cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Amerikanskur fótbóltur
thumb|right|250px Amerikanskur fótbóltur (nevndur fótbóltur í USA) er tjóðarítrótt í USA. Amerikanskur fótbóltur er ikki tann ítróttur, sum føroyingar hava størstan áhuga í. Men fyri amerikanarar er finalan, Super Bowl, hæddarpunktið á árinum. Frá september mánaði og árið út verður kappast í tveimum kappingum í amerikanskum fótbólti. Alt hetta endar við, at sekstan lið fara víðari til Play offs, og fyri mong lið er hetta succes-kriteriið. Fótbóltsvøllurin er við strikum býttur í 20 eins stór øki, ið eru fimm yards breið (4,57 m.). Ein dystur eru 4 hálvleikir, sum eru 15 minuttir hvør. Í amerikanskum fótbólti eru 11 leikarar á hvørjum liðnum.
Fuerteventura
Fuerteventura er spansk oyggj sum liggur ímillum Lanzarote og Gran Canaria og er tann næststørsta av Kanararisku oyggjunum. Oyggin liggur á sama breiddarstigi sum Florida og Meksiko og hevur sama veðurlag – Millum 20-25 stig um veturin og eitt sindur heitari um summarið – og 3000 tímar við sól hvørt ár. Har eru ikki færri enn 152 strendir – 50 km við fínum, hvítum sandi og 25 km við svørtum vulkanskum smásteinum. Fuerteventura hevur umleið 75 túsund íbúgvar. Oyggin er 1,660 ferkilometrar til støddar. Størsti býur er Puerto del Rosario. Puerto del Rosario hevur umleið 30 túsund íbúgvar. Hægsta fjall er Jandiafjøll sum er 807 m høgt.
Amerikanskur fótbóltur
Wilson-bóltur er nógv brúktur av fótbóltsfeløgum og framhaldsskúlum í USA til amerikanskan fótbólt.
Northern Cape
Northern Cape (afrikaans: Noord-Kaap) er størsti landslutur í Suðurafrika. Í suðri hevur Northern Cape mark við Western Cape og Eastern Cape, í norðri við Namibia, í vestri við Atlantshav og eystri við North West og Free State. Kimberley er bæði høvuðsstaður og størsti býur í landslutinum. 53,8% av fólkunum tosa afrikaans.
SOS-Knúkur
SOS-Knúkur er bók úr 2004 um flogfarið, sum datt niður á Knúki í Mykinesi 26. september í 1970. 8 fólk doyðu. Vit fylgja ferðafólkunum og manningini, bæði dagarnar undan vanlukkuni, í flogfarinum til Føroya, og eftir vanlukkuna. Vit fylgja eisini bjargingarfólkum, læknum og avvarandi, eins og skjøl eru fingin til vega, sum ongantíð áður hava verið á prenti. Grækaris Djurhuus Magnussen er rithøvundur.
30. august
30. august er dagur 242 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 243 um skotár er). 123 dagar eru eftir av árinum.
.cu
.cu er eitt alnets-tjóðarøkisnavn, sum er bílagt til Kuba.
Dole, Jura
thumb|Dole Dole er ein býur og kommuna í Fraklandi. Býurin liggur í landslutinum Jura í regiónini Franche-Comté í eystara parti av Fraklandi. Í 2011 búðu gott 24.000 fólk í kommununi. Býurin liggur við ánna Doubs.
Filmurin Happiness Is in the Field frá 1995 varð tikin upp í býnum.
Louis Pasteur varð føddur í Dole, Jura í 1822 og búði har tey fyrstu fimm árini av lívi sínum.
Finnbogi Arge
Finnbogi Arge (føddur 6. september 1955 í Tórshavn) er vinnulívsmaður og fyrrverandi politikari fyri Sambandsflokkin og Fólkaflokkin.
Finnbogi Arge hevur exam.art prógv í norðurlendskum/føroyskum máli og bókmentum frá 1977. Hann var stjóri í P/F Auto Service 1979-1993, stjóri í P/F Meinhardt Arge 1993-1998. Hann hevur sitið í nevndini í Atlantic Airways, Havsbrún og SB-Finans umframt egnum feløgum.
Hann sat sum løgtingslimur fyri Sambandsflokkin 1990-1995 og uttanflokkatingmaður 1995-1998, árini 1998-2002 sat hann sum tinglimur fyri Fólaflokkin, tó ikki tíðarskeiðið sum landsstýrismaður. Hann var landsstýrismaður í vinnumálum (tó ikki olju- og umhvørvismálum) 1998-2000.
Dvørggrælingur
Dvørggrælingur (frøðiheiti - Calidris minuta) er bert 14 - 15,5 cm, og er ein av teimum minstu grælingunum. Hann eigur norðaliga á frostmýrunum og er í vetrarvist í Afrika. Dvørggrælingur minnir um sandgræling, men er minni. Nevið er stutt, kroppurin rundvaksin. Ofta er hann saman við øðrum nærskyldum fugli, og tá sæst skilliga, at hann til dømis er væl minni enn fjallmurra. Hann er einasti grælingur, tá ið hugsað verður um støddina, sum er regluliga í Norðuratlantshavi, men hinir smærru grælingarnir koma eisini henda vegin. Dvørggrælingur er tó sera sjáldsamur hjá okkum.
Fáir dvørggrælingar síggjast í skotsku oyggjaflokkunum, har hann sæst saman við øðrum grælingum, tá ið teir flyta um heystið. Í Íslandi og Føroyum er dvørggrælingurin sjáldsamari. Hann eigur í Ásia og Evropa norðarlaga í frostmýrunum og flytur um Vesturevropa um heystið.
31. august
31. august er dagur 243 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 244 um skotár er). 122 dagar eru eftir av árinum.
Villdunna
Villdunna (frøðiheiti - Anas platyrhynchos) er tann vanligasta villdunnan í Føroyum og forfaðirin til spøku dunnuna, ið verður hildin sum húsdjór. Føroyska navnið dunna stavar sambært málfrøðinginum Christian Matras frá Skotsk-gæliskum tunnag úttalað :dunna:;.
Debrecen
thumb|300px|Debrecen. Debrecen (IPA: ) er næstørsti býur í Ungarn og hevur umleið 207.270 íbúgvar (2010). Debrecen er høvuðsbýur í landslutinum Hajdú-Bihar og liggur umleið 35 kilometrar frá markinum til Rumenia og umleið 220 kilometrar eystanfyri høvuðsstaðin Budapest. Býurin er ein stórur universitetsbýur við lesandi úr øllum heiminum.
Villdunna
Villdunna er vanligasti antarfuglur, sum eigur í Føroyum. Hon sæst á nógvum vøtnum og áum. Tær flestu villdunnurnar eru her alt árið. Tó koma nakrar fremmandar villdunnur eisini henda vegin um veturin. Í mai-juni verpur bøgan 8-10 egg, sum eru líka stór sum høsnaregg. Dunnan matar ikki ungarnar, men fer við teimum, har føði er.
Debrecen
Søga
Býurin varð fyrstu ferð nevndur í 1235 sum "Debrezun".
Jødiskt samfelag
thumb|Høvuðs synagogan í miðbýnum.
Jødar fingu fyri fyrstu ferð loyvi til at búseta seg í Debrecen í 1814. Við fólkateljing vóru 118 jødiskir menn taldir eftir fýra árum. Tjúgu ár seinni fingu jødar loyvi til at keypa jørð og bústaðarhús. Í 1919 var 10% av íbúgvunum í býnum jødar, tá vóru yvir 10.000 skrásett í jødiska samfelagnum í býnum, og tey áttu nærum helmingin av størri ognum í og kring býin.
