cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
N. F. S. Grundtvig
Nikolai Frederik Severin Grundtvig (8. september 1783 í Udby við Vordingborg – 2. september 1872 í København) var ein danskur rithøvundur, teologur, yrkjari (serliga kendur sum sálmasmiður), filosoffur, søgufrøðingur, prestur við Vartov í København, tittulerbiskoppur, filologur, skúlamaður og politikari. Han legger navn til Grundtvigianismuna og var stigtakari til fólkaháskúlan. Grundtvig er tann sálmasmiðurin ið oftast kemur fyri í Den Danske Salmebog og er ein "institutión" í donskum ands- og samfelagslívi.
1901
1901 (MCMI) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum týsdegi.
Hendingar
Føroyska fiskimarkið verður sett út á 3. fjórðingar
Lítil mosajavni
thumb|right|260px|Lítil mosajavni Lítil mosajavni (frøðiheiti Selaginella selaginoides) er planta, sum er vanlig á turrlendi. Henda planta er eitt slag av mosajavna, sum er einasta slekt í mosajavnaætt (Selaginellaceae).
Teymont
Teymont (frøðiheiti - Anas querquedula)
6. mai
6. mai er dagur 126 í árinum í tí gregorianska kalendaranum (dagur 127 um skotár). Tað eru 239 dagar eftur av árinum.
Mount Everest
thumb|right|270px|Mount Everest. Mount Everest (tibetanskt: ཇོ་མོ་གླང་མ Qomolangma, nepalskt: सगरमाथा Sagarmatha) er hægsta fjall á jørðini. Fjallið er 8.848 m høgt og er mark millum Nepal og Tibet (Kina). Edmund Hillary úr Nýsælandi og Tenzing Norgay úr Nepal vóru fyrstir upp á toppin á Mt. Everest, tað hendi hin 29. mai í 1953.
Vatnaoknagras
thumb|right|260px|Vatnoknagras Vatnaoknagras (frøðiheiti Isoëtes lacustris) er vatnplanta; eitt slag av oknagrasi, sum er slekt í oknagrasætt.
Keldutilfar
Stivt brasmegras
1784
1784 (MDCCLXXXIV) var sambært gregorianska kalendaranum eitt leypár, ið byrjaði á einum hósdegi, og sambært julianska kalendaranum eitt leypár, ið byrjaði á einum mánadegi.
Bussleiðin
Bussleiðin, sum er savnaða heitið fyri býbussarnar í Havn, byrjaði í 1979. Frá fyrstan tíð var ætlanin, at eingin skuldi hava longri enn 150m at ganga til nærmasta busssteðgistaðið. Seinastu árini hevur tað verið ókeypis at koyra við Bussleiðini í Havn. Hetta var ein roynd í 2007, og árið eftir varð avgjørt at halda fram við hesi skipan. Ferðaætlanin verður býtt sundur í 5 bussleiðir og 6 skúlaleiðir.
Í 2011 vóru 14 nýggir bussar keyptir til býbusskoyringini hjá Tórshavnar kommunu. Teir nýggju bussarnir eru betri egnaðir til barnavognar o.a. Bussarnir eru nú útgjørdir við KT-tøkni. Umframt at teldusamband er í bussinum ber til við fartelefon at síggja, hvar bussurin er.
Bussleiðirnar
Bussleiðirnar eita 1, 2, 3, 4, 5V og 5E. Leið eitt koyrir út á Hamarin í Argjum, Landssjúkrahúsið, til Handilsskúlan, í miðbýnum og niðan á Ternurygg, leið 2 koyrir til Argja skúla, Eysturskúlan, Studentaskúlan, Inni á Gøtu, Løgmannabreyt, Hoyvíkar Skúla, Berjabrekku, miðbýin og Landssjúkrahúsið. Leið 3 koyrir til Norðasta Horn, Miðbýin, Berjabrekku, Millum Gilja, Skúlan við Løgmannabreyt, Hoyvíkar Skúla, Studentaskúlan og Eysturskúlan. Leið 4 koyrir eitt nú norður til Kollafjarðar, til Farstøðina í Havn, Handilsskúlan, Svimjihøllina, á Hálsi, Studentaskúlan, Undir Krákugjógv, Svimjihøllina, Signabø, Við Sjógv og Norðuri í Sundum. Leið 5V koyrir eitt nú til Kaldbak, Kaldbaksbotn, Sandvíkarhjalla, Hvítanes, Studentaskúlan, Norðasta Horn, Velbastað (til Frískúlan), Kirkjubø og Norðasta Horn umframt ymsastaðni í Miðbýnum. Leið 5E koyrir eitt nú til Kirkjubø, Gomlu Rætt, Velbastað, Norðasta Horn, Tekniska Skúla, Eysturskúlan, Studentaskúlan, Hvítanes, Sandvíkarhjalla og Kaldbak. Bussleiðin koyrir ikki sunnu- og haldidagar, um ikki annað er lýst, leið 5E og 5V koyra bert mánadag til fríggjadag, um ikki annað er lýst.
Gina Lollobrigida
Luigina Lollobrigida (fødd 4. juli 1927 í Subiaco, deyð 16. januar 2023 í Róm) var sjónleikari, myndablaðkvinna og politikari úr Italia.
Í 1950-árunum og fyrst í 1960-árunum var hon ein av mest kendu og best dámdu filmsjónleikarunum í Evropa.
Kolinda Grabar-Kitarović
200px|thumbnail|Kolinda Grabar-Kitarović í 2017 Kolinda Grabar-Kitarović (fødd 29. apríl 1968 í Rijeka) er ein kroatiskur diplomatur og politikari (HDZ). Hin 15. februar 2015 gjørdist hon forseti í Kroatia eftir valsigurin 11. januar 2015. Hon gjørdist fyrsti kvinnuligi forsetin í Kroatia, tá ið hon varð svorin í eið 15. februar 2015. Frá 2005 til 2008 var hon fyrsti uttanríkisráðharrin hjá Kroatia.
Kolinda Grabar-Kitarović búði í USA eitt skifti, meðan hon vaks upp. Seinni tók hon prógv frá Los Alamos High School í Los Alamos í New Mexico. Hon hevur mastergrad í altjóða politikki frá universitetinum í Zagreb.
Twiggy
Lesley Lawson, betri kend sum Twiggy (fødd Lesley Hornby 19. september 1949 í London) er ein ensk modell, sjónleikarinna og songkvinna. Hon var ein av teimum kendastu modellunum í 1960-árunum. Stóru eygu hennara og tað at hon líktist einum drongi, gjørdi hana til ímyndina av fotomodellum fyri tað tíðina.
Eftir fotomodellkarrieruna í 1960'unum hevur hon arbeitt sum sjónleikari á filmi og á leikpallum. Hon spældi m.a. í filminum The Blues Brothers. Harafturat hevur hon luttikið í sjónvarpssendingini America's Next Top Model sum dómari, har hon avloysti Janice Dickinson.
Faroe Airways
Faroe Airways var flogfelag, ið fleyg rutuflúgving millum Føroyar og Danmark 1964 til 1967.
Søga
Faroe Airways var stovnað av danska felagnum Scanfly og føroyska Skipafelagnum Føroyar. Fyrsti flogtúrurin var 7. mars 1964 við einum De Havilland Heron flogfari við 12 setrum. Frá 19. juli 1965 varð flogið við einum Douglas DC-3 flogfari. Millumlent var fram til 1965 í Kirkwall í Orknoyggjum. Seinni varð milumlent í Sumburgh í Hetlandi. Stjóri í felagnum var Jørgen V. Petersen.
Síðsta flogferðin hjá Faroe Airways var í september 1967.
