Dodekanes oyggjarnar eru tætt við vesturstrond Turkalands. Á oynni eru fleiri miðaldar borgir og byzantinskar kirkjur. Ferðavinna er ein týdningarmikil vinna á flestu Dodekanes oyggjunum. Oyggin Patmos verður nevnd í Nýggja Testamenti í Bíbliuni í Openbering Jóhannesar.
Dodekanes Oyggjarnar
thumb|Evangelistra Kirkjan á [[Kos]] thumb|Sankta Jóhannesar Klostur á oynni [[Patmos]]
Nomos Dodekanes og Periferiska Eindin Suður Egearaoyggjarnar
thumb|[[Rodos Havn]] Grikkaland var stutt eftir at landið var vorði sjálvstøðugt í árunum 1833-36 og so aftur í 1845 býtt sundur í 51 økir, sum á grikskum verða nevnd νομοί (nomi) í fleirtal, og νομός (nomos) í eintal. Dodekanes var eitt av hesum nomi (økjum) við Rodos býi sum høvuðsstaði. Í 2010 kom ein reformur sum broytti hesa skipan, so tey fóru burtur frá nomi og í staðin býttu landið sundur í 13 periferiskar eindir, har Dodekanes ikki longur er ein nomos men ein partur at einari størri eind sum nevnist Suður Egearaoyggjar (Νότιο Αιγαίο / Notio Aigaio), umframt Dodekanes er oyggjabólkurin Kykladurnar (Κυκλάδες / Kyklades) eisini við. Notio Aigaio, sum altso er Dodekanes og Kykladurnar er so aftur býtt sundur í 13 smærri eindir. Høvuðsstaður (umsitingin) í Suður Egearaoyggjunum er í Ermoupoli á oynni Syros í Kykladunum.
Søga
Dodekanes oyggjarnar hava verið bygdar síðan áðrenn søguliga tíð umleið 2000 ár áðrenn Kristi føðing. Oyggjarnar hava hoyrt til ymisk øki og harradømi gjøgnum tíðirnar, t.d. Minorarnir, Mykenskir grikkar, dorarir (1100 á. Kr.). Í klassiska tíðarskeiðnum vóru oyggjarnar eitt stutt skifti hersettar av persarum (uml. 499 á. Kr.). Friður var í nøkur ár, og í 408 á. Kr. var Rodos býur bygdur á norðursíðuni á Rodos oyggj. Á Kos grundlegði Hippokrates medisinskan skúla. Ár 357 á. Kr. vóru oyggjarnar hersettar av Kong Mausolos frá Karia og í 340 á. Kr. vóru oyggjarnar aftur hersettar av persum.
Í nýggjari tíð hava oyggjarnar verið undir turkiskum yvirvaldi í fleir øldir, fram til 1912, tá ið oyggjarnar komu undir italskt yvirvald. Oyggjarnar hoyrdu til Italia til 1947, tá ein friðaravtalað varð undirskrivað í París.
Poul Petersen
Poul Petræus Johan Sigurd Daniel Olaf Petersen (3. september 1901 í Funningi - 7. januar 2001 í Funningi) var løgfrøðingur. Hann varð valdur á ting fyri Fólkaflokkin í Eysturoy.
Froukje Veenstra
Froukje Veenstra (fødd 4. september 2001 í Nieuwkoop) er ein niðurlendsk songkvinna.
1921
1921 (MCMXXI) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum leygardegi.
Sibiriskur tikari
thumb|right|250px|Sibiriskur tikari Sibiriskur tikari (latínskt: panthera tigris altaica) er stórt loðið ránsdjór av kettuættini.
Mads Glæsner
Mads Glæsner (føddur 18. oktober 1988) er danskur elitu svimjari. Mads Glæsner svimur fyri Vestegnens Aqua Team (VAT), hann hevur fyrr svomið við Sigma. Glæsner hevur sett fleiri norðurlendsk met. Hann eigur metini á langbana (50 metra bana) í 400m og á stuttbana í 200, 400, 800 og 1500 metrum. Sí Norðurlendsk met í svimjing.
27. mars
27. mars er dagur 86 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 87 um skotár er). 279 dagar eru eftir av árinum.
Mads Glæsner
OL í Beijing 2008
Glæsner luttók fyri fyrstu ferð til Summar OL 2008 (Olympisku Leikirnar) í Beijing í greinunum 400 m frí og 1500 m frí fyri menn.
EM í svimjing á stuttbana 2008
Mads Glæsner luttók á evropameistara kappingini 2008 í Rijeka í Kroatiu 11.-14. desember 2008. Besta úrslit hansara til hesa kapping var bronsu merki í 400 m frí við tíðini 3:39.77.
World Cup 2009 í Moskva
Mads Glæsner vann silvur í 400m frí á stuttbana hjá monnum til World Cup stevnuna í Moskva í november 2009 við tíðini 4:40.10. Í kappingini 1500 frí á stuttbana hjá monnum vann Glæsner bronsu við tíðini 14:43.44. Ta kappingina vann føroyski Pál Joensen við tíðini 14:32.64. Vitaly Romanovich frá Russlandi vann silvur við tíðini 14:39.51.
