cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Wales
Landafrøði
thumb|left|250px|Snowdon, hægsta fjallið í Wales Meginparturin av hálvoynni Wales er fjallalendi. Fyri norðan eru fjøllini brøtt og illgongd, vaksin við grasi og lyngi. Uppi í fjøllunum eru høgir hamrar og skúmandi fossar, niðri í dølunum eru stór vøtn. Hægsti tindurin eitur Snowdon, sum merkir "Snjótindurin". Undan fjøllunum eystureftir og út ímóti havinum vestureftir ganga lýggir, breiðir og fruktagóðir dalar, har hópur av fólki býr. Fyri sunnan er landið lægri og slættari. Jørðin har er fruktagóð og væl velt.
Íbúgvafrøði
Fólkatalið í Wales er vaksið frá 2.903.085 í 2001 til 3.064.000 í 2011.
Mál
Walisiskt er eitt keltiskt mál, ið er nær skylt við corniskt og bretonskt.
Llanfairpwllgwyngyllgogerychwyrndrobwllllantysiliogogogoch er kendasta staðarnavnið í Wales.
Verkamannafylkingin
Verkamannafylkingin (VMF) var ein vinstrasinnaður politiskur flokkur í Føroyum. Hann var stovnaður av misnøgdum javnaðarveljarum úr fakfelagsrørsluni. Verkamannafylkingin var umboðað á løgtingi frá 1994 til 1998. Ingeborg Vinther frá Verkamannafylkingini var fyrsta kvinnuliga løgtingsumboð valt í Suðuroy.
Løgtingslimir
Árini 1994 til 1998.
1460-árini
Øldir: 14. øld - 15. øld - 16. øld
Áratíggju: 1410-árini 1420-árini 1430-árini 1440-árini 1450-árini - 1460-árini - 1470-árini 1480-árini 1490-árini 1500-árini 1510-árini
Ár: 1460 1461 1462 1463 1464 1465 1466 1467 1468 1469
Chicago
Chicago er ein býur í stakríkinum Illinois í USA. Hann hevur umleið 2,9 mió. íbúgvar og er triðstørsti býur í USA. Orðið Chicago kemur úr Illinois-Miami "shikaakwa" og merkir villleykur. Millum annað liggur fyrrverandi heimsins hægsti bygningur, Sears Tower, í býnum. Men Chicago er sjálvandi nógv meir enn tað. Í 1850 búðu bert 30 000 fólk í Chicago, men í 1890 var íbúgvatalið meira enn ein millión fólk.
Guttormur í Múla
Guttormur í Múla (1657 til 1737) var bóndi í Múla á Borðoynni, sonur Rasmus í Haraldsundi, og tí verður Guttormur skrivaður Guttorm Rasmussen. Guttormur í Múla var tiltikin stinnur í gandi, sum søgnin hjá Jakob Jakobsen um Guttorm í Múla sigur frá.
Stutt um lív Guttorms Guttormur Rasmusson var føddur í Haraldssundi uml. 1657, sonur Rasmus Magnusson, men navnið á mammuni er ikki at finna. Men tað sigst at mamma Guttorms, var í slekt við Hans Jørgensen Fynbo prest, tí í einum sakarmáli millum Rasmus og ein kunoying var eitt vitni, sonur Hans Jørgensen Fynbo, ið ikki kundi vitna, tí hann og Rasmus vóru í svágarskapi. Foreldur Guttorms doyðu, áðrenn hann varð tilkomin. Tí mátti onkur taka sær av Guttormi. Guttormur fór allarhelst norður til Múla, at búgva hjá skyldfólki. Men eisini Hanus í Gerðum, sum var maður Annu Berintsdóttir, ið var slektað frá Fynbo presti, sigst at hava tikið sær av Guttormi. Hetta vóru múgvandi, høgt mentað og bókakøn fólk, ið Guttormur hevði tilknýti til. Á lívsleið Guttorms hendi mangt. Hann varð boðin at fara niður uppá landsins besta, men fór ikki vegna forfall, bleiv meldaður av konu síni á vártingi fyri at hava verið við aðrari kvinnu, hjálpti presti við sálarligum trupulleika og bjargaði viðingum úr Drangi norðantil á Viðoynni. Kona Guttorms æt Billa og tey bæði fingu átta børn saman, tríggjar dreingir og fimm gentur. Eftir eitt hendingaríkt lív, andaðist Guttormur í 1737.
1140-árini
Øldir: 11. øld - 12. øld - 13. øld
Chicago
Mentan
Um 1910 tók jazzurin sær nýggjan høvuðsstað, stórbýin Chicago, norðarlaga í Amerika. Nógvir afroamerikanarar fluttu norðureftir, tí í verksmiðjum á Chicagoleiðini var arbeiði at fáa. Tey tóku jazzin við sær. Mangir tónleikarar, eitt nú Joe King Oliver, Louis Armstrong og Kid Ory spældu sín besta New Orleans-jazz í Chicago. Hvítir tónleikarar fóru at taka eftir teimum. Hesin jazzur varð eyknevndur dixieland. Dixieland er í m.a. Louisiana.
Ítróttur
thumb|left|Chicago
1140-árini
Ár: 1140 1141 1142 1143 1144 1145 1146 1147 1148 1149
Warren Buffett
thumb|right|190px|Buffet á [[Kansas University of Business í Lawrence, Kansas í mai 2005.]] Warren Edward Buffett (føddur 30. august 1930 í Omaha, Nebraska) er heimsins næstríkasti persónur. Buffet hevur mist 25 milliardir dollarar í 2008. Hann eigur kortini 37 milliardir dollarar, og er sostatt heimsins triði ríkasti persónur.
Hann hevur gjørt hepnar íløgur seinastu árini, og økti ognina við næstan 50 miljardum í 2007, uppí 62 miljardir dollarar. Kendi amerikanski ríkmaðurin, sum lá ovastur í 2008 við 62 milliardum, liggur nú á øðrum plássi við 37 milliardum dollarum, meðan meksikanski ríkmaðurin Carlos Slim Helú á triðja plássi bert hevur 35 milliardir dollarar eftir.
Til tess at bjarga Harley Davidson hevur Warren Buffet gjørt av at læna fyritøkuni 300 milliónir dollarar. Fyri hann er hetta helst smápengar, men hetta er eftir øllum at døma bjargingin fyri Harley Davidson. Hann ger hetta tó ikki fyri einki. Harley Davidson skal gjalda honum 15 prosent í rentu um árið av hesum láni.
Niðagrísur
Niðagrísur er yvirnáttúrlig sagnvera, ið er hamur av barni, ið er fyribeint ódoypt (ókristnað). Eitt sovorðið barn gongur sambært sagnunum ofta aftur, til tað hevur fingið navn.
