cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sameindu Tjóðir
thumb|right|ST-teknið er eitt veraldarkort, kransað við oljubløðum. Hetta er gamalt friðartekin. thumb|right|Limalondini í ST. Nú á døgum eru næstan øll sjálvstøðug lond í heiminum limir í ST. Sameindu Tjóðir er týdningarmesti altjóða felagskapurin í heimskipanini. ST er stytting fyri Sameindu Tjóðir. Á donskum kallast felagsskapurin Forenede Nationer (FN), á enskum United Nations (UN) og á fronskum Organisation des Nations Unies (ONU). Alheimsfelagsskapurin Sameindu Tjóða er ein felagsskapur, ið arbeiðir fyri at beina burtur mismun millum tjóðir, millum fólkasløg, millum borgarar og millum ymsar samfelagsbólkar. Felagsskapurin virkar fyri javnbjóðis rættindum fyri øll. Stovnurin Sameindu Tjóðir varð stovnaður fyri at forða fyri fleiri kríggjum sum Fyrra- og Seinna heimsbardaga. Sameindu Tjóðir vórðu settar á stovn í 1945, beint eftir Seinna heimsbardaga.
Føroyar eru ikki sjálvstøðugur limur í Sameindu Tjóðum, men eru partur av danska limaskapinum. Hóast Føroyar ikki eru stjálvstøðugur limur, so hava tó atlimaskap í felagsskapum, sum eru knýttir at ST. Næstan øll fullveldislond eru í ST, har tey samstarva og samráðast um øll heimsins viðurskifti. Í 2013 eru 193 lond limir í ST. Vatikanríkið og Palestina hava eygleiðarastøðu. Sameindu Tjóðir er ein millumtjóða felagsskapur, og meginreglan er, at bara fullveldislond kunnu verða limir. Dømi eru tó um lond uttan fullveldi, sum hava verið limir. Hvítarussland og Ukreina vóru limir í ST, hóast tey vóru partur av Sovjetsamveldinum undir Kalda krígnum. Hildið verður, at Sovjetsamveldið kravdi at fáa størri vald í ST, og at hetta varð gjørt við at geva Sovjetlýðveldunum Hvítarusslandi og Ukreina status sum ST-limir og harvið fullan atkvøðurætt.
ST hevur fýra aðalmál: at verja friðin og trygdina í heiminum, eggja londunum til rættvísi, at stuðla og menna samstarvið landanna millum og at virka sum stovnur, har londini í heiminum kunnu samstarva til tess at røkka hesum málum. Øll limalond taka undir við grundsjónarmiðunum um, at allar ósemjur teirra millum skulu verða loystar friðarliga, og at tey skulu ikki fara við hørðum ímóti øðrum londum uttan í sjálvverju.
Søga
thumb|right|250px|ST-borgin er í 39 hæddum (kjallarin er 4 hæddir), og her heldur Aðalnevndin til.
ST stovnaður
Tá ið Fyrri heimsbardagi var av, stovnaðu londini, ið vunnu, í 1919 ein millumtjóða felagsskap, Fólkasamgonguna (FS), at tryggja friðin. Men hesin felagsskapur hevði einki at siga, tá ið Japan leyp á Kina í 1931, og tá ið Italia leyp á Etiopia í 1935. Tá Seinni heimsbardagi brast á, varð hildið, at ein av orsøkunum til kríggið var, at Fólkasamgongan hevði ikki nóg stórt vald til at forða fyri stórkríggi. Tá ið Seinni heimsbardagi var av í 1945, gjørdu teir sameindu av - t.e. tey londini, sum høvdu barst ímóti Týskland, Japan og Italia - at alt skuldi gerast, at stórbardagi ikki verða aftur. Teir settu á stovn Sameindu Tjóðirnar (ST) og skrivaðu sáttmála, sum skuldi tryggja frið og semju millum øll heimsins lond. "Vit fólkasløg Sameindu Tjóða hava avgjørt at bjarga komandi ættarliðum frá plágu krígsins, sum tvær ferðir í okkara livitíð hevur givið mannaættini ósigandi lýðing". Hetta er fyrsti setningurin í stovningarsáttmála Sameindu Tjóða, sum 50 lond skrivaðu undir 26. juni í 1945. Skipanin tók lutvíst støði í Fólkasamgonguni, men varð bygd á onnur virðir. Fólkasamgongan bygdi á rættvísi, ST harafturímóti varð grundað á trygd og støðufesti. Vónin var at fáa frið og virðing fyri mannarættindum við at stegða kríggi, fátækradømi, sjúku, analfabetismu og umhvørvisoyðilegging.
Maersk Line
Maersk Line er eitt danskt bingjureiðarí við høvuðssæti í Keypmannahavn. Danska samtakið (konsortium) A.P. Møller - Mærsk eigur 100 % av partapeninginum, og felagið er heimsins størsta innan flutgning av ISO-bingjum. Reiðaríið ræður yvir meir enn 600 skipum við einum samlaðum kapasiteti, sum er 1 900 000 TEU (Twenty-foot Equivalent Units). Í juli 2011 átti Maersk Line 198 skip. Nógvir føroyingar hava siglt og sigla enn við Mærsk skipunum hjá A. P. Møller.
Sameindu Tjóðir
Menningararbeiði
thumb|right|250px|Føroyar hava ikki atlimaskap í [[WFP (Matvørufelagsskapur Sameindu Tjóða), men føroyska landsstýrið hevur fleiri ferðir latið neyðhjálp og menningarhjálp umvegis WFP.]] UNESCO, UNICEF, WFP og WHO hava gjørt vala arbeiði í Afrika. Í stórum pørtum av Afrika var fólkið plágað av herviligum sjúkum, til dømis malaria, sum malariaflugan ber við sær. WHO sendir fólk til Afrika við drepandi flugueituri at spræna út yvir teir víðu vøllir, har sum malariaflugan heldur til. Á sama hátt runna teir eisini út aðrar sjúkur, eitt nú sovisjúkuna. Sovisjúkan verður borin frá manni til mans av eini flugu, sum eitur tsetse-flugan. Verður henda flugan útruddað, hvørvur sovisjúkan. Fyrr vóru nógvar bygdir, har helmingurin av bygdarfólkinum var óarbeiðsførur av hesum sjúkum. Tá ið fólkini hava fingið heilsuna og eru arbeiðsfør aftur, batna lívilíkindini munandi. Tað er ikki bara fólkið, sum sjúkan rámar, hon rámar eisini neytini. Tað hevur tí verið ómøguligt at hava neyt, har sum hesar smittuberandi flugur hava livað, og veldug landaøkir hava ligið oyðin við fólk og fæ.
Maersk Line
1920 – 1970
Í 1920'unum fór Arnold Peter Møller at kanna møguleikarnar fyri at stovna regluliga rutu við farmaskipum, tí hann metti ikki, at sokallaði trampfarturin, har man sigldi við farmi sum best bar til, hevði nakra framtíð fyri sær. Fyrsta avtalan varð gjørd við Ford Motor Company, og tann 12. juli 1928 fór M/S Leise Maersk úr Baltimore á sína fyrstu ferð frá amerikansku eysturstrondini via Panamakanalina til Fjareystur og aftur. Lastin var samansett av billutum frá Ford og øðrum stykkjagóðsi. Tá Seinni heimsbardagi var av, var flotin av virkisførum skipum betýðuligt minkaður, tí reiðaríið hevði mist nógv skip av krígsávum, og onnur skip vóru niðurslitin, tí stríðandi partarnir høvdu brúkt tey til krígsendamál. A.P. Møller umskipaði Maersk Line, tí hann vildi skjótt í gongd aftur við siglingina fyri ikki at missa marknaðarpartar til kappinganeytarnar. Skipið Chastine Mærsk tók uppaftur mánaðarligu ruturnar hjá reiðarínum á tí sokallaðu "Panama-linjuni" eftir kríggið, tá hon tann 16. marts 1946 stevndi út frá New York við kós móti Manila og Shanghai.
