cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Malaria
Malaria ella kaldsótt er ring hitabeltissjúka. Malaria er avgomul sjúka, sum smittar við Anopheles-mýggjabitum. Krevur enn ógvuliga mong mannalív.
Bjurholm
thumb|right|200px|[[Bhurholms kirkja]] Bjurholm er ein býur í Bjurholms kommunu í Västerbottens län í Svøríki. Býurin liggur umleið 60 kilometrar vestan fyri Umeå við ánna Öreälven. Býurin er sæti hjá Bjurholms kommunu. Fólkatalið í býnum var 968 íbúgvar í 2010.
UEFA Women's Champions League
UEFA Women's Champions League er ein steypakapping fyri meistaralið í fótbólti fyri kvinnur. Kappingin byrjaði kappingarárið 2001/2002 og verður fyriskipað av tí evropiska fótbóltssambandinum UEFA.
Nordmaling
thumb|right|200px|[[Nordmalings kirkja]] Nordmaling er ein býur í Nordmalings kommunu í Svøríki. Býurin hevur umleið 2 546 íbúgvar (2010).
Bris
Brisið, ofta kallað búkspýttkertilin, (pancreas á latíni) er eitt kertilgagn í sodningarleiðini í tí endokrinu skipanini hjá ryggdjórum. Brisið hevur bæði eina eksokrina skipan (hon letur frá sær brissevju, sum inniheldur kveikar til sodningina) og eina endokrina skipan (hon ger nøkur umráðandi hormon, sum t.d. insulin, glukagon og somatostatin). Brisið er uml. 15 cm langt og liggur undir magasekkinum, tætt umfavna av tólvfingurtarminum har tað hevur útbragd í, saman við gallbløðruni.
Funktión
Brisið hevur í stóran mun bert tvær funktiónir í kroppinum; 99% av brisinum ger sodningarkveikar og brissevju, sum fara út í tólvfingurtarmin ígjøgnum Wirsung kanalina. Brissevjan, saman við gallinum, frá livrini niðurbróta feittevnir, sukurevnir og proteinir, sum koma frá magasekkinum. Hetta ger at tarmurin betri kann upptaka hesi evnini. Brissevjan er eisini ein lútur, sum órinar sýruna frá magasekkinum.
Tað síðsta prosentið av brisinum er hormonframleiðandi vevnaður. Hesin vevnaður er í smáum oyggjum, sum verða kallaðar tær Langerhansku oyggjarnar. Hesar kyknirnar framleiða hormonir sum regulera blóðsukri í kroppinum. Tey mest umráðandi hormonini sum brisið ger er insulin og glukagon. Insulinið, sum verður gjørt í β-kyknunum (beta-kykna), økir um sukurupptøkuna í ymsum kyknum; hjá t.d. vøddakyknum tá ein íðkar ítrótt ella líknandi, og hjá livurkyknum har glukosan (eitt sukurevni) verður goymd sum glykogen í smáum goymslurúmum. Insulin tarnar samtíðis eisini útlátið av tilverandi goymslum av glykogeni. Insulin hevur eisini eina uppbyggjandi ávirkan á ymisk protein, og eina tarnandi ávirkan á niðurbrótingina av feitti og proteinum. Í stuttum tekur insulinið glukosu úr blóðinum og inn í kyknirnar, og av tí sama minkar konsentratiónin av glukosu í blóðinum (blóðsukri fellur). Hitt hormonið, glukagon, sum verður gjørt í α-kyknunum (alfa-kykna) hevur uppá nógvar háttir øvuta ávirkan enn insulin, av tí at tað fær blóðsukri at hækka. Tað stimulerar livrina at frígeva glykogen goymslunar; glykogeni verður síðani aftur umgjørt til glukosu. Síðani stimulerar glukagon eisini útlátið av insulini, fyri at fáa kykninar í kroppinum at taka ímóti eitt sindur av glukosuni, ið tí hækkandi blóðsukrinum.
Sukur (glukosa) er tann mest umráðandi orkukeldan hjá kroppinum, og tað er umráðandi at tað liggur innanfyri eitt vist øki, sum er uml. 4 - 6 mmol/L. Hetta er so tí t.d. heilin kann bert nýta glukosu sum eina orkukeldu, og ikki t.d. feitt. Um blóðsukri fellur ov langt niður kann ein fella í koma og fáa krampar.
Sjúkdómafrøði
Av tí at brisið er eitt goymslurúm fyri sodingarkveikar, ger at nakar skaði til tað kann verða deyðaligur. Um hol kemur á brisi, má ein fáa skjóta læknahjálp.
Bris ígerð
(Pancreatitis á enskum). Tað eru tvey sløg av ígerðum, ein kann fáa í brisið, bæði hava ymisk sjúkueyðkenni, og bæði tørva ymiska viðgerð:
Diabetes mellitus
Diabetes mellitus er tann mest vanligi sjúkdómurin í brisinum. Bæði høvuðssløgini av diabetes mellitus eru úrslitið av, at okkurt er galið við brisinum. Við týpu 1 diabetes mellitus er tað beinleiðis skaði hendir við β-kyknunum, sum so gera ov líti av insulini. Týpa 2 diabetes mellitus hevur ein fyrst insulin mótstøðu, sum er kent við at ein hevur ov lítið av insulini fyri at útfylla tørvin av tí. Hetta endar so við at β-kyknirnar gera meira insulin, til tær endaliga steðga at gera insulin, av yvirarbeiði. Men hetta kann taka fleiri ár.
Eksokrint bris trot
(Exocrine pancreatic insufficiency, ella EPI á enskum). Hetta er tá brisið ikki klárar at gera nokk av sodningarkveikum, so sodningin verður ófulgjørd. Fólk við EPI hava ofta systiska fibrosu (cystic fibrosis á enskum) ella Shwachman-Diamond Syndrom. EPI kemur av at tað er eitt vaksandi tap av kyknunum sum gera sodningarkveikar. Kronisk ígerð er tann mest vanliga orsøkin av EPI hjá fólkum. Tapið av sodningarkveikum ger at ein fer at mangla føðsluevni.
Systisk fibrosa
(Cystic fibrosis, ella CF á enskum) er ein arvalig sjúka, sum ávirkar allan kroppin, og førir við sær vaksandi avlamni og ov skjótan deyða. CF kemur av, at ein mutatión er í cystic fibrosis transmembrane conductance regulator (CFTR) geninum. Úrdrátturin av hesin geninum hjálpir við at gera sveitta, sodningarevni og slím. Tey flestu fólkini uttan CF hava tvey virkandi kopi av geninum, men bert eitt er neyðugt, fyri ikki at fáa CF; tí er CF ein autosomal resessiv (autosomal recessive á enskum) sjúka. Navnið "cystic fibrosis" kemur av at ein fær "fibrosis" (arrvevnaður) og "cysts" (bløðrir) innaní brisinum. CF ger varandi skaða í brisið, og ein kann eisini fáa pínifulla ígerð í tað.
20 f.Kr.
Øldir: 2. øld f.Kr. – 1. øld f.Kr. – 1. øld
Áratíggju: 70-árini f.Kr. 60-árini f.Kr. 50-árini f.Kr. 40-árini f.Kr. 30-árini f.Kr. - 20-árini f.Kr. - 10-árini f.Kr. 0-árini f.Kr. 0-árini 10-árini 20-árini
Árstal: 25 f.Kr. 24 f.Kr. 23 f.Kr. 22 f.Kr. 21 f.Kr. - 20 f.Kr. - 19 f.Kr. 18 f.Kr. 17 f.Kr. 16 f.Kr. 15 f.Kr.
Jacinda Ardern
Hon varð fyrstu ferð vald inn á nýsælendska tingið í 2008. Í august mánaði 2017 gjørdist hon leiðari í nýsælendska arbeiðaraflokkinum Labour Party og frá oktober 2017 til januar 2023 var hon forsætisráðharrin í Nýsælandi. Eftirmaður hennara sum floksformaður og harvið eisini forsætisráðharri er Chris Hipkins.
