cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Skandinavia
Søga
Summir kongar royndu at vinna ræði í øllum Norðurlondum. Í 1380 var danakongur eisini vorðin Noregis kongur. Í 1397 eydnaðist Margretu 1., drotning Danmarkar og Noregis, at savna tey trý ríkini í Kalmarsamveldið. Tað vardi til 1523. Ofta var um at slitna. Svenskir aðalsmenn hildu av røttum, at danskir aðalsmenn høvdu ov stórt vald. Kristian kongur 2. læt í hevnisøku drepa stóran part av svensku aðalsmonnunum og bispunum. Teir vórðu tiknir fangar og hálshøgdir í Blóðbaðnum Mikla í Stokkhólmi í 1520. Norðbúgvar fingu sanna andstygd fyri Kristiani 2. danakongi, sum varð settur frá. Danmark og Noreg vóru í ríkisfelagsskapi til 1814. Í hesum ríki vóru eisini Føroyar, Grønland og Ísland. Kristian 4., kongur Danmarkar og Noregis, royndi at birta lív í aftur Kalmarsamveldið, men sviar vildu ikki. Tá ið Kristian 4. doyði, vóru Danmørk og Noreg fátæk lond. Men nú var Svøríki stórveldi. Gustav 2. Adolf hevði tikið Lettland, Estland og Finnland. Meðan Karl 10. Gustav var kongur, tóku sviar stórar landslutir í Týsklandi og Póllandi og lupu so á Danmørk. Tó at teir tóku alla Danmørk uttan Keypmannahavn, vórðu teir riknir aftur. Friðarsáttmáli varð gjørdur í 1660, og tá mistu danir landslutirnar Halland, Blekinge og Skána. Síðan hava landslutirnir verið svenskir.
Mál
Høvuðsgrein: Norðurgermansk mál
Málini í Skandinavia eru trý: norskt, svenskt og danskt.
Politikkur
thumb|Fotomynd av Skandinavia tikin úr einum [[fylgisveinur|fylgisveini]]
Politiska samansetingin gjøgnum tíðina
¹ Fyrstu íslendingar vóru av norrønum uppruna, eina mest úr Noregi, og av keltiskum uppruna.
Tänndalen
Tänndalen er ein bygd í Härjedalens kommunu í Jämtlands län í Svøríki. Tänndalen hevur umleið 66 íbúgvar (2010) og liggur 720 metrar yvir havinum.
Í Tänndalen verður vetrarítróttur íðkaður. Í 1947 byrjaði skískúlin "Pinnens skidskola" í Riksgränsen, sum í dag er Svøríkis elsti privati skískúli. Skúlin var fluttur til Tänndalen í 1952, tá ið tann fyrsta skílyftan í Tänndalen og Funäsfjällen var klár. Í 2010 var skískúlin fluttur til Funäsdalsberget.
Løgtingsins Fíggjarnevnd
Løgtingsins Fíggjarnevnd (Fíggjarnevndin) er tann løgtingsnevndin sum viðgerð fíggjar-, búskapar-, skatta- og avgjaldsmál í Løgtinginum.
Limir
Limir í tíðarskeiðnum 2011–2015:
Anna Lindh
260px|thumb|right|Anna Lindh í 2002. Ylva Anna Maria Lindh (fødd 19. juni 1957 í Enskede, deyð 11. september 2003 á Karolínska sjúkrahúsinum í Solna) var svenskur løgfrøðingur og sosialdemokratiskur politikari.
Í 1998 gjørdist hon uttanríkisraðharri í stjórnini hjá Göran Persson (1996-2006).
Anna Lindh varð stungin av einum álopsmanni 10. september 2003 í einum stórhandli í Stokkhólmi. Hon varð illa særd og flutt á sjúkrahús, har hon doyði av løstum sínum dagin eftir.
Havnar Róðrarfelag
thumb|Sermerkta drekahøvdi, sum prýðir stevni á Havnarbátinum og øðrum bátum hjá Havnar Róðrarfelag. thumb|Sílið er mest vinnandi báturin, tá talan er um FM heitið hjá kvinnum (12 ferðir) og hjá dreingjum (8 ferðir) í tíðarskeiðnum 1973-2011. Havnar Róðrarfelag er føroyskt róðrarfelag við heimstaði í Havn.
Mest vinnandi róðrarfelag í Føroyum
Havnar róðrarfelag er mest vinnandi róðrarfelag í Føroyum tá hugt verður eftir hagtølum aftur til 1973. Í 2012 hevði felagið vunnið 61 FM heitið árini 1973-2012. Havnar róðrarfelag er eisini mest vinnandi róðrarfelag, tá hugt verður eftir hagtølum frá 1973-2012 viðvíkjandi gull, silvur og bronsu á FM-kappróðrunum sum hava verið kring landið á stevnunum. Havnar Róðrarfelag vann 320 gull, 266 silvur og 227 bronsu heiðursmerki í tíðarskeiðnum 1973-2012.
Føroyameistaraheiti
Fleiri av bátunum hjá Havnar Róðrarfelag hava vunnið føroyameistaraheitið. Niðanfyri sæst yvirlit yvir tær bátsmanningar, ið hava vunni FM. Barnaróður og Masters eru ikki við í yvirlitinum. Hagtølini eru frá heimasíðuni hjá Havnar Róðrarfelag.
Heiður
Í 2011 var árliga gallaveitslan fyri kappróðrarfólk hildin í neystinum hjá Argja Róðrarfelag. Havnar Róðrarfelag vann heiður í hesum bólkum:
Nevndin
Havnar Róðrarfelag hevur 5-mannað nevnd:
Frederikshavn
Havnir í Frederikshavn
thumb|250px|right|Frederikshavns Havn Í Frederikshavn eru hesar havnir frá norði móti suðri:
Danielle Smith
350px|thumb|right|Danielle Smith í 2011. Marlaina Danielle Smith (fødd 1. apríl 1971 í Calgary í Alberta) er ein kanadiskur politikari og miðlafólk.
302 f.Kr.
Áratíggju: 350-árini f.Kr. 340-árini f.Kr. 330-árini f.Kr. 320-árini f.Kr. 310-árini f.Kr. - 300-árini f.Kr. - 290-árini f.Kr. 280-árini f.Kr. 270-árini f.Kr. 260-árini f.Kr. 250-árini f.Kr.
Árstal: 307 f.Kr. 306 f.Kr. 305 f.Kr. 304 f.Kr. 303 f.Kr. - 302 f.Kr. - 301 f.Kr. 300 f.Kr. 299 f.Kr. 298 f.Kr. 297 f.Kr.
Santa Fe
thumb|right|260px|Santa Fe Santa Fe er høvuðsstaðurin og fjórðstørsti býurin í amerikanska lutstatinum New Mexico.
Býurin liggur í norðara parti av lutstatinum, í 2194 metra hædd. Harvið er Santa Fe tann hægst liggjandi høvuðsstaðurin í USA. Í 2019 búðu fleiri enn 84 túsund fólk í Santa Fe.
Søga
Santa Fe bleiv grundlagdur av spaniamonnum í 1607. Býurin gjørdist høvuðsstaðurin í New Mexico í 1912.
Stephen Harper
250px|thumb|right|Stephen Harper í 2014. Stephen Joseph Harper (føddur 30. apríl 1959 í Leaside í Ontario) er kanadiskur politikari.
Frá 2004 til 2015 var hann formaður í kanadiska flokkinum CPC (Conservative Party of Canada).
Hann var 22. forsætisráðharrin í Kanada frá februar 2006 til november 2015.
Johann Wolfgang von Goethe
thumb Johann Wolfgang von Goethe, (føddur 28. august 1749 í Frankfurt am Main, deyður 22. mars 1832, var ein týskur rithøvundur. Hann er mest kendur fyri verk sum sjónleikin Faust, skaldsøguna Die Leiden des jungen Werthers og yrkingina "Erlkönig". Verk hansara eru ávirkaði av týsku bókmentarákunum Sturm und Drang og Weimarklassisismu.
