cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Frísarnir í Akrabergi
Tann kendasti frísin í Akrabergi var Hergeir, eisini nevndur ”Bóndin í Akrabyrgi”. Hann var víðagitin maður fyri styrki, og hann átti átta prúðar og menniligar synir. – Hergeir er kendur frá søgnini um ”Bardagan í Mannafelsdali”. Hann sigst at hava niðurbrent bispagarðin í Kirkjubø, steðgað byggingini av Kirkjubøarmúrinum og dripið ”Mús”, varamann hjá føroyska bispinum Erlendi. Hetta hendi ár 1307.
Søgnin sigur, at ein frísi úr Akrabyrgi var um jólahalguna komin norður til Eiðis. Illstøða tók seg upp millum frísan og eiðismenn í Myrðmansstovu, og frísin varð myrdur. - Hetta skuldi vera ein atvoldin til, at Akrabergsbóndin legði uppí stríðið móti norðanmonnum og bispinum í hevnisøku yvir sín myrda hirðmann.
Tá ið sóttin svarta kom til Suðuroyar uml. 1350, doyðu øll Frísahúsini út. Bert tveir frísar yvirlivdu svartadeyða, og fluttu teir heim til Sumbiar og giftust har.
Ovurtekstur
Ovurtekstur, eisini kendur sum hypertekstur, er tekstur, sum ikki einans stendur samanhangandi á einari reglu. Teksturin er skipaður soleiðis, at hann vísir beinleiðis til onnur evni og onnur skjøl, sum ein kann fara til. Best kenda skipanin við ovurteksti er heimsvevurin (World Wide Web)
Ljungby kommuna
thumb|250px|Ljungby kommuna í [[Kronobergs län.]] Ljungby kommuna (svenskt: Ljungby kommun) er ein kommuna í Kronobergs län í Svøríki. Ljungby kommuna hevur 27 594 íbúgvar (2015).
Guglielmo Marconi
260px|thumb|right|Guglielmo Marconi í 1908 260px|thumb|right|Marconi í 1901, saman við senditóli og móttakaratóli sínum. Guglielmo Marconi (føddur 25. apríl 1874 í Bologna, deyður 20. juli 1937 í Róm) var italskur alisfrøðingur og verkfrøðingur.
1996
1996 (MCMXCVI) var sambært gregorianska kalendaranum eitt leypár, ið byrjaði á einum mánadegi.
Guglielmo Marconi
Marconi var ein av undangongumonnunum innan tráðleysa fjarskiftið og fartøknið. Hann verður roknaður at hava uppfunnið (saman við øðrum) tráðleysa fjarritaran og útvarpstólið.
George W. Bush
George Walker Bush (føddur í New Haven, Connecticut í USA 6. juli 1946) var 43. forseti í Sambandríki Amerika. Hann umboðar republikanararnar. Bush bleiv forseti í 2001, eftir at hava vunnið á Al Gore, forsetavalevninum hjá demokratunum, í tí sonevnda javnasta valinum í amerikanskari søgu. Bush bleiv afturvaldur í 2004, eftir at hava vunnið á John Kerry hjá demokratunum, hesa ferð so dyggiliga. Bush var forseti í USA til 2009, tá Barack Obama kom til valdið.
Áðrenn Bush gjørdist forseti var hann guvernørur í Texas. Hann er sonur ein annan fyrrverandi forseta, George H. W. Bush, sum sat í Hvítu Húsunum frá 1989 til 1993. George W. Bush er annar amerikanski forseti, sum er sonur ein annan forseta.
Lívssøga
Bush bleiv føddur í Connecticut, men vaks upp í Texas. Sum ungur gekk hann á privata kostskúlanum Phillips Academy í Andover í Massachusetts, sama skúla, sum pápin í sínari tíð las við. Í 1968 tók Bush bachelorútbúgving í søgu á Yale University. Aftaná leitaði hann sær til Texas Air National Guard. Har bleiv hann militeroffiserur, og í 1970 varð hann góðkendur jekaraflogfarspilotur. Hann fleyg tá Convair F-102 Delta Daggaran. Í 1972 bleiv hann koyrdur, av tí at hann ikki møtti upp til heilsukanning, og árið eftir fór hann úr flogverjuni. Militera karrieran hjá Bush varð havd á lofti í valdystunum í 2000 og 2004. Aftaná militerið tók Bush MBA á Harvard University. Hann bleiv liðugur í 1975 og flutti aftur til Texas, har hann fekk starv innan olju. Í 1977 giftist hann við Lauru Bush, sum var bókavørður og lærari.