Hundaøði
thumb|right|250px Hundaøði ella rabies er deyðilig virussjúka, sum ger seg inn á nervalagið hjá dýrum við heitum blóði. Sjúkan finst í 150 londum í øllum heimspørtum uttan Avstralia og Antarktis. Tað er eitt úrslitagott koppingarevni móti hundaøði. Hóast hetta, so doyggja minst 59.000 fólk árliga av sjúkuni. Fólk, sum verða smittað, fáa millum annað fepur, og sjúkan ger seg eisini inn á nervalagið. Øll, sum fáa sjúkueyðkenni, doyggja av sjúkuni.
Í ídnaðarlondunum er sjúkan mest millum vill djórasløg, men kann haðani eisini verða borin húsdjórum og menniskjum. Alheims heilsustovnurin metir, at 50-70.000 fólk um allan heim doyggja av hundaøði um árið. Flestu teirra eru børn í India og Afrika, og nærum øll eru tey bitin av hundi. Sjúkan smittar við kropsvætu, vanliga av biti. Hundbit verður vaskað við sápu, og tann bitni eigur beinanvegin at verða koppsettur og fáa heillivág. Um hetta ikki verður gjørt, fær tann smittaði oftast sjúkuna eftir trimum til tólv vikum - sjáldan meir enn einum ári.
Sjúkueyðkenni eru pína kring bitið, fepur, høvuðpína og møði. Síðan koma órógv og angist, krampi og ógvusligur atburður. Onkuntíð verður tann sjúki lammaður uttan at fáa krampa fyrst.
Koppingarevni fyri hundaøði kom í 1885. Tað, sum nú verður brúkt, kom í 1976.
1716
1716 (MDCCXVI) var sambært gregorianska kalendaranum eitt leypár, ið byrjaði á einum mikudegi, og sambært julianska kalendaranum eitt leypár, ið byrjaði á einum sunnudegi.
Thomas & Friends
thumb Thomas & Friends (á føroyskum: Tok Tummas) er ein ensk sjónvarpsrøð fyri børn um lokomotivið Tummas og vinir hansara. Hendingarnar fara fram á oynni Sodor. Røðin varð fyrstu ferð send í Onglandi í 1984 og verður enn framleidd. Røðin hevur verið send í Kringvarpi Føroya við føroyskari talu.
Røðin er gjørd við støði í bókum hjá prestinum Wilbert Awdry og soni hansara Christopher Awdry.
Fabio Aru
Fabio Aru (føddur 3. juli 1990) er ein italskur professionellur vegkappsúkklari, ið súkklar fyri UCI ProTeam Hann gjørdist vinnari av høvuðskappingini Vuelta a España 2015. Árið fyri gjørdist hann nummar trý samanlagt á Giro d'Italia 2014 og nummar fimm á Vuelta a España 2014. Í 2015 endaði hann sum nummar tvey á Giro d'Italia 2015.
Grand Tour úrslit frá høvuðskappingunum
WD = Tók seg úr kappingini; IP = Í gongd
Beata Szydło
thumb|200px|Beata Szydło Beata Maria Szydło (fødd 15. apríl 1963 í Oświęcim) er ein pólskur politikari, hon hevur verið forsætisráðharri Póllands síðan 16. november 2015 til 11. desember 2017.
Hon varð vald til Sejm í 2005, 2007 og 2011.
Í 1987 giftist hon Edward Szydło. Tey hava tveir synir, Tymoteusz og Błażej.
Robertsfors
250px|thumb|right|Kirkjan í Robertsfors Robertsfors er ein býur í Robertsfors kommunu í Svøríki. Býurin hevur umleið 2 004 íbúgvar (2010).
Lunds kommuna
thumb|250px|Lunds kommuna í [[Skåne län.]] Lunds kommuna (svenskt: Lunds kommun) er ein kommuna í Skåne län í Svøríki. Lunds kommuna hevur 116 496 íbúgvar (2015).
Tetramorfur
thumb|Ein samanseting av fýra (livandi) verum í ein tetramorf sum avmyndar teir fýra evangelistarnar, [[Markus evangelistur|Markus, Matteus, Lukas og Jóhannes.]]
Ein tetramorfur er ein súmbolsk samanseting av fýra ymsum elementum í eina eind. Heitið stavar frá grikskum tetra, ið merkir fýra, og morf, skap.
Søguligir útgrevstrar vísa at menniskjan rættiliga tíðliga gav teim fýra heimshornunum, ella høvuðsættunum, hvør síni eyðkenni og andaligar eginleikar. Hetta bleiv eisini nýtt tá byggisiðurin tók seg upp. Í halgidómum hjá fornu egyptunum, grikkunum og bábylonarunum vórðu hesir eginleikar sjónliggjørdir við útskornum mýtiskum verum, ið høvdu tarva- ella leyvukropp, arnarveingir og mannahøvd. Slíkir skapningar ganga aftur í fleiri gudasøgum (mýtologium), í Egyptalandi sum sfinksar, Bábylon sum lamassuar og Grikkalandi sum harpyur.
Í kristnari list ímyndar tetramorfurin sameiningina av teim fýra evangelistunum. Tær fýra verurnar í bíbliuni stava frá Ezekiels bók, og vera stundum avmyndaðar sum ein samanseting av fýra verum, ella sum ein bólkur av fýra verum. Hvør evangelistur hevur eina veru, vanliga við veingjum: Matteus mannin, Markus leyvuna, Lukas tarvin, og Jóhannes ørnina. Í kristnari list og ikonografi verða evangelistarnir ofta avmyndaðir saman við tetramorfum, ella er bara tetramorfurin, sum ímyndar teir, avmyndaður.
FC Stumbras
Futbolo klubas Stumbras ella Stumbras var eitt fótbóltsfelag úr Kaunas í Litava. Felagið varð stovnað í 2013. Felagið varð upployst í 2019.
Margaret Atwood
Margaret Eleanor Atwood (fødd 18. november 1939) er ein kanadiskur rithøvundur og uppfinnari og umhvørvisaktivistur. Hon er vinnari av Arthur C. Clarke Award, Prince of Asturias Award fyri bókmentir og Peace Prize of the German Book Trade. Hon hevur verið tilnevnd Booker Prize fimm ferðir og hevur einaferð vunnið virðislønina og hevur verið finalistur til Governor General's Award] fleiri ferðir og hevur vunnið hana tvær ferðir. Í 2001 bleiv hon upptikin í Canada's Walk of Fame. Hon er eisini stovnari av Writers' Trust of Canada, ið er ein non-profit felagsskapur, ið roynir at eggja skrivandi fólki í Kanada. Millum mong íkøst til kanadiskar bókmentir so var hon ein av stovnarunum av Griffin Poetry Prize.
Hon er kendast fyri skaldsøgurnar, ið hon hevur skrivað, men harumframt hevur hon eisini útgivið umleið fimtan yrkingasøvn.
Mýrihoylús
Mýrihoylús (latín Myosotis scorpioides) er ein upprunaføroysk Forgloymmegei planta.
Norsjö
thumb|right|200px|[[Norsjö kirkja]] Norsjö er ein býur í Norsjö kommunu í Svøríki. Býurin hevur umleið 2 004 íbúgvar (2010).
Eyðkvæmi
thumb|right|110px Eyðkvæmi ella AIDS er sjúka sum stendst av HIV-ígerð, sum beinir fyri mótstøðuføri likamsins. Fyrstu tilburðirnir skrásettir í 1970-árunum. Eingin heilivágur er enn at fáa ið kan viðgera ein sjúkling fyri eyðkvæmi, men síðani 1995 hevur borið til at fingið heilivág ið ger at sjúkan ikki er eins deyðilig, sokallaður lívsleingjandi heilivágur.
Heims Heilsustovnurin (enskt "World Health Organization") sigur frá, at 14 milliónir afrikanarar eru longu deyðir av AIDS, og at 10 milliónir børn eru blivin foreldraleys. Víðari verður sagt, at HIV/AIDSpestin er so umfatandi, at 1/3 av børnum í Afrika undir 15 ár – koma at doyggja av AIDS. Fyri stuttum frættist eisini, at AIDS ger um seg í Kina við rúkandi ferð.