World Cup 2009 í Stokkholmi
Glæsner vann gull í 400 frí á stuttbana hjá monnum á World Cup stevnuni í Stokkholmi í Svøríki í november 2009. Hann vann við tíðini 3:38.78. Føroyski Pál Joensen gjørdist nummar 5 til hesa kapping við tíðini 3:40.16. Mads Glæsner svam eisini teinin 1500 m frí hjá monnum á stuttbana. Hann vann bronsu við tíðini 14:39.88. Vinnarin av 1500 frí gjørdist Federico Colbertaldo úr Italiu við tíðini 14:28.35 og nummar tvey gjørdist Pál Joensen úr Føroyum við tíðini 14:32.59
World Cup 2009 í Berlin
Glæsner vann silvur í 400m frí á stuttbana hjá monnum á World Cup stevnuni í Berlin í november 2009. Mads Glæsner svam við tíðini 3:37.75.
Heimsmeistarakapping á stuttgeil í Dubai 2010
Glæsner luttók á heimsmeistarastevnuni í svimjing á stuttgeil, sum var í Dubai í desember 2010. Glæsner vann silvur í 1500 metrum frí við tíðini 14:29.52.
Heimsmeistarakapping á langgeil í Shanghai 2011
Mads Glæsner luttók á HM í svimjing 2011 í Shanghai. Hann luttók í 200 m frí, 400 m frí, 800 m frí og 1500 metrum frí. Hann svam seg ikki í finaluna á nøkrum av hesum teinunum. Hann gjørdist nummar 32 í 200 m frí, nummar 12 í 400 m frí við tíðini 3:48.41, nummar 11 í 800 m frí við tíðini 7:54.57. og nummar 13 í 1500 m frí við tíðini 15:12.52. Vinnarin í 1500 m frí gjørdist kinverjin Sun Yang við tíðini 14:34.14, sum var nýtt heimsmet. Føroyski Pál Joensen gjørdist nummar fýra í finaluni við tíðini 14:46.33. Glæsner hevur kvalifisera seg til OL í 400 m frí. Tá HM var í Shanghai kláraði hann akkurát ikki at kvalifisera seg í 1500 m frí til HM, 800 m frí er ikki ein OL disiplin. Glæsner skal sostatt svimja fyri Danmark í 400 m frí til OL 2012 í London og Pál Joensen skal umboða Danmark í 1500 m frí. Glæsner kann tó náa at kvalifisera seg til 1500 m frí eisini. Tað kunnu í mesta lagi 2 svimjarir svimja í teimum einstøku kappingunum fyri hvørt landi.
EM 2011 á stuttbana í Stettin í Póllandi
Mads Glæsner luttók á EM á stuttbana í Stettin í Póllandi í døgunum 9. til 11. desember 2011. Hann vann silvur í 400 m frí og í 1500 m frí. Í 400 m frí svam hann við tíðini 3:39.30, meðan vinnarin Paul Biedermann svam við tíðini 3:68.65. Føroyski Pál Joensen gjørdist nummar fýra í hesi kappingini. Glæsner svam við tíðini 14:29.88 í 1500 m frí. Hann svam skjótast av teimum 10, sum svumu í finalu heatinum, men av tí at polakkin Mateusz Sawrymowicz svam skjótari í innleiðandi heatininum um morgunin við tíðini 14:29.81, so gjørdist hann vinnari. Teir sum hava bestu tilmeldingartíðirnar sleppa beinleiðis í finaluna, men hinir sum svimja í spakuligari heatunum kunnu tó vinna, um teir svimja skjótari enn teir sum svimja í finalu heatinum.
2012 OL í London
Mads Glæsner luttók á OL í London í 2012. Hann vann onki heiðursmerki.
2012 HM í svimjing á stuttgeil (25 m) í Istanbul
Mads Glæsner luttók á HM í svimjing á stuttgeil í Istanbul í Turkalandi í desember 2012. Hann vann upprunaliga gull fyri Danmark í 1500 m frí við tíðini 14:30.01, men í juni 2013 avdúkaðu dopingroyndir, sum vóru gjørdar undir kappingunum í Istanbul, at Mads hevði tikið eitt ólógligt evni, sum nevnist levomethamphetamine, og orsakað av hesum varð avgjørt, at hann skuldu missa øll heiðursmerki, ið hann hevði vunnið á hesi svimjistevnuni. Í somu kapping vann fyrsti føroyingur nakrantíð eitt HM heiðursmerki, tá Pál Joensen gjørdist nummar trý við tíðini 14:36.93 og harvið vann bronsu, eftir at Mads misti sítt gull heiðursmerki, merkir tað samstundis, at bronsuheiðursmerkið hjá Pál verður broytt til eitt silvur heiðursmerki. Glæsner svam eisini 400 m frí og vann upprunaliga bronsu í tí kappingini við tíðini 3:40.09, men orsakað av positivu dopingroyndini misti hann eisini hetta heiðursmerkið.
Scarlett Johansson
Scarlett Johansson (fødd 22. november 1984 í New York) er ein amerikonsk sjónleikarinna, songkvinna og modell. Hon var gift við Ryan Reynolds.
Aggi Ásgerð Ásgeirsdóttir
Aggi Ásgerð Ásgeirsdóttir er føroysk listakvinna. Hon er fødd 1966 í Havn og býr nú á Argjum. Aggi hevur eisini búð í Danmark, har hon tók listarliga útbúgving og so búði hon nøkur ár suðuri í Vági, har hon hevði myndlistaverkstað í sama bygningi sum Ruth Smith Savnið heldur til. Í nøkur ár var Aggi forkvinna í felagnum, Skálin við Skálá, sum eigur Ruth Smith Savnið. Aggi fær íblástur ymsastaðni frá, eitt nú frá náttúruni. Fleiri av málningum hennara vísa smálutir av t.d. blómum.