Tær ungarsku antisemitisku lógirnar frá 1938 førdu til at nógvar fyritøkur noyddust at lata aftur, og í 1939 vóru nógvir jødar senir til arbeiðsleir í Ukraina, har ið mong teirra doyðu í minuøkjum.
National Football Conference
National Football Conference, er ein konferansa í NFL (National Football League) í USA. Har eru tvær konferansur (AFC og NFC), 16 lið eru úr báðum konferansum, og 6 lið úr báðum konferansum koma víðari til endaspælið.
Har eru 4 deildir í NFC, og tær eru deildar upp eftir øki.
NFC North Minnesota Vikings,Green Bay Packers, Chicago Bears og Detroit Lions
NFC East New York Giants, Philadelphia Eagles, Washington Redskins og Dallas Cowboys
NFC South Atlanta Falcons, New Orleans Saint, Carolina Panthers og Tampa Bay Buccaneers
NFC West Arizona Cardinals, San Francisco 49ers, Seattle Seahawks og St. Louis Rams
Aasmund Olavsson Vinje
thumb|right|250px|Aasmund Olavsson Vinje. Aasmund Olavsson Vinje (føddur 6. apríl 1818 í Telemark fylki, Noreg, deyður 30. juli 1870 í Hadeland) var ein norskur rithøvundur og blaðmaður. Kendar yrkingar eftir Vinje eru «Våren», «Ved Rundarne», «Den dag kjem aldri» og «Blåmann». Hann vaks upp í Vinjestoga í Telemark fylki. Hóast familjan var fátøk var áhugin fyri bókmentum stórur, og Vinje fekk skjótt alsk til bókina.
Vinje doyði á Hadeland, Oppland fylki og varð jarðaður við Søsterkirkene á Gran.
CTD
thumb|[[Carnitin]]
Mýrisnípa
thumb|right|Landafrøðiliga spjaðing av mýrisnípuni. {{legend|#00FF00|byggingarfuglur|outline=gray}} {{legend|#008000|búfuglur|outline=gray}} {{legend|#007FFF|vetrargestur|outline=gray}}
CTD
CTD, Carnitine transporter deficiency, er ein arvalig ílegusjúka, sum forðar kroppinum at brúka feitt sum orku, serstakliga í tíðarskeiðum uttan mat. Carnitinið í kroppinum stavar frá føði og verður eisini framleitt í kroppinum. Fólk við CTD hava ein protein feil í proteininum kalla carnitin transporter, sum føra carnitin inn í kyknurnar og forða fyri, at tað fer úr kroppinum.
Sjúkueyðkenni
Vanliga koma fyrstu tekinini og sjúkaeyðkennini av CTD hjá nýføddum og tíðliga í barnaárunum. Tekin kunnu verða óvanligur heilavirkni, sjúkt hjarta, ørviti, spýggj, vøddaveikleiki og lágt blóðsukur.
Mýrisnípa
Mýrisnípan (frøðiheiti - Gallinago gallinago) er brún omaná við fýra gulum teinum eftir bakinum og einum á høvdinum. Nevið hevur hon longri upp á seg enn nakar annar fuglur, ið vit vita um. Víða um Føroyar verður hon nevnd mirusnípa, men betra navnið man tó vera mýrisnípa, tí mest heldur hon seg á mýrum og øðrum bleytlendi. Har situr hon væl fjald í tí síða grasinum og lættir sær ikki á, fyrr enn fólk kemur tætt at henni. Tá sker hon í eitt »kjett«, í tí hon rýkur upp, og flýgur so undan, snittandi til viks. Hon er spakur fuglur, og har sum ongar kettur eru, eigur hon ofta nær húsum. Fyrra partin á sumri í góðum veðri og mest á kvøldi síggja og hoyra vit ofta teirra vakra leik í lofti. »Kipp kipp kipp« láta tær, meðan tær hevja seg høgt, høgt upp í loft. So við eitt stoyta tær sær á høvdið, og við útspílaðum veli og hálvkreptum veingjum fara tær á skák niðureftir.
CTD
Sjúkuavgerð og sjúkuviðgerð
Ein kan kannast fyri CTD á tríggjar hættir: 1. Máta carnitininnihaldið í blóðinum. 2. Ílegukanningar. 3. Máta virkni av carnitinflytarum á dyrkaðum húðkyknum.
Viðgerðin fyri CTD er at tilføra carnitin í so stórum mongdum, at innihaldið av carnitini í blóðinum verður regulskipað.
Mýrisnípa
Tá ið tær hava fingið góða ferð, hoyrist eitt hart »burrurrurr« ljóða úr velfjøðrunum — og kanska eisini úr veingjarfjøðrunum? Komnar nakað niður steðga tær ferðini, skera í »kipp kipp« og ringja seg upp aftur. So »burrurrurr« niður. Stundum stoyta tær sær so flatt niður, at ferðin verður lítil; tá hoyrist einki »burr«. Leingi kunna tær stuttleika sær soleiðis. Eftir longsta dag gera tær minni av hesum leiki; tá hoyrast tær mest láta »jabbe jabbe jabbe jabb«.
CTD
Títtleiki
Helvtin av Føroya fólki hevur latið seg kanna fyri CTD, 120 eru funnin við ílegusjúkuni, og tað eru fleiri, enn læknarnir høvdu væntað. Áðrenn kanningarnar byrjaðu, varð hildið, at ein av hvørjum 1.300 í Føroyum mundi hava sjúkuna, nú vísir tað seg, at ein av hvørjum 400 hevur CTD. Aðrastaðni, til dømis í USA, Danmark, Avstralia og Japan, er talið ein av hvørjum 40 000. Kanningarnar seinasta árið vísa, at sjúkan kann raka øll og ikki bert børn og ung. Tilkomnir menn eru funnir, har aldur og æðrakálking kundi verið ørsøkin til teirra hjartatrupulleikar, men nú vísir tað seg at vera CTD.
Eva Cassidy
Cassidy sang jazz, blues, fólkatónleik, gospel og popp, og hóast hon var dugnalig sum tónleikari, so var hon, meðan hon livdi fyrst og fremst kend í heimbýi sínum, Washington. Uttanfyri heimbýin gjørdist hon fyrst kend í Stórabretlandi, har ein radiostøð byrjaði at spæla hennara tónleik. Í 2001 náddi album hennara bretsku hittlistarnar og varð seld í milliónatali. Hon var sera smaðin og tordi illa at framføra fyri nógvum fólkum, tað er nokk ein av orsøkunum til, at hon ikki gjørdist víðakend fyrr enn eftir deyða hennara. Eva Cassidy gjørdist bert 33 ára gomul. Hon doyði av húðkrabba (malignt melanom).
CTD
Arvafrøði
thumb|right|CTD hevur eitt ikki kynsbundið arvamynstur.
