cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Verne Troyer
Starvsleið
Vernon møttist við Jay Roach, leikstjóra Austin Powers, um leiklutin Mini-Me, áðrenn seinni filmurin skuldi upptakast. Mike Myers, ið var ein av høvundum filmsrøðarinnar, var ovfarin av tulkan Vernons á leiklutinum, og broytti handritið av Austin Powers: The Spy Who Shagged Me (1999), soleiðis at Mini-Me og Vernon fingu meiri spælitíð, og læt vera við at drepa leiklutin í filminum, sum upprunaliga var ætlað. Vernon endurtók leikin trý ár einni í filminum Austin Powers in Goldmember (2002), og arbeiddi aftur saman við Mike Myers í filminum The Love Guru (2008).
Eftir at verða vorðin kendur fyri leiklutin sum Mini-Me, fekk Vernon leiklutin sum vætturin Griphook í Harry Potter and the Philosopher's Stone (2001), og leiklutin Percy í fantasyfilminum The Imaginarium of Doctor Parnassus (2009) hjá Terry Gilliam. Hann luttók eisini í fleiri realitetsrøðum, millum annað The Surreal Life (2005), Welcome to Sweden (2007), og í sættu røð av bretska Celebrity Big Brother (2009).
Privatlív
Søgur siga at hann giftist modellini Genevieve Gallen tann 22. februar 2004, men ógildaði hjúnabandið dagin eftir. Trúlovan parsins hevði tó verið nógv í miðlunum. Vernon og løgfrøðingur hansara noktaðu, at parið nakrantíð hevði havt nakrar planir um giftimál, og segði modellina finna upp á søgur við peningi fyri eyga.
25. juni 2008 lak eitt privat filmsbrot á netið, har Vernon og fyrrverandi unnusta hanara, Ranae Shrider, høvdu kynsligt samband. Filmsbrotið, ið var filmað í 2008 í Beverly Hills, og í heimbygd Ranae Fort Cobb í Oklahoma, var likið av Ranae sjálvari og slatursjónvarpsstøðini TMZ. Kevin Blatt, sum seldi kenda filmsbrotið við Paris Hilton í somu støðu í 2003, royndi at selja filmsbrotið. Vernon saksøkti TMZ, Kevin Blatt, og SugarDVD fyri brot á hansara privatlívi. Eisini saksækti hann fyri høvundarætt.
Í mai 2015 luttók Vernon, Brittney Powell, og sonur hennara Tyson í Celebrity Wife Swap. Brittney býtti um pláss við konu Hines Ward.
Í byrjan apríl 2018 var Vernon innlagdur á sjúkrahús, eftir ein tilburð heima við hús. Hann hevði fyrr verið innlagdur til avvenjingar vegna rúsdrekkatrupuleikar.
Deyði
21. apríl 2018 doyði Vernon Troyer sum 49 ára gamal. Ongin deyðsorsøk hevur verið alment fráboðað. Líkskoðari vil vera við at talan er um eitt møguligt sjálvmorð, harsum líkskoðarin fann stóra nøgd av rúsdrekka í blóði Vernons, sum gevur merki um rúsdrekkaeitran.
New Jersey
Staturin New Jersey (enskt: State of New Jersey) er ein av teimum 50 statunum í Sameindu Statunum og er eitt sindur minni í stødd enn Danmark, men har búgva umleið 9 mió. fólk. Víddin á lutstatinum er nærum 22 600 km² (Danmark er 42 915 ferkilometrar til støddar). Fólkatættleikin á 467/km² er hægri enn í flestu amerikonsku statunum. Tó er tað sera ójavnt, hvar ið fólkatættleikin er størstur. Fólkatættleikin í Salem County er t.d. bara 195 fólk fyri hvønn ferkilometur. Í Hudson County, har fólkatættleikin er størstur, búgva 154 ferðir so nógv fólk á hvørjum ferkilometri sum í USA. Høvuðsstaðurin kallast Trenton og størsti býurin er Newark. Í 1787 bleiv New Jersey lutstatur í USA. Í norðri hevur New Jersey mark við New York og í vestri við Pennsylvania. Í eystri og suðri liggur Atlantshavið. Eyknevni er Urtagarðstaturin (enskt: Garden State). Teir størstu býirnir eru Newark, Jersey City, Paterson og Elizabeth. New Jersey verður eisini mett at vera tað mest urbaniseraða stakríkið í USA; 94,7 % búgva í býum og 5,3 % búgva á bygd.
Fólkið er sera fjølbroytt og nógvar ymiskar mentanir eru at finna. Í norðri eru tað í stóran mun fólk sum eru eftirkomarar av evropearum frá hjálandatíðini, fyrst og fremst frá italiumonnum, men eisini frá tilflytarum eftir hjálandatíðina. Fólkið í býum er ættað úr mongum londum - har eru afroamerikanar, latínoamerikanar og ásiatar; 52 % av fólkinum í býnum Newark eru t.d. svørt. Umleið 18 % av fókinum í New Jersey er ættað úr Italia. Høvuðsmálið er enskt, men nógv fólk duga eisini væl italskt ella spanskt. Meginparturin av fólkinum er katolikkar, og eini 30 % eru protestantar. Nógvir jødar búgva í New Jersey; umleið 436 000 (5,5 %) jødar búgva í New Jersey.
Størstu býir
220px|thumb|right|Býur Teir 10 størstu býirnir í New Jersey eftir íbúgvatali vóru í 2018 hesir:
Høvuðsstaðurin Trenton hevði í 2018 bara 83 973 íbúgvar.
Cássia Kis
Cássia Kis Magro (fødd 6. januar 1958 í São Caetano do Sul) er sjónleikari úr Brasil, sum hevur røtur úr Ungarn. Hon er gift til Magro, fyrstu árini nýtti hon navnið Cássia Kiss, seinni hevur hon broytt Kiss til Kis, og síðan 2010 hevur hon eisini brúkt eftirnavnið hjá manninum Magro, soleiðis at hon brúkar sítt veruliga navn: Cássia Kis Magro.
Lívsleið innan sjónvarp
Leiklutir í sjónvarpsrøðum, sum verða nevnd telenovela:
Fiskivinna í Føroyum
thumb|right Fiskivinnan hevur stóran búskaparligarn týdning fyri Føroyar. Søguliga sæð hevur fiskivinnan størsta týdning fyri búskaparliga virksemið í Føroyum - størri týdning enn nøkur onnur vinna, og hetta er galdandi enn.
tær allarbestu tíðurnar hjá føroyska flotanum byrjaðu síðst í 1960”unum” tá id tey fyrstu stálskipini komu, síðani hevur tað gingi upp og niður inntil fyrst í 1990”unum” tá ið búskaparkreppan tók seg upp og koyrdi nógv av skipinum á húsagang. Síðani hevur flotin bygt seg uppaftur ímeðan serliga uppisjóvarflotin hevur klárað seg sera væl t.d. eftir teir fingu tí stóru makrelkvotuna í 2010.
Seinni Heimsbardaga rakti føroyingum meint. Tær føroysku slupirnar sigldu við fiski úr føroyum og íslandi niður til onglands við fiski, hetta var ein sera vandamikil túrur tí tað lógu nógvir týskir kavbátar uppá lúr. Tær føroysku sluppirnar landaðu fiskin í oftast í Scrabster og Grimsby, hetta gav nógvan pening til teir føroysku sjómennirnar, og eftir kríggið vóru tað nógvir sum áttu so nógvan pening at teir keyptu sína egnu slupp. Á hesu ferðini eru upp í 240 sjómenn deyðir tilsamans, hetta ger at føroyar eru tað landið í hevur mist mest sjófólk undir krígnum í heiminum í mun til fólkatalið tá.