Listaframsýningar
Aggi hevur luttikið í ymiskum listaframsýningum bæði í Føroyum og í øðrum londum. Eitt nú kann nevnast, at Aggi var gestaframsýnari á Heystframsýningini í Listahøllini á Tórshavnar Skipasmiðju, sum nú eitur MEST, og í Norðurlandshúsinum á heysti 2008. Ein av hennara málningum, sum nevnist Dilsea Carnosa/Kjøtblað (2007) og var við á framsýnigini, var nýttur sum kápumynd á bóklingi, sum var útgivin í sambandi við framsýningina. Aftur í 2009 var Aggi gestaframsýnari á Heystframsýningini.
Smyril M/S
Tá nýtt skip, Smyril, varð keypt til Suðuroyar leiðina í 2005, varð avgjørt, at ung føroysk listafólk skuldu sleppa at prýða skipið við teirra list. Aggi Ásgerð Ásgeirsdóttir er eitt av listarfólkunum, sum hava myndprýtt Smyril, tað gjørdi hon við myndarøðini "Carpe Diem".
Skapandi spírar og Ung í Føroyum
Aggi Ásgerð Ásgeirsdóttir hevur verið leiðari av fleiri verkætlanum fyri ung, eitt nú hevur hon tríggjar ferðir verið verksmiðjuleiðari av verkætlanini "Skapandi Spírar", seinast var suðuri í Vági, tá Vágs Kommuna fylti 100 ár. Børn sluppu at royna seg sum listafólk og so var framsýning við listarverkum teirra. Í dag hanga fleiri av hesum málningum á Heilsumiðstøðini í Vági og prýða veggirnar í læknahølunum har.
Skúladepilin í Suðuroy
Aggi Ásgerð Ásgeirsdóttir er eitt av listafólkunum, sum fingu heiðurin at prýða stásiliga Skúladepilin í Suðuroy. Flestu av málningum hennara hanga í stóru kantinuni, har stór vindeygu venda eystureftir móti Hovsbygd.
Útbúgving
Aggi hevur nomið sær holla útbúgving í Danmark, hon tók 5 ára útbúgving á Det Fynske Kunstakademi í Odense (1990-95) og eitt ára útbúgving á Billedskolen á Jagtvej í Keypmannahavn (1989-90).
Santorini
250px|thumbnail|Santorini 250px|thumbnail|Satelitt mynd av Santorini. Santorini (grikskt: Σαντορίνη, eisini kend sum Thira (Θήρα) á nýgrikskum, Thera á forngrikskum, er ein oyggj í Egearahavinum í Grikkalandi. Oyggin er tann syðsta í oyggjabólkinum, sum verður nevndur Kykladurnar (Κυκλάδες). Oyggin er 73 km2 til støddar og liggur umleið 200 km í ein landssynning frá grikska meginlandinum. Í 2011 var fólkatalið á oynni 15.500. Santorini er tann størsta av fleiri smærri oyggjum, sum tilsaman eru Santorini kommuna. Bert ein onnur av hesum oyggjum eru bygdar, hin oyggin er Therasia, tær smærru óbygdu oyggjarnar eru: Nea Kameni, Palaia Kameni, Aspronisi og Christiana. Tilsaman er víddin av hesum oyggjum 90,6 km2. Santorini er av vulkanskum uppruna eins og Føroyar, og líkist tí ikki hinum griksku oyggjunum, sum ikki eru av vulkanskum uppruna. Síðan 2011 hevur Santorini kommuna verið partur av Thira regionalu eindini. Hinar kommunurar í eindini eru tær nærmastu oyggjarnar, tær syðru Kykladuoyggjarnar, hinar kommunurnar í Thira regionalu eindini eru: Anafi, Folegandros, Ios og Sikinos.
27. juni
27. juni er dagur 178 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 179 um skotár er). 187 dagar eru eftir av árinum.
Marius Johannesen
Marius Theophilus Johannesen róptur Marius á Háskúlanum (5. mars 1905 í Funningi - 16. juli 1986 í Tórshavn) var ein føroyskur lærari, politikari, rithøvundur og ritstjóri. Fjúrtan ára gamal fór hann til skips og var í fýra ár sjómaður, til hann í 1923 fór á læraraskúla í Havn, har hann tók prógv í 1926. Sama ár varð hann settur í starv við skúlarnar í Mikladali og á Trøllanesi, her starvaðist hann, til hann í 1953 varð settur sum fyristøðumaður á Føroya fólkaháskúla, eitt starv hann røkti, til hann vegna aldur og við eftirløn legði frá sær í 1970.
Marius hevur røkt mong álitisstørv innan føroyska skúlaverkið, formaður Føroya Lærarafelags var hann 1942-1953 og seinni aftur stjórnarlimur eitt skifti, blaðstjóri á Skúlablaðnum 1942-1967. Hann hevur eisini tikið lut í politikki sum løgtingsvalda umboð Sjálvstýrisfloksins í Suðurstreymoy tey bæði valskeiðini 1958-1966 og sum blaðstjóri á Tingakrossi drúgt áramál.