Kongo
right|thumb|Kongo Lýðveldið Kongo (franskt: République du Congo) er eitt land í Miðafrika. Landið hevur 4 662 446 íbúgvar (2014). Brazzaville er bæði høvuðsstaður og størsti býur í Kongo. Eysturmarkið í Kongo, er fram við Kongoá og størstu ánni, sum rennur í hana, Ubangiá. Eisini Kongo er oljuland, og hóast fólkið í Kongo hevur fingið meiri burtur úr oljuríkidøminum enn fólkið í grannalandinum Gabon, liva mong enn sum fátækir bøndur og hava bara so frægt av jørð, at teir kunnu dyrka nóg mikið av mati til sín sjálvs. Týdningarmesta grøðin er maniok, ið er ein sterk bølluplanta.
Tjóð
Orðið tjóð er gamalt norrønt, þjóð, og kann í høvuðsheitum merkja tvey ting:
Kongo
Myndugleikarnir hava verið so hygnir, at teir hava nýtt peningin fyri oljuna at menna landið - hava lagt byrgingar, vegir, bygt pappírsverksmiðjur og gróðursett trø. Ídnaður er ikki nógvur í landinum, men verkafólkið er væl útbúgvið. Flestu verksmiðjurnar eru við stóru býirnar, helst við høvuðsstaðin, Brazzaville.
Tjóð
Afturat hesum upprunamerkingum hevur orðið tjóð eisini fingið aðra merking:
Kongo
Sum aðrastaðni í Afrika er tónleikur týðandi partur av mentanini, og trumman er sjálvur hjartatátturin í hesum tónleiki. Best umtókti tónleikurin er kongotónleikurin, ið minnir um soultónleikin.
1896
1896 (MDCCCXCVI) var sambært gregorianska kalendaranum eitt skotár, ið byjaði á einum mikudegi.
Joan Crawford
thumb|Joan Crawford í 1946 Lucille Fay LeSueur, betur kend sum Joan Crawford (fødd 23. mars 1904, deyð 10. mai 1977) var ein amerikonsk sjónleikarinna og dansarinna.
Keton
Ein keton er eitt lívrunnið mýl við einum ella fleiri ketonbólkum. Ein ketonbólkur er eitt karbonatom við einum dupultbundnum oxygenatomið (=O) og karbonatomir sitandi á hinum bádum síðunum. Ketonir verða nevnd við endingini -on.
Dømi:
CH3              CH3 |                |    C=O               C=O |                |    CH3               CH2 |                     CH3 Propanon          Butanon (acetone)
Kirkjubømúrurin
thumb|Kirkjubømúrurin thumb|Kirkjubømúrurin Kirkjubømúrurin ella Magnus-katedralurin, er í Kirkjubø, hann verður eisini nevndur Múrurin. Erlendur biskupur byrjaði at byggja hann umleið ár 1300. Múrurin er 26,5 metrar til longdar, 10,8 metrar breiður, 9 metrar høgur og múrarnir eru 1,5 metrar tjúkkir. Katedralurin er bygdur í Gotiskum stíli.
Søga
Arbeiðið at gera Magnusar-katedralin byrjaði umleið ár 1300 av Erlendi Biskupi, sum var biskupur í Føroyum frá 25. januar 1269 til 1305, tá føroyingar kravdu at Kongur Hákun 5. Magnusson setti hann úr starvi, vegna ov høgar skattir og arbeiðskostnað á katedralinum.
Søgnin um Bardagan í Mannafalsdali verður vanliga hildin at vera um byggingina av Kirkjubømúrinum.
Geometri
thumb|right|250px| Nøvn í rúmskapum: hædd (h), radius (r). Geometri ella mátingarfrøði er tann partin av støddfrøðini, ið snýr seg um rúmstødd. Geometri snýr seg um at greina eginleikar hjá tvey- og trídimensionalum skapum, umframt at gera tekningar og útrokningar. Í geometri er orðið skap felagsheiti fyri sirklar, tríkantar, fýrkantar, o.a. Orðið rúmskap er felagsheiti fyri kassar, pýramidur, sylindarar, o.a. Geometri er grikskt orð, sum merkir jørðmáting ella landmáting. Fyri einum 2300 árum síðan skrivaði Eukild fyrstu skipaðu lærubók í geometri. Eukild var grikki, men arbeiddi í Alexandria í Egyptalandi. Læribókin hjá Eukild var týdd til nógv mál.
Algebra verður serliga nýtt í kjarnaøkjunum geometri og funktiónum.
Týdningarmikil hugtøk
Heksaetur Oktaetur Dodekaetur Ikosaetur
Magnusarmessa
Magnusarmessa er 16. apríl. Á magnusarmessu verður sagt, at ljósu næturnar byrja.
INDUCKS
INDUCKS er stytting fyri International Network of Disney Universe Comic Knowers and Sources og er heitið á eini millumtjóða elektroniskari databasu, sum hevur til endamáls at skráseta alt, sum hevur við Disney-teknirøðir at gera í øllum londum: rithøvundar, teknarar, søgur, útgávur, o.s.fr.
Edgar de Wahl
197px|right Edgar Alexei Robert von Wahl ella  de Wahl (23. august 1867 – 9. mars 1948) var estisk-russiskur lærari, støddfrøðingur og málfrøðingur av baltisk-týskari ætt. Hann er mest kendur sum skapari av 'Interlingue' (kend sum 'Occidental' gjøgnum alt sítt lív), eitt manngjørt mál, sum byggir á indoevropeiskum málum og varð upprunaliga útgivin í 1922.
HM í fótbólti 2018
Lutakast
Lutakastið varð hildið hin 1. desember 2017, klokkan 18:00 (Moskva-tíð), á State Kremlin Palace í Moskva. Tey 32 liðini vórðu trekt í otta bólkar við fýra liðum.
Støðislega hjá liðunum
Hóparnir hjá teimum 32 ymisku liðunum fara at vera á einari ávísari støðislegu (Base camps), har tey fara at venja og uppihalda sær áðrenn og undir HM. Hin 9. februar 2018 kunngjørdi FIFA støðislegurnar hjá hvørjum einstøkum liði.
Málskjúttar
Kelda: FIFA
Kaving
thumb|right|250px|Kavaraútgerð. Kavarar kanna undirsjóvarheimin so langt, sum niður slepst. Kavarar fóru tíðliga í tíðini at nýta kavarakúpu til vísindaliga gransking í sjónum. Kúpurnar vóru smáar, fyltar við luft og loraðar niður í dýpi. Fáar metrar undir vatnskorpuni eru hugtakandi sjódjór, marglitt koralriv og løgnir kneysar. Í havbotninum eru skipsvrak, summi hava ligið har í øldir. Í summum vrakum eru myntir, pottar og annað, ið sigur frá umstøðunum hjá fólki tá á døgum. Kavarar kunnu eisini arbeiða undir kavi. Teir umvæla bygningar undir kavi, til dømis boripallar, og granska lívið á havbotninum. Ikki er púra vandaleyst at kava, og kavari má halda strangar trygdarreglur.
So djúpt er niður á botn í djúphøvum, at hagar slepst bara í kavbáti.