Í Færøsk Anthologi hevur V. U. Hammershaimb søgn við heitinum Niðagrísur og Loddasar steinur. Søgnin er soljóðandi:
Niðagrísur er lítil, tjúkkur og bøllutur, sum eitt lítið reivabarn ella stórt noða, dimmóreyður av liti. Hann sigist at vera, hvar nýfødd leysingabørn eru dripin og grivin uttan at hava fingið navn. Hann liggur tí og veltist fyri fótum á monnum, at villa teir burtur av leið; sleppur hann ímillum føturnar á manni, gongur maðurin ikki av ári. Í bønum við bygdina á Skála í Eysturoy stendur ein steinur, sum kallast Loddasasteinur; har lá ofta ein niðagrísur fyri fótum á fólki, sum ferðaðist har í myrkri; ein maður, sum gekk har eina ferðina og hevði mein av niðagrísinum, var illur og segði tá " Hasin Loddasin!", og tá gróv hann seg niður í jørðina við steinin og sást onga tíð aftur, tí tá hevði hann fingið navn. (Færøsk Anthologi s. 332f)
Í søgnini um Guttorm í Múla verður sagt soleiðis frá: Ein arbeiðskona í Ónagerði (prestagarðinum á Viðareiði) hevðí dripið eitt leysingabarn og grivið tað niður. Tað gekk aftur sum niðagrísur og fór til Klæmint prest at krevja sín rætt av honum. Kristna jørð vildi tað hava. Ongantíð fekk hann frið fyri tí; um næturnar lá tað og seyg føturnar á honum. Prestur var heilt neyðarsligur, kom upp í tussarak og var illa mentur at ganga. Hann sendi boð eftir Guttormi og kærdi sína neyð fyri honum; hann fór skjótt at doyggja, helt hann. Guttormur bað prestin lata seg fáa kjóla og pípukraga at fara í og geva sær kirkjulyklarnar. Men ikki eitt eyga mátti síggja, skipaði hann fyri; hvør lúka skuldi í topp og eingin hurð gloppast. So mikið var tó kagað, at ein arbeiðskona í Ónagerði fekk at síggja alt eiðið standa sum í einum loga, meðan hann fekst við at beina niðagrísin burtur. Tá ið Guttormur kom aftur, var prestakjólin brendur uppi á honum. Eina kúgv gav harra Klæmint honum í løn aftur fyri hjálpina, og síðani hevði hann frið. (Úr Jakob Jakobsen: Sagnir og ævintýr)
Bogaskjóting á Oyggjaleikum 2015
Bogaskjóting á Oyggjaleikum 2015 varð hildin frá 29. juni–2. juli 2015 á Jersey Rugby Club í Saint Peter, Jersey.
Jens Pauli Heinesen
Jens Pauli Heinesen f. 12. november 1932 í Sandavági, deyður 19. juli 2011 í Tórshavn var føroyskur rithøvundur. Jens Pauli Heinesen vaks upp í Sandavági. Hann er læraralærdur, men gavst at arbeiða sum lærari í 1970. Síðan starvaðist hann sum høvundur burturav. Jens Pauli var ein av okkara virknasta rithøvundum og hevur m.a. skrivað mong stuttsøgusøvn, skaldsøgur og sjónleikir. Sum høvundur fevndi hann víða og lýsti m.a. bygdasamfelagið og býin, listamannin og samfelagið, barnið og tess heim og kærleikans torgongdu leiðir. Hann fekk fleiri virðislønir fyri sín skaldskap, fýra ferðir hevur hann fingið Bókmentavirðisløn M.A. Jacobsens fyri fagrarbókmentir og í 1999 fekk hann Mentanarvirðisløn Landsins. Jens Pauli var formaður fyri Rithøvundafelag Føroya 1968 - 1975. Hann giftist 11. august 1956 við Maud Brimheim úr Klaksvík, saman fingu tey tvær døtur: Elin og Marionnu. Elin Heinesen er m.a. er kend frá tónleikalívinum og frá tíðini, tá hon var stjóri á Samvit (Ferðaráðið).
Trygdarráð ST
thumb|right|250px|Trygdarráðið er eitt tað týdningarmesta liðið í ST skipanini, sum skal varveita altjóða frið og trygd. Trygdarráðið hjá ST er týdningarmesti stovnurin í ST. Trygdarráðið er eitt ráð, ið tekur stórar avgerðir og kemur saman til fundar at fáa frið í lag, tá ið vandi er fyri, at kríggj brestur á ímillum lond. Høvuðsuppgávan hjá ráðnum er at varðveita frið og trygd. Trygdarráðið arbeiðir bæði fyribyrgjandi - við at ráða til semju, vera semingspartur og áseta meginreglur fyri friðarligum loysnum, og meira aktivt, um ein træta endar við kríggi. Tá kann Trygdarráðið senda friðarvarðveitandi herlið inn í øki og seta tvingsilsátøk og búskaparlig revsitiltøk í verk. Herliðini eru ofta úr fleiri limalondum, men eru undir ST-yvirvaldi. Ráðið kann taka avgerð um, at lond, ið kríggjast, skulu fáa í lag vápnahvíld, ella tað kann gera av at senda friðarherlið at verja friðin. Trygdarráðið skal straks koma saman, um heimsfriðurin verður hóttur.
Jens Pauli Heinesen
Stuttsøgur
Sorg: 1949. - 2 s.
Trygdarráð ST
Trygdarráðið er samansett av 15 limalondum, fimm av hesum eru fastir limir. Hini tíggju londini verða vald fyri eitt tveyára tíðarskeið í senn. Trygdarráðið kann viðmæla nýggj limalond og ráða til burturvísing av limalandi, sum áhaldandi brýtur meginreglur stovnsins.
Jens Pauli Heinesen
Stuttsøgur
Degningsælið : søgur Tórsh. : Blaðstarv, 1953. - 99 s.
Hin vakra kvirran Tórsh. : [s. n.], 1958 [i.e. 1959]. - 164 s.
Gestur : søgusavn Tórsh. : Egið forlag, 1967. - 103 s.
Aldurnar spæla á sandi : søgusavn Tórsh. : Egið forlag, 1969. - 152 s.
Í aldingarðinum : søgusavn Tórsh. : Egið forlag, 1971. - 112 s.
Gamansleikur : søgur úr Krabburð Tórsh. : Egið forlag, 1974. - 151 s.
Degningsælið : søgusavn. - 2. útg. Tórsh. : Gestur, 1978. - 180 s.
Tann gátuføri kærleikin Tvøroyri : Hestur, 1986. - 158 s.
Rósa Maria : søgusavn Keypmh. : Mentunargrunnur Studentafelagsins, 1995. - 175 s.
Drongurin, ið átti eina hvíta holu. Stuttsøgan er úr savninum Gestir, 1967.
Líttli Frants Vilhelm 1967
Sjónleikir
Uppi í eini eikilund Tórsh., 1970. - 49 s.
Hvønn stakkin skal eg fara í, pápi : sjónleikur um Anniku í Dímun í trimum pørtum Tórsh., 1975. - [2], 74 bl.
Fýra sjónleikir Tórsh. : Gestur, 1985. - 227 s. Innihald: Hvønn stakkin skal eg fara í, pápi - 1975 Vælkomnir, føringar, her í vási - 1978 Skuggarnir - 1979 Uppi í eini eikilund - 1969
Sníkurin : læran um sálina : sjónleikur Tórsh., 1989. - 38 bl.
Ljóðbøkur
Gamansleikur 1 [ljóðbók] : søgur úr Krabburð ; Oskar Hermansen og Páll Danielsen lesa Tórsh. : Ljóðbókanevndin, 2001. - 5 kassettubond í 1 húsa (Spælitíð: 5 t., 23 min.) Stuttsøgur - Endursøgn av bókini
Gamansleikur 2 [ljóðbók] ; Oskar Hermansen lesur Tórsh. : Ljóðbókanevndin, 2000. - 5 kassettubond í 1 húsa (Spælitíð: 5 tímar, 43 min.) Stuttsøgur - Endursøgn av bókini
Nú ert tú mansbarn á foldum [ljóðbók] ; Jens Pauli Heinesen lesur Tórsh. : Ljóðbókanevndin, 2001. - 6 kasettubond í húsa (Spælitíð: 7 tímar, 10 min.) (Á ferð inn í eina óendaliga søgu ; 1) Skaldsøga - Endursøgn av bókini
Rekamaðurin [ljóðbók] ; Oskar Hermansen lesur Finst á spola á Føroya landsbókasavni
Tey telgja sær gudar [ljóðbók] ; Jens Pauli Heinesen lesur Finst á spola á Føroya landsbókasavni
Onnur verk
Íkast til 1984 : greinarøðin: Tann totaliteri staturin Tórsh. : Gestur, 1984. - 64 s. Greinarøðin áður prentað í Sosialinum, desember 1983
Sum dropar av blóð eru orð Tórsh. : Sprotin, 1995. - 212 s. Skúlabók - Úrvalsrit
Tíðarkjarr : hugleiðingar Keypmh. : Mentunargrunnur Studentafelagsins, 1998. - 423 s. Hugleiðingar
Týðingar
Tórshavn : Føroya Lærarafelag í samarbeiði við Illustrationsforlaget, [1958]. - 24 s. (Glæstribøkurnar ; 4) Tórsh. : Jens Pauli Heinesen, 1984, 83 bl. ; 30 cm Upprunatittul: Et dukkehjem - Sjónleikur.
