cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
PISA (kanning)
Longu frá byrjan varð gjørt av, at PISA skuldi skipast í trimum umførum, har umfatandi kvantitativar kanningar av skrásetandi slag verða framdar. Fyrsta umfar fór fram í 2000 í 32 londum aftan á góð tvey ára fyrireiking. Úrslitini vórðu almannakunngjørd í desember 2001. Annað umfar fór fram í 2003 í 41 londum. Fyrstu úrslitini vórðu almannakunngjørd í desember 2004. Triðja umfar fór fram á vári 2006 í 57 londum, og Føroyar eru partur av hesi kanning, sum ein undirbólkur av Danmark, men úrslitini í Føroyum verða viðgjørd í sjálvstøðugum tabellum. PISA mátar førleikar innan trý faklig høvuðsøki. Hesi eru lesing, støddfrøði og náttúrulærugreinir. Í 2012 varð harumframt eisini framt eina PISA-kanning, sum fór fram á teldu (CBA). PISA er ein afturvendandi kanning, sum verður hildin triðja hvørt ár. Í hvørjum PISA-umfari verða øll øki viðgjørd, men serligt verður gjørt burturúr einum ávísum fakligum øki, sum verður kallað høvuðsøki. Høvuðsøkið í 2012 var støddfrøði, í 2009 var tað lesing, og í 2006 var høvuðsøkið náttúruvísindi, ið aftur verður høvuðsøki í 2015.
Michael Mørkøv
Michael Mørkøv Christensen (føddur 30. apríl 1985 í Kokkedal) er ein danskur professionellur súkklari, ið súkklar fyri UCI ProTeam Team Katusha.
Bjarni Hammer
250px|thumbnail|Bjarni Hammer situr fremst í svartari troyggju. Bjarni Hammer (føddur 8. mars 1975) av Tvøroyri er ein føroyskur løgreglumaður, rógvari og politikari (Javnaðarflokkurin).
Politisk lívsleið
Bjarni Hammer er býráðslimur í Tvøroyrar kommune, og á løgtingsvalinum 2015 varð hann valdur inn á Føroya Løgting fyri Javnaðarflokkin við 298 atkvøðum. Umframt Bjarna, vóru tveir aðrir suðuroyingar búðsitandi í Suðuroynni valdir inn í Løgtingið, hinir vóru Kristin Michelsen og Henrik Old. Bjarni Hammer varð afturvaldur í løgtingið í 2019 og 2022.
Lívsleið sum rógvari
Bjarni Hammer er virkin innan føroyskan kappróður. Hann var við til at stovna Suðuroyar Kappróðrarfelag í 2012. Felagið var bert virkið í eitt ár, 10-mannafarið Suðuroyingur luttók í kappingini um FM og gjørdist nummar tvey. Navnið á bátinum hevur fyrr verið brúkt til bátar hjá Froðbiar Sóknar Róðrarfelag, men hesin hjá Suðuroyar Kappróðrarfelag hevði annan lit, hann var myrkagrønur og hvítur. Bjarni hevur eisini verið virkin rógvari í feløgunum Froðbiar Sóknar Róðrarfelag og Miðvágs Róðrarfelag í bátinum Riddarin. Hann vann FM við Riddaranum í 2011, tað árið vann báturin allir róðrarnar hjá 6-mannaførum hjá monnum.
Rúsevnamálið 2018
21.februar 2018 greiddi Vágaportalurin frá, at Bjarni Hammer hevði verið avhoyrdur í sambandi við sølu av narkotiskum evnum.
Washington (fleiri týdningar)
Heitið Washington hevur fleiri týdningar:
Bjarni Hammer
Rúsevnamálið 2018
Dagin eftir, 22. februar, svarar løgtingsmaðurin aftur í einum tíðindaskrivi til sama portal, at hann hevði verið avhoyrdur av tveimum løgreglumonnum umborð á strandfaraskipinum Smyrli tvær vikur áðrenn. Hann segði seg ikki hava verið skuldsettan fyri nakað, og at gerðin tosað var um, skuldi hava farið fram til ein 40 ára føðingardag hjá einum vinmanni nøkur ár áðrenn. Talan var um ein mistanka um sølu av rúsevnum, meir nágreiniligt hasj.
Aðrar viðmerkingar vildi Bjarni ikki koma við, men metti tað vera týðiligt at hetta vóru leysasøgur, ið vóru sprotnar frá politiskum mótstøðufólki. At enda segði hann seg aldrin hava selt nøkrum rúsevnir, og at hetta nokk var prísurin ein mátti gjalda sum almennur persónur.
Bjarni boðaði frá at leysasøgurnar byrjaðu at ganga í november 2017, og at hann allatíð hevði hildið løgmann kunnaðan um støðuna.
Viku seinni boðar Sosialurin frá, at tey hava í hendi eina telefonsamrøðu, ið vísir Bjarna sekan í at samskifta um sølu narkotisk evni. Hetta skal hava verið ein samrøða, ið Bjarni hevði við eina 16 ára gamla kvinnu í desember 2017. Brot av samrøðuni var lagt inn á tíðindaportalin in.fo., og vísti á, at Bjarni hevði kunnað kvinnuna um, at hann kundi skaffað hasj frá einum manni, hann hevði tilknýti til.
Sosialurin boðaði frá, at miðilin seinastu mánaðinar hevði kannað skuldsetingarnar móti løgtingsmanninum, og hevði valt at lata løgregluni málið í januar 2018.
26. februar sigur løgmaður, Aksel V. Johannesen seg vera sera ørkymlaðan av málinum, og at Javnaðarflokkurin saman við Bjarna Hammer fer at viðgera málið í felag, áðrenn hann kemur við einari úttalan. Dagin eftir sigur løgmaður at hann og Javnaðarflokkurin mæla Bjarna til at fara í farloyvi ímeðan løgreglan kannar málið, men at endaliga avgerðin liggur hjá løgtingsmanninum. Bjarni útalar seg seinni um dagin, at hann allarhelst boðar løgmanni frá avgerð síni seinni um kvøldið.
28. februar verður tingfundur settur, uttan at nøkur fráboðan er komin frá løgtingsliminum, hann er somuleiðis ikki til staðar. Løtu seinni boðar Kringvarpið frá at Bjarni fyribils hevur tikið sær farloyvi, og sjálvur sigur frá nær tað endar. Avgerðin hevur við sær at næsta varafólk á listanum, ið er Bjørg Dam, tekur yvir tingsessin til Bjarni kemur aftur.
Hiw mál
Hiw er eitt mál í Vanuatu. Umleið 280 fólk tala málið.
314 f.Kr.
Øldir: 5. øld f.Kr. – 4. øld f.Kr. – 3. øld f.Kr.
Áratíggju: 360-árini f.Kr. 350-árini f.Kr. 340-árini f.Kr. 330-árini f.Kr. 320-árini f.Kr. - 310-árini f.Kr. - 300-árini f.Kr. 290-árini f.Kr. 280-árini f.Kr. 270-árini f.Kr. 260-árini f.Kr.
Árstal: 319 f.Kr. 318 f.Kr. 317 f.Kr. 316 f.Kr. 315 f.Kr. - 314 f.Kr. - 313 f.Kr. 312 f.Kr. 311 f.Kr. 310 f.Kr. 309 f.Kr.
Søvn Landsins
Søvn Landsins varð sett á stovn 1. januar 2011. Søvn Landsins er ein yvirskipað fyrisiting av søvnunum undir Mentamálaráðnum: Føroya Landsbókasavn, Føroya Landsskjalasavn, Føroya Fornminnissavn, Føroya Náttúrugripasavn og Havlívfrøðiligu Royndarstøðina. Listasavn Føroya er eisini partur av tilgongdini. Listasavnið er sjálvsognarstovnur, og kann tí ikki beinleiðis leggjast undir eitt av aðalráðunum. Andras Mortensen er stjóri á Søvnum Landsins.