Kavaraútgerð
Tá ið vit kava á grunnum vatni, halda vit ondini og svimja undir vatni, men vit fáa ikki verið ov leingi undir í senn. Tað kann kavari, tí hann hevur luftfløsku hjá sær. Andingartólið hjá kavara er luftfløska við trýststillandi slangu og ventili, haðandi luft fer upp í munnstykkið. Luftin í fløskuni er nógv samantrýst, tí kavarin fær ikki andað uttan so, at sama trýst er í luftini sum í sjónum uttan um hann. Ventilurin á munnstykkinum ger, at trýstið er soleiðis, at kavarin fær andað. Serútgjørdur kavari kann í mesta lagi kava niður á umleið 500 m dýpi. Ílatin kavarabrynju ber til at kava djúpari og vera longur undir, og hon forðar vandamiklu kavarasjúkuni. Brynjan fjalir allan kroppin, og innan í henni er vanligt lufttrýst, so kavarin andar reint súrevni úr súrevnisfløskum. Hann andar við andingartóli ella kavaralunga og er latin í vátbúna, ið heldur kropshitanum. Djúpari vit fara, meiri søkka vit, og tí er kavari í flotvesti, sum ber honum uppi. Har, ið djúpari er, verður kavað við kavbáti.
Kavingarstøð
thumb|right|250px|[[Palau.]] Í Kyrrahavsoyggjum, Kalifornia, Avstralia og Karibia eru fleiri góð kavingarpláss.
Kavingarstøð í Føroyum
thumb|right|250px|[[Suðuroy.]] thumb|right|250px|Nógvur krabbi er í [[Elduvík.]] Hitalagið í sjónum og luftini er sera lýtt, hóast Føroyar liggja so norðarlaga. Hitin í sjónum liggur millum 4 og 11 °C, alt eftir árstíðini. Havið kring Føroyar sigst vera eitt hitt reinasta í verðini, og kring oyggjarnar eru hópin av góðum og vøkrum plássum at kava. Besta sýnið er í tíðarskeiðnum frá oktober til februar. Um summarið økist framleiðslan av plantuæti, og tí er sýnið ikki av tí besta. Sýnið er tó sera ymiskt og verður í mesta lagi 15 til 20 m um summarið. Í vetrarhálvuni kann Sýnið verða heilar 30 m, og miðalhitin í sjónum liggur um 6 °C.
300-árini f.Kr.
Øldir: 5. øld f.Kr. - 4. øld f.Kr. - 3. øld f.Kr.
Ár: 309 f.Kr. 308 f.Kr. 307 f.Kr. 306 f.Kr. 305 f.Kr. 304 f.Kr. 303 f.Kr. 302 f.Kr. 301 f.Kr. 300 f.Kr.
Molly Nilsson
thumb|Molly Nilsson (2017) Molly Nilsson (fødd 14. desember 1984) er ein svensk songkvinna og sangskrivari.
Føroyska krónan
thumb|right|250px|Føroyskur 200-krónuseðil. Á aðrari síðuni er ein [[náttfirvaldur, og á hinari er ein mynd av Tindhólmi.]] Føroyska krónan hevur sama virði sum danska krónan (DKK). Serligir føroyskir seðlar verða prentaðir til nýtslu í Føroyum, hóast føroyskir myntir ikki verða slignir. Føroyskir pengaseðlar eru viðurkendir, men tá ið Føroyar ikki hava egið gjaldoyra, er ein føroysk króna tað sama sum ein donsk króna.
Síðani 1951 hevur Danski tjóðbankin prentað føroyskar pengaseðlar við føroyskum teksti. Virðið á føroysku seðlunum er tað sama sum á teimum donsku pengaseðlunum. Støddin er eisini tann sama. Høvuðsevnini á teimum pengaseðlunum, sum komu í 2012, eru føroysk djór og føroysk náttúra. Á eini síðu eru djór og á hinari síðuni er ein landslagsmynd. Tað er føroyski listamaðurin Zacharias Heinesen, sum hevur gjørt vatnlitsmyndirnar á teimum seðlunum, ið komu út í 2012. Myndevnini eru við til at geva pengaseðlunum ymiskleika. Myntirnar í Føroyum eru tær somu sum í Danmark.
Søgan um føroysku krónuna
thumb|left|250px|Tíggju krónur juni 1940, stemplaðir av Amtinum. Undir seinna heimsbardaga varð sjálvstøðug føroysk króna stovnsett. Føroyska krónan varð við lóg ásett at vera 1/20 av enska pundinum. Hesi bæði gjaldoyruni vóru tá í einari sonevndari Currency board-skipan, sum merkir, at tvey gjaldoyru ella fleiri eru sett beinleiðis í lutfall til hvørt annað. Minkar eitt í virði, so minkar hitt ella hini við. Orsøkin til stovnanina av føroysku krónuni var týska hersetingin av Danmark. Í Føroyum hildu danskir myndugleikar formliga fram at vera til. Sambært føroyskari løgfrøði varð Danmark ongantíð hersett, men flutt í Amtmansborgina í Havn. Amtmaður umsat so at siga alt, sum danskir myndugleikar undan honum høvdu gjørt. Tí varð krónan ikki avtikin, hon helt fram at vera til, óheft av veruligu donsku krónini.
Litava
thumb|left|200px|[[Vilnius.]] Litava (Litaviskt: Lietuva) er lýðveldi í Miðevropa. Litava hevur mark við Eystrasalt, Russland (Kaliningrad) og Lettland í norðri, Pólland í vestri, og Hvítarussland. Litava mørkini eru, kanska meiri enn onnur evropeisk, broytt óteljandi ferðir í søguni. Litava skilur seg á mangan hátt frá hinum báðum Baltalondunum. Meginparturin av fólkinum er litavar; í Estlandi og Lettlandi er rættiliga stórur partur av fólkinum tilfluttir russarar. Mesta fólkið býr eisini inni í landinum - har høvuðsstaðurin, Vilnius, eisini er - og ikki við strendurnar. Triðja, sum víkur frá, er fruktagóða jørðin. Litava var fyrsta landið í fyrrverandi Sovjetsamveldinum, sum tók loysing, og síðan hevur Litava leita vestureftir. Litava er limur í bæði NATO, ES og ST. Litava gekk soleiðis á odda fyri at koma burturúr Sovjetsamveldinum, og tað kostaði eisini eitt hart stríð við stjórnina í Moskva, sum eisini royndi at brúka vald at steðga loysingarroyndini.
Búskapur
Litava er eitt land í vøkstri og við nógvum møguleikum, og landið hevur ment seg til at hava ein opnan marknaðarbúskap. Litava hevði ætlað at gerast partur av evra-samstarvinum í ES í 2007, men orsaka av ov høgari inflatión, sleppur Litava ikki við enn.
Landbúnaðurin hevur stóran týdning fyri litavska búskapin.
Aramæiskt mál
thumb|right|270px|Ishu'a ella Eeshu'a, sýriskt-aramæiska navnið á [[Jesusi]] thumb|right|270px|Trýmælt skelti við [[Eradina í Irak við teksti á aramæiskum (ovast), kurdiskum og abiskum (tvey tey síðstu við arabiskari skrift).]] Aramæiskt (fornsýriskt  ܐܪܡܝܐ Aramaya) er eitt nú svinnandi semitiskt mál, sum hevur eina minst 3000 ára gamla søgu. Aramæiskt er nær skilt við fønikiskt og hebraiskt, og fjarari (longri úti), við arabiskt. Gamla aramæiska skriftmálið legði lunnar undir øðrum nýggjari skriftmálum, t.d. hebraiskum og arabiskum. Aramæiskt var gerandismál í Juda í seinna tempultíðarskeiðnum (539 f.Kr.-70 e.Kr.), og fleiri jødiskir tekstir, m.a. partar av bíbliuni (gamla testamenti), vórðu skrivaðir á aramæiskum. Málið verður hildið at vera móðurmálið hjá Jesusi og teimum hann prædikaði fyri í síni samtíð. Aramæiskt var gerandismálið í meginpartinum av Miðeystri fram til 7. øld, tá islam og harvið arabiska málið tók yvir. Nútíðar aramæisk málføri (dialektir) nevnd "nýaramæiskt" (Neo-Aramaic) verða enn tosað av uml. 4-500.000 kristnum upprunafólkum í Miðeystri, har meginparturin av teimum kristnu nú annars tosa arabiskt, og av assýriskum útlegdarfólki, serliga í vesturheiminum.
