cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Áratíggju
Eitt áratíggju ella tíggjuáraskeið, á øðrum málum eisini nevnt decennium, (úr latíni decem, 'tíggju' og annum, 'ár') er eitt tíðarskeið, ið fevnir um tíggju ár. Sjálvt um tað kann vera talan um eitt hvørt tíðarskeið á tíggju ár, so verður tað vanliga brúkt um eitt tíðarskeið, har tað fyrsta árið endar við 0 (null), og tað seinasta við 9, t.d. eru 1960-árini frá 1960 til og við 1969. Á enskum verður orðið decade brúkt, tað kemur (gjøgnum franskt og latín) úr fornum grikskum máli frá orðinum dekas ið merkir tíggju.
Falkur
Falkar (frøðiheiti - Falco) eru grammastu rovfuglar. Nógv eru sløgini, t.d. veiðifalkur, smiril og tornfalkur, og flestu liva einans av fugli, sum teir taka í flognum. Teir flúgva óføra skjótt, hartil eru teir knappir í vendini. Nevkrókurin er stórur, og aftan fyri hann hava teir hvørjumegin ein brodd sum eina sagtonn til at skræða sundur við. Falkur livir í einbýli og tolir ikki aðrar falkar nær hjá sær.
Jungle Brothers
Jungle Brothers (ella J. Beez) er ein amerikanskur hip hop bólkur úr New York City, og vóru ein av teimum á odda at frambróta jazz-hip hop, og vóru eisini kendir fyri at brúka ein house-tónleik framleiðara til teirra tónleik. Bólkurin fann saman í 1987, og eitt ár seinni lótu teir fyrstu fløgu sína út Straight Out the Jungle. Tað var ikki gjøgnum eitt stórt plátufelag, og fløgan seldi heldur ikki væl, men er seinni blivin sera væl umtókt. Allíkavæl vóru teir skrivaðir til Warner Bros. Records(plátufelag) og teir framleiddu aðru fløgu teirra, Done by the Forces of Nature, sum var betur umtókt til ta tíð. Teir vóru nakrir av teimum stovnandi liminum av Native Tongues, ein samling av eins teinkandi hip-hop tónleikarum. Teir gera upplyftandi og positivan tónleik, sum t.d. Feelin' Alright, úr Done By the Forces of Nature, var um ein ideellan dag har alt gekk sum tað skuldi. Men eisini gera teir tankar um álvarsom ting, sum í sanginum Sunshine, har veðrið er myndamál, (t.d. sól lýsir sálina upp, og persónurin er ikki villleiddur) stremba teir eftir at fólk, serliga svørt fólk, ikki skulu berjast ímóti vitan.
Limir eru; Mike Gee, Sammy B og fyrr Afrika Baby Sam.
15. desember
15. desember er dagur 349 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 350 um skotár er). 16 dagar eru eftir av árinum.
Jens Fink-Jensen
alt=Jens Fink-Jensen. Ideogramma International Literature Festival, Nicosia, Cyprus, 27.11.2019.|thumb|302x302px|Jens Fink-Jensen. Ideogramma International Literature Festival, Nicosia, Cyprus, 27.11.2019. Jens Fink-Jensen er føddur 19. desember 1956 í Keypmannahavn, rithøvundur, lýrikari, fotografur og tónasmiður.
Byrjaði sítt rithøvundavirkið innan fagrar bókmentir í 1975 við stuttsøguni Juni 1995. Stuttsøgan stóð at lesa í dagblaðnum ”Information”. Í mai 1976 komu fýra yrkingar ”Hvedekorn” nr. 76/1. 19.10.1981 kom bókin við yrkingarsavninum Verden i et øje. Bókin í óbundnum máli við stuttsøgusavninum Bæsterne kom 5.6.1986. 18.3.1994 kom út barnabókin Jonas og konkylien.
Heimsríki
Heimsríki (imperium) er eitt land og tey lond, tað hevur lagt undir seg.
Jens Fink-Jensen
Jens Fink-Jensen er nýmálsligur studentur frá Herlufsholm Kostskole í 1976. Síðani gjørdi hann herðskyldu og næm sær útbúgving í Kongaliga Danska Lívgardanum. Hann gjørdist arkitektur (MAA.,cand.arch.) frá Kunstakademiets Arkitektskole í Keypmannahavn 1986, og tók prógv sum multimediedesignari frá sama staði í 1997.
Sum limur í upprunaliga bólkinum av rithøvundum í 1980-unum, sum savnaðust í bólkin rundan um Hvedekorn blaðstjóran Poul Borum, skipaði Jens Fink-Jensen í 1980 eitt nú saman við rithøvundastarvsfelagnum Michael Strunge, ”NÅ!!80” i Huset, Keypmannahavn.
Jens Fink-Jensen ferðast við multigmedielýrikkshowum - við at lesa upp yrkingar, sýna egin dias og synthesizierkompositiónir á studentaskúlum og festivalum saman við keyboradspælaranum Fredrik Mellqvist og saxofonistiunum Jens Severin.
Jens Fink-Jensen hevur eitt nú gjørt fotoframsýningarnar Sydens Skibe, Bejjing Ansigt, yrkinga/fotoframsýningina OrdBilleder og ljóðdiasshowið Øje på verden – om bøgernes råstof.
Í 1999 kom út yrkingasavnið Nær afstanden, á arabiskum, og var tað Jamal Jumas, sum umsetti til arabiskt. Forlagið Alwah, í Madrid útgav savnið, líka sum nakrar yrkingar herfrá stóðu at lesa í dagblaðnum ”Al-Quds Al-Arabi” (London, 1996) og tíðskriftið ”Nizwa”, Oman í 1999.
Mogens Lykketoft
Axel Mogens Leif Lykketoft (føddur 9. januar 1946 í Keypmannahavn) er danskur politikari (Socialdemokraterne). Hann varð útbúgvin cand.pol. frá lærda háskúlanum í Keypmannahavn (Københavns Universitet) í 1971.
Politiska yrkisleiðin
Mogens var fólkatingslimur fyri Sosialdemokratarnir umboðandi valdømið Københavns Amtskreds frá desember 1981 til november 2007 og formaður fyri danska Javnaðarflokkin frá desember 2002 til april 2005.
Mogens Lykketoft var uttanrikisraðharri í Danmark frá desember 2000 til november 2001, figgjarmalaraðharri í tíðarskeiðnum 25. januar 1993 til 21. desember 2000 og skattamálaráðharri frá januar 1981 til september 1982.
Familian
Mogens er sonur Marthu og Axel Lykketoft, ið var lithandlari. Í 1967 giftist hann við Aase Toft (d. 1979). Tey áttu tvey børn í hjúnalagi: Maja (f. 1969) og Kit (f. 1972). Í 1980 giftist hann við Helle Mollerup (sk. 1987). Í 1987 bleiv hann giftur við Jytte Hilden (sk. 2004) og í 2005 giftist hann við Mette Holm.