1936
1936 (MCMXXXVI) var sambært gregorianska kalendaranum eitt skotár. Fyrsti dagurin var ein mikudagur.
Føroysk list
Føroysk listafólk hava málað síðani seinast í 18. øld. Tað er tó ikki fyrrenn frá 1930-árunum, at føroysk list ger seg galdandi á høgum stigi, fyrst við málningalistini og síðani við mynd-høgglist og grafikki. Meðan myndlistin er nýggj, er føroyskt listhandverk elligamalt; træskurður og serliga bindingarmynstur vóru vanligir listlutir.
1785
1785 (MDCCLXXXV) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum leygardegi, og sambært julianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum mikudegi.
Føroysk list
Elstu føroysku málningarnar, vit vita um, hevur Díðrikur í Kárastovu av Skarvanesi gjørt um ár 1850. Men teir fyrstu málararnir, sum Jógvan Waagstein og Niels Kruse, málaðu mest tað føroyska landslagið við sínum skiftandi ljósi og litum. Í 1948 varð skipað fyri fyrstu almennu framsýningini av myndlist í Føroyum. Tá varð hildið, at kundi ein framsýning skipast annaðhvørt ár, so var væl vorðið. Nú eru framsýningarnar tættar, og eitt stórt tal av listafólki skapa eina fjølbroytta føroyska myndlist.
Kendast eru listafólk sum t.d. Hans Pauli Olsen, Steffan Danielsen, Janus Kamban, Ingálvur av Reyni, Ruth Smith, Tróndur Patursson, Zacharias Heinesen, Sámal Joensen-Mikines og Thomas Arge.
Tróndur Enni
Tróndur Enni av Tvøroyri er virkin tónleikari í Suðuroy. Tróndur spælir á fleiri ljóðføri, m.a. horn, bass og guitar. Hann hevur starvast sum tónleikalærari í Suðuroyar Musikkskúla og spælir við ymiskum tónleikarum, m.a. Una Debess, Lív Næs og Eyðun Nolsøe. Tróndur eisini við í nýggja tónleikabólkinum "Eyðun og Lærusveinarnir" saman við Eyðun Nolsøe og trummuspælaranum Brandur Jacobsen. Harumframt spælir Tróndur Enni eisini trompet við Tvøroyrar Hornorkestri, onkuntíð stjørnar hann eisini hornorkestrinum. Tróndur og Brandur Enni eru beiggjar, teir hava fleiri ferðir spælt saman á konsertum í Føroyum, tá Brandur, sum býr í Svøríki er í Føroyum. Teir spældu m.a. saman á Ó-konsertini 27. juli 2011 í Havn, á Jóansøkufestivalinum 2009 og á Saltsilokonsertini á Drelnesi í mai 2010.
Tú alfagra land mítt
thumb|right|Mynd: Landsbókasavnið. thumb|right|Mynd: Landsbókasavnið.
"Tú alfagra land mítt" líkist ikki hinum føroysku fosturlandssangunum heilt. Hugsa vit um teir elstu av hesum sangunum frá 1870-árunum og 1880-árunum, so byrja teir ofta við at siga, hvar Føroyar eru, nevniliga langt burtur - yrkjararnir vóru staddir í Keypmannahavn og sóu landið haðani - og úti á miðjum havi, tað verður nevnt, at landið er lítið, at tað eitur Føroyar, at tað er føðiland okkara og tí mugu vit æra tað; landið er fátækt, men yrkjaranum leingist eftir tí, hann elskar tað og ynskir tí góða framtíð í Guds navni. ”Tú alfagra land mítt” lýsir hvørki landslagið, vinnuvegirnar, søguna, legu landsins ella stødd og aldur tess, sum var so vanligt í teimum eldru føðilandssangunum; tann kunnleikin er her ein givin fyritreyt.
Síðan Føroyar fóru at taka lut í altjóða fótbólti, er tjóðsongur okkar borin fram víða um lond. Henda yrkingin, sum fyri 100 árum síðani varð yrkt í Føgrulíð, har sum søgan í dag teskar úr hvørjum steini, hoyrist nú langt út um Føroya strendur, men fyrst og fremst hevur hon vunnið sær pláss í føroyinga sál.
Tekstur
Hin roðin, sum skínur á sumri í líð, hin ódnin sum tínir mangt lív vetrartíð, og myrkrið, sum fjalir mær bjartasta mál, og ljósið, sum spælir mær sigur í sál: alt streingir, ið tóna, sum vága og vóna, at eg verji Føroyar, mítt land.
Eg nígi tí niður í bøn til tín, Gud: Hin heilagi friður mær falli í lut! Lat sál mína tváa sær í tíni dýrd! So torir hon vága - av Gudi væl skírd - at bera tað merkið, sum eyðkennir verkið, ið varðveitir Føroyar, mítt land!
Toftalíð
Gamli býarparturin Toftalíð fevnir um eitt størri øki enn gøtan við sama navni og fevndi eitt nú um húsini, ið liggja vestanfyri Marknoyri, har ið Marknoyrarvegur og Toftavegur møtast.
Vongblá ont
Vongblá ont (frøðiheiti - Anas discors)
Hestoy
Hestur liggur millum Streymoynna og Sandoynna og er bert 6 km² til víddar, men har hevur fólk búð líka frá landnámstíð ella eldru miðøld. Hestur er útoyggj, 18 merkur stór, harav 7 merkur kongs. Oyggin er rættiliga høg (421 m), og í erva er hon ein stórur slætti við fleiri smáum og vøkrum vøtnum. Hægstu støðini á oynni eru Eggjarók og Múlin. Vestursíðan í Hesti er brættlendi, har einaferð var nógvur lomvigi í berginum. Oyggin er vøkur og har er nógvur heiðafuglur. Í bygdini hoyrist songurin frá heiðafuglinum sjáldsama væl. Uppi á oynni, omanfyri bygdina liggur m.a. Fagradalsvatn, eitt stað, ið nógv ferðafólk vilja uppliva. Hestbjørgini hava leingið verið eitt væl vitjað ferðamál, og nú eru røddir frammi um, at útbyggja hesar útferðir til gongutúrar runt alla oynna.
Elsta búplássið man hava verið á syðsta enda á oynni, úti á Hæli, tí har finnast leivdir eftir fornari búseting, og har er besti sólagangur, so korn hevur búnast væl. Men av tí at eingir møguleikar eru at søkja sjógvin haðani, eru hestmenn fluttir hagar, bygdin nú er. Í sambandi við, at nýggj ferjuhavn, Gamlarætt, varð gjørd á vestursíðuni á Streymoynni, og nógv grót mátti spreingjast burtur, varð ein partur av hesum gróti førdur yvir um Hestsfjørð og nýttur til nýggja havn í Hesti, sum hevur givið sjóvinnuni og samferðsluni við oynna stórar fyrimunir. Hóast bygdin er lítil, undir 50 fólk, hevur hon svimjihøll. Hestmenn liva av fiskivinnu og landbúnaði, men eins og í Skúgvi er vestursíðan á Hesti bratt berg, og fuglaveiðan hevði rættiliga stóran búskaparliga týdning fyrr, serliga lundafleyggj. Í fuglabjørgunum eigur alskyns bjargafuglur, m. a. er nógvur lomvigi. Teir gomlu søktu bjørgini, og hetta lá væl fyri, tí gongt var um stóran partin av teimum. Men bakkin er leysur - fyri einum 200 árum síðani tóku bjørgini at leypa víða hvar undir oynni.