Virkisøkið
Virkisøkið hjá Søvnum Landsins er náttúru- og mentanarsavnsvirksemi, skjalasavnsvirksemi og bókasavnsvirksemi. Søvn Landsins fevna um granskingarstovnarnar Føroya Fornminnissavn, Føroya Náttúrugripasavn og Havlívfrøðiligu Royndarstøðina. Harafturat eru eisini Føroya Landsbókasavn og Føroya Landsskjalasavn partur av Søvnum Landsins.
Aqua Blue Sport
Aqua Blue Sport er eitt professionelt kontinentallið úr Írlandi, ið varð stovnað síðst í 2016 og koyrdi sína fyrstu sesong í 2017.
Maj Sjöwall
200px|thumbnail|Maj Sjöwall í Bremen í 2009. Maj Sjöwall (fødd 25. september 1935 í Stokkhólmi, deyð 29. apríl 2020 í Landskrona), var svenskur kvinnuligur rithøvundur og týðari. Í árunum frá 1965 til 1975 skrivaði hon saman við svenska rithøvundin Per Wahlöö vælkendu krimi-skaldsøgurøðina um løgreglumannin Martin Beck og hansara samstarvsfelagar.
22. januar
22. januar er dagur 22 í árinum í gregorianska kalendaranum. 343 dagar eru eftir av árinum (344 dagar um skotár er).
Maj Sjöwall
Bøkur (úrval)
Krimirøðin um Martin Beck (saman við Per Wahlöö):
Føroya Fornminnissavn
thumb|Kirkjubøstólarnir úr Kirkjubø eru eisini at finna á Føroya Fornminnissavni. Føroya Fornminnissavn er fornminnissavn, sum sýnir fram í Brekkutúni 6 í Tórshavn og Heima á Garði í Hoyvík. Savnið í Hoyvík er útisavn, har ein kann vitja ein gamlan føroyskan bóndagarð við sethúsum, úthúsum, amboðum og mongum øðrum, ið hoyrdi til gerandislívið í Føroyum fyrr. Sethúsini á Hoyvíksgarði verða søgd at vera frá o.u. 1812, men eru í dag innrættað sum tey vóru o.u. 1920. Fornminnissavnið skrásetir, kannar og hevur eftirlit við jarðføstum fornminnum. Stovnurin fyrireikar og stendur fyri, tá ið toftir og forn búpláss og søgulig lendi verða grivin út. Stovnurin er eisini fakligur myndugleiki í sambandi við fornlutir í havinum. Stovnurin savnar, skrásetir og sýnir fram fram fornlutir og lutir úr nýggjari tíð, sum lýsa livihátt, starvslíkindi og mentan føroyinga til ymsar tíðir ella eru knýttir til søguligar hendingar.
Í 2011 var stovnurin Søvn Landsins settur á stovn. Fornminnissavnið gjørdist ein av stovnunum undir Søvnum Landsins.
Mwotlap mál
Mwotlap er eitt mál í Vanuatu. Umleið 2 100 fólk tala málið.
62 f.Kr.
Øldir: 2. øld f.Kr. – 1. øld f.Kr. – 1. øld
Áratíggju: 110-árini f.Kr. 100-árini f.Kr. 90-árini f.Kr. 80-árini f.Kr. 70-árini f.Kr. - 60-árini f.Kr. - 50-árini f.Kr. 40-árini f.Kr. 30-árini f.Kr. 20-árini f.Kr. 10-árini f.Kr.
Árstal: 67 f.Kr. 66 f.Kr. 65 f.Kr. 64 f.Kr. 63 f.Kr. - 62 f.Kr. - 61 f.Kr. 60 f.Kr. 59 f.Kr. 58 f.Kr. 57 f.Kr.
Magnus Góði Ólavsson
thumb|right|250px Magnus Góði Ólavsson (1024 – 25. oktober 1047) var sonur Ólav Halga Haraldsson. Hann var kongur í Noregi 1035-1047 og í Danmark 1042-1047. Norski kongurin Magnus Góði varð sambært Heimskringlu kallaður eftir Karlamagnusi; hann var fyrstur av sjey norskum miðaldarkongum, sum itu Magnus. Sambært Føroyingasøgu var tað, meðan Magnus Ólavsson, seinni nevndur hin Góði var kongur, at Leivur Øssursson tók Føroyar í len frá Noregs kongi. Í síðsta kapitli í Føroyingasøgu fáa vit at vita, at Leivur Øssursson fær Føroyar í len frá Magnusi kongi: “Leivur ræður nú einsamallur yvir øllum Føroyum - eftir at Tróndur í Gøtu hevði syrgt seg í hel -, og hetta var um tað mundið, tá ið Magnus Góði Ólavsson var kongur. Leivur fór til Noregs at finna Magnus kong, og hann tekur Føroyar í len av honum.”
Magnus the Good
Löyöp mál
Löyöp er eitt mál í Vanuatu. Umleið 240 fólk tala málið.
Lonwolwol mál
Lonwolwol er eitt mál í Vanuatu. Umleið 1 200 fólk tala málið.
Denali
thumb|right|300px|Tað mesta av [[Alaska er fjallalendi, og har er hægsta fjallið í Norðuramerika, Denali, 6190 m. Har er ódnarveður og nógvur kuldi, heilt niður í -40 °C, sjálvt á hásumri.]] Denali, ella Mount McKinley, sum tað eisini nevnist, er hægsta fjallið í Norðuramerika, 6190 metrar høgt og er í amerikanska statinum Alaska. Mount McKinley liggur júst norðanfyri pólsirkulin í Denali National Park, í amerikanska statinum Alaska. Kuldin er øgiligur, og Denali verður sagt at vera heimsins kaldasta fjall. Denali liggur júst norðanfyri pólarmarkið á 63 breiddarstigum. Hetta ger at kuldin er øgiligur. Stormarnir eru sterkir og eingin alpinistur kann vænta sær gott veður allan vegin upp á toppin. Kuldin er ekstremur, ikki óvanligt niður í -75 °C. Klintrararnir flúgva við einum lítlum propel-flogfari úr nærmasta býnum Anchorage og lenda umleið 45 min. seinni á jøklinum við fótin á Mt. McKinley í Denali National Park.
Jim Hanks
James Mathew "Jim" Hanks (føddur 15. juni 1961) er amerikanskur sjónleikari og skemtari.
Liðadýr
Eitt liðadýr berður millum annað eyðkenni at tað hevur beinagrind uttaná kroppinum, sum í høvuðsdráttum er úr proteininum kitin. Liðadýr hava ikki eina beinagrind innaní.
315 f.Kr.
Øldir: 5. øld f.Kr. – 4. øld f.Kr. – 3. øld f.Kr.
Áratíggju: 360-árini f.Kr. 350-árini f.Kr. 340-árini f.Kr. 330-árini f.Kr. 320-árini f.Kr. - 310-árini f.Kr. - 300-árini f.Kr. 290-árini f.Kr. 280-árini f.Kr. 270-árini f.Kr. 260-árini f.Kr.
Árstal: 320 f.Kr. 319 f.Kr. 318 f.Kr. 317 f.Kr. 316 f.Kr. - 315 f.Kr. - 314 f.Kr. 313 f.Kr. 312 f.Kr. 311 f.Kr. 310 f.Kr.
Françoise Forton
Françoise Forton Viotti (fødd 8. juli 1957 í São Paulo) er sjónleikari úr Brasil.
Sigrun Gunnarsdóttir
Sigrun Gunnarsdóttir (fødd 9. mars 1950 á Eiði) er føroyskur listamálari. Hon er uppvaksin á Eiði og er abbadóttir ein hin fyrsta føroyska listamálaran, Niels Andreas Kruse.
Sigrun hevur útbúgving frá Glyptotekinum í Keypmannahavn (1971-1973) og frá kongliga danska Kunstakademinum (1973-1980). Hon hevur verið víða um við sínari list. Umframt í Norðanlondum, so hevur hon sýnt fram í m.a. Japan, Kina og USA. Eisini er hon umboðað á listasøvnum.