Hydra
thumb|Á havnalagnum í høvuðsbýnum Hydra síggjast ofta esil, ið verða brúkt í staðin fyri [[bilar.]] thumb|Standmynd av Andreas Miaoulis (1768–1835) admiralur og politikari. Hydra (Grikskt mál: Ύδρα / Idra) er ein griksk oyggj, sum liggur í oyggjabólkinum Saronisku Oyggjarnar, sum liggja í Egearahavinum. Hesar oyggjar liggja tætt við Athen og við hálvoynna Peloponnes. Oyggin er 50 km2 til støddar og har búgva umleið 2500 fólk. Tey flestu búgva í høvuðsbýnum, sum eisini eitur Hydra. Aðrar bygdir á oynni eru: Mandraki (33 íbúgvar), Kamini, Vlychos (28), Palamidas (18), Episkopi og Molos (2). Ferðavinna er ein av týdningarmestu vinnunum á Hydra. Har er eingin flogvøllur, men skjóttgangandi bátar og ferðamannaskip sigla hvønn dag millum Pireus, sum er tætt við Athen, og Hydra. Fólk koma ofta eindags útferðir til Hydra. Ferjur sigla eisini til oyggjarnar Egina, Poros og Spetses og til býirnir Nafplion og Monemvasia á Pelopones. Hydra spældi ein stóran leiklut í frælsiskollveltingini í 1821, tá grikkar stríddist fyri at fáa eitt sjálvstøðugt Grikkaland. Landið hoyrdi tá til tað Osmanniska Ríkið. Tað búðu heili 16.000 fólk á Hydra undir frælsiskrígnum.
Kend fólk
Listi við kendum fólkum sum antin eru av oynni Hydra ella hava búð har okkurt tíðarskeið.
Mentanargrunnur Landsins
Mentanargrunnur Landsins verður umsitin av einari fimmmannanevnd. Mentanargrunnurin kann veita stuðul til virksemi, sum kveikir og mennir føroyska myndlist, tónlist, bókmentir, sjónleik og aðra list. Hetta kann vera til starvslønir, verkætlanir, íverksetan og styttri skeið hjá listafólkum. Umsóknarfreistin er vanliga 15. desember.
Grunnurin kann eisini eftir umsókn stuðla bóka- og fløguútgávur upp til 30% av útgávukostnaðinum. Eisini vísindaligt arbeiði, framsýningar, framførslur o.t. kunnu eftir umsókn fáa stuðul. Grunnurin skal serliga stuðla tiltøkum og verkætlanum, sum kveikja og menna føroyska myndlist, tónlist, bókmentir, sjónleik og aðra list, sum kann javnmetast við hesar listagreinir.
Nevndin
Nýggir limir og varalimir, sum Jenis av Rana, landsstýrismaður, valdi til nevndina í januar 2021:
Nýggir limir og varalimir eftir tilmæli frá LISA:
Starvslønir 2018
Hesi fingu íverksetarastudning í 2018
Vágar
Vágar er oyggj í Føroyum millum Mykines og Streymoy. Vágar er við sínum umleið 178 km2 triðstørsta oyggj í Føroyum, og her búgva umleið 3 túsund fólk. Vágar hevur vegasamband við meginøkið gjøgnum Vágatunnilin, sum var fyrsti undirsjóartunnil í Føroyum. Sambandið út í heim er eisini úr Vágum, har einasti flogvøllurin í Føroyum liggur.
Mentanargrunnur Landsins
Starvslønir 2017
34 listafólk fingu starvslønir í til samans 125 mánaðir.
Vágar
Vágar eru eyðkendar við stóru vøtnunum Sørvágsvatni/Leitisvatni og Fjallavatni umframt smærri vøtnum, har væl liggur fyri at fiska. Hetta er størsta óbygda øki í Vágum. Øll strondin norðanfyri, frá Gásadali í vestri til Sandavágs í eystri, liggur sum ein stór nátturupark og gevur ríkar møguleikar fyri upplivingum. Størsti hólmarnir í landinum liggja vestanfyri, Tindhólmur og Mykineshólmur. Gistingartilboð í oynni eru Hotel, Vallaraheim, camping, Ból og Biti og summarhús, møguleiki er at eta á matstovu og kaféteria. Serstakt fyri Vágar er einasti flogvøllur í landinum. Hóast oyggin ikki hevur nógv smá vøtn, so eru tey tvey størstu vøtnini, Sørvágsvatn og Fjallavatn her. Í 2003 fekk oyggin fast samband um undirsjóvartunnil til Streymoynna.
Mentanargrunnur Landsins
Starvslønir 2017
Harumframt vóru starvslønir í styttri tíðarskeið latnar 27 umsøkjarum. Tilsamans 125 mánaðarlønir vóru latnar fyri góðar 3,3 milliónir krónur.
Íverksetanarstuðul á 75.000 kr. var latin til fýra umsøkjarar:
Vágar
Landafrøði
Norðasti landoddi er Slættanes, sunnasti Trælanípa. Móti landsynningi er Stakkurin og móti útnyrðingi Barðið. Uppi yvir Stakkinum stendur Trøllkonufingur. Vágar eru vøkur oyggj, her kunnu vit síggja stillar firðir, breiðar dalar, fuglaberg, høg fjøll, stór vøtn og stórar slættar. Langvegin gjøgnum oynna gongur ein breiður dalur, sum eitur Klovin, og í honum eru tvey størstu vøtn í Føroyum, Sørvágsvatn, studum kallað Leitisvatn, og Fjallavatn. Úr Sørvágsvatni fellur Bøsdalafossur. Fjøllini eru breið omaná og ikki brøtt uttan tey í útnyrðingshorninum. Tey hægstu eru Árnafjall (722 m), Eysturtindur (715 m) og Malinstindur (683 m). Brøtt berg eru um allar síður á oynni fram móti Vestmannasundi. Størstu áir eru Sjatlá og Repsá. Vestur úr sunnara armi á Sørvágslendinum eru hólmarnir Tindhólmur og Gáshólmur. Millum Vágalandið og Tindhólm standa tveir sjáldsama vakrir drangar. Gáshólmssund millum Tindhólm og Gáshólm og Stórasund millum Tindhólm og drangarnar eru ikki farbar uttanfyri kunnigar menn í góðum veðri. Innanfyri drangarnar er Drangasund.
Mentanargrunnur Landsins
Starvslønir 2016
Tilsamans 126 mánaðarlønir fyri góðar 3,3 milliónir vóru latnar til listaligt og mentanarligt arbeiði í 2016.
Vágar
Sí eisini
Walls
Mentanargrunnur Landsins
Starvslønir 2015
Hesi fingu starvslønir í 3, 2 ella 1 mánaðir
Starvslønir 2014
Ongin 3 ára starvsløn var latin triðja árið á rað. Hetta førdi til kjak í fjølmiðlunum. Tveir persónar fingu starvsløn í eitt ár, og fýra fingu starvsløn í hálvt ár:
Hesi fingu starvsløn í tríggjar mánaðir:
Hesi fingu starvsløn í tveir mánaðir:
Hesi fingu starvsløn í ein mánað:
Starvslønir 2013
Nevndin metti, at tað komu so nógvar góðar umsóknir inn, at tey valdu ikki at lata nakra 3-ára starvsløn, soleiðis at fleiri fólk kundu fáa lut í starvslønunum. Í alt 30 fólk fingu starvslønir, herav fingu 24 umsøkjarar starvsløn fyri styttri tíðarskeið (undir hálvt ár). 102 mánaðarlønir vóru latnar í starvslønum fyri góðar 2,5 milliónir krónur. Í alt 94 umsóknir komu inn, 64 fingu noktandi svar.
Hesi fingu starvsløn í eitt hálvt ár hvør:
Hini ið fingu starvslønir í styttri tíðarskeið vóru hesi:
Starvslønir 2012
Ongin 3-ára starvløn varð latin í 2012, harafturímóti fingu tvey fólk eitt ára starvlønir. Í alt 40 fólk fingu starvslønir, herav fingu 33 listafólk starvsløn í styttri tíðarskeið (minni enn eitt hálvt ár). Í alt læt Mentanargrunnur Landsins tilsamans 117 mánaðarlønir fyri góðar 2,8 milliónir krónur í 2012. Tilsamans 138 fólk søktu um starvslønir.