Í Hestbygd er vinnuvegurin seyðahald og útróður. Umframt hetta eru nøkur almenn parttíðarstørv. Samferðslan ger, at tað ikki gjørligt hjá familjum at búgva í oynni og røkja starv o.a. í Havn, tí eru tað fá sum ferðast í millum til arbeiðis. Hestur liggur bert eitt hanagleiv frá Streymoynni og øllum teimum vælferðarmøguleikunum sum eru har. Hendan stutta fjarstøða til meginlandið kann á ymiskan hátt gagna Hestbygd, m.a. kunnu góðir flutningsmøguleikar skapa grundarlag fyri ymiskum vinnugreinum. Bátahylurin og havnarlagið er fyrsta stigið á leiðini. Útróður var einaferð høvuðsvirksemi á oynni og kann við tillaging til broyttu krøvini aftur gerast ein partur av bygdarlívinum, men ferðavinna er helst tann vinnugvegur, sum í dag er mest sannlýkur.
Hests kirkja
Sí høvuðsgrein: Hests kirkja.
North Dakota
North Dakota, á føroyskum ofta nevndur Norðurdakota (enskt: State of North Dakota), er stakríki í Sambandsríkinum Amerika við umleið 672 túsund íbúgvum. Høvuðsstaðurin eitur Bismarck og Fargo er størsti býurin. Í 1889 gjørdist North Dakota stakríki í USA. Í norðri hevur Norður Dakota mark við Kanada (landslutir: Saskatchewan og Manitoba), í eystri við Minnesota, í suðri við South Dakota, og í vestri við Montana. Eyknevni er Friðurtagarðstaturin (enskt: The Peace Garden State).
Fólkið er ættað úr Týsklandi (46,9 %), Noregi (30,1 %), Írlandi (8,2 %) og Svøríki (4,8 %).
Landbúnaður
thumb|left|230px|Landbúnaður er høvuðsvinnan í Norðurdakota . Myndin er tikin tætt við [[Mayville.]] Norðurdakota er ein fløta, øll sum hon er. Veturin er kaldur og kavin ovurhonds nógvur, hann legst niður tíðliga um heystið og liggur so langt út á várið, men summarið er heitt. Áðrenn evropear komu til Dakota í 1738, lá fløtan sum hagi, men nú er tað mesta av henni undanvelt, og har sum indiánar fyrr eltu dýrini, standa nú maisakrar og hveitiakrar, so langt eygað røkkur. Til at pløga hesar stóru akrar hava teir sterkar traktorar, og kornið verður innheystað við skurðtreskjara.
Óføra stórir eru nógvir av gjørðunum, og hetta ger, at bóndunum nýtist ikki at tøða jørðina so nógv, sum teir gera í búnaðarlondum í t.d. Evropa. Teir velta bara ikki korn ella aðra grøði í sama stykki meir enn eitt ár og lata so liggjaóvelt aftur í tvey ella fleiri ár. Eplum og rótum velta teir eisini nógv av har norðuri.
Oljuvinna
thumb|left|230px|Oljuvinnan skapar nógv arbeiðspláss; Norðurdakota hava lægsta arbeiðsloysi í [[USA.]] Oljuvinnan er uttan iva ein framtíðarvinna í Norðurdakota. Hóast Norðurdakota hevur verið eitt olju- og gassland í skjótt hálvthundrað ár, so verða framhaldandi funnin nýggjar olju- og gassleiðir. Týðandi nøgdir av olju og gassi eru enn í Norðurdakota, og møguleiki er fyri at framleiðast kann í yvir 20 ár afturat.
Jona Henriksen
Jona Elisabeth Frida Henriksen, betri kend sum Jona Henriksen (fødd 4. januar 1924 í Tórshavn) er ein fyrrverandi føroyskur politikari (Javnaðarflokkurin) og skrivstovukvinna. Hon var í starvi hjá Føroya Banka 1950–1967, og seinni starvaðist hon sum skrivari hjá KFUK 1967–1997. Hon hevur verið limur í Føroya kirkjustjórn, Útvarpsnevndini, Føroya skúlastjórn og í stýrinum fyri Landssjúkrahúsið. Hon var býráðslimur í Tórshavnar býráð 1968–1972, møtti sum varalimur á Føroya Løgtingi 1975–1978, og var sum fyrsta føroyska kvinnan (saman við Karin Kjølbro), vald inn á Løgtingi 1978–1980. Jona varð ikki afturvald í 1980, men sat í Løgtinginum sum varalimur til 1988. Jona er dóttir Elisabeth Mouritsen (1903-91) og Johan Pauli Henriksen, sum var borgarstjóri í Havn, løgtingslimur og stýrislimur í Havnar Arbeiðsmannafelag. Móðir hennara var við til at seta á stovn ungmannafelagið Merkið.
North Dakota
Oljuvinna
Alsamt fleiri og fleiri amerikanarar‎ í Dakota velja sær arbeiði í olju. Vinnan skapar nógv arbeiðspláss; einki annað stakríki hevur so lágt arbeiðsloysi sum Norðurdakota. Arbeiðsloysið í januar 2014 var 2.6 %. Fleiri búskaparlig lyklatøl peika rættan vegin; hetta bæði tí at arbeiðsmøguleikarnir í Norðurdakota eru veksandi og arbeiðsloysið minkandi, men eisini tí at talan er um sera væl lønt og væl skipað størv. Arbeiðsloysið er lágt og lækkar. Bruttotjóðarúrtøkan veksur. Fleiri løntakarar eru í privata vinnulívinum, og samlaðu lønargjaldingarnar vaksa. Í kjalarvørrinum á altjóða búskaparkreppuni, sum brast á í New York í 2008, hava Norðurdakota veruliga fingið fótafestið aftur. Hagtalsgrunnurin Bureau of Labor Statistics almannakunngjørdi í 2014, at í miðal er arbeiðsloysið í teimum 50 USA londum 6.7 % ; Rhode Island (9.1 %) og Nevada (8.8 %) hava hægsta arbeiðsloysi, meðan Norðurdakota (2.6 %), Suðurdakota (3.6 %) og Nebraska (3.6 %) hava tað lægsta.
Størstu býir
360px|thumb|right|Landaøki og býir í North Dakota Teir 10 størstu býirnir eftir íbúgvatali í North Dakota vóru í 2019 hesir:
7. mai
7. mai er dagur 127 í árinum í tí gregorianska kalendaranum (dagur 128 um skotár). Tað eru 238 dagar eftur av árinum.
Estelle Harris
Estelle Harris (fødd sum Estelle Nussbaum hin 4. apríl 1928) er ein amerikanskur sjónleikari og raddaleikari. Hon er mest kend fyri sín leiklut sum Estelle Costanza í Seinfeld frá 1992 til 1998, sum røddin hjá Mrs. Potato Head í Toy Story og sum Muriel í The Suite Life of Zack & Cody.
Evnafrøði
thumb|right|250px|Ein starvsstova. Evnafrøðingar brúka t.d. bøllufløskur og royndargløs at blanda evnini. Teir brúka eisini sjálvvirkin elektronisk tól.