Andros
200px|thumbnail|Andros á korti yvir Suðuregearaoyggjarnar, sum er ein av 13 landslutum í Grikkalandi (fyrisitingarligt øki) 200px|thumbnail|Batsi á oynni Andros Andros (grikskt: Άνδρος) er ein oyggj í Grikkalandi. Oyggin er tann norðasta av Kykladuoyggjunum og liggur umleið 10 km í ein landsynning av oynni Evvia og umleið 3 km norðanfyri oynna Tinos. Andros er 380 km2 til støddar, í 2011 var fólkatalið á oynni 9.221 og fólkatættleikin 24/km2. Oyggin er nærum 40 km long og 16 km har hon er breiðast. Oyggin er eitt nú kend fyri sítt kelduvatn, sum kemur úr Sariza kelduni í Apoikia, hon rennur út úr einum leyvuhøvdi.
1940
1940 (MCMXL) var eitt leypár, eftir tí gregorianska kalendaranum var fyrsti dagurin ein mánadagur.
Andros
Søga
Í fornøld (7. - 6. øld á.Kr.) varð oyggin bygd av jóniskum fólkum (økið var í høvuðsheitum har í Turkaland er í dag og tær griksku oyggjarnar í Egearahavinum), møguliga blandað við fólkum úr Thrakia (økið fevnir í dag um landnyrðingshornið av Grikkalandi og partar av Bulgaria og Turkalandi). Í 480 á.Kr. sendi oyggin skipaflota til Xerxes I av Persia, og bleiv tí straffað av tí grikska flotanum, ið herjaði á oynna. Í 411 á.Kr. proklameraði oyggin, at hon var sjálvstøðug og í 408 á.Kr. stóð hon ímóti einum álopi úr Athen. Frá 1207 til 1566 varð Andros stýrd av privatu familjunum Zeno og Sommaripa undir venesianskari verju og eftirliti. Síðan kom oyggin undir beinleiðis osmanniskt og muslimsk stýri. Í 1821 bleiv oyggin samman við hinum Kykladuoyggjunum fræls og gjørdist partur av Grikkalandi. Hin 10. mai 1821 kunngjørdi uppreistarsinnaði presturin, Theophilos Kairis, sum var ein av oddamonnunum í grikska frælsisstríðnum, at nú var grikska frælsisstríðið byrjað, og so heisaði hann grikska flaggið á St. Georgs kirkjuni, sum liggur vakurt á eini fjallasíðu á Andros og helt eina kenda og hjartanemandi røðu, sum eggjaði reiðarum og vinnulívsfólkum til at lata burturav ognum teirra til frama fyri grikska frælsisstríðnum, so teir kundu senda flotar avstað móti osmannum.
1913
1913 (MCMXIII) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum mikudegi.
Óli Johannesen
thumb|Óli Johannesen í fyrsta landskappingardysti hjá TB í Effodeildini, leiktur í [[Vágur|Vági 25. mars 2012]] Óli Johannesen er føroyskur fótbóltspælari, verjuleikari og fyrrverandi landsliðsleikari, føddur á Tvøroyri í mai 1972. Hann spælir við TB, men ikki í bestu deildini longur.
Fótbólsfeløg
Óli Johannesen hevur spælt við elsta føroyska fótbólsfelagnum TB og eitt skifti spældi hann fótbólt í Danmark við Hvidovre og AGF úr Århus.
Landsliðið
Óli Johannesen hevur spælt 83 dystir við føroyska A-landsliðnum. Fyrsti dysturin hann spældi við landsliðnum var ein vinardystur móti Ísrael í 1992. Óli Johannesen átti metið fyri flest spældar dystir á landsliðnum í fleiri ár, til Fróði Benjaminsen tók metið. Hann hevur skotið eitt mál fyri føroyska landsliðið, tað var í 1993 móti Estlandi. Óli spældi í verjuni.
Slóðir
TB.fo TB heimasíðan.
Per Petterson
thumb|right|Per Petterson í [[2007.]] Per Petterson (18. juli 1952 í Oslo) er norskur rithøvundur. Hann er útbúgvin bókavørður og hevur arbeitt sum bókahandlari, týðari og ummælari. Hann gjørdi fyrstu ferð vart við seg sum rithøvundur við stuttsøgusavni í 1987 og hevur skrivað 7 bøkur. Per Petterson varð innstillaður til Bókmentavirðisløn Norðurlandaráðsins í 1997 fyri bókina Til Sibir. Við bókini Út at stjala ross gjørdist hann rættiliga kendur og vann fleiri virðislønir. Í 2009 vann hann Bókmentavirðisløn Norðurlandaráðsins fyri bókina Jeg forbanner tidens elv.
Edward Mitens
Aftan á lokið prógv las hann eitt stutt skifti á lærda háskúlanum í Oxford í Onglandi, var aftur í Keypmannahavn nakrar mánaðir og kom so í 1913 til Føroya; her arbeiddi hann fyrst sum sýslumaður, so sum sakførarafulltrúi, frá 1924 sum sakførari og frá 1934 sum landsrættarsakførari.
Blaðungur kom hann upp í politikk. Hann sat á fólkatingi 1915-18 og á løgtingi umboðandi Sjálvstýrisflokkin í Suðuroyar valdømi frá 1916 til 1939, tvey skeið 1928-31 og 1936-39 var hann tingformaður.
Í 1939 varð hann settur í nýskipaða starvið sum skrivstovustjóri løgtingsins, og í hesum starvi sat hann, til hann legði frá sær vegna aldur, tó burtursæð frá tíðarskeiðinum 1954-58, tá hann sat í landsstýrinum umboðandi Sjálvstýrisflokkin. Í landsstýrinum umsat hann mentanarmál og var íðin talsmaður fyri stovnsetan av føroyskum útvarpi.
Manna millum man kendasta verk hansara vera endurminningarrøðin Eg minnist, 1960-69, um barnaárini, skúlaog læruárini, tíðina sum sýslumaður, fólkatingsmaður og sakførari, løgtingsmannaárini 1946-39 og tíðina sum skrivstovustjóri løgtingsins.
Edward Mitens doyði í 1973.
Mannheim
340px|thumb|Mannheim 340px|thumb|Miðbýurin úr erva. Mannheim er ein býur í stakríkinum Baden-Württemberg í útsynningshorninum av Týsklandi. Ríná rennur tætt fram við býnum. Hinumegin ánna liggur býurin Ludwigshafen í Rheinland-Pfalz. Við árslok 2018 búðu í Mannheim uml. 309.370 fólk. Harvið er Mannheim triðstørsti býur í Baden-Württemberg, beint aftanfyri Stuttgart og Karlsruhe.
Garðabær
Garðabær er ein býur og kommuna í Reykjavíkarøkinum í Íslandi. Kommunan er í Suðurvesturvaldøminum, sum er eitt av seks valdømum. Í januar 2011 var fólkatalið 10.909, býurin er sættstørsti býur í Íslandi. Borgarstjóri er Gunnar Einarsson. Kenda filmsrøðin fyri børn, Lazytown, var tikin upp í Garðabær kommunu á einum 5,067 m² stórum filmsstudio. Í býnum er eitt fótbóltsfelag sum eitur Stjarnan. Liðið hjá monnunum rykti upp úr 1. deild til bestu deildina, sum nevnist Úrvalsdeildin (og Pepsideildin) í 2008. Besta kvinnuliðið hjá felagnum vann Íslendska meistaraheitið í 2011. Garðabær er vinarbýur við Tórshavn.
Roskilde Festival
thumb|right|250px|Roskilde Festival í [[2003.]] Roskilde Festival er ein tann kendasti tónleika festivalurin í Norðanlondum. Hesin festivalur hevur verið afturvendandi síðan 1971. Nógv verður gjørt burturúr honum og nógv kend nøvn eru á skránni hvørt ár. Atgongumerki til festivalin kosta 1785 kr - 2800 kr. Prísurin varierar alt eftir um tú ynskir teltpláss ella ikki.