Sameindu Tjóðir
Menningararbeiði
Fleiri staðir eru fólk sjúk, tí tey fáa ov einstáttaðan mat og koma soleiðis at tróta nøkur evni, sum kroppurin tørvar. Tí er WHO farin at læra hesi fólkini at dyrka aðrar matplantur og hjálpa teimum at selja nakað av teimum matplantum, sum tey heysta, so at tey kunnu keypa nakað av øðrum mati í staðin fyri. Ein annar ST-stovnur, WFP, tekur sær av børnunum og roynir at fáa teimum góðan og gagnandi mat, so at tey kunnu fáa gott í beinini. Í summum støðum er tað ikki nóg mikið at grøða tey sjúku. Sjúkurnar koma aftur, tí vatnið, sum tey drekka og hava til matgerð, er fult av eitrandi bakterium. UNICEF ger megnararbeiði at útvega børnum heilivág fyri teim verstu barnasjúkum. UNESCO hjálpir eisini teimum afrikansku londunum at fáa útbúgvið teimum lærarar og at fáa teimum góðar skúlabøkur til vega. Teir senda lærarar úr ymsum londum at halda skúla fyri afrikanskum børnum.
Mannarættindi
thumb|right|250px|Høvuðsendamálið við yvirlýsingini um mannarættindini er at geva øllum møguleika at liva trygt uttan ágang. Sameindu Tjóðir er eisini ein mannarættindafelagsskapur, sum er grundaður á Heimsyvirlýsing Sameindu Tjóða um Mannarættindi frá 1948. Tá ST varð sett á stovn, vórðu limalondini samd um, at tað var neyðugt at gera avtalur, sum skuldu verja heimsins íbúgvar. Hetta førdi til Mannarættindayvirlýsingina hjá ST, sum varð samtykt í 1948. Hendan yvirlýsing var slóðbrótandi, tí við henni staðfestu heimsins tjóðir, at øll menniskju hava rætt til frælsi og virðing. Men limalondini vóru ikki noydd at halda yvirlýsingina. Tí varð neyðugt við einum millumtjóða sáttmála. Ein slíkur sáttmáli bindur einstaka landið til at halda tað, sum samtykt verður.
Maersk Line
1920 – 1970
Fyrst í 1950'unum víðkaði felagið virksemið sítt við rutum til Japan, Tailand, India, Indonesia og Hongkong, eins og fleiri skip vórðu sett í rutur, sum gingu "jørðina runt". Í 1958 komu vesturafrikanskar havnir við á rutukortið við sambandi til havnir í Japan og á amerikansku eysturstrondini. Í 1968 fór Maersk undir eitt samstarv við japanska reiðaríið Kawasaki Line um rutu millum Antwerpen í Belgia og havnir í Fjareystri eina ferð um vikuna.
Sameindu Tjóðir
Mannarættindi
Tað tók ST langa tíð at finna fram til ein sáttmála, sum londini kundu semjast um. Semja var millum annað ikki um, hvat mannarættindi í grundini eru. Rættindini vóru tí býtt sundur í tveir sáttmálar. Tann fyrri snýr seg um sosial, búskaparlig og mentanarlig rættindi, tann seinni um borgarlig og politisk rættindi. 35 lond undirskrivaðu sáttmálarnir í 1976. Í 2013 hava nógv fleiri undirskrivað. Vit hava í Føroyum samtykt 7 ymiskar ST mannarættindasáttmálar: Semingina um borgarlig og politisk rættindi, semingina um búskaparlig, sosial og mentanarlig rættindi, kvinnurrættindasáttmálan, sáttmálan móti mismuni vegna rasu, barnarættindasáttmálan, sáttmálan móti nýtslu av tortur og sáttmálan um rættindi hjá einstaklingum, ið bera brek.
Mannarættindi eru universel tvs. at tey eiga at vera ein íborðin rættur hjá øllum menniskjum, og tey eru ómissandi. Mannarættindi eru sostatt ikki nakað, sum er okkum givið av eini stjórn ella øðrum landi. ST-yvirlýsingin um mannarættindi fevnir um viðtøkur, sum skulu tryggja rættindi hjá øllum menniskjum. Grundleggjandi mannarættindi eru rætturin til frælsi, lív og javnlíkindi. At sleppa at liva er týdningarmesti mannarættur. Rættindi hjá samkyndum eru tí eisini mannarættindi - Sudan, Jemen, Móritania, Iran, Somalia, Nigeria og Saudiarábia hava t.d. deyðarevsing í verk fyri samkyndleiki.
Maersk Line
Bingjuflutningur byrjar
Tann fyrsta bingjan (konteynarin) varð flutt sjóvegis í 1956, tá amerikanska felagið Sea-Land Service flutti fleiri bingjur frá Port Newark í New Jersey til Houston við skipinum Ideal X. 10 ár seinni gjøgnumførdi Sea-Land tann fyrsta altjóða sjóflutningin við bingjum nakrantíð.
Í 1973 fór Maersk Line málrættað at leggja dent á bingjuflutning, tá ein deild, nevnd Maersk Container Line, varð stovnað. Henda deild skuldi byggja upp eina skipan, ið skuldi røkja nýggja virkisøkið hjá reiðarínum og fyrireika komuna av 9 bíløgdum bingjuskipum, ið skuldu latast í 1975 og 1976. Sama ár fekk reiðaríið eyðkendu sjeytentu stjørnuna hjá Mærsk sum búmerki (logo), og hetta hevur verið búmerkið síðan. Hetta var tá størsta einstaka íløgan, ið A.P. Møller hevði gjørt, og var hon yvir 2 milliardir danskar krónur fyri skip, bingjur, útbygging av flutningsterminalum og marknaðarføring. Tá høvdu størstu kappingarneytarnir longu flutt bingjur sjóvegis í fleiri ár.
Sameindu Tjóðir
Friðarherur
thumb|right|250px|ST-hermenn í [[Eysturtimor.]] ST hevur ikki egnan her, men friðarvarveitandi herlið, sum eru mannað við hermonnum úr limalondunum. ST-hermenn verða settir inn millum stríðandi partar, til dømis fyri at stegða bardøgum, meðan friðarsamráðingar fara fram. Viðhvørt verður heitt á ST um at senda friðarherlið til eitt land, har ófriður er. Í 1989 vórðu herlið send til Namibia í syðra parti í Afrika at kanna valið, tá ið Namibia fekk fullveldi.
Maersk Line
Bingjuflutningur byrjar
Adrian Mærsk bleiv fysta bingjuskipið í flotanum hjá Maersk Line. Tað hevði ein kapasitet uppá 1 400 TEU og fór jomfrúferð sína tann 5. september 1975 frá Port Newark. Skipið skifti navn fleiri ferðir, og eftir 31 ára drift í ljósabláu mærsklitunum bleiv tað í 2006 selt undir navninum Maersk Alaska.
Sameindu Tjóðir
Friðarherur
Eftir at Kalda kríggið var av, er ST vorðið alsamt virknari í royndunum at loysa altjóða ósemjur. Á sumri í 2013 var ST til dømis við í 15 altjóða stríðum. Til samanberingar var ST við í til saman 19 stríðum alt tíðarskeiðið 1945 til 1985.
Maersk Line
Havnarterminalar
Bingjuskipini vóru eitt nýtt skipaslag, og hetta kravdi umfatandi broytingar av atløguviðurskiftunum í havnunum fyri at kunna innskipa og avskipa bingjurnar, ið skjótt gjørdust vælumtóktar í sjóvegis vøruflutningi. Í fyrstuni leigaði Maersk Line ein part av einum verandi kaiøki, har felagið oftast hevði einarætt til økið, har tað sjálvt bygdi sín egna havnarterminal við serligum bingjukranum, innandura og uttandura økjum til goymslu og haraftrat skrivstovuhølum.