Løgtingslimir í Føroyum 2011–2015
Løgtingslimir í Føroyum 2011 - 2015. Tey vóru vald á Føroya Løgting á løgtingsvalinum hin 29. oktober 2011. Talið á løgtingslimum var tá 33 og Føroyar var eins og við undanfarna var eitt valdømi. Tá tað stendur sýsla í talvuni niðanfyri, merkir tað tí ikki, at tey vóru umboðsvald fyri ta sýsluna, men at tað er har ið tey búgva ella at tey vóru uppstillaði av valfelag í tí økinum.
Akurhoylús
Akurhoylús (latín Myosotis arvensis) er ein upprunaføroysk Forgloymmegei planta.
30 f.Kr.
Øldir: 2. øld f.Kr. – 1. øld f.Kr. – 1. øld
Áratíggju: 80-árini f.Kr. 70-árini f.Kr. 60-árini f.Kr. 50-árini f.Kr. 40-árini f.Kr. - 30-árini f.Kr. - 20-árini f.Kr. 10-árini f.Kr. 0-árini f.Kr. 0-árini 10-árini
Árstal: 35 f.Kr. 34 f.Kr. 33 f.Kr. 32 f.Kr. 31 f.Kr. - 30 f.Kr. - 29 f.Kr. 28 f.Kr. 27 f.Kr. 26 f.Kr. 25 f.Kr.
Wellington
266px|thumb Wellington (maori: Te Whanganui-a-Tara) er høvuðsstaður í Nýsælandi. Býurin liggur í sunnara enda av Norðuroynni.
Wellington varð grundaður av bretum í 1839. Hann gjørdist høvuðsstaður í Nýsælandi í 1865. Í 2019 hevði Wellington um leið 418.500 íbúgvar og er harvið næststørsti býur í landinum eftir Auckland.
Keetmanshoop
thumb|right|250px|Keetmanshoop Keetmanshoop er ein býur í ǁKaras í Namibia og hevur 20 977 íbúgvar (2011).
Býurin er uppkallaður eftir týskaranum Johann Keetman. Býurin hevur oyðimarkar klima. Áðrenn hjálandatíðin byrjaði var økið kent sum ǂNuǂgoaes ella Swartmodder. Tann fyrsti hvíti niðursetimaðurin, Guilliam Visagie, búsettist her í 1785. Tann fyrsti kristni trúðboðarin Johann Georg Schröder, kom til býin hin 14. apríl 1866 og verður hesin dagur nú roknaður sum stovningardagurin fyri býin.
478 f.Kr.
Øldir: 6. øld f.Kr. – 5. øld f.Kr. – 4. øld f.Kr.
Áratíggju: 520-árini f.Kr. 510-árini f.Kr. 500-árini f.Kr. 490-árini f.Kr. 480-árini f.Kr. - 470-árini f.Kr. - 460-árini f.Kr. 450-árini f.Kr. 440-árini f.Kr. 430-árini f.Kr. 420-árini f.Kr.
Árstal: 483 f.Kr. 482 f.Kr. 481 f.Kr. 480 f.Kr. 479 f.Kr. - 478 f.Kr. - 477 f.Kr. 476 f.Kr. 475 f.Kr. 474 f.Kr. 473 f.Kr.
40 f.Kr.
Øldir: 2. øld f.Kr. – 1. øld f.Kr. – 1. øld
Arlington
Arlington er eitt fylki (county) í amerikanska stakríkinum Virginia. Í fylkinum búgva umleið 236 túsund fólk. Tað liggur beint yvir av Potomacánni úr Washington DC. Landøkið var upprunaliga partur av DC, men varð Virginia afturgivið í 1847. Arlington fylki er við einum landøki á 67,3 ferkilometrar hitt minsta fylkið í øllum USA landafrøðiliga.
Í fylkinum liggur millum annað Pentagon og Arlingtons Tjóðargravlund. Arlington kirkjugarðurin er ein hermannakirkjugarður, har allir hermenn eru grivnir síðan Amerikanska Borgarakríggið í 1861-1865. Seinasta kríggið er tað í Afghanistan og Irak, og tey falnu í hesum krígnum liggja í einari serligari deild, har teirra kæru koma at minnast tey falnu og fyri at hitta onnur, sum hava fingið somu lagnu.
1718
1718 (MDCCXVIII) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum leygardegi, og sambært julianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum mikudegi.
Vännäs
thumb|right|200px|Vännäs Vännäs er ein býur í Vännäs kommunu í Svøríki. Býurin hevur umleið 4 118 íbúgvar (2010).
Sorsele
thumb|right|200px|[[Sorsele kirkja]] Sorsele (umesamiskt: Suorssá) er ein býur í Sorsele kommunu í Västerbottens län í svenska partinum av Lapplandi. Býurin hevur umleið 1 277 íbúgvar (2010).
Suðurjútland
thumb|right|250px|Tá ið 1. heimskríggið var av, varð Suðurjútland eftir fólkaatkvøðu í 1920 aftur danskur landslutur. Suðurjútland (danskt: Sønderjylland) eitur eisini Norðurslesvík. Saman við Suðurslesvík, sum er partur av Týsklandi, er Norðurslesvík partur av gamla hertugadøminum Slesvík. Í 1864 misti Danmark Slesvík og Holstein til Týskland. Her búðu fólk, sum tosaðu danskt, frísiskt og týskt saman. Tá Týskland tapti fyrra heimsbardaga var møguligt at halda eina fólkaatkvøðu í einum parti av Slesvík um, hvat land, tey skuldu verða partur av. Hetta var 10. feb. og 14. mars í 1920. Valdemarsdag, 15. juni 1920, gjørdist Norðurslesvík aftur alment ein partur av Danmark og verður nú kallað Suðurjútland. Markið bleiv flutt frá Kongaánni, sunnan fyri Kolding, til beint norðan fyri Flensborg. Suðurslesvík helt fram við at vera partur av Týsklandi - frá Flensborg har norðuri til Rendsburg við ánna Ejderen. Enn er ein týskur minniluti í Suðurjútlandi og ein danskur minniluti í Suðurslesvík. Tí eru týskir skúlar í Suðurjútlandi og danskir skúlar og feløg í Suðurslesvík.
EuroEyes Cyclassics
EuroEyes Cyclassics, fyrr HEW Cyclassics og Vattenfall Cyclassics, er ein árlig eindags professionell og amatør vegsúkklukapping í og kring Hamburg, Týskland. Sjálvt um rutan skiftir, so er teinurin altíð umleið 250 km. Tann torførasti parturin av kappingini er Waseberg brekkan í Blankenese, ið verður koyrd tríggjar ferðir seinast í kappingini.
Auckland
260px|thumb|right Auckland er størsti býur í Nýsælandi. Býurin liggur í útnyrðingspartinum av Norðuroynni. Í 2018 hevði Auckland um leið 1,6 mió. íbúgvar. Hetta svarar til ein triðing av øllum fólkunum í landinum. Næststørsti býur í Nýsælandi er høvuðsstaðurin Wellington.
Miðbýurin er bygdur á einum 2 km breiðum eiði, sum er millum tvær víkir, víkin Waitemata Harbour norðanfyri og stóra víkin Manukau Harbour sunnanfyri. Maoriar, upprunafólkið í Nýsælandi, búsettust í økinum longu fyri um leið 670 árum síðan (1350). Býurin Auckland varð grundaður av bretum í 1840.
1719
1719 (MDCCXIX) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum sunnudegi, og sambært julianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum hósdegi.
Fagersta
thumb|right|200px|[[Fagersta kirkja]] Fagersta er ein býur í Fagersta kommunu í Svøríki. Býurin hevur umleið 11 130 íbúgvar (2010).
Osby kommuna
thumb|250px|Osby kommuna í [[Skåne län.]] Osby kommuna (svenskt: Osby kommun) er ein kommuna í Skåne län í Svøríki. Osby kommuna hevur 12 926 íbúgvar (2015).