Evnafrøði ella kemi er læran um eginleikarnar hjá evnum, lívrunnum sum ólívrunnum, og hvussu tey samspæla við onnur lívrunnin og ólívrunnin evni. Av tí at evni, sum eru ymiskar samansetingar av atomum, eru so fjølbroytt, so granska evnafrøðingar ofta, hvussu atom av ymiskum frumevnum samspæla og soleiðis skapað mýl, og eisini hvussu ymisk mýl samspæla sínamillum. Evnafrøði verður ofta kallað tann miðsavnandi vísindin, av tí at hon knýtir aðrar vísindagreinir saman. Evnafrøðingar kunnu við evnisandgerðum gera t.d. heilivág, plast, litir og mangt annað, sum vit brúka dagliga. Teir kanna, hvat er í evnunum, og hvussu ið nýggj evni kunnu verða gjørd. Umleið fimm mió. evni eru til. Vit brúka dagliga umleið 35 000 evni, sum eru gjørd úr einfaldum evnum - frumevnunum. Áðrenn evnafrøðin gjørdist vísindi, hildu fólk, at til vóru bara fýra frumevni: mold, eldur, luft og vatn. Nú vita vit, at 98 frumevni eru í náttúruni. Eisini kunnu nøkur fá (30 higartil ) verða gjørd í starvsstovum. Vanligasta frumevnið í alheiminum er vatnsevni hydrogen (H2). Tað er mesta tilfarið í stjørnunum. Egyptar vóru fyrstu evnafrøðingarnir. Evnafrøði eitur eisini kemi. Tað kemur av chem, ið merkir svørt mold. Soleiðis æt gamla Egyptaland. Nútíðar evnafrøði tók seg upp við fraklendinginum Antoine-Laurent de Lavoisier (1743-1794), sum var fyrstur at gera ástøði um andgerðir. Hetta var um 1790. Enski vísindamaðurin John Dalton (1766-1844) vísti í 1808 á, at evnabindingar eru samanrunnin frumevnisatom. Russarin Dmitri Ivanovich Mendeleev setti í 1871 frumevni í skeiðbundna skipan, sum vísir, hvussu ið tey líkjast í evnafrøðiligum eginleikum.
Fyrr í tíðini søgdu granskarar, at fýra grundlutirnir eldur, jørð, vatn og luft vóru grundarlagið undir øllum heiminum. Nú á døgum siga vit, at allur heimurin er bygdur úr uml. 100 frumevnum og bindingum teirra millum. Evnafrøði er, sum navnið sigur, læran um øll hesi frumevni. Evnafrøðilig gransking er fyritreytin fyri nógvum av teimum hentu evnunum, sum vit brúka hvønn einasta dag, til dømis plasti. Sama er við øllum tí heilivági, sum er til taks nú á døgum. Í evnafrøðini verða atomini skrivað í stytting. Vatn hevur evnafrøðiliga formilin H2O. Tað sigur okkum, at vatnmýli eru tvey vatnevnisatom (H er stytting fyri hydrogen) og eitt súrevnisatom (O er stytting fyri oxygen). Vatn hevur evnafrøðiliga formilin H2O, ið merkir, at eitt vatnmýl er samansett av tveimum hydrogenatomum og einum oxygenatomi.
Týdningarmikil hugtøk
thumb|right|250px|Saltkrystall. Ímillum evnafrøðingar er orðið salt felagsheiti fyri øll evni, sum eru gjørd úr [[metal-ionum og sýrurest-ionum.]]
Við Streymin
Við Streymin kallast sundalagið millum Eysturoy og Streymoy, har tað er smalast. Navnið kemur helst av harða streyminum í tronga sundinum. Í 1973 vórðu Eysturoy og Streymoy bundnar saman við brúgv, ið alment var tikin í nýtslu 30. oktober 1973. Eysturoyarmegin er brúgvin um Streymin mark millum bygdirnar Norðskáli og Oyrarbakki.
Súkkling á Oyggjaleikum 2013
Súkkling á Oyggjaleikum 2013 fóru fram á oynni Bermuda. Kappingarnar vóru fyriskipaðar frá 14. til 18. juli 2013.
Dansk Melodi Grand Prix 2013
Dansk Melodi Grand Prix 2013 var tann 42. útgávan av Dansk Melodi Grand Prix, sum er ein sangkapping í Danmark, sum hevur verið hildin síðan 1957, fyriskipað av Danmarks Radio (DR). Endamálið við kappingini var at finna tann sangin, ið skal umboða Danmark við Eurovision Song Contest 2013 (ESC) í Malmö.
Tað gjørdist Emmelie de Forest, ið vann kappingina við sanginum "Only Teardrops". Sangurin, sum seinni vann Eurovision Song Contest, er skrivaður av Lise Cabble, Julia Fabrin Jakobsen og Thomas Stengaard og framleiddur av Frederik Thaae.
Beinbrotskattarklógv
thumb|right|260px|Beinbrotskattarklógv Beinbrotskattarklógv (frøðiheiti Narthecium ossifragum) er eitt slag av kattarklógv (Narthecium), sum er slekt í liljuætt (Liliaceae).
Týdningarmiklir føroyingar
Tónleikarar og tónasmiðir
Sí eisini: Tónleikur í Føroyum.
Politikarar
Sí eisini: Løgmenn í Føroyum, Løgtingsformenn í Føroyum
Ítrottarfólk
thumb|[[Pál Joensen, Føroya besti svimjari og heimsins fjórðbesti í 1500 metrum frí (HM 2011)]]
Tunglyndi
Tunglyndi er vanlig og mikið útbreidd sálarsjúka. Umleið 1 út av 6 fólkum stríðast við hetta sálarheilsufyribrigdi, onkustaðir á lívsleið teirra. Tunglyndi kann verða, miðal – ella svárt, og fleir kvinnur enn menn fáa tunglyndi. Nógv tunglyndi byrjar í 20-30 árs aldrinum, men alsamt fleiri børn og ung eru í viðgerð fyri tunglyndi. Tunglyndi er ikki tað sama sum kenslan av sorg.
Medisinsk viðgerð hevur í nógv ár verið nýtt til tunglyndi. Í Føroyum er sølan av antidepressiva tvífaldað seinastu 10 árini 2007-2017.
Pæturssøka
Pæturssøka er 29. juni. Pæturssøka eitur eftir Pæturi ápostli, ið eisini hevur ein annan minnisdag: Pætursmessu.
Gran Canaria
Gran Canaria er tann næststørsta av teimum sjey Kanarisku Oyggjunum. Kanarisku Oyggjarnar liggja 1000 km sunnan fyri Gibraltar, men eru spanskar, og fólkið tosar spanskt. Oyggin er rund sum ein pannukøka, tó við høgum øskulitaðum fjøllum, sum koma upp móti 2000 m. Fólk hevur sett seg niður á útnyrðings- og landnyrðingssíðuni, tí her er vatn. Annars sigst, at á oynni eru heili fýra ymisk veðurløg.
Sera gott veðurlag alt árið og frálíkar strendur lokka eina rúgvu av gestum til Gran Canaria alt árið. Suðursíðan av Gran Canaria er tann mest vitjaða, og har finnast hópin av hotellum og íbúðum. Playa Del Ingles, Maspalomas, Meloneras og Puerto Riko eru nakrir av teimum mest vitjaðu býunum. Í Puerto Riko hevur einki menniskja sett seg niður fyrr enn í 1956, tá ið Tjæreborg Rejser og Spies Rejser settu skjøtul á ferðavinnuna. Her er og hevur verið oyðimørk í fleiri hundrað ár.
Søga
Longu í 1100 f.Kr. komu fønikiararnir framvið her á sínum longu sjóferðum. Í 300 f.Kr. kom fólk rekandi á flakum yvir havið úr Norður-Afrika. Hetta fólkið var av berbaraætt og kallaðist guanchararnir. Teir dugdu ikki bátasmíð, men hildu seyð og geitir og stóðu á seiðabergi. Teir bygdu sær ikki hús, men búðu í teimum mongu rúmligu fjallaholunum, sum er gamli kanariski bústaðarhátturin. Tað sigst, at tað fyrsta, hesi fólk bóru eyga við á oynni, vóru grannvaksnir hundar, harav navnið Gran Canaria.