Tailand
Kongsríkið Tailand (tailendskt: ราชอาณาจักรไทย, Ratcha Anachak Thai) varð stovnsett í 13. øld, og hevur verið sjálvstøðugt ríki síðan. Tað varð einasta land á meginlandinum í Landsynningsásia, ið ikki gjørdist hjáland og kom undir bretskt ella franskt yvirræði. Tailand hevur ongantíð verið hjáland. Høvuðsstaðurin í Tailandi er Bangkok og miðallívsævin í landinum er 69 ár (2008).
Á føroyskum verður landið við hvørt stavað Teiland, men eftir føroyskum stavsetingarreglum eigur tað at verða stavað Tailand.
Herurin í Tailandi tók ræði á landinum í mai í 2014, eftir at ófriður hevði valdað í landinum í fleiri mánaðir.
Søga
Í 12. og 13. øld var tann partur av Landsynningsasia, sum nú er Tailand, í smáum ríkjum, sum bardust um at fáa ræðið yvir teimum fruktagóðu slættunum mitt í landinum. Um miðja 14. øld varð kongsríkið Ayutha grundað fyri sunnan. Tað gjørdist so stórt í vídd, at tað kom inn á ein part av tí eftirstundaða láglendinum fyri sunnan og fekk navnið Siam. Í 1448 tók Trailokanat kongur við siamesisku trúnuni. Hann stýrdi væl, og rættarábøtur hansara vóru í gildi til um miðja 19. øld. Trailokanat liðaði fyrisitingina sundir í eina hernaðarliga og eina borgarliga høvuðsdeild við egnum undirdeildum fyri stýri, búskapi, lógum og rætti. Hann skifti siamesiska samfelagið sundur í stættir, hvør stætt fekk sínar jarðir til hvønn einstakan lim. Enntá tey fátækastu fingu ein jarðarteig, so eingin skuldi svølta. Meginpartin av tíðini, Trailokanat ráddi, kríggjaðist ríki hansara við ríki fyri norðan. Tá ið ríkið gjørdist størri, læt hann høvuðsstaðin flyta norður eftir til Phitsanulok. Trailokanat doyði í 1488. Tá hevði hann útnevnt son sín til undirkong, embætið var til til miðja 19. øld, tá varð tað avtikið. Buddisman varð vorðin høvuðstrúarlæra í Tailandi í 15. øld, og nógvar myndir av Budda vórðu gjørdar.
Politikkur
Bhumibol Adulyadej kongur hevur verið kongur síðan 1946 og er ímillum teir ríkisovastar í heiminum, sum hevur sitið longst. Hann hevur stóran týdning sum maðurin, ið savnar landið, og hevur ofta lagt upp í politiskar ósemjur til tess at fáa skil á aftur í landinum. Tailendski herurin hevur framt fleir statskvett, síðani landið fekk kongsdømi í 1932. Herurin koyrdi Thaksin Shinawatra, bróðir núverandi forsætisráðharran, Yingluck Shinawatra, frá í 2006.
Verður hugt eftir lutfallinum millum kvinnur og menn í leiðslu, so liggur Tailand heilt í toppinum samanborið við øll heimsins lond. Har eru 45 % av leiðarunum kvinnur. Verður samanlíknað við til dømis Danmark, eru einans 12 % av leiðarunum kvinnur. Danmark liggur í botninum saman við til dømis India og Arábisku Emiratunum. Sunnudagin 3. juli í 2011 fekk Tailand sín fyrsta kvinnuliga forsætisráðharra. Tað er 44 ára gamla Yingluck Shinawatra, sum hevur eina fortíð sum stjóri í privata vinnulívinum, sum fer at royna seg. Hon er systir fyrrverandi forsætisráðharran, Thaksin, sum er í útlegd í Dubai.
Landafrøði
Norðari, vestari og sunnari partur í landinum er mest fjallalendi og ikki nærbýlt. Um triðingurin av fólkinum býr á fruktagóðu og fjølbygdu eingjunum miðskeiðis í landinum. Fyrr var nógvur skógur í Tailandi, men vandi var fyri, at hann varð týndur, tí varð bannað at høgga skóg.
Høvuðsstaðurin, Bangkok, er bygdur á Menamoyrunum; enn eru fáir høvuðsvegir, og almenna flutningskervið er vánaligt. Tí er javnan ruðuleiki í ferðsluni, og tað kann vera ringt at fáa skil á aftur. Eftir ein monsunstorm í 1992 liðu 11 tímar, til ferðslan gekk aftur sum vanligt. Eftir almennum hagtølum búgva 9,1 mió fólk í Bangkok, men tað rætta er, at helst búgva úti við 13 mió fólk.