Wilhelm 1. kongur av Preussen, týskur keisari
Wilhelm 1. (týskt: Wilhelm Friedrich Ludwig von Preußen) var proysiskur kongur frá 1861 og frá 1. januar 1871, týskur keisari. Han varð krýndur sum keisari fyri týska ríkið tann 18. januar 1871 í Versaillesslottinum uttanfyri París.
Sølumiðstøð
thumb|right|250px|Sølumiðstøð í [[Arlington, Virginia í USA]] Sølumiðstøð er miðstøð við handlum av ymsum slag.
John Keats
John Keats (31. oktober 1795 – 23. februar 1821) var enskt skald frá romantikkini. Hann var ein av teimum mest eyðsýndu av øðrum ættarliði av romantiskum skøldum, saman við Lord Byron og Percy Bysshe Shelley, sjálvt um verk hansara bert vóru útgivin fá ár, áðrenn hann doyði bert 25 ára gamal í 1821.
Sjálvt um yrkingar hansara ikki vóru so væl móttiknar av ummælarum, meðan hann livdi, so vaks virðingin fyri honum eftir deyða hansara, og síðst í 19. øld var hann ein av best umtóktu av øllum enskum yrkjarum. Hann hevði stóra ávirkan á fleiri ymiskir yrkjarar og rithøvundar. Jorge Luis Borges segði, at fyrstu ferð hann las yrkingarnar hjá Keats, so var tað nakað ið hevði stóra bókmentaliga ávirkan á lív hansara.
Hergeir Nielsen
Niels Jákup Hergeir Nielsen (føddur 27. august 1949 í Vági) er føroyskur lærari og politikari. Hann varð valdur inn á Føroya Løgting fleiri ferðir, seinast til Løgtingsvalið 19. januar 2008. Hann hevur sitið sum løgtingsformaður tríggjar ferðir, seinastu ferð var valskeiði 2008-2011. Hergeir var landsstýrismaður 1978-80. Hann var blaðstjóri á ''14. September'' frá 1992 til 1994. Hergeir stillaði ikki upp aftur til løgtingsvalið í oktober 2011, eftir at hava verið virkin í politikki í 33 ár.
Løgtingsformaður
Niðanfyri sæst yvirlit yvir tær ferðirnar, tá Hergeir Nielsen hevur verið formaður, 1. næstformaður og 3. næstformaður á Føroya Løgtingi.
The Passion of The Christ
thumb|right|199px|[[Mel Gibson (føddur 3. januar 1956 í Peekskill, New York í USA).]] The Passion of The Christ er ein amerikanskur filmur um 12 teir seinastu tímarnar av lívi Jesusar. Filmurin hevur fingið sera nógva umrøðu í heimspressuni. Summi eru bergtikin, onnur vónbrotin. Onkur heldur filmin lýsa líðingarsøguna væl, onnur halda, at ov nógv blóð og pína eru í filminum.
Filmurin byrjar í Getsemane urtagarði, har Jesus eftir seinastu kvøldmáltíðina er farin við lærusveinum sínum at biðja.
Her stendur hann ímóti freistingum Satans og verður síðani svikin av Judasi.
Jesus verður síðan leiddur fram fyri rómverska landshøvdingan Pontius Pilatus, sum skjótt varnast, at talan er um politiskar stríðsspurningar, og sendir Jesus til Heródes. Heródes sendir Jesus aftur til Pilatus, sum gevur fólkinum valmøguleikan at leysgeva Jesus ella brotsmannin Barrabas. Fólkið velur Barrabas, og Jesus verður givin upp at verða krossfestur.
Tað er Mel Gibson (føddur 3. januar 1956 í New York), sum bæði hevur skrivað og leikstjórnað filmin, ið hevur elvt til rættiliga øsing millum fólk.
Allir leikararnir tosa tað málið, sum varð nýtt í tíðini, tá hendingarnar fara fram. Jesus og lærusveinarnir tosa arameiskt, eins og jødarnir. Romarnir tosa latín. Grikst varð eisini tosað har um leiðir, men tá á døgum varð tað vanliga bara nýtt av teimum intellektuellu, og er tí ikki at hoyra í filminum.
Filmurin er tikin upp í Italia. Sjálv krossfestingin varð filmað í vakra býnum, Matera, meðan senan har Judas varð hongdur varð filmað í Craco í sunnara parti av Italiu.
Jerúsalem er í filminum skapaður við eini stórslignari pallmynd og er konstrueraður á vælkenda Cinecitta Studio, sum liggur í útjaðaranum av Rom.
Hetta bergtakandi pallkompleksið, sum kendi pallmeistarin, Francesco Frigeri og set-prýðarin, Carlo Gervasi, hava gjørt, umfatar eisini templið, har rættargongd Jesusar fór fram, garðin, har tær ymisku dómsviðgerðirnar vóru og staðið, har Jesus varð pískaður og píndur.
Høvuðsleiklutin sum Jesus, hevur James Caviezel. Hinir leikararnir eru, Monica Bellucci, Claudia Gerini, Maia Morgenstern, Sergio Rubini.
Við filminum, The Passion of The Christ, hevur Mel Gibson sett eina feita striku undir síni evni sum filmsframleiðari. Eingin vildi geva filmin út, áhugin at fíggja var heldur ikki til staðar, og avgjørt eingin trúði, at hesin filmur kom at vinna so nógvan pening. Men Gibson trúði uppá filmin, sum nú vísir seg at fara at verða ein av størstu eydnufilmunum í søguni.
Um Gibson ikki ristist á hondunum, tá hann skrivaði filmin, so hevur filmurin rist heimin. Tíðindi frættust um tveir prestar, sum kollapsaðu, tá tey sóu filmin. Fleiri eru eisini kropin til krossin og farin til løgregluna fyri at melda áragomul brotsverk.
Wes Craven
Wesley Earl "Wes" Craven (2. august 1939 – 30. august 2015) var ein amerikanskur filmsleikstjóri, rithøvundur, framleiðari og sjónleikari. Hann er kendur innan fyri horror filmar, tá serliga tað, ið kallast "slasher" filmar. Serliga er hann kendur fyri filmin A Nightmare on Elm Street, og filmskarakterin Freddy Krueger. Wes leikstjórnaði Wes Craven's New Nightmare og var við til at skriva leikritið í filminum A Nightmare on Elmstreet 3: Dream Warrior saman við Bruce Wagner.
Wes leikstjórnaði eisini allar fýra filmarnar í Scream filmsrøðini, og var við rtil at skapa filmskarakterin Ghostface. Aðrir kendir filmar hjá Wes Craven eru The Hills Have Eyes, The Last House on the Left og My Soul to Take.
Listi yvir úrslit hjá føroyska A-landsliðnum í fótbólti
250px|thumb|Gundadalur í Havn, har Tórsvøllur og aðrir fótbóltsvøllir eru. Føroyar hava tveir góðkendir fótbóltsvøllir til landsdystir, hin er á Toftum. A-landsliðið hjá Føroyum umboðar Føroyar í altjóða fótbólti. Tað er Fótbóltssamband Føroya (FSF) sum hevur ábyrgdina av føroysku landsliðunum í fótbólti. Føroyar luttekur sum limur í Union of European Football Associations (UEFA). Føroyar gjørdist limur í International Federation of Association Football (FIFA) hin 2. juli 1988 og í UEFA í 1990.
3. áratúsund
3. áratúsund byrjaði 1. januar 2000 og fer at enda 31. desember 2999.
Josefine Frida Pettersen
Josefine Frida Pettersen (fødd 17. mai 1996 í Sigdal) er ein norskur sjónleikari. Hon er kend frá norsku sjónvarpsrøðini Skam.
250-árini
Øldir: 2. øld - 3. øld - 4. øld
Áratíggju: 200-árini 210-árini 220-árini 230-árini 240-árini - 250-árini - 260-árini 270-árini 280-árini 290-árini 300-árini
Ár: 250 251 252 253 254 255 256 257 258 259
21 f.Kr.