Í 1478 koma spaniólarnir og bera seg at á sama hátt, sum teir fá ár seinri gera í Amerika. Teir berjast við báðar høvdingarnar á oynni, annan drepa teir, og søgnin sigur, at tá ið hann var fallin, stoyttu øll viðhaldsfólk hansara seg út av berginum Sancta Lucia. Hin høvdingin fanga teir og tvinga at lata seg doypa.
1701
1701 (MDCCI) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum leygardegi, og sambært julianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum mikudegi.
Fidel V. Ramos
thumb|180px|Fidel V. Ramos Fidel "Eddie" Valdez Ramos (føddur 18. mars 1928 i Lingayen, deyður 31. juli 2022 i Makati) var ein filipinskur heryvirmaður og politikari. Hann var 12. forseti í Filipsoyggjum.
Ramos virkaði sum verjumálaráðharri undir Corazon Aquino frá 1988 til 1991. Í 1992 vann hann forsetavalið og tók við í forsetaembætinum í juni 1992. Ramos sat sum forseti til juni 1998, tá ið hann bleiv avloystur av Joseph Estrada.
1897
1897 (MDCCCXCVII) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum fríggjadegi.
Leypársmessa
Leypársmessa er dagurin, sum verður settur inn, tá skotár (leypár) er. Hon er 24. februar og bara leypár, hini árini er eingin leypársmessa. Sagt verður, at lomvigin kemur at landi á pálsmessu og í bergið á leypársmessu. Á leypársmessu verður eisini sagt, at "veturin (ella vindurin) hevur mist annað beinið."
8. mai
8. mai er dagur 128 í árinum í tí gregorianska kalendaranum (dagur 129 um skotár). Tað eru 237 dagar eftur av árinum. Altjóða Reyða Kross dagur verður hátíðarhildin í dag.
Lama Sea
Lama Sea var ein føroyskur rock tónleikabólkur. Bólkurin framførdi m.a. á G! Festivalinum í 2006 og 2007. Ein av limunum í Lama Sea var Janus Rasmussen. Lama Sea kom í hálvfinaluna í Prix Føroyar tónleikakappingini í 2005.
Katrin Dahl Jakobsen
Katrin Elisabeth Dahl Jakobsen (fødd 20. mai 1951 í Tórshavn) er ein føroyskur politikari (Javnaðarflokkurin). Hon varð útbúgvin sum lærari í 1982. Hon var løgtingslimur umboðandi Suðurstreymoyar valdømi frá 1998 til 2004, og aftur frá 2008 til 2011. Hon var 2. varalimur frá 2004 til 2008. Harumframt var hon býráðslimur í Tórshavnar býráð frá 2005 til 2008.
Katrin var formaður í Løgtingsins vinnunevnd frá 2008 til 2011 og í Løgtingsins mentanarnevnd frá 1998 til 2000.
1900
1900 (MCM) var sambært gregorianska kalendaranum ikki eitt leypár, men sum undantak eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum mánadegi.
Hendingar
27. februar - Fótbóltsliðið F.C. Bayern verður stovnað í München í Týsklandi.
6. mars - Ein kolaminuspreinging í West Virginia í Amerika hevur við sær, at 50 menn lata lív.
14. apríl - Heimssýningin letur upp í París í Fraklandi. Millum annað verður fyri fyrstu ferð víst fram: parisarahjól, dieselmotorar, telefon og rullutrappur.
8. september - Melduródnin Galveston. Størsta melduródnsvanlukka í Amerika nakrantíð hevur við sær, at 8 000 fólk lata lív.
Stakes Is High
Stakes Is High er fjórða De La Soul fløga í fullari longd, og fyrsta fløga Prince Paul ikki produceraði fyri teir. Fløgan varð útgivin í 1996, tá vesturstrondin í USA domineraði marknaðin, og tað var klandur millum eystur og vestur av hip hop verðini, serliga millum Los Angeles og New York. Teir tríggjir newyorkararnir góvu eisini sína meining um útviklingina av hip hop í vestari síðuni av landinum. Populert hip hop í hesi tíðini var gangsta rap, serstakliga í Los Angeles. Í sanginum "Stakes Is High" gjørdu teir eitt innslag um evnið, og teir vóru ikki smædnir at siga tað beint fram. Í sanginum "The Bizness" eru teir eisini kritiskir yvir fyri nýggja síðusporinum musikkurin og kultururin var farin. Eisini "Itzsoweezee" er kritikkur um hip hop, og teir fara eftir teimum sum dyrka vold í hip hop. Hesu ferð stendur mafioso rap fyri skotum. Trugoy heldur fyri: "[...]them Cubans don't care what y'all niggaz do / Colombians ain't never ran with your crew / Why you acting all spicy and sheisty / The only Italians you knew was icees[...]".
Fløgan hevur eina kronologiska framgongd. Hon byrjar við brotum av fólkum sum fortelja nær tey fyrst hoyrdu ta legendarisku og grundbrótandu fløguna hjá BDP, "Criminal Minded", og hettar er byrjanin ífylgi 'De La Soul'. Nøkur brot eru í miðjuni, so sum eitt brot har ein maður úr suðurstatunum sigur heldur rasistiskt hví hann ikki dámar rap, og eitt annað har ein heimleysur maður tosar um harða lívið hjá honum á gøtuni. Í seinasta sangi "Sunshine" er eitt brot har tað verður sagt "When I first heard 3 Feet High and Rising, I was - ", og sangurin er avbrotin. Teir seta sína fyrstu fløgu á sama støði sum fyrsta fløgan hjá Boogie Down Production. Stakes Is High fekk góðar umtalir, fleiri vildu sagt hetta var eitt teirra besta verk, men tað seldi allíkavæl ikki gott.
Vágsvegur
250px|thumbnail|Vágsvegur Vágsvegur er høvusgøtan í Vági. Vegurin byrjar har eysturi í býnum við Vendiplássið og fer vestur gjøgnum býin, til gøtan skiftir navn til Eiðisveg vesturi í Bø. Í miðbýnum í Vági, báðumegin Vágsveg, liggja handlar og aðrir vinnu-, skrivstovu- og kommunalir bygningar, vanlig sethús liggja eisini framvið Vágsveg á báðum síðum. Vágs Skipasmiðja liggur eisini við Vágsveg mitt í býnum. Yvirav Skipasmiðjuni liggur handilsdeplin Torgið. Í vestara parti av býnum, eisini við Vágsveg, liggja bygningarnir á Gørðunum, sum Dahl familjan átti í umleið 130, til kreppuna fyri í 1990-árunum. Síðan hevur Alex Vilhelm keypt ognirnar, Handilin á Gørðunum verður enn nevndur Handilin á Gørðunum. Býráðsskrivstovan hjá Vágs kommunu liggur á Vágsvegi 30, beint eystanfyri Vágs skúla og Vágs kirkju. Samkomuhúsið Bethel hjá Brøðrasamkomuni liggur eisini við Vágsveg, har ið Toftavegur møtir Vágsvegi í vestara enda. Yvirav Bethel liggur Heilsumiðstøðin, har ið kommunulæknar, tannlæknar og fótarøktari hava viðtalur. Meinigheitshúsið liggur eisini við Vágsveg, vestanfyri Gamla kirkjugarð, ið eisini liggur við Vágsveg. Ein bensinstøð liggur við Vágsveg, tað er Effo-støðin, ið liggur beint eystanfyri Gamla Kirkjugarð og vestanfyri Heilsumiðstøðina. Vesturi við Sandin er Vágsvegur á norðaru síðu, og har millum Sandin, Vágsveg og býlingin við Kráir liggur Viðarlundin á Sandinum í Vági. Fyrr vóru tríggir peningastovnar í Vági, ið allir lógu framvið Vágsvegi, nú er bert ein av teimum eftir, Suðuroyar Sparikassi, ið liggur í bygninginum, har ið Føroya Banki (ið nú eitur Bank Nordik) var fyrr, millum Litbúðina og Torgið. Í 2015 letur upp nýtt býarbókasavn í miðbýnum í Vági við Vágsveg, yvirav Sparikassanum.