Montréal
250px|thumbnail|Myndir úr Montreal Montréal er ein býur í Kanada, sum hevur umleið 1.6 mió íbúgvar. Býurin er størsti býur í Quebec og næststørsti býur í Kanada. Montréal var vertsbýur fyri Summar-OL 1976. Næst eftir París í Fraklandi, er býurin næststørsti fransktalandi býurin í heiminum.
Sameindu Tjóðir
Krígsdómstólar
Í 1993 setti ST á stovn ein krígsbrotsmannadómstól, sum skuldi handtaka og rættarsøkja krígsbrotsmenn úr krígnum í fyrrverandi Jugoslavia, í 1994 var krígsbrotsmannadómstólurin fyri Ruanda settur á stovn. Og í 1998 varð Altjóða Krígsbrotsmannadómstólurin í Haag (ICC) stovnaður. Hesin kundi handtaka og rættarsøkja krígsbrotsmenn úr øllum heiminum. Strangasti dómur, sum dómstólurin kann áseta, er lívslong fongsulsrevsing.
Skipan
thumb|left|250px|Øll limalondini eiga sess á aðalfundinum. Stórur partur av arbeiðinum hjá ST verður gjørt á ymsum serstovnum. Til dømis eru Millumtjóða-arbeiðarastovnurin ILO, Heimsheilsustovnurin WHO og Menningarstovnurin UNDP. Trygdarráðið og Aðalfundurin hava fundir sínar í høvuðsborgini í New York City í USA. Eisini nógvir serstovnar hava skrivstovur her. Politikarar og stjórnarovastar úr øllum heimsins londum koma á hvørjum ári til New York at halda røðu í ST.
Maersk Line
Havnarterminalar
Virksemið hjá reiðarínum í havnadrift bleiv leypandi víðkað og kom við tíðini til at umfata bæði fullan og partvísan ognarskap í havnarterminalum. Í 2001 bleiv alt havnavirksemið hjá A.P. Møller – Mærsk savnað í sjálvstøðuga felagið APM Terminals. Í 2011 hevði felagið virksemi í 61 havnum ella terminalum í 33 londum, og 24 000 starvsfólk í 63 londum.
Radikale Venstre
Radikale Venstre (Danmarks social-liberale parti) (fyrr: Det Radikale Venstre, í miðlunum ofta nevnt De Radikale, stytt RV, R ella B) er ein sosialliberalur danskur politiskur flokkur, ið ofta hevur ein lyklaleiklut í Fólkatinginum.
Maersk Line
Uppkeyp
Maersk Line hevur gjørnum árini uppkeypt fleiri kappingarneytar við sokallaðum 'stórkeypum'.
Radikale Venstre
Frá september 2014 fram til oktober 2020 hevur floksformaðurin verið Morten Østergaard, ið var búskapar- og innanríkisráðharri í Aðru stjórnini hjá Helle Thorning-Schmidt. Síðan oktober 2020 hevur floksforkvinnan verið Sofie Carsten Nielsen ið var frá 3. februar 2014 til 28. juni 2015 ráðharri fyri útbúgving og gransking í Aðru stjórnini hjá Helle Thorning-Schmidt.
Maersk Line
Uppkeyp
Í 1993 tók Maersk yvir alt reiðaravirksemið í danska Østasiatiske Kompagni (ØK). Í samband við yvirtøkuna av skipunum, rutunum, bingjunum og nógvu starvsfólkunum hjá ØK segði Mærsk Mc-Kinney Møller: "Jeg er trist og ked af, at ØK må opgive sine historiske søfartsaktiviteter, men jeg håber vores beslutning er positiv i national forstand." Hetta fór fram, meðan ØK var í stórum fíggjarligum trupulleikum, og ognarskapurin kundi farið á útlendskar hendur.
Corazon Aquino
thumb|180px|Corazon Aquino María Corazón Sumulong Cojuangco-Aquino (25. januar 1933 - 1. august 2009) var ein filipinskur politikari. Hon fór treyðug upp í politiskt virksemi, tá ið maður hennara, andstøðingurin Benigno Aquino var myrdur í somu løtu, hann steig út úr flogfarinum á flogvøllinum í Manila, júst afturkomin úr útlegd, sum hann hevði verið í síðan 1983. Men Corazon kom at ganga undan í uppreistrinum ímóti Marcosi. Tá ið Marcos flýddi, tók hon við og gjørdist forseti í Filipsoyggjum, til hon tók seg aftur í 1992.
Maersk Line
Uppkeyp
Í juli 1999 kunngjørdi amerikanska felagið CSX Corporation ætlan sína at selja útlendska virksemið hjá reiðarínum Sea-Lands og tilhoyrandi skip og hartil nýtslurættin til navnið "Sea-Land" til Maersk Line. Sølan bleiv gjøgnumførd í desember 1999, og reiðaríið skifti hareftir navn til "Maersk Sealand". Hetta navnið bleiv í 2006 havnað og skift aftur til núverandi navn.
Leeuwarden
Leeuwarden er ein býur í Niðurlondum. Býurin er høvuðsstaður í landslutinum Friesland. Kommunan Leeuwarden hevur 91.375 íbúgvar og eina vídd á 84 km². Leeuwarden er ein søguligur býur og hevur jarnbreytasamband til Groningen, Sneek, Stavoren, Zwolle, Utrecht og Harlingen, og hagani er ferjusamband til Vlieland og Terschelling. thumb|centre|250px|Waag, Leeuwarden
Juni
Juni er 6. mánaði í árinum eftur tí gregorianska kalendaranum og ein av 4 mánaðum, sum hava 30 dagar.
Plastnoist
Plastnoist var ein føroyskur rokkbólkur, sum varð stovnaður umleið 1988 av brøðrunum Kaj Klein og Karl Anton Klein.
Reyðtítlingur
Reyðtítlingur (frøðiheiti - Anthus cervinus)
Vika
Ein vika er ein tíðareind, sum er longri enn ein dagur og stytri enn ein mánaður.
Petur Pólson
thumb|250px|Petur Pólson í [[Keypmannahavn 2005.]] Petur Pólson ella Petur Pólson Jensen (18. januar 1973). Føroyskur tónleikari og yrkjari. Hann er lærari í Sandavági, har hann eisini býr.
Aksel V. Johannesen
Bakgrund og familja
Hann er útbúgvin cand.jur á universitetinum í Keypmannahavn í 2004, og arbeiddi sum advokatur í Tórshavn frá 2007 til hann gjørdist landsstýrismaður. Hann er fyrrverandi formaður í Klaksvíkar Ítróttarfelag, har hann eisini var aktivur fótbóltsleikari.
Løgtingsvalið 2015
Javnaðarflokkurin vann Løgtingsvalið 2015 við 25.1% av atkvøðunum. Aksel sjálvur fekk 2.405 persónligar atkvøður, ið var eitt nýtt føroyskt met. Hann breyt harvið metið hjá Kaj Leo Holm Johannesen, fyrrverandi løgmanni, frá 2011 sum var 1967 persónligar atkvøður. 14. september 2015 varð samgonguskjalið undirskrivað, tað vóru Javnaðarflokkurin, Tjóðveldi og Framsókn ið skrivaðu undir. Nýggja løgtingið hevur fyrsta fundin 15. september 2015, tá verður stjórnin hjá Aksel V. Johannesen útnevnd.
Løgtingsvalið 2019
Aksel V. Johannesen hevur lagt frá sær sum løgmaður týsdagin 3. september 2019. Hann skal tó virka til nýggjur løgmaður er valdur.
380 f.Kr.
Øldir: 5. øld f.Kr. – 4. øld f.Kr. – 3. øld f.Kr.
Áratíggju: 430-árini f.Kr. 420-árini f.Kr. 410-árini f.Kr. 400-árini f.Kr. 390-árini f.Kr. - 380-árini f.Kr. - 370-árini f.Kr. 360-árini f.Kr. 350-árini f.Kr. 340-árini f.Kr. 330-árini f.Kr.