Í núlivandi málførunum (dialektiunum) eru tveir høvðusbólkar, assýriskt nýaramæsikt (Assyrian Neo-Aramaic) og kaldæiskt nýaramaiskt (Chaldean Neo-Aramaic) ið umfata uml. 90% av øllum teim aramæisktmæltu. Hesi búgva í útnyrðingsIran, landsynningsTurkalandi og Norður Irak. Nýaramæiskt varð tosað av kristnu maronittunum í Libanon fram til 17 øld tá tað var endaliga avloyst av arabiskum. Síðan hevur tað bara verið brúkt sum gudstænastumál av maronittunum.
Endurkveikjan
Seinastu árini eru maronittar í ísraelsku bygdini Jish, har málið annars er arabiskt, við stuðli frá ísraelska undirvísingarmálaráðnum, farnir undir at endurkveikja nýaramæiskt sum gerandismál í bygdini, har málið hevur fingið almennan status og er vorðið lærugrein í barnaskúlanum. Í 2014 avgjørdi Ísrael at viðurkenna aramæiska samfelagið sum ein serstakan (kristnan) minniluta í landinum, so kristin nú kunnu skráseta seg sum verandi "aramæar" heldur enn "arabar". Flestu ið velja hendan møguleikan eru maronittar, hvørs forfedrar vóru aramæiskt mæltir kristnir libanesar.
Olaf Halvorsen
Halvorsen flutti til Klampenborg eftir klaksvíksstríðið og starvaðist har sum lækni, til hann fór frá vegna aldur. Hann andaðist í 1993, 80 ára gamal.
1790-árini
Øldir: 17. øld - 18. øld - 19. øld
Ár: 1790 1791 1792 1793 1794 1795 1796 1797 1798 1799
First Hate
First Hate er ein danskur tónleikabólkur frá Keypmannahavn.
Martha’s Vineyard
Martha’s Vineyard er ein amerikonsk oyggj beint úti fyri strondina í Cape Cod í Massachusetts í Nýonglandi. Oyggin liggur 50 kilometrar úr Massachusetts og grannaoyggin Nantucket liggur 24 kilometur eystari. Í 2010 var fólkatalið 16 535. Tær størstu bygdirnar á Martha’s Vineyard eru hesar: Oak Bluffs, Edgartown og Tisbury. Oyggin er 231,75 ferkilometrar til støddar, t.e. minni enn Eysturoy.
Ängie
Angelina Dehn, betri kend sum Ängie, (fødd 22. mars 1995 í Stokkhólmi) er ein svensk songkvinna.
Makó
Makó er ein lítil býur í Csongrád landslutinum í Ungarn, nærindis Szeged. Grannabýir eru Hódmezővásárhely og Tótkomlós.
Game
Game er onnur plátuútgávan hjá teknopop bólkinum Perfume, og hendan fløgan hevði bert nýtt tilfar, og ikki blandað tilfar frá ymsum stakfløgum, sum talan var um við útgávuni Perfume -Complete Best-. Útgávan kom á marknaðin sum bæði CD fløga og CD við DVD fløgu tann 16. apríl 2008. Game kom á #1 á sølulistanum Oricon.
Listi yvir heimins lond eftir íbúgvatali
right|650px
ST-dagur
24. oktober 1945 er stovningardagur Sameindu Tjóða, og tí verður dagurin kallaður ST-dagur. Dagurin verður í fleiri londum hildin sum temadagur í eitt nú skúlum og barnagørðum, har dentur verður lagdur á endamál og avrik hjá Sameindu Tjóðum.
25. mai
25. mai er dagur 145 í árinum í tí gregorianska kalendaranum (dagur 146 um skotár). Tað eru 220 dagar eftur av árinum. Hesin dagurin verður roknaður sum fyrsti summardagur.
Fred Astaire
thumb|Fred Astaire í 1941. Frederick Austerlitz, betur kendur sum Fred Astaire (føddur 10. mai 1899 í Omaha, Nebraska, deyður 22. juni 1987 í Los Angeles, Kalifornia) var amerikanskur dansari, sangari og sjónleikari.
Hann er best kendur fyri nógvar leiklutir sum dansari í filmum úr Hollywood, m.a. saman við Ginger Rogers.
Mammoth Lakes
thumb|right|250px Mammoth Lakes er ein býur í Kalifornia, USA. Býurin liggur 2402 m oman fyri sjógvin, hægst liggjandi býur í Kalifornia. Í Mammoth Lakes búgva ikki nógv fólk, uml. 8000 eru skrásett, men nógvir turistar vitja býin, tí hann er søguligur. Serliga er hann kendur fyri sínar silvurminur. Í Mammoth Lakes eru fjøll sum eru 2743 m høg.
Germansk mál
240px|thumb|right|Germansk mál Germansku málini eru ein grein av indo-evropeisku málfamiljuni. Størstu germansku málini eru enskt og týskt, sum eru móðurmál hjá umleið 340 og 120 miliónum fólkum ávíkavist. Onnur týdningarmikil mál umfata lágtýsk mál, herundir niðurlendskt, og skandinavisk málini danskt, norskt og svenskt
SIL-Tjóðlívsfrøðin hevur yvirlit yvir 53 ymisk germansk mál og málføri.
Teirra felags forfaðir er Felags germanskt, helst talað í miða 1. ártúsundi f.Kr. í Jarnaldarevropa. Felags germanskt og allir tess eftirkomarar eru eyðkend av fleiri serligum málfrøðiligum sereyðkennum. Mest kenda er hjáljóðabroytingin kend sum Grimms lóg. Fyrstu germansku málførini koma inn í søguna við germanskum ættbólkum, ið seta seg niður í norðara Evropa fram við markið við Rómverska ríkið frá 2. øld.
Skrift
Elstu prógvini fyri germanskt koma frá nøvnum skrásett í 1. øld av Tacitus, og eina einkulta ferð í 2. øld f.Kr. á Negau-hjálminum. Umleið frá 2. øld mentu summir talarar av fyrstu germansku málførunum eldra fuþarkin. Fyrstu rúnaristirnar eru í størstan mun avmarkaðar til persónsnøvn og torfør at tulka. Gotiska málið varð skrivað við gotiska stavraðnum ment av biskupinum Ulfilas til týðing hansara av Bíbliuni í 4. øld. Seinni byrjaðu kristnir prestar, ið talaðu og lósu latín afturat sínum germanska máli, at skriva á germanskum málum við lítið broyttum latínskum stavum. Men í Skandinavia, og í londunum fyri vestan, var rúnastavraðið vanliga brúkt alla víkingaøld.
Afturat vanliga latínska stavraðnum, brúktu germansku málini ymisk serliga frámerki og eyka stavir, herundir Umlaut og ß (Eszett), Ø, Æ, Å, Ð, Ȝ, Þ (Þorn) og Ƿ, frá rúnum. Søguligt prentað týskt er ofta prentað sum gotisk skrift.
Málslig frámerki
Nøkur serlig eyðkenni fyri germansk mál eru:
Søga
Øll germansk mál eru hildin at koma frá einum hugsaðum frumgermanskum máli. Hetta bleiv helst til í jarnøld áðrenn Rómverska ríkið í norðara Evropa frá umleið 500 f.Kr.. Aðrar felags nýskapanir, ið skilja germanskt frá frum-indoevropeiskum, benda á eina felags søgu hjá undanfrumgermanskum talarum gjøgnum norrønu bronsuøld.