Øldir: 2. øld f.Kr. – 1. øld f.Kr. – 1. øld
Áratíggju: 70-árini f.Kr. 60-árini f.Kr. 50-árini f.Kr. 40-árini f.Kr. 30-árini f.Kr. - 20-árini f.Kr. - 10-árini f.Kr. 0-árini f.Kr. 0-árini 10-árini 20-árini
Árstal: 26 f.Kr. 25 f.Kr. 24 f.Kr. 23 f.Kr. 22 f.Kr. - 21 f.Kr. - 20 f.Kr. 19 f.Kr. 18 f.Kr. 17 f.Kr. 16 f.Kr.
Preussen
Preussen (týskt: Preußen, gamalt proysiskt: Prūsa ella Prūsija) var eitt søguligt hertugadømi og frá 1701 kongaríki. Navnið kemur av proysarum, eitt baltiskt fólk í ætt við litavar og lettar, sum seinni varð týsktgjørt (germaniserað). Áðrenn Preussen gjørdist sjálvstøðugt hertugadømi, var tað partur av týska riddaralagsríkinum saman við Livonia (nútíðar Estland og Lettland).
Hertugadømið Preussen 1525-1701:
Kongadømið Preussen 1701-1918:
Ron Paul
Ronald Ernest Ron Paul (f. 20. august 1935 í Pittsburgh, Pennsylvania) er republikanskur limur í Umboðsmannaráðnum fyri Texas. Ron Paul, sum er úr Texas, er væl umtóktur millum tað yngra fólkið, tí hann hevur verið hart ímóti amerikonsku krígsførsluni í Irak og Afganistan. Hann hevur eisini funnist hvassliga at fíggjarpolitikkinum hjá Barack Obama, sum hevur økt ta almennu skuldina.
22 f.Kr.
Øldir: 2. øld f.Kr. – 1. øld f.Kr. – 1. øld
Áratíggju: 70-árini f.Kr. 60-árini f.Kr. 50-árini f.Kr. 40-árini f.Kr. 30-árini f.Kr. - 20-árini f.Kr. - 10-árini f.Kr. 0-árini f.Kr. 0-árini 10-árini 20-árini
Árstal: 27 f.Kr. 26 f.Kr. 25 f.Kr. 24 f.Kr. 23 f.Kr. - 22 f.Kr. - 21 f.Kr. 20 f.Kr. 19 f.Kr. 18 f.Kr. 17 f.Kr.
480 f.Kr.
Áratíggju: 530-árini f.Kr. 520-árini f.Kr. 510-árini f.Kr. 500-árini f.Kr. 490-árini f.Kr. - 480-árini f.Kr. - 470-árini f.Kr. 460-árini f.Kr. 450-árini f.Kr. 440-árini f.Kr. 430-árini f.Kr.
Árstal: 485 f.Kr. 484 f.Kr. 483 f.Kr. 482 f.Kr. 481 f.Kr. - 480 f.Kr. - 479 f.Kr. 478 f.Kr. 477 f.Kr. 476 f.Kr. 475 f.Kr.
Kungsör
thumb|right|200px|Kungsör Kungsör er ein býur í Kungsör kommunu í Svøríki. Býurin hevur umleið 5 452 íbúgvar (2010).
6. áratúsund f.Kr.
Áratúsund: 7. áratúsund f.Kr. – '''6. áratúsund f.Kr.''' – 5. áratúsund f.Kr.
5. áratúsund f.Kr.
Áratúsund: 6. áratúsund f.Kr. – '''5. áratúsund f.Kr.''' – 4. áratúsund f.Kr.
Keldan
Keldan hevur fleiri týdningar:
Lisa Teige
Lisa Teige (fødd 19. januar 1998 í Bergen) er ein norskur sjónleikari. Hon er kend frá norsku sjónvarpsrøðini Skam.
Nólsoy, Nólsoy
Nólsoy er ein bygd í Nólsoy í Føroyum. Nólsoy hevur 217 íbúgvar (2015).
Listi yvir borgarstjórar í Funnings kommunu
Listi yvir borgarstjórar í Funnings kommunu.
1. januar 2009 varð kommunan innlimað í Runavíkar kommunu, sí Lista yvir borgarstjórar í Runavíkar kommunu.
479 f.Kr.
Øldir: 6. øld f.Kr. – 5. øld f.Kr. – 4. øld f.Kr.
Árstal: 484 f.Kr. 483 f.Kr. 482 f.Kr. 481 f.Kr. 480 f.Kr. - 479 f.Kr. - 478 f.Kr. 477 f.Kr. 476 f.Kr. 475 f.Kr. 474 f.Kr.
Freddy Krueger
thumb|Sjónleikari ílatin sum Freddy Krueger í 2014. Fred "Freddy" Krueger er høvuðspersónurin í A Nightmare on Elm Street filmsrøðini. Hann var fyrst at síggja í filminum Wes Craven's A Nightmare on Elm Street í 1984, sum ein brendur hópdrápsmaður, ið nýtur hanska vápnaðan knívum, at drepa offur síni ímeðan tey sova. Tá tey doyggja í dreymum sínum, doyggja tey eisini í veruleikanum. Í dreymaheiminum er hann sterkur og næstan óvinnandi, men um Freddy verður drigin inn í veruleikan, hevur hann menniskjaligar veikleikar.
Freddy Kruger var skaptur av Wes Craven, filmsleikstjóra, og hevur verið leiktur av Robert Englund síðani fyrstu ferð hann var at síggja á filmsskíggjanum. Eitt undantak er tó, tað var í 2010 tá Freddy var leiktur av Jackie Earl Haley. Í 2011 kundi Freddy Kruger veljast sum ein spælandi persónur í telduspælinum Mortal Kombat. thumb|Freddy Krueger troyggja frá fjórða filminum í filmsrøðini. Freddy er ein hevndarfullur andi, ið leypur á offur síni í dreymum teirra. Hann kennist lættiliga á brendum andliti sínum, reyðari og myrkagrønari, stríputari troyggju og brúnum leðurhanska á høgru hond vápnuðum knívum. Hanskin var skaptur av egna hugflogi Freddy, og hevur hann sjálvur sveisað knívabløðini. Robert Englund hevur fleiri ferðir sagt at karakterurin umboðar misrøkt, og tað at vera skúgvaður til viks, partvís av børnum. Karakterurin umboðar eisini sum ein stóran part, ótilvitandi ótta, ið liggur í okkum øllum.
Wizard Magazine valdi Freddy sum tann fjúrtanda besta illmenni nakrantíð, bretska sjónvarpstøðin Sky2 hevði hann á áttunda plássi á líknandi lista, og the American Film Institute valdi hann sum nummar 40 á listanum "AFI's 100 Years... 100 Heroes and Villains". Í 2010 vann Freddy virðislønina "Best Villain" á Scream virðislønini.
Listi yvir borgarstjórar í Mikladals kommunu
1. januar 2005 varð kommunan innlimað í Klaksvíkar kommunu, sí Lista yvir borgarstjórar í Klaksvíkar kommunu.
Norberg
thumb|right|200px|[[Elsa Andersons konditori]] Norberg er ein býur í Norbergs kommunu í Svøríki. Býurin hevur umleið 4 518 íbúgvar (2010).
Telefonlandakotur
Hetta er listi yvir telefonlandskotur. Um ringt verður úr Føroyum, skal 00 setast í staðin fyri +.
Asyllex
Asyllex er ein føroyskur tónleikabólkur. Í bólkinum eru fimm limir: Hans Hammer (sangur & gittar), Andreas Jacobsen (gittar), Luka Radosavljevic (gittar), Finnur Nielsen (bass) og Bogi Petersen (trummur).