Fimm listafólk fingu hálvt árs starvsløn:
Starvslønir 2011
Ongin fekk 3-ára starvsløn í 2011. Starvslønir vóru latnar til 31 umsøkjarar í alt. Tilsaman 110 mánaðarlønir fyri góðar 2,7 milliónir krónur eru latnar til listaligt og mentanarligt arbeiði. Tilsamans vóru 98 umsøkjarar, sum søktu um starvsløn fyri góðar 38 milliónir krónur.
Hesi fingu starvsløn í hálvt ár hvør: Onnur listafólk/mentafólk ið fingu starvslønir í tveir, tríggjar ella fýra mánaðir í 2011 vóru hesi:
Starvslønir 2010
Í 2010 var ein starvsløn latin á trý ár, ein uppá eitt ár og tvær á 6 mánaðir. Harafturat vóru starvslønir latnar 38 umsøkjarum. Tilsamans 137 mánaðarlønir fyri góðar 3,4 milliónir vóru latnar. Í alt vóru 93 umsøkjarar, av hesum vóru 42 umsóknir játtaðar. Íverksetanarstudningur varð latin 3 umsøkjarum á kr. 225.000 tilsamans.
Starvslønir 2008
3-ára starvsløn:
6-mánaða starvsløn:
Eyðbjørn Joensen
Eyðbjørn Joensen (føddur 19. apríl 1996 í Vágur) er føroyskur svimjari, sum svimur fyri Susvim. Hann er beiggi Pál Joensen, sum man vera kendasti føroyski svimjarin.
Mentanargrunnur Landsins
Starvslønir 2008
4-mánaða starvsløn:
Eyðbjørn Joensen
Oyggjaleikir 2015
200px|thumbnail|250px|Eyðbjørn (th) í juli 2015, saman við venjara sínum [[Jón Bjarnason og svimjarunum Róland Toftum og Sáru R. Nysted úr Susvim.]]
Mentanargrunnur Landsins
Starvslønir 2007
3-ára starvsløn:
Eyðbjørn Joensen
Reykjavík International Games 2015
Eyðbjørn luttók í opnu bólkunum fyri menn. Kappingin var hildin vikuskifti 16. til 18. januar 2015.
Mentanargrunnur Landsins
Starvslønir 2007
1-ára starvsløn:
Eyðbjørn Joensen
FM 2014
Eyðbjørn luttók á FM 2014, sum var í Havn 16. til 18. mai 2014. Hann vann fleiri heiðursmerki:
Mentanargrunnur Landsins
Starvslønir 2007
6-mánaða starvsløn:
Eyðbjørn Joensen
Danish Open 2014
Eyðbjørn luttók á Danish Open í mars 2014.
BankNordik stevna 22. - 23. mars 2014
Eyðbjørn var mest vinnandi svimjarin í hesi kapping, hann vann 7 gull og 3 silvur heiðursmerki.
Mentanargrunnur Landsins
Starvslønir 2007
4-mánaða starvsløn:
Starvslønir 2006
3-ára starvsløn:
Eyðbjørn Joensen
EM 2013 á stuttgeil í Herning
Eyðbjørn luttók á EM 2013 svimjikapping sum var í Herning í desember 2013. Hóast hann enn var juniorur, megnaði hann í november 2013 at svimja 400 m frí við tíðini 4.00,78, og harvið at kvalifisera seg til EM fyri vaksin. Kravtíðin til EM fyri vaksin var 4.02,18. Hann kom sostatt at svimja ímóti stórabeiggja sínum, Pál Joensen í 400 metrum frí. Hann svam frísviming og blandað. Hann svam seg ikki víðari til nakra semifinalu ella finalu, men svam sína skjótastu tíð í 100 metrum blandað.
Mentanargrunnur Landsins
Starvslønir 2006
1-ára starvsløn:
Eyðbjørn Joensen
HS-stevnan 2. og 3. nov. 2013 í Havn
Eyðbjørn var næst mest vinnandi svimjarin á hesi stevnuni, næst eftir Biritu Debes, og mest vinnandi svimjarin hjá monnunum. Hann vann 4 gull og 3 bronsu heiðursmerki.
Mentanargrunnur Landsins
Starvslønir 2006
6-mánaða starvsløn:
Eyðbjørn Joensen
EJM 2013 í Poznan
Eyðbjørn luttók í svimjikappingini EJM sum er evropameistarakapping fyri yngri svimjarar í juli 2013 í Poznan.
Mentanargrunnur Landsins
Starvslønir 2005
3-ára starvsløn:
Eyðbjørn Joensen
Danish Open 2013
Eyðbjørn luttók á Danish Open í mars 2013. Hann setti nýtt føroyskt juniormet í 50 m bringu á langgeil við tíðini 32.13 sekund.
Mentanargrunnur Landsins
Starvslønir 2005
1-ára starvsløn:
Eyðbjørn Joensen
Bank Nordik Stevna í Vági í januar 2013, Eyðbjørn mest vinnandi svimjarin
Í januar 2013 var svimjistevna í Vági. Eyðbjørn gjørdist mest vinnandi svimjarin, hann vann 6 gull heiðursmerki og 3 silvur heiðursmerki.
Mentanargrunnur Landsins
Starvslønir 2005
6-mánaða starvsløn:
Eyðbjørn Joensen
2010
Í 2010 vann hann nógvar kappingar. Hann vann sjey gull heiðursmerki til føroyameistaraskapið fyri ung. Á FM stevnuni 2010 varð Eyðbjørn eisini kosin "Ársins stjørnuskot 2010". Í mai 2010 luttók Eyðbjørn til MU 2010 stevnuna í Klaksvík og vann fleiri kappingar. Susvim vann ta kappingina við 52 gull, 23 silvur og 14 bronsu heiðursmerki. Í juni 2010 svam Eyðbjørn til DÅM (Danske Årgangs Mesterskaber). Eyðbjørn svam skjótastu tíðina í sínum aldursbólki (fødd í 1996) í 400 m frí, hann svam við tíðini 4:15.43, skjótasti dani føddur 1996 svam við tíðini 4:17.06. Føroyingar sum svimja fyri føroyskt svimjifelag fáa ikki longur heitið Danmarksmeistari og seta ikki longur donsk met.
Mentanargrunnur Landsins
Starvslønir 2005
4-mánaða starvsløn:
Starvslønir 2004
3-ára starvsløn:
1-ára starvsløn:
6-mánaða starvsløn:
4-mánaða starvsløn:
Starvslønir 2003
3-ára starvsløn:
1-ára starvsløn:
6-mánaða starvsløn:
4-mánaða starvsløn:
Starvslønir 2002
3-ára starvsløn:
1-ára starvsløn:
4-mánaða starvsløn:
Starvslønir 2001
3-ára starvsløn:
1-ára starvsløn:
6-mánaða starvsløn:
The Jungle Book (1967 filmur)
The Jungle Book ("Frumskógarbókin"; danskt heiti: Junglebogen) er ein amerikanskur teknifilmur frá 1967, framleiddur av Walt Disney Productions. Filmurin er hin 19. í røðini av teimum klassisku Disney teknifilmunum og tann seinasti filmurin sum Walt Disney varð við til at framleiða, tí hann doyði, meðan hann bleiv framleiddur. Filmurin leysliga byggir eftir bókini hjá Rudyard Kipling við sama heiti um dreingin Mowgli, ið veksur upp millum djórini í tí indiska frumskóginum. Filmurin varð frumsýndur fyrstu ferð í Amerika hin 18. oktober 1967. Í 2003 kom ein framhaldsfilmur, The Jungle Book 2 ("Frumskógarbókin 2", danskt heiti: Junglebogen 2), sum varð sýndur í biografunum.
1706
1706 (MDCCVI) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum fríggjadegi, og sambært julianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum týsdegi.