Listakvinnan
Mirjam Joensen, listfrøðingur, sigur soleiðis um listakvinnuna:
Og norski listfrøðingurin Eva Furseth, sigur m.a. um Sigrun:
23. januar
23. januar er dagur 23 í árinum í gregorianska kalendaranum. 342 dagar eru eftir av árinum (343 dagar um skotár er).
Polonombauk mál
Polonombauk er eitt mál í Vanuatu. Umleið 120 fólk tala málið.
Tasmate mál
Tasmate er eitt mál í Vanuatu. Umleið 150 fólk tala málið.
Barduhvalur
Barduhvalur (frøðiheiti - Mysticeti) er ein hvalur, sum ikki hevur tenn, men bardur. Hetta eru trevsutar hornplátur, sum standa í røðum í kjaftinum. Tá ið so hvalurin svimur við opnum kjafti, kemur æti inn í kjaftin og verður hangandi í trevsunum, tá ið hann sílar sjógvin út aftur.
Hvalirnir sum heild eru flokkaðir í tveir undirhópar, tannhvalir (Odontoceti) og barduhvalir (Mysticeti). Barduhvalir eru flokkaðir í 4 ættir við 6 slektum, og tilsamans eru 11 sløg. Dømi um barduhval eru sildreki (Balaenoptera acutorostrata), nebbafiskur (Balaenoptera physalus) og seiðhvalur (Balaenoptera borealis). Hesi trý sløgini eru regluliga at síggja á føroyskum sjóøki. Onnur sløg, ið síggjast meira sjáldan, eru royður (Balaenoptera musculus) og kúlubøka (Megaptera novaeangliae).
Royður (bláhvalur) er størsti barduhvalur og samstundis heimsins størsta djór yvirhøvur.
New World, New Spine (EP)
New World, New Spine er fyrsta EPin hjá føroyska bólkinum Impartial, ið kom út í 2019.
Región Høvuðsstaðurin
200px|thumbnail Región Høvuðsstaðurin (á donskum: Region Hovedstaden) er við sínum 1,7 mió. íbúgvunum tann fólkaríkasta av teimum fimm regiónunum í Danmark.
New World, New Spine (EP)
Sanglisti
Jákup Ólavsson og Bjørn Askham hava skriva sangirnir. Frídur Jacobsen hevur hjálpt við teksti til "Reflection".
Región Høvuðsstaðurin
Regiónin er ein samanlegging av teimum gomlu amtunum Keypmannahavnar og Frederiksborg amtum, Keypmannahavnar og Frederiksberg kommunum og Bornholms Regiónskommunu og hevur harumframt yvirtikið uppgávurnar hjá Hovedstadens Sygehusfællesskab. Regiónin hevur miðfyrisiting í Hillerød. Regiónin hevur umleið 36 000 starvsfólk (gjørt upp í fulltíðarstørv) og hevði í 2013 eitt samlað búskett á 34,2 mia. kr.
Statsligar uppgávur í Región Høvuðsstaðnum hoyra undir Statsforvaltningen Hovedstaden.
Regiónsráðið
Regiónsráðið sær soleiðis út tíðarskeiðið 2014-17:
Sophie Hæstorp Andersen (Socialdemokraterne) er regiónsráðsformaður.
Agnar Nielsen
Aksel Agnar Aagaard Nielsen (føddur 6. november 1928 i Vestmanna. deyður 3. mai 2020) var føroyskur politikari (SB), løgtingsmaður og løgtingsformaður.
Agnar Nielsen var bedingsmeistari í Vestmanna 1958-65, stjóri á Vestmanna skipasmiðju 1972-81, og kavari 1966-72. Sum politikari hevði hann sæti á Løgtingi í 20 ár, frá 1970 til 1990. Í tveimum umførum var hann eisini løgtingsformaður, fyrru ferðina frá 1978-79 og aftur tíggju ár seinni, frá 1989-90.
Vera'a mál
Vera'a er eitt mál í Vanuatu. Umleið 500 fólk tala málið.
Mavea mál
Mavea er eitt mál í Vanuatu. Umleið 34 fólk tala málið.
Dries van Noten
300px|thumb|Dries van Noten Dries van Noten (føddur 12. mai 1958 í Antwerpen) er ein belgiskur mótasniðgevi. Í 2005 skrivaði New York Times at hann var ein av best umtóktu mótasniðgevum innan mótaheimin ("one of fashion's most cerebral designers"). Stílur hansara er sagdur at vera eksenstriskur ("eccentric"), og gjørdist ópopulerur í tí langa tíðarskeiðnum har minimalisma var í hæddini tíðliga í 1990-árunum, men fekk so eitt come back mitt í 2000-árunum, og í 2008 vann hann International Award of the Council of Fashion Designers of America. Sama árið sniðgav hann klæðir til sjónleikarinnuna Cate Blanchett til handanina av Oscar-virðislønini, og helt fram við at sniðgeva kjólar til hana til tiltøk á reyða teppinum síðan tá.
Aðrir kendir kundar hansara eru eitt nú Prinsessa Mathilde av Belgia, og sjónleikarinnan Maggie Gyllenhaal.
Fausto Cercignani
Fausto Cercignani (føddur 21. mars 1941 í Milano) er ein italskur mál- og bókmentafrøðingur, essayistur og rithøvundur.
Lívssøga
Foreldur hansara eru úr Toscana. Fausto Cercignani var lesandi í Milano, har hann tók prógv í fremmandum málum og bókmentum við sergrein í enskum frá Shakespeare-tíðini. Til 1983 granskaði og undirvísti hann í bókmentum og máli í enskum og germanskum á univeristeti í Bergamo og á Università degli Studi di Pisa og Università degli Studi di Milano. Í 1983 búsettist hann aftur í Milano, har hann helt fram við virksemi sínum á Università degli Studi di Milano. Her legði hann serligan dent á gransking innan germanskar bókmentir.
Í 1996 varð hann heiðraður við heiðurskrossi úr Eysturríki, ið nevnist: Österreichisches Ehrenkreuz für Wissenschaft und Kunst I. Klasse.
Skaldskapur
Cercignanis skaldaverk er nú savnað í einum bindi: ''Scritture. Poesie edite e inedite'', Torino 2015. Cercignani hevur eisini royndir við sjálvtýðing av hansara egnu skaldaverkum.
Heiður
left|50px
Tambotalo mál
Tambotalo er eitt mál í Vanuatu. Umleið 50 fólk tala málið.
Kristian 6.
thumb|right|220px Kristian 6. (30. november 1699 – 6. august 1746) var kongur av Danmark í tíðarskeiðnum 1730 til 1746. Hann var ein dúgligur og arbeiðssamur kongur. Hann vildi fegin, at fólkið, sum stóð undir honum, skuldi hava góð og livlig kor. Menn hann gloymdi heldur ikki seg sjálvan. Honum tókti ikki, at tann gamla kongsborgin, sum faðir hansara hevði vælt um, var nóg hóskiligur bústaður fyri einaveldisharran, og tí tók hann hana niður og reisti ta glæsiligu Kristiansborg. Hon var ovurhonds dýr. Uttan um borgina læt hann spenna jarnketur, so eingin skuldi koma ov nær. Kristiansborg er í Keypmannahavn og varð liðugt í 1780. Slottið var kongsslott áðrenn Amalienborg. Tað er brent í grund tvær ferðir - í 1794 og í 1884. Kristiansborg hevur síðan 1918 hýst fólkatinginum og stjórnini.
Christian VI of Denmark
24. januar
24. januar er dagur 24 í árinum í gregorianska kalendaranum. 341 dagar eru eftir av árinum (342 dagar um skotár er).
Ð
right|thumb|250px|Ð Ð (stóra Ð, lítla ð) er 5. bókstavur í tí føroyska stavraðnum og er eisini ein av bókstavunum í íslendska stavraðnum og hevur fyrr verið brúkt í fornum og miðenskum. Á føroyskum verður hesin bókstavur nevndur edd. Eitt føroyskt orð kann ikki byrja við ð, men ð kann standa mitt í einum orði ella í endanum av einum orði.