Marius hevur sjálvur skrivað og eisini lagt til rættis hóp av bókaútgávum: Føroyska fólkaskúlanum skrivaði hann lærubøkurnar "Skrivligt føroyskt 4-5. skúlaár", 1952, og "6.-7. skúlaár", 1954. Hann hevur skrivað barnabókina "Nósi kjósagrái", 1975, "Jólabókina" 1975, "Eitt sindur um Kalsoynna", 1976, "Megnarmenn og -kvinnur", 1979, "Føroysk barnaspøl", 1979.
Álopini í Keypmannahavn í februar 2015
Yvirgangsálopini í Keypmannahavn 2015 eisini kent sum Álopið móti Krudttønden og Eysturbrúgválopið var ein røð av skotálopum, ið fóru fram í Keypmannahavn: á Eysturbrúgv 14. februar 2015 og við Synagoguna í Krystalgade hin 15. februar 2015.
Álopið móti mentanarhúsinum Krudttønden
Alopið fór fram, meðan ein kjakfundur við yvirskriftini List, gudsspottan og talufrælsi (á donskum: Kunst, Blasfemi og Ytringsfrihed) var hildin í mentanarhúsinum Krudttønden í Keypmannahavn. Fundurin var fyrireikaður av Lars Vilks Nevndini, hvørs endamál er at fyriskipa fundir við tann svenska keiputeknaran Lars Vilks, ið m.a. hevur teknað Mohammed-tekningar. Knappliga kom ein maður inn í hølið og byrjaði at skjóta við maskinbyrsu. Ímillum luttakararnar á fundinum var eisini Fraklands ambassadørur François Zimeray. Ein 55-ára gamal danskur filmmaður, Finn Nørgaard, varð dripin undir skotálopinum, harafturat vóru tríggir løgreglumenn særdir. Hvørki Lars Vilks ella tann franski ambassadørurin vóru raktir. Danska løgreglan segði á middegi 15. februar 2015, at eftir teirra meting var talan um eitt yvirgangsálop.
Skotálopið móti synagoguni
Stutt fyri kl. 01:00 danska tíð hin 15. februar 2015, umleið níggju tímar eftir tað fyrstu skothendingina í Krudttønden, fór eitt nýtt skotálop fram móti tí stóru synagoguni í Krystalgade í Keypmannahavn. Ein Bat Mizvah (jødisk konfirmatión), har ið 80 fólk vóru til staðar, var hildin har. Ein persónur, ið seinni var eyðmerktur sum Dan Uzan, ein 37-ára-gamal limur í jødiska samfelagnum í Danmark, hevði trygdarvakt, tá ið hendingin fór fram, hann varð skotin í høvdið og doyði seinni av løstunum. Uzan var eisini kendur sum kurvabóltsleikari.
Kim Jong-un
Kim Jong-un (f. 8. januar 1983) er norðurkoreanskur einaræðisharri. Hann hevur síðani 2011 gera stórar broytingar á politiska og hernaðarliga pallinum, fyri at økja um sítt vald. Kim Jong-un hevur m.a. valt at skifta verjuovastan Pak Yong Sik út við No Kwang Chol, meðan leiðarin av heryvirleiðsluni, Ri Myong Su, er skiftur út við hansara varamann, Ri Yong Gil. Generalurin Kim Su Gil er skiftur út við Kim Jong Gak sum stjóri í stjórnarskrivstovuni í herinum. Felags fyri teir tríggjar, sum eru settir í størvini, eru at allir eru sera trúfastir móti norðurkoreanska leiðaranum.
Álopini í Keypmannahavn í februar 2015
Mistonkti brotsmaðurin dripin
Tíðliga sunnumorgun hin 15. februar 2015, varð tann mistonkti brotsmaðurin dripin á Nørrebrúgv eftir skotveksling við løgregluna. Løgreglan heldur, at maðurin, ið skeyt móti fólkunum í Krudttønden, er tann sami sum maðurin, ið leyp á synagoguna. Mistonkti brotsmaðurin var tann 22-ára gamli Omar Abdel Hamid El-Hussein, ið er føddur og uppvaksin í Danmark. Maðurin varð fongslaður eftir knívstungu og varð í 2014 dømdur 2 ára fongsulsrevsing, men hann var longu leyslatin aftur í januar 2015.
Kim Jong-un
Í 2018 møttust Kim Jong-un og forsetin úr Suðurkorea, Moon Jae-in, tvær ferðir í Panmunjom á markinum millum bæði londini, og einaferð í Pyongyang. Hin 12. juni 2018 møttust Kim forseti USA Donald Trump á toppfundi í Singapore, tað var fyrsti fundur og samrøða millum ein norðurkoreanskan leiðara og ein sitandi amerikanskan forseta. Teir kjakaðust um kjarnorkuskránna hjá Norðurkorea. Ein uppfylgjandi fundur í Hanoi í ferbruar 2019 endaði bráddliga uttan nakra avtalu. Hin 25. apríl 2019 møttust Kim og russiskir forsetin Vladimir Putin á teirra fyrsta toppfundi í Vladivostok. Hin 30. juni 2019 møtti Kim við bæði tí suðurkoreanska forsetanum og Trump í koreanska hernaðarfría økinum.
Brandgás
Brandgásin (frøðiheiti - Branta leucopsis) er lík helsingagás í stødd og vakstrarlag. Á bringuni og hálsinum er hon svørt, og á skallanum við; annars er høvdið bleikt, at siga hvítt. Omaná er hon sprøklut, í neðra mest hvít; høvd og føtur eru svørt. Hon eigur í somu kuldalondum sum helsingagásin. Í seinnu tíð hevur hon bara hendinga ferðir sæst í Føroyum.
