cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Arktiska Ráðið
thumb|right|250px|Ársfundurin í 2013 var í [[Kiruna.]] Arktiska Ráðið varð stovnað í 1996 og er eitt uttanríkispolitiskt samstarv millum USA, Kanada, Russland og Norðurlond. Føroyar hava síðani 1998 verið formligur partur av danska limaskapinum. Arktiska Ráðið til endamáls at fremja samstarv og samskipan millum londini í Arktis um evni av felags áhuga, við denti á burðardygga menning og umhvørvisvernd. Limalondini skiftast at hava formansskapin fyri Arktiska Ráðið í eitt tvey ára tíðarskeið, sum endar við einum ráðharrafundi. Ráðharrafundurin samtykkir eina yvirlýsing, hvørs endamál er at lýsa politisku raðfestingarnar í arktiska samstarvinum. Ein fastur embætismannabólkur við umboðum á uttanríkispolitiskum stigi, kallað SAO (stytting fyri Senior Arctic Officials) heldur fund vanliga tvær ferðir um árið til tess at leiðbeina arbeiðið hjá arbeiðsbólkunum og fyrireika mál og virkisætlanir til politiska viðgerð á ráðharrafundunum.
Arktiska Ráðið er eitt uttanríkispolitiskt samstarv millum átta statir, har Føroyar og Grønland eru partar av danska limaskapinum. Til ber sostatt ikki til at luttaka í egnum navni eina, men sendinevndin ber heitið “Danmark/Grønland/Føroyar”, og flaggað verður við øllum trimum fløggunum. Danmark hevur formansskapin í Arktiska Ráðnum í tíðarskeiðinum frá 2009 til 2011. Í hesum sambandi vóru Føroyar, í oktober 2010, fyri fyrstu ferð vertur fyri einum SAO-fundi. Í Arktiska Ráðnum skal semja vera millum limalondini um allar avgerðir. Hesar avgerðir eru ikki løgfrøðiliga bindandi fyri limalondini. Arktiska Ráðið hevur ikki eina felags fíggjarætlan. Tað er upp til einstøku limalondini, hvørt tey ynskja at vera við til at fíggja ella á annan hátt stuðla verkætlanum og øðrum virksemi í Arktiska Ráðnum. Arktiska Ráðið hevur heldur ikki eina felags skrivstovu.
Limalondini í Arktiska Ráðnum
thumb|400px|Arktiska Ráðið.{{legend|#002387|Limalond.}}{{legend|#0087BD| Eygleiðaralond.}} Átta lond eru limir í Arktiska Ráðnum. Av hesum eru fimm strandarlond. Tey eru Danmark, USA, Noreg, Kanada og Russland. Finnland, Svøríki og Ísland eru hinir limirnir í Arktiska Ráðnum. Danmark umboðar Føroyar og Grønland. Umframt limalondini og føstu luttakararnar eru ein long røð av londum og felagsskapum, bæði millumstjórnar- og áhugafelagsskapir, eygleiðarar í Arktiska Ráðnum.
Eygleiðarar
Londini, sum hava fasta eygleiðarastøðu eru Frakland, Niðurlond, Pólland, Spania, Stórabretland og Týskland. Harafturat hava nýggju millumlanda felagsskapir (haruppií NAMMCO) og ellivu millumlanda áhugafelagsskapir eygleiðarastøðu í Arktiska Ráðnum. Í løtuni eru tað ES nevndin, Japan, Italia, Suðurkorea, Fólkalýðveldið Kina, India og Singapor sum hava fyribils eygleiðarastøðu í Arktiska Ráðnum. Veðurlagsbroytingarnar og teir møguleikarnir, sum tær hava við sær, hava nú fingið fleiri lond at vísa áhuga fyri at sleppa upp í Arktiska Ráðið. Eitt nú hevur tann nýggja sjóleiðin í póløkinum stóran áhuga, og lond sum Kina og Suðurkorea vilja fegin sleppa at sita við borðið í Arktiska Ráðnum sum eygleiðarar. Tey átta londini, sum nú eru í Arktiska Ráðnum, eru sinnað at viðgera fyrispurningar frá londum, sum vilja hava eygleiðarastøðu, men tey eru eisini samd um, at tey vilja ikki hava ov nógvar eygleiðarar í ráðið. Áhugin fyri Arktiska Ráðnum er øktur í takt við, at Arktis seinnu árini veruliga er komið á skránna í heimspolitikki.
Føroysk luttøka
thumb|right|250px|Á fundinum í [[Nuuk í 2011 var fyri fyrstu ferð ein føroyskur ráðharri umboðaður á ráðharrafundi hjá Arktiska Ráðnum, síðani Føroyar í 1998 gjørdust formligur partur av arktiska samstarvinum. Hillary Clinton úr USA vitjaði eisini í Nuuk .]] Føroyar hava síðani 1998, sum partur av danska limaskapinum, verið umboðað á embætisstigi í Arktiska Ráðnum. Sendinevndin eitur “Denmark/Greenland/Faroe Islands”. Flaggað verður við øllum trimum fløggum og øll trý umboðini bera heitið SAO (stytting fyri "Senior Arctic Official"). Leiðarin fyri sendinevndina er umboð fyri danska uttanríkisráðið. Í januar 1998 skrivaði løgmaður Edmund Joensen til danska uttanríkisráðharran Niels Helveg Petersen, at landsstýrið hevði tikið avgerð um, at Føroyar skuldu hava ein meira virknan leiklut í Arktiska Ráðnum. Løgmaður vísti á, at føroyska luttøkan inntil tá hevði verið avmarkað og á embætismannastigi. Løgmaður heitti á danska uttanríkisráðharran um at bera so í bandi, at føroyska luttøkan í arktiska samstarvinum varð formliga viðurkend. Danski uttanríkisráðharrin svaraði, at hann fegin vildi virkað fyri hesum og at føroysk luttøka var vælkomin í donsku sendinevndini á embætismannastigi eins og á politiskum stigi.
Undir fyrsta ráðharrafundinum í Arktiska Ráðnum í Kanada á heystið 1998 bar danska sendinevndin framvegis heitið Denmark/Greenland, hóast Føroyar høvdu fingið vissu fyri at verða formligur partur av arktiska samstarvinum og vóru umboðaðar við embætisfólki á fundinum. Heitt varð frá føroyskari síðu á donsku myndugleikarnar um at broyta navnið á sendinevndini til eisini at umfata Føroyar. Málið varð tikið upp við hini limalondini í Arktiska Ráðnum um at góðkenna broytingina av heitinum á donsku sendinevndini. Á várið 1999 var hetta komið undir land. Føroyar høvdu síðan eina virkna luttøku á embætisstigi á flestu SAO fundum fram til 2004. Eftir 2004 var føroyska luttøkan tó rættuliga óstøððug. Men, síðan Uttanríkisráðið varð stovnað, hava Føroyar aftur verið umboðaðar á øllum SAO-fundum.
Upprunafólk
thumb|right|250px|"Inuit Circumpolar Council"-limir. Seks felagsskapir fyri upprunafólk eru fastir luttakarar í Arktiska Ráðnum (á enskum Permanent Participants). Felagsskapirnir eru Inuit Circumpolar Council, Saami Council, Russian Arctic Indigenous Peoples of the North, Aleut International Association, Arctic Athabaskan Council og Gwich'in Council International. Hesir felagsskapir luttaka á jøvnum føti við limalondini í orðaskiftinum, tó eru teir ikki við til at taka formligar avgerðir í ráðnum. Felagsskapirnir fyri upprunafólk bera ótta fyri, at verða ov nógvir eygleiðarar, fer tað at hava við sær, at teirra røddir vikna og tey lokalu áhugamálini sostatt missa ávirkan í arktiska samstarvinum.