Fólkatættleiki
thumb|right|420px|Mesti og minsti fólkatættleiki; fólkatal fyri hvønn km2. Fólkatættleiki er alt íbúgvatalið býtt við víddini á landinum. Fólkatættleiki er mát fyri, hvussu tætt fólk búgva til dømis í einum landi, í einari oyggj ella í einum býi. Hann er aloftast máldur í íbúgvum á hvørjum km2. Vita vit víddina og íbúgvatalið, er lætt at rokna fólkatættleikan í einum øki (fólkatal/vídd í fólk/km2). Talið vit fáa, sigur okkum, hvussu nógv fólk búgva á hvørjum km2. Eisini er hetta ein háttur at vísa, hvussu stórt øki, hvørt fólk hevur í miðal at ráða yvir í einum ávísum øki. Hvar fólk búgva er sjálvsagt treytað av ávísum umstøðum, tilfeingi, veðurlagi, natúrligum plantuvøkstri, og eisini hvussu landslagið er. Fólkatættleikin í Føroyum er 34,5 fólk/km2 í 2015.
Í USA verða enn nýttar enskar míl, og 1 ensk fermíl er 2,59 ferkilometrar, svarandi til, at 1 ferkilometur er 0,386 fermíl. Fólkatalið í Føroyum er sostatt 34,5 fólk/km2 × 2,59 km2/mile2 = 89,4 fólk/mile2.
Yvirgangur
280px|thumb|[[Yvirgangsálopið 9/11|Yvirgangsálopið í New York tann 11. september 2001.]] thumb|right|220px|[[Fatah varð stovnað í endanum av 1950-árunum við tí endamáli at taka av statin Ísrael fyri so at stovna ein palestinskan stat.]] Yvirgangsfólk er fólk, sum við harðskapi søkja at húsum og ósekum fólkum, til tess at ávirka ella noyða myndugleikarnar at ganga undir krøv og treytir teirra, sum søkja at. Orðið terror, yvirgangur, kemur úr fronskum terreur, sum merkir ræðsla. Yvir gangsfólk koma ofta úr kúgaðum fólkabólkum, sum royna at ræða mótstøðu fólk síni til eftirlæti ella gera vart við sína støðu í fjølmiðlunum. Tá ið tey hava ripað til, seta tey seg stundum í samband við miðlarnar og átaka sær skyldina, og eftir tað varir tað ikki leingi, fyrr enn heimurin veit, hvat er hent og hví. Serliga eftir Seinna Heimsbardaga er talið av bólkum og rørslum, sum brúka yvirgang fyri at røkka málinum, vaksið. Málið er sum oftast eitt tjóðskaparligt stríð fyri sjálvræði ella eitt stríð fyri at náa einum politiskum endamáli við at skapa ruðuleika í samfelagnum.
Millum átrúnaðarligar trúarbólkar eru yvirgangsfólk, sum vilja "gera heim in betri", sum í Tokyo í 1995, tá ið ein trúarbólkur breiddi ógvuliga eitrandi gass út í undirgrundarbreytini. Tólv fólk doyðu av gassinum, og fleiri gjørdust ógvuliga sjúk. Yvirgangsfólk siga seg arbeiða fyri eini góðari søk og halda seg eisini hava rætt til at drepa púra ósek fólk, sum av tilvild koma fyri, tá ið tey leypa á. Tey eru ofta til reiðar til at lata sítt egna lív sum sjálvmorðsbumbufólk. Dømi um yvirgangsfelagsskapir í okkara tíð eru ETA, sum vil fría Baskaland frá Spania, katólska IRA, sum í nógv ár stríddist fyri at gera Norðurírland frælst frá Stórabretlandi, og palestinska Hamas, sum berjist móti Ísrael. Harumframt eru fleiri islamskir felagsskapir, sum hava ymisk politisk endamál við yvirgangi sínum (t.d. Al-Qaeda). Ríkisyvirgangur verður tað nevnt, tá ið eitt ríki fremur yvirgang móti sínum egna fólki, ella parti av fólkinum, fyri at ræða fólk til at verða lýðin.
17.958 menniskjur doyðu av yvirgangi í 2013. Tað er 61 prosent fleiri enn árið frammanundan. 80 prosent av øllum yvirgangsálopum verða framd í fimm londum. Tey eru Irak, Pakistan, Afganistan, Nigeria og Sýria. Irak er tað landið, ið er harðast rakt av yvirgangi. Í 2013 doyðu 6.362 menniskjur av yvirgangi. Tað er øking á 164 prosent frá 2012. 25 lond vóru útsett fyri yvirgangsálopum, har fleiri enn 50 menniskjur doyði. Í 75 londum vóru ongi yvirgangsálop. Fýra yvirgangsfelagsskapir hava ábyrgdina fyri 66 prosent av teimum, ið eru deyð í yvirgangsálopum. Teir yvirgangsfelagsskapirnir eru Islamski Staturin (IS), Al-Qaeda, Taliban og Boko Haram í Nigeria. Ongin deyðsføll vóru í 50 prosentum av øllum yvirgangsálopum í 2013. Síðani 1960-árini, eru bara 7 prosent av teimum yvirgangsbólkum, ið eru upploystir, upploystir vegna hernaðarliga uppíblanding.
Mona Lisa
Mona Lisa ella La Gioconda er ein kendur málningur av Leonardo da Vinci. Málningurin hongur í Louvre í Paris. Leonardo málaði málningin tíðarskeiíð 1503–06. Tað var hin múgvandi Francesco del Giocondo, ið bílegði málningin, hann ynskti at fáa ein málning av ungu konu síni, tann tá 24 ára-gamla Lisa del Giocondo. Eftir at málningurin var liðugur, valdi Leonardo tó at hava málningin sjálvur, og tók hann við sær á sínum ferðum. Í Louvre savninum í Paris, hevur málningurin sín heilt egna vegg og er eftiransað av tveimum vaktarmonnum í upplatingartíðini. Frans 1. av Fraklandi stovnaði listasamlingina hjá Louvre eitt nú við verkum eftir Titian og Raphael, sum hann tók við sær heim úr Italia sum herfong. Hann tók eisini bæði Mona Lisa (La Gioconda) og listamannin, ið málaði tað, Leonardo Da Vinci, við sær til Fraklands.
Sombi
Sombi  er tað føroyska orði fyri 'Zombie' úr enskum. Sombi er væl kent ígjøgnum telduspøl og filmar.
Sombi í videospølum
Zombiar eru ofta við í skjótispølum- og rpg-sjangruni, har ið ein skal skjóta teir, áðrenn teir eta ein.
Søren Henrik Theodor Sørensen
Søren Henrik Theodor Sørensen (Theodor Sørensen) (føddur 23. august 1849 í prestagarðinum í Todnesi á Sandi, deyður 15. mai 1929 á Frederiksberg) var ein føroyskur prestur og próstur. Hann var sonur Hans Jørgen Jacob Sørensen prest og Dortheu Claudina Mundine Schow. Abbin, Søren Sørensen, var prestur í Norðoyggjum.
Theodor Sørensen var sóknarprestur í Kvívík frá 1875 til 1878 og prestur á Nesi í Eysturoy frá 12. juli 1878 til 8. oktober 1884 (próstur frá 30. august 1878). Hann fór síðan til Danmarkar, har hann bleiv sóknarprestur fyri Skanderborg, Skanderup og Stilling tann 8. oktober 1884.
Theodor var ein av teimum sum í 1877 fingu blaðfyritøkuna Dimmalætting í lag. Eisini stovnaði hann, saman við læknanum E. Madsen, avhaldsfelagið Torshavn afholdsforening tann 20.10.1878, tað elsta avhaldsfelagið í danska ríkinum.