Shirley Temple
thumb|right|200px|Shirley Temple í The Little Princess Shirley Temple (fødd 23. apríl 1928 í Los Angeles, deyð 10. februar 2014 í San Francisco), seinni kend sum Shirley Temple Black, var ein amerikonsk sjónleikarinna, songkvinna, dansari og fyrrverandi umboðsmaður (ambassadørur) fyri Gana og Kekkoslovakia. Hon verður av mongum mett at vera kendasti barnasjónleikarin í søguni.
Temple varð fødd í Santa Monica í Los Angeles, Kalifornia. Hon varð fødd 23. apríl í 1928 og longu í 1932 var hon við í sínum fyrsta filmi. Tvey ár seinni var hon sum seks ára gomul við í sangleikinum ”Bright Eyes,” ið varð gjørdur beinleiðis til hana at spæla. Ein av fyrstu leiklutum hennara var í sangleikinum frá 1934, sum hon eisini vann eina Oscarvirðisløn fyri. Hon hevur spælt við í eini røð av filmum í 1930-árunum, og var ein av størstu stjørnunum tá í tíðini. Hon gavst við filmskarrieruni, tá hon var fyrst í 20'unum. Seinni spældi hon onkran leiklut í sjónvarpi, men tað eydnaðist ikki serliga væl. Sum hon bleiv eldri, minkaði undirtøkan fyri henni. Í 1949 spældi hon sín seinasta film, og í desember 1950 boðaði hon frá, at hon ikki fór at spæla fleiri filmar. Í 1969 umboðaði hon USA í ST, og seinni bleiv hon amerikonsk sendikvinna í Gana (1974-76) og Kekkoslovakia (1989-92). Tá Temple var 16 ára gomul, giftist hon John Agar, sjónleikara, sum hon fekk eina dóttir við. Tey vóru seinni skild, og í 1950 giftist hon handilsmanninum Charles Alden Black, sum hon fekk tvey børn við.
Seinni fekk hon sína egnu sjónvarpssending, og hon royndi seg eisini í politikki. Hon gjørdist politiskt virkin og gjørdist limur í Republikanska flokkinum. Í 1967 var hon uppstillað til valið til kongressina, men bleiv ikki vald. Í staðin fekk hon fleiri diplomatuppgávur, og luttók eitt nú í fleiri altjóða ráðstevnum og fundum sum tann útsendi hjá USA. Í 1976 gjørdist hon eisini chief of Protocol hjá USA og hevði í hesum starvi ábyrgdina fyri øllum hátíðarhaldum hjá USA, útlendskum gestum, gávum til gestir hjá forsetanum, og skuldi fylgjast við forsetanum á uttanlandsferðum hansara. Temple var eisini nevndarlimur í fleiri stórum fyritøkum, eitt nú Disney og Del Monte. Í 1998 fekk hon heiðurin Kennedy Center Honors.
Náttúruvernd
thumb|right|250px|[[Hopetoun Falls í Avstralia.]] Náttúruvernd ella Náttúrufriðing er tað at verja náttúruna, og tað verður ofta gjørt við at friða partar av náttúruni, til dømis landaøki, fuglasløg ella djórasløg, so at hon ikki skemmist men verður varðveitt í sínum upprunaliga líki. Náttúruvernd er fyrisiting, sum hevur um hendur at verja bæði plantur og dýr. Nú á døgum er dálking ein álvarsom hóttan. Dýrasløg doyggja út í hópatali, og nógvar plantur týnast nógv meira nú, enn nakrantíð áður. Síðan jørðin varð til, eru mangar livandi verur avoyddar, við hvørt av broytingum í veðurlagnum. Men nú á døgum eru menniskjur størsta hóttanin. Vit høgga skógir, dyrka og taka byggilendi, leggja vátlendi turr, og samstundis beina vit fyri tilhaldi hjá mongum dýrum og spilla góð lendi. Vit broyta lívsumstøðurnar, og tað kann fáa óbøtiligar avleiðingar fyri plantur og dýr. Onnur stór hóttan er djóraveiða. Vit veiða at fáa okkum húðir, kjøt, skinn og horn, og onkuntíð drepa vit dýr, ið gera okkum ónáðir.
Mangir felagsskapir eru settir á stovn við eittans endamáli - náttúruvernd. Greenpeace og aðrir altjóða felagsskapir arbeiða fyri at verja m.a. náttúruna við pólarnar, einamest skóp og hval. Felagsskapirnir verja hóttar verur og stríðast fyri at friða øki, har vøkstur og dýr kunnu liva í náðum. Ein fyritreytin fyri náttúrufriðing er, at náttúruøki verða kannað, at vita hvørji dýr og hvørjar plantur, ið eru, og at hava eyguni við tí, ið hendir so hvørt. Altjóða felagsskapurin fyri náttúruvernd, IUCN (stytting fyri "International Union for Conservation of Nature"), savnar úrslit av vísindaligum kanningum og virkar fyri náttúrufriðing í mongum londum. IUCN hevur eisini gjørt ein Reyðlista yvir hótt sløg og flokka hesi í ymiskar flokkar alt eftir, hvussu hótt ið sløgini eru. Aðrir felagsskapir fyri náttúrufriðing eru til dømis UNEP (stytting fyri: "United Nations Environment Programme"), sum er umhvørvisætlan hjá Sameindum Tjóðum.