M. A. Jacobsens heiðursløn
Jens Pauli Heinesen hevur fleiri ferðir fingið Bókmentavirðisløn M.A. Jacobsens fyri fagrarbókmentir.
Lily Cole
Í 2007 byrjaði hon at spæla smærri leiklutir í filmum, og í 2009 spældi hon sín fyrsta høvuðsleiklut, tað var í filminum The Imaginarium of Doctor Parnassus.
Tretivuárakríggið
Tretivuárakríggið var ein røð av bardøgum í Miðevropa tíðarskeiðið frá 1618 til 1648 og vardi í tretivu ár. Talan var um ein av teimum bardøgum, ið hava vart longst, og ein av teimum mest deyðiligu bardøgunum í evropeiskari søgu.
Bill Gates
thumb|right|180px|Bill Gates á [[World Economic Forum í Sveis í 2007.]] William Henry "Bill" Gates III (føddur 28. oktober 1955 í Seattle, Washington) er heimsins ríkasti persónur. Tó at hann ikki longur er stjóri í Microsoft, eigur hann einar 40 milliardir dollarar, sum hann brúkar til vælgerandi endamál í The Melinda og Bill Gates Foundation. Gates byrjaði á Harvard í Massachusetts í 1973, har hann kom at búgva á gongd saman núverandi Microsoft forstjóra Steve Ballmer. Men Gates gavst, fyri heldur at arbeiða fulla tíð við Microsoft, sum hann hevði stovnað saman við barndómsvininum Paul Allen.
Eftir áratíggir í fremstu røð fer Gates frá Microsoft, sum skal tillaga seg eini tíð, har telduverðin er undir stórum broytingum, og har teldurisin er í stórari kapping við eitt nú Google og Apple MacIntosh. Tríggir persónar skulu røkja størvini, sum Bill Gates hevur havt. Ray Ozzie verður leiðandi software arkitektur, Craig Mundie skal leiða gransking og strategi, meðan Steve Balmer verður forstjóri í Microsoft, sum hevur høvuðssæti í Redmond í statinum Washington í USA. Bill Gates heldur tó fram sum nevndarformaður og størsti partaeigari í Microsoft. Gates, sum er ein av heimsins ríkastu monnum fer frameftir at brúka alla sína tíð til vælgerandi endamál gjøgnum »Bill and Melinda Gates Foundation«, sum hann hevur stovnað saman við konu síni Melinda Gates.
Gates hevur í 14 ár átt heiðurin, at vera heimsin ríkasti maður. Hann býr nú í Seattle, Washington. Kona hansara er Melinda Gates, og tey eiga trý børn: Jennifer Katharine Gates (f.1996), Rory John Gates (f.1999) og Phoebe Adele Gates (f.2002).
Óbadiabók
thumb|right|220px|Óbadiabók. Óbadiabók, bara 21 vers, er stytsta bókin í GT. Óbadiabókin er um viðurskiftini ímillum Ísrael og Edóm. Tey fara langt aftur í tíðina, av tí at báðar tjóðirnar eru ættaðar frá Jákupi og Esavi. Tíðliga sýndi Edóm fíggindaskap ímóti fólki Harrans. Hesin fíggindskapur var livnaður uppaftur, tá ið Edóm var uppi í at ræna Jerúsalem, rændi til sín dýragripir og gav jødar, ið flýddu, upp í fíggindahendur. Hetta er grundin undir dómstalu Óbadia yvir Edóm. Seinast í bókini talar profeturin til sítt egna fólk og ber tí ugganarorð frá Harranum. Ugganarorðini birta eina framtíðarsjón um endaliga sigur Guds ríkis. Harrans fólk kunnu kanska verða bæði atsøkt og háðað, men eingin, ið søkir at teimum skal bera sigurin í bý.
ES-Parlamentið
thumb|right|250px|Í ES-parlamentinum eru 751 limir. ES-Parlamentið ella Evropa-tingið er einasti stovnur í ES, sum hevur beinleiðis mandat frá borgarunum. Teir 751 limirnir eru býttir sundur í sjey bólkar ella “flokkar”. Parlamentið umboðar fólkið í ES. Parlamentið skal umrøða, góðkenna og evt. broyta uppskotini frá Kommissiónini: uppskotini frá Kommissiónini fara fyrst til Parlamentið, har tey antin verða vrakað, góðtikin ella broytt. Eins og í Løgtinginum verða uppskot beind í ymiskar nevndir. Verða uppskotini ikki vrakað, fara tey síðani víðari til ES-Ráðið, sum eisini skal góðkenna tey. Harumframt velur Parlamentið kommissiónsformannin og skal góðkenna alla Kommissiónina. Parlamentið hevur sostatt beinleiðis ávirkan – og tey smáu londini eru greitt yvirumboðað. Øll limalond fáa í minsta lagi seks limir, og jú fleiri fólk búgva í einum landi, jú færri limir fær landið fyri hvønn íbúgva. Høvdu Føroyar verið sjálvstøðugur ES-limur, høvdu vit í 2014 havt krav um seks tinglimir.
Altjóða Dómstólurin
thumb|right|250px|Altjóða Dómstólurin. Altjóða Dómstólurin er einasti av seks høvuðstovnum Sameindu Tjóða, sum ikki heldur til í New York. Hann heldur til í Haag í Niðurlondum. Altjóða Dómstólurin er rættarligi høvuðstovnurin í ST skipanini. Ósemjur landanna millum kunnu verða lagdar fyri dómstólin, ið eisini er hægsti løgfrøðiligi myndugleikin í ST. Rætturin loysir løgfrøðiligar trætur millum lond og ráðgevur ST og serstovnunum í ST skipanini. Úrskurðir hjá dómstólinum eru endaligir og bindandi fyri avvarðandi lond og kunnu ikki kærast. Dómstólurin viðger mál, sum lond í semju leggja fyri hann, men kann ikki taka mál upp hjá einstaklingum, vinnufeløgum ella felagsskapum. Dómstólurin kann heldur ikki viðgera brotsverk ímóti mannaættini. Til hetta eru settir á stovn serdómstólar.
Aðalfundur Sameindu Tjóða
thumb|right|250px|Aðalfundur Sameindu Tjóða. Aðalfundurin er eitt slag av heimstingi. Øll limalondini sita á aðalfundinum, og hvørt landið, líka mikið hvussu stórt ella lítið tað er, hevur eina atkvøðu. Samtyktir hjá aðalfundinum verða gjørdar við vanligum meiriluta, tó krevja upptøkur av nýggjum limalondum og tilráðingar um frið og trygd tveir triðingar í atkvøðumeiriluta. Aðalfundur Sameindu Tjóða hittist á hvørjum ári, vanliga frá september til desember. Avgerðir, sum aðalfundurin tekur, binda ikki limalondini løgfrøðiliga, men tær verða mettar at hava stóran týdning fyri støðutakan til mál í altjóða politikki, eins og tær ofta verða mettar at verða moralskt bindandi.
Aðalfundurin hevur seks høvuðsnevndir:
Grátyrningur
Grátyrningur (frøðiheiti - Lanius excubitor)
Harra Klæmint
Clemen Laugesen Follerup (1602 í Vollerup - 30. januar 1688 á Sandi) vanliga nevndur Harra Klæmint úr Jútlandi, var prestur á Sandi frá 1648 til 1688. Harra Klæmint var eisini róptur rádni prestur´, tí hann var stinnur í gandi.