Heiður
Ridder af Dannebrog 1900 Dannebrogsmændenes Hæderstegn 1905
Lincoln (Ongland)
thumb|260px|Dómkirkjan í Lincoln. Lincoln er ein býur í Onglandi, 253 km norðan fyri London. Har í Lincoln búðu í 2018 fleiri enn 99 túsund fólk. Býurin liggur í greivadøminum Lincolnshire, sum er partur av East-Midlands økinum. Høvuðssætið hjá greivadøminum er í Lincoln.
Mest stórsligni bygningurin í býinum er dómkirkjan "Lincoln Cathedral" ið varð reist í 1072. Áin Witham rennur ígjøgnum býin.
Alec Baldwin
Alexander Rae "Alec" Baldwin III (føddur 3. apríl 1958) er ein amerikanskur sjónleikari, sum hevur framført á filmi, á palli og í sjónvarpi.
Baldwin gjørdist fyrst kendur gjøgnum sjónvarpið, fyri hansara leiklutir í tveimum sesongum (6 og 7) av skemtirøðini (soap opera) Knots Landing. Hann spældi leiklutin sum Joshua Rush. Hann hevur síðan spælt bæði høvuðs- og stuðlandi leiklutir í filmum sum Beetlejuice (1988), The Hunt for Red October (1990), The Marrying Man (1991), The Shadow (1994), The Aviator (2004) and The Departed (2006). Hansara framførsla í 2003 filminum The Cooler gav honum eina Oscar tilnevning í bólkinum Academy Award for Best Supporting Actor.
Hann er tann elsti av Baldwin brøðrunum, sum starvast í Hollywood. Hann skrivar fyri The Huffington Post.
Vesturheimurin
thumb|right|250px Vesturheimurin er framkomnu, ríku ídnaðarlondini í heiminum, helst í Norðuramerika og Vesturevropa.
Heykur
Heykar (frøðiheiti - Accipiter) líkjast falkum bæði í stødd og útsjónd, men teir hava onga »tonn« á nevinum, og veingir teirra eru kubbutari. Sløgini eru nógv. Tvey av teimum hava komið villandi til Føroyar, men sera sjáldan; tey eru lítið minni enn veiðifalkur, á liti mest dimmbrún, men steggin av øðrum slagnum er ljósgráur omaná. Heykar hava áður í tíðini somuleiðis sum veiðifalkar verið nýttir til at taka fugl við.
Francisco Franco
Francisco Paulino Hermenegildo Teódulo Franco y Bahamonde Salgado Pardo ella Francisco Franco (4. desember 1892 - 20. november 1975), var framúr samskipari og hækkaði skjótt í tign í herinum og gjørdist herovasti í Spania í 1935. Tá ið hann fór upp í uppreisturin í 1936, fekk hann sær italska og týska hjálp, afturfyri gjørdist hann hægstur í herinum og ríkisovasti. Franco og hansara menn vunnu, og eftir borgarakríggið stýrdi hann Spania sum einaræðisharri til sín deyð.
Francisco Franco tók valdið í Spania í 1939 eftir eitt trý ára langt borgarakríggj. Hann sat við valdinum til sín deyða í 1975.
80-árini
Øldir: 1. øld f.Kr. - 1. øld - 2. øld
Áratíggju: 30-árini 40-árini 50-árini 60-árini 70-árini - 80-árini - 90-árini 100-árini 110-árini 120-árini 130-árini
Ár: 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89
Taliban
Talibanhermenn (arábiskt: طالبان) er ein muslimskur bólkur av monnum, sum hevur tað uppgávu at fremja álop á lond sum Sameindu Ríkir av Amerika, Stóra Bretland og mong onnur lond. Ein av teirra nógv víðagitnu í Talibanherinum, var Osama bin Laden, sum sigst at hava framt álop á World Trade Center í New York í Amerika.
Taliban bannaði gentum útbúgving, tá ið teir stjórnaðu Afghanistan í tíðarskeiðinum 1996-2001.
Løgtingsvalið 1966
Løgtingsvalið 1966 til Føroya Løgting varð hildið týsdagin hin 8. november 1966, fýra ár eftir seinasta valið, ið varð hildið hin 8. november 1962.
Úrslit
Sambandsflokkurin gjørdist stóri vinnari, fekk tó ikki ein tingsess afturat, tí talið av løgtingslimum varð lækkað frá 29 til 26. Av teimum fýra flokkunum, sum høvdu afturgongd, mistu tríggir flokkar, Javnaðarflokkurin, Tjóðveldisflokkurin og Sjálvstýrisflokkurin, hvør sær ein tingsess, men Javnaðarflokkurin var framhaldandi størsti flokkur.
A Tribe Called Quest
A Tribe Called Quest er ein hip hop bólkur úr Queens, New York. Teir funnu saman í 1985, men lótu sína fyrstu fløgu út so seint sum í 1990. Fýra limir eru í bólkinum. Rappari og framleiðari, Q-Tip, rappari Phife Dawg, DJ og framleiðari Ali Shaheed Muhammad, og í eina tíð, Jarobi White, sum fór úr bólkinum eftir teir lótu fyrstu fløgu teirra út, kom aftur til triðju fløguna, fór úr aftur, og kom so aftur í 2006, tá allir í bólkinum komu saman aftur eftir 8 ár. Q-Tip hevði verið við í øðrum sangum hjá bólkum úr Native Tongues, t.d. Buddy á 3 Feet High and Rising hjá De La Soul, og Black is Black á Straight Out the Jungle hjá Jungle Brothers, og hevði vart varhuga við bólkin áðrenn teir lótu fløgu sína út, People's Instinctive Travels and the Paths of Rhythm. Hóast hetta gekk ikki heilt væl við søluni, sjálvt um teir fingu góðar afturmeldingar. Hetta skilst av at flestu hip hop lurtarar vóru meiri áhugagir í hardcore hip hop, men Tribe fingu eina vaksandi mongd av alternative hip hop fanum.
Neil Patrick Harris
Neil Patrick Harris (føddur 15. juni 1973) er amerikanskur sjónleikari, sangari, raddaleikari, framleiðari og gandakallur. Hann er m.a. kendur fyri sín leiklut í Cats & Dogs: The Revenge of Kitty Galore sum Lou, men best kendur man hann vera fyri sín leiklut í Doogie Howser, M.D., sum konufólkarevurin Barney Stinson í How I Met Your Mother, ein íspunnin versjón av sær sjálvum í Harold & Kumar sjónvarpsrøðunum, og høvuðsleiklutin í musical-internetrøðini hjá Joss Whedon Dr. Horrible's Sing-Along Blog. Hann hevur vunnið fleiri heiðurslønir. Í 2010 varð hann nevndur sum ein av 100 fólkum, sum høvdu mest ávirkan í tíðarritinum Time. og var heiðraður við einari stjørnu á Hollywood Walk of Fame í september 2011. Harris hevur eisini verið vertur í Tony Awards á Broadway í 2009, 2011, 2012 og 2013.
Pi
thumb|right|280px|Tallinja við π. Pi ella π er grikski bókstavurin p. Pi er eisini ein sonevndur matematiskur konstantur sum tú brúkar í ymsum sambondum í støddfrøðini. Lutfallið ímillum tvørmát og ummál er tað sama í øllum sirklum. Hetta lutfall nevna vit π. Onkuntíð verður π sett javnt við
22⁄7
ella 3,14. Tað er ikki endaliga talið, tað ber til at seta óendaliga nógv tøl aftanfyri kommaið. Í ártúsund hava fólk grundað yvir talið pi - fyrsti bókstavur í orðinum periphereia (umfar). Bábylonar kendu eitt rættiliga neyvt virði: 3
1⁄8
og egyptar eitt annað:
256⁄81
. Tann framúrskarandi grikski støddfrøðingurin, Arkimedes, roknaði π ógvuliga neyvt, tá ið hann nýtti ein innskrivaðan 96-hyrning. Arkimedes fekk π at liggja ímillum
og
223⁄71
. Síðani eru útrokningarnar vorðnar neyvari og neyvari. Í 1420num roknaði arábin, Ulugh Beg (1394-1449), π við 16 desimálum, í 1853 bretin, William Shanks (1812-1882) við 707 desimálum. Og ídag kunnu teldur rokna π við meiri enn 1 millión desimálum.