Á føroyskum verður ð ikki úttalað í orðum longur, tað er annaðhvørt fallið burtur (sí dømi niðanfyri) ella verður úttalað sum j (t.d. miðan) ella v (t.d. maður). V.U. Hammershaimb valdi at taka ð við í mállæru sína, meðan Jakobsen, doktari, ikki tók tað við í sínum uppskoti til stavrað og mállæru.
Av tí at ð ofta er stumt á føroyskum, eru tað mong ið hava trupult við at skriva tað rætt, tí ein skal kenna reglurnar væl. T.d. skal eitt navnorð, sum stendur í hvørjumfalli, ongantíð enda við ð. Og ofta er ð einasti munur millum bundið og óbundið hvørkikynsorð í hvør- og hvønnfalli eintal. Í døminum "stykki" niðanfyri eru teir formarnir, sum trupult kann vera at skilja ímillum, skrivaðir við reyðum.
Orðini var og varð verða úttalað eins, men hava ikki somu merking. Var er tátíðarformur av tí, sum eitur er í nútíð (hon er heima, hon var heima). Varð er tátíðarformur av tí, sum eitur verður í nútíð (bókin verður lisin, bókin varð lisin í útvarpinum). Tvey onnur orð, ið ljóða eins, eru í og ið, har í hevur sama týdning sum i á donskum og in á enskum, meðan ið kann skiftast út við orðið sum.
Kristian 4.
thumb|right|220px|Málningur eftir [[Karel van Mander.]] Kristian 4. (12. apríl 1577 - 28. februar 1648) grundaði býirnar Kristiania (Oslo), Kristiansand, Glückstad, Kristianstad, Kristianopel, Kristianshavn, Kristianspris og Kongsberg. Í 1588 gjørdist Kristian 4. kongur í Danmørk, 11 ára gamal. Hann var kongur í 60 ár. Hann var eisini kongur í Noregi og norsku hjálondunum Íslandi, Føroyum og Grønlandi. Tá hoyrdu eisini til danska ríkið Halland, Blekinge og Skåne í Svøríki, og Holstein og Slesvig í Týsklandi. Danmark var stórveldi um ár 1600, og hevði sera nógv herski. Men ófriðarár vóru í Europa. Í Miðeuropa var 30-ára kríggið, og ofta var kríggj millum Svøríki og Danmørk. Tó hendi so mangt í hesi tíð. Rannsóknarferðir vórðu gjørdar til fremmandar heimspartar. Nýggj tøknifrøði var uppfunnin og skipaði framburð. Vísindi og list mentust. Vanliga fólkið livdi tó í fánkunnu og vesaldømi. Illa stóð til í Føroyum á døgum Kristiani 4. Sjórænarar gjørdu nógv um seg. Heilsuviðurskiftini vóru vánalig og nógv doyðu av sjúku. Um 1650 var danska ríkið nógv fátækari, enn tá ið Kristian 4. tók við ræðinum 1588. Men honum fyri at takka vórðu mong stáslig hús bygd. Nyboder í Keypmannahavn læt hann byggja í 1631 til manningarnar á herskipum sínum. Kristian 4. læt Rundatorn í Keypmannahavn byggja í 1637.
Christian IV of Denmark
Elizabeth Savalla
Elizabeth Savalla Casquel (fødd 23. november 1954 í São Paulo) er sjónleikari úr Brasil.
316 f.Kr.
Øldir: 5. øld f.Kr. – 4. øld f.Kr. – 3. øld f.Kr.
Áratíggju: 360-árini f.Kr. 350-árini f.Kr. 340-árini f.Kr. 330-árini f.Kr. 320-árini f.Kr. - 310-árini f.Kr. - 300-árini f.Kr. 290-árini f.Kr. 280-árini f.Kr. 270-árini f.Kr. 260-árini f.Kr.
Árstal: 321 f.Kr. 320 f.Kr. 319 f.Kr. 318 f.Kr. 317 f.Kr. - 316 f.Kr. - 315 f.Kr. 314 f.Kr. 313 f.Kr. 312 f.Kr. 311 f.Kr.
Algonkinsk mál
thumb|Algonkinsk mál: landafrøðiliga spjaðing í Norðuramerika. Algonkinsku málini eru høvuðsgrein í algisku málættini, sum hoyrir til málini hjá amerikonsku upprunafólkunum.
Uppbýtið
Algonkinsku málini verða vanliga býtt í tríggir flokkar (landafrøðiliga skipaðar frá vestri til eystur):
Aðrar málættir í Norðuramerika
Aðrar norðuramerikanskar málættir eru irokesiska málættin, sioux-catawbanska málættin, caddoanska málættin, uto-aztekiska málættin og atapaskiska málættin.
Henrik (prinsur av Danmørk)
thumb|Heindrikkur prinsur í 2010. Hansara Kongaliga Hátign Henrik Prinsur (føddur 11. juni 1934 í Talence - deyður 13. februar 2018 á Fredensborg Slot) var maður hennara hátign Margrethe II. Hann var sonur André de Laborde de Monpezat (deyður 1998) og greivinnu Renée de Monpezat, fødd Doursennot (deyð 2001). Hann varð doyptur Henri Marie Jean André, greve de Laborde de Monpezat. Margretha drotning og Heindrikkur prinsur fingu tveir synir, Krúnprins Frederik og prins Joakim.
Lívssøga
thumb|right|230px|Hann var í alt 10 ferð á almennari vitjan í [[Føroyum. Myndin er tikin í Vági í 2005.]] Heindrikur prinsur varð borin í heim tann 11. jui 1934 í Talence, Gironde í Fraklandi. Føðinavn hansara er Henri Marie Jean André, greivi de Laborde de Monpezat. Foreldur hansara vóru André de Laborde de Monpezat og kona hansara, Renée de Monpezat (fødd Doursennot). Fyrstu fimm árini vaks Heindrikur upp í Franska Indokina, núverandi Vjetnam, har faðir hansara stóð fyri famijuáhugamálum í ídnaðar- og handilsfyritøkum sum abbi Heindriks hevði stovnað. Í 1939 vendi familjan aftur til Fraklands og búðu næstu 11 árini á ættargarðinum "le Cayrou" í Cahors.
Heindrikur prinsur gekk í skúla heima til 1947, tá hann varð sendur á ein jesuittara kostskúla í Bordeaux. Frá 1948 til 1950 gekk hann á studentaskúla í Cahors. Í 1950 fór hann tó aftur til Vjetnam og tók studentsprógv á franska studentaskúlanum í Hanoi í 1952. Frá 1952-57 las Heindrikur prinsur løgfrøði og samfelagsfrøði við Sorbonne universitetið í París. Samstundis las hann kinesisk og vjetnamesisk mál á École Nationale des Languages Orientales. Eftir at hann varð magistari í fronskum bókmentum og eysturlendskum málum, var hann tvey ár í lestrarørindum í Hongkong og Saigon. Frá 1959-1962 gjørdi Heindrikur prinsur hertænastu í Algeria. Í 1962 varð Heindrikur prinsur settur í starv í asiátisku deildini í franska uttanríkismálaráðnum. Frá 1963-1967 starvaðist hann sum ambassaduskrivari á fronsku sendistovuni í London.
Prinsur av Danmark
Í 1964, meðan hann starvaðist á sendistovuni í London, hitti Heindrikur donsku krúnprinsessuna Margretu, sum tá las í Bretlandi. Parið varð trúlovað í 1966 og 10. juni 1967 giftust tey í Holmens kirke í Keypmannahavn. Við giftuni fekk hann heitið: Hansara hátign, Heindrikur prinsur av Danmark. Parið hevur tveir synir, Fríðrik krúnprins (f. 26. mai 1968) og Joachim prins (f. 6. juni 1969). Í 1972 doyði Fríðrikur kongur og krúnprinsessan varð lýst drotning Margreta 2. av Danmark.