Í tíðini tá ið germanskt mál er staðfest fyrstu ferð, hevði germanskt mál býtt seg í tríggjar bólkar, vesturgermanskt, eysturgermanskt og norðurgermanskt. Hvussu sambandið hevur verið millum tey, ber illa til at staðfesta heilt neyvt frá teimum fáu rúnaristunum. Tey vóru sína millum skillig gjøgnum fólkaflytingatíðina.
lombardiska málið í 6. øld, til dømis, kann upprunaliga hava verið norður- ella eysturgermanskt, sum síðani varð gjørt vesturgermanskt eftir, at lombardarnir settust niður við Elbe. Vestari bólkurin er blivin til í rómversku jarnøld. Eystari bólkurin kann hava fingið sítt mál frá málinum í Gotlandi í 1. øld. Hetta ger Svøríki til upprunaliga heimlandið hjá Norðurgermanskum. Elsti varðveitti samanhangandi germanski teksturin er gotiska týðingin av nýggja testamenti eftir Ulfilas úr 4. øld. Gamlar niðurskriftir av vesturgermanskum eru á fornhágtýskum og anglosaksiskum í 9. øld. Norðurgermanskt er bara kent frá spjaddum rúnaristum sum frummnorrønt til tað mennist til fornnorrønt umleið 800. Longri rúnaristin eru varðveittar úr 8. og 9. øld. Longri tekstir við latínskum stavum eru varðveittir úr 12. øld (Íslendingabók), og nøkrum yrkingum so gamlar sum tíðliga í 9. øld.
Í umleið 10. øld eru málførini broytt so mikið nógv, at tey eru illa skillig sína millum. Málsliga sambandið millum noorðbúgvarnar ið settust niður í Danalóg í Onglandi við Anglosaksar setti spor í enskt mál. Hetta sambandið er mistonkt fyri at vera orsøk til samanfallið av gomlu ensku mállæruni, sum førdi til miðalenskt frá 12. øld.
Eysturgermansku málini mistu týdning frá endanum á fólkaflytingatíðini. Burgundar, Gotar og Vandálar gjørdust málsliga partur av grannum sínum umleið í 7. øld uttan krimiskt gotiskt, sum helt á til 18. øld.
Føroysk oyggjaleikaúrslit í svimjing 1985-2009
Føroyar hevur luttikið í Oyggjaleikum síðan leikirnir byrjaðu í 1985.
Germansk mál
Søga
Gjøgnum miðøld býttust vesturgermansku málini av oyggjamenningini av miðenskum á einari síðu, og øðrum germanska ljóðskiftinum á fastlandinum á hinari, sum førdi til hátýskt og lágtýskt við miðtýksum í miðuni.
Norðurgermansku málini vóru hinvegin enn meira sína millum skillig. Í stórum varðveittu tey førleikan at skilja hvønn annan til nýggja tíð.
Flokking
Legg merki til at munur millum undirfamiljur av germanskum sjáldan neyvt eru ásettar.
Orðatilfeingissamanburður
Fleiri av orðunum niðanfyri hava skift týdning. Til dømis hevur orðið "epli" á føroyskum fingið annan týdning enn upprunin var, og nú verður nýggja føroyska orðið "súrepli" brúkt til gamla týdningin av epli. Harafturat líkist føroyska orðið "kavi" frá hinum málunum í talvuni.
Løgtingsins vinnunevnd
Løgtingsins vinnunevnd (Vinnunevndin) er tann nevndin í Løgtinginum, sum viðgerð mál sum hoyra undir fiskivinnu, alivinnu, ídnað, landbúnað, umhvørvi, samferðslu,  orku, oljuvinnu, handil og samskifti. Í 1990-árunum vóru fleiri nevndir lagdar saman við Vinnunevndini, sum síðan er Vinnuvendin, sum vit kenna hana í dag. Nevndin hevur nú sjey limir.
Nevndin kann bert taka til viðgerðar tey mál, sum sambært avgerð løgtingsformansins eftir § 40 og § 43 eru beind nevndini til viðgerðar.
Limir
Limir í tíðarskeiðnum 2015–2019:
Limir í tíðarskeiðnum 2011–2015:
Johan Petersen
Johan Petersen (1980 úr Fuglafirði) er guitarleikari búsitandi í Odense í Danmark. Hann byrjaði at spæla guitar, tá hann var 13 ára gamal og hevur síðani nomið sær kunnleika innan tónleikin. Seinastu árini hevur hann búleikast í Odense, har hann hevur spælt við fleiri bólkum. Kendastur í Føroyum er bólkurin Fuzzphase ið seinni hevur broytt navn til The Joules, sum hevur havt løg við á 15 teimum bestu og verið á mini-konsertferð í Føroyum á heysti 2006. Í The Joules er Johan tónasmiður, guitaristur og sangari.
Giro d'Italia 2016
Giro d'Italia 2016 er tann 99. útgávan av Giro d'Italia. Súkklukappingin byrjar 6. mai 2016 við trimum kappingum í Niðurlondum og fer síðan inn í Frakland og síðan er restin av kappingini í Italia og endar 29. mai 2016 í Torino, Italia.
1787
1787 (MDCCLXXXVII) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum mánadegi, og sambært julianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum fríggjadegi.
Trongisvágur
Trongisvágur er ein bygd í Suðuroynni, sum hoyrir til Tvøroyrar Kommunu. Trongisvágur er tó eldri bygd enn Tvøroyri. Tvøroyri varð ikki bygt fyrr enn í 1830'unum, tá Kongaligi Einahandilin læt upp krambúð á Tvøroyri. Trongisvágur liggur rundan um Trongisvágsfjørð, bygdin gongur næstan heilt út til Hvítanes á norðaru síðu av fjørðinum, runt um fjørðin, suður um fjørðin til áleið har sum Drelnes er (har sum Saltsiloin er). Ferjulegan hjá Smyrli eitur Krambatangi og er beint eystanfyri Trongisvág á syðra armi av Trongisvágsfirði. Grannabygdin fyri sunnan er Øravík. Ein ítróttarhøll er í Trongisvági, har er eisini Trongisvágs Skúli, ein kantina og barnaansing hjá Tvøroyar Kommunu. Fleiri ítróttarfeløg venja og spæla dystir í ítróttarhøllini, m.a. flogbóltsfelagið TB, borðtennisfelagið TBF og TB hondbóltur og TB innandura fótbóltur. Nevnast kann eisini, at fleiri kendir TBarar eru úr Trongisvági. Kampingpláss er á parkeringsøkinum sunnanfyri ítróttarhøllina, tað er væl vitjað í summarhálvuni.
Viðarlundin í Trongisvági
Á veg til Hvalbiartunnilin koyrir ein framvið Viðarlundini í Trongisvági. Viðarlundin er sera hugnalig. Har rennur ein á gjøgnum viðarlundina, gøtur eru gjørdar inni í viðarlundini og benkur og grillir eru settar upp, so fólk kunnu hugna sær har.
Bergur Dalsgaard
Bergur Dalsgaard er ein føroyskur listamaður og rithøvundur, ið hevur útgivið tvær bøkur um Børk Hanagleiv.
Um Børk Hanagleiv
Børkur Hanagleiv er ein føroysk teknirøð, sum[Bergur skrivar og teknar. Teknirøðin var fyrstu ferð at síggja í 1985, tá hon varð útgivin í tíðindablaðnum 14. september undir heitinum "Sigmar Hanagleiv og aðrir". Í 1986 kom teknirøðin í Barnablaðið, har hon helt fram við onkrum støðgi til 1994. Í 2000 fekk Børkur so pláss í Dimmu, har hann kundi lesast hvørja viku fram til 2008. Í 2004 kom hann aftur í Barnablaðið, har hann nú er at síggja í litum.
Útgivin eru tvey albumm við Børki Hanagleiv, eitt í 2007 og eitt í 2009.
Ulf Kristersson
280px|thumb|right|Ulf Kristersson í 2022. Ulf Hjalmar Ed Kristersson (føddur 29. desember 1963 í Lund) er svenskur siviløkonomur og politikari.