Hovstunnilin
thumb|Hovstunnilin, syðru megin, í [[Hovi.]] Hovstunnilin eitur tunnilin millum Øravík og Hov í Suðuroy. Tunnilin varð alment tikin í nýtslu leygardagin 20. oktober 2007. Tað er íslendska felagið Ístak, sum hevur staðið fyri arbeiðnum. Nýggi tunnilin er meginferðsluæðrin, ið bindur saman Suðuroyar norðaru og sunnaru helvt, og hann avloysir gamla vegin um Hovsegg, sum varð tikin í nýtslu 1. oktober 1958. Hátíðarhald varð hildið tann dagin tá tunnilin læt upp. Tvøroyrar Hornorkestur spældi, Oyvindur Brimnes, stjóri á Landsverk bjóðaði vælkomin, røður vóru hildnar av táverandi løgmanni Jóannes Eidesgaard og av táverandi landsstýrismanni í vinnumálum Bjarna Djurholm, sum eisini slapp at skera silkibandi av, sum hekk tvørtur um tunnilsmunnan, tað gjørdi hann við grindaknívi. Eftir røðurnar gingu, runnu ella súkklaðu fólk gjøgnum tunnilin, síðan slapp fyrsti bilurin at koyra í gjøgnum tunnilin við Poul Midjord úr Hovi handan ratti. Poul Midjord var tá 85 ára gamal. Hann varð eisini fyrstur at koyra eftir gamla vegnum um Hovsegg í oktober 1958. Seinni var hátíðarhald bæði í Øravík og á Tvøroyri.
Ferðslan økt
Tað árið tá Hovstunnilin læt upp seint í oktober 2007 koyrdu í meðal 1035 akfør um Hovsegg (tølini eru frá Landsverk). Árið eftir í 2008 var talið av bilum sum koyrdu á strekkinum millum Hov og Øravík økt við 30% til 1351 akførum í meðal um samdøgrið.
Köping
thumb|right|200px|Köping Köping er ein býur í Västmanland og høvuðsbýur í Köpings kommunu í Svøríki. Fólkatalið í býnum var 17.743 í 2010.
Vinnulív
Köping er ein týðandi ídnaðarbýur, og bæði Volvo og Sandvik AB hava verksmiður í býnum; Hästens, ið framleiður eksklusivar sengur, ið verða útfluttar til allan heimin, liggur í býnum.
Nevaleikur
thumb|right|220px|Nevaleikur Nevaleikur, eisini nevndur boksing, er dystur millum tveir leikarar við nevasløgum eftir serstøkum reglum.
Ulrikke Falch
Ulrikke Falch (fødd 17. juli 1996 í Oslo) er ein norskur sjónleikari. Hon er kend frá norsku sjónvarpsrøðini Skam.
Christopher Juul-Jensen
Christopher Juul-Jensen (føddur 6. juli]] 1989) er ein danskur súkklari, Ið súkklar fyri Orica-BikeExchange. Juul-Jensen vaks upp í Írlandi til hann sum 16-ára gamal flutti til Danmarkar. Hann gjørdist danskur meistari í einkultstarti í 2015, og sama árið vann hann Danmark Rundt. Í august 2015 kunngjørdi at tey høvdu gjørt sáttmála við Juul-Jensen frá 2016 og tvey ár fram. Hann luttekur í Tour de France 2016.
Grand Tour tíðarlinja
WD = Tók seg úr kappingini; IP = Í gongd
Luigi Pirandello
Luigi Pirandello (Girgenti, í dag kendur sum Agrigento, føddur 28. juni 1867, deyður 10. desember 1936) var ein italskur sjónleikahøvundur, skaldsøguhøvundur, yrkjari og stuttsøguhøvundur, hvørs bestu íkøst vóru sjónleikir hansara. Hann fekk Nobelvirðislønin í bókmentum í 1934 fyri "hansara nærum magisku evnir av venda sálarligari analýsu til góðan sjónleik." Pirandello hevur skrivað skaldsøgur, fleiri hundrað stuttsøgur og umleið 40 sjónleikir, harav eru nakrir skrivaði á sisilskum máli.
31 f.Kr.
Øldir: 2. øld f.Kr. – 1. øld f.Kr. – 1. øld
Áratíggju: 80-árini f.Kr. 70-árini f.Kr. 60-árini f.Kr. 50-árini f.Kr. 40-árini f.Kr. - 30-árini f.Kr. - 20-árini f.Kr. 10-árini f.Kr. 0-árini f.Kr. 0-árini 10-árini
Árstal: 36 f.Kr. 35 f.Kr. 34 f.Kr. 33 f.Kr. 32 f.Kr. - 31 f.Kr. - 30 f.Kr. 29 f.Kr. 28 f.Kr. 27 f.Kr. 26 f.Kr.
Skinnskatteberg
thumb|right|200px|Skinnskatteberg Skinnskatteberg er ein býur í Skinnskattebergs kommunu í Svøríki. Býurin hevur umleið 2 287 íbúgvar (2010).
Plátuspælari
thumb|right|200px|Grammofon frá [[1907.]] thumb|right|200px|Grammofon frá [[1930-árini|1930'unum.]] thumb|right|200px|[[Bang & Olufsen|B&O-plátuspælari frá 1981.]] Plátuspælari er tól, sum endurskapar ljóð úr eini langari, samanhangandi foyru á eini plátu.
Thomas Edison uppfann fonografin í 1877, har foyran er løgd á ein súlindara.
Í 1887 uppfann Emile Berliner gramofonina (úr forngrikskum γράφειν gráphein, skriva, og φωνή phōné, ljóð), sum trokaði fonografin burtur fyrst í 1900-talinum.
Á føroyskum verður orðið plátuspælari brúkt um nýggjari, elektrisk tól, meðan gomul tól vanliga verða nevnd við gamla heitinum grammofon.
78-pláturnar eru gjørdar úr skellakki, meðan 45- og 33-plátur eru gjørdar úr vinyli. Millum annað av tí at skellakk og vinyl eru sera ymisk í herðslu, skulu pláturnar hava rættiliga ymiskar nálir.
Í oktober 1982 komu feløgini Philips og Sony á marknaðin við Compact Disc, stytt CD og ofta nevnt fløga á føroyskum. Hendan mundi troka plátuna burtur síðst í 1990'unum, men plátan er blivin eitt sindur vanligari nú, enn hon var fyrst í hesi øldini.
Christchurch
260px|thumb|right|Christchurch Christchurch er ein býur í Nýsælandi. Býurin liggur við eysturstrondina av Suðuroynni.
Christchurch varð grundaður av bretum í 1848. Í 2019 hevði býurin fleiri enn 377 túsund íbúgvar. Harvið er hann størsti býurin á Suðuroynni og triðstørsti býurin í Nýsælandi eftir Auckland og Wellington.
Sørvágsfjørður
thumb|right|250px|Sørvágsfjørður 250px|thumbnail|Sørvágsfjørður og Sørvágur Sørvágsfjørður er ein fjørður í Vágoynni í Føroyum. Við fjørðin liggja bygdirnar Sørvágur og Bøur. Sørvágur liggur inni í botninum á fjørðinum, meðan Bøur liggur longri vesturi á norðara armi á fjørðinum.
482 f.Kr.
Øldir: 6. øld f.Kr. – 5. øld f.Kr. – 4. øld f.Kr.
Áarstova
Áarstova í Havn er serstakliga kend fyri at hava verið barnaheim Hans Andrias Djurhuusar og Janus Djurhuusar. Saman ganga teir eisini undir heitinum Áarstovubrøðurnir.
482 f.Kr.
Áratíggju: 530-árini f.Kr. 520-árini f.Kr. 510-árini f.Kr. 500-árini f.Kr. 490-árini f.Kr. - 480-árini f.Kr. - 470-árini f.Kr. 460-árini f.Kr. 450-árini f.Kr. 440-árini f.Kr. 430-árini f.Kr.
Áarstova
Áarstova í Havn stóð millum Gongina, Knússstovu og Cáfe Natúr. Í Áarstovu vóru koyggjusengur. Roykstovan hevði moldgólv, meðan glassstovan hevði trægólv. Í erva var eitt kamar, har svóvu brøðurnir Hans Andrias og Janus.
482 f.Kr.
Árstal: 487 f.Kr. 486 f.Kr. 485 f.Kr. 484 f.Kr. 483 f.Kr. - 482 f.Kr. - 481 f.Kr. 480 f.Kr. 479 f.Kr. 478 f.Kr. 477 f.Kr.
Áarstova
Út móti ánni varð seinni ein útbygningur bygdur upp í húsini. Um veturin, tá landsynningur var, kundi vera so nógvur súgur, at tað breyt niðan um húsini.