Æ
right|thumb|350px|Æ right|thumb|350px|Æ Æ ella æ er 28. bókstavur í tí føroyska stavraðnum og er eisini ein av bókstavunum í íslendska, danska og norska stavraðnum.
317 f.Kr.
Øldir: 5. øld f.Kr. – 4. øld f.Kr. – 3. øld f.Kr.
Áratíggju: 360-árini f.Kr. 350-árini f.Kr. 340-árini f.Kr. 330-árini f.Kr. 320-árini f.Kr. - 310-árini f.Kr. - 300-árini f.Kr. 290-árini f.Kr. 280-árini f.Kr. 270-árini f.Kr. 260-árini f.Kr.
Árstal: 322 f.Kr. 321 f.Kr. 320 f.Kr. 319 f.Kr. 318 f.Kr. - 317 f.Kr. - 316 f.Kr. 315 f.Kr. 314 f.Kr. 313 f.Kr. 312 f.Kr.
Ą
Ą ella ą er bókstavur í tí pólska og litaviska stavraðnum.
25. januar
25. januar er dagur 25 í árinum í gregorianska kalendaranum. 340 dagar eru eftir av árinum (341 dagar um skotár er). Dagurin ber heitið Pálsmessa.
Rómversk-katólska kirkjan
thumb|right|Pæturskirkjan í [[Róm.]] Tann Rómversk-katólska kirkjan er størsti trúarbólkur í heiminum og tann langstørsta kristna kirkjan. Kátolska kirkjan er ein heimsumfatandi felagsskapur av kristnum, ið telur uml. 1 160 000 000 limir í 2010. Bispurin í Róm (pávin), ið verður roknaður sum eftirfylgjari Pæturs, ápostul, er sjónliga tekinið um einleika kirkjunnar. Katolikkar trúgva, at høvur kirkjunnar, pávin, er umboðsmaður Guds á jørð. Í trúarmálum er hann hægsti myndugleiki. Ein útsøgn frá pávanum, tá ið hann úttalar seg ex cathedra (latín: "úr læristólinum") um trúgv og siðalæru, er lýtaleys. Pávin býr í Vatikanríkinum, sum er elalítið sjálvstøðugt ríki í Róm.
25. januar
Súla og lomviga koma at landi á pálsmessu, 25. januar.
Rómversk-katólska kirkjan
Katólska kirkjan er um allan heim og er høvuðstrúgvin í m.a. Fraklandi, Meksiko, Eysturtimor, Póllandi, Írlandi og mongum øðrum londum. Nógvir katolikkar ganga til messu sunnudag, og teir kunnu játta presti syndir sínar. Teir hava serliga stóra virðing fyri Mariu Moy, móður Jesu, og biðja bæði hana og onnur halgimenni um forbønhjá Gudi. Halgimenni eru kristin fólk, sum hava liðið í blóðvitnisdeyða, ella tey eru eftir sítt kristna lív tikin upp í Guds ríki.
Katólska kirkjan hevur 7 sakramenti: dópur, altargangur, ferming, bótarinnar sakramenti, salving teirra sjúku, hjúnalag og prestavígsla. Altargangsgudstænastan eitur messa. Kirkjan er býtt sundur í bispadømi undir leiðslu av einum bispi. Bisparnir hava lærumyndugleika. Uppgávan hjá kirkjuni er at boða boðskapin. Skrivliga keldan er Bíblian. Harumframt hevur kirkjan munnligar keldur, ið røkka aftur til frumkirkjuna. Trúarjáttanin, ið kirkjan nýtir, stavar frá konsiliinum í Nikæa og Konstantinopel.
Til tess at loysa átrokandi andaligar og sosialar uppgávur innan kirkjuna, ella í samfelagnum sum heild, loyvir kirkjan teimum trúgvandi at liva í felagsskapi við serligum reglum (til dømis lyfti um at liva ógift, í lýdni og í persónligum fátækradømi). Fransiskanasystrarnar eru eitt dømi um hetta. Gudstænastumálið er vanliga móðurmálið, men latín, sum fyrr varð brúkt, kann eisini nýtast. Katolikkar nýta rósukransin, eitt perluband, at hjálpa sær, tá ið teir biðja. Teir biðja eina bøn fyri hvørja perluna.
Fremst av halgimenninum er Maria moy.
Italska fótbóltslandsliðið
Italska fótbóltslandsliðið hjá monnum verður skipað av Italska Fótbóltssambandinum, sum varð sett á stovn í 1898 og gjørdist limur av FIFA í 1905. Fyrsti landsdysturin hjá Italia var tó ikki spældur fyrr enn fimm ár seinni. Italia hevur luttikið í 17 HM-endaspælum, teir takkaðu nei í 1930 og einaferð, í 1958, megnaðu teir ikki at kvalifisera seg til HM-endaspælið. Fýra ferðir hevur Italia vunnið HM í fótbólti, tað var HM í 1934, HM í 1938, HM í 1982 og HM í 2006. Harvið er Italia næstmest vinnandi landið í HM, næst eftir Brasil. Bara Týskland hevur verið í fleiri finalum enn Italia, Brasil hevur verið í líka nógvum finalum sum Italia. Italia hevur eisini vunnið evropameistaraheitið í fótbólti einaferð, tað var í 1968, og verið í EM finalu tvær ferðir, í 2000 og 2012. Italska fótbóltslandsliðið hevur spælt móti Føroyum, í september 2011 møttu teir Føroyum á Tórsvølli og vunnu við einum máli móti ongum. Dysturin var tann fyrsti, ið var spældur, eftir at tær fýra nýggju ljósmastarnar vóru settar upp kring vøllin. Antonio Cassano skoraði fyri Italia í 11. minutti.
Kvæði
thumb|right|180px|Harra Pætur & Elinborg. Kvæði - felagssangur sum verður sungin í samband við føroyskan dans. Eitt kvæði hevur sum oftast nógv vers og eitt niðurlag. Tað fortelur ofta eina søgu um hetjur úr gomlum søgnum. Fyrsti skaldskapur føroyinga varð borin munn av munni, frá ættarliði til ættarlið. Stóri kvæðaskattur føroyinga er fremsta eyðkenni fyri frásøgu og mentan frá farnum tíðum. Kvæðini hava uppruna í eini felagsevropeiskari forntíð, frá mýtum um hetjur og hetjugerðir niðri í Evropa frá fyri ár 1000. Hesin stóri mentanararvur, sum kvæðini eru, hava verið við til at givið føroyingum ta barlast, sum ein tjóð byggir sín málsliga og mentanarliga samleika á. Týdningarmesti kvæðabólkurin er Sjúrðarkvæðini, sum byggja á forngermanska sagnarkringin Niebenlungenlied. Onnur kvæði eru yrkt úr íslendingasøgum, m.a. "Heimskringlu" og "Vølsungasøgu". Nøkur kvæði hava tilfar úr Føroyum, m.a. úr Føroyingasøgu. Høvundarnir til tey eldru kvæðini eru ókendir, men í teimum yngru kvæðunum eru yrkjararnir í flestum førum kendir. Jens Christian Djurhuus (1773–1853) og Jens Hendrik Djurhuus (1799–1892), faðir og sonur og bøndur við Sjógv í Kollafirði vóru sera evnaríkir kvæðayrkjarar. Í nýggari tíð hava Jóannes Patursson (1866–1946), Mikkjal á Ryggi (1879–1956) og Poul F. Joensen (1898-1970) yrkt kvæði.
Italska fótbóltslandsliðið
Núverandi hópur
Hesir leikarar eru tann almenni hópurin til EM í fótbólti 2016.
Kvæði
Táttayrkingin, sum varð nýtt til teitis, og sum mangan var bersøgið og niðrandi skemt úr gerandishendingum, stóð í besta blóma um 1800. Kendasti táttayrkjari okkara var Nólsoyar Páll (1766–1809) og tátturin Fuglakvæðið, sum umrøður embætismisnýtsluna hjá donsku embætismonnunum í samtíð Páls, er enn í dag ímyndin av tí stríði, sum føroyingar í farnum tíðum stríddu við donsku yvirvøldina.