Kristersson er limur í borgarliga flokkinum Moderaterna. Tann 1. oktober 2017 gjørdist hann floksformaður og fimm ár seinni, 17. oktober 2022, varð hann valdur til 35. forsætisráðharra í Svøríki. Í svenska ríkisdegnum atkvøddu 176 fyri, og 173 atkvøddu ímóti. Flokkarnir í nýggju svensku stjórnini eru Moderaterna, Kristdemokraterna og Liberalerna, meðan Svørkisdemokratarnir, næststørsti flokkur á valinum, verður stuðulsflokkur hjá nýggju stjórnini.
Kristersson er avloysari hjá Magdalenu Andersson. Hann verður fyrsti borgarligi forsætisráðharrin í Svøríki í átta ár.
Aldehyd
100px|right
Eitt aldehyd er eitt lívrunnið mýl við einum ella fleiri aldehydbólkum. Ein aldehydbólkur er eitt karbonatom við einum dupultbundnum oxygenatomið (=O) og einum hydrogenatomið. Aldehydir verða nevnd við endingini -al.
Dømi um nøkur nógv nýtt aldehyd:
Framleiðsla
Aldehydir verða framleidd við at oxidera primær alkoholir. Man kann tó ikki nýta sterk oxidatiónsevnir til hetta, tí aldehyd oxiderast lætt víðari til carboxylsýrur. Mest nýtta oxidatiónsevni til framleiðslu av aldehydum er PCC (Pyridinium chlorchromat).
Reaktiónir
Aldehyd útinna tvey sløg av reaktiónum: Oxidatión og nukleofil additión. Oxidatión gevur eina carboxylsýru og nukleofil additión gevur ymisk evni, alt eftir hvat man adderar til aldehydið. Niðanfyri er ein listi yvir aldehyd reaktiónir og hvat produkt tær geva.
Georgiskt mál
thumb|Kartuli (Georgiskt) skrivað við georgiska alfabetinum Georgiskt mál er høvuðsmálið í asiatiska landinum Georgia og verður tosað av teimum 4 milljónunum (2013), sum búgva har og av teimum umleið hálvu milljónini av georgiarum, ið búgva í øðrum londum.
Georgiskar dialektir
Tað eru fleiri ymiskar dialektir av georgiskum: Imeretiskt, Racha-Lechkhumiskt, Gurianskt, Adjarianskt, Imerkheviskt (í Turkalandi), Kartliskt, Kakhetiskt, Saingilo (í Aserbadjan), Tushetiskt, Khevsurskt, Kheviskt, Pshaviskt, Fereydanskt í Fereydunshahr og Fereydan, Mtiuletiskt, Meskhetiskt.
Ecce Homo (Elías García Martínez)
Ecce Homo er ein kendur freskomálningur av Elías García Martínez. Hann málaði freskomálningin umleið 1930 á veggin í Sanctuary of Mercy kirkjuni í Borja, Spania. Málningurin avmyndar Jesus krýndan við tornum. Bæði myndaevnið og stílurin eru typisk fyri katólska list. Listaummælarar eru samdir um, at upprunamálningurin ikki hevði so stóran listaligan týdning, málningurin gjørdist kendur í 2012, eftir at ein amatørur, tann tá 80-ára gamla Cecilia Giménez, royndi at umvæla og endurnýggja málningin. Miseydnaða royndin gjørdist kend, tá ið myndir av upprunamálningum og umvælingini ferðaðust víða um á internetinum. Fólk streymaðu til kirkjuna at síggja málningin. Fleir mettu, at málningurin nú líktist meira einari apu. Áðrenn Gimenez fór í holt við at umvæla málningin, hevði abbadóttir listamannin givið pening til tess at endurskapanararbeiði skuldi gerast, men hon gjørdist ov sein.
Nantucket
Nantucket er ein oyggj uttanfyri Eysturstrondina í USA. Hon er umleið 48 km suður úr Cape Cod í Massachusetts. Fólkatalið á Nantucket er umleið 10,172. Víddin er 272,6 km2. thumbnail|left
Gramm (eind)
í meturskipanini og SI-skipanini er gramm er eind fyri massa, eisini nevnt nøgd; symbolið er g. Upprunaliga var 1 g definerað sum massin av 1 cm3 av vatni við 4 °C. Seinni er definitiónin broytt, men 1 cm3 av vatni við 4 °C hevur framvegis massan 1 g.
Í meturskipanini var gramm ikki bara ein vanlig eind, hetta var ein grundeind. I SI-skipanini er grundeindin fyr massa kilogramm, har 1 kg = 1000 g.
Richard Feynman
thumb|Richard Feynman í 1984. Richard Phillips Feynman (føddur 11. mai 1918 í New York, deyður 15. februar 1988 í Los Angeles, Kalifornia), var amerikanskur alisfrøðingur.
Hann fekk Nobelvirðislønina í alisfrøði í 1965, saman við Julian Schwinger og Sin-Itiro Tomonaga.
Fylki Noregs
alt=|right|379x379px|Kort yvir Noregs fylki. Listi yvir fylki Noregs.
1780-árini
Øldir: 17. øld - 18. øld - 19. øld
Áratíggju: 1730-árini 1740-árini 1750-árini 1760-árini 1770-árini - 1780-árini - 1790-árini 1800-árini 1810-árini 1820-árini 1830-árini
Ár: 1780 1781 1782 1783 1784 1785 1786 1787 1788 1789
Kolshøll
Kolshøll kallast mentanarhøllin á Eiði. Hetta er gamla fimleikarhøllin í skúlanum, sum eftir at ítróttarhøllin er bygd, er umbygd til mentanarhøl við palli, ljóðskipan og gott 100 sitiplássum. Í Kolshøll verður av og á skipað fyri eitt nú konsertum, eins og bygdarráðið heldur sínar almennu bygdaráðsfundir her.
Holger Juul Hansen
Holger Juul Hansen (14. august 1924 í Nyborg – 19. mars 2013 í Keypmannahavn ) var ein danskur sjónleikari og upplesari av ljóðbókum.
Lívsleið innan sjónleik á leikpallum og í sjónvarpi
Frá sjónvarpi minnast fólk hann best fyri hansara leiklut í sjónvarpsrøðini Matador, har hann spældi tann konservativa bankastjóran Varnæs, og fyri hansara leiklut í Riget og Riget II, har hann spældi yvirlæknan Moesgaard.
1779
1779 (MDCCLXXIX) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum fríggjadegi, og sambært julianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum týsdegi.
Listi yvir forsetar í Italia
Forsetin í Italia (presidente della Repubblica) er statsleiðari í Italia. Hon ella hann verða vald av einum samlaðum parlamenti (Senati og Deputertkamari) fyri eitt sjey ára tíðarskeið. Verandi forseti er Giorgio Napolitano, sum varð valdur 10. mai 2006 og tók við embætinum 15. mai sama ár. Hann er landsins 11. forseti og tann fyrsti fyrrverandi kommunisturin ið røkir hetta embætið.
Fyri at kunna vera valdur til forseta, má ein vera italskur statsborgari, í minsta lagi 50 ára gamal og hava fullar borgararættindi.
Forsetar
1 Til 31. desember 1947 var De Nicola Capo provvisorio dello Stato (fyribils statsleiðari), og síðan gjørdist hann forseti fyri lýðveldið.
Heystfagnaður
Mentanarvikan á Eiði, sum verður hildin í vikuni, tá skúlarnir hava heystfrítíð - í fyrru helvt av oktober Heystfagnaður var hildin fyrstu ferð í 2014. Hetta er ein lokal mentanarvika, har dentur verður lagdur á tað, sum jarðarbrúk gevur av sær. Serliga leygardagurin er stóri heystfagnaðardagurin, tá alskyns tiltøk og kappingar eru í umhvørvinum við gomlu neystini niðri á Hamri. Á skránni er m.a. kappingar um at vinda hespu, at hava størsta eplið, at halda eplasekki, og ikki minst flettikappingin at finna Føroya besta flettara. Í flettikappingini verður bæði kappast um at fletta skjótt, men reinføri og dygd telja eisini við. Umframt hetta eru listaframsýningar og søluframsýningar í ymsum húsum nærhendis - í gomlu bygdini. Kvøldini frammanundan eru vanliga fyrilestrar ella onnur mentanartiltøk í mentanarhøllini Kolshøll, sum er partur av skúlanum.
