Danmark
Søga
Fyrsti kongurin, teir søgufast vita um ráddi fyri øllum danaveldi, var Gormur gamli um 930. Tá var landið nógv størri enn nú; alt tað sunnasta av Svøríki harafturat alt Suðurjútland var danskt land. Longu tíðliga í miðøldini fóru týskarar at troðka seg norður eftir, og so við og við fingu teir alt tað sunnasta av Suðurjútlandi undir seg. Í árinum 1864 mátti Danmark avluta alt Suðurjútland til týskarar, men teir fingu norðaru helvtina aftur í 1920. Í árinum 1376 varð Ólavur, sonur Margretu drotning í Danmark og norska kongin Hákun tann 6. kongur í Danmark, og í 1380 gjørdist hann kongur í Noregi og hjálondunum. Í 1397 var Danmark, saman við Svøríki og Noreg, í Kalmarsamveldið, men Svøríki valdi at ganga úr samveldinu stutt tíð eftir. Eftir hetta komu Noreg og Danmark at vera eitt ríki líka til 1814, tá ið tey skiltust av svenskum ávum, meðan Føroyar, Grønland og Ísland vóru eftir. Millum 1600-1700 minkaði landið stórliga. Donsku kongarnir, sum tá ráddu, góvu seg í bardaga við Svøríki, og hesir bardagar endaðu við, at Svøríki legði alt land eystan Oyrasund undir seg. thumb|right|250px|Kristiansborg í [[Keypmannahavn. Kristian 6. bygdi slottið sum ein varða um einaveldið.]] thumb|right|250px|[[Kristian 4. bygdi eitt gamansslott í Kongens Have uttanfyri vøllgarðin um Keypmannahavn. Tað er tað kenda Rosenborg slott.]] Í Danmark kom skiftið frá einaveldi til fólkastýri líðandi. Í 1834 varð við ógvuliga avmarkaðum valrætti gjørd ein skipan við 4 landspartatingum, eisini kallað stættating. Tey vóru ráðgevandi hjá einaveldiskonginum og kundu samtykkja uppskot til lógir at leggja fyri kong og stjórn hansara, tó ikki í øllum málum. Tá ið stættatingini vórðu stovnað, vistu danskir myndugleikar ikki, hvussu tey gomlu londini undir Noregs krúnu Ísland og Føroyar skuldu verða umboðað. Sum ein fyribils skipan varð avgjørt, at tey skuldu verða umboðað á stættatinginum í Roskilde við eini felags nevnd við trimum kongliga tilnevndum limum, tveimum fyri Ísland og einum fyri Føroyar. Føroyingar og íslendingar valdu ongantíð umboðsmenn. Tá ið íslendska altingið, sum varð niðurlagt í 1800, í 1843 varð endurreist, datt handa felags umboðsskipanin burtur. Føroyar vóru eftir tað umboðaðar av einum kongliga tilnevndum limi; føroysku umboðsmenninir vóru altíð danskir embætismenn, sum høvdu verið embætismenn í Føroyum. thumb|right|250px|Fríðrikur kongur 7. í 1860. Sum krúnprinsur í 1844 var hann, sum tann fyrsti úr danska kongshúsinum, í [[Føroyum.]] Í 1848 gav kongur einaveldið frá sær. Valt varð eitt grundlóggevandi ríkisting, sum skuldi gera eina fólkaræðisliga stýrisskipan, eina grundlóg, fyri Danmarkar ríki. Føroyingar vóru á hesum tingi umboðaðir av einum kongliga tilnevndum limi. Íslendingar høvdu egin umboð. Í 1849 kom grundlógin í gildi. Fyrivarni var tikið viðvíkjandi Føroyum, Slesvík og Íslandi. Í Føroyum varð hon tinglýst og sett í gildi í 1850. Ísland kom tó ikki undir grundlógina. Teir íslendsku umboðsmenninir á tí grundlóggevandi tinginum høvdu í 1848 fingið lyfti frá kongi um, at støða Íslands í ríkinum skuldi ikki verða avgjørd, fyrr enn teir sjálvir á egnum fundi í Íslandi høvdu tikið støðu til henda spurning. Hesin tjóðfundur varð hildin í Reykjavík í 1851, og íslendingar gjørdu av ikki at ganga undir grundlógina. Tann nýggja danska ríkisskipanin var eitt kongsdømi avmarkað við grundlógini. Eftir franskari fyrimynd var ríkisvaldið býtt sundur í tríggjar partar. Lóggávuvaldið skuldi vera hjá kongi og ríkisdegi í felag, tað útinnandi valdið hjá kongi, og tað dømandi valdið hjá dómstólunum.