Italska fótbóltslandsliðið
Núverandi hópur
''Dystir og mál eru dagførd pr. 17. juni 2016, eftor dystin móti Svøríki.''
Leikarar við flest spældum dystum
Pr. 18. juni 2016 eru leikar við flest leiktum dystum fyri Italia hesir:
Leikarar við feitari skrift eru enn virknir leikarar á italska landsliðnum.
Toppskorarar
Pr. 29. mai 2016 eru leikararnir hjá Italia við flest málum hesir:
Leikarar við feitari skrift eru enn virknir leikarar á italska landsliðnum.
Liðskiparar
200px|thumbnail|Italska landsliðið á Tórsvølli, beint áðrenn dystin móti [[Føroyska fótbóltslandsliðið|Føroyum 2. sep. 2011, sum Italia vann 1-0.]] List of captaincy periods of the various captains throughout the years.
Mallorka
Mallorka er ein oyggj í Miðjarðarhavinum, ið politiskt hoyrir til Spania. Landið liggur í oyggjabólkinum, ið nevnist Balearoyggjar. Fólkatalið er umleið 859.000 íbúgvar. Uml. helvtin av fólkunum á oynni býr í høvuðstaðnum Palma. Í 2016 væntar oyggin at fáa yvir tíggju milliónir ferðafólk á vitjan. Tað er meira enn ein millión fleiri enn í 2015, tá 8,8 milliónir vitjaðu størstu oynna á Balearoyggjunum í Miðjararhavi. Ein einstakan dag í august í 2015 vóru ein millión ferðafólk á oynni – tað er líka nógv, sum tað eru fastbúgvandi á Mallorka. Oyggjarnar hava tó fyrimunir av ferðavinnuni. Triðja hvørt arbeiðspláss hevur beinleiðis tilknýti til ferðavinnuna, og ferðavinnan stendur eisini fyri helminginum av búskaparliga virkseminum.
Valdemar á Løgmansbø
Valdemar á Løgmansbø (føddur 1952) er ein føroyskur rithøvundur, sangari, tónleikari, sangskrivari og fyrrverandi fótbóltsleikari við MB og FS Vágar. Hann er útbúgvin bygningssnikkari. Hann fór sum 13 ára gamal við pápa sínum at rógva út frá Eggersøe á Kappanum. Hálvt ár seinni arbeiddi hann nakrar mánaðar hjá kommununi í Miðvági, síðan fór hann á realskúlan á Giljanesi. Eftir páskaroyndina fór hann yvir til Grønlands við línubátinum Varberg, har hann var næstu 10 mánaðirnar. Síðan fór hann í 1969 við Ólavi Halga yvir til New Foundlands at fiska. Summarið 1969 fór hann í læru í Sandavági sum bygningssnikkari, og varð útlærdur í 1973. Síðan 1973 hevur hann arbeitt sum snikkarameistari. Hann spælir enn guitar, hóast hann bert hevur fingið skaða í tummil og longutong á vinstru hond. Hann var gestur í útvarpssendingini Brunsj hin 22. apríl 2014, har hann framførdi tveir sangir og spældi guitar, í sendingini nevndi verturin, Eyðfinn Jensen, at hann var spentur uppá at hoyra, hvussu tað ljóðaði tá ein spældi guitar við trimum fingrum. Tað hoyrdist ikki, at hann ikki fekk nýtt tveir fingrar, var verturin sannførdur um.
Familja
Foreldur: John á Løgmansbø úr Miðvági, og Johild á Løgmansbø, f. Hansen, úr Sørvági. Pápin gekk burtur við Sjeystjørnuni í 1973, tá var Valdemar 20 ára gamal. Omman og abbin í faðirætt vóru Nicolina Johannesen, ættað av Dunganum í Sørvági, og Tummas Jacob Johannesen úr Miðvági. Omman og abbin í móðurætt vóru Valdina Hansen úr Sørvági og Hans Hansen úr Funningi. Varð í 1975 giftur við Trygvør á Løgmansbø, f. Nattestad, saman eiga tey fýra børn: Jónley (1976), Biritu (1978), Torgunn (1989) og Ingmar (1993).
Dýr
Dýr ella djór (frøðiheiti - Animalia ella Metazoa) er ein bólkur av fleirkyknu lívverum, sum kunna røra seg runt. Dýr er eitt av teimun lívfrøðiligu ríkinum. Flestu livandi verur eru dýr. Vísindafólk halda, at til eru umleið 10 mió sløg. Dýrini eru ymisk, frá teimum smæstu, einføldu verunum, ið líkjast ørsmáum slímklattum, til tær størstu ránsdýr. Øll dýr eru skipað í fleiri bólkar. Tindasvín eru t.d. í tí bólkinum, ið livir av skordýrum. Men tað er eisini í einum undirbólki av súgdýrum innan súgdýraflokkin. Øll sugdýr eru síðan í ryggdýrabólkinum.
Dýr er livandi skapningur, sum etur, flytur seg og nørist. Tað sansar alt uttan um seg við tevi, kenslu, sjón, hoyrn og smakki. Livumfarið hjá einum dýri er, at tað verður borið í heim, veksur, verður kynsbúgvið, nørist og doyr. Tað etur, so kroppurin mennist og búnast. Føðin gevur dýrunum orku at flyta seg úr stað. Bara fáir dýrabólkar flyta seg ongantíð, til dømis standa soppar festir á steinum alt lívið. Bara ein lítil partur av øllum dýrasløgum, ið hava livað á jørðini, er til nú á døgum. Óteljandi sløg, líka frá stóru eðlunum til drontarnar, eru útdeyð. Nógv dýr, sum t.d. fílar og tikarar, eru í stórum vanda at doyggja út.
Lehali mál
Lehali er eitt mál í Vanuatu. Umleið 200 fólk tala málið.
Enya
Enya (fødd 17. mai 1961 í Gweedore í Donegal í Irlandi) er ein írsk sangarinna, sangskrivari og tónleikari.
Páskaoy
Páskaoy (spanskt: Isla de Pascua, rapa nui: Rapa Nui ) er ein kyrrahavsoyggj, ið er hjáland til Kili. Almennu málini eru tvey í tali, spanskt og rapa nui. Oyggin er gitin fyri veldugu standmyndirnar í tí berliga landslagnum. Standmyndirnar kallast Moai. Forfedrar polynesiamanna høgdu tær í grót fyri stívliga 1000 árum síðan.
Hvussu oyggin fekk navnið Páskaoy
thumb|left|Rannsóknarferð hjá Roggeveen árini 1721 og 1722 Niðurlendski sjófarin Jacob Roggeveen (1659-1729) gjørdi eina rannsóknarferð til Kyrrahavið árini 1721 og 1722. Hann leitaði eftir einum møguligum ókendum heimsparti ið hann kallaði "Zuydland" á kortinum, sum varð gjørd aftaná ferðina. Latínska heiti var Terra Australis Incognita, ið merkir 'Ókenda landið fyri sunnan'.
Meðan Roggeveen leitaði, fann hann eina ókenda oyggj tann 5. apríl 1722. Av tí at tað var páskadagur hendan dagin, kallaði hann oynna "Paasschen eiland", sum merkir Páskaoy á niðurlendskum.
Høvuðsstaðurin
thumb|left|Havnin í Hanga Roa Høvuðsstaðurin, sum eitur Hanga Roa, liggur í útsynningspartinum av oynni. Her búgva næstan øll fólk, og sostatt er hann tann einasti býur á oynni. Á allari oynni eru umleið 7800 fólk.
Altjóða flogvøllurin Mataveri International Airport er beint uttanfyri býin. Sunnanfyri flogvøllin liggur tað 320 metrar høga gosfjallið, sum kallast Rano Kao.