Dinosaurur
Dinosaurar, ella dinosavrar, eru ein bólkur av útdeyðum risastórum skriðdjórum. Dinosaurar ráddu uppi á landi í nógv milliónir ár, frá triastíð til seinast í krittíð (146-65 m.á.s.). Tyrannosaurus rex var størsti dinosaururin, ið át kjøt. Hann er størsta ránsdýr, sum nakrantíð hevur livað á landi, tað nakar veit um. Hann var næstan 12 m langur og 6 m høgur, tá ið hann stóð á afturbeinunum. Tyrannosaurus rex hevði stórar, bogaðar tenn og sterkan undir- og yvirkjaft og hvassar kløur á tónum. Hann jagstraði helst aðrar dinosaurar, sum livdu í flokki og ótu plantur, og tók teir smæstu og veikastu burturúr, umframt at hann át ræ av dinosaurum.
Hornutur dinosaurar varð til í krittíðini. Hann át plantur og hevði horn av beini, og stóran beinkraga um hálsin og herðarnar, sum vardi hann, legði okkurt ránsdýr á hann. Triceratops var ein av teimum seinastu dinosaurunum og doyði ikki út fyrr enn seinast í krittíðini. Nógvir granskarar eru sannførdir um, at tað var ein risameteorur, sum beindi fyri dinosaurunum fyri 65 mill. árum síðani.
Liberalisma
thumb|right|180px|"Vote liberal: The gates are mine to open". Liberalisma ella frælsistevna er ein politisk hugsjón, har týdningarmest er at leggja dent á frælsi og møguleikar hins einstaka, veikan stat og lágan skatt. Liberalisma verður mett at vera ráðandi politiska hugsjón í Vesturheiminum. Harafturat eru javnrættindi týdningarmikil liður í liberalismu, t.e. øll skulu hava somu rættindi og somu møguleikar. Allir borgarar og øll vinna skulu hava fullan rætt til at virka innanfyri somu galdandi lógarkarmar. Týdningarmikið við liberalismu er eisini, at tey, sum arbeiða, skulu fáa pengar, meðan tey, sum ikki arbeiða, meira ella minni ongar pengar skulu fáa. Í fronsku kollveltingini vóru loysanarorðini ’’frælsi, javnaður og brøðralag’’. Liberalisman setur frælsi í hásæti. Í 1789 kom mannarættindayvirlýsingin, sum í 17 greinum vísir á grundleggjandi menniskjarættindi. Í 19. øld vóru mong hugtikin av liberalismu. Øll skuldu hava sama rætt at siga sína hugsan bæði í skrift og talu. Liberalistisku sjónarmiðini ávirkaðu eisini fíggjarstøðu landanna. Greiðastu mótsetningar til liberalismu eru sosialisma, kommunisma og marxisma. Meðan statirnir eru tann grundleggjandi eindin í merkantilismu og kommunismu, er einstaklingurin grundleggjandi eindin í liberalismu.
Hugsanir í liberalismu kunnu í stóran mun knýtast til hugsanir Johns Lockes (1632- 1704) og Adams Smiths (1723-1790). Smith vildi vera við, at tann einstaki er sjálvsøkin, men at tað er ein fyrimunir fyri samfelagið sum heild. Adam Smith helt, at um øll í einum landi gera tað, sum loysir seg best fyri tey sjálvi, so er hetta eisini gott fyri heildina. Smith skrivaði í 1776 bókina The Wealth of Nations. Hetta verk var ætlað sum ein atfinning at verandi merkantilistisku skipan. Um hetta mund vóru nógvar avmarkingar fyri búskaparligum virksemi galdandi. Merkantilistiska skipanin hevði lagt upp til, at stjórnir skuldu leggja seg út í búskaparligar stýringar av vinnulívi við tí endamáli at veksa um útflutning og avmarka innflutning. Á henda hátt fóru lond at standa seg betur í kappingini mótvegis øðrum londum, og hetta hevði týdning fyri ríkidømi í einstaka landinum. Smith hevði eina aðra fatan. Hann grundgav fyri fríhandli og bert avmarkaðari uppílegging frá politiskari síðu.
Tað, at marknaðurin skal vera fríur, merkir ikki, at øll kunnu gera, sum tey vilja. Ein fortreyt fyri liberalismu er, at statirnir tryggja frælsi hins einstaka. Frælsi skal ikki nýtast til at snýta onnur, og er tað soleiðis, at vit á einum øki í samfelagnum fáa eina monopolfyritøku, so skal hon annaðhvørt upploysast í fleiri smærri fyritøkur. Tær strongu kappingarlógirnar, sum eru galdandi í Vesturheiminum, eru júst gjørdar við tí fyri eyga at tryggja ein sterka kapping. Hetta er liberalistiskur vinnupolitikkur. Sjálvur hornasteinurin í einum liberalum búskapi er privatur ognarrættur. Tá ið tilfeingið er á privatum hondum, er størri vilji at gagnnýta tilfeingið effektivt. Adam Smith var av tí áskoðan, at fríur handil er av størsta týdningi, og at staturin ikki eigur at leggja seg út í marknaðin, tí at marknaðurin er sjálvregulerandi. Hann doypti hesa mekanismuna ósjónliga hondin (enskt: The invisible hand).
Aftaná Seinna heimsbardaga tók av álvara eitt liberalistiskt rák seg upp í heimsbúskapinum. Endamálið var m.a. at menna heimshandilin við tí grundgeving, at handil er drívmegin aftanfyri vøkstur og búskaparligari menning. Tað finnast nógv ymiskt sjónarmið innan liberalismu. Tað er tey, sum leggja dent á búskaparliga javnstøðu og leggja seg upp ímóti sosialliberalistiskum sjónarmiðum, meðan onnur halda, at frælsi hins einstaka er týdningarmeiri enn sosialt rættvísi.
Klassisk liberalisma leggur dent á einstaklingin, ognarrættin, atomismu, laissez-faire kapitalismu (búskaparlig liberalisma ella kapitalisma). Tann modernaða liberalisman hevur positivari áskoðan á stjórnina. Góðkenning av ávísari redistributión og laissez-faire kapitalisman vrakað. Í USA eru demokratar tað, sum amerikanarar kalla «liberalir» (vinstrahallir). Á tí høgrahallu síðuni í Evropa finnast fleiri rætningar, eitt nú sosialliberalisma, liberalisma og klassisk liberalisma.
Fólkatingsval í Føroyum
Tá fólkatingsval er í Danmark, so er tað eisini fólkatingsval í Føroyum og Grønlandi. Føroyingar og grønlendingar velja hvør síni tvey umboð til danska Fólkatingið. Tað eru teir báðir flokkarnir, sum klára at fáa flestar atkvøður, sum vinna fólkatingslimirnir, síðan koma tær persónligu atkvøðurnar, tað valevni sum fær flest atkvøður í teimum báðum flokkunum, sum vinna valið, eru vald á Fólkating.
Á fólkatingsvalinum 15. september 2011 var Edmund Joensen valdur fyri Sambandsflokkin og Sjúrður Skaale varð valdur fyri Javnaðarflokkin. Sjúrður varð annars upprunaliga valdur inn á Føroya Løgting fyri Tjóðveldi, men í 2011 tók hann seg úr Tjóðveldi og eftir at hava verið leysgangari í nakrar mánaðir, meldaði hann seg so inn í Javnaðarflokkin og stillaði upp til fólkatingsvalið. Edmund varð valdur við 1578 atkvøðum og Sjúrður varð valdur við 1539 atkvøðum. Í 2007 vóru tað Tjóðveldi við 5848 atkvøðum og Sambandsflokkurin við 4513 atkvøðum, sum vunnu valið. Valevnini hjá hesum báðum flokkum sum fingu flestar atkvøður og harvið vunnu fólkatingssess vóru Høgni Hoydal fyri Tjóðveldi við 2557 atkvøðum og Edmund Joensen úr Sambandsflokkinum við 931 atkvøðum.