Árstal: 385 f.Kr. 384 f.Kr. 383 f.Kr. 382 f.Kr. 381 f.Kr. - 380 f.Kr. - 379 f.Kr. 378 f.Kr. 377 f.Kr. 376 f.Kr. 375 f.Kr.
Jógvan Krosslá
200px|thumbnail|Jógvan Krosslá í februar 2013 Jógvan Edmund Krosslá (føddur í 1941) úr Vági er ein føroyskur politikari. Hann var borgarstjóri í Vágs kommunu frá 1. januar 2003 til 31. desember 2004. Síðan var hann varaborgarstjóri frá 1. januar 2005 til 31. desember 2012. Hann umboðaði Tjóðveldi øll árini meðan hann var býráðslimur og borgarstjóri í Vágs Býráð. Jógvan er giftur við Mariu (Miu) Krosslá, tey eiga 6 børn: Eyðbritt, John Eli, Mary, Arnleyg, Sólrun og Jógvan Páll. Jógvan er sonur Elias og Emmu Joensen, tey vóru ættaði úr Sørvági. Elias var býráðslimur í Vágs býráð 1975-76. Døturnar hjá Jógvan hava allar spælt hondbólt við VB. Í nøkur ár spældu allar fýra við besta kvinnuliðnum hjá VB. Nú eru tað abbabørnini sum spæla hondbólt við VB og fleiri abbasynir spæla eisini fótbólt við FC Suðuroy.
Fredrika
thumb|right|200px|[[Fredrika kirkja 1928.]] Fredrika er ein býur í Åsele kommunu í Svøríki. Býurin hevur umleið 215 íbúgvar (2010).
Giorgio Napolitano
thumb|200px|Giorgio Napolitano Giorgio Napolitano (føddur 29. juni 1925 í Napoli í Campania, Italia) er ein italskur politikari (Democratici di Sinistra). Hann varð valdur til forseta í Italia hin 10. mai 2006 og tók sæti hin 15. mai sama árið. Hin 14. januar 2015 varð tað kunngjørt, at hann tók seg úr embætinum sum forseti av heilsuávum.
Lívsleið
Í 1942 fór hann at lesa á universitetinum í Napoli og gjørdist limur í fasistabólkinum á fróðskaparsetrinum, Gruppo Universitario Fascista. Har fann hann útav, at fleiri onnur lesandi vóru kritisk yvirfyri fasistastýrinum í landinum. Seinni stovnaði hann ein kommunistiskan partisanbólk, ið stríddist móti fasistunum.
Í 1945 gjørdist Napolitano limur í kommunistaflokkinum í Italia, Partito Comunista Italiano, (PCI). Hann varð útbúgvin løgfrøðingur í 1947 og varð valdur inn í parlamentið í 1953.
Í 1956 gjørdist hann limur landsnevnd floksins. Sama árið tá ið tann ungarski uppreisturin varð bardur niður av sovjetiskum herdeildum, og tann italski kommunistaflokkurin kallaði ungarar fyri »kontrarevolutionerar«, »undirgravarar«, valdi Napolitani at stuðla linjuni hjá flokki sínum. Seinni hevur hann tikið frástøðu frá tí og hevur biðið um orsakað fyri at hann hevði ta meiningina tá.
Mátin ið flokkurin tók sær av tí ungarska uppreistrinum førdi til, at flokkuri fór í tvíningar í 1956, tá ið tað størsta fakfelagið tók frástøðu frá linjuni hjá kommunistaflokkinum og stuðlaði uppreistrinum. Mong hildu, at vegurin hjá Italiu móti sosialismu mátti grundast á demokrati. Giorgio Amendola stuðlaði sjónarmið teirra.
Napolitano stóð Amendolana nær og gjørist hereftir ein av teimum týdningarmiklastu politikarunum og leiðandi umboð fyri tann moderata-sosialdemokratiska vongin í flokkinum, tann sonevndi Miglioristi. Napolitani gekk aktivt inn fyri, at flokkurin tók navnabroyting til Democratici di Sinistra (vinstrademokratarnir). Í sínum egna flokki varð hann fyri atfinningum fyri at vera ov USA-vinarligur.
Frá 1992 til 1994 var Napolitano formaður fyri tað italska parlamentið og frá 1996 til 1998 var hann innlendismálaráðharri. Han var limur í Evroparáðnum frá 1999 til 2004. Í oktober 2005 varð hann útnevndur til senator fyri lívið av táverandi forsetanum Carlo Azeglio Ciampi saman við Sergio Pininfarina.
7. mai 2006 skeyt Romano Prodi hann upp sum kompromiskandidat sum italienskur forseti, og hann varð valdur við fjórðu atkvøðugreiðslu hin 10. mai.
Hin 20. apríl 2013 varð hann endurvaldur fyri eitt 7 ára skeið sum forseti Italiu og svór fyri aðru ferð eið sum landsins forseti hin 22. apríl sama ár.
Hann er giftur við Clio Maria Bittoni og hevur tveir synir.
Zwolle
Zwolle er ein býur og ein kommuna í Niðurlondum. thumb|centre|250px|Zwolle
Haarlem
Haarlem er ein býur og ein kommuna í Niðurlondum.
Í býnum er eitt nú tað elsta almenna forngripasavnið í Niðurlondum, Teylers-savnið. Býurin er eisini kendur fyri Sankta Bavo Kirkjuna (Sint-Bavokerk) og Frans Hals Savnið, sum er eitt savn fyri list frá tí niðurlendska gullaldrinum.
Haarlem jarnbreytastøðin er tann elsti bygningurin av jarnbreytabygningum í Niðurlondum.
Sunnanfyri býin liggur heimsins størsta blómupark, Keukenhof.
Annað
Býarparturin Harlem í New York er uppkallaður eftir hesum niðurlendska býnum. thumb|centre|250px|Haarlem
Frostmýritítlingur
Frostmýritítlingur (frøðiheiti - Anthus gustavi)
Lugo
Lugo er høvuðsstaður í landslutinum Lugo í Galicia, sum er sjálvstýrandi økið í útnyrðingshorninum av Spania. Býurin hevur umleið 100.000 íbúgvar (ár 2011). Kring býin er ein rómverskur múrur, sum er heimsarvur.
C
C ella c er 3. bókstavur í tí latinska stavraðnum.
Joan Rivers
Joan Alexandra Rosenberg (née Molinsky; 8. juni, 1933 – 4. september, 2014) var ein amerikanskur sjónleikari, skemtari, rithøvundur og sjónvarpsvertur. Hon var best kend sum stand-up skemtari, fyri at vera ein av teimum ið hýstu E! mótasýningina Fashion Police, og fyri at spæla við í reality sjónvarpsrøðunum Joan & Melissa: Joan Knows Best? saman við dóttrini, Melissa Rivers.
Paranormal Activity
Paranormal Activity er ein amerikanskur ræðufilmur úr 2007. Filmurin hevur 15 ára aldursmark. Leikstjórnaður av Oren Peli. Tá Paranormal Activity var gjørdur í 2007 gekk ógvuliga illa at finna nakran at útgeva filmin, helst tí at tað ikki var hildið, at man kundi selja ein film sum var gjørdur fyri lítlan og ongan pening, og sum var settur saman sum ein røð av heimaupptøkum. Í 2009 eydnaðist tó at finna eitt filmsfelag at geva filmin út, og bleiv hann marknaðarførdur sum vemmuligasti filmur nakrantíð. Hendan marknaðarføring riggaði so mikið væl, at filmurin gjørdist eitt stórt hit, hetta hóast at filmar sum "Blair Witch Project" og "Cloverfield" áður høvdu roynt seg við sermerkta "shaky-cam stílinum".