Felagsskapirnir fyri upprunafólk hava eina felags skrivstovu, IPS (stytting fyri "Indigenous Peoples Secretariat"), sum hevur til endamáls at stuðla felagsskapunum í luttøkuni í Arktiska Ráðnum. IPS heldur til á Norðuratlantsbryggjuni í Keypmannahavn og verður fíggjað av Danmark.
Søga
Formliga samstarvið um Arktis byrjaði við "Arctic Environmental Protection Strategy" (AEPS) í 1991. Talan var um eitt samstarv millum USA, Russland, Kanada, Finnland, Ísland, Noreg, Svøríki og Danmark/Grønland um umhvørvisvernd í Arktis. Samstarvið varð mett at vera fyrsta stigið at skapa trygd í arktiska økinum eftir, at kalda kríggið var hæsað av. Fimm ár seinni tók Kanada stig til at seta Arktiska Ráðið á stovn. Við Ottawa-yvirlýsingini frá 1996 varð AEPS samstarvið um umhvørvi víðkað til eitt samstarv á uttanríkispolitiskum stigi, sum eisini tekur atlit at burðardyggari menning og livikorunum hjá íbúgvunum í Arktis. Síðan 1998 hava Føroyar, sum partur av danska limaskapinum, verið umboðað í Arktiska Ráðnum.
Suðurvesturvaldømi
right|370px|Kortið av Suðvesturvaldøminum Suðurvesturvaldømi (íslendskt: Suðvesturkjördæmi) er eitt valdømi á útsynningshorni Íslands. Tað eru 7 kommunur í Suðurvesturvaldøminum. Hetta valdømið er næst Reykjavík, høvuðsstaði Íslendska lýðveldisins. Íbúgvatalið í valdøminum eru umleið 80.000. Ísland er býtt upp í 6 valdømi, Suðurvesturvaldømi er eitt teirra.
Jens Christian Svabo
Jens Christian Svabo (1746 í Miðvági - doyði 14. februar 1824 í Tórshavn) var ein føroyskur málgranskari og rithøvundur. Føddur í Jansagerði, prestagarðinum í Miðvági. Hann las fyrst hjá pápanum, ið var prestur, og fór so til Havnar at ganga í realskúla, har hann var liðugur í 1765. So fór hann til Keypmannahavnar at lesa náttúrufrøði, men prógv tók hann ongantíð. Danska rentukamarið hevur í 1770-árunum ætlan um at fáa gjølligari upplýsingar um donsku hjálondini í Norðuratlantshavi. Nicolaj Mohr byrjar hetta arbeiðið, men letur arbeiðið frá sær, og so sleppur Svabo at halda fram við uppgávuni.
Hann ger ferð til Føroya í 1781-1782 og savnar tilfar til "Indberetninger fra en Reise i Færøe". Hetta stórverkið, ið ivaleyst er hitt besta um Føroyar yvirhøvur.
Silkihegri
thumb | Egretta garzetta
Silkihegri (frøðiheiti - Egretta garzetta) er fuglur, sum í høvuðsheitunum heldur til í Suðurevropa.
Sambært Jens-Kjeld Jensen vórðu í oktober 2021 fleiri silkihegrar sæddir kring landið. Ein var sæddur av fleiri í Tórshavn, og 17. oktober fann Sigga Vang hann deyðan í Steinatúni.
Holmium
Holmium er eitt frumevni, ið er nummar 67 í skeiðbundnu skipanini.
Landslutir í Sudan
thumb|right|405px|[[Sudan er býtt sundur í 17 landslutir.]]
18. mars
18. mars er dagur 77 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 78 um skotár er). 288 dagar eru eftir av árinum.
Svimjing á Summar-OL 2012 - 1500 metrar frí (menn)
Svimjingin í 1500 metrum frí hjá monnum á Summar OL 2012 fór fram 3. – 4. august á London Aquatics Centre. Føroyski Pál Joensen svam fyri Danmark í hesi kapping.
Jørgen-Frantz Jacobsen
thumb|[[Jørgen-Frantz Jacobsen saman við J.H.O. Djurhuus, William Heinesen og Hans A. Djurhuus]]
Jørgen-Frantz Jacobsen (29. november 1900 - 24. mars 1938).
Jørgen-Frantz Jacobsen úr Tórshavn var cand. mag. í søgu og fronskum frá Keypmannahavnar universiteti. Hann hevði sera stóran áhuga fyri søgu, og skrivaði sum blaðmaður í Keypmannahavn eina røð av kronikkum og greinum, umframt tvær avbera góðar bøkur um Føroya politisku viðurskifti við Norðurlond og Danmark. Longu 21 ára gamal fekk hann tuberklar í lungunum, og drúgv tíðarskeið av sínum stutta lívi var hann bundin at bróstsjúkrahúsum.
Jørgen-Frantz Jacobsen hevði bókmentaligar ætlanir, og í 1934 fór hann undir lívsverk sítt - ta søguligu bókina Barbaru. Skaldsøgan, ið varð skrivað á donskum (Barba og Harra Pál, føroysk týðing, Christian Matras) og kom út árið eftir deyða hansara, gjørdist brátt víðagitin og varð týdd til mong mál. Jørgen-Frantz náddi ongantíð at skriva endan á søguni, og hesin er tí skrivaður av Williami Heinesen. Teir høvdu tosað saman um, hvussu søgan skuldi enda, og tí er endin væntandi í anda Jørgen-Frantz'.
Jørgen-Frantz Jacobsen var yvirhugaður brævskrivari og stóð í føstum brævaskifti við javngamla vinmann sín og frænda, Williami Heinesen skaldi (1900-91), ið eisini var tikin úr leikum sum brævskrivari. William Heinesen gav í 1963 út eitt úrval av brøvunum hjá Jørgen-Frantz í bókini Det dyrebare liv (føroyskt: Dýrmæta lív). Í einum brævi verður tikið til: Í brøvunum umrøður hann sítt at síggja til vónleysa ástarband við eitt konufólk, sum hann rópar Barbaru, og sínar ætlanir um at skriva eina skaldsøgu, hvørs søgugongd skal uttaná byggja á sagnir um ta ungu prestakonuna Beintu Broberg, ið hugtók øll við sínum vakurleika og yndi. Hendan søguliga sorinskrivaradóttir var eftir søgnini tveimum monnum at deyða og tí triðja til stóra vanlukku. Men tað søguliga hevur einans týdning sum ytri ramma - tann samansetta, órannsakandi og sera menniskjaliga Barba hevur lítið til felags við tað ónda konufólkið í søgnini. Um Barbu skrivar hann:
BankNordik
thumb|317x317px|Høvuðssætið á Oknarvegi 5 BankNordik er eitt sterkt fíggjarsamtak við bankavirksemi í Føroyum, Danmark og Grønlandi umframt tryggingarvirksemi og ognarmeklaravirksemi í Føroyum. Í 2018 starvast umleið 400 starvsfólk í BankNordik samtakinum spjadd yvir 5 deildir í Føroyum, 13 í Danmark og 1 í Grønlandi. BankNordik hevur høvuðssæti í Tórshavn og er børsskrásett á Nasdaq Copenhagen. dab
BankNordik (Føroya Banki) varð stovnaður í 1906. Frammanundan var ein annar peningastovnur í Føroyum, Føroya Sparikassi (nú B etri Banki). Í sambandi við bankakreppuna vóru Sjóvinnubankin og Føroya Banki lagdir saman í ein banka undir navninum Føroya Banki frá 1. januar 1994 at rokna. Nýggi bankin tók búmerkið hjá Sjóvinnubankanum og navnið hjá Føroya Banka. dab
Í 2007 varð grafiski samleiki bankans endurskoðaður, og Føroya Banki gjørdi av at lata seg í nýggjan búna við nútímans grafiskari útsjónd. Búmerkið við gamla sjómanninum fór í søguna, men navnið Føroya Banki varð varðveitt. Høvuðsliturin gjørdist bláur, og navnið varð nú skrivað við hvítum á eina svarta tíðarlinju. dab
Á ársaðalfundi bankans tann 29. mars 2010 varð avgerð tikin um at broyta navn bankans til BankNordik. Sjálvt navnaskiftið fór fram tann 1. september 2010. Nevnd og stjórn mettu navnabroytingina vera ein natúrligan og týdningarmiklan lið í menningini av bankanum, og við nýggja navninum varð landafrøðiliga og strategiska víðkanin av virkisøki bankans endurspeglað. Felags navn og samleiki á øllum marknaðum styðjar uppundir strategi bankans um at vera ein sterkur viðleikari í útnorðri og Danmark. dab
Stjóri í BankNordik er Árni Ellefsen og nevndarforkvinna er Stine Bosse. dab
Børsskráseting
Tann 2. mai 2006 samtykti Løgtingið uppskot frá táverandi fíggjarmálaráðharra um at einskilja Føroya Banka. Fíggingargrunnurin frá 1992 átti undan børsskrásetingini 99,4% av bankanum. Aftan á søluna eigur Fíggingargrunnurin 33,4%. Føroya Banki kom á tann danska (Københavns Fondsbørs) og íslendska (ICEX) virðisbrævamarknaðin tann 26. juni 2007.dfsdf
Bankakreppan í 90'unum og bankamálið
Búskaparkreppan í Føroyum fyrst í 90'unum hevði við sær, at bæði Sjóvinnubankin og Føroya Banki vóru fyri stórum bakkøstum og komu tí í fíggjarligar trupulleikar. Tann 6. oktober 1992 verður kunngjørt, at landstýrið saman við donsku stjórnuni vildi bjarga Sjóvinnubankanum undan húsagangi. Allur partapeningurin í Sjóvinnubankanum var um at vera horvin, so fíggingin varð veitt við, at Fíggingargrunnurin frá 1992 sprændi pening í Sjóvinnubankan. Fíggingargrunnurin gjørdist tískil størsti eigarin í Sjóvinnubankanum.