Mýrisnípa
Reiður við eggjum í eru at finna alt summarið, líka frá fyri halvarðsøku til eftir ólavsøku. Oftast eigur hon í mýrum og velur sær har ein bøkk við síðum grasi á. Stráini bendir hon aftur yvir reiðrið, so tað er sera ringt at finna. Tað veit hon væl og liggur tí í friði, til fólk er komið dygst at, og tá flýgur hon upp tigandi. Men tú mást ikki fara til reiðrið, tí áðrenn hálvklakt er, er hon avbara skjarlig og kann skjótt verða avrøkt. Kemur tú nær at, meðan eggini eru nógv ungað, hava summar ein sjaldsaman atburð. Tær flúgva av og tveita seg niður sum einar 3 favnar frá reiðrinum við bringuni móti jørð og við vítt útspílaðum veli upp í loft; tá sæst ein svartur blettur í tí — rætt sum eitt ilt eyga skuldi start at tær. Gongur tú nærri at henni, fer hon at hvæsa, nakað samaleiðis sum gás, ið heldur fólk koma sær ov nær, so tað er skilligt, at hon ger hetta til at ræða teg frá reiðrinum. Og hevur tú einar tvær ferðir tá farið henni so nær, at hon má flýggja undan, so roynir hon tað ikki aftur. Eggini eru 4, hendir seg 3, og tó at tey eru sjaldsama stór eftir fuglinum, fær hon væl vermt, tí hon leggur tey samaleiðis sum spógvin, og tey eru soleiðis skapað, at tá taka tey heilt lítið rúm. Eftir 18 døgum koma ungarnir út, og nú býta hjúnini teir oftast sundur, so at tey verma hvør sínar tveir. Teir eru sjaldsama vakrir, flekkutir av reyðbrúnum og bleikbrúnum og svartbrúnum; teir 4 gulu teinarnir eftir bakinum skiljast longu væl. Móti heysti koma tær ofta í gravir í bønum, og í myrkri hevur mangur verið kløkkur, tá ið ein snípa við einum hvøllum »kipp« flýgur upp dygst fyri fótinum á honum. Frá mikkjalsmessu og út um veturnætur fara tær at fækkast, flyta suður til Skotlands og summar helst longur. Nakrar verða eftir her allan veturin, men tær fjala seg so, at lítið sæst til tær uttan í kava. Tá leita tær til keldurnar at sløkkja tostan — tamar mýrisnípur sutla nógv vatn í seg — og kanska fáa tær eisini smákykt har í mosanum. Um summarmála koma tær, ið fóru, aftur.
.cv
.cv er eitt alnets-tjóðarøkisnavn, sum er bílagt til Grønhøvdaoyggjarnar.
Magni Christiansen
Magni Christiansen er føroyskur gospel-sangari úr Kvívík. Flestir føroyingar kenna navnið Magni Christiansen. Hesin cowboy'arin hevur nú í mong ár verið sera væl dámdur millum føroyingar. Magni hevur útgivið fimm fløgur, og hava hesar eisini verið sera væl móttiknar. Men tað heilt serliga við seinastu útgávuni, er at hon er upptikin í countryheimstaðnum Nashville, Tennessee saman við contrytónleikarum í USA.
Og sjálvt um tað eru verðsligir menn sum Shakin Stevens og Alan Jackson sum eru tónleikaligar fyrimyndir hjá Magna, letur hann tað ikki verða nakar ivi um hvør er størsta fyrimynd hansara, nevniliga Jesus, og eru sangir hansara flest eisini um hendan mannin sum broytti lív hansara.
Hann hevur eisini umsett nógvar sangir og sálmar til føroyskt.
Lønsemi
Lønsemi er eitt búskaparligt heiti. Lønsemi er eitt mát fyri hvussu stórt avkast ein fyritøka hevur av ávísari tilfeingisnýtslu. Hetta tilfeingi kann vera kapitalur, arbeiði ella vitan (know-how).
Onnur líknandi búskaparlig hugtøk eru:
Terji og Føstufressar
Terji og Føstufressar er navnið á føroyskum tónleikabólkið við Terja Rasmussen á odda. Bólkurin gav sína fyrstu fløgu út í 1990. Hon gjørdist sera vælumtókt og hevur nú selt fleiri enn 9000 eintøk. Bólkurin útgav í 2010 sínu næstu útgávu Terji og Føstufressar 2. Sangurin "Ljóðmynd" av fyrru fløguni varð valdur til aldarinnar lag av lesarum hjá Sosialinum í 1999. Terji og Føstufressar vunnu heiðurin Planet Awards fyri ársins útgávu 2010.
ABC-oyggjarnar
thumb|ABC-oyggjarnar ABC-oyggjarnar (ofta eisini nevndar Windward Islands) eru Aruba, Bonaire og Curaçao. Oyggjabólkurin er annar av teimum tveimum oyggjabólkunum, sum mynda Niðurlendsku Antillurnar í Karibiska havinum. Oyggjabólkurin liggur í ein norðan úr Venesuelansku strandarlinjuni og er partur í Smáu Antilloyggjum.
Papua Nýguinea
Papua Nýguinea ella Papua Ný Guinea (enskt; Independent State of Papua New Guinea, tok pisin; Papua Niugini) er størsta tjóð í Melanesia. Landið var avstralskt hjáland til 1975 og er eystrari partur í oynni Ný Guinea umframt 600 aðrar oyggjar skamt norður, suður og eystur úr Ný Guinea. Port Morresby er bæði høvuðsstaður og størsti býur. Papua Ný Guinea hevur bara mark við Indonesia. Miðallívsævin í landinum er 66 ár. Landið er limur í Bretska Samveldinum. Har er nógv gull og kopar.
Søga
Portugisar og spaniamenn vóru í 16. øld at gera kanningarferðir til asiatisku- og kyrrahavsoyggjarnar, og hildu við tí í 17. øld. Í 1604 kom portugisin Pedro de Quiros til Vanuatu. Ein skipari hjá Quiros, Luis Vaez de Torres, sigldi í ein vestan fram við suðurstrondini á Ný Guinea í 1606 og kannaði sundið ímillum oynna og avstralska meginlandið. Sundið eitur enn Torressund. Nakað um somu tíð sigldi niðurlendingurin Willem Jansz inn í Carpentariahav og kortlegði strondina í Norður-Avstralia. Jansz helt hetta vera Ný Guinea.
Samfelagið
Færri enn 6 milliónir fólk búgva í Papua Ný Guinea; flestu teirra búgva í smáum, fjarskotnum bygdum. Í eygum vesturlendinga eru mong fólk har fátæk. Flestu fólk í Papua Ný Guinea liva av landbúnaði. Papua Nýguinea við 5,8 milliónum fólkum og fleiri enn 700 tungumálum tók lysing frá Avstralia í 1975. Síðan hevur stór framgongd verið í landinum, men gamli siðvandi lívshátturin er enn vanligur. Nýtíðar fjølmiðlar, helst sjónvarp og útvarp, geva teimum ungu í Papua Nýguinea innlit í okkara heim, men ikki tøkni ella pening, sum er treyt fyri, at tey kunnu liva sum fólkið í framkomnu ídnaðarlondunum. Vaksandi ónøgd helvur elvt til stóran samfelagsligan spenning. Fyri stuttari tíð síðan vóru fjarskotnastu økini í Papua Nýguinea fullkomiliga avbyrd frá umheimurin. Nú er nýggja tíðin komin við ferð inn í tilveru teirra.
Taylor Lautner
Taylor Lautner (føddur 11. februar 1992 í Grand Rapids) er ein amerikanskur filmsleikari.
Papua Nýguinea
Búskapur
Nógv tilfeingi er í landinum, helst steinsløg til dømis kopar og gull. Koparnámið í Panguna í oynni Bougainville er ímillum tey størstu í heiminum. Á oynni Bougainville, har stór koparnám eru, er meiriluti fyri at loysa frá hinum partinum av landinum. Viður úr stóru regnskógunum er eisini týdningarmikil útflutningur. Tað, sum ræður um her, er at vinna út tilfeingið og ikki skaða viðkvomu náttúruna. Meginparturin av jørðini hoyrir til bygdasamfeløgini, ikki til hvønn einstakan. thumbnail|right|250px|Kort yvir Papua Nýguinea.
Landafrøði
Papua Ný Guinea er beint sunnan Miðkring, og tí er veðurlagið heitt og slavið. Høg fjøll eru eystur og vestur alla oynna; fjøllini eru avtakin við tøttum regnskógi langt niðan í líðirnar. Í hesum mest sum ógongdu skógum er satt meingi av dýrum og vøkstrum, og mong dýr og plantur eru ikki nakra aðrastaðni í heiminum. Við strendurnar eru stórar mangrovumýrar. Í landinum er stórur skógur og nógv fjøll, og tað er ótætt bygt.