Í 1979 var føroyska innslagið á Roskilde-Festivalinum presturin Jóhann Nielsen, sum helt alternativu gudstænastuna ílatin føroyska troyggju og cowboybuksur.
Heimasíðan hjá Roskilde Festival har tú kanst lesa meira um festivalin kan síggjast her.
Funksjón
thumb|right|250px|Linjurøtt funksjón, vanlig forskrift: f(x)=ax+b. Funksjónir lýsa eintýdda sambandið millum óhefta og hefta variabulin. Sambandið verður ásett á ymiskan hátt, so sum við rokniforskrift, við rás, við talvu og við algoritmu. Funksjón er forskrift, sum til ein og hvønn lut (x) í frummongdini knýtir júst eitt tal, f(x), í virðismongdini. Skipað talpar eru tvey tøl, sum eru skipað í raðfylgju: Skipað talpør verða skrivað í klombrum og við komma millum tølini, til dømis (-3,5). At talpør eru skipað, merkir, at eitt nú (1,2) er ikki tað sama sum (2,1). Fyrra talið í einum skipaðum talpari verður nevnt fyrri liður. Seinna talið í einum skipaðum talpari verður nevnt seinni liður. Eru eingir 1. liðir eins stórir í einari relatión, nevna vit hana funksjón. Eina mongd av skipaðum talpørum nevna vit eina relatión. Mongdina av 1. liðum í einari funksjón nevna vit frummongd, og mongdina av 2. liðum nevna vit virðismongd. Sambandið millum 1. liðirnar og 2. liðirnar í einari funksjón nevna vit forskrift. Hon verður ofta skrivað f(x), men eisini við øðrum bókstøvum, til dømis h(x) ella g(x).
Ein linjurøtt funksjón er ein funksjón við forskriftini f(x)=ax+b, har a og b eru konstantar. a verður nevnt halltalið, og b=f(0) er skeringin við uppásina. Í krosskipanum verða linjurættar funksjónir teknaðar sum linjurættar myndir, vanliga kallaðar rættar linjur.
FARC
thumb|right|250px|FARC er ein hernaðarligur, [[Kommunisma|kommunistiskur og vápnaður uppreistrarbólkur ella yvirgangsbólkur í Kolumbia og ólógligur sambært kolumbiskari lóggávu.]] Fólksins Herur er best kendur sum FARC (stytting fyri Fuerzas armadas revolucionarias de Colombia) ella FARC-EP. Hetta er ein marxistiskur-leninistiskur uppreistrarherur í Kolumbia, sum hevur stríðst síðandi 1964. FARC er hernaðarligi vongurin hjá kommunistaflokkinum í landinum. ES, USA, Avstralia, Kanada, v.f. meta FARC sum ein yvirgangsbólk, meðan lond sum Kuba, Venesuela, Kili og Brasil meta bólkin sum ein sum stríðist fyri frælsi. FARC hevur fíggja sítt virksemi við millum annað at leggja skatt á bøndur sum framleiða kokain, og teir eru eisini kendir fyri at hava burturflutt fólk. Kendasta burturflytingin var av forsetavalevninum Íngrid Betancourt, ið sæt fangi í seks og eitt hálvt ár frá februar 2002 til juli 2008.
Mett verður, at FARC hevur umleið 8.000 limir. Tann vinstrasinnaða uppreistrarrørslan hevur ligið í stríði við tann kolombiska stjórnarherin í uml. 50 ár.
Haakon krúnprinsur av Noregi
thumb|280px|Hákun krúnprinsur í 2012. Haakon krúnprinsur av Noregi (norskt: Haakon Magnus av Norge, føddur 20. juli 1973 í Oslo) er norskur krúnprinsur, sonur Harald V kong og Sonju drotning. Hákun krúnprinsur er giftur við Mette-Marit krúnprinsessu og saman eiga tey tvey børn, dóttrina Ingrid Alexandru (f. í 2004) og sonin Sverre Magnus (f. í 2005).
DM í einkultstarti
DM í einkultstarti ella danmarkarmeistaraskapurin í einkultstarti er ein súkklukapping í Danmark, har ið funnið verður fram til tey ið eru skjótast til at koyra einkultstart á súkklu, tvs. tíðarkoyring. DM í einkultstarti varð fyrstu ferð hildin í 1995 og hevur verið hildin hvørt ár síðan. Kappingin er ein partur av DM í vegsúkklukapping og verður hildin í juni fyri tey vaksnu.
Seinastu andlátini
Yvirlit yvir seinastu andlátini.
Juli 2021
100px|KurtWestergaard
Hvannhagi
thumb|250px|Hvannhagi og Vatnið í Hvannhaga. Hvannhagi er eitt náttúruøki norðan fyri Trongisvág, Tvøroyri og Froðba og sunnan fyri Hvalba. Hvannhagi er á eystursíðuni á Suðuroynni. Á hvørjum ári verður skipað fyri gongutúrum til Hvannhaga, og hetta er ein væl vitjaður útferðarstaður fyri bæði útlendingar og føroyingar. Eitt vatn er í Hvannhaga. Tað verður vanliga bara rópt Vatnið í Hvannhaga.
Hvannhagi vann heiðurin fyri "Sermerkt náttúruøki" í "Umhvørvisátakinum 2008", sum Føroya Kommunufelag skipaði fyri. Hvannhagi verður av Føroya Náttúru- og Umhvørvisverndarfelag mett at vera besta pláss í Føroyum til at skipa ein tjóðgarð. Vakurt útsýni er til Lítla og Stóra Dímun úr Hvannhaga. Tú kanst bert ganga til Hvannhaga.
Hvannhagi væl egnaður til Tjóðargarð
Hvannhagi verður mettur at vera besta pláss í Føroyum til tjóðargarð. Staðið er avbyrgt, men kortini væl atkomandi til gongu. Sjáldsamt jarðfrøðisligt landslag við einum fjøllbroyttum plantu- og djóralívi. Hvannhagi er eitt sermerkt og vakurt náttúruøki í norðaru helvt av Suðuroynni. Hann liggur avbyrgdur og kann bert røkkast til gongu. Vanliga verður gingið frá vestara endanum av Ovara vegi á Tvøroyri, og har verður gingið eftir einari gøtu norðureftir tvørturum fjallið.
Hvannhagi er kransað av steyrrættum fjallalíðum, og har slepst bert oman í tveimum støðum. Verður gingið oman eftir tí eystaru gøtuni, er eitt frálíkt útsýni norðureftir til Lítlu og Stóru Dímun. Hvannhagi hevur eitt sjáldsamt jarðfrøðisligt landslag, sum er vælkent av jarðfrøðingum eisini í altjóða høpi. Hvannhagi er sundurbýttur hagi - Norðaripartur og Uttaripartur. Hagin hevur einki ásett markatal og liggur í tveimum markatalsbygdum. Hvannhagi Norðaripartur hevur 70 áseyðir. Seyðamarkið er "Fjøður mitt um heilt" á høgra oyra. Hvannhagi Uttaripartur hevur 72 áseyðir. Seyðamarkið er "Mitt um sýling" á vinstra oyra.
Prestagjøld í Føroyum
Prestagjaldið er tað øki, har presturin útinnir tænastu sína, og tí verða prestarnir settir sum sóknarprestar í einum ávísum prestagjaldi. Í hvørjum prestagjaldi eru fleiri kirkjusóknir, og presturin ella prestarnir hava skyldu at gera tænastu í øllum kirkjusóknunum í prestagjaldinum. Oyggjarnar eru býttar sundur í 14  prestagjøld við 60  kirkjum og 60  kirkjuráðum.