Trupulleikarnir í Føroya Banka førdu eisini við sær, at nýggjur partapeningur mátti teknast. Her var tað størsti partaeigarin í Føroya Banka - Danske Bank - sum teknaði partapeningin. Danske Bank átti nú 82% av partapeninginum.
Ein býtishandil millum Fíggingargrunnin og Danske Bank bleiv gjørdur 22. mars 1993, har Danske Bank "seldi" 52% av partabrøvunum í Føroya Banka til Fíggingargrunnin, sum rindaði við at geva Danske Bank 30% av partapeninginum í Sjóvinnubankanum og 3,12 mió. kr í reiðum peningi. Avtalan bleiv góðkend bæði av landstýrinum og donsku stjórnini. Fíggingargrunnurin frá 1992 og Danske Bank býttu soleiðis váðan sínámillum. Hesin býtishandilin gjørdist seinni til tiltiknað bankamálið. Fíggingargrunnurin kundi ikki eiga tveir bankar, sum kappaðust ímóti hvørjum øðrum, og tí vórðu bankarnir lagdir saman í 1994.
Oxygen
Oxygen (latín oxygenium, úr grikskum ὀξύς-, oxys-, "sýra", upprunaliga "hvast", frá smakkinum á sýru, og -γενής, -genēs, "framleiðari", upprunaliga "upphav"; symbol O), er eitt frumevni, ið hevur atomnummar 8 í skeiðbundnu skipaninini. Á føroyskum verður evnið eisini nevnt súrni og súrevni av upprunaheitinum, sum meira neyvt kundi verið umsett sýruupphav. Latínska heitið kemur av, at lívrunnin evni sum t.d. fiti verða súr, tey trána, av oxygeni, og nanvgevarin, franski evnafrøðingurin Antoine Lavoisier, helt oxygen vera í øllum sýrum. Almenna danska heitið er oxygen, men heitið ilt verður eisini brúkt. Hetta seinna navnið kemur av, at oxygen nørir um eld.
Í reinari, turrari luft eru umleið 21 rúmprosent av.
19. mars
19. mars er dagur 78 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 79 um skotár er). 287 dagar eru eftir av árinum.
Suðurvaldømi
right|370px|Kortið av Suðurvaldøminu Suðurvaldømi (íslendskt: Suðurkjördæmi) er valdømi á Suðurlandi Íslands. Tað eru 20 kommunur í Suðurvaldøminum og íbúgvaratalið var 47.810 í 2009. Størsti býur í Suðurvaldøminum er Keflavík.
Bob Dylan
thumb|300px|Bob Dylan í [[Stokkhólm.]] Bob Dylan (upprunaliga Robert Allen Zimmerman) er ein amerikanskur tónleikari. Hann er føddur 24. mai 1941 í Duluth, Minnesota í USA.
Opeth
Opeth er ein svenskur tungmálms bólkur úr Stokkhólm. Bólkurin bleiv stovnaður í 1990 av David Isberg og Mikael Åkerfeldt.
Svøríki á Summar-OL 2012
Svøríki kappaðist á Summar-OL 2012 í London, frá 25. juli til 12. august 2012. Tann Svenska Olympiska Nevndin (Sveriges Olympiska Kommitté, SOK) sendi tilsamans 134 ítróttafólk til leikirnir, 55 menn og 79 kvinnur, at kappast innan 20 ítróttagreinir.
Gustav Klimt
250px|thumbnail|Gustav Klimt Gustav Klimt (føddur 14. juli 1862 í Baumgarten, deyður 6. februar 1918 í Wien) var ein eysturríkskur listamaður og listamálari.
HM í fótbólti 2014
HM í fótbólti 2014 er tann 20. útgávan av HM í fótbólti, ið er ein altjóða kapping fyri menn, ið verður hildin í Brasil frá 12. juni til 13. juli 2014. Hetta er aðru ferð, at Brasil er vertur fyri heimsmeistaraskapin í fótbólti hjá monnum, seinastu ferð var í 1950. Brasil varð valt til vertstjóð til endaumfarið uttan mótstøðu, eftir at altjóða fótbóltsfelagsskapurin, FIFA, almannakunngjørdi, at kappingin skuldi haldast í Suðuramerika fyri fyrstu ferð síðan 1978 í Argentina. Hetta er fimtu ferð yvirhøvur, at kappingin verður hildin í Suðuramerika.
Allir heimsmeistar í fótbólti síðan tann fyrsta heimsmeistaraskapin í fótbólti í 1930 (Argentina, Ongland, Frakland, Italia, Spania og Uruguei) luttaka í kappingini. Spania er forsvarandi heimsmeistari. Teir vunnu móti Niðurlondum 1-0 í finaluni. Hinar fýra ferðirnar ið heimsmeistaraskapurin í fótbólti hevur verið hildin í Suðuramerika, hevur eitt Suðuramerikanskt lið vunnið kappingina.
Dánjal Pauli Michelsen
200px|thumb|Tingmanning Sjálvstýrisfloksins [[1906 - Dánial er fyrstur frá vinstru.]]
Dánjal Pauli Michelsen (13. januar 1855 - 22. apríl 1934) varð bóndi í Miðvági og tingmaður hjá Sjálvstýrisflokkinum. Dánjal Pauli er faðir at navnframa sálmaskaldinum Mikkjal á Ryggi.