Aretha Franklin
thumb|right|Aretha Franklin gjørdist heimskend við sangum sum “Respect” og “Say A Little Prayer”. Aretha Franklin (25. mars 1942 – 16. august 2018) hevur ofta verið umtalað sum drotningin av soul. Hon er m.a. kend fyri løgini "Respect", "A Change Is Gonna Come" og "I Say A Little Prayer". Hon hevur vunnið 18 Grammy-virðislønir, og varð í 1987 fyrsta kvinnan, ið varð upptikin í Rock and Roll Hall of Fame. Hon varð ofta umrødd sum “soul-drotningin”, og hon verður roknað sum ein av týdningarmestu sangarindunum innan popp- og rockplátur.
Yrkisleiðin hjá Aretha Franklin spennir seg yvir meiri enn seks áratíggju. Hon hevur vunnið 18 Grammy Awards og hevur selt fleiri enn 75 milliónir fløgur. Heitið ”Queen of Soul” varð knýtt at henni og fylgdi henni alt lívið.
Lívsleið
thumb|left|Aretha Franklin í 2009. thumb|right|Húsið í Memphis har Aretha Franklin var fødd. Franklin varð fødd 25. mars 1942 í Memphis í Tennessee, men sum smágenta flutti hon vil familjuni til Detroit, Michigan, har pápin, C. L. Franklin, gjørdist prestur í New Bethel Baptist Church. Mamman var gospelsangari og klaverleikari, pápin var pastorur og prædikumaður. Sanggávurnar vóru góðar longu frá barnaárum og longu sum tannáringur var hon sangari burturav, mest í kirkjuligum samanhangi. Fyrsta fløga hennara, ein gospelfløga, kom í 1956. Tannáringaárini vóru helst ikki so løtt hjá henni. Hon gjørdist við barn sum 12 ára gomul, og sum 14 ára gomul var hon mamma at tveimum børnum. Men omman tók sær av børnunum, so Franklin kundi fáa gongd á lívsleiðina sum sangari.
Gjøgnum sekstiárini komu fleiri útgávur við henni, og tað var serliga við plátuni ”Lady Soul” frá 1968, at hon veruliga gjørdi vart við seg. Sangurin, sum gjørdi hana kenda kom eitt ár frammanundan á plátuni ”I Never Loved a Man the Way I Love You” (1967). Talan er um "Respect", sum Otis Redding skrivaði. Stríðsfólk innan bæði borgararættindi og javnrættindi hava tikið sangin til sín. Frá 1960 og nøkur ár fram var hon á Columbia Records. Í 1966 skifti hon til rhythm & blues kraftsentrið Atlantic Records og tá kom ferð á. Jerry Wexler fekk stóran týdning fyri hennara yrkisleið. Wexler var jødi úr New York við ótrúligum tevi fyri m.a. soul-tónleiki. Hann gav henni størri rásarúm og kontroll yvir sínum úttrykki. Hon slapp at sameina tað spirituella og tað holdsliga sum henni lysti. "Let Aretha be Aretha” var hugburðurin. Hetta eyðkendi restina av hennara lívi og yrkisleið.
Í 1968 sang hon til jarðarferðina hjá familjuvininum og borgararættindastríðsmanninum Martin Luther King Jr. Í 1969 var hon sundurlisin frá fyrsta manninum Ted White, ið fór illa við henni. Hon var fyrsta kvinnan, sum fekk limaskap í Rock & Roll Hall of Fame – tað var i 1967. Hon gav út 42 plátur og fløgur, og seldi minst 75 milliónir eintøk. Ikki færri enn 44 ferðir varð hon tilnevnd eina Grammy virðisløn, og 18 ferðir gjørdist hon vinnari. Ein av Grammy virðisløntu sangum hennara var ein duett saman við George Michael, sum tey bæði sungu inn í 1986, og sum eisini var størsta handilsliga succesin hjá henni. Ein annar Grammy-vinnari var "Chain of Fools" frá 1968. Sangurin fekk tann stóra heiður at vera ljóðteppi til eina minniliga dansisenu hjá John Travolta í filminum ”Michael” (1996).
Í 1987 varð hon fyrsta kvinnan, sum fekk heiðurin at verða innlimað í “Rock and Roll Hall of Fame”.
Í 2008 valdi blaðið Rolling Stone hana til «Greatest Singer of the Rock Era». Ein minnilig framførsla hjá Aretha Franklin var, tá Barack Obama, forseti, varð settur í embætið í 2009.
Seinasta fløgan kom í 2017 har hon syngur saman við Royal Philharmonic Orchestra. Talan er um eldri upptøkur av Arethu Franklin, sum kongaliga orkestrið hevur tónasett av nýggjum.
Superstjørnan hevði havt ringa heilsu síðani hon fekk staðfest krabbamein í 2010, og í 2017 avgjørdi hon so at gevast at syngja. Tá hevði hon givið út album nummar 42 og havt eina 60 ára langa sangkarrieru.