Vídd
Víddin er støddin á einum yvirflata.
Mátieindir
Máteindirnar síggja soleiðis út umroknaðar til fermetrar (kvadratmetar):
Manhattan
thumb|right|340px|Eyðkent fyri Manhattan eru skýskravararnir, sum mangir eru hægri enn 300 m. Manhattan, miðbýurin í New York City, stendur á lítlari oyggj millum áirnar Hudson, East River og Harlem River í New York. Manhattan er ein oyggj og er bara ein minni partur av New York. Hon er 59,47 ferkilometrar til víddar, og her búgva umleið 1,7 milliónir menniskju.
Black Sheep (bólkur)
Black Sheep er ein amerikanskur alternative hip hop bólkur, og er bygdur av tveimum tónleikarum, Dres og William McLean (Mista Lawnge). Teir eru limir í Native Tongues, og eru kendir fyri at vera tann fyrsti hip hop bólkurin sum gjørdi eftirlíknaði gangsta rap fyri eina komiska effekt (U Mean I'm Not). Ivaleyst eru Black Sheep best kendir fyri sangin The Choice Is Yours, sum Kia (bil felag) seinni brúktu í eini sjónvarpsreklamu.
Øldir
Henda síðan inniheldur yvirlit yvir øldir og áratúsund, sum Wikipedia fevnir um. Tað er tvístøða um, hvørt ein øld byrjar við 1 ella 0 (null), í yvirlitinum her byrja øldirnar við null.
1775
1775 (MDCCLXXV) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum sunnudegi, og sambært julianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum hósdegi.
Gleða
Gleða (frøðiheiti - Milvinae & Elaninae)
Vinnuvitan
Vinnuvitan (stovnað 2004) er føroyskt vikublað um føroyskt vinnulív til føroysk vinnulívsfólk og onnur við áhuga fyri vinnulívinum. Endamálið við Vinnuvitan er at kveikja og kanna vinnulívið. Vinnuvitan kemur út einaferð um vikuna.
Søgan
Í juli 2007 keypti Vinnuvitan Vikublaðið, sum kemur ókeypis út í hvørt hús í Føroyum einaferð um vikuna.
Í desember 2008 boðaði Dimmalætting frá, at bløðini Vinnuvitan og Vikublaðið ikki komu út aftur, tí bløðini góvu hall, og útlitini vóru sera ring júst tá, orsakað av fíggjarkreppuni, sum herjaði kring allan heimin. Dimmalætting skrivar tó um føroyskt vinnulív, sum partur av blaðnum. Dimmalætting eigur og rekur heimasíðuna Vinnuvitan.biz, sum er heimasíðuskipan, har øll føroysk partafeløg (p/f) og smápartafeløg (sp/f) eru skrásett. Har ber til at finna fram til hvør ið er í teimum ymisku nevndunum, hvørji partafeløg eru hvar og so framvegis. Upplýsingarnir har eru tó ikki alment tilgongiligir uttan víðari. Fólk mugu tekna hald, fyri at brúka víðkaðu leitiskipanina.
Áðrenn Dimmalætting keypti Vinnuvitan
Undir navninum Forlagið á Deild gav Vinnuvitan eisini Skipalistan og aðrar bøkur út.
Søluleiðari: Eyðun Samuelsen
Pål Sverre Valheim Hagen
thumb|Pål Sverre Valheim Hagen Pål Sverre Valheim Hagen (føddur í tann 6. november 1980 Stavanger) er ein norskur sjónleikari, ið hevur spælt við í filmum sum t.d. Kon Tiki, Ragnarok, Amundsen, Kraftidioten og Buzz Aldrin, hvar bleivst tú av í ruðuleikanum?. Hann spældi eisini við í sjónvarpsrøðini Exit frá 2019. Hann er nokk best kendur altjóða fyri at spæla Thor Heyerdahl í filminum Kon-Tiki, ið varð tilnevndur Oscar og Golden Globe viðr. Hann hevur eisini vunnið norska Amandaprisen fyri leiklutin sum Thor Heyerdal í Kontiki.
Jødar
thumb|right|220px|Jødar. Jødar (norrønt: gýðingar) er heiti, ið verður nýtt um fólk, sum hoyra til trúnna, jødadómin. Søgan hjá jødum er nær knýtt at átrúnaði teirra, jødadómin. Jødar trúgva á ein Gud, sum gjørdi sáttmála við ættfaðir terirra, Ábraham, fyri uml. 4000 árum síðan. Jødar skuldu blíva Guds úrvalda fólk. Afturfyri lovaðu teir at halda lógir Guds og boða boðskap hansara.
Í 1914 vóru 13 milliónir jødar í øllum heiminum. Tríggjar milliónir í USA, ein millión í Vestur- og Miðevropa og færri enn ein millión í arábisku londunum. Restin, átta milliónir, búðu undir ræðuligum umstøðum í Eysturevropa og í Russlandi. Nógvir jødar bardust í russisku kollveltingini í teirri trúgv, at frælsi og javnrættur eisini var galdandi fyri teir. Men so var ikki.
Sovjetska stýrið arvaði forfylgingina frá tsarveldinum. Tíðliga í 1920unum vóru fleiri enn 1.000 jødaforfylgingar í Ukraina, og 17.000 jødar lótu lív. Nógvir, ungir jødar rýmdu tískil úr Russlandi til Palestina. Hesi fólkini droymdu um at byggja upp eitt samfelag eftir sosialistiskum hugmyndum um frælsi, javnrættindi og rættvísi. Men kreppan gjørdi um seg, og í 1929 løgdu arábar í Palestina eftir jødisku flóttafólkunum.
Sí eisini: Samáriabúgvar
1. áratúsund
Áratúsund: 1. áratúsund f.Kr. – '''1. áratúsund''' – 2. áratúsund
Giorgos Karagounis
200px|thumbnail|Karagounis í 2008 Georgios "Giorgos" Karagounis (Grikskt mál: Γιώργος Καραγκούνης), (føddur 6. mars 1977) er ein grikskur fótbóltsleikari, ið hevur spælt fyri fleiri ymisk feløg og fyri grikska fótbóltslandsliðið. Seinast spældi hann fyri enska felagið Fulham og var liðskipari á grikska fótbólslandsliðnum á HM í fótbólti 2014, tá Grikkaland kom víðari til 8. parts finalurnar, har liðið fyrst spældi javnleik 1-1 móti Kosta Rika, síðan varð leikt í longdari leiktíð har onki mál kom, og at enda var brotssparksskapping, sum Grikkaland tapti. Eftir dystin hevur hann boðað frá, at hann gevst á grikska landsliðnum.
Karagounis umboðaði Grikkaland fyri fyrstu ferð í 1999, og er í løtuni ein av teimum leikarunum, ið hevur spælt flestar dystir fyri sítt land í øllum heiminum, hann er í løtuni (30. juni 2014) nummar 29 á listanum. Hann hevur spælt 139 A-landsdystir fyri Grikkaland og skorað 10 mál. Hann skoraði sítt fyrsta landsliðsmál í UEFA Euro 2004, sum Grikkaland vann fyri fyrstu ferð.