Ólavur Heilagi
thumb|200px|[[Kálkmálningur av Ólav í Överselö kirkju í Strängnäs, Svøríki]] Ólavur II (Haraldsson) hin Heilagi (Oláfr hinn helgi) (995 - 29. juli 1030) var kongur í Noregi 1015 - 1028. Ólavur Heilagi er verndarhalgimenni hjá Føroyum, Noregi og Álandi. Rex Perpetuus Norvegiae – “Ævigi kongur Noregs” verður Ólavur heilagi nevndur. Eingin annar kongur hevur havt so stóran týdning fyri Noreg og tess gomlu atlond sum hann. Hann var kongaborin, føddur 995, sama árið sum Ólavur Trygvason kom aftur til Noregs. Hann var ættaður frá Haraldi hárfagra. Foreldrini vóru Haraldur Grenski, kongur í Ringaríki, og Ásta Guðbrandsdóttir.
Eingin av teimum norsku kongunum, ið kravdu valdið yvir Føroyum, er so væl kendur sum Ólavur hin heilagi. Ólavsøkan er til minnis um Ólav Heilaga. Í Føroyingasøgu verður sagt frá, at Ólavur Heilagi á fundi við føroyingar ásetur lógir og skatt í Føroyum. Sóknarkirkjan í Kirkjubø er nevnd Ólavskirkjan eftir Ólavi heilaga. Á runda toppstykkinum á stólarvanga úr kirkjuni er skurðmynd av konginum, ið roknaður var sum verndarhalgimenni føroyinga.
IHF Emerging Nations Championship
IHF Emerging Nations Championship er ein hondbóltskapping fyri menn, ið hevur verið fyriskipað av International Handball Federation síðan 2015. Kappingin er fyri tær lægst rataðu hondbóltstjóðirnar. Tann fyrsta útgávan varð hildin í Kosovo frá 20. til 26. juni 2015.
Londini ið luttaka eru partar av fýra ára ætlan hjá EHF og eru tey hægst rataðu londini, ið ikki megnaðu at kvalifisera seg til HM í hondbólti 2015. Leikarar í aldursbólkinum 16 til 30 kunnu luttaka í kappingini, tó kunnu bert 4 leikarar vera eldri enn 24 ár.
Føroyar hava vunnið báðar tær fyrstu kappingarnar, í 2015 og 2017.
Shanghai
300px|thumbnail|Shanghai myndir Shanghai er størsti býur í Kina eftir fólkatali. og heimsins størsti býur yvirhøvur eftir fólkatali. Býurin er ein av teimum fýra beinleiðis-strýrdu kommununum í Kina, við einum fólkatalið á tilsamans knappar 24 milliónir (2013). Býurin er ein altjóða fíggjarmiðdepil, og ein miðdepil fyri ferðasamband við heimsins virknastu bingjuhavn. Býurin liggur í deltaðini við Yangtze-ánna í Eysturkina og liggur har ið Yangtze-áin rennur út miðskeiðis á kinesisku strondini. Shanghai kommuna hevur mark við landslutirnir Jiangsu og Zhejiang móti norði, suðri og vestri, og er avmarkað móti eystri av tí Eysturkinesiska havinum.
Í øldir vaks Shanghai sum ein fyrisitingarligur býur, flutningshavn og handilsbýur og í 19. øld vaks týdningurin av býnum orsakað av evropiskari viðurkenning av tí góðu havnini, staðsetingini og teimum búskaparligu møguleikunum. Býurin var ein av teimum fimm havnunum, ið var latin upp fyri útlendskum handli eftir at Stórabretland vann yvir Kina í tí Fyrra Opiumskrígnum, meðan tann eftirfylgjandi 1842 Nanking-sáttmálin frá 1842 og Whampoa-sáttmálin frá 1844 loyvdi stovnanini av Shanghai International Settlement og French Concession. Býurin blómaði tá sum ein miðdepil fyri handil millum eystur og vestur og gjørdist fíggjarligur miðdepil í asiatiska Stillahavsøkinum í 1930-árunum. Men, tá ið Kommununistaflokkurin tók valdið á meginlandinum í 1949, var handil orienteraður við fokus á sosialistisk lond, og alheimstýdningurin hjá býnum minkaði. Í 1990-árunum, gjørdi tann búskaðarligi reformurin sum Deng Xiaoping innførdi, at býurin mentist aftur og hjálpti við til at útlendskar íløgur aftur vóru gjørdar í býin.
Shanghai er eitt vælumtókt ferðavinnumál sum er kent fyri søgulig eyðkenni sum Bund, Chenghuang Miao Savnið og Yuyuan havin og harumframt eisini fyri Lujiazui sum sæst í havsbrúnni. Onnur kend ferðavinnumál í býnum eru Shanghai Savnið og Kina Listasavnið.
Flora kommuna
Flora kommuna er ein kommuna í Sogn og Fjordane fylki í Noregi. Flora kommuna fevnir um bygdirnar Norddalsfjord, Eikefjord, Brandsøy, Stavang, Høydalane, Nyttingnes, Steinhovden, Svardal og Løkkebø. Íbúgvaratalið tann 31. mars 2013: 11 733 fólk.
Fólkatalsfrøði
Íbúgvaratalið i Flora (i 1000)
Vivian Maier
200px|thumbnail|Mynd tikin á "Finding Vivian Maier: Chicago Street Photographer"-framsýningini í 2011 Vivian Dorothea Maier (fødd 1. februar 1926, deyð 21. apríl 2009) var ein amerikonsk/fronsk myndakvinna, sum varð fødd í New York, USA, men lutvíst vaks upp í Fraklandi. Foreldur hennara vóru franska Maria Jaussaud og eysturríkski Charles Maier. Hon arbeiddi í umleið 40 ár sum barnagenta í Chicago, Illinois, og samstundis tók hon meira enn 150.000 myndir í frítíðini, og meðan hon gekk túrar við børnunum, ið hon ansaði. Myndirnar eru fyri tað mesta tiknar í gøtunum í New York, Chicago og Los Angeles. Eitt skifti fór hon út í onnur lond at ferðast og var burturi í fleiri mánaðir. Hon tók nógvar myndir á túrinum. Fleiri myndir eru eisini tiknar í Fraklandi.
Myndir hennara vóru ókendar, meðan hon var á lívi, og ein stórur partur av teimum vóru ongantíð framkallaðar. Myndirnar gjørdust ikki kendar fyrr enn eftir at ein søgufrøðingur og savnari úr Chicago, John Maloof, kom fram á myndirnar í 2007. Hann visti í fyrstani ikki, hvør ið hevði tikið myndirnar, men tað eydnaðist honum so við og við at finna fram til hvør ið hevði tikið tær, og hann fann eisini fram til ymisk fólk ið hon hevði arbeitt hjá og børn ið hon hevði ansað og sum nú vóru blivin vaksin. Hann náddi tó ikki at finna fram til Vivian Maier sjálva, fyrr enn stutta tíð eftir at hon var deyð, tá hann fann fram til eina lýsing ið boðaði frá, at hon var deyð. Myndirnar eru blivnar kendar og eru framsýndar í fleiri ymiskum londum í Norðuramerika, Vesturevropa og Asia og eru publiseraðar í nógvum greinum kring allan heimin. Fleiri bøkur eru skrivaðar og dokumentarfilmar eru gjørdir um lív og verk hennara.
Jakarta
thumb|250px|Jakarta miðbýur Jakarta (eisini Djakarta, landslutanavn Jakarta Raya ella DKI Jakarta, áðrenn 1949 Batavia) er høvuðsstaður í Indonesia og liggur á oynni Java. Býurin hevði 9.761.407 íbúgvar (des. 2012). Stórbýarlandsluturin, sum verður nevndur Jabodetabekjur (navnið er eitt akronym av navninum á teimum býum og økjum har: Jakarta, Bogor, Depok, Tangerang, Bekasi og Cianjur), er ein av heimsisn fólkaríkastu býum og stórbýarøkjum og hevði 25,7 milliónir íbúgvar 2005) sum búðu á einari vídd á 8 771 km².