Landafrøði
thumb|left|Kort av Páskaoynni. Páskaoyggin er í útryðjuni í eystara parti í Polynesia, hundraðtals fjórðingar frá næsta granna.
Eystasta oyggin í Kyrrahavi er 24 km til longdar og 16 km breið. Gosfjallið Ma'unga Terevaka, við sínum 507 m er hægsta punktið á oynni. Hetta fjallið liggur í norðara partinum. Øll gosfjøllini á oynni eru óvirkin í dag.
26. januar
26. januar er dagur 26 í árinum í gregorianska kalendaranum. 339 dagar eru eftir av árinum (340 dagar um skotár er).
Páskaoy
Søga
thumb|220px|Standmyndirnar á Páskaoynni eru ovurstórar, úr 3 upp í 12 m. høgar og ógvuliga tungar. Størsta standmyndin, sum er higartil funnin, vigar 84 tons. Polynesar búsettu seg á oynni í 6. øld. Tey livdu av taro, søteplum, bananum og graskerum, sum tey sjalv dyrkaðu, og tey hildu eisini bæði svín og høsn. Tey bygdu rætthyrntar pallar, nevndir ahu, fram við strendurnar. Men gulløldin við minnisvarðum og standmyndum á Páskaoynni var ikki fyrr enn seinni, um 1300, tá ið fólkið á oynni gjørdu hundraðtals pallar og reistu stórar, høgdar standmyndi á teimum. Pallarnir vóru stórir og síðan, sum vendi út ímóti sjónum, var hál og slætt, tí sjógvurin alsamt runaði eftir henni. Hvør pallur var 45 m. langur, og á honum stóðu 15 standmyndir. Eingin veit, hví standmyndirnar vórðu gjørdar, men tær eru helst gjørdar av átrúnaðarligum grundum.
Flestu standmyndirnar á Páskaoynni vóru høgdar í grótbrotum í sloknaðum gosopum. Tær vórðu høgdar í heilum líki úr berginum, bara ein partur av bakinum var fastur og helt teimum, so at tær duttu ikki. Tá ið standmyndirnar vóru lidnar, varð festið í bakinum høgt leyst, og tær vórðu signar niður á slætt og blankaðar og snøggaðar. Síðan vórðu tær drignar til pallarnar og reistar, einsamallar ella lið um lið. Nógvar høvdu strýuskapað høvuðsprýði av royðigróti. Mangar standmyndir høvdu enn høvuðsprýði, tá ið evropear á fyrsta sinni sóu tær mong hundrað ár eftir, at tær vórðu reistar.
700px|center|thumb|Páskaoy
Ø
right|thumb|350px|Ø right|thumb|350px|Ø Ø ella ø er 29. bókstavur í tí føroyska stavraðnum og er eisini ein av bókstavunum í danska, norska og suðursámiska stavraðnum.
Aberdeenshire
thumb|Aberdeenshire Aberdeenshire (Aiberdeenshire á skotskum; Sìorrachd Obar Dheathain á gæliskum) er ein av 32 sýslum (council areas) í Skotlandi. Sýslan varð sett á stovn í 1996. Fyrisitingarsætið hjá sýsluni er kortini í Aberdeen City, sum ikki er partur av Aberdeenshire.
Kongaliga slottið Balmoral Castle, ið liggur við ánna Dee í vestara parti av Aberdeenshire, er ein av bústaðnum hjá ensku kongsfamiljuni.
Tannhvalir
Tannhvalir (frøðiheiti - Odontoceti) eru hvalir, sum vanliga hava tenn, tó at onkrir eru tannleysir.
Dømi um tannhvalir eru: nísa, grindahvalur (Globicephala melas), skjórutur springari (Lagenorhynchus acutus), hvessingur (Tursiops truncatus), døglingur (Hyperoodon ampullatus), bóghvítuhvalur/mastrahvalur (Orcinus orca) og avgustur (Physeter macrocephalus). Hesi sjey sløgini síggjast meira ella minni regluliga á føroyskum sjóøki.
Onnur sløg, ið sædd eru í føroyskum sjóøki, eru nevhvalur (Mesoplodon bidens), náhvalur (Monodon monoceros), hvítfiskur (Delphinapterus leucas), kjafthvítur springari (Lagenorhynchus albirostris), rípuspringari (Stenella coeruleoalba), delfin (Delphinus delphis) og falskur mastrarhvalur (Pseudorca crassidens).
Avgustur er heimsins størsti tannhvalur.
Danmark á Summar-OL 2016
Luttakarar
Listin niðanfyri vísir talið av luttakandi ítróttafólkum fyri Danmark á Summar-OL 2016. Legg til merkis, at eyka útskiftarar innan fótbólt og hondóblt eru ikki tald við í talinum av ítróttafólkum:
Kappingin hjá monnum
Fótbóltsliðið hjá Danmark kvalifiseraði seg til OL við at koma til hálvfinaluna á U21 EM í fótbólti í Kekkia.
Úrslit
NR = Tjóðarmet, Q = Beinleiðis kvalifikatión, q = Kvalifiserað(ur) sum ein av teimum bestu, ið ikki vórðu beinleiðis kvalifiserað
Úttøka
Hesir leikarar vórðu úttiknir til hondbóltskappingina á Summar-OL eftir innstilling frá Dansk Håndbold Forbund og eftir at Danmarks Idrætsforbund hevði góðkent tað.
Úrslit
Bólkaspæl
Kvartfinala
Hálvfinala
Súkkling
Vegsúkkling Danskir súkklarar kundu í mesta lagi kvalifisera tríggjar súkklarar til kvotupláss í vegsúkklukappingini hjá monnum á OL. Hesir skuldu vera millum topp-15 av donsku súkklarunum, ið høvdu luttikið á UCI Europe Tour 2015. Vegsúkkluliðið, ið var undir leiðslu av Jakob Fuglsang, ið tvær ferðir áður hevði luttikið á Olympisku Leikunum, varð úttikið 23. juni 2016.
Úrslit
Banasúkkling BMX Fjallasúkkling (MTB)
NR = Nationalt met. ER = Evropeiskt met.
Haraldur Blátonn
thumb|right|220px Haraldur kongur Gormsson (føðiárstal ókent, doyði umleið 985/987) eisini nevndur Blátonn var kongur í Danmark. Vit vita ikki nær hann var føddur, men hann ráddi frá umleið 958 til hann doyði uml. 987. Haraldur var sonur danska kongin Gorm Gamla og Thyru Dannebod. Haraldur doyði í Jomsborg, sum helst hevur ligið á oynni Wollin í Eystarasalti. Sambært Adami av Bremen (uml. 1040 - uml. 1081), sum skrivaði krønikuna "Søgan hjá teimum hamburgsku erkabiskupunum", ráddi Haraldur Blátonn fyrst saman við pápa sínum, síðan einsamallur fram til 980-árini, tá ið sonurin, Sveinur 1. Tjúguskegg, gjørdi uppreistur, sum hevði við sær at Haraldur doyði uml. 987.
Adam av Bremen sigur um Harald, at hann, mótsett pápanum, tók jaliga ímóti teimum kristnu trúboðarunum, ið komu sunnanífrá. Vit vita ikki neyvt nær Haraldur vendi um til kristna trúgv, men á stóra Jellingesteininum stendur, at Haraldur Blátonn kristnaði danir. Á steininum stendur eisini, Haraldur hevði valdið í øllum Danmark og Noregi við. Viðv. valdinum í Noregi verður helst sipað til, at hann setti Hákun jall sum undirkong sín í Noregi. Uml. 973-974 var stríð millum Harald Blátonn og týsk-rómverska keisaran Otto 2. Danmark og Haraldur Blátonn taptu hetta stríð, og Haraldur bant seg til at kristna Noreg.
Viðurnevni Blátonn hevur Haraldur helst fingið, tí hann hevði eina myrka tonn (blátt = myrk/svart).