Harra Klæmint hevur sostatt verið samtíðarmaður við Guttorm í Múla, og einaferð Harra Klæmint var illa sperdur av niðagrísi, sendi hann boð eftir Guttormi, sum var stinnur í gandi, at hjálpa sær, sigur søgnin.
Sagt verður um Harra Klæmint, at hann lættliga bar sítt jarðargóðs á herðunum, tá hann kom til Føroya, men tá hann doyði, var hann ríkasti maður í Føroyum. Minnið um hansara grískni livir enn í søgn og søgu, og sjáldan var tað við heiðurligari atferð, at hann ognaðist jarðargóðsið. Søgnin sigur at Harra Klæmint átti ikki minni enn 23 børn. Men í skiftinum eftir Harra Klæmint stendur at hann "bert" átti 15 børn.
1450-árini
Øldir: 14. øld - 15. øld - 16. øld
Ár: 1450 1451 1452 1453 1454 1455 1456 1457 1458 1459
146 f.Kr.
Øldir: 3. øld f.Kr. – 2. øld f.Kr. – 1. øld f.Kr.
Áratíggju: 190-árini f.Kr. 180-árini f.Kr. 170-árini f.Kr. 160-árini f.Kr. 150-árini f.Kr. - 140-árini f.Kr. - 130-árini f.Kr. 120-árini f.Kr. 110-árini f.Kr. 100-árini f.Kr. 90-árini f.Kr.
EM í svimjing 2016
EM i svimjing og vatnítrótti 2016 var frá 9. til 22. mai 2016 í London, Stórabretlandi.
Skrá
Kappingar eftir slagi av vatnítrótt:
Tom & Jerry
Tom & Jerry er ein amerikonsk sjónvarpsteknirøð. Teknifilmurin er um stríðið millum kettuna Tom og músina Jerry. Tom er til tíðir nokkso óreinur, men hann er altíð so óheppin og tí næstan altíð taparin í stríðnum. Jerry er tann klókari og tí tann sum oftast sleppur snikkaleysur.
ISO 3166-2:DK
322px|thumb|Danmark ISO 3166-2:DK er Danmarkar partur av ISO 3166-2, sum er partur av ISO 3166 standardinum ásett av altjóða felagsskapinum International Organization for Standardization.
145 f.Kr.
Øldir: 3. øld f.Kr. – 2. øld f.Kr. – 1. øld f.Kr.
Áratíggju: 190-árini f.Kr. 180-árini f.Kr. 170-árini f.Kr. 160-árini f.Kr. 150-árini f.Kr. - 140-árini f.Kr. - 130-árini f.Kr. 120-árini f.Kr. 110-árini f.Kr. 100-árini f.Kr. 90-árini f.Kr.
Árstal: 150 f.Kr. 149 f.Kr. 148 f.Kr. 147 f.Kr. 146 f.Kr. - 145 f.Kr. - 144 f.Kr. 143 f.Kr. 142 f.Kr. 141 f.Kr. 140 f.Kr.
Pieter van den Hoogenband
thumb|right|200px|Pieter van den Hoogenband Pieter Cornelis Martijn van den Hoogenband (føddur 14. mars 1978 í Maastricht) er ein niðurlendskur svimjari. Hann vann fleiri heiðursmerki á Summar-OL 2000 og Summar-OL 2004.
Skúlvtyrningur
Skúlvtyrningur (frøðiheiti - Lanius senator)
ISO 3166-2:GL
222px|thumb|Grønland ISO 3166-2:GL er Grønlands partur av ISO 3166-2, sum er partur av standardinum ISO 3166, ásettur av millumtjóða felagsskapinum International Organization for Standardization (ISO).
HM í vegsúkkling
Yvirlit yvir heiðursmerki eftir landi allar tíðir
Yvirlitið inniheldur bert heiðursmerki vunnin í elitudeildunum. Liðkappingar, ið ikki eru eftir londum eru ikki taldar við.
Tracktor Bowling
Tracktor Bowling er ein russiskur rokkbólkur. Bólkurin byrjaði í 1996.
Norðmenn
thumb|right|250px Norðmenn er germansk fólk, ið býr í Noregi og í USA (Dakota og Minnesota). Tey hava somu mentan og tosa norska málið.
Morbøkutur eystantyrningur
Morbøkutur eystantyrningur (frøðiheiti - Lanius isabellinus)
560-árini
Øldir: 5. øld - 6. øld - 7. øld
Áratíggju: 510-árini 520-árini 530-árini 540-árini 550-árini - 560-árini - 570-árini 580-árini 590-árini 600-árini 610-árini
Ár: 560 561 562 563 564 565 566 567 568 569
Anastacia
Anastacia (føðinavn: Anastacia Lyn Newkirk) (fødd í Chicago, 17. september 1968) er ein amerikonsk songkvinna og sangskrivari. Hon hevur selt yvir 20 milliónir fløgur síðan hon gav fyrstu fløgu sína, Not that kind, út í 1999. Hon er fødd í Chicago og vaksin upp í New York. Hon skrivaði tann almenna HM-sangin Boom til HM í fótbólti 2002 í Korea/Japan. Hon framførdi sangin beint áðrenn finaluna millum Brasilia og Týskland í Yokohama. Í 2003 fekk Anastacia staðfest bróstkrabba, og síðan hevur hon gjørt eitt stórt arbeiði fyri at økja um kunnleikan til bróstkrabba hjá ungum kvinnum, m.a. við at seta á stovn Anastacia Fund. Meðan hon var í stráluviðgerð fyri krabbamein skrivaði hon sangirnir, sum hon gav út í síni triðju fløgu, sum eitur Anastacia, hon kom út í 2004 og inniheldur m.a. sangirnir Left Outside Alone, Sick and Tired, Heavy on my Heart og Welcome to my Truth.
Suðureyri
thumb|right|300px|Suðureyri Suðureyri er ein býur í Íslandi. Har búgva umleið 300 fólk. Bygdin var lá fyrr rættiliga fjarðskotin, ringt var at koma til bygdina. Men nú er ein 5 km langur tunnil, sum bindir Suðureyri saman við Ísafjørð. Suðureyri liggur í útnyrðingshorni Íslands.
Jazz
200px|thumbnail|Kendir jazz tónleikarar thumb|200px|[[Louis Armstrong, trompetleikari.]] Jazz tónleikur (kann á føroyskum eisini skrivast djass, djassur, jassur ella jazzur) er eitt slag av afrikanskum-amerikanskum tónleiki, ið byrjaði seint í 19. øld og tíðliga í 20. øld í suðurstatunum í USA, sum ein kombinasjón av evropeiskum harmonitónleiki og afrikanskum tónleikaelementum, eitt nú bláir tónar, impovisasjón, polyrytmur, synkopsjón og swing (swung note). Jazz hevur eisini tikið til sín elementir úr amerikanskum popptónleiki.
Jazzurin spjaddist kring heimin og tók fjølbroyttar tónleikamentanir til sín úr ymiskum londum, regiónum og úr lokalum tónleikamentanum, og harvið komu fleiri serstakir stílir av jazzi: New Orleans jazzur er frá tíðini frá fyrst í 1910-árunum, big band swing, Kansas City jazzur og Gypsy jazzur frá 1930-árunum og 1940-árunum, bebop frá mið-1940-árunum, Afro-Kubanskkur jazzur, West Coast jazzur, ska jazzur, cool jazzur, Indo jazzur, avant-garde jazzur, soul jazzur, modal jazzur, chamber jazzur, fríjazzur, Latínjazzur, smooth jazzur, jazz fusion og jazz-rock, jazz funk, loft jazz, punk jazz, acid jazz, ethno jazz, jazz rap, cyber jazz, M-Base og nu jazz.