Framleidni
Framleidni er eitt búskaparligt hugtak. Framleidni er eitt mát fyri hvussu stórt framleiðsluúrslitið er í mun til framleiðsluavrikið. Nógvir ymiskir hættir eru at rokna út framledni. Arbeiðsframleidni fyri eitt land (ella ein geira), verður roknað sum lutfallið millum BTÚ fyri landið (ella geiran) og talið av fulltíðarstørvum í landinum (ella geiranum).
.cx
.cx er eitt alnets-tjóðarøkisnavn, sum er bílagt til Jólaoynna (Christmas Island), sum liggur í Indiska Havinum.
Dansk Melodi Grand Prix 1961
Dansk Melodi Grand Prix 1961 var tann 5. útgávan av Dansk Melodi Grand Prix. Tað gjørdist Dario Campeotto, ið vann kappingina við sanginum Angelique.
Finalan
Dansk Melodi Grand Prix varð hildið í Fredericia Teater í Fredericia, vertur var Sejr Volmer-Sørensen. Sjey sangir luttóku, har ið vinnarin varð valdur av einari dómsnevnd við 10 fólkum, ið skuldu geva 3 stig hvør. Tey kundu, um tey vildu tað, býta stigini, tvs. tey kundu t.d. geva 1 stig til 3 sangir, 1 og 2 stig ella 3 stig til ein sang.
Henda kapppingin er merkisverd fyri tað at øll, ið høvdu luttukið í undanfarna Dansk Melodi Grand Prix: Birthe Wilke, Gustav Winckler, Raquel Rastenni og Katy Bødtger – royndu seg enn einaferð.
Dagur Málsins
thumb|250px|Færøsk Anthologi, 1891
Dagurin er føðingardagur V.U. Hammershaimbs, faðirin at skriftmáli føroyinga.
Kvinnufelagið í Havn
Kvinnufelagið í Havn varð stovnað 31. mars 1952 og heldur til í Mettustovu á Reyni í Havn. Longri niðri sæst yvirlit yvir nevndir ið hava verið í Kvinnufelagnum. Kelda til yvirlitið er heimasíðan hjá Kvinnufelagnum, sum hevur fundarbøkur og 25-ára minningarrit hjá Kvinnufelagnum til keldu. Yvirlitið er fullfíggjað frá 1952-1980 og frá 2005-2010. Kvinnufelagið er limur í Kvinnufelagasamskipan Føroyar, stytt KSF. KSF er eitt móðurfelag (paraplyfelag) fyri kvinnufeløg í Føroyum. Felagið hevur nevndarfundir regluliga og skipar av og á fyri tiltøkum, onkuntíð eru tiltøkini bert fyri kvinnur, men ofta hava eisini verið almenn tiltøk fyri øll har ymisk aktuell evni verða umrødd og kjakast um. Felagið plagar at skipa fyri fundum ella tiltøkum á altjóða kvinnudegnum 8. mars, í 2006 varð skipað fyri kjakfundi í Sjónleikarhúsinum í Havn har evnið var "Kvinnur í politikki - hvussu fáa vit fleiri kvinnur valdar í Løgtingið og í bý- og bygdaráðini?" T.d. hevur felagið skipa fyri kjakfundum við luttøku av kvinnuligum valevnum, hetta fyri at vera við til at hjálpa kvinnunum fram, óansæð hvønn flokk tær hoyra til. Nakrar av teimum sum hava verið nevndirlimir í Kvinnufelagnum í Havn eru seinni blivnar aktivar í býráðs- og ella landspolitikki. T.d. hava Malla Samuelsen, Karin Kjølbro, Lisbeth L. Petersen og Rigmor Dam verið nevndarlimir. Aðrar sum hava verið sera virknar í almenna kjakinum og sum hava verið virknar í Kvinnufelagnum í Havn, men ikki í lands- ella býráðspolitikki eru t.d. Bergtóra Hanusardóttir, sertannlækni og rithøvundur, Inga Ellingsgaard, Turið Holm, kvinnulækni, Birta Biskopstø, løgfrøðingur Laufey Blaasvær og Randi Kúrberg málfrøðingur og ítróttakvinna.
Endamál
Endamálið hjá felagnum er at arbeiða fyri javnstøðu millum kvinnur og menn, so tey javnbjóðis kunnu virka í heimi, yrki og samfelagi. Kvinnufelagið er einasta áhugafelag í Føroyum, sum hevur boðað frá, at tær taka undir við fríari fosturtøku.
Søga
Felagið varð stovnað hin 31. mars 1952. Niðanfyri sæst yvirlit (tó ikki fullfíggjað.
Fyrsta nevndin
Frú Jóhanna Jensen var fyrsti formaður í felagnum. Hinar í fyrst valdu nevndini vóru:
Frú Malla Samuelsen
Frú Lisa Rubeksen
Frúgv Bergljót av Skarði
Frú Ninna Arge Jacobsen
Frúgv Helena á Bakka
Frú Petra Arge
Nevndin 2006
Nevndin skipaði seg við felags leiðslu og hevði tískil onga forkvinnu og varaforkvinnu.
Nevndin frá 3. oktober 2005
Eyðna Djurhuus, grannskoðari
Bergliot Ihlen, grannskoðari
Birta Biskopstø, KSF-umboð
Nevndin frá oktober 2003
Nevndin skipaði seg 18.10.2003
Nevndin frá 3. oktober 2000, Aðalfundur í Mettustovu
Bergtóra Hanusardóttir, Inga Ellingsgaard, Marjun Berg, Vilgerð Astriðardóttir, Lisbeth L. Petersen, Karin Kjølbro, tiltakslimur Gunnvá Haldansen, tiltakslimur Eyðna Djurhuus, grannskoðari Bergliot Ihlen, grannskoðari Inga Ellingsgaard, KSF-umboð Gunnvá Haldansen, KSF-umboð, tiltakslimur
Nevndin frá 21. september 1987 - Aðalfundur í Mettustovu
Árið fyri var lógin blivin broytt soleiðis, at aðalfundur skuldi vera um heystið í staðin fyri um várið.
Nevndin 13. februar 1984 - Eykaaðalfundur
''13.01.1984 Aðalfundur í Mettustovu. Ov fáar møttar - lýst varð til eykaaðalfund''
Kvinnutíðindi
Felagið gav út blaðið "Kvinnutíðindi".
Terji og Føstufressar (1990)
Terji og Føstufressar er fyrsta útgávan hjá bólkinum av sama navnið. Fløgan var tikin upp og ljóðblandað í LT Studio í sep. 1989 av Herluf Sørensen. Húsan gjørdi Anker Eli Petersen.
Chris Pine
Chris Pine (føddur 26. august 1980 í Los Angeles) er ein amerikanskur filmsleikari. Hann er kendastur fyri at spæla leiklutin sum James T. Kirk í 2009 filminum Star Trek, og tann fylgjandi filmurin, Star Trek Into Darkness (2013), og hevur eisini spælt í filmum sum: The Princess Diaries 2: Royal Engagement (2004), Just My Luck (2006), Smokin' Aces (2007), Unstoppable (2010), This Means War (2012), Rise of the Guardians (2012), Horrible Bosses 2 (2014) og sum Jack Ryan í Jack Ryan: Shadow Recruit (2014).
Bonaire
Fólkið
Í 2001 var fólkatalið 10 791, í 2004 var tað minkað til 10 185, 2010 13 389. Mesta fólkið er afrikanarar, men eisini er ein hvítur minniluti. Almenna málið er niðurlendskt, men enskt, papiamento og spanskt eru eisini vanlig mál. Bonaire merkir "góð luft".