Spónont
Spónont (frøðiheiti - Anas clypeata) er á stødd ímillum krikkont og villdunnu. Í ymisligum búnum, svimjandi ella flúgvandi, er nevið eyðsýnt, spónvaksið og stórt. Spónont eigur á norðurhálvi í tempereraða økinum. Í Norðuratlantshavi eiga nakrar fáar í Íslandi á grunnum smávøtnum, har nógvur gróður er. Eisini í Ytru Suðuroyggjum og Orknoyggjum. Spónont eigur sjáldan í Hetlandi, og í Føroyum er hon upp aftur tilvildarligari. Spónentur í Íslandi og Stórabretlandi eru meginpartin flytifuglur, sum fer í vetrarvist syðri í Evropa. Vanligur fuglur á vetri til dømis í Orknoyggjum.
Irrationell tøl
Irrationell tøl (óráðin tøl) er øll tøl, sum ikki kunnu verða skrivað sum brot. Hon er tølini, sum ikki ber til at skriva sum brot. Dømi um irrational tøl eru t.d.: \sqrt2, \sqrt3, \sqrt5, 3\sqrt2, 4\sqrt7. Eisini talið π er irrationalt tal.
Eitt og hvørt brot knýtir at sær eitt punkt á tallinjuni, og hesi punkt eru óendliga tøtt. Spurningurin er nú, um til eru punkt á tallinjuni, sum ikki hava nakað brot knýt at sær. Og so er: tølini, sum knýtt eru at hesum punktum, verða nevnd irrationell tøl. Tey eru óendaliga nógv í tali. Grikkar vistu av tølum uttan fyri Q (rationell tøl). Við kenda setninginum, sum Pythagoras legði navn til, men sum bábylonar vistu um túsund ár frammanundan, eydnaðist teimum at vísa, at \sqrt2 ikki kundi verða skrivað um brot.
Kjarnorka
Kjarnorka er ein týðandi orkukelda, fyrst og fremst í stórum londum. Í nógvum londum verður kjarnorka nýtt, umframt m.a. vatnorku, vindorku og steinrunnin brennievni sum jarðgass, olju og steinkol. Kjarnorkuverk gera orku, sum verður til í reaktorum í verkinum. Har verða atomkjarnar kloyvdir í einari ketutilgongd, sum loysir orku. At seta ferð á hesa tilgongd, sum skapar el, tørvar reaktorinum brenni­evni, sum vanliga er uran. Uranmálmur verður høgdur í námum nógvastaðni í verðini. Millum tey lond, sum útvinna mest uran­málm, eru Kanada, Niger og Russland. Uranmálmur er eisini at finna í Grønlandi, men enn er støða ikki tikin til, um hann skal verða høgdur. Orkan úr sólini er kjarnorka, sum er frígjørd í fusiónstilgongdum.
Fyrsta kjarnorkuframleiðslan av streymi var í 1951. Oljukreppan fyrst í sjeytiárunum varð orsøk til økta eftirspurningin eftir kjarnorku. Serliga aftaná Three Mile Island-vanlukkuna í Pennsylvania í 1979 og Tjernobyl í 1986, eru fólk av sonnum farin at sáa iva um trygdina við kjarnorku. Samstundis veksur tørvurin á orku kring allan heim. Tí eru nógv, sum arbeiða við at finna fram til nýggjar orkukeldur, sum kunnu verða endurnýggjaðar, og sum ikki elva til útlát. Kjarnorka hevur verið tikið fram sum ein møguleiki fyri at minka um CO2-útlátið, tí kjarnorka at sýna til ikki útleiðir CO2. Ein máti er at nýta fusiónstilgongdir, men tøknin er ógvuliga kostnaðarmikil og er ikki komin nóg langt enn. Í einari fusiónstilgongd verða atomkjarnar bræddir saman í staðin fyri at verða kloyvdir, sum í einum kjarnorkuverki. Ein annar máti, sum enn er á royndarstigi, eru brennikyknur, sum kunnu gera el burtur úr hydrogeni.
Vandar av kjarnorku
thumb|right|300px|Í 1986 var ringasta kjarnorkuvanlukka í heiminum í [[Tjernobyl vanlukkan|Tjernobyl í Norðurukraina.]] Kjarnorka er rein orka, um ikki óhapp verða í kjarnorkuverkunum. Hendir óhapp, kann sonn vanlukka standast av tí, har nógv fólk doyggja og arvaeginleikarnir broytast hjá teimum, sum unnist lív. Tað er geislavirknið, ið er vandamikið. Tað er ikki bara til í kjarnorkuverkunum, men heldur sær í burturkastinum frá hesum verkum í nógv túsund ár. Tí er eisini trupulleiki við burturkastinum frá kjarnorkuverkum. Kjarnorka kann vera vandamikil fyri umhvørvið á mangan hátt. Onkuntíð er tað hent, at ein reaktorur er gingin fyri. Tá fáa fólk og um­hvørvi vandamikið geislavirkni á seg. Tað kann krevja nógv mannalív og gera, at eingin aftur kann búgva har í nánd. Álvar­samasta kjarn­orkuvan­lukkan var í 1986 í Tjernobyl í Ukraina. Í sambandi við ein jarðskjálvta í Japan í 2011 fekk kjarnorkuverkið í Fukushima stóran skaða, og tað elvdi til eina umhvørvisvanlukku. Tá ið el verður gjørt á kjarnorkuverkum, skal beinast fyri geislavirknum burturkasti. Tilfarið er vandamikið í fleiri túsund ár. Tí má tað verða goymt soleiðis, at tað ikki kemur í samband við menniskju, vind ella vatn. Tey, sum arbeiða við at høgga uranmálm í námunum, eru í vanda fyri geislavirkni, og tað er somuleiðis skaðiligt fyri umhvørvið har. Vandarnir í sambandi við kjarnorku hava elvt til, at fleiri lond hava gjørt av at lata síni kjarnorkuverk aftur so við og við. Japan ætlar at steingja tað seinasta kjarnorkuverkið í 2040, og Týskland ætlar at gevast við kjarnorku í 2022. Men tað er ikki vist, at tað fer at bera til, tí enn er óvist, hvaðan orkan so skal koma. Í Svøríki fóru tey undir at lata kjarn­orkuverk aftur, men góvust við tí, og enn er eingin endalig avgerð tikin har.
Tjernobyl vanlukkan
Tann 26. apríl í 1986 hendi álvarsamasta kjarnorkuvanlukka, sum nakrantíð hevur verið. Tað var í Tjernobyl í Ukraina. Ein reaktorur á kjarnorkuverkinum sprongdist. Eldur kom í, og geislavirkin evni vórðu førd við vindinum inn yvir stórar partar av Evropa; eisini til Føroya. Tey londini, sum vórðu harðast rakt, vóru Hvítarussland, Ukraina, Pólland og Finnland. Bøur, áir og vøtn vórðu eitrað. Framvegis er ov nógv geislavirkni í hesum økjum. Eingin veit, hvussu nógv fólk lótu lív av sjálvari vanlukkuni. Men minst 7000 av teimum, sum arbeiddu við at steðga vanlukkuni og forða fyri enn enn verri fylgjum, eru deyð av geisling ella av sjúkum, sum geislingin seinni hevur elvt til. Nógv børn hava fingið brek og sjúkur av geislavirkni. Og tað fer ikki at bera til at búgva í býum og bygdum har á leið í hundraðtals ár, tí at geislavirknið er so nógv.