Søgugongd
Katie Featherston og Micah Sloat (sum tey eita á filmi og í veruleikanum ) búgva saman í einum húsum í San Diego í Kalifornia, og summi løgin ting henda um náttina. Micah, sum róliga kann kallast at vera "alpha male typan", keypir sær eitt myndatól og ljóðútgerð, so tey kunnu finna útav hvat tað er sum hendir um náttina. Tey hava varhugan av, at tað kanska er eitt spøkilsi, sum er uppá spæl, men tað skal vísa seg at vera nakað eitt sindur meira diaboliskt.
Papiamento
Papiamento ella Papiamentu er alment mál í Aruba, Curaçao og Karibisku Niðurlondini (Bonaire).
Hondbóltur
thumb|Hondbóltsdytur í [[Vágshøll í Vági millum bestu kvinnu liðini hjá VB og Neistanum hondbóltsárið 2010/11]] thumb|Mátini á einum hondbóltsvølli Hondbóltur er ein lið ítróttargrein, har hvørt liðið hevur 7 leikarar, ein málmann og 6 útileikarar. Harumframt kunnu bæði liðini hava útskiftarar, sum sita á bonkinum, meðan hini spæla. Liðini kasta ein bólt millum sín og royna hvør sær at skjóta bóltin í málið hjá mótstøðuliðinum. Tað liðið sum fær flest mál, eftir at tíðin er farin, hevur vunnið dystin. Um tað stendur á jøvnum í málum, so er tað javnleikur og ongin hevur vunnið. Vinnarin fær vanliga 2 stig, og tað liðið sum tapir fær onki stig. Um tað er javnleikur, so fáa bæði liðini 1 stig hvør. Hjá teimum vaksnu varir ein dystur í ein tíma, hvør hálvleikur varir 30 minuttir. Bæðini liðini kunnu taka time-out, meðan dysturin er í gongd, hetta verður ofta brúkt, tá tað gongur illa hjá tí eina liðinum. Hondbóltur er ein vældámd ítróttargrein í Føroyum, bæði menn og kvinnur hava tvær deildir, og børnini kappast eisini í teirra aldursbólkum. Tey vaksnu hava tvær kappingar, eina landskapping og eina steypakapping. Hesar kappingar verða ofta nevndar eftir høvuðsstuðulinum. Hondbóltsdystir verða í Føroyum og í øðrum londum leiktir í innandura ítróttarhøllum, men fyrr í tíðini, tá fáar ella ongar ítróttarhallir vóru, spældu tey hondbólt uttandura. Fyrstu ítróttarhøllirnar í Føroyum vóru bygdar í 1970-árunum. Í Føroyum byrjar kappingin um heysti í september og endar um várið í apríl.
Carl Jóhan Jensen
250px|thumbnail|Carl Johan Jensen Carl Jóhan Jensen (føddur 2. desember 1957) er ein føroyskur rithøvundur. Hann hevur fýra ferðir fingið Mentanarvirðisløn M. A. Jacobsens fyri fagrar bókmentir, tað var í 1989, 2006, 2015 og 2022, og fýra ferðir hava bøkur hansara verið tilnevndar til Bókmentavirðisløn Norðurlandaráðsins, í 1991, 1998, 2007, 2008 og 2016. Í 2007 var tað bókin Ó - Søgur um djelvulskap, sum var tilnevnd og í 2008 var tað yrkingasavnið September í bjørkum sum kanska eru bláar ið varð tilnevnt, í 2016 er tað fyri skaldsøguna Eg síggi teg betur í myrkri.
Lívsleið
Carl Jóhan Jensen vaks upp í Havn. Í 1973 flutti hann til Danmarkar, har hann tók studentsprógv í 1976. Síðan flutti hann heimaftur til Føroya, har hann eitt nú starvaðist sum blaðmaður. Frá 1979 til 1981 las hann føroysk á Fróðskaparsetrinum. Frá 1981 til 1987 las hann íslendskt mál og bókmentir í Reykjavík. Í 1990 tók hann prógv sum cand.phil. í føroyskum máli og bókmentum. Hann er giftur avstralsku Kate Sanderson, saman eiga tey tveir synir. Kate hevur starvast fyri Føroya landsstýri í fleiri ár, og í 2012 gjørdist hon sendikvinna Føroya í ES. Síðan 2012 hava tey búð í Brússel, vegna starv hennara.
Hann útgav sítt fyrsta yrkingasavn í 1977. Hann hevur útgivið yrkingar, skaldsøgur og eitt ritsavn. Hann hevur týtt fleiri tekstir til føroyskt, eitt nú hjá Strindberg, Ayckbourn, Dario Fo og Einar Kárason. Tekstir hjá Carl Jóhan eru týddir til onnur mál og hava verði útgivnir í tíðarritum og ritsøvnum í Danmark, Noregi, Svøríki, Niðurlondum, Týsklandi og USA. Verk hansara, ið hava verið tilnevnd Bókmentavirðisløn Norðurlandaráðsins eru týddar til eitt av norðurlendsku málunum í samband við tilnevningina. Skaldsøgan Ó er útgivin í Noregi av forlagnum Det Norske Samlaget, Lars Moa týddi til norskt.
Í oktober 2011 var Carl Jóhan Jensen ein av 10 føroyskum rithøvundum, ið var umboðaður á bókamessuni í Frankfurt, hann var umboðaður við skaldsøguni Ó. Tað var fyrstu ferð, at Føroyar luttóku á týsku bókamessuni, tað var Ísland, ið bjóðaði Føroyum við í samband við at Ísland var heiðursgestur á messuni.
Á heysti 2013 umboðaði ein av yrkingum hansara Føroyar í ES tiltakinum Transpoesie 2013, yrkingin hevur heitið Tú. Yrkingin var víst í bussum, sporvognum og í metro’ini í høvuðsstaðnum hjá ES á føroyskum og í franskari og niðurlendskari týðing. Tiltakið byrjaði við framsýning og upplestri 26. september, sum er almenni evropeiski dagurin fyri mál og málsligt fjølbroytni. Tá las Carl Jóhan Jensen yrkingar á føroyskum saman við yrkjarum úr sjey øðrum londum.
Vigdís Finnbogadóttir
thumb|Vigdís Finnbogadóttir
Vigdís Finnbogadóttir, fødd 15. apríl 1930 í Reykjavík, Íslandi, er íslendskur UNESCO sendiharri og fjórði forseti Íslands. Hon var forseti frá 1980 til 1996 og var fyrsta kvinna í heimunum at verða vald forseti í fólkaræðisvalskipan. Hon eigur eisini metið at vera tann kvinnan, sum hevur sitið longst í einum samanhangandi tíðarskeiði.
Lívsleið
Vigdís var fødd í Reykjavík tann 15. apríl 1930. Pápi hennara var Finnbogi Rútur Þorvaldsson, professari við Háskúla Íslands, og mamma hennara var Sigríður Eiríksdóttir, sjúkrasystir. Vigdís vaks upp í húsi saman við beiggja sínum, foreldrum og ommu og abba.
Vigdís fekk prógv frá miðnámskúlanum Menntaskólinn í Reykjavík í 1949. Aftaná miðnámskúlaprógvið fór hon til Fraklands undir víðari lesnað, og las hon franskt og franskan litturatur, bæði í Sorbonne háskúlanum og í Grenoble frá 1949 til 1953. Síðani fór Vigdís til Keypmannahavnar, har hon las teatur við háskúlan í Keypmannahavn. Aftaná at hava vent nøsini aftur til Íslands, las hon uppaftur víðari og gjørdist BA í fronskum og enskum í Háskúla Íslands.
Í 1960-árunum og 1970-árunum var Vigdís ein dyggur mótstandari av amerikansku herbasuni í Keflavík, og luttók hon í fleiri mótmælisgongum og tiltøkum. Hvørt ár gingu fleiri hundrað, og onkuntíð túsund fólk, tann 50 km langa teinin frá Reykjavík til Keflavíkar, ímeðan tey róptu: "Ísland úr NATO - Herin burt".