Landalæra
Oyggin er 288 km² stór. Hóast strandarlinjan er fruktagóð, er miðjan á oynni at rokna sum oyðimarkarlendi. Ein stórur partur av økinum er lagt út sum náttúrupark, sum tað kostar at sleppa at vitja. Ein strond á oynni kallast Pink Beach; har er sandurin ljósareyður og mjúkur, og gerst sjáldan heitur.
Av tí at oyggin hevur sera góð viðurskifti til surfing, marknaðarførir Bonaire seg sum "Surfers' paradise", sum eisini er tekstur á nummarspjøldrunum á bilunum.
Óbygda grannaoyggin Klein Bonaire vestan fyri Bonaire er 6 km² til støddar.
Miskolc
Miskolc (IPA: ) er ein býur í Ungarn. Býurin hevur umleið 179.000 íbúgvar.
Danabrók
Danabrók (á donskum Dannebrog) er danska flaggið. Tað er samansett av tveimum elementum; reyð bakgrund við einum hvítum figuri. Navnið stavar frá heitinum á vovnum klæði. Nakað líknandi vovnu mannfólkabuksunum, vit brúka til føroysk klæði. Danska flaggið sigst vera frá ár 1219. Hetta reyða flaggið við krossmerki, var ætlað til at hanga niður frá stokki ella stong. Bæði tá tað hekk yvir høvdingastóli, omanfyri borgarportur og tá herlið masjeraðu, hekk tað upp og niður, so krossurin vendi rættan veg. Reyða bakrundin var upprunaliga liturin hjá sertøkum klani ella familju; men bleiv so valdur sum merki fyri allar danar. Við einum hvítum krossi, bleiv boðað vinum og serliga fíggindum frá, at her komu vápnaðir menn við kristna boðskapinum. Danska flaggið er nýtt sum fyrimynd fyri flest øllum hinum norðurlendsku tjóðunum, hóast tey eru munandi yngri fløgg.
.cy
.cy er eitt alnets-tjóðarøkisnavn, sum er bílagt til Kýpros.
Curaçao
thumb|right|200px|Flaggið hjá Curaçao thumb|270px|Kort av Curaçao frá [[1836]] thumb|Curaçao left|thumb|Handelskade in Willemstad, Curaçao Curaçao (úttalast Kurasaw; Papiamento: Kòrsou) er ein oyggj og eitt sjálvstýrandi land í Suðurkaribiska havinum tætt við strondina á Venezuela. Oyggin er partur av Niðurlendska Karibia og fekk sjálvstýri í 2010 og er ein partur av Niðurlendska kongsríkinum, men er eins og Føroyar ikki partur av ES. Landið Curaçao er høvuðsoyggin og tann lítla óbygda oyggin ið nevnist Klein Curaçao (Lítla Curaçao).
Curaçao er ein av teimum trimum ABC-oyggjunum. Fólkatalið er gott 150.000, landið fevnir um 444 km2. Høvuðsstaðurin eitur Willemstad.
Ljóðmynd
Ljóðmynd er eitt lag hjá Terja og Føstufressum. Orðini eigur Anker Eli Petersen og lagið Terji Rasmussen. "Ljóðmynd" varð valdur til aldarinnar lag av lesarum hjá Sosialinum.
Líkasum
Líkasum er eitt yrkingasavn, sum føroyski rithøvundurin Rói Patursson skrivaði, og sum kom út fyrstu ferð í 1985. Myndirnar gjørdi Tróndur Patursson.
Rói Patursson fekk Bókmentavirðisløn Norðurlandaráðsins fyri bókina í 1986. Dómsnevndin skrivaði: "Med lyrisk kraft och öppenhet visar han de spänningsfyllda sammanhangen mellan den färöiska verkligheten och de existentiella frågorna i vår moderna tillvaro."
Bókin er umsett til danskt, norskt og svenskt.
Hjalti Joensen
Hjalti Joensen er kendur sum guitarleikari í Moirae. Hann hevur eisini framført saman við Anna Faroe. Hjalti er búsitandi í Runavík. Hjalti hevur útgivið tvær fløgur saman við Øssuri Johannesen.
Mota mál
Mota er eitt mál, ið bert verður tosað av umleið 750 fólkum á oynni Mota á Banksoyggjunum í Vanuatu. Frá 1840-1940 varð málið nýtt sum lingua franca av trúboðarum í stórum økjum av Oceania.
Tilnevningar til Bókmentavirðisløn Norðurlandaráðsins frá Føroyum
Rithøvundafelag Føroya hevur gjørt tilnevningar til Bókmentavirðisløn Norðurlandaráðsins frá Føroyum á nærum hvørjum ári síðani 1985. Higartil hava tveir føroyingar fingið Bókmentavirðisløn Norðurlandaráðsins, William Heinesen fekk hana í 1965 fyri Det gode håb (tilnevndur frá Danmark) og Rói Patursson fekk hana í 1986 fyri yrkingasavnið Líkasum. Tóroddur Poulsen hevur verið tilnevndur seks ferðir: 1996, 2002, 2005, 2009, 2011 og 2014. Jóanes Nielsen hevur verið tilnevndur fimm ferðir: 1988, 1994, 1999, 2004 og 2013, Carl Jóhan Jensen hevur verið tilnevndur fimm ferðir: 1991, 1998, 2007, 2008 og 2016, Gunnar Hoydal tríggjar ferðir: 1989, 1993 og 2010, Jens Pauli Heinesen tvær ferðir: 1987 og 1995 og Hanus Kamban tvær ferðir: 2003 og 2012. Tvær føroyskar kvinnur hava verið tilnevndar higartil, tað var í 2001, tá Oddvør Johansen var tilnevnd og í 2015, tá ið Sólrún Michelsen varð tilnevnd.
Tilnevningar
thumbnail|Carl Jóhan Jensen, tilnevndur 1991, 1998, 2007, 2008 og 2016 thumbnail|Hanus Kamban, tilnevndur 2003 og 2012
Reyðvín
thumb|right|250px|Reyðvín. Reyðvín er gjørt av bláum drúvum og fær sín lit frá drúvuskalinum. Liturin spennur frá einum ljósum reyðum liti til ein myrkan svart-violettan lit. Reyðvín inniheldur sum oftast tannin/garvsevju, sum stavar frá víndrúvukjarnunum. Smakkurin er næstan altíð turrur.
Borðvín
thumb|right|220px|Hvítvín. Borðvín (eitur Vin de table í Fraklandi, Vino da tavola í Italia og Vino de mesa í Spania) hevur vanliga eitt alkoholinnihald ímillum 8,5 % og 15 % prosent. Innan borðvín finna vit reyðvín, hvítvín og rosévín.
.dj
.dj er eitt alnets-tjóðarøkisnavn, sum er bílagt til Djibuti.
Michael Jackson
Michael Joseph Jackson (føddur 29. august, 1958) er ein amerikanskur tónleikari. Hann var føddur í Gary, Indiana í USA 29. august í 1958. Jackson gav út heimsins mest seldu tónleikaútgávu í 1982: "Thriller" er seld í 109 milliónum eintøkum, og er hetta met. Íalt sigst Michael Jackson hava selt 750 milliónir eintøk. Hann varð serliga kendur fyri útgávurnar "Off the Wall", "Thriller", "Bad" og "Dangerous. Hansara tónleikur, dansur og móti gjørdu hann til eitt stórt ikon kring verðina.