Sprellimaður
thumb|Sprellimaður Ein sprellimaður er eitt leikaskapilsi (figurur) ið sprellar tá ið togað verður í eitt band, sum er fest í skapilsið. Sprellimenn eru vanliga gjørdir úr træi ella pappi. Nútíðar sprellimenn gjørdust vælumtóktir hjá aðalstættini í Europa í 18'du øld, men líknandi leikur kunnu sporast heilt aftur til griksku og egyptisku fornøldina. Á týskum verður sprellimaður nevndur Hampelmann á eingilskum Jumping Jack og á fronskum Pantin (figurine). Í Danmark gjørdist spellimaðurin ein partur av jólapyntinum uml. 1850, og í Føroyum er sprellimaðurin sum oftast ein jólamaður, sum hevur sítt fasta pláss á vegginum, hvørji jól. thumb|Keiipumynd frá 1818
Kekkiskt mál
Kekkiskt (kekkiskt: čeština) er Indo-evropeisk mál. Málið verður talað í ES, Kekkia og Slovakia. Í Kekkia tosa 10.300.000 fólk kekkiskt.
Stavraðið
A a, Á á, B b, C c, Č č, D d, Ď ď, E e, É é, Ě ě, F f, G g, H h, CH ch, I i, Í í, J j, K k, L l, M m, N n, Ň ň, O o, Ó ó, P p, Q q, R r, Ř ř, S s, Š š, T t, Ť ť, U u, Ú ú, Ů ů, V v, W w, X x, Y y, Ý ý, Z z, Ž ž
Jacob Lindenskov
Jacob Lindenskov ( f. 10. juni 1933 í Havn, d. 18. august 2018 í Havn), var deildarstjóri og politikari fyri Javnaðarflokkin. Hann var sonur Johannes Edvard Lindenskov og Biritu Lindenskov (f. Joensen). 10. mai 1961 giftist hann við Jónu Lindenskov (f. Jacobsen) úr Fuglafirði, tey fingu trý børn Elin, Biritu og Eirikur Lindenskov.
Panama
Panamaveitin
Longu um 1900 vóru menn her farnir at grava eina skipagryvju tvørtur um Panamaeiðið, men ikki fyrr enn aftan á 1903 kom rættilig gongd á. Tá fekk USA landið báðumegin gryvjuna undir seg. Torført var at grava, nógvir av arbeiðsmonnunum doyðu av ringum fepursjúkum, og tí var eitt tað fyrsta, ið mátti gerast, at fáa bilbugt við hesum sjúkum. Atvoldin til teira var eitt mýggjabitaslag, sum livdi í hyljum á tí lága lendinum. So varð eitt fiskaslag, sum át mýggjabitaormar, slept í hyljarnar, ella petroleum stoytt á, so ormarnir fingu ikki komið upp at anda. Fjallaryggur var fyri, og ofta skruddu ógvuliga stórar skriður niður úr bakkunum, men teir vunnu á øllum vansum.
Í 1914 var gryvjan liðug. Hon er 81 km long og eianr 300 m breið, á sjálvari miðjuni væl breiðari. Fyri skipini kundu koma upp í Gatunvatn, sum er 26 m yvir havinum, máttu teir byggja 3 óføra stórar slúsluhyljar hvjørjumegin. 12 m er gryvjan djúp, so heilt stór farmaskip kunnu sigla gjøgnum hana. 8 tímar tekur tað skipunum, sum verða drigin av ellokomotivum, at koma ígjøgnum. Umleið 14 000 skip fara gjøgnum gryvjuna á hvørjum ári, og fyri langfarasiglingina hevur hon verið til ómetaliga nyttu, við tað at skipini sleppa frá at fara ta longu vandamiklu leiðina suður um "Hornið" í Suðuramerika.
Politikkur
Síðan 1970 hevur Panama verið ímillum størstu og best umtóktu fíggjardeplarnar í heiminum, tí at har hevur verið so stórt skattafrælsi. Av skipayvirlitinum sæst, at Panama hevur ein heilt stóran skipaflota. Hetta kemur ikki av tí, at landið sjálvt eigur so nógv skip, men tí at tað eru reiðarar úr ymsum londum, sum lata skip síni skráseta til at sigla út frá Panama. Orsøkin til hetta er, at tær lógir, sum viðvíkja sigling, eru so nógv linligari í Panama enn í til dømis USA. Skipini sleppa at sigla, um tey eru ikki í so góðum standi, sum krevst aðrastaðni, manningarrúmini nýtast ikki at vera so góð, lønin er lægri og arbeiðstíðin longri. Hesir reiðarar rinda so sjálvsagt skatt í Panama, men hann er lægri enn tann, teir annars høvdu rindað, so eisini her hava teir ein fyrimun. Høvuðsbýurin í Panama er Panama City, sum hevur stóran handil við skipinim, sum sigla gjøgnum gryvjuna.
Landafrøði
Panama er eiði ímillum Norðuramerikanska og Suðuramerikanska meginlandið. Ígjøgnum landið er Panamaveitin grivin, hon er siglingarleið ímillum Atlantshav og Kyrrahav og hevur stóran týdning í altjóða skipaferðslu. Veðurlagið er heitt og slavið, og har regnar illa, helst á Karibiastrondini. Inni í landinum er nógv fjallalendi. Í Panama eru nógvar áir. Hæddarmunurin ímillum bæði heimshøvini, Atlantshav og Kyrrahav, og Gatunvatn er 26 m. Úr Atlantshavi verða skipini hevjað upp gjøgnum Gatunslúsurnar. Síðan fara tey ígjøgnum slúsurnar við Pedro Miguel og Miraflores og út í Kyrrahav. Tropuregn 9 mánaðir um árið hevur við sær, at nógv vatn er í Gatunvatni. Og tað er haðan, at vatn verður slept í slúsurnar.