Vigdís giftist einum lækna í 1954, men hjúnarbandið helt ikki, og tey vórðu skild í 1963. Vigdís hevði altíð havt ynski um at fingið børn, og bleiv tann dreymurin til veruleika, tá hon, sum 41 ára gomul, tann 18. oktober 1972 fekk eitt vakurt gentubarn í favnin. Vigdis var tann fyrsta einliga kvinna í Íslandi, ið fekk loyvi at adoptera barn, og gleðin var stór.
Forseti Íslands
Javnstøðubardagin hevði verið ein langur kampur hjá kvinnum í Íslandi. Altjóða kvinnuárið 1975 fingu íslenskar kvinnur øll eygu á seg, tá 90% av kvinnum á arbeiðsmarknaðinum fóru í verkfall fyri at vísa, at tær vóru líka nógv verdar sum menninir, og mótmæla at tær ikki vóru virðismettar á arbeiðsmarknaðinum.
So tá tað nærkaðist forsetavali í 1980, vóru kvinnurnar sera fokuseraðar uppá at fáa eina kvinnu valda. Eftir nógva yvirtaling, valdi Vigdís at stilla upp ímóti trimum mannligum valevnum. Nógv vildu vera við, at ein ein kona, og ikki minst ein skild, einlig mamma, onki hevði at gera í forsetaembæti. Hetta brúktu mótstandarar hennara nógv í móti Vigdís í kjaksendingum. Hon vann tó valið við 33,6% av atkvøðunum, við bert einum og einum hálvum prosenti meir enn nummar tvey, ið fekk 32,1%. Íslendingar vóru, og eru enn, sera stoltir av hesum vali, og hevði tað við sær at fleiri kvinnur fingu styrkina til at stilla upp í politikki,
Vigdís stillaði uppaftur 3 ferðir. Fyrstu ferð í 1984, tá ongin stillaði upp ímóti henni. Í 1988, tá ein onnur kvinna stillaði upp ímótir henni. Vigdís vann tað valið við 92% av atkvøðunum. Vigdís stillaði upp fyri síðstu ferð í 1992, og var tá aftur ongin mótstøða, og hon endurvald. Í nýggjársrøðu síni í januar 1996 boðaði Vigdís frá, at hon ikki stillaði uppaftur til forsetaval.
Hon var sera væl umtókt sum forseti, og vóru hjartamál hennara støðan hjá kvinnum í samfelagnum, at verja íslendskt mál og røkta land og tjóð.
Sum forseti vildi Vigdís ikki bert vera ein kransakakufigurur. Hon tók ein aktivan part í umhvørvismálum, bardist fyri at verja um íslenska málið og mentanina, og virkaði sum ein mentanarambassadørur, ið var betri enn nøkur lýsingarherferð fyri íslendsku tjóðina. Hon tosaði ofta um týdningin, smáar tjóðir hava, og var vertur fyri kritiska fundin ímillum Ronald Reagan og Mikhail Gorbachev í 1986. Ein týdningarmikil fundur, ið var byrjanin til endan á kalda krígnum.
Vigdís legði stóran dent á, at ungar kvinnur skulu útbúgva seg, og hon var ein stór fyrimynd hjá ungum gentum og kvinnum.
Lívið aftaná forsetasessin
Vigdís gavst sum forseti í 1996, eftir 16 ár í starvinum. Skilnaðurin ímillum hana og tjóðina gekk væl, og var íslenska tjóðin sera takksom fyri størv hennara og kærleika.
Heiðurs gradur
Vigdís hevur fingið heiðursgradur frá hesum háskúlum (universitetum): Vigdís er eisini limur í Club of Madrid, ein non-profit felagskapur, samansettur av 81 fyrrverandi forsetum og forsætisráðharrum frá 57 ymiskum londum.
Útvortis leinkjur
Vigdís Finnbogadóttir á forseti.is (enskt)
The Oval
The Oval er ein fótbóltsvøllur í Belfast, Norðurírland. Har er pláss til 26.556 áskoðarar, men orsakað av trygdartiltøkum, mugu tað ikki vera fleiri enn 5.056 áskoðarar til fótbóltsdystir. Oval hevur verið heimavøllur hjá Glentoran síðan 1903, áðrenn tað, frá 1892 til 1903 hevði felagið ein annan heimavøll við sama navni. The Oval stadion varð bumbað undir seinna heimsbardaga undir Belfast Blitz í apríl-mai 1941. Stadion lá tá óvirkið líka til tað var blivið umvælt og kundi lata upp aftur í 1949. Norðurírska Steypakappingin (Irish Cup) verður av og á hildið á The Oval stadion.
Kristian Thulesen Dahl
Kristian Thulesen Dahl (føddur 30. juli 1969 í Brædstrup, Danmark) er ein danskur politikari og fyrrverandi formaður í Dansk Folkeparti. Hann umboðaði Fremskridtspartiet í Fólkatinginum 1994-1995, og síðan var hann ein av stovnarunum av Dansk Folkeparti, har hann hevur verið limur og umboða flokkin á Fólkatingi síðan stovnanina í 1995.
Thulesen Dahl tók við formanssessinum á ársfundinum hjá Dansk Folkeparti í september 2012, eftir at táverandi forkvinnan Pia Kjærsgaard hin 7. august 2012 boðaði frá, at hon fór frá sum floksleiðari.
Eftir vánaliga úrslitið á kommunuvalinum í 2021 boðaði Thulesen Dahl frá, at hann ikki væntar at halda fram sum formaður í Danska fólkaflokkinum og 23. januar 2022 varð Morten Messerschmidt valdur til nýggjan formann.
Andrea í Norðradali
Andrea Reinert (1894 - 1941), men vanliga rópt Andrea í Norðradali, var seymikona og yrkjari. Hon fór til Keypmannahavnar eina ferð í 1920'árunum, har hon lærdi til sjúkrarøktarfrøðing. Andrea í Norðradali seymaði fyri handilshúsið Crome & Goldschmidt og hevði seinni fína seymistovu sjálv. Í útisetablaðnum Búgvanum eru fleiri greinir eftir hana. Meðan hon livdi, vórðu tríggjar yrkingar prentaðar í Varðanum, og ein av teimum sigur frá sterkum upplivingarhugi og lívstrá. Hon var ung tá hon fekk tuberklar, sum hon at enda doyði av. Eftir deyða hennara vórðu tvær yrkingar prentaðar í Búgvanum, eins og søgan "Dreymurin" eisini varð prentað posthumt í Søgubókini (ritstjóri var Sigrið av Skarði). Mitt í 1930-árunum skrivar hon eina skaldsøgu, ið tó ongantíð varð liðug.
381 f.Kr.
Øldir: 5. øld f.Kr. – 4. øld f.Kr. – 3. øld f.Kr.
Áratíggju: 430-árini f.Kr. 420-árini f.Kr. 410-árini f.Kr. 400-árini f.Kr. 390-árini f.Kr. - 380-árini f.Kr. - 370-árini f.Kr. 360-árini f.Kr. 350-árini f.Kr. 340-árini f.Kr. 330-árini f.Kr.
Árstal: 386 f.Kr. 385 f.Kr. 384 f.Kr. 383 f.Kr. 382 f.Kr. - 381 f.Kr. - 380 f.Kr. 379 f.Kr. 378 f.Kr. 377 f.Kr. 376 f.Kr.
382 f.Kr.
Øldir: 5. øld f.Kr. – 4. øld f.Kr. – 3. øld f.Kr.
Áratíggju: 430-árini f.Kr. 420-árini f.Kr. 410-árini f.Kr. 400-árini f.Kr. 390-árini f.Kr. - 380-árini f.Kr. - 370-árini f.Kr. 360-árini f.Kr. 350-árini f.Kr. 340-árini f.Kr. 330-árini f.Kr.
Árstal: 387 f.Kr. 386 f.Kr. 385 f.Kr. 384 f.Kr. 383 f.Kr. - 382 f.Kr. - 381 f.Kr. 380 f.Kr. 379 f.Kr. 378 f.Kr. 377 f.Kr.