Louis Armstrong, ein av kendastu jazztónleikarunum, segði við Bing Crosby í einari útvarpssending, "Ah, swing, well, we used to call it syncopation, then they called it ragtime, then blues, then jazz. Now, it's swing. White folks - yo'all sho is a mess!"
Í einari samrøðu í 1988 segði J. J. Johnson, trombonleikari: "Jazz is restless. It won't stay put and it never will".
Søgan
Jazzurin mentist í USA, fyrst og fremst kring Mississippideltaðið og í býnum New Orleans har siðbundnar afrikanskar rytmur og arbeiðssangir vóru blandaðir saman við sálmar, marsch'ir og ikki minst kabaret og variete-tónleik úr Evropa. Sjálvt ymisk sløg av etniskum tónleiki vóru týðandi innsløg og gav íblástur, eitt nú írskur fólkatónleikur, ungarskur-jødiskur klezmertónleikur. Jazzurin hevur lutvíst felags søgu og bakgrund sum bluestónleikur, bluegrasstónleikur og countrytónleikur.
Tann fyrsti jazztónleikurin uppstóð í New Orleans, við trompetleikaranum Buddy Bolden sum eitt av teimum kendu nøvnunum síðst í 19. øld. Chicago var ein av býunum, har tann nýggi tónleikurin slóg ígjøgnum, og síðan spjaddist hann skjótt til New York og teirr størru býirnir í Evropa.
Tá ið Jazzurin gjørdist væl umtóktur víða um, sóu hvítir handilsmenn, at tað bar til at vinna pening við hesum tónleikinum. Jazzurin varð býttur sundur í tveir partar: Jazz og Sweet Jass. Man stavaði við 's' og legði afturat 'Sweet' fyri ikki at verða blandað saman við ektaðan svartan jazz. Í jassi var improvisationen eisini tikin burtur, alt skuldi skrivast niður. Júst sum nútíðar "Smooth Jazz", sum hevur sera lítið í felag við jazzimprovisasjón, sjálvt um harmoniskir svingningar og rytmikkur líkjast.
Umleið 1910 kom tað stóra gjøgnumbrotið hjá jazzinum, í sambandi við, at hann var settur saman við tí nýggja dansitónleikinum sum two-step, one-step, foxtrot og onnur nýgg dansisløg. Paul Whiteman gjørdi frá umleið 1916 jazzin populeran í breiðari umhvørvum. Jazzurin kom til Evropa undir fyrra heimskríggi og gjørdist beinanvegin væl dámdur. Jazzurin kom enntá at ávirka tónasmiðir innan klassiska tónleikin sum til dømis Igor Stravinskij, Kurt Weill, Ernst Krenek, Erik Satie og aðrar.
Tær fyrstu kendu jazzinnspælingarnar vóru gjørdar í 1917 av Original Dixieland Jazz Band. Fyrst í 1920-árunum vóru innspælingar gjørdar av eitt nú King Oliver's Orchestra og New Orleans Rhythm Kings. Ein týðandi jazzkomponistur og orkesturleiðari var Ferdinand "Jelly Roll" Morton, við hansara Red Hot Peppers. Hann var upprunaliga ein ragtimepianistur við sínum serstaka spælstíli sum menti eina frælsari synkopering. Í 1938 gjørdi Morton eina røð av innspælingum fyri Library of Congress, har hann framførdi og greiddi frá um menningina hjá jazzinum, bæði við sínum pianospæli og við frágreiðingum.
Jazzur kann býtast upp í fleiri undirbólkar, og við tíðini er jazzur ávirkaður av tónleiki ymsastaðna frá. Orsøkin til hetta er at jazzurin slóg ígjøgnum í fleiri ymiskum mentanum og at improvisasjónin krevur nógv rúm. Ragtime, ein lættur synkoperaður tónleikastílur frá 19. øld og mentist av eitt nú Scott Joplin, var ein av stílsløgunum hjá jazzinum.
Björn Gustafsson
thumb|250px|Björn Gustafsson Lars Björn Gustafsson (føddur 19. februar 1986 í Romelanda) er ein svenskur sjónleikari og skemtari.
ISO 3166-2:NO
ISO 3166-2:NO er Noregs partur av ISO 3166-2, sum er partur av standardinum ISO 3166, ásettur av millumtjóða felagsskapinum International Organization for Standardization (ISO).
Sundini
thumb|Sundini og Brúgvin um Streymin Sundini er eitt sund millum Streymoy of Eysturoy - norðanífrá millum Tjørnuvík og Eiði, og suður millum Kollafjørður og Morskranes. Um Sundini, millum Oyrarbakka og Norðskála, er Brúgvin um Streymin. Brúgvin, sum er 220 metrar long, er tikin í nýtslu í 1973.
Halifax
200px|thumbnail|Halifax sæð úr erva Halifax er ein býur í Kanada, høvuðsbýur í Nova Scotia. Fólkatalið í býnum er umleið 350.000.
Goidelisk mál
Goidelisku málini (oftast kallað Gælisku málini, ella við felagsheitinum Gæliskt), er felagsheiti fyri upprunamálini í Írlandi, á Isle of Man og stórum pørtum av Skotlandi. Hetta eru tey sokallaðu Q-keltisku málini.
Hoyra saman við Brythonisku málunum, tey sokallaðu P-keltisku málunum, til Keltisku málættina.
Grein um Goideliskt, (Gæliskt) finst á enskum; vel English vinstrumegin
Harry Potter og arvalutir Deyðans
Bókin Harry Potter og arvalutir Deyðans er seinasta bók í røðini um Harry Potter. Tá ið sætta bókin Harry Potter og Hálvblóðsprinsurin kom út í 2005 var greitt, at komandi bókin skuldi gerast tann seinasta. Í sjeyndu og seinastu bókini, Harry Potter og arvalutir Deyðans, svarar J.K. Rowling hegnisliga teimum mongu spurningunum, ið nógv hava bíðað spent eftir. Vit sleppa at lesa um endaligu uppgerðina millum Harry Potter og ónda gandakallin Voldemort.
Sjeynda og seinasta árið hjá Harry Potter á Hogwarts. Hann hevur nú fingið ta døpru, hættisligu og eftir øllum at døma ógjørligu uppgávu at skula finna og beina fyri seinasta horcruxunum hjá Voldemort. Ongantíð áður hevur hann kent seg so einsmallan, ongantíð hevur lagnan kenst so tung. Men Harry noyðist onkursvegna at finna ta styrki inni í sær sjálvum, sum krevst fyri at fullføra uppgávuna, honum er litin í hendi. Hann má fara úr fjálgu Kaninholuni og óttaleysur, uttan at ivast, má hann ganga miskunnarleysu gøtuna, sum honum er ætlað at fara.
Hafnir
thumb|right|300px|Hafnir Hafnir er ein bygd í Íslandi við umleið 100 íbúgvum. Bygdin liggur á Reykjanes hálvoynni. Í 1995 varð kommunan løgd saman við Keflavík og Njarðvík til nýggju kommununa Reykjanesbær, har knapt 14.000 fólk búgva.
ISO 3166-2:BJ
ISO 3166-2:BJ er Benins partur av ISO 3166-2, sum er partur av ISO 3166 standardinum ásett av altjóða felagsskapinum International Organization for Standardization.
550-árini
Øldir: 5. øld - 6. øld - 7. øld
Áratíggju: 500-árini 510-árini 520-árini 530-árini 540-árini - 550-árini - 560-árini 570-árini 580-árini 590-árini 600-árini
Ár: 550 551 552 553 554 555 556 557 558 559
Johannes Vermeer
250px|thumbnail|Het Meisje met de Parel av Johannes Vermeer Johannes Vermeer (føddur 1632 í Delft – deyður 15. desember 1675 í Delft) var ein niðurlendskur listamálari.