Yvirlit yvir prestagjøldini í Føroyum
Allar bygdir í prestagjøldunum eru nevnadar, men ikki allar bygdir hava kirkju. Í prestagjøldum, har ið kirkjur ikki eru í øllum bygdunum, eru bygdirnar, ið hava kirkju, skrivaðar við kursiv.
Eric Bauza
Eric Adrian Bauza (føddur 1979) ) er ein kanadiskur raddaleikari og skemtari.
Hann er mest kendur fyri at spæla leiklutir sum Stimpy í Ren and Stimpy Adult Party Cartoon (eftir at Billy West ið upprunaliga legði rødd til, noktaði at endurtaka leiklutin) og Slip & Slide D'Peel í Coconut Fred's Fruit Salad Island. Hann hevur eisini lagt rødd til Rodolfo/White Pantera fyri El Tigre á Nickelodeon, Storm Shadow, Destro, og Tunnel Rat á G.I. Joe: Resolute, Razoff frá Rayman 3: Hoodlum Havoc og The Professor and Pipo Monkeys í Ape Escape. Hann hevur eisini lagt rødd til Lord Takagami frá Dick Figures: The Movie.
Vestland fylki
Vestland er eitt fylki í Norra. Fylkið hevur umleið 641.292 íbúgvar. Vestland varð stovnað hin 1. januar 2020, tá tey gomlu fylkini Sogn og Fjordane og Hordaland løgdu saman. Vestland fylki hevur mark við Møre og Romsdal í norðri, Innlandet, Viken og Vestfold og Telemark í eystri og Rogaland í suðri.
Kommunur
Tað eru 43 kommunur í Vestland fylki:
Sámal Petersen
Sámal Petersen (f. 3. juli 1904 i Klaksvík, d. 7. oktober 1976) var lærari og politikari fyri Sjálvsstýrisflokkin.
Hann var útbúgvin lærari frá Haslev seminarium í 1928, og arbeiddi síðani sum lærari í Klaksvík til 1971.
IUCN Reyðlistin
200px|thumbnail|IUCN Reyðlistin frá 1994 við flokking (versjón 2.3), verður brúkt til sløg, ið ikki tað ikki er gjørd nøkur meting um síðan 2001. Reyðlistin hjá IUCN yvir hótt sløg (eisini kent sum IUCN's Reyðlisti eller Reyði Dátalistin) (stovnaður í 1963) er heimsins mest víðfevnandi uppgerð yvir tað globalu varveitingarstøðuna fyri tey lívfrøðiligu sløg jarðarinnar. IUCN (International Union for the Conservation of Nature) er høvuðsmyndugleikin í øllum evnum, ið viðvíkja varveitingarstøður. Harumframt útgeva fleiri ymiskar tjóðir og felagsskapir fleiri regionalar reyðlistar, ið meta um vandan fyri útdoyggjan fyri ymisk sløg innanfyri einari serstakari fyrisitingarligari eind. Í Føroyum gav Náttúrugripasavnið út: Reyðlisti - Náttúrulýsing, lendi og sløg í 2005, sum er ein frágreiðing um reyðlistaflokking av plantum og fuglum.
Reyðlistastøða: versjón 3.1
Flokking og kriteruversjón og 3.1 varð tikin í nýtslu frá 2001. Fram til henda endurskoðanin kom, var versjón 2.3 galdandi.
.lt
.lt er økisnavn hjá Litava.
Jól
thumb|right|250px|Eitt jólatræ. thumb|right|250px|Jólini eru eftir páskirnar týdningarmesta hendingin í [[kirkjuárinum.]] Jólini eru fyrsta høgtíðin í kirkjuárinum. Jóladagur er 25. desember, og í Føroyum verða tveir jóladagar hildnir sum halgidagar - 25. og 26. desember. Seinasti dagurin framman undan jóladegi - tann 24. desember - kallast jólaaftan. Hann var fyrr vanligur arbeiðsdagur, men varð roknaður sum halgidagur frá kl. 18. Nú er jólaaftan frídagur í Føroyum, og mong byrja jólahaldið seinnapart jólaaftan. Jóladagur hevur altíð verið mikil høgtíðisdagur í Føroyum, og enn eru jólini størsta høgtíð føroyinga.
Um okkara leiðir eru jólini ein gomul høgtíð, sum eisini varð hildin, áðrenn okkara forfedrar vórðu kristnaðir. Hesa ársins tíðina hátíðarhildu teir, at nú fór vend at koma í. Nú fór tann ljósa tíðin at koma. Í 336 e.Kr. gjørdu kirkjufedrarnir í Róm av, at 25. desember skuldi verða hátíðarhildin sum Jesu føðingardagur. Roynt varð at nevna høgtíðina kristmessu. Navnið vann ikki frama í Norðurlondum, men í t.d. Bretlandi og USA eita jólini "Christmas".
Í Føroyum hátíðarhalda vit jólaaftan 24. desember, meðan meginparturin av kristna heiminum hátíðarheldur jólini 25. desember.
Orðið jól
Orðið jól hevur óvissan uppruna. Møguliga er tað sama orðið sum hjól, og sipar tá til ársins gongd, tað støðugu endurtøkuna. Orðið jól er hvørkikynsorð í fleirtali. Vit siga "Jólini, tey...".
Jólini í kristindóminum
thumb|right|250px|Vit halda jól til minnis um, at [[Jesus varð føddur.]] thumb|right|250px Jólini eru høgtíðin til minnis um Jesu føðing. Hetta sæst aftur í t.d. enska heitinum, Christmas, Kristmessa. Um føðing Jesu lesa vit í Lukasar evangelium, kap. 2, ør. 1 - 20. Hetta brot verður ofta nevnt jólaevangeliið. Eisini Matteusar evangelium sigur í 2. kapitli frá Jesu føðing. Tá ið norðbúgvar høvdu tikið við kristnari trúgv um ár 1000, gjørdi kirkjan av, at jólini skuldu verða hildin sum føðingardagur Krists, 25. desember. Nakrir granskarar siga, at hendan dagfestingin ikki kann vera røtt, tí í desember mánaði liggur seyðurin ikki úti í Ísrael. Tað verður sagt, at tað var av praktiskum orsøkum, at kristna jólahátíðin var løgd til seinast í desember mánaði. Onki var nevnt í Nýggja Testamenti um árið, mánaðin ella mánaðardag. Hetta varð gjørt, so at tann heidna jólaveitslan skuldi fáa eitt annað innihald, at gera jólini til eina kristna høgtíð.
Hetta er tað tíðarskeiðið í kirkjuárinum, tá flest gudstænastur verða hildnar í fólkakirkjuni og samstundis tað tíðarskeiðið, tá kirkjan verður mest vitjað.
Jólahald og jólasiðir
thumb|right|250px|Jólagávur.
Uppruni jólanna
Sólstøðuhátíðin er møguliga tann elsta hátíð, sum menn hava hildið. Fyri 4000 árum síðani hildu fólk í Mesopotámíu 12 daga hátíð um vetrarsólstøðu. Hendan hátíð var hildin til at sýna gudinum Marduk heiður. Fólk í Mesopotámíu hildu at Marduk stríddist ímóti óndari megi hesar dagar. Persar og babýlóníumenn hildu hátíð, sum líktist og nevnist Sacaea. Í ein dag skiftu trælir og húsbóndafólk um leiklut. Trælir gjørdust húsbøndur, og húsbóndafólk gjørdust trælir. Fólk í Evropa trúði, at illir andar, álvar og trøll vóru á ferð um jóltíðir, og tey gjørdu ritualir fyri at fáa sólina upp aftur. Íbúgvar í Norðurskandinaviu síggja ikki sólina í ein heilan mánað, og fólk fór til fjals fyri at finnasólina. Tá tey komu aftur við tíðindum um, at sólin var á veg, var hildin stór veitsla, og eldur var tendraður at bjóða sólini vælkomnari.