383 f.Kr.
Øldir: 5. øld f.Kr. – 4. øld f.Kr. – 3. øld f.Kr.
Áratíggju: 430-árini f.Kr. 420-árini f.Kr. 410-árini f.Kr. 400-árini f.Kr. 390-árini f.Kr. - 380-árini f.Kr. - 370-árini f.Kr. 360-árini f.Kr. 350-árini f.Kr. 340-árini f.Kr. 330-árini f.Kr.
Árstal: 388 f.Kr. 387 f.Kr. 386 f.Kr. 385 f.Kr. 384 f.Kr. - 383 f.Kr. - 382 f.Kr. 381 f.Kr. 380 f.Kr. 379 f.Kr. 378 f.Kr.
Manila
Manila (filipinskt Lungsod ng Maynila ella Siyudad ng Maynila) er høvuðsstaðurin í Filipsoyggjunum. Manila er ein av heimsins mest fólkaðu býum og har búgva 21,2 milliónir fólk, tá ið forstaðirnir eru taldir við. Umleið 35 prosent av hesum búgva í slummum, sambært Heims Heilsustovninum WHO. Stórir partar av høvuðsstaðnum í Filipsoyggjum eru niðan sjóvar, tí er javnan vatnflóð í býnum í regntíðini. Tær um 21 milliónirnar í høvuðsstaðnum á Filippinunum verða oftari og oftari raktar av vatnflóð. Fólk sum búgva úti við strondina í Manila eru millum tey sum verða harðast rakt av globalu upphitingini. Tað stendur millum annað í einum uppriti til eina ST-rapport um veðurlagstrupulleikar í 2014. Fleiri milliónir fólk fara helst at mista heimini av vatnflóð, hungursneyð og hægri sjógvi, ávarar frágreiðingin. Fleiri broytingar av veðurlagsbroytingunum eru longu sjónligar.
Spaniamenn tóku Manila í 1571, styrktu býarmúrin og gjørdu býin til høvuðsstøð í ásiatiska hjálandaríki sínum. Manila hevur í øldir verið týdningarmikil handilsbýur, og higar komu keypmenn úr so fjarskotnum londum sum Miðeystur, India og Japan. Nú er Manila lívligur stórbýur, har búgva 21 milliónir fólk.
Í juni 1991 fór gosfjallið Pinatubu norðan fyri Manila at goysa. Gosfjallið goysti øsku og grótbræðing ógvisliga í 10 dagar. Eftir stuttari tíð varð landslagið hult undir eini 7 m. tjúkkari urð. Ógvisligt avfall broytti landslagið til eitt veldugt runudíki, sum fylti dalar og tipti áir. Aetafólkið, ið búði har, misti hús og jørð eftir einari nátt.
Istanbul
thumb|right|250px|Kort av [[Turkaland har Istanbul er merkt.]] 250px|thumb|Istanbul
Istanbul (á turkiskum İstanbul) er størsti býurin og týdningarmesti havnabýur Turkalands. Hann var høvuðsstaður landsins, til Ankara gjørdist høvuðsstaður í 1923. Býurin hevur fyrr itið Konstantinopel og áðrenn tað Byzans - hesi nøvn eru ofta brúkt í søguligum keldum.
Istanbul er sermerktur á tann hátt, at hann er bæði í Evropa og Asia. Tað almenna fólkatalið í Istanbul er knappar 17 milliónir, men harafturat eru nógv túsund fólk, sum ikki eru skrásett nakrastaðni.
Konstantinopel
thumb|230px|Kort yvir Konstantinopel. thumb|230px|Múrarnir kring Konstantinopel. Víkingar kallaðu Konstantinopel Miklagarð
Landafrøði
Istanbul er einasti býur í heiminum, sum er í tveimum heimspørtum. Bosporussund skilur býin sundur í ein evropeiskan og ein ásiatiskan part. Nógvar brýr eru um sundið.
Mentan
Í Istanbul renna saman gamalt og nýtt, eysturlendskt og vesturlendskt, fagrar moskur og stórir fátækrabýlingar, ið alsamt vaksa.
Dordrecht
Dordrecht er ein býur og ein kommuna í Niðurlondum. Býurin er tann 4. størsti í landslutinum Zuid-Holland. thumb|centre|250px|Dordrecht
WikiWiki
Heitið WikiWiki ("wiki wiki" merkir skjótt á hawaiiskum; og hevur framburðin "vi ki vi ki"). Heitið kann brúkast til at eyðmerkja annaðhvørt eitt slag av hypertekstdokumenti ella ritbúnaði, sum er brúktur til at skriva tað.
Tú ert nú staddur á Wikipedia, eitt wiki sum er ein roynd at skriva eina alfrøði.
Vesturtítlingur
Vesturtítlingur (frøðiheiti - Anthus rubescens)
E
E, ella e, er 5. bókstavur í tí latinska stavraðnum og er eisini ein av bókstavunum í føroyska stavraðnum.
Svimjisamband Føroya
Svimjisamband Føroya er eitt sersamband fyri svimjifeløg í Føroyum og er limur í ÍSF. Svimjisamband Føroya varð stovnað í 1980.
Nevndin
250px|thumbnail|Rókur í Jákupsstovu, næstformaður í Svimjisambandi Føroya
Limafeløg
250px|thumbnail|Susvim (Suðuroyar Svimjifelag) er eitt av limafeløgunum í Svimjisambandi Føroya
Prešov-región
250px|thumbnail|Prešov-regiónin í Slovakia Prešov-región er ein región í Slovakia. Prešov er høvuðsbýur og størsti býur í regiónin.
Fólkatalið í regiónin var 818 916 í 2013.
Distriktir
Tað eru 13 distriktir (okres) í regiónum (2018):
F
F, ella f, er 6. bókstavur í tí latinska stavraðnum og er eisini ein av bókstavunum í føroyska stavraðnum.
Sum
Sum (1997) er fyrsta útgávan hjá tónleikabólkinum Maður:glotti. Hon er útgivin av TUTL.
Saddam Hussein
thumb|right|200px Saddam Hussein var einaræðisharri í Irak í 24 ár: 16. juli 1979 til 9. apríl 2003. Meðan Saddam Hussein hevði valdið var landið Irak skipað sum fullkomiligt einaræði, og meðan Saddam sýrdi, mátti irakiska fólkið, serliga kurdarnir, tola nógv. Í 1988 var m.a. fólkadráp framt í Irak, og um 180.000 fólk vórðu myrd.
Lars Ulrich
250px|thumbnail|right|Lars Ulrich í 2008 Lars Ulrich (føddur 26. desember 1963 í Gentofte) er ein danskur tónleikari, ið spælir á trummur í bólkinum Metallica, ið hann var við til at skapa saman við sangaranum James Hetfield. Ulrich er uppvaksin í Hellerup, norðan fyri Keypmannahavn. Hann flutti til USA fyri at gerast yrkistennisspælari eins og pápin, men endaði sum yrkistónleikari. Hann hevur verið giftur tríggjar ferðir og hevur trý børn, sum eita Layne, Myles og Bryce.
's-Hertogenbosch
's-Hertogenbosch (ella Den Bosch) er ein býur og ein kommuna í Niðurlondum. Býurin er høvuðsbýur í landslutinum Noord-Brabant og liggur umleið 80 kilometrar sunnan fyri høvuðsstaðin í Niðurlondum, Amsterdam. Í býnum er ein stórur katedralur, hildið verður, at hann er bygdur fyrst í 13. øld. thumb|centre|250px|'s-Hertogenbosch
Q10
thumb|right|250px|Q10. Q10 er eitt hjálparevni ella koenzym, sum hevur ein avgerandi leiklut fyri orkuframleiðsluna í kroppinum.