Listi yvir borgarstjórar í Sunda kommunu
Listi yvir borgarstjórar í Sunda kommunu síðan 1. januar 2005. Hin 1. januar 2005 vóru hesar kommunurnar lagdar saman til ta nýggju Sunda kommunu: Saksunar kommuna, Haldarsvíkar kommuna, Hósvíkar kommuna, Hvalvíkar kommuna og Gjáar kommuna. Høvuðssæti hjá Sunda kommunu er á Oyrarbakka.
Fríðrikur 3. kongur av Preussen, týskur keisari
Fríðrikur 3. (týskt: Friedrich Wilhelm Nikolaus Karl von Preußen) (18. oktober 1831 – 15. juni 1888) var proysiskur kongur og týskur keisari í 99 dagar í 1888. Fríðrikur var deyðasjúkur av hálskrabba, longu tá hann kom til valdið. Hann doyði tí skjótt aftaná, og varð avloystur av soninum Wilhelm 2.. Pápin, Wilhelm 1. av Týsklandi, doyði 9 mars sama ár. Sostatt sótu tríggir keisarar við valdið í Týsklandi í 1888, og hetta árið er tí kent sum Dreikaiserjahr (tríggjakeisaraárið).
Fríðrikur var giftur við Viktoriu av Englandi elstu dóttur Drotning Victoriu av Stórabretlandi.
Rósa Samuelsen
Rósa Samuelsen (fødd Simonsen, 22. desember 1959 i Tórshavn) er ein føroysk bankakvinna og politikari (Sambandsflokkurin). Hon er útbúgvin innan skrivstovu- og peningastovn og hevur starvast í peningastovni.
Lívsleið innan politikk
Hon var bygdaráðslimur í Sandavágs kommunu 1999–2008, herundir borgarstjóri 2001–2008. Hin 1. januar 2009 varð kommunan løgd saman við Miðvágs kommunu til Vága kommunu. Síðan 1. januar 2013 hevur hon verið borgarstjóri í Vága kommunu. Hon hevur eisini havt fleiri onnur kommunupolitisk álitisstørv, eitt nú var hon formaður í Føroya Kommunufelag 2004–2008.
Rósa hevur verið vald inn á Føroya Løgting síðan 2008 og hevur verið formaður í Løgtingsins trivnaðarnevnd síðan 2011 og limur í Landsstýrismálanevndini síðan 2011. Árini 2008–2011 var hon almannamálaráðharri í fyrru stjórnini hjá Kaj Leo Johannesen, og Marjus Dam tók sæti á Løgtinginum í hennara stað.
Familja
Rósa er dóttir Erlu Mariu og Sólfinn Jóhan Simonsen. Hon er gift við Heðin M. Svabo Samuelsen, saman eiga tey trý børn: Árni S. Svabo Samuelsen, Erla M. Svabo Samuelsen og Marni Svabo Samuelsen.
Djibuti
thumb|250px|Djibuti Lýðveldið Djibuti (franskt: République de Djibouti, arábiskt: جمهورية جيبوتي‎) er eitt lítið land í Eysturafrika. Djibuti hevur mark við Etiopia, Eritrea og Somaliland. Landið hevur 810 179 íbúgvar (2014). Djibuti er bæði høvuðsstaður og størsti býur í Djibuti. Lítla oyðimarkarlandið Djibuti gjørdist sjálvstøðugt ríki í 1977. Flestu fólk har eru flakkfólk. Landið hevur stóran týdning fyri henda partin í Afrika, tí at høvuðsstaðurin, ið eisini eitur Djibuti, er einasti stóri havnabýur afrikamegin Reyðahav. Inntøkurnar frá havnini eru høvuðsgrundarlagið undir búskapinum í Djibuti.
481 f.Kr.
Øldir: 6. øld f.Kr. – 5. øld f.Kr. – 4. øld f.Kr.
Áratíggju: 530-árini f.Kr. 520-árini f.Kr. 510-árini f.Kr. 500-árini f.Kr. 490-árini f.Kr. - 480-árini f.Kr. - 470-árini f.Kr. 460-árini f.Kr. 450-árini f.Kr. 440-árini f.Kr. 430-árini f.Kr.
Brarup kirkja
thumb|right|230px|Brarup kirkja Brarup kirkja (danskt: Brarup Kirke) er ein gomul kirkja í Brarup á Falster í Danmark frá umleið 1200.
29 f.Kr.
Øldir: 2. øld f.Kr. – 1. øld f.Kr. – 1. øld
Áratíggju: 70-árini f.Kr. 60-árini f.Kr. 50-árini f.Kr. 40-árini f.Kr. 30-árini f.Kr. - 20-árini f.Kr. - 10-árini f.Kr. 0-árini f.Kr. 0-árini 10-árini 20-árini
Árstal: 34 f.Kr. 33 f.Kr. 32 f.Kr. 31 f.Kr. 30 f.Kr. - 29 f.Kr. - 28 f.Kr. 27 f.Kr. 26 f.Kr. 25 f.Kr. 24 f.Kr.
483 f.Kr.
Øldir: 6. øld f.Kr. – 5. øld f.Kr. – 4. øld f.Kr.
32 f.Kr.
Øldir: 2. øld f.Kr. – 1. øld f.Kr. – 1. øld
Áratíggju: 80-árini f.Kr. 70-árini f.Kr. 60-árini f.Kr. 50-árini f.Kr. 40-árini f.Kr. - 30-árini f.Kr. - 20-árini f.Kr. 10-árini f.Kr. 0-árini f.Kr. 0-árini 10-árini
483 f.Kr.
Árstal: 488 f.Kr. 487 f.Kr. 486 f.Kr. 485 f.Kr. 484 f.Kr. - 483 f.Kr. - 482 f.Kr. 481 f.Kr. 480 f.Kr. 479 f.Kr. 478 f.Kr.
Färgelanda
thumb|right|200px|[[Färgelanda kirkja]] Färgelanda er ein býur í Färgelanda kommunu í Svøríki. Býurin hevur umleið 1 894 íbúgvar (2010).
Vørðufelli
250px|thumb|Sørvágur og fjallið Vørðufelli Vørðufelli er eitt fjall í Føroyum, sum er 284 metrar høgt. Vørðufelli er á Vágoynni, í Sørvági.
484 f.Kr.
Øldir: 6. øld f.Kr. – 5. øld f.Kr. – 4. øld f.Kr.
Áratíggju: 530-árini f.Kr. 520-árini f.Kr. 510-árini f.Kr. 500-árini f.Kr. 490-árini f.Kr. - 480-árini f.Kr. - 470-árini f.Kr. 460-árini f.Kr. 450-árini f.Kr. 440-árini f.Kr. 430-árini f.Kr.
Árstal: 489 f.Kr. 488 f.Kr. 487 f.Kr. 486 f.Kr. 485 f.Kr. - 484 f.Kr. - 483 f.Kr. 482 f.Kr. 481 f.Kr. 480 f.Kr. 479 f.Kr.
Tunguliðsá
Tunguliðsá er ein á í Føroyum, hon rennur oman gjøgnum Sørvág, áin rennur saman við Hanusará.
Región Sæland
200px|thumbnail|Kort yvir Región Sjæland Región Sæland (Danskt: Region Sjælland) er ein av teimum fimm Regiónunum í Danmark, sum vóru settar á stovn 1. januar 2007 eftir at Kommunalreformurin varð samtyktur í 2005.
Norn
Tungumálið norn var ein grein av fornnorrønum. Tað varð tosað av norðbúgvum í Hetlandi, Orknoyum, Norðurskotlandi og norðast í Suðuroyum (við síðuna av gæliskum) meðan hesi øki vóru undir norskum yvirvaldi, annars var upprunamálið í økinum piktiskt. Eftir at hesi øki høvdu verið undir norskum valdi í meir enn 500 ár, vórðu tey aftur løgd undir skotska kongsríkið í 15. øld; norn bleiv tá mótvirkað av stjórn og kirkju, og skotskt mál kom í staðin eina tíð og síðani enskt.
Ikki er greitt júst nær norn doyði út. Tað kann hava verið tosað í pørtum av londunum báðum til 18. øld. Smáir partar av málinum og tøkuorð yvirlivdu og komu inn í lokalt skotskt enskt eftir at høvuðsmálið sjálvt doyði.