Corniskt mál
250px|thumb|right|Stigvísa afturgongdin hjá corniskum talumáli eftir øki, í tíðarskeiðinum 1350-1750 Corniskt ella Kornbretskt (corniskt: Kernowek ella Kernewek) hoyrir til Brythonisku málini. Corniskt, ið søguliga varð tosað í Cornwall, doyði út í 18'du øld, og seinasti persónur ið hevði corniskt sum móðurmál, sigst hava verið Dorothy Pentreath ið doyði í 1777.
Í 19'du øld kyknaði tjóðskaparkenslan í Cornwall, og í 20'du øld varð farið undir at afturlívga corniska tungumálið út frá varðveittum tekstum frá miðøldini. Í dag eru um 3.500 fólk ið hava kunnskap til corniskt, men bert eini 200 duga tað flótandi. Nøkur børn vaksa nú eisini upp við corniskum sum móðurmáli.
Í miðøld, meðan corniskt framvegis var høvuðsmálið í Cornwall, vórðu drama skrivað á corniskum. Í dag verður aftur skrivað á corniskum, kendasti rithøvundurin er Tim Saunders. Eisini finnast tónleikabólkar, so sum Skwardya og Krena ið syngja á corniskum.
Tekst dømi
Yma pub den genys frank hag equal yn dynyta hag yn gwyryow. Ymons y enduys gans reson ha keskans hag y tal dhedhans omdhon an eyl orth y gela yn sperys a vredereth. Artikul 1 í Altjóða yvirlýsing av mannarættindum
Agan Tas ni, eus y’n nev, bennigys re bo dha hanow. Re dheffo dha wlaskor, Dha vodh re bo gwrys y’n nor kepar hag y’n nev. Ro dhyn ni hedhyw agan bara pub dydh oll, ha gav dhyn agan kammweyth kepar dell evyn nyni dhe’n re na eus ow kammwul er agan pynn ni; ha na wra agan gorra yn temptashyon, mes delyrv ni dhiworth drog. Rag dhiso jy yw an wlaskor, ha’n galloes ha’n gordhyans, bys vykken ha bynari. Yndella re bo!| Pader Agan Arloedh|Faðir Vár bønin
Lacuna Coil
thumb|right|300px|Lacuna Coil Lacuna Coil er ein italskur metalbólkur úr Milano. Bólkurin byrjaði í 1994. Síðan stovnanina hevur bólkurin broytt navn tvær ferðir, hann hevur áður itið Sleep of right og Ethereal.
Bob de Jong
thumb|right|300px|Bob de Jong Bob Johannes Carolus de Jong (føddur 13. november 1976 í Leimuiden) er ein niðurlendskur ítróttamaður, sum íðkar skoyturenning á langteinum. Á 10000 metra-teininum hevur hann vunnið gull, silvur og bronsu á Vetrar-Olymisku leikunum, gull í 2006, silvur í 1998 og bronsu í 2010 og 2014. Í 1998 setti hann trý heimsmet, harav tvey vóru juniormet í 3000 metrum við tíðini 3:53.06 og í 5000 metrum við tíðini 6:37.55. Tíðin á 3000-metra teininum var somikið sakjót, at hon eisini rakk til heimsmet hjá teimum vaksnu. Hann hevur fleiri ferðir vunnið gull, silvur og bronsu heiðursmerki á HM.
Danska krónan
Galdandi danskir myntir eru í hesum útgávum:
Galdandi danskir peningaseðlar eru í hesum útgávum:
Fyrr hava aðrir myntir og seðlar verið galdandi í danska ríkinum, sum nú bert hava áhuga hjá fólkum ið samla. Talan er um
myntir: 1 oyra, 2 oyra, 5 oyra, 10 oyra, 25 oyra og ½ kr. og seðlar: 1 kr., 5 kr., 10 kr. og 20 kr.
Tann fyrsta danska myntin við kongsins navni og navninum á landinum á var ein mynt hjá Sveini Tvískegg (Svend Tveskæg), sum var gjørd í 995. Í nógv ár hevði virðið á myntini samband við tað tilfar, ið myntin varð gjørd av.
Krónur og oyru vórðu innførd við lóg í 1873 og tikin í nýtslu 1. januar 1875, har ið hesi komu í staðin fyri ríkisdálaran. 1 dálari varð settur til virðið av 2 krónum, 1 markur til 33 1/3 oyru og 1 skilling til 2 oyru.
Papageykar
thumb|right|250px Pappageykar eru fuglar, sum hava fjaðrar, tvey bein og sum verpa. Pappageykar halda til í Mið- og Suður-Amerika, Afrika, Suður-Ásia og Avstralásia. Pappageykar eru ójavnir á stødd. Undulátar eru smáir, og arur eru stórar. Fleiri pappageykar brúka føturnar sum hendur til at halda í nøtunum, meðan teir bróta tær við krókuta nevinum. Flestu pappageykar hava reiður í træholum ella gera sæt reiður í opum í bakka, lendi ella kletti. Veingjavíddin á reyð-grøna undulátinum kann verða upp í 125 sentimetrar og kropslongdin 94 sentimetrar. Undulátar og onnur pappageykasløg eta ofta leir úr áarbakkum. Í leirinum er nógv natrium, sum er heilsugott hjá pappageykum. Flestu pappageykar eta nøtir, fræ, knubbar og annan plantugróður. Krákur og pappageykar hoyra til gløggastu fuglar í heiminum. Nøkur pappageykasløg duga at herma eftir menniskjum.
Papageykar er ein skipan av fuglum, á latíni kallað Psittaciformes. Undir hesum eru 13 familjur:
Í hesum 13 familjum finnast meira enn 350 ymisk sløg.
Afrika
thumb|right|400px|Heimskort. Afrika er merkt við grønum. Afrika er næststørsti heimsparturin í heiminum við einari vídd á 30,3 milliónir km²; Tað svarar til umleið 20% av heimsins landaøki.
Trupul byrjan
thumb|right|250px|Á skúla í [[Gana.]] Politiska støðan hevur verið turbolent. Tá ið seinni heimsbardagi endaði í 1945, vóru bara trý sjálvstøðug ríki í øllum Afrika: Liberia, Suðurafrika og Etiopia. Alt Afrika annars var í høvuðsheitum býtt millum Bretland, Frakland, Belgia og Portugal. Tá ið afrikonsku londini tóku loysing, vórðu tey vanrøkt og eftirlond á mest sum øllum økjum. Flestu londini vórðu syndrað, tí hjálandastýrini høvdu sett landamørkini, sum teimum hóvaði best, og mong fólk kendu seg vitiliga skild frá sínum fólki og heimleys í nýggja landinum. Hóast einstakir menn og stovnar hava gjørt vala arbeiði fyri fólkið í Afrika, so hava tey gomlu harraveldini í Evropa lítið og einki gjørt at búgva út londini í Afrika til sjálvstýri. Komu ríki londini uppí var tað ofta til størri ógagns enn til gagns.
Tað skal tí útinnast valaverk, áðrenn livikorini í Afrika eru á hædd við livikorini í Evropa og USA. Londunum tørvar vællærdar embætismenn, teimum trýtur góðar skúlar og góð sjúkrahús, yrkislærdar arbeiðsmenn og virkisleiðarar, ídnaðarvirki tróta og meira fjølbroyttur vinnuvegur og fjølbroyttur matur. Í 1945 stovnaðu flestu ríki í heiminum felagsskapin Sameindu Tjóðir. Hesin felagsskapur hevur til endamáls at fáa frið í heiminum. Hann virkar eisini fyri at fáa burtur atvoldirnar til bardaga og ófrið. Vánalig livikor, fákunna, fátækt, o.s.fr., sum valda í stórum parti av Afrika, eru orsøk til misnøgd og støðugan ófrið. Heimsparturin Afrika eigur nógv ráevni í jørðini, sum t.d. kopar, salt, gull, diamantar, og gimsteinar.