Grikkar blótaðu Kronos um vetrarsólstøður og rómverjar hildu hatíð Saturnusar, sum hevði tamarhald yvir gróðursemi jarðarinnar. Rómaríkið hevði vald yvir stórum parti av Evropu og londum kring Miðjarðarhav. Kristni var gjørd almenna trúgvin ár 380, men fólk vildi ikki halda aftur skemtaninni um jólini. Fólk vildi sleppa at dansa, fáa gávur og góðan mat við víni og hava glæsiligar sjónleikir. Gávurnar vóru ofta kertur. Saturnusarhátíðin var frá miðjum desember til 1. januar. Fólk arbeiddu minni og vóru tá ofta útklødd, gingu í skrúðgongu, ótu góðan mat, vitjaðu vinfólk og góvu gávur. Rómverjar pyntaðu heimið við livandi ljósum, sum hingu á grønum trøum. Tað hendi seg, at húsbóndafólk skiftu um arbeiði við trælir og borðreiddu fyri teimum.
Smátt um smátt yvirtók kirkjan vetrarsólstøður og broytti hugmyndina um føðingadag ósigrandi sólar "dies natalis solia invicti" til føðingadag Jesu. Í gomlum døgum var ikki vanligt at halda føðingadag. Umleið ár 98 var føðingadagur Jesu hildin fyrstu ferð, og ár 138 gjørdi biskupur í Róm dagin til stórhátíðardag. Men tá tey ikki vistu neyva dagin, vóru dagar sum 2. januar, 6. januar, 23. mars, 28. mars, 18. apríl, 20. apríl, 20. maí, 17. november og 25. desember brúktir. Tann gamla kirkjan valdi 6. januar til føðingadag Jesu, tí tá kappaðist hon ímóti Osíris-Aion trúgv í Aleksandríu, sum hevði sína hátíð tá. Men ár 440 avgjørdi Júlíus pávi 1. at føðingadagur Jesu skuldi haldast tann 25. desember hvørt ár, men tað gjørdist ikki lóg, fyrr en ár 534.
So hvørt sum kristnidómurin breiddist út um Evropu, tók hann upp siðir, sum vóru frá heidnari trúgv, so sum mistiltein, jólatræ og at kynda bál. Tann siður at hava jólatræ kann førast aftur til dyrkan av "ask yggdrasils" (-úr ásatrúgv). Tað var vani at pynta hús við grønum greinum um jólini, og geva øðrum greinar, til minnis um megi nátturunnar. Kristni kom til Skandinavia uml. 900, og heiðin jól gjørdust kristin.
Ferðsluljós
Ljóskurvar
Í Føroyum eru fýra ljóskurvar; tríggjar teirra standa á strekkinum Bøkjarabrekka – Niels Winthers gøta – Jóannesar Paturssonar gøta í Havn, og fjórða ljóskurvin er í Norðdepli.
Fyri at loysa ferðslutrupulleikar setti Tórshavnar Býráð í 1979 upp ljóskurvar uttan fyri Hotel Hafnia í Havn.
Sufisma
thumb|right|250px Sufisma er ein meir enn túsund ára gomul rørsla innan islam. Hugtakið sufisma verður brúkt um islamska mystikk og spiritualitet, sum snýr seg um takksemið menniskjans mótvegis Allah. Sufisman tók seg upp í Irak um 600-700 e.Kr.
Thomas Holm
thumbnail|250px|right|Thomas Holm Thomas Holm (føddur 1978) er ein danskur sangari og sangskrivari.
Svimjing á Oyggjaleikum
Svimjing á Oyggjaleikum byrjaði í 1985 og hevur verið ein av ítróttagreinunum á leikunum líka síðan. Kappingarnar fara fram á stuttgeil.
Kravdar einstaklingakappingar fyri menn og kvinnur eru: Kravdar liðkappingar: Valfrí kapping Minsta aldursmark - 13
NOM Nýtt OyggjaleikaMet
Jeremy Renner
Jeremy Lee Renner (føddur 7. januar 1971 í Kalifornia) er ein amerikanskur filmsleikari.
Ostrava
Ostrava (týskt: Ostrau, Pólskt mál: Ostrawa) er ein bygd i Kekkia. (49°50' norðurbreidd, 18°17' eysturlongd) Býurin hevur umleið 297.400 íbúgvar. left|thumb|Ostrava
Tinos
200px|thumbnail|Panagia Evangelistria kirkjan á Tinos 200px|thumbnail|Tinos á korti yvir [[Syðru Egearaoyggjar, sum er eitt av 13 periferium Grikkalands (fyrisitingarlig øki)]] Tinos (grikskt: Τήνος) er ein griksk oyggj, sum liggur í Egearahavinum. Í fornøldini var oyggin kend við nøvnunum Ofiussa (frá grikska orðinum orius, sum merkir slanga) og Hydroessa (av grikska orðinum hydor, sum merkir vatn). Oyggin er ein av Kykladuoyggjunum og liggur tætt við oyggjarnar Andros, Delos og Mykonos. Oyggin er 194 km2 til støddar, í 2011 var fólkatalið á oynni 8.636. Oyggin er kend í Grikkalandi orsakað av Panagia Evangelistria kirkjuni (Our Lady of Tinos), fyri tær umleið 80 vindmyllurnar, tey umleið 1000 dúgvutornini, tær 50 bygdirnar og fyri tær venesiansku borgirnar á Exomvourgo fjallinum. Á oynni búgva fólk sum hava griksk-ortodoksu trúnna og fólk ið hoyra til tað rómverks-katólsku trúnna. Tinos er eisini kend fyri listafólk, málarar og myndahøggarar sum Nikolaos Gysis, Jannoulis Khalepas og Nikiforos Lytras.
Pílagrímsferð
Einaferð um árið fara trúgvandi grikkar pílagrímsferð til Tinos fyri at vitja Panagia Evangelistria kirkjuna, har ein serstøk ikon hongur, ið fólk trúgva førir til undur. Pílagrímsferðin fer fram 15. august (dekapendavgusto), sum er dagurin, har Gudsmóðir sovnaði (Dormition of the Theotokos). Fleiri av pílagrímunum grulva á hondum og knøum teir 800 metrarnar frá ferjuleguni til kirkjuna, fyri at vísa virðing.
Tropenmuseum
thumb|350px|Tropenmuseum Tropenmuseum er eitt savn í Amsterdam, sum varð stovnað í 1864. Savnið er eitt av teimum størstu í Amsterdam. Har eru átta fastar framsýningar og ein skiftandi røð av framsýningum við bæði nýmótans og siðbundnari visuellari list og fotografiskum verkum. Savnið hevði 176.000 vitjandi í 2009.
Poltava
260px|thumb|right|Poltava Poltava (ukrainskt og russiskt: Полтава) er býur í Ukraina, sum er við ánna Vorskla. Býurin liggur einar 300 kilometrar í ein landsynning úr ukrainska høvuðsstaðnum Kyiv. Poltava er høvuðsbýur í Poltava oblast. Í 2011 búðu um leið 292 túsund fólk har í býnum.
Jenis av Rana
Jenis Kristjan av Rana (føddur 7. januar 1953 í Trongisvági) er ein føroyskur lækni og politikari fyri Miðflokkin. Jenis hevur læknaprógv frá 1983 og hevur verið kommunulækni í Tórshavn síðan 1995. Hann hevur verið løgtingsmaður fyri Miðflokkin síðan 1994, og býráðslimur í Tórshavn 1993–1996. Hann var limur í Marknaðarnevnd og Arbeiðaramálanevnd Løgtingsins 1994–1998, og hevur verið limur í Uttanlandsnevnd Løgtingsins síðan 1998. Floksformaður 1994–1997 og frá 2001. Formaður í Hjálparlæknaráð Føroya 1989–1995, nevndarlimur í Læknafelag Føroya 1989–1995.