Í kroppinum umgera kyknur orkuna frá matinum vit eta, soleiðis at kroppurin annaðhvørt kann varðveita ella brúka hana. Hetta kallast forbrenning. Við hjálp frá ensymum kunnu kyknurnar varðveita orkuna í molekylum, kallaði ATP. Kyknurnar innihalda nøkur sonevnd mitrokondriur, har ensymir og hjálparevnir tryggja orkuframleiðsluna. Eitt av hesum hjálparevnunum er Q10.
Ofta verður hoyrt, at Q10 kann fyribyrgja sjúkum, betra um konditiónina og geva betri ítróttaravrik. Hetta er tó ikki prógvað.
G
G, ella g, er 7. bókstavur í tí latinska stavraðnum og 8. bókstavur í føroyska stavraðnum.
Marokko
Marokko (arabiskt: المغرب; berbaramál (tamazight): ⵜⴰⴳⵍⴷⵉⵜ ⵏ ⵍⵎⵖⵔⵉⴱ) er í Útnyrðingsafrika. Landið hevur landamørk til Vestursahara og Algeria. Strandarlinjan er til Atlantshavið fyri vestan og Miðjarðarhavið fyri norðan.
Søga
Berberfólkið var upprunafólkið í Útnyrðingsafrika. Berberfólkið tók við muslimskari trúgv, tá ið arábar løgdu Norðurafrika undir seg í 7. øld. Summi berberfólk vóru flakkfólk, summi vóru bøndur. Í Marokko byrjaði ein bólkur av ógvuliga gudsrøknum berberum heilagt kríggj at umvenda grannatjóðir sínar til gudrøknar muslimar. Teir bygdu sær høvuðsstað í Marrakech, sum gjørdist av størstu býum í Norðurafrika. Langar og breiðar gøtur við sølubúðum, ella basarum, sum teir nevndu tað, vórðu til í Marrakech, tí at handilsmenn komu hagar við vøru úr øllum almoravitaríkinum. Gøturnar í býnum uddu í handilsmonnum og trælum teirra, gøtuseljarum, tænarum, biddarum og handverkarum. Herovastin hjá berberum Abu Bakr stóð á odda fyri einum heri av viðhaldsmonnum, kallaðir almoravitar, ið fór suðureftir og gjørdi innrás í Gana. Í 1076 tóku teir høvuðsstaðin Kumbi.
Systinabarn Bakrs Yusuf ibn Tasjfin vaks um Almoravitaveldið og legði alt Norðurafrika undir seg og helt síðan leiðina fram til Spania, har hann vann sigur á kristnum herdeildum, sum hóttu sponsku muslimarnar. Í 1100 var alt tað muslimska Spania lagt afturat Almoravitaríkinum. Almoravitaríkið í Norðurafrika og Suðurspania stóð ikki leingi. Í 1120-árunum kyknaði ein onnur átrúnaðarlig berberrørsla, almohatar, í Marokko. Teir løgdu almoravitarnar í Spania undir at liva í marglæti. Oddamaður teirra Ibn Tumart savnaði teir í sterkan her. Við Abd al-Mumin kaliffi á odda tóku teir Marrakech frá almoravitum í 1147, og seinni løgdu teir undir seg Marokko og muslimska partin í Spania. Í 1163 hevði Abd al-Mumin fingið valdið yvir meginpartinum Norðurafrika eystur at Libya. Almohatar ráddu í Spania í eini 60 ár, men í 1212 máttu teir lúta fyri Alfonso 8. í bardagnum við Las Navas de Tolosa.
Spania hevði síðan 16. øld havt tvær støðir á strondini við Miðjarðarhav. Tær vóru grundin til, at partur í Marokko gjørdist spanskt varðland í 1912; eftir tað tóku spaniamenn seg inn í Riffjøll fyri sunnan. Har fingu teir mótstøðu frá berbum, sum búðu í Rif. Við Mohammed Abd-el-Krim á odda vunnu berbar á einari spanskari herdeild við Anual í 1921, og teir tóku tveir havnabýir, so at teir kunda útvega sær vápn og aðra hernaðarútgerð. Ikki fyrr enn berbar lupu á franska varðlandið í Marokko, eydnaðist fronskum og sponskum herdeildum í felag at vinna á teimum í 1925.
Til 1956 var Marokko franskt hjáland, og hevur hetta við sær, at nógvir marokkanarar duga franskt.
Marokkanskur tjóðardagur er 2. mars, til minnis um loysingina frá Fraklandi.
Í 1976 hersetti Marokko tveir triðingar av Vestursahara, og Móritania hersetti tann seinasta triðingin. Tá Móritania tók seg aftur í 1979, hersetti Marokko alt Vestursahara. Í spanska borgarakrígnum hersetti Franco Marokko.
Mál
Umframt almenna málið arabiskt duga nógvir marokkanar franskt, hetta er ein leivd frá hjálandatíðini. Berbarnir tosa málið berber, ið ikki líkist arabiskum.
Landalæra
thumb|right|250px|Kort yvir Marokko
Býir
Av kendum býum kunnu nevnast
Lógloysi
Danska Louisa Vesterager Jespersen og norska Maren Uelande vórðu mánadagin 17. des. 2018 funnar dripnar í tjaldi teirra í einum væl umtóktum ferðafólkaøki nærhendis bygdini Imlil í Atlasfjøllunum. Gerningsmenninir skulu hava tætt samband við IS yvirgangsfelagsskapin. Kvinnurnar vóru á vallaraferð um jólini, og vóru farnar til gongu uttan ferðaleiðara. Drápsmenninir filmaðu illgerðina.
Arorae
300px|thumb|Arorae Arorae er ein atoll í Kiribati. Atollin hevur 1 279 íbúgvar (2010).
384 f.Kr.
Øldir: 5. øld f.Kr. – 4. øld f.Kr. – 3. øld f.Kr.
Áratíggju: 430-árini f.Kr. 420-árini f.Kr. 410-árini f.Kr. 400-árini f.Kr. 390-árini f.Kr. - 380-árini f.Kr. - 370-árini f.Kr. 360-árini f.Kr. 350-árini f.Kr. 340-árini f.Kr. 330-árini f.Kr.
Árstal: 389 f.Kr. 388 f.Kr. 387 f.Kr. 386 f.Kr. 385 f.Kr. - 384 f.Kr. - 383 f.Kr. 382 f.Kr. 381 f.Kr. 380 f.Kr. 379 f.Kr.
Transkyndur
At ein persónur er transkyndur ella umkyndur (danskt: transseksuel) merkir ikki, at viðkomandi er samkyndur. Tað merkir bert, at viðkomandi identifiserar seg við tað kynið, ið hann ella hon ikki er, og vil fegin broyta kyn. Ein maður, ið vil broyta kyn til kvinnu, kann gott føla seg drignan at kvinnum.
Bakkafrost
P/F Bakkafrost er størsta alifyritøka í Føroyum. Felagið varð stovnað í 1968 av brøðrunum Hans og Róland Jacobsen á Glyvrum. Í 2010 varð Bakkafrost skrásett á virðisbrævamarknaðinum í Oslo (OSE). Í apríl 2011 keypti p/f Bakkafrost fyritøkuna p/f Havsbrún fyri 1,1 milliard krónur. Regin Jacobsen, ið er sonur Hans á Bakka, er stjóri á Bakkafrost.
Hin 28. november 2013 fór virði á Bakkafrost uppum 4,4 milliardir krónur, tá partabrøv vóru seld fyri 90,25 norskar krónur. Fyritøkan átti tá 48.858.065 partabrøv.
Úrslitið hjá Bakkafrost fyri 2013 var 727 milliónir krónur fyri skatt og 589 milliónir krónur eftir skatt. Alideildin hevði eitt gott úrslit, orsakað av tí góða laksaprísinum. Men Bakkafrost missir framvegis pening í sølusáttmálum fyri lidnar vørur, var sagt í ársfrágreiðingini. Sagt varð eisini, at framleiðslan av mjøli, lýsi og fóðri royndist væl.