Elorkuframleiðsla við kjarnorkuverkum
thumb|right|300px| Í [[Fraklandi verður umleið 73 % av elorkutørvinum nøktaður við kjarnorku.]] 32 lond hava framleitt elorku við kjarnorkureaktorum. Vanliga verða kjarnorkuverk gjørd til stór lond við nóg góðum landafrøðiligum umstøðum til kjarnorkuverk við høgum fólkatali. Kjarnorka útvegar umleið 17 % av allari elorkuni í heiminum. Tað eru yvir 400 kjarnorkuverk í heiminum; 100 av øllum kjarnorkuverkunum í heiminum eru í USA. Í USA verða 19,4 % av samlaðau elorkuni framleidd við kjarnorku. Í USA eru flestu kjarnorkuverk í heim­inum, men kortini verða bara 19 & av elorkuni í landinum gjørd við kjarnorku. Ikki øll lond eru áhugað í at fáa sær kjarnorkuverk. Í Danmark og Noregi eru til dømis eingi kjarnorkuverk. Frakland er tað landið í Evropa, sum hevur flestu kjarnorkuverk. 73,3 % av elorkuni í Fraklandi í 2013 stava frá kjarnorku. Í Svøríki eru trý kjarnorkuverk, og tey gera umleið helvtina av svensku elorkuni. Í Finnlandi eru tvey kjarnorkuverk, og Finnland er eitt av teimum fáu londunum, sum framvegis útbyggir kjarnorkuna.
Hagtøl
thumb|right|300px|Kjarnorka í verðini; elorkuframleiðsla við kjarnorkuverkum.
Pforzheim
340px|thumb|Miðbýurin í Pforzheim. 340px|thumb|Pforzheim úr erva. Pforzheim er ein býur í stakríkinum Baden-Württemberg í útsynningshorninum av Týsklandi. Býurin liggur næstan miðskeiðis millum býirnar Karlsruhe og Stuttgart. Áirnar Enz og Nagold renna gjøgnum Pforzheim. Sunnanfyri býin byrjar vakra fjallalendið Schwarzwald. Við árslok 2018 búðu í Pforzheim 125.542 fólk. Harvið er hann 8. størsti býur í Baden-Württemberg.
Pforzheim er gamal gull- og ursmiðídnaðarbýur, og her er einasti týski skúlin fyri gull- og ursmiðútbúgvingina. Um tríggir fjórðingar av øllum smúkkum í Týsklandi verða framleiddir á verksmiðjum í Pforzheim.
Kristian Osvald Viderø
thumb|300px|[[Jákup Dahl, Kristian Osvald Viderø og Victor Danielsen. Frímerki frá 2007.]] Kristian Osvald Viderø (ofta bert umrøddur sum Viderø) (27. mai 1906 í Skálavík - 8. apríl 1991 í Keypmannahavn)
430-árini
Øldir: 4. øld - 5. øld - 6. øld
Kristian Osvald Viderø
Sum so mangir av sínum javnaldrum fór Viderø blaðungur til sjós og var sjómaður í nøkur ár. Men í 1920-árunum fór hann til Keypmannahavnar, har hann tók studentsprógv í 1930 og gudfrøðiligt embætisprógv í 1941. Tann langa lestrartíðin stóðst serliga av vallarahuganum hjá tí unga Viderø. Hesa tíðina reikaði hann runt í Evropa, vitjaði sámarnar í Norðurnoregi, fór so langt eystureftir sum til Volga, reikaði um á Balkan og í Miðeystri, ja enntá eisini í Norðurafrika. Vallarasøgurnar hjá Viderø vóru sera væl umtóktar í Studentafelagnum í Keypmannahavn, har tað sigst, at hann kundi fáa áhoyrararnar at gapa av bilsni og gella av látri.
430-árini
Áratíggju: 380-árini 390-árini 400-árini 410-árini 420-árini - 430-árini - 440-árini 450-árini 460-árini 470-árini 480-árini
Kristian Osvald Viderø
Í tíðarskeiðinum 1947–52 var Viderø prestur í Hvalvík í Norðurstreymoyar prestagjaldi. 1953-65 var hann í Suðurstreymoyar prestagjaldi, og eina stutta tíð (1965-69) var hann prestur á Viðareiði. Frá 1969 og til hann fór frá vegna aldur var K. O. Viderø prestur í Suðuroyar norðara prestagjaldi við sæti í Hvalba.
430-árini
Ár: 430 431 432 433 434 435 436 437 438 439
Kristian Osvald Viderø
Tað finnast óteljandi søgur um Viderø sum prest, um hansara fráverandi verumáta og tær hugleikandi prædikurnar, sum ofta fóru fram uttan handrit.
Eftir deyða Jákups Dahls varð tað K. O. Viderø, sum fullførdi umsetingina av Bíbliuni úr hebraiskum. Hetta megnararbeiði førdi til fyrstu góðkendu bíbliuútgávu Fólkakirkjunnar á føroyskum í 1961.
Tá Viderø fór frá sum prestur í 1977, fór hann aftur út í heimin at ferðast. Hann var m.a. í Suðurevropa, Miðeystri og Ásia, og kom ongantíð heimaftur til Føroya. Hann doyði í Keypmannahavn í 1991.
Útgávur
Bøkur
Á annað Suðurlandið : ferð mín til Jorsala oman av himni. - Tórsh. : Bókagarður, Emil Thomsen, 1990.
Á Suðurlandið. - Tórsh. : Bókagarður, Emil Thomsen, 1990.
Ferð mín til Damaskusar. - Tórsh. : Bókagarður, Emil Thomsen, 1997.
Ferð mín til Jorsala. - Tórsh. : [s.n.], 1957.
Ferð mín til Jorsala / við formæli eftir Sverra Egholm. - Ljósmyndað, offset-endurprent. - Tórsh. : Bókagarður, Emil Thomsen, 1984.
Ferð mín til Jorsala á himni. - Tórsh. : Bókagarður, Emil Thomsen, 1990. - 2 bind.
Frá landi á fyrsta sinni. - Tórsh. : Bókagarður, Emil Thomsen, 1991.
Saga Eysturoyar. - Tórsh. : Bókagarður, Emil Thomsen, 1994.
Saga Norðuroya. - Tórsh. : Bókagarður, Emil Thomsen, 1994.
Saga Skálavíkar, Húsavíkar, Skarvanesar, Dals, Skúoyar, Dímunar, Sands, Skopunar, Hestoyar, Kolturs. - Tórsh. : Bókagarður, Emil Thomsen, 1991.
Saga Streymoyar og Nólsoyar. - Tórsh. : Bókagarður, Emil Thomsen, 1994.
Saga Suðuroyar. - Tórsh. : Bókagarður, Emil Thomsen 1994.
Saga Vágoyar og Mykiness. - Tórsh. : Bókagarður, Emil Thomsen, 1994.
Týðingar
Bíblia : tað er Halgabók : Gamla testamenti og Nýggja / týdd úr frummálunum. - 1. útg.- Keypmh. : Det Danske Bibelselskab, 1961. Týtt: J. Dahl og K.O. Viderø.
---
Bíblia : Halgabók : Gamla testamenti og Nýggja / týdd úr frummálunum. - 1. [i.e. nýsett] útgáva, 1. uppl.- Keypmh. : Det Danske Bibelselskab, 2000. Týtt: J. Dahl og K.O. Viderø.