Fólkið
Í Afrika búgva stívliga 800 milliónir fólk - áttandaparturin av fólkinum í heiminum. Fjølbygdast er við norður- og vesturstrondina, helst í fruktgóðu áardølunum við Nilá, Nigerá, Kongoá og Senegalá. Fólkið fjølgast skjótt í Afrika, tí at mong børn verða fødd í flestum londum. Húskini eru stór, og helvtin av fólkinum er yngri enn 15 ár. Flestir afrikanarar búgva á bygd, men her, sum aðrastaðni í heiminum, leitar nógv fólk sær til býirnar. Mong flyta av bygd undan fátækradømi og vinnuloysi, onnur rýma undan borgarakríggi, turki og hungursneyð.
Landafrøði
thumb|right|250px|[[Madagaskar er størsta oyggin í Afrika.]] Afrika er heldur minni enn Ásia, men tríggjar ferðir so stór sum Evropa, tó er íbúgvatalið í Afrika ikki meir enn helmingur av tí, sum er í Evropa. Næststørsti heimspartur, Afrika, er ógvuliga fjølbroyttur. Norðantil er Sahara, størsta oyðimørk í heiminum. Mitt í Afrika, báðumegin Miðkring, er tropiskur regnskógur, og sunnantil eru víðir grasgrónir háslættar, ið so líðandi lækka út ímóti strondini. Stórar fjallarøðir eru eisini, til dømis Atlasfjøll fyri norðan og Ruwenzorifjøll á markinum ímillum Uganda og Fólkaræðiliga Lýðveldið Kongo.
Suðurafrika
thumb|right|350px|Afrika í [[1914. Síðan 1960 hava flestu hjálond í Afrika fingið frælsi.]]
Lindýr
Lindýr (frøðiheiti Mollusca) er eitt fylki (phylum) av ryggleysum djórum, tvs. djór ið onki geislarað hava. Lindýr finnast bæði á landi og sjógvi. Tey lindýrini, sum vit oftast møta í Føroyum, munnu helst vera sniglar og maðkar. Av øllum lindýrum eru 4/5 sniglar.
Vit kunnu t.d. nevnað sniglar, høgguslokkar og skeljadýr.
Lindýrini líkjast ormum í tí, at likam teirra er lint, alt sum tað er. Tey hava hvørki harða húð ella beinagrind, men so hava tey sonevnda kápu uttan á sær ella uttan um seg. Á nógvum lindýrum gevur kápan frá sær kálkevni, sum verður til harða skel ella skeljar, ið eru dýrinum til verju, og sum tað livir innií. Innvølurin er at kalla bygdur eins hjá øllum lindýrum. Til eru bæði einkynjað og tvíkynjað lindýr: tey liva í vatni, í sjónum og á landi. Í Føroyum eru flestu lindýrini sjódýr, á landi eru bara nøkur fá sløg av teimum. Vanligstu lindýraflokkarnir eru sniglar, skeljadýr og høgguslokkar.
Fredericton
thumb|Miðbýurin í Fredericton. Fredericton er høvuðsstaður í New Brunswick í Kanada. Býurin hevur 56.224 íbúgvar í 2011.
14 (tal)
14 ella fjúrtan
Írskt mál
Írskt (Gaeilge ella An Ghaeilge, Enskt: Irish) er eitt Goideliskt (Gæliskt) mál nærskyldt við Skotskt gæliskt og Manskt, sum tosað er í Írlandi. Írskt verður framvegis tosað í smáum enklavum, serliga í Connacht, har vesturi í Írlandi. Økini har írskt framvegis verður tosað verða nevnd Gaeltachtaí (eint. Gaeltacht), og fólkini verða nevnd Gaeilgeoirí (orðarætt "eldhugað írskmælt fólk").
Írskt mál er, saman við eingilskum, alment mál í Írlandi, og tvungin lærugrein í øllum almennum fólkaskúlum í Írsku Republikkini.
300px|thumb|Prosentvísa útbreiðslan av teimum ið siga seg duga írskt mál, sambært eini fólkateljing í 2011
Søga
Írskt mál er fyrst skjalaprógvað við Ogham áskriftum frá fjóðru øld e.Kr., og verður hetta málið kallað frumírskt. Hesar áskriftir eru funnar kring alt Írland og á vesturstrondini av Stórabretlandi. Frumírskt broytist til fornírskt gjøgnum 5. øld. Fornírskt nýtti frá 6. øld latínska stavraðið, og upptók eisini nógv latínsk orð, serliga orð ið høvdu við kirkjumálið at gera. Í 10. øld hevði fornírskt útviklað seg til miðírskt, ið varð tosað í Írlandi, Skotlandi og á oynni Mann. Frá 12. øld fór miðírskt í teimum trimum londunum at broytast til tey lokalu málini, írskt, skotskt gæliskt og manskt. 250px|thumb|right|Írskmælt fólk uppá øki í 1871
Írskt Skriftmál
Tað írska skriftmálið gongur aftur til klassikst írskt, frá tíðarskeiðnum 1100-1600. Hóast ein skriftmálsbroyting (reformur) kom í seinna helmingi av 1940'unum, sum viðførdi eina nútímansgerðing av skriftmálinum, so byggir tað framvegis (eins og føroyskt) á upprunafrøði, tvs. tað er framvegis stórur munur á talumáli og skriftmáli, eins og í føroyskum.
Málføri
Írskt hevur í dag tríggjar høvuðsdialektir (málføri) hvørs geografiska útbreiðsla stórt sæð fylgir teim trimum landslutunum; Munster, Connacht og Ulster. Dialektin í tí fjórða landslutinum, Leinster, doyði út í 20. Øld, men bandupptøkur vórðu gjørdar av henni í árunum 1928 og 1931. Seinasti persónur ið tosaði Leinsterdialekt doyði í 1960.
Gaeltacht
Smærri øki finnast eisini í Mayo (Contae Mhaigh Eo), Meath (Contae na Mí), Waterford (Contae Phort Láirge), og Cork (Contae Chorcaí). Gweedore (Gaoth Dobhair) í County Donegal er størsta Gaeltacht sóknin í Írlandi. 250px|thumb|left|Gaeltacht, írsk-mæltu økini í Írlandi í dag
400px|thumb|left|Tvímælt skelti á Írskum og [[Enskt mál|Enskum]]
Winnipeg
thumb|Winnipeg Winnipeg er ein stórbýur, sum liggur miðskeiðis í Kanada.
FAO
thumb|right|250px|Felagsskapurin hevur høvuðssæti í Róm. ST felagsskapurin FAO (á enskum Food and Agriculture Organization of the United Nations, á føroyskum Matvøru- og Landbúnaðarfelagsskapur Sameindu Tjóða) arbeiðir við millum øðrum spurningum um mat og føðslu. FAO er ST-felagsskapur, ið umsitur matvøru og landbúnaðarmál. Heimildirnar og endamálið hjá FAO eru at betra føðigóðsku og lívskor kring heimin, stuðla uppundir vøkstri í globala búskapinum og tryggja veitan av matvøru til tað vaksandi fólkatalið í heiminum. FAO fremur sítt endamál við at virka sum ein altjóða vitanardepil, ið veitir ráðgeving og stuðul til limalondini. Felagsskapurin samskipar og arbeiðir móti at áseta altjóða mannagongdir og reglugerðir. FAO og limalondini samstarva eitt nú innan menningarvirksemi, og limalondini kunnu gagnnýta dátugrunnar og hagtøl, ið felagsskapurin umsitur. FAO var settur á stovn í 1945 og hevur í 2013 190 limalond. Bert sjálvstøðugir statir kunnu fáa fullan limaskap í FAO. Stjórnarlógin hjá FAO inniheldur tó greiðar ásetingar um atlimaskap. Føroyar hava atlimaskap í FAO. Sum atlimur fáa Føroyar fulla atgongd og talurætt á ráðstevnum, aðalfundum og nevndarfundum, bert ikki atkvøðurætt. Tað er tó ikki vanligt, at atkvøtt verður um faklig ella politisk mál, ið verða viðgjørd. Føroyski áhugin er serliga fyri nevndini CoFi (stytting fyri Committee on Fisheries). Fyri Føroyar hevur tað stóran týdning at vera við í tí partinum, sum varðar av fiskivinnu. Flestu fiskivinnulond hittast javnan í CoFi at viðgera mál, sum hava felags áhuga, so sum felags meginreglur fyri burðardygga fiskivinnu. Nógvar altjóða leiðreglur um fiskivinnu og aling fáa sítt skap í CoFi, og tí er luttøka umráðandi fyri lond, sum ynskja at ávirka altjóða fiskivinnupolitikkin í framtíðini.