Býurin varð stovnaður sum ein handilsstøð fyri tað Nederlendska Ostindiska Kompaniið ár 1619. Býurin nevndist tá Batavia og hevði tað navnið til 1949. Núverandi navnið hevur býurin fingið frá einum gomlum indonesiskum havnabýi, hvørs leivdir Batavia var bygdur á. Gamli miðbýurin í Jakarta hevur kanalir eftir niðurlendskum mynstri.
Rubidium
Rubidium er eitt frumevni, ið er nummar 37 í skeiðbundnu skipaninini.
Amstel Gold Race
Amstel Gold Race er ein árlig vegsúkklukapping fyri menn í landslutinum Limburg í Niðurlondum. Kappingin er ein av várklassikarunum og verður hildin um hálvan ella í seinnu helvt av apríl.
Fleirfaldir vinnarar
Súkklarar við kursiv-skrivt eru enn virknir
Ukraina
Ukraina (ukrainskt: Україна ella Ukrajina) er eitt land í Eysturevropa við 45,4 milliónum íbúgvum. Tað hevur mark við Russland, Hvítarussland, Pólland, Slovakia, Ungarn, Rumenia, Moldova, ikki-alment viðurkenda landið Transnistria og Svartahavið. Landið lýsti seg sjálvstøðugt í 1991. Ukraina er næststørsta land í Evropa, næst eftir Russlandi, um hugt verður at fermetratalinum. Høvuðsstaðurin er Kiev við 2,6 milliónum.
Á føroyskum verður landið við hvørt stavað Ukreina, men eftir føroyskum stavsetingarreglum eigur tað at verða stavað Ukraina.
Søga
Kievríkið var eitt land frá umleið 880 til umleið helmingin av 12. øld. Økið fevndi um Dnepr-dalin, ið lá í núverandi Ukraina, men fevndi eisini um partar av tí sum nú er Hvítarussland og partar av dagsins Russlandi. Ríkið fór til grundar eftir mongolsku innrásina, og tað sum nú er Ukraina gjørdust partur av Pólland-Litava, sum var eitt ríki frá 1569 til 1795.
Í 1986 var ringasta kjarnorkuvanlukka í heiminum í Tjernobyl. Geislavirkin evni vórðu spjadd víða um og gjørdu skaða á fólk, djór og umhvørvi, bæði í, men eisini uttanfyri landið.
Víðu, fruktagóðu fløturnar í Ukraina og ovurnógva kolið gjørdu, at landið var eitt hitt sterkasta lýðveldið í Sovjetsamveldinum (1922–1991). Síðan Ukraina fekk sjálvstýri í 1991, hava viðurskiftini við Russland verið vánalig, serliga tí at londini hava ikki verið samd um, hvør eigur skip og vápn, ið vóru samogn í sovjettíðini.
Í apríl 1986 sprongdist ein kjarnorkureaktorur í Tjernobyl norðanfyri Kiev í Ukraina (í Sovjetsamveldinum) og sendi stórt skýggj av geislavirknum evnum upp í luftina. Atvoldin til spreingingina, ið sprongdi alt oman av reaktorinum, var at starvsfólk á verkinum høvdu gjørt royndir, ið myndugleikarnir ikki høvdu givið loyvi til, og høvdu sløkt ávaringar, sum skuldi steðga reaktorinum, skuldi okkurt óhapp verið. Eftir 14 døgum róku geislavirknu evnini víða um heimin við vindinum. Ringasta dálkingin var í Norður- og Eysturevropa, og so langt burtur sum í Sámalandi varð bannað at eta reinsdýra- og neytakjøt, tí so nógv geislavirkin evni vóru mátað í fenaðinum. Spreingingin er heimsins ringasta kjarnorkuverksvanlukka, sum hevur verið á einum kjarnorkuverki.
Uppreistur
Harðir samanbrestir hava verið millum mótmælisfólk og løgregluna í Kiev í februar 2014. Síðani november 2013 hava fólk mótmælt sitandi forsetanum í Ukraina. Støðan er spent í Ukraina, og stúrt verður fyri, at ófriðurin millum andstøðuna og stjórnardeildir, sum hevur verið í høvuðsstaðnum, fer at breiða seg til aðrar býir, og at tað endar við borgarakríggi. Tað byrjaði í november 2013, tá sitandi forsetin Viktor Janukovitsj valdi at lata vera við at skriva undir eina avtalu við ES. Avtalan, sum nógv hildu fór at slóða fyri ukrainskum ES-limaskapi, var klár at skriva undir, men í evstu løtu bakkaði forsetin út. Janukovitsj sá út til at vera fyri avtaluni, men trýst úr Russlandi fekk forsetan at hálsa um, og fyri hann hevði tað størri týdning at vera væl við Vladimir Putin enn at førka Ukraina nærri Vesturevropa og USA. Hetta hevur fingið øði í fólk, sum halda, at tættari samstarv við bæði USA og ES hevði gagnað vanliga ukrainanum nógv meir enn samstarvið við Russland, og tey siga, at Janukovitsj bara arbeiðir fyri tey ríku í landinum.
Landafrøði
thumb|right|250px|Í Ukraina er tað størsta fruktagóða slættlendið í [[Evropa.]]
Býir
Størstu býirnir í Ukraina:
Búskapur
Næstan alt Ukraina er opið landbúnaðarlendi. Har var kornkamarið í Sovjetsamveldinum, men har er eisini ídnaður. Tey framleiða t.d. nógv stál, klæði, kol og maskinur. Ukraina hevur verið tætt knýtt til Russland, tí landið hevur fingið at at kalla alla orku frá russiskum gassi. Hetta er upphavið til fleiri kreppur millum londini síðani Sovjetsamveldið fór í søguna í 1991. Ukraina hevur eisini havt trupulleikar við at gjalda fyri gassið. Í 2015 ynskir Ukraina at keypa gass frá øðrum, og tá er tað fyrst og fremst gass sum Noreg og Bretland framleiða.
Landbúnaður
Besta jørðin er í Eysturukreina, sonevnda svarta jørðin. Á ovurvíðu fløtunum eru akrar, so langt eygað ber. Her er ikki so nógv avfall sum í til dømis kaukasuslýðveldunum, men breiðu, møku áirnar, tær størstu eru Dnjestrá og Dneprá, gera at væl ber til at veita vatn á fruktagóðu, svørtu moldina. Næstan 75% av Ukraina eru fruktabarar fløtur, nevndar steppur. Stórur partur av hesum flatnalendi er veltur og av bestu kornjørð.
Ukraina varð kallað "kornbing í Sovjetsamveldinum", tí at so nógv korn, til dømis bygg, havri, bókhveiti, mais, hveiti og rúgur, kom haðan. Yvir 23% av øllum kortinum, Sovjetsamveldið brúkti í 1990, varð velt í Ukraina. Mesta fólkið býr eisini á bygd og fæst við jarðarbrúk, tað ger, at tey eru sjálvbjargin við mati. Breyð er høvuðsmatur og verður etið allar máltíðir. Ukrainar baka alskyns sløg av breyði, t.d. kornbreyð, fullkornsbreyð og rugbreyð.
Ídnaður
Í Ukraina er nógv til bæði av jarni og koli, og har eru mangir stórir ídnaðarbýir. Í Donetslækkanum eru t.d. størstu kolalindirnar í Evropa. Her eru eisini nógvur ídnaður og kola- og vatnorkuverk, sum veita fimtstørstu stál- og jarnvirkjum í heiminum ravmagn. Aðrar verksmiðjur gera metalið til og smíða maskinur og skip burtur úr tí. Men mong nám og mangar verksmiðjur geva lítið av sær, og ídnaðinum tørvar nýíløgur. Nógvur metalmálmur, til dømis blýggj, kopar, uran, sink, jarn og mangan, koma hiðani.