Homeros Ilionskvæði / J.H.O. Djurhuus [og K.O. Viderø] týddi ; um Ilionskvæði eftir N. Ladegaard Pedersen (Hans Jacob Joensen týddi). - Tórsh. : Mentunargrunnur studentafelagsins, 1967.
Hope, Ludvig Eitt orð í dag : lestrar til hvønn dag í árinum / Ludvig Hope ; í týðing Kristian Osvald Viderø. -Tórsh. : Emil Thomsen, 2006.
Sámuelsbøkurnar / givið út við studningi frá Føroya kirkjufólki og Danska bíbliufelagnum.- Tórsh., 1953. Týtt: K.O. Viderø.
Greinir
[Prædika] 1. sunnudag eftir trinitatis – Luk. 12, 13 -21 – Lívið spratt av kærleiks rót : lestrar úr Norðurstreymoy til aðru tekstarøð / lagt til rættis: Axel Tórgarð. - [Hoyvík] : Stiðin, 1995.
[Prædika] 4. sunnudag eftir trinitatis – Matt. 5, 43 – 48 – Lívið spratt av kærleiks rót : lestrar úr Norðurstreymoy til aðru tekstarøð / lagt til rættis: Axel Tórgarð. - [Hoyvík] : Stiðin, 1995.
Árant í Hattarvík farin um tey áttati. Tingakrossur 1967, nr. 26.
Eg síggi landið. Lesibók til annan real. - Føroya skúlabókagrunnur, 1967.
Ferð mín til Jorsala. Føroyskar bókmentir í úrvali 4.- Føroya skúlabókagrunnur, 1986.
Ferð mín til Jorsala. Varðin 1985.
Fylling tíðarinnar. Følv 1955.
Guðs dýrd. Følv 1956.
Hugskot eftir grein av Brimnes presti um fólkakirkjuna og annað. Dagblaðið 1964, nr. 20.
Hvat er á ferli? Følv 1962.
Hvør býttlingur kann gerast ríkur – Orðið er tær nær / Axel Tórgarð. - Tórsh. : Bókadeild KFUMs, 1992
Jag ser landet. Noveller från Färöarna. - P.A. Norstedt, 1976.
Jólaaftan í Jerusalem. Følv 1957.
Jólainngangur. Hugnalig jól 1965.
Ljós títt kemur. Følv 1960.
Ljósið. Følv 1954.
Minningarorð um Rudolf á Skarvanesi. Tingakrossur 1967, nr. 4.
O, um tú hevði rivið sundur himnarnar og stigið niður!” Følv 1958.
[Prædika] Ólavsøkudag Lívið spratt av kærleiks rót : lestrar úr Norðurstreymoy til aðru tekstarøð / lagt til rættis: Axel Tórgarð. - [Hoyvík] : Stiðin, 1995.
Prædika. Følv 1959.
Tiga og lýða á. Følv 1961.
Handrit
Útgivin verk:
Á annað Suðurlandið : ferð mín til Jorsala oman av himni (Bókagarður).
Ferð mín til Damaskusar (Bókagarður).
Ferð mín til Jorsala (Bókagarður).
Ferð mín til Jorsala á himni I (Bókagarður).
Ferð mín til Jorsala á himni II (Bókagarður).
Saga Eysturoyar (Bókagarður).
Saga Norðuroya (Bókagarður).
Saga Skálavíkar, Húsavíkar, Skarvanesar, Dals, Skúoyar, Dímunar, Sands, Skopunar, Hestoyar, Kolturs (Bókagarður).
Saga Streymoyar og Nólsoyar (Bókagarður).
Saga Suðuroyar (Bókagarður).
Ikki útgivin verk:
Apokryfirnar (Bókagarður).
Bræv til Karsten Hoydal 1977 (E 715.1).
Bræv til Símunar av Skarði 1927 (E 558.22).
Ferð mín hin síðsta (Bókagarður).
Gilgamesj (Bókagarður).
Hugskot um triðja heimin og tíman frammanundan (Bókagarður).
Ilionskvæði / Homer (Bókagarður).
Jeremias (Bókagarður).
Kosakkar / Leo Tolstoj (Bókagarður).
Kristur á vegum Indialands / E. Stanley Jones (Bókagarður).
Kviða Odyssar / Homer (E 293).
Leiðsøgn handa lestrabørnum (Bókagarður).
Nakrar leiðvísanir á siglingarferð lívsins (Bókagarður).
Odysseus kvæði / Homer (Bókagarður).
Ævisøga / Maxim Gorki (Bókagarður).
Keldur
Føroya Landsbókasavn
Slóðir úteftir
Víðskygdi vallarin Viderø Framsýning á Føroya landsbókasavni
Koltur
Koltur liggur í ein útnyrðing stutt frá Hesti, sum er minsta bygda oyggj í Føroyum, 2,3 km² til víddar. 1 fólk býr fast alt árið í Koltri og hevur gjørt tað síðani 1997. Alt ferða- og flutningssamband við Koltur er við tyrluni hjá Atlantsflog. Hon flýgur mikudag, fríggjadag og sunnudag. Hesar dagar ber til at koma til Havnar og aftur sama dag. Til ber at sigla til Kolturs, men av tí at atløguviðurskiftini eru sera vánalig, er tað ikki gjørligt at koma við báti higar uttan í góðum líkindum, tá tað er kyrt. Onki alment ferðasamband er sjóvegis. Koltur er eitt serliga náttúruvakurt stað, umhvørvið alt lýsir føroyska søgu og siðir fleiri árhundrað aftur í tíðina. Møguleikarnir fyri náttúruupplivingum eru stórir, bæði við útferðum í bjørg og haga, men eisini á slættlendinum við gomlu bygningarnar og í fjøruni við tí hvíta sandinum.
Har býr bert ein familja, sum hevur oynna í festi frá tí almenna. Umleið helvtin av Føroya jørð er almenn jørð, sum er býtt sundur í bóndagarðar, sum verða festir til ávísar bøndur. Ein av hesum gørðum er oyggin Koltur. Stórur partur av oynni er eitt høgt fjall, ið hevur givið henni navn, og navnið er av fornnorrønum uppruna, kemur av gamla orðinum koltr, ið merkir fjallaknúkur. Koltur eins og Hestur er bygd longu í landnámstíð ella stutt eftir. Upprunaliga hevur oyggin verið ein garður, men hann er býttur í tveir garðar tíðliga í tíðini, og soleiðis eru komnir tveir býlingar. Tann upprunaligi eitur Heimi í Húsi, og hin yngri Norðuri í Gerðum. Seinri fóru hesir garðar aftur sundur, soleiðis at tað vórðu 4 garðar. Fólkatalið vaks og var um 50, tá ið tað var uppá tað mesta. Bóndahjúnini, sum nú eru, búgva Norðuri í Gerðum, og við hjálp av peningaligum stuðli frá almennum og privatum peningastovnum og grunnum er sett í verk eitt arbeiði at seta tann eldra býlingin, Heimi í Húsi, í upprunaligan stand við sethúsum og úthúsum. Ætlanin við hesum er at varðveita ein gamlan føroyskan býling.
Röyksopp
thumbnail|250px|right|Röyksopp Röyksopp er ein norsk tónleikaduo, sum varð stovnað av Svein Berge og Torbjørn Brundtland í 1998.
David Crosby
250px|thumb|right|David Crosby í 2019 David Van Cortland Crosby (føddur 14. august 1941, deyður 18. januar 2023) var amerikanskur guitarleikari, sangari og sangskrivari, sum er kendur frá sera týðandi bólkum.
David Crosby kom í Rock and Roll Hall of Fame tvær ferðir, bæði við The Byrds og við Crosby, Stills & Nash.