Bluetooth tøknin
Bluetooth tøknin, sum stóra svenska KT-fyritøkan Ericsson hevur ment, og sum vit kenna frá fartelefonum og øðrum, er uppkallað eftir Haraldi Blátonn, og búmerki fyri Bluetooth byggir á rúnurnar fyri forbókstavir hansara H (ᚼ) og B (ᛒ).
318 f.Kr.
Øldir: 5. øld f.Kr. – 4. øld f.Kr. – 3. øld f.Kr.
Áratíggju: 360-árini f.Kr. 350-árini f.Kr. 340-árini f.Kr. 330-árini f.Kr. 320-árini f.Kr. - 310-árini f.Kr. - 300-árini f.Kr. 290-árini f.Kr. 280-árini f.Kr. 270-árini f.Kr. 260-árini f.Kr.
Árstal: 323 f.Kr. 322 f.Kr. 321 f.Kr. 320 f.Kr. 319 f.Kr. - 318 f.Kr. - 317 f.Kr. 316 f.Kr. 315 f.Kr. 314 f.Kr. 313 f.Kr.
Axamb mál
Axamb er eitt mál í Vanuatu. Umleið 750 fólk tala málið.
2014
2014 (MMXIV) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byjaði á einum mikudegi.
Haraldur
Av norrønum Haraldr, sett saman av liðunum Har-, síðusnið uttan i-umljóð av Her-, av navnorðinum herr 'herur', frumnorrønt *harja-, og -aldr, síðusnið av -valdr 'valdsharri'. Fýra norskir miðaldarkongar itu Haraldur, m.a. Haraldur Hárfagri (um 860-um 940, kongur um 890-930), sum savnaði Noreg í eitt ríki, og Haraldur Gráfeldur (um 935-um 970, kongur frá um 961). Og tríggir danskir kongar hava itið Haraldur, teirra millum Haraldur Blátonn (d. fyri 998, kongur um 950-985), sum eitt skifti eisini hevði valdið í Noregi, men misti tað aftur eftir orrustuna í Hjørungavági í 986. Í Føroyingasøgu er Haraldur Jarnheysur víkingahøvdingur, sum Sigmundur Brestisson sættir við Hákun jall, og hann er við Sigmundi á fyrstu ferð hansara aftur til Føroya úr Noregi.
Haraldur
Sjórænarar
thumb|right|250px|Sjórænaraskip. Sjórænarar eru menn, ið ræna á sjónum ella frá skipum, sum leggja at á støðum, sum hava ilt við at verja seg, og so ræna teir tað, sum hevur nakað av virði. Bæði fyrr og nú hava sjórænarar eisini rænt fólk, eisini í Føroyum. Summarið 1629 rændu tvey turkisk sjórænaraskip í Hvalba. 6 fólk vórðu dripin og fleiri enn 30 kvinnur og børn vórðu burturflutt. Tey burturfluttu komu ongantíð heim aftur til Føroya.
Fyrr í tíðini herjaðu sjórænarar allastaðni, men mest í Karibiahavi, í Indiahavi og aðrastaðni í Asia og fram við landi í Afrika. Flestøll hava lisið um sjórænarar. Hetta eru ógvisligir jassar við klaffa fyri eyganum og við træbeini. Í veruleikanum vóru teir rætt og slætt ránsmenn, sum lupu á friðarlig handilsskip. Tað fyrsta, vit vita um sjórænarar, er fyri 4000 árum síðan, tá ið handilsskip í Miðjarðarhavi stundum vórðu tikin. Mest gjørdu teir um seg umleið 1500 til 1850. Tiltiknasti av øllum sjórænarum var Henry Morgan (1635-1688). Á óvitaárum var hann seldur trælur á Barbados í Karibia. Tilkomin var hann á mangari ránsferð, og sjórænararnir valdu hann flotaovastin sín. Í 1674 setti onglendingakongur hann til varalandshøvding á Jamaika. Kaparar vóru sjórænarar, sum í krígstíð fingu alment loyvi (kaparabræv) at ræna handilsskip hjá fíggindanum. Enn eru sjórænarar í Suðurkinahavi og í Somalia. Teir taka m.a. bátar við flóttafólkum úr Vjetnam. Sjórænarar úr Somalia taka fólk sum gíslar og vilja síðan ikki lata tey leys aftur uttan so at teir fáa eitt sera stórt loysunargjarld afturfyri. Hetta er ein stórur trupulleiki m.a. fyri donsk farmaskip. Skip eru onkuntíð hildin aftur at sjórænarum í meira enn eitt ár.
Gomlu sjórænaraskipini vóru smá, sigldu væl og vóru løtt at stýra. Tey flutu høgt á vatninum, so at tey kundu sigla undan inn á grunt vatn, vórðu tey jagstrað, og flestu teirra høvdu so nógvar kanónir, sum til bar at hava. Summar kanónirnar vóru stórar og brúktu stórar metalkúlur. Aðrar vóru minni og kundu snarast á umsar vegir; tey brúktu blýkúlur. Í bókum og á filmum taka sjórænarar ofta stórt ríkidømi, sum teir sigla til óbygdar oyggjar og grava niður. At finna tað aftur, tekna teir skattakort. Gjaldoyrað, sjórænarar brúktu, var sponsk gullmynt, rópt dublón. Rændu teir gull, smeltaðu teir tað upp aftur til dublónir. Ein dublón var verd átta spanskar eskudo.
Ein tann herviligasti sjórænarin, vit vita um, var onglendingurin Edward Teach, sum varð eyknevndur Svartskeggi. Tað besta, hann fekk at drekka, skuldi vera romm við krúti í. Í bardaga var hann øgiligur: hann bar seks skammbyrsur og flættaði fjús í hárið og festi eld í. Hann doyði umborð á enskum herskipi í 1718.
319 f.Kr.
Øldir: 5. øld f.Kr. – 4. øld f.Kr. – 3. øld f.Kr.
Áratíggju: 360-árini f.Kr. 350-árini f.Kr. 340-árini f.Kr. 330-árini f.Kr. 320-árini f.Kr. - 310-árini f.Kr. - 300-árini f.Kr. 290-árini f.Kr. 280-árini f.Kr. 270-árini f.Kr. 260-árini f.Kr.
Árstal: 324 f.Kr. 323 f.Kr. 322 f.Kr. 321 f.Kr. 320 f.Kr. - 319 f.Kr. - 318 f.Kr. 317 f.Kr. 316 f.Kr. 315 f.Kr. 314 f.Kr.
Jelena Karleuša
Jelena Karleuša er songkvinna úr Serbia.
Fraserburgh
200px|thumb|Fraserburgh 200px|thumbnail|Fraserburgh Fraserburgh (The Broch á skotskum; A' Bhruaich á gæliskum) er ein býur við eysturstrond Skotlands.
Fraserburgh liggur í landnyrðingshorninum í Aberdeenshire, um leið 27 km norðan fyri Peterhead. Býurin er týdningarmikil fiskihavn. Har búgva 13.100 fólk.
27. januar
27. januar er dagur 27 í árinum í gregorianska kalendaranum. 338 dagar eru eftir av árinum (339 dagar um skotár er).
Guðrun Gaard
Guðrun Gaard (fyrr Rasmussen, (fødd 3. august 1947) er føroyskur rithøvundur. Hon skrivaði sína Ph-D. ritgerð í 2005, Far fram á torg, um skaldið Regin Dahl og fekk Bókmentavirðisløn M.A. Jacobsens í 2006 fyri hetta verkið. Í 1983 fekk hon Barnamentanarheiðursløn Tórshavnar býráðs.
Útgávur
Sum barnabókarithøvundur hevur hon útgivið 7 bøkur:
GP Horsens 2016
Onnur útgáva av GP Horsens fór fram hin 12. juni 2016. Súkklukappingin var ein partur av UCI Europe Tour 2016-kalendaranum í bólki 1.2. Samlaði vinnarin av GP Horsens gjørdist danski súkklarin Alexander Kamp.
Várskot
Ávísingar úteftir
Vestnord - tíðarrit - Føroysk, íslendsk og grønlendsk talgild tíðarrit og bløð.