Í ungdómsárunum og til 2003 spældi hann við Panathinaikos, 2003-05 spældi hann við Inter Milan, 2005-07 við Benefica, 2007-12 aftur við Panathinaikos og 2012 til 14 við Fulham F.C..
Listi yvir stakríki í Týsklandi
Stakríki í Týsklandi
Hetta er ein listi yvir tey 16 stakríkini í Samveldislýðveldinum Týsklandi, soleiðis sum tey eru skipað síðan 3. oktober 1990 tá Vesturtýskland og Eysturtýskland vórðu sameind.
Kroatiska fótbóltslandsliðið
Kroatiska fótbóltslandsliðið (Hrvatska nogometna reprezentacija) umboðar Kroatia í altjóða fótbóltskappingum. Liðið verður stýrt av Kroatiska Fótbóltssambandinum.
Flest dystir
Seinast dagført: Kroatia m. Kekkkia, 17. juni 2016. Hagtølini innihalda bert alment FIFA-viðurkendir dystir.
Toppskorarar
Seinast dagført: Kroatia m. Kekkia, 17. juni 2016. Hagtølini innihalda bert alment FIFA-viðurkendir dystir.
Núverandi hópur
Hesir leikarar vórðu úttiknir til HM í fótbólti 2018 og upphitingardystum áðrenn HM. ''Dystir, mál og tøl eru dagførd 26. juni 2018 eftir dystin móti Íslandi.'' Hagtølini innihalda bert alment FIFA-viðurkendir dystir.
Desimaltal
Eitt desimaltal er eitt tal við komma í. Vit nevna tey eisini kommatal. Ein máti at skriva tøl, sum ikki eru heil, er at skriva tey sum desimaltøl. Kommað skilir tann heila partin av talinum frá tí partinum av talinum, sum er minni enn eitt. Vinstrumegin kommað stendur tann heili parturin av talinum. Høgrumegin kommað standa fyrst 10-partar (tíggjundapartar), so 100-partar (hundraðpartar), 1000-partar (túsundapartar), o.s.fr. Tølini aftanfyri kommað nevna vit desimalar, og tí eitur eitt tal við komma í eitt desimaltal. Desimaltøl verða býtt sundur í endalig desimaltøl og óendalig desimaltøl. Í einum endaligum desimaltali vita vit, hvussu nógvir desimalar eru í talinum, t.d. 0,63. Endalig desimaltøl ber til at gera til brot, har nevnarin er ein potensur av 10: 0,63 =
63⁄100
. Eru óendaliga nógvir desimalar í einum desimaltali, nevna vit tað eitt óendaligt desimaltal. Nøkur dømir: π (3,141592…), \sqrt2 (1,414213…),
1⁄3
(0,333333…).
John F. Kennedy Jr.
John Fitzgerald Kennedy Jr. (25. november 1960 – 16. juli 1999), ofta nevndur JFK Jr. ella John-John í miðlunum, var ein amerikanskur løgfrøðingur, tíðindafólk og blaðútgevi.
Hann var einasti yvirlivandi sonur John F. Kennedy, fyrrverandi forseta USA, og Jacqueline Bouvier Kennedy og var yngri bróður Caroline Kennedy. Pápi hansara var myrdur beint áðrenn triðja føðingardag hansara.
Monika Kuszyńska
Monika Kuszyńska (fødd 14. januar 1980 í Łódź) er ein pólsk songkvinna. Hon er kend frá bólkinum Varius Manx. Hon umboðaði Pólland á Eurovision Song Contest 2015.
Amerikanska Borgarakríggið
thumb|right|230px Amerikanska Borgarakríggið (1861 – 1865) brast av álvara á tann 12. apríl í 1861. Kríggið herjaði um stóran part av USA. Tríggjar milliónir amerikanarar kríggjaðust og 600 000, tað vil siga tvey prosent av fólkinum í landinum, læt lív. Heimini vórðu hermannabúðir og kirkjur og skúlar vórðu sjúkrahús. Frá 1861 til 1865 bardust amerikanarar sum óðir móti hvørjum øðrum. Orsøkirnar vóru mangar. Men tað, sum byrjaði sum eitt stríð um rættindi í einstøkum statum, endaði sum eitt kríggj um, hvat frælsi í Amerika í grundini hevði at týða.
Herarnir í borgarakrígnum høvðu góð vápn. Øll framleiðsluvinna í Norðurstatunum legði seg eftir at menna vápnaframleiðsluna og bara í 1862 fingu tey 240 einkarrættir til vápn. Fyri fyrstu ferð sóust tokkanónir, landminur, kikarasikti, hernaðartelegrafar og byrsur sum skutu nógv skot og skjótt.
Í 1862 visti Lincoln, at tað ikki var gjørligt at endurreisa gamla samveldið. Neyðugt var at gera eitt nýtt, og Lincoln metti, at bara avtøkan av trældóminum kundi styrkja hugskotið um eitt nýtt samveldi. Hann bíðaði eftir einum sigri, so hann kundi senda út boðini um avtøkuna av trældóminum. Men hann noyddist at bíða leingi.
Les meira á USA.
14. desember
14. desember er dagur 348 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 349 um skotár er). 17 dagar eru eftir av árinum. Dagurin er altjóða diabetesdagur.
1770
1770 (MDCCLXX) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum mánadegi, og sambært julianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum fríggjadegi.
Geoffrey Hughes
Geoffrey Hughes (2. februar 1944 – 27. juli 2012) var ein bretskur sjónleikari. Árini frá 1990 til 1995 hevði hann leiklutin sum tann dovni og forherðaði Onslow í sjónvarpsrøðini "Fínt Skal Tað Vera", og føroyingar komu at kenna Onslow væl, tí sendirøðin hevur verið nógv at sæð í føroyskum sjónvarpi. Hughes vaks upp í Liverpool, men búði seinastu tíðina av lívi sínum á Isle of Wight. Sjónleikarin Hughes, sum føroyingar kenna best sum Onslow í "Fínt Skal Tað Vera", doyði fríggjakvøldið 27. juli 2012. Geoffrey Hughes var 68 ára gamal og doyði av krabbameini í prostata. Hann hevur í longri tíð stríðst ímóti sjúkuni, sum nú fekk takið á honum. Hann hevur seinastu trý árini fingið viðgerð fyri krabbamein í Portsmouth, men hann gjørdist ongantíð frískur.
Fótbóltur í Føroyum
thumb|right|250px|Fótbóltur í Føroyum.
Fótbóltur í Føroyum. Størsta ítróttagreinin í Føroyum er fótbóltur. Í 2015 vóru 4.733 limir skrásettir í fótbóltsfeløgunum, og 22 fótbóltsvøllir í fullari stødd vóru kring landið. Allir vóru graslíkisvøllir uttan tann í Hvalba, sum er grasvøllur.
Føroyar eru við í nógvum altjóðakappingum til dømis EM og HM í fótbólti.
Søga
thumb|right|190px|Tann 18. juli 1909 spældi HB sín annan dyst ímóti Tvøroyrar Bóltfelag í Havn, sum HB vann 3-1. Føroyskur fótbóltur hevur røtur aftur í 19. øld. Í apríl mánaði 1892 stovnaðu tvørámenn "Tværå Boldklub" TB, sum sostatt gjørdist fyrsta fótbóltsfelagið. Nógv ár gingu, áðrenn nakað annað felag varð stovnað, so TB spældi fyri tað mesta móti eingilskum trolaramanningum og trongisvágmonnum, ið møguliga eisini høvdu eitt felag um tað mundið. Smb. hundrað ára minnisritinum hjá TB eru menn tó ósamdir í hesum máli. Fyrsta veruliga fótbóltsfelag, sum varð stovnað eftir hetta, var Havnar Bóltfelag (HB), ið sá dagsins ljós í oktober 1904. Klaksvíkingar høvdu tó longu í august stovnað "Klagsvigs Idrætsforening" KÍ, men teir fóru har norðuri tó ikki at spæla fótbólt fyrr enn í 1911.