Ennigul ont
Ennigul ont (frøðiheiti - Anas penelope) er rundvaksin og eitt sindur minni enn villdunna. Serliga høvdið er eyðkent, nevið heldur stutt, ennisbrøtt, skalli og nakki rundleitt, og hálsurin tjúkkur og heldur stuttur. Í bútíðini er steggin t.d. illreyður um høvdið. Ein gulur, reinur blettur er frá nevrótini upp á skallan millum eygnanna, og eisini í síðsummarbúna í juni til sept. er steggin vakurt reyðmoreyður. Ungfuglur og bøga skifta frá gráum til reydligari morreytt og hava eyðkendan dimman eygnadregil. Tá ið steggin flýgur, sæst hvítt framman í veingjunum. Allar ennigular entur hava avmarkað hvítt um búkin.
Slagið er víða um í Evropa og Asia, har tað eigur við grunn vøtn, kanska eisini við strondina. Ennigul ont leitar sær eisini eftir føði á landi eins og gás. Hon eigur um alt Norðuratlantshav, men stovnurin er størstur í Íslandi, serliga við Mývatn. Tað eru eisini serliga fuglar úr Íslandi, sum dvølja á í oyggjunum um várið, tíðliga um summarið og heystið. Um veturin er ennigul ont í Stórabretlandi ella syðri í Evropa.
1909
1909 (MCMIX) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum fríggjadegi.
Ókend dagseting
thumb|Allarhelst fyrsta fotomynd av fótbóltsdysti millum [[Føroyar|føroysk feløg HB og TB spældu sín fyrsta dyst í Hoydølum í Havn 18. juli 1909. TB er í myrkum búna, og HB hevur hvítar ermar. Dómari var Edward Mortensen (Mitens) av Tvøroyri. Her er HB í álopi eystur eftir. Áskoðararnir vóru bæði úr Havn og av Tvøroyri. HB vann dystin 3-1. Kelda: HB.]]
Felagið Føroyskir Sjúkrarøktarfrøðingar
Felagið Føroyskir Sjúkrarøktarfrøðingar er eitt føroyskt fakfelag fyri útbúnir sjúkrarøktarfrøðingar ella sjúkrarøktarfrøðilesandi. Felagið Føroyskir Sjúkrarøktarfrøðingar hevur umleið 900 limir. Endamálið hjá Felagnum Føroyskir Sjúkrarøktarfrøðingar er at savna sjúkrarøktarfrøðingar í Føroyum at taka sær av teirra fakligu, lønar-, setanar- og fyriskipanaráhugamálum umframt at fremja gott samanhald felagsliga.
Kaspiska havið
thumb|right|200px|Kaspiska havið Kaspiska havið er 26 m. lægri enn Atlantshavið og dýpist ikki, hóast Volga og aðrar stórar áir renna út í tað. Hetta kemur av, at eins nógv vatn guvar úr tí og tað, sum rennur í tað, tí hitin er so mikil har á leiðini. Vatnið verður kallað hav, tí tað er salt. Saltið kemur við áunum og guvar ikki burtur saman við vatninum. Fleiri vøtn eru eins sølt og saltari enn Kaspiska havið. Tey eru bert har, sum veðurlagið er sera turt. Á hvørjum vetri liggur tjúkkur ísur á norðara parti av havinum. Tá dámar t.d. kópunum at bólta sær á ísinum. Har er ov mikið at liva av hjá teimum, tí havið er eitt tað fiskaríkasta í heiminum. Fleiri túsund bátar liggja við Volgaósan og fiska laks, sild, stør og annan fisk, sum har er ørgrynni av. Í januar mánað stendur størurin á høvdinum undir ísinum og svevur. Hann kann verða 9 m. langur og vigar tá 1400 kg. Hann verður dúgliga veiddur, um veturin við króki og um summarið við garni. Fiskurin er vælsmakkandi, rognið verður kallað kaviar.
Tyssismánagras
thumb|right|Tyssismánagras Botrychium lunaria. Tyssismánagras (frøðiheiti: Botrychium lunaria) er ein av okkara vanligu trøllakampum. Hann er ikki lættur at fáa eyga á, tí hann er oftast bert fáar cm til longdar, og hann finst ikki í mongd, har hann veksur. Hóast tað, er hann á flestøllum oyggjum. Trøllakampar hava ikki blómur og seta ikki fræ, men nørast við grókornum. Mánagras er trøllakampur av Ormstunguætt Ophioglossaceae og er einasta slagið í hesi ætt, sum finst í Føroyum, meðan tað í Norðanlondum finnast 8 sløg.
Mánagras hevur eitt einstakt blað, sum er býtt í tveir partar. Ovari parturin, ið ikki er grønur, er gróbærur. Hesin parturin hevur nógvar rundar grógoymslur, ið eru samlaðar í einum klasa. Hvør av hesum grógoymslum framleiða hundraðtals grókorn, ið spíra til nýggjar plantur. Niðari parturin av blaðnum er grønur og gróleysur. Hann er býttur upp í fleiri mánavaksnar partar, ið hvør fevnir inn yvir annan. Soleiðis skilir tyssismánagras seg frá hinum 15 trøllakampunum, ið vit hava í Føroyum. Tí á hinum sita grókornini í gróhópum aftanfyri á blaðnum, vardir av einum skjøldri, sum opnar seg, tá grókornini eru búgvin, so at tey kunnu spjaðast. Eisini kunnu tey sita á blaðrondini, sum er rullað inneftir, áðrenn grókornini eru búgvin.
Tour de France
Tour de France er ein árlig súkklukapping við fleiri teinum, ið fyrst og fremst verður hildin í Fraklandi, men av og á verður eisini súkkla gjøgnum grannalond. Tour de France varð fyrstu ferð fyriskipað í 1903 fyri at økja um søluna av tíðarritinum L'Auto; kappingin verður í løtuni fyriskipað av Amaury Sport Organisation. Kappingin hevur verið hildin hvørt ár síðan fyrstu útgávuna í 1903 burtursæð frá tær ferðirnar ið hon varð støðgað orsakað av teimum báðum heimsbardøgunum (1915-1919; 1940-1947).
Vinnarar
Fýra súkklarar hava vunnið fimm ferðir:
Tríggir súkklarar hava vunnið tríggjar ferðir:
Høvuðskappingin - Generella klassifikatiónin
Høvuðskappingin, har ið vinnarin fær gulu troyggjuna, er tann elsta kappingin í Tour de France, og tann kappingin, ið teir flestu súkklararnir ynskja at vinna. Tað verður tikið tíð á øllum teinunum líka til teinurin er komin at enda. Tíðin hjá súkkaranum verður løgd saman við undanfarnu teinum; soleiðis at súkklarin við tí styttsti samlaðu tíðini er førarin av kappingini. Førarin verður funnin eftir at hvør teinur er komin at enda. Førarin av kappingini fær rættin til at lata seg í gulu troyggjuna. Troyggjan verður handað til føraran á einum sigurspalli í býnum, har ið málið á teininum var. Um súkklarin vinnur meira enn eina kapping ið gevur eina troyggju, so verður hann ílatin "maillot jaune", eftirsum høvuðskappingin er tann týdningarmesta í kappingini. Førarin kann skifta eftir hvønn tein.
Fjallakappingin
Fjallakappingin er tann næstelsta kappingin í Tour de France, ið gevur vinnaranum eina troyggju. Fjallakappingin varð løgd afturat Tour de France í 1933 útgávuni og varð fyrstu ferð vunnin av Vicente Trueba. Vinnarin fær eina prikkuta troyggju, ið er hvít við reyðum prikkum.
Stigkappingin
Pr. 2015, verða stigini givin soleiðis:
Norðmenn á Tour de France - luttøka og avrik teirra
Luttakararnir eru uppstillaðir eftir navni:
Sviar á Tour de France
Endaliga støðan sæst í klombrunum. (-) merkir ongin plasering í samandráttinum.