Jackson framførdi fyri fyrstu ferð í 1969, tá hann var 11 ára gamal sum limur í The Jackson 5. Í 1971 byrjaði hann sína einleikaleið, hóast hann framvegis var við í The Jackson 5. So hvørt, sum tíðin gekk, gjørdist Jackson kendur sum kongurin yvir popp, og fløgan Thriller var, og er framvegis, tann fløgan, sum hevur selt mest nakrantíð. Jackson er somuleðis tann tónleikarin, sum fólk siga vera tann, sum gjørdi tónleikafilmar til tað, teir eru í dag. Sum tann fyrsti, svarti listamaðurin, sum gjørdist kendur gjøgnum MTV, var Michael Jackson á henda hátt eisini við til at bróta niður rasusismuna.
Barndómurin
Jackson hevði eitt sera trupult lív. Tilveran var eingin dansur á rósum, hóast hann var King of Pop, sum hann varð kallaður. Tað er ikki at gera ov nógv av at siga, at Jackson var ein tann størsta stjørnan í okkara tíð. Jackson varð 50 ára gamal, tá hann fór hiðani, men tónleikur hansara livir víðari.
Deyði hansara
Hann fekk ein hjartatilburð og small í gólvið í heimi sínum í Holmby Hills í Kalifornia 25. juni, 2009. Jackson varð í skundi fluttur á sjúkrahús, men hann andaði ikki, tá sjúkrabilurin fór frá heimi hansara við honum. LA Times skrivar, at sangarin fekk hjartamassasju á staðnum, áðrenn sjúkrabilurin fór við honum til UCLA-sjúkrahúsið. Læknarnir lýstu Michael Jackson deyðan at vera klokkan 14.26 lokala tíð í Los Angeles 25. juni 2009. Tá var klokkan 22.26 her hjá okkum. Tey staðfestu hjartasteðg, og eingi tekin vóru um lív. Hann varð alt fyri eitt fluttur á sjúkrahús, har royndir vórðu gjørdar at vekja hann til lívs aftur, men til fánýtis. Hann varð 50 ár. Trý børn sita eftir kenda poppkongin: (Michael Joseph Jackson Jr., Paris Michael Katherine Jackson og Prince Michael Jackson II).
Plátuskrá
Sí eisini: Jackson 5
Norske Folkeviser
Norske Folkeviser er eitt kvæðasavn, ið Magnus Brostrup Landstad gav út í 1852. Skriftmálið hann nýtti var landsmál, ið er grundað á etymologi/upprunafrøði, eins og føroyska skriftmálið hjá Hammershaimb.
Innihald
Landsmál
Landsmál var heitið á tí nýggja norska skriftmálinum, sum varð skapað av Ivar Aasen í 1850-árunum. Í 1929 bleiv almenna heitið á hesum skriftmáli broytt til nýnorskt. Ein ið nýtti landsmál, var Magnus Brostrup Landstad í kvæðasamling síni Norske Folkeviser frá 1852.
Baja
Baja (IPA: ) er ein býur í Ungarn. Býurin hevur hevur umleið 37.690 íbúgvar (2005).
Swangah
Swangah (fyrr Swangah Dangah) er ein føroyskur rappbólkur. Bólkurin er stovnaður av nøkrum ungum dreingjum, sum eru vaksnir upp í sama grannalagi uppi í Svanga í Havn. Navnið á tónleikabólkinum sipar til navnið á grannalagnum. Swangah hevur útgivið tríggjar fløgur tilsamans, harav tann fyrsta er undir navninum Swangah Dangah, meðan tvær tær næstu eru undir navninum Swangah,
Swangah Dangah gav út sína fyrstu fløgu tann 4. november 2011. Næsta útgávan Undirgangstónar bleiv útgivin 28. juni 2013, og við hesari útgávu broytti og stytti bólkurin navn sítt til Swangah. Triðja útgávan varð útgivin tann 14. juli 2017, og var hetta eisini undir navninum Swangah.
Svangah hevur samstarva við fleiri aðrar tónleikarar, á stakløgum, á fløguni Undirgangstónar og í samband við iLLtonkt. Hetta er eitt nú Mikkjal Gaard Hansen, Marius Dam Christophersen (Marius DC), Beinir Troest (Beinir) við fleiri. Umvegis iLLtonkt hevur Swangah eisini samstarva við Erik Klein (Ghost Notes), sum hevur gjørt fleiri av løgunum til sendingarnar, umframt at Klein eisini hevur gjørt tónleikin til onkur av løgunum hjá bólkinum.
Útgávur
Aðrar útgávur
Algebraisk uppskriving
right|200px
Lýsing
Hvørt talvfólk er merkt við byrjanarstavi, sum lýsir fólkið, og byrjar tað við einum stórum stavi, til dømis: K = Kongur, F = Frúgv, R = Rókur, B = Bispur og Ri = Riddari. Finnan hevur ongan byrjanarstav. Leikir við finnuni verða einans skrivaðir við navninum á puntinum.
Við hesum skriviháttinum eru tveir møguleikar, sum eru hin stutti - sum er hin mest vanligi - og hin langi skrivihátturin. Við stutta skriviháttinum skrivar ein bara, hvar ávísa fólkið verður leikt til, t.d. Ra4. Og við langa skriviháttinum verður eisini skrivað, hvaðani fólkið kemur, t.d. Ra1-a4. Tó at stutti hátturin verður nýttur, er onkuntíð neyðugt eisini at skriva, hvaðani fólkið kemur, um ivi er um, hvat fólk talan er um.
Dømir um uppskriving
Шахматна нотация
Stokkhólmssyndromið
Stokkhólmssyndromið er ein fløga hjá 200, sum er útgivin av plátufelagnum Tutl í 2009 (CD).
Arktis
Søga
Í 16. øld fóru evropeiskir sjófarar at gera rannsóknarferðir til Norðurkoll til tess at finna eina aðra siglingarleið til Asia. Bretar fóru at kortleggja útnyrðingsleiðina ímillum Kanada og pólísin, og niðurlendskir sjófarar granskaðu landnyrðingsleiðina ímillum Siberia og pólísin. Men ikki fyrr enn í 1906 vórðu báðar leiðirnar sigldar. Trý ár seinni kunngjørdi amerikanski pólfarin Robert Peary (6. mai 1856 – 20. februar 1920), at hann hevði verið á Norðurpólinum. Summi ivast í, um Peary nakrantíð var á Norðurpólinum, tí ferðin vardi so stutt.
Leingi hildu summir pólfarar, at pólísurin lá oman á einum stórum meginlandi. Í 1958 prógvaði amerikanski kjarnorkurikni kavbáturin Nautilus, at tað ikki var so, tá ið hann sigldi undir ísinum úr Alaska til Svalbarð. Seinni hava havrannsóknir kortlagt havbotnin.
Dýr og vøkstur
Satt dýrameingi er í Íshavinum. Kópur, roysningur og mong hvalasløg tola væl glerkalda sjógvin, tí undir húðini og undir hvøljuni er tjúkt spik, sum lívir væl fyri kulda. Uppi á landi eru reindýr, moskusneyt, hara, pólrevur og úlvur; alsamt á ferð eftir mati. Um veturin leita hesi dýr suður eftir undan ringasta vetrarkuldanum. Stutta summarið blóma nógvar harðførar plantur og veita øllum skordýrameinginum á frostmýrunum føðslu. Her eigur eisini nógvur fuglur um summarið, til dømis helsigás, terna, entur og ymisk másasløg.
Fólkið og samfelagið
Lítið fólk býr í køldu, harðføru londunum við Íshavið. Sámar í Sámalandi, jakutar og nenetsar í Siberia og inuittar í Kanada, Alaska og Grønlandi livdu fyrr av at veiða. Nógv reindýr halda til á hesum leiðum og av teimum fekk fólkið til dømis mat, klæði, amboð og lutir til býtishandil. Nøkur fólk liva enn soleiðis, men tey flestu hava nú búsett seg í bygdum og hava fast arbeiði.