Býarbókasavnið í Havn
thumb Býarbókasavnið er fólkabókasavnið í Havn. Í nógv ár var Anna Brimnes býarbókavørður, og síðani eitt skifti Svend Højgaard (1. sept 2011-31. mai 2012). Frá 1. januar 2013 er Arnbjørn Ólavsson Dalsgarð býarbókavørður. Umframt býarbókavørðin eru 14 starvsfólk í føstum starvi, 3 hjálparfólk og 6 bókauppsetarar (frítíðararbeiði hjá skúlanæmingum). Øll kunnu læna á bókasavninum, bæði bøkur, ljóðbøkur, filmar, bløð og talgildar bøkur, ljóðbøkur og filmar.
Stutt um Býarbókasavnið
Bókasavnið er nú 813 fermetrar í 4 hæddum, á 1. hædd er inngongd, á 2. hædd er avgreiðsla, lesistova og útlán fyri vaksin, á 3. hædd er barnabókasavnið og skrivstovur, og á 4. hædd er goymsla, skrivstova og starvsfólkahøli.
Slóðir úteftir
Býarbókasavnið
Bulgaria
Bulgaria er eitt lýðveldi í Evropa. Í norðri hevur Bulgaria mark við Rumenia, í suðri við Turkaland og Grikkaland, og í vestri við Lýðveldið Makedónia og Serbia. Landaøki, ið nú er Bulgaria, hevur mestsum alla tíð sína staðið í skugganum av sterku grannum sínum. Bæði grikkar, rómverjar og turkar hava rátt her, og frá 1944 til 1989 var Bulgaria partur í kommunistiska Eysturevropa.
Søga
Bulgaria var í gomlum døgum máttmikið ríki, men seinni løgdu býsantiskar og síðan osmanniskar herdeildir landið undir seg. Í 1870-árunum fóru bulgarar at krevja frælsi. Turkar fóru ógvuliga harðliga fram ímóti sjálvstýrisrørsluni, og tað elvdi til vreði í Evropa, helst í Russlandi. Í 1877 leyp Russland á Turkaland. Bretar stuðlaðu turkum, og í 1878 varð vápnahvíld fingin í lag ímillum londini við San Stefano-avtalini. Eftir avtaluni gjørdist Bulgaria væl størri, men ikki leið long tíð, so var syðri partur í landinum aftur undir turkiskum yvirræði. Í 1887 sameindu bulgarar við Stefani Stambulov á odda (1854-1895) norðara og syðra part og valdu Ferdinand av Coburg, skyldmann Victoriu drotning, til valdsharra. Men í sjey ár var Stambulov veruligi valdsharrin í Bulgaria, sum nú gjørdist sterkasta Balkanlandið og hildið at vera sterkasta bulverkið fyri russiskari landtøku á Balkan. Stambulov legði alla orku í at fáa semju í lag við Turkaland, gamla fígginda Russlands, tað hóvaði ikki Ferdnandi, sum setti hann frá í 1894. Stambulov varð myrdur í 1895, kanska vóru Ferdinand og russar vorðnir samdir um at beina fyri honum.
Mentan
thumbnail|200px|left|[[Anna-Maria Ravnopolska-Dean.]] Fólkið hevur altíð lagt dent á at goyma gamlar bulgarskar siðir. Tí hava mangir býir sínar sermerktu stevnur við tónleiki og skrúðgongu. Siður er mangastaðni, at stevnufólkini lata seg í skreytbúna og gekkaskort, ið tey sjálvi hava gjørt.
Búskapur
Síðan 1989 hevur ein liður fram ímóti fólkaræði og at umskipa búskapin verið at skifta ríkisriknu stórgarðarnar sundur í smáar garðar. Nógv hevur eisini verið gjørt at fáa útlendsk ferðafólk at koma til gomlu býirnar og til strendurnar við Svartahav. Jarnmálmurin og kolið í Bulgaria eru ikki so góð, sum krevst at gera jarn, ið kann nýtast í tungídnaðinum. Fyrr keypti Bulgaria jarn, kol og olju bíliga úr Sovjetsamveldinum, men nú má hetta verða keypt á fría marknaðinum. Seinastu árini hevur Vesturevropa lænt Bulgaria nógvan pening at umskipa og menna ídnaðin, til dømis telduídnaðin. Klædnaídnaður og matvøruídnaður eru tyðandi vinnuvegir.
Landafrøði
Fleiri enn ein millión fólk býr í høvuðsstaðnum Sofia. Býurin er týðandi ídnaðarmiðdepil, og bæði á láglendinum og í hálendinum uttan um býin hava bøndurnir nógv dýrahald. Mangir gamlir og vakrir bygningar eru í býnum, til dømis Alexander Nevsky-kirkjan, bygd teimum russisku hermonnum til minnis, ið róku turkar úr Sofia í 1878. Vegakervið í Bulgaria er gott. Í Sofia koyrir meginparturin av fólkinum í tráðbussum.
Danmark á Summar-OL 2004
Danmark luttók á Olympisku leikunum, sum vóru í Athen, Grikkaland, í døgunum 13. august til 29. august 2004. Í alt vóru tað 92 ítróttafólk úr Danmark í 16 ítróttagreinum á Summar-OL 2004.
HM fótbóltur
thumb|HM fótbóltur 1978 HM í fótbólti (enskt: FIFA World Cup) er størsta undirhaldshending í heiminum. Einki annað tiltak savnar líka nógv fólk frammanfyri sjónvarpsskermarnar sum hendan kappingin, ið verður avgjørd fjórða hvørt ár. Men soleiðis hevur ikki altíð verið.
FIFA verður stovnað
Í 1904 var fundur hildin í Paris við tí endamáli at seta á stovn eina heimssamgongu fyri fótbóltssambond. - Federation Of International Football Asssociations (FIFA), sum samgongan kom at eita, hevði upprunaliga sjey limalond; Belgia, Danmark, Frakland, Niðurlond, Spania, Sveis og Svøríki. Bretsku fótbóltssambondini (Ongland, Skotland, Írland og Wales) vóru ikki umboðað á fundinum, m.a. orsaka av, at fótbólturin longu var professionel ítrótt í Bretlandi. Nýstovnaða fótbóltssamgongan setti sær m.a. sum mál at skipa fyri eini Heimsmeistarakapping.
Bretar seta seg uttanfyri
Tá ið Fyrri Heimsbardagi brast á, var FIFA vaksið og kundi nú av røttum kallast ein heimsfelagsskapur; Brasil, Argentina, USA og "heimalondini" Ongland, Írland, Skotland og Wales vóru nú komin við. Hóast hesa vaksandi undirtøku vóru trupulleikar fyri framman. Eftir kríggið vildi Ongland (og teir fingu stuðul frá Skotlandi, Írlandi, Wales, Fraklandi og Belgia) ógvuliga treyðugt spæla dystir móti gomlu fíggindunum úr Týsklandi, Eysturríki og Ungarn, og á fundi í Bruxelles í 1919 varð samtykt "ikki at hitta neutralar samgongur ella neutral feløg, ið hava spælt móti samgongum, ella feløgum úr Miðveldunum", og soleiðis settu bretar seg sjálvar uttanfyri heimsfelagsskapin. Í Belgia broyttu tey skjótt meining, tí tey skuldu vera OL-vertir í 1920, og kundu tí ikki loyva sær slíkan hugburð.