Fólkið
Í Ukraina eru viðurskiftini ring ímillum upprunafólkið og mongu russararnar, ið vórðu eggjaðir at flyta higar í sovjettíðini. Fimtingurin av fólkinum eru russar í 2010. Sovjettstýrið í Moskva royndi at fáa burtur munin ímillum fólkasløgini í Sovjetsamveldinum og noyddi tey, ið ikki vóru russar, at læra seg russiskt og taka við russiskari mentan, so at tey skuldu gloyma sína egnu mentan.
Norðeysturvaldømið
right|370px|Kortið av Norðausturvaldøminu Norðeysturvaldømið (íslendskt: Norðausturkjördæmi) er eitt valdømi í landnyrðings Íslandi. Tað eru 24 kommunur í Norðeysturvaldøminum. Fólkatalið í valdøminum er 42.147.
1. mai
1. mai er dagur 121 í árinum í tí gregorianska kalendaranum (dagur 122 um skotár). Tað eru 244 dagar eftur av árinum. Dagurin, ið er altjóða arbeiðaradagur, kallast eisini Valborgarmessa.
1941
1941 (MCMXLI) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár. Fyrsti dagurin var ein mikudagur.
Radium
Radium er eitt frumevni, ið er nummar 88 í skeiðbundnu skipaninini.
Íslendska bókmentavirðislønin
Íslendska bókmentavirðislønin (Íslendskt mál:Íslensku bókmenntaverðlaunin) er ein bókmentavirðisløn, ið verður latin tveimum bókum á hvørjum ári. Tað var, Felagið fyri Íslendsk bókaforløg (Félagi íslenskra bókaútgefenda), ið setti hesa heiðursløn á stovn í 1989, tá vóru 100 ára síðan felagið var sett á stovn. Onnur virðislønin verður latin fagurbókmentum, meðan hin verður latin yrkisbókmentum.
Kadmium
Kadmium er eitt frumevni, ið er nummar 48 í skeiðbundnu skipaninini.
2. mai
2. mai er dagur 122 í árinum í tí gregorianska kalendaranum (dagur 123 um skotár). Tað eru 243 dagar eftur av árinum.
Rhodesia
Rhodesia var ein ikki viðurkendur státur í syðra Afrika, tíðarskeiðið 1965 - 1979, sum í 1980 gjørdist Tjóðveldið Simbabvi (Zimbabwe).
Jórun Larsen Mørkøre
Jórun Larsen Mørkøre (fødd 19. juli 1970 í Klaksvík) er ein føroysk vinnulívskvinna, bakari og ítróttakvinna. Hon eigur og er stjóri í síni egnu fyritøku, ið nevnist Bakaríið hjá Jórun og liggur í Klingrugarði í Klaksvík.
Lívsleið sum vinnulívskvinna
Hon varð útlærd sum bakari sum 23 ára gomul, og í 1999 valdu hon og maðurin Kim at keypa bakaríið Hjá KI frá svágri hennara. Jórun fór beinanvegin undir at nýmótansgera og víðka um fyritøkuna, men vakstrarmøguleikarnir vóru avmarkaðir og Jórun søkti tí um at fáa grundstykki, tá økið Klingrugarður varð útlagt sum ídnaðarøki í Klaksvík, og í 2004 stóð nýbygda bakaríið ‘Hjá Jórun’ klárt at taka í nýtslu. Bakaríð hjá Jórun hevur støðugt ment seg og fyritøkan umsetur fyri milliónir. Hesi seinastu fimm árini hevur bakaríið í meðal útgoldið 6 mió kr í lønum um árið, ella góðar 30 mió kr tilsamans og er bakaríið tískil eitt av stóru arbeiðsplássunum í Klaksvík. Í 2013 varð Jórun kosin Megnarkvinna 2013.
Lívsleið innan ítrótt
Hon er aktivur rennari og rennur fyri felagið Treysti úr Klaksvík, har hon eisini er limur í trivnaðarnevnini hjá felagnum. Hon luttók á HM í hálvmaraton 2014, sum varð hildið í Keypmannahavn, hon kom á mál við tíðini 1:50.37. Hon luttók eisini á Eik hálvmaraton Klaksvík 2014, har hon gjørdist nummar sjey í opna bólkinum hjá kvinnum við tíðini 1:52.45. Hon hevur fyrr verið aktiv innan hondbólt, fótbólt og flogbólt. Kendast man hon tó vera fyri avrikini innan fitness kappingar. Hon hevur sett fleiri føroysk met og í juni 2014 vann hon kappingina Natural Power Fitness í Danmark. Nummar tvey í somu kapping gjørdist havnakvinnan Árna Fjallstein. Hjá monnum gjørdist føroyingurin David Arge Galan nummar tvey.
Føroysk styrkismet sum Jórun hevur sett
''Tølini niðanfyri eru dagførd sambært heimasíðuni yndi.fo hin 14. juni 2014.''
Osmium
Osmium er eitt frumevni, ið er nummar 76 í skeiðbundnu skipaninini.
Norðvesturvaldømið
right|370px|Kortið av Norðvesturvaldøminu Norðvesturvaldømið (íslendskt: Norðvesturkjördæmi) er eitt valdømi í útnyrðings Íslandi. Tað eru 27 kommunur í Norðvesturvaldøminum. Fólkatalið í valdøminum er 30.025.
Europium
Europium er eitt frumevni, ið er nummar 63 í skeiðbundnu skipaninini.
Brigitta Boccoli
Brigitta Boccoli (fødd 5. mai 1972 í Róm ) er sjónleikari úr Italia. Hon er systir Benedikta Boccoli, sum eisini er sjónleikari. Hon er gift við sirkusartistinum Stefano Nones Orfei, tey hava eitt barn saman, sonin Manfredi.
Litla hafmeyjan
thumb Litla hafmeyjan er bygt á klassiska ævintýri hjá H.C. Andersen.
1939
1939 (MCMXXXIX) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár. Fyrsti dagurin var ein sunnudagur.
Vangelis
thumb|Vangelis í 2007. thumb|Vangelis i London 2012. Evánghelos Odysséas Papathanassíou (grikskt: Ευάγγελος Οδυσσέας Παπαθανασίου; føddur 29. mars 1943 í Volos í Grikkalandi, deyður 17. mai 2022 í París ), best kendur undir listafólkanavninum Vangelis (grikskt: Βαγγέλης), var grikskur tónleikari og tónasmiður. Saman við Demis Roussos og Loukas Sideras stovnaði hann í 1968 tónleikabólkin Aphrodite's Child.
Í 1970-árunum var Vangelis ein av undangongumonnunum innan elektroniskan tónleik, Aðrir slóðbrótarar í hesum tónleikasjangruni vóru m.a. Jean Michel Jarre og Mike Oldfield.
Eisini hevur Vangelis skrivað filmstónleik, har "Chariots of Fire" (upprunaliga "Titles") og "Conquest of Paradise" gjørdust eyðkennisløg hansara. Hann fekk eina Oscar-virðisløn fyri besta tónleik fyri tónleikin til filmin "Chariots of Fire" og hann skrivaði tónleik til kendar filmar so sum "Blade Runner" og "1492: Conquest of Paradise".
20. mars
20. mars er dagur 79 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 80 um skotár er). 286 dagar eru eftir av árinum.
Topphegri
thumb|upright 1.0| Ardeola ralloides
Topphegri (frøðiheiti - Ardeola ralloides)
Kúhegri
Kúhegri (frøðiheiti - Bubulcus ibis) er fuglur, ið vanliga heldur til í Suðurevropa.
Kúhegri og silkihegri líkjast nógv. Einasti munurin á fuglunum, er, at silkihegrin hevur svart nev, í mun til tað gula hjá kúhegranum. Kúhegri hevur fingið navn sítt, tí hann er ofta at finna saman við kríatúrum og serliga kúm.