Fólkið
thumb|right|250px|Indianagenta úr Darién í Panama. thumb|right|250px|Í Panama vinna teir sukur úr sukurrørum, sum vaksa sera skjótt í slavnum og heitum veðri.
Landskjaldbøkur
Landskjaldbøkur (frøðiheiti - Testudinidae) er í 25 ymiskum skjaldbøkusløgum. Trý sløg eru í Suðurevropa: grikska landsskjaldbøkan, mauriska landsskjaldbøkan og breiðrandaða skjaldbøkan. Tær líkjast allar: skjøldurin á vaksnu skjaldbøkuni er 20-30 cm langur og vigar um eitt kg. Mauriska skjaldbøkan er tann vanligasta. Eins og rára „grikska systir" hennara er hon í Grikkalandi og londum kring Miðjarðarhavið. Breiðrandaða skjaldbøkan er í Suðurgrikkalandi.
Panama
Upprunafólkið
Upprunafólkið í Panama var mest cunaindiánar, guaymiindiánar og chocoindiánar, men teir fækkaðust ógvuliga nógv, tá ið rannsóknarfarar úr Evropa komu higar í 16. øld. Cunaindiánar høvdu stórt vald í landinum og høvdu góðan handil, mest í kano fram við Karibiastrondini. Mætir høvdingar vórðu bornir í liggistóli. Nú á døgum búgva cunaindiánarnir í bygdum og lívbjarga sær við landbúnaði.
Landskjaldbøkur
Í nógv ár hava landsskjaldbøkur verið kelidýr. Fyri fáum árum síðan vóru villskjaldbøkur í túsundatali savnaðar saman og seldar um allan heimin. Men tær flestu doyðu, tí tær fingu ikki røttu røktina. Til dømis hevur hitin alstóran týdning fyri sodningina og klekingina, og hitin í Suðurevropa er best hóskandi. Í Norðurevropa eru royndir gjørdar at klekja egg í klekitólum, men tær eydnast sjáldan væl. Villskjaldbøkuhandilin minkaði nógv um skjaldbøkustovnin, og eitt skjaldbøkuslag var um at doyggja út. Men í l977 fór ein millumtjóða djóraverndarfelagsskapur til verka og fekk í lag at leggja forboð at flyta inn landsskjaldbøkur. Undantaksloyvi verður bert givið undir strongum eftirliti. Vónandi fer villskjaldbøkustovnurin at økjast. Tíverri verða nógvar villskjaldbøkur týndar sum skaðadýr, tí tær oyðileggja grøði í urtagørðum og vakstrarhúsum. Aðrar doyggja av eitraðum plantum og í ferðsluni, sum alsamt økist.
Panama
Búskapur
Hvørt ár sigla 14.000 skip ígjøgnum Panamaveitina. Veitin, ið varð latin upp í 1914, er 82 km long og er, har hon er grynst, 12 m djúp. Fjøruti túsund menn, teir flestu úr Karibia, vóru við til at gera veitina, arbeiðið vardi 10 ár og kostaði 380 milliónir dollarar. Fleiri túsund arbeiðsmenn doyðu, tí at arbeiðsviðurskiftini vóru so ring. USA og Panama hava rikið veitina í felag, men í ár 2000 fekk Panama fult ræði á veitini. Siglingarveitin gjørdi Panama til miðdepil í altjóða handilsskapi og fíggjarvirksemi. Inntøkurnar av veitini og av fríhandilsøkjunum við veitina eru hjartatátturin í búskapi landsins. Báðumegin veitina í Panamabýi eru stór handilshús og bankar.
Landbúnaður
Besta landbúnaðarjørðin er á láglendinum við Kyrrahavsstrondina, har týdningarmesta grøðin er bananir, kaffi og sukur, sum verður dyrkað til útflutnings. Rækjufiskiskapur á grunnum vatni tætt inni við land er eisini tyðandi táttur í útflutningsvinnuni. Leirur, sandur og móra, sum áirnar bera við sær, gera, at áarlendið er avbera fruktagott og hóskar væl til grønmetisdyrkan. Har jørðin er kargari, verður velt nøkur ár, og so liggur hon sum opinekra, til hon er vorðin fruktagóð aftur natúrliga. Henda búnaðarhátt nevna tey roza.
Gulen kommuna
Gulen kommuna er ein kommuna í Vestland fylki í Noregi.
Cherokee-indiánarnir
Cherokee-indiánarnir eru av einum fólki, sum hevur verið í Amerikanska kontinentinum í meira enn 6.000 ár. Teirra mentan verður hildin at vera vøggan hjá USA. Meginparturin av cherokee-fólkinum býr í dag í Oklahoma, tí statinum, sum í 1866 fekk navnið okla humma (Choctaw navn, ið merkir: "reyðmaður"). Umleið 3,7 milliónir búgva í Oklahoma. Av teimum eru 262,581 indiánar.
Nógv av klæðunum gjørdu teir úr skinni. Men síðan evropear tóku landið, hava teir verið noyddir at gingið í evropeiskum klæðum, sum til dømis hatti ella buksum. Bara í fáum fjarskotnum støðum og til veitslur lata tey seg enn í, sum fólkið gjørdi tá.
Maria Elena Boschi
Maria Elena Boschi, (fødd 24. januar 1981 í Montevarchi ) er ein italskur løgfrøðingur og politikari. Hon er limur í Demokratiska Flokkinum (Partito Democratico) og limur í italska tjóðartinginum, í deputerkamarinum, síðan 2013.