Í 1942 byrjaði landskappingin í føroyskum mansfótbólti. Henda kapping hevur síðani á hvørjum ári staðfest, hvat felag er best í Føroyum. Men øll byrjan er torfør, og tí var eingin kapping í 1944 orsakað av bólttroti.
Kappingin er broytt fleiri ferðir. Týdningarmesta broytingin hendi undan leikárinum 1976, tá ið beinleiðis upp- og niðurflyting millum deildirnar varð innførd. 140px|left|Fótbóltur í Vagur Í 1988 varð 1. deild víðkað til 10 feløg. Í 1996 innførdi fótbóltssambandið regluna um, at vinnandi liðið í einum dysti fekk 3 stig. Í 2005 varð kappingin umløgd enn einaferð, so nú spæla liðini í 1. deild 27 dystir hvør móti øðrum. Skeiva dystartalið ger, at nú fáa summi lið tveir heimadystir móti onkrum mótstøðuliði, meðan tey fáa tveir útidystir móti onkrum øðrum. Skipanin er roynd í nøkur ár í Danmark, og enn er ov tíðliga at gera nakra niðurstøðu um virðið í hesi skipan fyri føroyskan fótbólt.
Í 1955 varð ein føroysk steypakapping sett á stovn. Føroysk feløg høvdu tó undan hesum dystast um ymisk steyp, men hetta var fyrstu ferð, at steypakapping í fótbólti varð fyriskipað undir ÍSF. Tá ið Fótbóltssamband Føroya varð stovnað í 1979, tóku teir sær av øllum føroyskum fótbóltskappingum.
Bóltfeløg
AB, B36, EB/Streymur, FS Vágar, GÍ, HB, ÍF, KÍ, MB, NSÍ, B71, Skála, SÍ, TB, B68, Undri FF, FC Suðuroy.
Kvadratrót
thumb|right|220px|Kvadratrótin av x. Kvadratrótin av einum tali a er positiva talið x (ella null), sum faldað við sær sjálvum verður til a. Vit skriva kvadratrót við tekninum \sqrt{}. Teknið fyri kvadratrót átti at verið 2\sqrt{}, men lættari er at skriva \sqrt{}. \sqrt{a} =x um {x^2} = a. T.d.: \sqrt9 =3, tí 3^2 = 9. Ikki ber til at taka kvadratrótina av negativum tølum.
Polina Gagarina
thumb|Polina Gagarina í 2015 thumb|Polina Gagarina á Eurovision Song Contest í 2015 í Wien. Polina Sergeevna Gagarina (Поли́на Серге́евна Гага́рина; fødd 27. mars 1987), er russisk songkvinna, sangskrivari og sjónleikakvinna. Hon umboðaði Russland í evropeisku tónleikakappingini Eurovision Song Contest 2015 í Wien við sanginum "A Million Voices" og gjørdist nummar 2 í finaluni við 303 stigum.
AOI: Bionix
AOI: Bionix er sætta fløgan De La Soul hevur givið út, og onnur fløgan í Art Official Intelligence(AOI) røðini. Fløgan var útgivin í 2001, eitt ár eftir undanfarnu Art Official Intelligence: Mosaic Thump, og meiningin var at triðja og seinasta fløgan í røðini skuldi koma eitt ár eftir hesa, men hon var útsett grundað á trupulleikar í plátufelagnum Tommy Boys Records. AOI: Bionix var altso seinasta fløgan sum De La Soul góvu út gjøgnum Tommy Boys. Í mun til Mosaic Thump var Bionix skrivliga djúpri, og hevði meiri álvarsom evnir, men allíkavæl innhelt hon komisk innsløg. Eins og í fyrru AOI fløguni, so innihelt Mosaic Thump gestir frá sera ymiskum økjum og tíðum. Slick Rick, rappari frá seint í 80'inum, B-Real frá Cypress Hill, J Dilla, kendur framleiðari frá 90'inum, Cee Lo úr Goodie Mob, ein bólkur úr Atlanta, Devin the Dude, rappari úr Texas, og eisini R&B og neo soul sangarindir.
Amber Bondin
thumbnail|Amber Bondin (2015) Amber Bondin, fødd 26. mai 1991, er ein maltisk songkvinna. Eftir at Amber vann maltisku songkappinga, var klárt, at hon fór at umboða Malta í Eurovision Song Contest 2015 við sanginum "Warrior". Amber hevur rokkið finaluna í maltisku songkappingini hvørt ár frá 2011 til 2015. Amber var bakrødd hjá Malta í Eurovision Song Contest 2012, tá Kurt Calleja luttók við sanginum "This Is The Night".
Tobey Maguire
Tobias Vincent "Tobey" Maguire (føddur 27. juni 1975) er amerikanskur sjónleikari. Hann er m.a. kendur fyri sín leiklut í Spider-Man filminum sum Peter Parker.
60-árini
Øldir: 1. øld f.Kr. - 1. øld - 2. øld
Áratíggju: 10-árini 20-árini 30-árini 40-árini 50-árini - 60-árini - 70-árini 80-árini 90-árini 100-árini 110-árini
Ár: 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69
Bambi
Bambi er ein amerikanskur teknifilmur frá 1942. Filmurin varð frumsýndur í Amerika hin 13. august 1942 og er hin fimti i røðini av teimum klassisku teknifilmunum frá Disney. Hann er grundaður á skaldsøguna hjá Felix Salten Bambi, ein Leben im Walde (Bambi, eitt lív í skóginum) frá 1923.
Filmurin varð tilnevndur fleiri Oscar-virðislønir fyri besta ljóð, besta sang (fyri "Love Is a Song" sungin av Donald Novis) og besta filmstónleik. Bambi varð útgivin av nýggjum til sýning í biografunum í 1947, 1957, 1966, 1975, 1982, og 1988. Hann varð útgivin á VHS-bandi í 1989 og 1997, og í einari talgildari betraðari útgávu á DVD hin 1. mars 2005. Ein beinleiðis-til-video framhaldsfilmur, Bambi II, kom út í 2006.
Malan Eyðunsdóttir
Malan Jancy Eyðunsdóttir (f. 20. august 1975), búsitandi í Tórshavn, er kend úr bólkum sum Mark No Limits, Flamma, Divaz, Lucination Cantabile, Haldurs Café, Hinar. Malan hevur eisini roynt seg eina og hevur útgivið fløguna Malan.
Malan er útbúgvin lærari og arbeiðir í Tórshavnar Kommunuskúla, men hevur tó eisini tíð til tónleikin.
Ár
Eitt ár er tann tíðin tað tekur jørðini at snúra kring sólina. Eitt tropiskt miðalsólár er 365,24219878 døgn mált millum tvey fylgjandi javndøgursdøgn.
Í Føroyum brúka vit tann gregorianska kalendaran til at telja dagarnar í einum ári og til at siga eitt árstal.
FJórða hvørt ár er skotár, har ein eyka dagur kemur í februar, soleiðis at februar hevur 29 dagar tá og ikki 28, sum hini árini.
1774
1774 (MDCCLXXIV) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum leygardegi, og sambært julianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum mikudegi.
Andy Richter
Paul Andrew "Andy" Richer (føddur 1966) er amerikanskur sjónleikari, leikari, sum leggur røddir til teknifilmar og sum skemtari. Hann er m.a. kendur fyri sín leiklut í Madagascar sum Mort.
Matt Testro
Matt Testro (føddur 5. februar 1996) er ein avstralskur sjónleikari.