Fyrsta HM endaspælið verður fyrireikað
Á FIFA fundinum í 1928 varð skotið upp at fara undir fyrireikingarnar til HM kappingina í fótbólti. 25 limalond atkvøddu fyri uppskotinum; bert Svøríki, Danmark, Noreg, Finnland og Estland atkvøddu ímóti. Hugo Meisl fekk uppgávuna at leggja kappingina til rættis. Meisl var ein av fremstu monnunum í Miðevropiskum fótbólti, og hevði um hetta mundið skipað fyri teimum væleydnaðu kappingunum Mitropa Cup, ið var kapping fyri feløg, og Nations Cup, ið var fyri landsliðini hjá Kekkoslovakia, Eysturríki, Sveis, Italia og Ungarn. Fyri at kappingin skuldi eydnast og av røttum kunna bera heitið Heimsmeistarakapping Í Fótbólti, mátti ein háttur finnast at fáa londini í Suðuramerika við.
Tey lond, sum ynsktu at vera vertir, vóru Svøríki (hóast teir høvdu atkvøtt ímóti kappingini!), Niðurlond, Spania og Ungarn; men kortini var tað Uruguei, sum fekk heiðurin. Landið vann Olympisku kappingina í 1928 og bjóðaði sær til at rinda allar útreiðslurnar hjá teimum luttakandi landsliðunum.
Uruguei 1930
Dato: 13/7 - 30/7
Luttakarar (13)
Argentina - Belgia - Bolivia - Brasil - Kili - Frakland - Jugoslavia - Meksiko - Paraguei - Peru - Rumenia - USA - Uruguei.
HM-vinnarar eftir landi
! Heimsmeistarar ! Ár
Toppskjúttar
Hesir hava skotið tey flestu málini til HM kappingar í fótbólti gjøgnum allar tíðir frá 1930 - 2014 (frá tíggju málum og fleiri):
1770-árini
Øldir: 17. øld - 18. øld - 19. øld
Áratíggju: 1720-árini 1730-árini 1740-árini 1750-árini 1760-árini - 1770-árini - 1780-árini 1790-árini 1800-árini 1810-árini 1820-árini
Ár: 1770 1771 1772 1773 1774 1775 1776 1777 1778 1779
Yuka Kashino
Yuka Kashino (Japanskt: 樫野 有香, Yuka Kashino), verur rópt "Kashiyuka" (かしゆか). Er sangari í japanska elektropop tónleikabólkinum Perfume.
Kashiyuka var borin í heim og vaks upp í Hiroshima. Hon gekk á sjónleikara skúla í Hiroshima við vinum sínum og núverandi limunum í Perfume, Ayaka Nishiwaki og Ayano Ōmoto. Hon og Nishiwaki vóru teir upprunaligu limirnir í Perfume.
Í 2001 stovnaðu Kashino og Nawasaki Perfume við fyrrverandi liminum Yūka Kawashima, sum fór út bólkinum stutta tíð eftir, fyri at brúka meiri tíð til sín lestur.
Kelvinstigin
thumb|right|160px|Hitamálari við °C og K.
Í alisfrøði og evnafrøði verður hiti ella temperaturur máldur út frá tí absolutta nullpunktinum. Tá verður hitin vanliga uppgivin í kelvin.
Kelvinstigin er forskotin í mun til celsiusstigan, so at 0 °C = 273,15 K. Men tá tað kemur til hitamun, eru stigarnir eins; veksur hitin 1 K, so veksur hann eisini 1 °C.
Frá 1967 til 2019 varð kelvinstigin defineraður við, at trípunktið hjá eini ávísari isotopsamanseting av vatni er 273,16 kelvin. Trípunktið hjá vatni er altso við 0,01 °C. Hetta er ikki definitiónin upp á kelvinstigan longur, men sjálvandi er trípunktið hjá vatni framvegis við 273,16 K (nú við einari óvissu, sum í 2019 er 3,7 × 10−7 K).
Stigaumrokning
Soleiðis rokna vit stig Celsius um til kelvin: TK = TC + 273,15.
Soleiðis rokna vit kelvin um til stig Celsius: TC = TK − 273,15.
Umrokning til eldri eindir er í greinini hitastigar.
Ísakur
Ísakur var, sambært Bíbliuni og Koranini, næstelsti sonur Ábrahams, og einasti sonur, Ábraham fekk við konuni Sáru. Sambært Fyrstu Mósebók var Ábraham 100 ára gamal og Sára 90 ára gomul, tá ið tey áttu Ísak. Guð bað Ábraham ofra Ísak á altari, tað gjørdi Ábraham, men eingil forðaði honum í evstu løtu. Ísakur var faðir Jákups og Esau.
Fahrenheitstigin
thumb|right|250px|Hitamálari við °F og °C. Fahrenheitstigin verður enn nýttur sum hitastigi í nøkrum fáum londum. Bahamaoyggjar, Belis, Burma, Caymanoyggjar, Liberia, Palau og USA við tilknýttum økjum brúka stigan.
Burt Bacharach
thumb|Burt Bacharach í 2000. Burt Freeman Bacharach (føddur 12. mai 1928 í Kansas City í Missouri; deyður 8. februar 2023 í Los Angeles í Kalifornia) var amerikanskur klaverleikari, sangari, sangskrivari og dirigentur.
Fahrenheitstigin
Hiti ella temperaturur er mál fyri, hvussu heitt okkurt er. Hiti, sum er givin upp í °F, er máldur eftir fahrenheitstiganum. Vatn frystir við 32 °F og kókar við 212 °F, tá trýstið er 1 atmosfera.
303 f.Kr.
Øldir: 5. øld f.Kr. – 4. øld f.Kr. – 3. øld f.Kr.
Burt Bacharach
Hann er kendur fyri "easy listening"-tónleik, serliga í 1960-árunum og 1970-árunum.
Fahrenheitstigin
Stigin er nevndur eftir alisfrøðinginum Daniel Gabriel Fahrenheit, sum kom við honum í 1724. Fahrenheit var av týskari ætt, føddur í Póllandi, men búði størsta partin av lívi sínum í Hollandi.
303 f.Kr.
Áratíggju: 350-árini f.Kr. 340-árini f.Kr. 330-árini f.Kr. 320-árini f.Kr. 310-árini f.Kr. - 300-árini f.Kr. - 290-árini f.Kr. 280-árini f.Kr. 270-árini f.Kr. 260-árini f.Kr. 250-árini f.Kr.
Fahrenheitstigin
Uppruni
Fahrenheit vitjaði danska stjørnufrøðingin Ole Christensen Rømer í 1708 og fór at arbeiða víðari við hitastiganum hjá Rømer. Hann brúkti ammoniumkloridlaka í staðin fyri natriumkloridlaka fyri at fáa eitt lægri nullpunkt. Hann býtti stigan hjá Rømer í 4, so at vatn frysti við 32 stig (32 = 2 × 2 × 2 × 2 × 2). Á henda hátt fekk hann munin millum frystipunktið á vatni og hitan í handarkulluni til at vera 64 stig (64 = 32 × 2). Seinni vísti tað seg, at handarkullan ikki hevur so støðugan hita, so hann endurskoðaði stigan og setti kókipunktið á vatni til 212 stig, meðan frystipunktið framhaldandi var 32 stig.
303 f.Kr.
Árstal: 308 f.Kr. 307 f.Kr. 306 f.Kr. 305 f.Kr. 304 f.Kr. - 303 f.Kr. - 302 f.Kr. 301 f.Kr. 300 f.Kr. 299 f.Kr. 298 f.Kr.
Fahrenheitstigin
Stigaumrokning
Soleiðis rokna vit stig Fahrenheit um til stig Celsius: TC = (TF − 32)/1,8 = 5⁄9 TF - 17 7⁄9.
Soleiðis rokna vit stig Celsius um til stig Fahrenheit: TF = TC × 1,8 + 32.
Umrokning til kelvin og til eldri eindir er í greinini hitastigar.