Um veturin liggur lendið undir í djúpum kava, og um summarið, tá ið kavin tiðnar, gerast stór lendi bleytar mýrar. Fólk eru í kavaskóm ella á skíðum, at tey skulu ikki søkka niður í kavan. Á gleri og hørðum kava ganga fólk í skóm við tjúkkum, grovum botni, ella tey hava píkar undir skónum, at tey ikki glíða. Fyrr varð hundasleta álitið til allan flutning langvegis; men nú nýta tey flestu kavaskutara. Hann er lættur at handafara, ekur skjótt og orkar væl at draga.
Ísurin í Íshavi er vanliga 2 metrar tjúkkur. Skal verða siglt har norðuri, má ísbrótari verða nýttur, ella hann má sigla undan øðrum skipum og bróta teimum eina rennu at sigla ígjøgnum. Ísbrótarar hava ógvuliga sterka maskinu og ísstyrktan skrokk. Bógvur og stevni eru sergjørd. Ísbrótarin setur ferð á, siglir framskipið upp á ísin, ið so brotnar undan skipinum.
Landalæra
Arktis er eitt ómetaliga stórt øki, ið fevnir um partar av Alaska, Russlandi, Kanada, Finnlandi, Svøríki og Noregi, og harumframt Grønland, Ísland og Føroyar. Arktis verður lýst á ymsan hátt. Landafrøðiliga verður lýsingin ofta avmarkað til økið norðan fyri pólkringin, ella har ið markið gongur suður til øki við permafrost, ella har miðalhitin í juli er í mesta lagi 10 hitastig. Men tá tað snýr seg um politiskt samstarv, fevnir Arktis um øll londini og fólkini á norðurleiðum, m.a. Føroyar. Føroyar eru partur av sendinevndini hjá kongsríkinum í Arktiska Ráðnum saman við Grønlandi og Danmark. Hini limalondini í Arktiska Ráðnum eru USA, Kanada, Russland, Svøríki, Finnland, Ísland og Noreg.
Lond og oyggjar í Arktis
thumb|right|250px|Politiskt kort.
Patagonia
thumb|Patagonia. thumb|[[Ushuaia, Argentina.]] Patagonia er sunnasti parturin av Argentina og Kili og harvið sunnasti parturin av Suðuramerika. Patagonia er hálendi og góður seyðahagi, og í støðum hava teir óføra nógvan seyð. Patagonia er ótætt bygt, men fólkatalið man fara at vaksa, tí teir hava funnið bæði olju og kol í landinum.
Óli Holm
Óli Holm (føddur 15. apríl 1945 í Vági) er fyrrverandi fólkaskúlalærari, varaskúlastjóri og politikari fyri Tjóðveldisflokkin.
Hann fekk læraraprógv á Nr. Nissum seminarium í 1968, og var lærari í Vágs skúla 1968-1971, í Sct. Jørgens skúla í Holstebro 1971-73, og síðani varaskúlastjóri í Vágs skúla frá 1973 til ?.
Óli Holm var landsstýrismaður í undirvísingar- og mentamálum frá 14. juni 2001 til 6. juni 2002 umboðandi Tjóðveldisflokkin.
Hann er nevndarlimur í Suðuroyar Sparikassa. Hann var formaður fyri Fótbóltssamband Føroya frá 2004 til 2008. Sum ungur spældi hann fótbólt við VB. Seinni var hann nevndarlimur í felagnum. Hann hevur eisini íðka borðtennis, tá hann var ungur. Óli er giftur við Elisu Holm og saman eiga tey børnini John Hendrik, Dennis og Barbaru. Sonurin Dennis Holm varð valdur í Vágs Býráð í november 2012, og nakrar dagar seinni varð hann valdur til borgarstjóra.
Kirkjubøsteinurin
210px|thumb|Rúnarnir frá Kirkjubøsteininum síggjast í bakgrundini. Steinurin í forgrundini er [[Sandavágssteinurin.]]
Kirkjubøsteinurin er ein rúnarsteinur, ið var funnin í Kirkjubø í 1832. Á steinum eru 19 rúnir ristar, men tey lærdu eru ósamd á máli um aldur og innihald á innskriftini. Hóast hetta er steinurin helst eitt hitt elsta skriftminni, vit hava í Føroyum.
Steinurin var eftir at hann var funnin sendur niður á Nationalmuseet í Keypmannahavn, men er nú á Føroya Fornminnissavni.
Hvat stendur so á hesum steini og hvussu gomul er innskriftin?
Soleiðis ljóðar fyrsta týðingin hjá Finn Magnussen, og merkir tað "Knút kuvlungur vá (drap)", tvs. at talan er um gravstein yvir onkran, ið áðurnevndi Knút hevur dripið. Finn Magnussen kom í fyrstu kanningum sínum til ta niðurstøðu, at steinurin helst er frá 12. øld.
Maria Ingerslev Simonsen ger í 1959 eina nýggja týðingarroynd av Kirkjubøsteininum. Hon heldur, at tey fyrstu 7 tekini eru ólesilig og lesur bert tey seinastu 12, ið hon týðir soleiðis: "unni Vígúlvi ró". Steinin metur hon at vera frá kristnari tíð, helst fyrst í 11. øld.
Houston
Houston er størsti býur í amerikanska statinum Texas og fjórðstørsti býur í USA. Býurin liggur í landsynningspartinum av Texas, tætt við strondina við Meksikoflógva.
Houston, sum gjøgnum fleiri ættarlið hevur verið kent sum fíggjar- og oljuharranna spælipláss, hevur valt sín fyrsta lesbiska borgarstjóra, Annise Parker.
17. september
17. september er dagur 260 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 261 um skotár er). 105 dagar eru eftir av árinum.
Dagurin eitur Lambertus. Lambertus var biskupur í Maastricht í Hálandi. Varð dripin av aðalsmonnum, tí at hann setti at teimum fyri ólevnað.
Barnabókaheiðursløn Tórshavnar Býráðs og Mentanarvirðisløn M. A. Jacobsens verða handaðar henda dagin ella fáar dagar áðrenn ella aftaná. 17. september er dagurin, tá M.A. Jacobsen, ið virðislønirnar eru uppkallaðar eftir, varð føddur.
Bjørk Olsen
Bjørk Maria Krog Olsen (føddur 20. mai 1991) er ein føroysk blaðkvinna og ungdomspolitikari (FF). Hon var forkvinna fyri HUXA frá 2007 til 2010. Bjørk er dóttir Elsu Mariu Olsen úr Vági og Bjørn Krogh, sum er dani. Annika Olsen er mostur hennara. Hon var programmleiðari í ungdómssendingini Mús, sum varð víst í Kringvarp Føroya í 8 pørtum frá 24. november 2008 til 26. januar 2009. Harumframt hevur hon arbeitt sum blaðkvinna fyri Sosialin og verið útvarpsvertur á Rás2.
Sukursjúka
thumb|right|220px|Altjóða symbolið fyri diabetes. Diabetes mellitus stavar úr griskum, og merkir: ”Hunangur, sum rennur beinleiðis ígjøgnum.” Navnið hevur sín uppruna í, at sukursjúklingar við høgum blóðsukri, skilja út sukur gjøgnum landið. Diabetes kallast eisini sukursjúka og finst bæði sum týpa 1 og týpa 2.
Insulin er eitt hormon sum verður skapa í brisinum. Insulin er neyðugt, fyri at kyknur í kroppinum kunna upptaka glukosu frá matinum vit eta. Um brisið ikki framleiðir nóg nógv insulin, økist mongdin av glukosu í blóðinum. Hetta ber við sær sjúkueyðkennir og sukur skilist út gjøgnum landið.