Agnes Obel
thumbnail|250px|right|Agnes Obel Agnes Caroline Thaarup Obel (fødd 28. oktober 1980 í Gentofte) er ein donsk songkvinna og sangskrivari.
Tróndur í Gøtu
Tróndur í Gøtu (føddur 945, deyður 1035 í Gøtu) eisini nevndur Tróndur Gøtuskegg ella Gøtutróndur var ein víkingahøvdingi í Føroyum. Hann er ein av teimum týdningarmiklastu persónunum í Føroyingasaga saman við Sigmundi Brestissyni og øðrum. Hann var ein av máttmiklastu monnum í Føroyum um tað mundi. Hann búði í Gøtu og var sonur Tórbjørn Gøtuskegg og Guðrun, sum var systir Svínoyar Bjarna.
Tróndar kredda:
Sum hon stendur í Færeyinga saga:
Gangat ek einn út,
fjórir mér fylgja
fimm Guðs englar;
ber ek bæn fyrir mér,
bæn fyrir Kristi;
sjái Guð hluta minn.
Sum hon stendur í Føroyinga søgu:
Gangi eg ei eina út,
fýra mær fylgja,
fimm Guðs einglar;
beri eg bøn fyri mær,
bøn fyri Kristi;
syngi eg sálmar sjey,
Sum hon stendur í Sálmabókini:
Givnir eru einglar góðir,
ganga ei eg eina má,
ferðum mínum fylgja fróir
fagrir einglar Guði frá;
biði bøn eg, fyri Krist
bera mína bøn teir vist;
syngi sálm eg Guð at æra,
sær hann til mín lut at varða.
Josh Duhamel
Josh Duhamel (føddur 14. november 1972 í Kalifornia) er ein amerikanskur filmsleikari.
Omaheke
300px|thumb|right|Omaheke í Namibia Omaheke er ein av teimum 14 regiónunum í Namibia og hevur umleið 70 800 íbúgvar. Gobabis er bæði høvuðsstaður og størsti býur í Omaheke.
Vár
200px|thumbnail|Um várið koma smálombini í Føroyum. 200px|thumb|right|Vár í [[Danmark.]] Várið er ein av teimum 4 árstíðunum. Á norðaru hálvkúlu er várið frá várjavndøgum 20.-21. mars til 21.-22. juni. Í Norðurlondum er eisini vanligt at siga, at várið frá 1. mars til 31. mai. Í Føroyum er ikki so stórur munur á hitanum í teimum ymisku árstíðunum, men tað sæst stórur munur á ljósinum, dagarnir gerast longri og bøurin grønkast. Frá 1961 til 1990 var miðalhitin í Tórshavn 3,8 °C í mars, í apríl var hann 5,0 °C og í mai var hann 7,0 °C. Sama tíðarskeið og sama stað var avfallið 132 mm í mars, 88 mm í apríl og 70 mm í mai.
1907
1907 (MCMVII) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár. Fyrsti dagurin var ein týsdagur.
Fjúrtan
14 ella fjúrtan.
Antiokia
thumb|right|250px|Staðsetingin av Antiokia í modernaða Turkalandi í dag. thumb|right|300px|Kirkjuhelli Sankta Pæturs, [[Aramæiskt (mál)|aramæiskt Knisset Mar Semaan Kefa, eitt helli sum er høgt 13 m inn í Stariusfjallið nærindis Antiokia, er ein av heimsins elstu kirkjum.]] Antiokia ella í dag Antakya (grikskt Ἀντιόχεια, arabiskt انطاكية, Anṭākyä frá sýriskum máli: ܐܢܛܝܘܟܝܐ,) er ein býur í Turkalandi og er høvuðssæti í Hatay landslutinum í suður-Turkalandi, nærindis markið til Sýria. Borgarstjóri er Lütfü Savaş.
Antiokia var eisini ein fornur býur sum lá norðaliga í Sýria við ánna Orontes uml. 30 km frá Miðjarðarhavinum. Býurin varð grunnlagdur ár 301 f.Kr. av Selevkos I Nikator, ein av heryvirmonnunum hjá Aleksandur Mikla, í einum vøkrum og fruktargóðum øki, umgyrt norðanvert av høgum fjøllum og sunnanvert av einum slætta. Býurin var høvuðstaður í Selevkidríkinum, og fyri ikki at skilja hann frá øðrum býum av sama navni, varð hann róptur Antiokia Epidaphnes ella Antiokia við Orontes. Nú hevur býðurin mist sín fyrrverandi týdning og eitur Antakya, og liggur í turkiska landslutinum Hatay.
Søga
Antiokia var tann vakrasti asiatiski handilsbýðurin við Miðjararhavið og varð prýddur av keisarunum við marglætis bygningsverkum. Men áhaldandi jarðskjálvtar og kríggj førdu við sær, at býurin fell í órøkt. persiski kongurin Khosrau I tók býin og legði hann í oyði í 538. Býurin varð tikin av kaliffi Umar ibn al-Khattab í 637, fríðaður av bysantinarunum í 969 og kom seinni undir seljukkarnar í 1084 og undir krossfararnar í 1098. Býurin gjørdist høvuðstaður hjá normanniska fúrstanum Bohemond I sum grunnlegði fúrstadømið Antiokia, men býurin varð hertikin og lagdur í oyði av muslimunum í 1268. Til endans kom Antiokia undir turkiskt vald í 1516 og hoyrdi í osmanska tíðarskeiðnum til turkiska vilajettið (umsitingarøkið) Aleppo.
Tá Osmanska ríkið fall eftir fyrra veraldarbardaga kom býurin, saman við Sýria, undir franskt løgdømi (jurisdiksjón) frá 1919 og fram til 1938, tá Státurin Hatay varð stovnaður. Men hesin státur vardi bert frá 7. september 1938 til 29. juni 1939, tá ein umstrídd fólkaatkvøða varð hildin um samanlegging við Turkalandi, og síðan varð økið innlimað í Turkaland. Sýria metir tó Hatay at vera sýriskan landslut, og hevur ongantíð góðtikið turkisku yvirtøkuna.
Ho Chi Minh City
Ho Chi Minh City (Thanh pho Ho Chi Minh), fyrr Saigon, er ein býur í lutstatinum Dong Nam Bo í Vjetnam. Býurin hevur umleið 8 mió. íbúgvar og er ein av heimsins størstu býum. Ho Chi Minh City er kendur sum býurin, ið aldri svevur. Hann er eisini kendur fyri nógvu søvnini, sjónleikarhúsini, matstovurnar og viðarlundirnar. Saigon varð bygdur í 1698, og roknar tú útjaðaran uppí, búgva 19 mió. fólk har.
Antiokia
Fyrsti Kristindómurin
Antiokia var ein høvuðsdepil hjá teim fyrstu kristnu, og býurin er nevndur í fleiri versum í Ápostlasøguni, Galatabrævinum 2,11 og 2 Timoteusbrævi 3,11. Í býnum búðu nógvir jødar og hagar fór Pætur apostul at boða jødunum evangeliið, og hann er eisini sagdur at hava sett á stovn Patriarkatið í Antiokia. Seinni komu eisini Barnabas og Paulus hagar at prædika. Tey umvendu í Antiokia vórðu tey fyrstu í heiminum ið fingu heiti 'kristin', Áps. 11,26: "Tað var í Antiokia, lærisveinarnir fyrst vórðu kallaðir kristnir".
South Dakota
Eyknevni er The Mount Rushmore State.