Sambært Jens-Kjeld Jensen er fuglaslagið upprunaliga úr Suðurevropa, men fyri nøkrum árum síðani byrjaðu fuglarnir eisini at nørast í ávísum støðum í Norðuramerika.
Charles Bukowski
Henry Charles Bukowski (16. august 1920 – 9. mars 1994) var yrkjari og stuttsøgurithøvundur úr Los Angeles, Kalifornia. Verk hansara bera sera nógvan dám av huglagnum í Los Angeles. Bukowski hevur ávirkað sera nógvar rithøvundar, og hann verður sera ofta endurgivin (eisini í Føroyum). Hann yrkti fleiri túsund yrkingar, skrivaði seks skaldsøgur og fleiri hundrað stuttsøgur. Hann útgav fleiri enn hálvtrýss bøkur.
Kúhegri
Í 1941 vilstist ein flokkur av kúhegrum úr Afrika til Suðuramerika – helst orsaka av ódnarveðri. Nú eigur kúhegri bæði í Norður- og Suðuramerika, og teir trívast væl.
Á heysti í 2008 var ein kúhegri at síggja á Viðareiði. Tummas Tomassen avmyndaði hendan fyrsta kúhegran á Viðareiði 28. september 2008. Seinni sóu fleiri hann.
Tann næsti kúhegrin varð sæddur og avmyndaður av Honnu Joensen í Sandoynni 27.apríl 2018. Hetta er onnur skráseting av kúhegra í Føroyum.
Krim hálvoyggin
thumb|right|220px|Kort Yvir [[Ukraina, har Krim er merkt.]] thumb|right|220px|Í eystri hevur Krim mark við Russland. Krim hálvoyggin við Svartahavið hoyrir til Ukraina, men meirilutin (59 %) av íbúgvunum har eru russarar. Krim hálvoyggin (ukrainskt: Кримський півострів) er partur av Ukraina í Eysturevropa, men hevur eina serstøðu sum sjálvstýrandi. Meginparturin av íbúgvunum eru russisk ella ynskja tættari tilknýti til Russland heldur enn ES; á Krim hálvoynni búgva heili 59 % russar. Krim hálvoyggin gjørdist ikki partur av Ukraina fyrr enn í 1954. Krim hevði verið eitt tjóðveldi í Sovjetsamveldinum, men bleiv tá til ein landslut í Ukraina.
Sunnan fyri fjøllini á hálvoynni Krim er sera lýtt og nóg mikið av avfalli. Har vaksa t.d. víntrø og olivintrø, tubbak og suðrønir vøkstrir. Við strendurnar stendur hópur av gistihúsum og ferðamannaheimum at taka ímóti øllum teimum mongu ferðafólkum úr t.d. Russlandi, sum her koma at hvíla seg í summarfritíðini. Tað búgva umleið 2,4 milliónir fólk á Krim.
Søga
Fornu grikkar settu býir á stovn har longu fyri Krist. Bisantiska ríkið var har, so komu muslimar - tatarar og turkar. Russland vann Krim frá gamla turkiska stórveldinum í 1783. Tá komu russar fyrst hagar. Í sovjettíðini var Krim upprunaliga ein partur av russiska lýðveldinum. Men í 1954 valdi táverandi leiðari í Sovjet, Nikita Hrustjøv, ið sjálvur varð ættaður úr Ukraina, at lata Ukraina fáa hálvoynna. Í gamla Sovjet høvdu mørkini millum tey ymsu lýðveldini bara symbolskan týdning, vóru ofta tilvildarlig og endirspeglaðu ikki ta etnisku myndina. Hetta gav bakkast seinni, tá ið Sovjetsamveldið datt sundur. Russarar eru ein meiriluti av umleið tveimum milliónum íbúgvum í Krim. Nógv teirra kendu seg svikin, tá ið nýggja Russland við Boris Jeltsin á odda góðkendi markið hjá Sovjet-Ukraina sum markið hjá ukrainska fullveldisríkinum.
Russiska innrásin
Russland gjørdi innrás í Krim 26. februar 2014. Tann spenta støðan í Ukraina, serliga í hálvoynni Krim við Svartahavið og hernaðarliga uppíblandingin av Russlandi fær m.a. ES, USA , Avstralia , Kanada , Norra , v.fl. at umhugsa síni framtíðarviðurskifti við Russland, ikki minst á handilsøkinum. NATO stuðla eisini stjórnina í Ukreina og biður Russland um at halda altjóða avtalur og NATO biður eisini báðar partar um at finna eina friðarliga loysn á trupulleikunum í Ukraina. Støðan á Krim hálvoynni er sera kritisk í mars 2014, eftir at russiskar deildir eru streymaðar inn um markið í tí ukrainskir myndugleikar kalla eina krígsavbjóðing.
John Stezaker
John Stezaker, føddur 1949, er ein enskur listamaður.
Reykjavíkurvaldømi suður
right|370px|Kortið av Reykjavíkurvaldøminu suður Reykjavíkurvaldømi suður (íslendskt: Reykjavíkurkjördæmi suður) er valdømi í Reykjavík, høvuðsstaðurin Íslands. Íbúgvar í valdøminu er 117.800.
Drakenstein
250px|thumb|right|Drakenstein í Western Cape Drakenstein er ein kommuna í Western Cape í Suðurafrika. Sambært fólkateljingini í 2011 var fólkatalið í kommununi 251.262, sum búðu í 59.774 húsarhaldum. Av hesum fólkunum vóru tað 62.5% ið søgdu seg vera litaði ("Coloured"), 22.7% søgdu seg vera svartir afrikanarar ("Black African"), meðan 13.5% søgdu seg vera hvít ("White"). Móðurmálið hjá 75.0% av fólkunum er afrikaans, meðan 16.7% tosa Xhosa og 5.1% tosa enskt.
Frederik Olsen
Frederik Siverd Amaliel Sofus Olsen (føddur 22. juli 1917 í Rituvík, deyður 17. juni 2001) var føroyskur skipari, reiðari og politikari (Sj.).
Brúgvin til Terabithia
Brúgvin til Terabithia (upprunaheiti: Bridge to Terabithia) er ein amerikanskur Disney-filmur frá 2007. Filmurin byggir á bókina hjá Katherine Paterson.
Frederik Olsen
Hann var kommunustýrislimur í Runavík í átta ár og borgarstjóri í sjey ár. Hann stillaði fyrstu ferð upp til løgtingsvalið í 1970, sum valevni fyri Sjálvstýrisflokkin í Eysturoy. Hann varð valdur á Løgting í 1980–1984. Frederik Olsen var upp á tal sum landstýrismaður í fiskivinnumálum eftir løgtingsvalið í 1984, men tann sessin fekk Lasse Klein. Orsøkin til at Frederik ikki fekk sessin var at hann hevði skuld til tað almenna. Hann valdi tá at fara úr Sjálvstýrisflokkinum, men til løgtingsvalið í 1988 var hann aftur uppstillaður fyri flokkin.
Frederik var sonur Elias Frederik Olsen úr Rituvík og Elkin Davidsen av Nesi og vóru tey tíggju systkin. Hann búði meginpartin av lívinum í Rituvík. Hann var giftur tríggjar ferðir og fekk tvey børn. Saman við triðju konuni flutti hann til Vágs.
Brúgvin til Terabithia
Søgugongd
Jess hevur eitt yndisítriv, tað er at tekna. Við sínum tekningum fær Jess fram sítt innasta mál, tað er ofta torført hjá honum at orðføra seg, men myndir koma til hansara, tá ið eitthvørt hugtekur hann. Lærarin Julia Edmunds er ein øðrvísi persónur. Foreldrini hjá Jess halda lítið um hana, men Jess fær í Juliu ei góðan vin, sum kemur í foreldra stað, tá ið foreldrini ikki skilja hann.