Týpa 1
Tá ein hevur týpu 1 sukursjúku, eru tær kyknur sum framleiða insulin (beta-kyknurnar) heilt ella lutvíst oyðilagdar. Oyðileggingin kemst av einari autoimmunari reaktión, tvs. at kroppurin skapar andevnir ímóti sínum egnu kyknum og oyðileggur tær. Orsøkin er, at immunskipanin uppfatar betakyknurnar fremmandar og tessvegna oyðileggur tær. Týpa 1 sukursjúka er tískil ein autoimmun sjúka.
Vanliga metur man, at ein hevur týpu 1 sukursjúku um insulin framleiðslan fer undir 10-20 % av tí vanliga. Av tí at týpa 1 sukursjúklingar ikki framleiða nóg mikið insulin sjálvir, eru teir noyddir at innsproyta insulin fleiri ferðir dagliga. Vanliga fáa týpu 1 sukursjúklingar staðfest sjúkuna sum barn ella tannáringar. Enn vita vit ikki hvat útloysir sjúkuna og hon kann tí ikki fyribyrgjast. Uml. 5-10 % av sukursjúklingum hava týpu 1 sukursjúku.
Týpa 2
Tá ein hevur týpu 2 sukursjúku eru kyknurnar minni viðkvæmar fyri insulin. Tað vil siga, at persónurin er insulin-mótstøðuførur. Kyknurnar kunna ikki upptaka glukosu frá blóðinum og fyri at bøta um hetta framleiðir brisið enn meir insulin. Sum tíðin gongur verða kyknurnar eisini mótstøðuførar fyri øktu mongdina. Brisið verður fyrilagst og minkar um insulin framleiðsluna.
Vanliga fáa týpu 2 sukursjúklingar staðfest sjúkuna sum vaksin. Sjúkan verður vanliga útloyst orsaka av ósunnum lívstíli og hon kann tí fyribyrgjast. Uml. 80 % av sukursjúklingum hava týpu 2 sukursjúku.
Týpa 1½
Týpa 1½ sukursjúkan verður vanliga staðfest vaksnum og kallast eisini LADA (stytting fyri 'latent autoimmune diabetes of adulthood'). Eins og týpa 1 er hetta ein autoimmun sjúka, har kroppurin oyðileggur sínar egnu insulin-framleiðandi kyknur. Enn vita vit ikki hvat útloysir sjúkuna og hon kann tí ikki fyribyrgjast. Uml. 5-10 % av sukursjúklingum hava týpu 1½ sukursjúku.
Tá ein hevur týpu 1½ sukursjúku niðurbrótast tær insulin-framleiðandi kyknurnar seinni enn við týpu 1. Vanliga yvir fleiri ár. Líðandi byrjar sjúklingurin at uppliva sjúkueyðkennir, t.d. verður tystur, vil ofta á ves og lættnar í vekt. Av tí at sjúkueyðkennini koma líðandi og oftast verða staðfestar eftir 30 ára aldurin, verður týpa 1½ ofta mistikin fyri týpu 2. Týpa 1½ sukursjúkan verður avgjørd gjøgnum eina einfalda blóðroynd, har kannað verður fyri ávís evnir í blóðinum.
Graviditets-sukursjúka
Graviditets-sukursjúka er sukursjúka sum íkemur tá kvinna er við barn. Uml. 1500 kvinnur fáa hesa sukursjúku um árið í Danmark. Oftast útloysist hendan sukursjúkan orsaka av yvirvekt, men tó ikki altíð.
Eins og við týpu 2 sukursjúku eru kyknurnar insulin-mótstøðuførar. Sjúkan verður viðgjørd við einum sunnum lívstíli og í summum førum eisini við insulin. Tað er sera umráðandi at blóðsukri liggur so nær tí vanliga sum møguligt, fyri ikki at skaða fostrið. Sjúkan hvørvur vanliga eftir barnsburðin.
1. september
1. september er dagur 244 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 245 um skotár er). 121 dagar eru eftir av árinum.
Bowling
thumb|right|250px|Bowling í [[USA.]] Bowling er ein sportur, ið eisini kann gerast í Føroyum. Vit hava t.d bowling høllina á Hálsi.
Hvítvín
thumb|right|180px|Hvítvín. Hvítvín er í allarflestu førum gjørt av grønum drúvum. Tað kann tó eisini verða framleitt av bláum drúvum, um drúvuskalið verður tikið frá sevjuni tíðliga í framleiðsluni. Liturin kann verða alt frá heilt ljósum til myrkan gulgyltan lit. Smakkurin er sum oftast turrur, men kann tó spenna frá heilt turrum til søtt.
Karibiska Havið
thumb|right|250px|Karibiahav. Karibiska havið er tann parturin av Atlantshavinum, ið er millum Norður- og Suðuramerika. Kendar oyggjar og oyggjabólkar í Karibiska havinum ert t.d. Barbados, Trinidad og Tobago, Isla Margarita, Kuba og Antillurnar, herundir ABC-oyggjarnar.
Shelley Duvall
Shelley Alexis Duvall (fødd 7. juli 1949) er ein amerikanskur sjónleikari. Hon er mest kend fyri at spæla leiklutin sum Wendy í The Shining. Í 1977 spældi hon ein av høvuðsleiklutunum í 3 Women ið honn vann heiðursløn fyri í Cannes sum besta sjónleikarinnan.
2. september
2. september er dagur 245 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 246 um skotár er). 120 dagar eru eftir av árinum.
Ivar Aasen
thumb|right|Ivar Aasen Ivar Andreas Aasen (* 5. august 1813 í Møre og Romsdal fylki, Noreg; – † 23. september 1896) var ein norskur málfrøðingur og yrkjari. Ígjøgnum sítt innsavningsarbeiði og mállæruskipan legði hann grundarlag undir víðari vísindaligum kanningararbeiði av norskum tungumáli. Ivar Aasen er mest kendur fyri at vera upphavsmaður til nýnorskt.
Ævisøga
Ivar Aasen var yngstur av átta systkjum og misti tíðliga bæði foreldrini. Hann mátti tí longu tíðliga luttaka í strævnum bóndagarðsarbeiði fyri at lívbjarga sær. Heimstaðurin lá fjarskotin, og tí hevði Ivar fáar vinir. Hann stytti sær stundir við at lesa í bíbliuni, og longu meðan hann var lítil, løgdu bæði prestur og lensmaður í bygdini til merkis, hvussu gløggur hesin pilturin var.
Aasen fekk barnalærdóm sín hjá próstinum Hans Conrad Thoresen. I 1831 gjørdist hann ferðalærari og við tíðini gjørdist hann heimalærari hjá kaptein Daae í Skodje. Hann økti alla tíðina um vitan sína, millum annað við at læra seg fleiri tungumál av egnum ávum, og við at savna plantur úr nærumhvørvinum í eitt stórt plantusavn. Aasen byrjaði eisini at granska málføri/dialektir, og náttúrliga bleiv tað hansara egna heimliga sunnmørsdialektin ið stóð fyrst fyri tørni. Hetta gjørdist eitt strævið arbeiði, tí hann royndi at finna fram málførið/dialektina sum hon var, undan danska árininum, men við tíðini bleiv hann liðugur við 'Den Sunnmørske dialekt', sum varð útgivin í 1841.
Aasen fór til Bergens fyri at fáa arbeiðið hjá sær mett av biskoppinum har, Jacob Neumann. Biskoppurin var ovfarin og fekk partar av arbeiðnum prentaðar í tveimum útgávum av Bergens Tidstidende. Neumann syrgdi eisini fyri at seta unga málfrøðingin í samband við 'Vitenskapsselskapet' í Tróndheimi, sum gav honum starvsløn so hann kundi ferðast runt í landinum og kanna aðrar dialektir. Aasen var tá 29 ára gamal.