CoFi heldur høvuðsfund annaðhvørt ár í Róm í Italia, har FAO høvuðsskrivstovan er. CoFi hevur tvær sernevndir, onnur arbeiðir við aling og hin við handli í fiskavørum. Tær hava eisini fund annaðhvørt ár. FAO aðalskrivstovan hevur harumframt eina deild fyri fiskivinnu og aling, sum skipa fyri serfundum og ger frágreiðingar viðvíkjandi fiskivinnu eftir áheitan frá CoFi, umframt at fiskivinnudeildin annaðhvørt ár ger eina umfatandi støðulýsing av fiskivinnu og aling.
Heltnarjarntítlingur
Heltnarjarntítlingur (frøðiheiti - Prunella collaris)
Oh Land
thumbnail|250px|right|Oh Land Nanna Øland Fabricius, betri kend sum Oh Land (fødd 2. mai 1985 í Keypmannahavn) er ein donsk songkvinna og sangskrivari.
1013
1013 (MXIII) var sambært julianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum hósdegi.
1945
1945 (MCMXLV) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum mánadegi.
Buffalo
thumb|390px|Buffalo Buffalo er býur í New York í Sambandsríkinum Amerika. Buffalo hevur 261 310 íbúgvar (2010).
Kavi um veturin
left|thumb|230px|Kavi í Buffalo í 1977. Í Buffalo kom hálvurannar metrar av kava upp á minni enn eitt samdøgur í nov. 2014. Eitt skifti týsdagin 18. nov. kavaði tíggju sentimetrar um tíman. 20. november verður roknað við, at kavahæddin kemur upp á tveir metrar í Buffalo.Sambært borgarstjóranum í býnum, Byron Brown, vita tey ikki um slíkan kava í býnum tey seinastu 40 árini.
Cleveland
thumb|Cleveland Cleveland er amerikanskur stórbýur í stakríkinum Ohio. Cleveland er næststørsti býur í Ohio og hevði umleið 397.000 íbúgvar í 2010. Býurin liggur á suðurstrondini við Erievatn, í landnyrðingsparti av stakríkinum.
Jarntítlingur
Jarntítlingur (frøðiheiti - Prunella modularis)
15 (tal)
15 ella fimtan
Those Dancing Days
thumbnail|250px|right|Those Dancing Days Those Dancing Days var ein svenskur indie pop/ rock gentutónleikabólkur, sum varð stovnaður av Linnea Jönsson, Lisa Pyk, Rebecka Rolfart, Mimmi Evrell og Cissi Efraimsson í 2005 í Nacka, sum er ein forstaður til Stockholm.
Suðuramerika
right|thumb|250px|Suðuramerika er merkt við grønum. thumb|right|250px|Fotomynd av Suðuramerika tikin úr einum [[Fylgisveinur|fylgisveini.]] thumb|right|250px|[[Amasonáin er heimsins størsta á.]] thumb|right|250px|[[Patagonia.]] thumb|right|250px|[[Andesfjøll eru heimsins longsta fjallarøð.]] 250px|right|thumb|Kort yvir Suðuramerika ([[1750).]] Suðuramerika er annað av meginlondunum á vestaru hálvkúlu jarðar, og er størri parturin av meginlandinum sunnanfyri ekvador. Tað liggur millum tvinni høv – vestanfyri er Kyrrahav og eystanfyri er Atlantshav; Norðuramerika og Karibiahav eru norðanfyri.
Mangan verða meginlondini bæði – Norðuramerika og Suðuramerika – roknaði undir einum sum Amerikansku meginlondini, og hava bæði fingið navn eftir Amerigo Vespucci, ið var fyrsti evropearin, sum vísti á at hesi meginlond ikki vóru India, men heldur ein nýggjur heimur, ið evropearar ikki kendu frammanundan.
Suðuramerika er 17,840,000 km² stórt, og tað svarar til uml. 3.5% av jarðarflatuni. Tað var í 2005 mett, at fólkatalið var hægri 371 000 000. Í vavi eru trý meginlond størri enn Suðuramerika (Asia, Afrika og Norðuramerika, men tá talan er um fólkatal, er Evropa eisini størri enn Suðuramerika, tí bert í Oseania bugva færri fólk. Antarktis er jú fólkatómt.
Jarðfrøði
Jarðfrøðisliga røkkur Suðuramerika frá Panamaveitini, sum sker seg gjøgnum Isthmus í Panama og suður í Eldlandið. Summi rokna Norður- og Suðuramerika sum eitt stórt meginland, og partarnir verða so hvør sær umtalaðis sum meginlanda-øki. Geopolitiskt verður alt Panama – eisini pettið eystanfyri Panamaveitina – mangan roknað upp í Norðuramerika, ella kanska meiri neyvt millum londini í Miðamerika.
Í jarðfrøðisligum høpi er hampuliga stutt síðan at Norður- og Suðuramerika runnu saman, tí tað eru ikki nógv meiri enn 3 milliónir ár síðan Isthmus í Panama, varð skapt. Hetta nevna jarðfrøðingar Stóra Amerikanska Samanrenningin. Andesfjøllini eru eisini rímiliga ung og tí enn seismologiskt óstøðug. Hesi fjøll ganga sum ein ryggur suður gjøgnum meginlandið vestantil. Eystanfyri Andesfjøllini er tropiskt veðurlag við regnskóg og stóra ósanum frá Amazonánni. Millum turraru økini í landinum kunnu nevnast Patagonia og tann sera karga Atacama oyðimørkin.
Nógvar oyggjar og oyggjabólkar verða eisini taldar við í Suðuramerika, tí tær mangan hoyra til statirnar á meginlandinum. Karibia verður tó roknað uppí Norðuramerikanska økið. – Kolombia, Venesuela, Gujana, Surinam og Franskt Gujana eru lond í Suðuramerika, ið liggja út móti Karibiahavi, og verða tey eisini nevnd Karibiskt Suðuramerika.
Suðuramerika hevur fleiri rekordir í landalæruhøpi: Heimsins hægsta foss Angel Falls, heimsin størstu á (ikki longstu) Amazoná, longstu fjallaketu Andesfjøll, turrastu oyðimørk Atacama, størsta regnskógin Amazonskóg, hægsta høvuðsstaðin La Paz, Bolivia, og syðsta býin Ushuaia, Argentina.
Høvuðs natúrutilfeingið er kopar, jarnmálm, tin, og olja. Nógva tilfeingi í Suðuramerika er komið væl við hjá heiminum øllum. Men mangan hevur hetta tilfeingi verðið ein forðan fyri menningini av fjøltáttaðum ídnaði. Tað hevur fort nógvan órógv í fíggjarstýringini í fleiri av Suðuramerikansku statunum, og mangan fort til politiskan ófrið.