Men so flytir Leslie Burke inn í grannahúsini, og hon er heilt øðrvísi enn aðrar gentur. Bæði hús, klæði og áskoðanir heima hjá Leslie og teimum eru avgjørt øðrvísi enn hjá øllum hinum í bygdini í Virginia. Í loyniliga landinum, Terabitia, mennist vinalag teirra. Hesin heimur, fyltur við hugflog og vitan, broytir hann og ger hann føran fyri at taka støðu sjálvur. Men so verður Leslie brádliga tikin frá honum.
ISO 3166
ISO 3166 frá International Organization for Standardization (ISO) er ein millumtjóða standardur fyri landakotur, har ið londini fáa eina bókstavakotu við tveimum ella trimum bókstavum ella eina talkotu við trimum siffrum.
Christina Aguilera
200px|thumbnail|Christina Aguilera í 2019 Christina Aguilera (fødd Christina María Aguilera) er ein amerikanskur popp-sangari. Hon er fødd 18. desember 1980 í Staten Island, New York City í USA. Hon byrjaði sína karrieru sum songkvinna tíðliga, tá hon sang í filminum Mulan. Hon útgav sítt fyrsta album í 1999, fekk góð ummæli og hon gjørdist sera kend. Fýra av sangunum á útgávuni gjørdist hitt.
1938
1938 (MCMXXXVIII) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár. Fyrsti dagurin var ein leygardagur.
Andlát
24. mars - Jørgen-Frantz Jacobsen, rithøvundur.
Pseudovísindi
Eitisvísindi ella pseudovísindi (pseudo- úr grikskum, falskt) eru evni, sum verða førd fram, sum um tey hava grundarlag í vísindaligum arbeiðslagi, men ikki hava tað.
Eyðkenni
At pseudovísindi ikki brúkar vísindaligt arbeiðslag kann vísa seg á ymiskan hátt, t.d. við at hava eitt ella fleiri av hesum eyðkennum:
CentraleSupélec
thumbnail|right|270px|CentraleSupélec
CentraleSupélec er ein lærdur háskúli í Paris, Frakland, sum varð settur á stovn í 2015.
Asterix
Asterix er ein fronsk teknirøðshetja og høvuðspersónur í teknirøðini Asterix. Søgurnar handla um Asterix, sum er galli (rómverskt heiti á keltum í Fraklandi, Onglandi og í landnyrðingspartinum í Spania ), og fylgja vit honum og vinfólkum hansara í lítlu bygd teirra, ímeðan tey, ímillum onnur ævintýr, berjast ímóti Cæsar og rómarunum, sum royna at yvirtaka land teirra. Upprunaligi rithøvundurin til teknirøðina Asterix var René Goscinny, sum eisini skrivaði fleiri aðrar kendar teknirøðir sum Lucky Luke, Iznogood og Umpa-pa. Albert Uderzo teknaði tær fyrstu 34 bøkurnar í høvuðsrøðini um Asterix. Tá Goscinny doyði í 1977, helt Uderzo fram sum rithøvundur frá søgu nr. 25. Bróðir Alberts, Marcel Uderzo, hevur teknað søguna Les Douze Travaux d'Astérix, ella Asterix hertekur Rom, sum søgan nokk hevði itið á føroyskum. Fyri nøkrum árum síðani legði Albert Uderzo frá sær, og nú skrivar Jean-Yves Ferri søgurnar og Didier Conrad teknar tær.
Tíverri eru søgurnar um Asterix enn ikki umsettar til føroyskt, men tær fáast á øllum hinum norðurlendsku málunum.
Teknisøgur
Ikki allar søgurnar blivu útgivnar í somu raðfylgju í Skandinavia sum upprunaliga; tá er danska, norska og svenska nummarið sett í klombrum eftir heitið. Frá 2021 og fram verða søgurnar útgivnar á donskum í rættari raðfylgju. Ikki allar søgurnar eru givnar út á íslendskum; tá er - sett í teigin. Allar søgurnar eru givnar út í Skandinavia í skreytheftum, men harafturat eru tær í tveimum ella trimum umførum savnaðar í bøkur.
Frá 2001 til 2006 komu allar táverandi søgurnar út í so gott sum kronologiskari raðfylgju í eini bókarøð við 13 bókum. Bókarøðin kom á øllum trimum skandinavisku málunum; hon varð samprentað og hevði somu útsjónd og næstan sama heiti á øllum trimum málunum, Asterix – den komplette samling / samlede verk / den kompletta samlingen.
Síðani 2019 hevur danska forlagið Cobolt givið út Asterix-skreythefti og eina bókarøð, nevnd Den store Asterix. Í hvørjari bók eru 2 skreythefti og umleið 2×35 síður við tilfari um søgurnar.
Limerick
Limerick (Írskt: Luimneach, Lom na nEach = Víðavangur rossanna) er ein miðalstórur býur og umsitingardepil í County Limerick í provinsinum Munster í miðvestur Írlandi. Limerick hevur 92.539 íbúgvar (2009) og liggur við ánna Shannon; trýggjar brýr eru um ánna nær við miðbýin. Við forstøðum telur býurin 100.757 íbúgvar (2009).
Latínskt mál
thumb|Latínsk innskrift í [[Colosseum.]]
Latín (á latíni: lingua latīna, IPA: [ˈlɪŋɡʷa laˈtiːna]) er klassiskt mál, ið hoyrir til italsku málættina og soleiðis til indo-evropeisku málættina. Latínska stavraðið mentist frá tí etruskiska stavraðnum og tí euboiiska grikska stavraðnum og at enda úr tí fønikiska stavraðnum.
Undir seina Rómverska tjóðveldið (um 75 f.Kr.), varð fornlatín fyrisett til klassiskt latín. Talumálslatín var tað mál, ið talaðist um tað mundið og sýnist í innskriftum og verkum av skemtleikskøldum sum Plautus og Terentius. Seinlatín er skriftsmálið frá 3. øldini og miðaldarlatín er málið frá 9. øldini, ið mentist til endurburðarlatín undir endurburðartíðina. Seini mentist nýlatín. Latín varð brúkað fyri altjóða samskifti og vísindi til 18. øldina, tá ið man byrjaði brúka talumál fyri skriftir. Kirkjulatín er enn almennt mál í Pávastólinum og Rómversk-katólsku kirkjuni. Latín undirvísast í skúlum um allan heim.
Latín er bendingarmál og hevur trý kyn og sjey føll.
Fonologi
Latínski framburðurin er umskapaður t.d. frá frágreiðingum, stavivillum og orðaleikum. Aðrar keldur eru fornupprunafrøði og stavingar av latínskum orðum í øðrum málum.
Hjáljóð
Á okkara døgum brúkar man oftast i u í staðin fyri klassisku i v. Nakrar skipanir brúka j v fyri sjálvljóðini /j w/, men v brúkast aldri fyri gu su qu.
Ósamansett sjálvljóð
Klassiskt latín hevði ongan mun ímillum ⟨U⟩ og ⟨V⟩. Í staðin brúktist ⟨V⟩ eisini sum hjáljóð og sum sjálvljóð. ⟨Y⟩ kom frá grikskum og úttalaðist sum ⟨u⟩ ella ⟨i⟩ av nøkrum talarum.
Klassiskt latín hevði bæði stutt og long sjálvljóð. Á okkara døgum skrivar man oftast long sjálvljóð við makron, t.d. ⟨ā ē ī ō ū⟩, og stutt sjálvljóð eru ómerkt.
Sjálvljóðsbókstavur fyri m við orðsenda, ella sjálvljóðsbókstavur fyri ns ella nf, verður langt nasasjálvljóð, t.d. monstrum /mõːstrũː/.
Tvíljóð
Í talumálslatíni gingu ae au oe saman við e ō ē. Tílíkur framburður var eisini hjá smærri mentaðum talarum.