Upprunafólkið
thumb|left|220px|Siouxindiánarnir og aðrar ættir á grasfløtunum búðu í tipum. Tað vóru tjøld, gjørd úr bisonhúð, sum varð spent á eina træbeinagrind. Tipurnar vóru lættar at seta upp. Siouxindiánarnir búðu á grasfløtunum í South Dakota. Teir sótu á hestbaki og veiddu bison. Húðina brúktu teir til tjøld og klæði, kjøtið til matna og horn og bein til amboð. Teir vóru raskir at berjast og gitnir fyri dirvi, og teir vóru í mongum víggi við gullgravarar og niðursetumenn, sum tóku land frá indiánunum í Dakota í 1880-árunum. Í 1876 vunnu siouxindiánarnir á tí amerikanska herliðinum í tí nógv umrødda bardaganum við Little Bighorn, Montana. Men seinni vórðu teir riknir inn á friðingarøkini. Nógvir indiánar í Dakota búgva har tann dag í dag.
Blóðbaðið við Wounded Knee
222px|thumb|Hotchkiss-kanónirnar, ið vórðu brúktar hjá amerikonsku hermonnunum til at drepa upprunafólkið, sum vóru ein partur av lakota-ættarbólkinum. thumb|right|Hópgrøv (1891) við indianarum eftir blóðbaðið við Wounded Knee í 1890. Tað vóru hvítir, amerikanskir hermenn, ið framdu blóðbaðið við Wounded Knee móti siouxfólkinum (lakota-fólkinum) tann 29. desember 1890 við ánna Wounded Knee í Suðurdakota. Blóðbaðið var í sambandi við, at sioux-krígsmenn, sum langt síðan vóru sendir í eitt reservat, vóru farnir at dansa andadans. Dansurin fór sambært indianarunum at fáa tey hvítu at hvørva av preriuni og bisonarnar at koma aftur. Tey hvítu fataðu harafturímóti dansin sum krígsdans og sendu 7. reiðlið við James Forsyth, obersti, á odda at steðga dansinum. Um morgunin tann 29. desember 1890 fóru hermenninir at skjóta eftir leguni uttan ávaring, millum annað við Hotchkiss-kanónum, ið vóru modernað snarskotvápn. Úrslitið var hálvtannað hundrað deyðir indianarar eftir minni enn einum tíma, herímillum kvinnur og børn og ætthøvdingurin, Big Foot. Reiðliðið harafturímóti misti fimm og tjúgu mans.
Sláturin verður hildin at vera tann seinasti stóri bardagin millum upprunaamerikanarar og hvítar, men í 1973 varð staðið aftur brúkt í samanbresti við teir hvítu myndugleikarnar. Her leyp tjóðarhirðin á nakrar eftirkomarar hjá Siouxfólkinum, sum í eini roynd at noyða stjórnina at kanna ymisk indiansk viðurskifti, høvdu tikið nógvar gíslar. Tað hevði við sær kringsetingina av Wounded Knee, sum vardi í tríggjar mánaðir, og sum endaði við, at upprunaamerikanararnir fingu mong av sínum krøvum eftirlíkað.
Størstu býir
290px|thumb|right|Landaøki og býir í South Dakota Teir 10 størstu býirnir eftir íbúgvatali í South Dakota vóru í 2019 hesir:
Sjómíl
Ein sjómíl, ein international nautisk míl ella ein fjórðingur er 1852 metrar. Ein sjómíl er upprunaliga ásett sum ein miðal breiddarminuttur (bogaminuttur norður og suður), tvs. 1/60 av einum stigi av einum stórsirkli gjøgnum pólarnar. Tá meturskipanin varð gjørd, var ætlanin, at stórsirkulin gjøgnum pólarnar og gjøgnum París skuldi vera eksakt 40 000 000 metrar. Út frá hesum skuldi ein sjómíl verið 40 000 000 m⁄60 × 360 = 1851,85 m. Í dag verður stórsirkulin settur til 40 007,86 kilometrar, og eftir tí skuldi ein sjómíl verið 1 852,22 metrar.
Óvissan á mátingini av stórsirklinum gjørdi, at fyrr kundi ein sjómíl vera eitt lítið sindur ymisk, í Danmark var hon 1 851,11 m fram til tíðliga í 20. øld.
Men í 1929 varð avgjørt á millumtjóða fundi, at ein sjómíl skuldi vera eksakt 1 852 m. Londini, sum longu brúktu meturskipanina, tóku beinan vegin undir við hesum millumtjóða standardi, USA tók undir við honum í 1954 og Ongland í 1970.
Jørðin er ikki heilt kúluskapað, hon er eitt sindur ellipsoidskapað. So ein breiddarminuttur er millum 1 842,9 og 1 861,6 metrar.
Stórsirkulin um ekvator er 40 075 017 metrar, og ein longdarminuttur við ekvator er tí 1 855,32 metrar. Eisini tann stórsirkulin hevur verið brúktur til at definera ymiskar geografiskar míl, sum ikki longur verða brúktar.
Ein sjómíl er 24,6 % ella rættuliga nær við fjórðingin av eini gamlari danskari míl. Hon fekk tí eisini navnið fjórðingsmíl ella fjórðingur, hóast ein fjórðingur upprunaliga var eitt lítið sindur longri.
The Doors
thumb|The Doors í 1968 The Doors var ein amerikanskur tónleikabólkur úr Los Angeles í USAi. Metingarnar siga, at teir hava selt yvir 100 million eintøk síðan fyrsta singulplátan "Break On Through (To the Other Side)" kom út í 1967.
Limir
thumb|The Doors í Keypmannahavn, 1968 Sjálv um Jim Morrison sum oftast var miðdepil fyri uppmerksemi, vóru tað allir fýra limirnir í The Doors, sum skrivaðu tey stóru hittini:
Poula Øssursdóttir Mohr
Poula Øssursdóttir Mohr (fødd 1995) er ein føroyskur svimjari, sum í løtuni (mai 2013) svimur fyri Havnar Svimjifelag og fyri Føroyar. Hon hevur sett fleiri føroysk senior og junior met í svimjing. Á FM Stevnuni í Havn í mai 2013 varð hon kosin Ársins Svimjari. Poula er dóttir listamálaran Øssur Mohr. Bróðir hennara Pauli Øssursson Mohr er eisini svimjari, sum eitt nú hevur sett føroysk senior met í 50 m bringu á lang- og stuttgeil og fleiri liðmet (senior) á stuttgeil. Eldri bróðir teirra Jákup Øssursson Mohr var svimjari fyrr og var við til at seta met í liðsvimjing í 4 x 200 m frí á langgeil. Poula hevur fyrr svomið fyri Fuglafjarðar Svimjifelag. Í mai 2013 varð Poula úttikin til Føroyska svimjilandsliðið sum skal svimja á HM í Barcelona.
Ársins svimjari 2013
Eftir FM-kappingina í svimjing í mai 2013 varð Poula kosin Ársins svimjari 2013 hjá kvinnunum. Hjá monnunum var tað Pál Joensen, ið vann heiðurin.
Oyggjaleikir 2009
Poula vann tvey silvur heiðursmerki á Oyggjaleikunum 2009.
Lise Nørgaard
260px|thumb|right|Lise Nørgaard í 2010. Lise Nørgaard (fødd sum Elise Jensen 14. juni 1917 í Roskilde, deyð 1. januar 2023 í Humlebæk) var danskur journalistur og rithøvundur.
Hon hevur skrivað skaldsøgur og stuttsøgur, men er serliga kend fyri at hava skrivað filmshandritið til kendu donsku sjónvarpsrøðina "Matador".
Endurminningar hennara, "Kun en pige" frá 1992 og "De sendte en dame" frá 1993, vóru grundarlagið til filmin "Kun en pige" frá 1995.
Lise Nørgaard hevur gjøgnum árini fingið fleiri heiðurslønir, eitt nú fekk hon De Gyldne Laurbær í 1993 og Danske Dramatikeres Hæderspris í 2017. Hon gjørdist riddari av Dannebrog í 1994.