Bangkok verður tíðum kallaður Eysturlanda Venesia, tí tann mesta ferðslan í býnum er við báti, og meginparturin av handlunum í býnum er í bátum.
Búskapur
Tailand er eitt hitt ríkasta landið í Landsynningsásia. Týdningarmiklasti vinnuvegur er landbúnaður. Einki annað land í heiminum dyrkar so nógv ananas sum Tailand. Nógv gummi og rís verður eisini útflutt. Seinastu árini hevur annar ídnaður tikið seg fram um landbúnaðin og er vorðin landsins størsta inntøka. Serliga mong fólk í býunum arbeiða í námsvinnu og ídnaði. Amerikanskar og japanskar fyritøkur hava stovnað verksmiðjur í Tailandi, ið gera framkomnar elektróniskar lutir til teldur og aðra hátøkni. Flestu verkafólk á hesum nýggju verksmiðjunum eru konufólk. Konufólk verða tikin fram um mannfólk at arbeiða í elektrónikkídnaðinum, tí at tey fáa lægri løn og eru lætthentari og fimari í fingrunum at fáast við hetta ørfína arbeiðið. Bara 1,5 % av fólkinum er arbeiðsleys (2010).
Ferðavinnan
Nú á døgum er mikil menning og stórur búskaparvøkstur í Tailandi - ein hin týdningarmesta inntøkukeldan er ferðavinnan. Mongu listskrýddu buddatemplini í Tailandi hava altíð drigið ferðafólk úr øllum heiminum at koma hagar at síggja hesa vøkru byggilist. Nú koma eisini mangir útlendingar til Tailands at dusa sær á óspiltu sandstrondunum, at ganga í fjøllunum fyri norðan ella at spæla á nýggju golfvøllunum, ið mest eru bygdir at fáa ríkar japanskar ella amerikanskar keypmenn hagar.
Fleiri enn 9 mió. ferðafólk fara til Tailands á hvørjum ári.
Uttanlandshandil
Inn- og útflutningurin av vørum, skift á ávikavist upprunaland og nýtsluland fyri 2009, sær soleiðis út sambært CIA World Factbook :
Átrúnaður
Høvuðsátrúnaður í Tailandi er theravadalæran, ið er grein av buddismuni. Henda læra kom til Landsynningsásia í 12. øld, tá ið munkar úr Sri Lanka komu hagar, og eftir stuttari tíð gjørdist hon høvuðsátrúnaður í Tailandi. Theravadalæran (á føroyskum: „læra teirra elstu" ) eggjar trúfeløgum sínum at halda karmalógirnar og at gera alt, ið stendur í teirra valdi at minka um líðingarnar í heiminum.
Mentan
Landsins ríki mentanararvur eru til dømis tempuldansur og mong sera vøkur gomul hús.
Løgtingsvalið 1984
Løgtingsvalið 1984 var hildið hin 8. november 1984 eftir at Pauli Ellefsen, løgmaður, útskrivaði løgtingsvalið til tann síðsta dagin ið var møguligur, júst fýra ár eftir løgtingsvalið 1980.
Valúrslitið innibar at tann borgarliga stjórnin hjá Paula Ellefsen (Sambandsflokkurin, Fólkaflokkurin og Sjálvstýrisflokkurin) noyddist at fara frá so nýggja mið-vinstrasamgongan, sum gjørdist fjórða stjórnin hjá Atla Dam (Javnaðarflokkurin, Tjóðveldisflokkurin, Sjálvstýrisflokkurin og Kristiligi Fólkaflokkurin) kundi taka við. Stjórnarskiftið fór fram hin 10. januar 1985. Sambandsflokkurin og Fólkaflokkurin gjørdist harvið andstøðuflokkar.
Tulsa
Tulsa er ein býur í amerikanska stakríkinum Oklahoma. Tulsa hevði í 2018 umleið 400 túsund íbúgvar og harvið er hann næststørsti býur í stakríkinum, næst eftir høvuðsstaðinum Oklahoma City. Áin Arkansas rennur ígjøgnum býin.
Løgtingslimir í Føroyum 1994-98
Tað vóru 32 løgtingslimir á Føroya Løgtingi millum løgtingsvalini 1994 og 1998.
Heimsvevur
Heimsvevur, eisini kendur sum World Wide Web (ella WWW), er ein ovurtekstaskipan, sum virkar yvir internetið.
Reiley
Reiley (f. 24. november 1997) er ein føroyskur tónleikari. Hann hevur seinnu árini fingið risastóran fjepparaskara kring allan heimin, og luttøka hansara í heimsins størstu sangkapping, Eurovision Song Contest, hevur givið honum umrøðu og umtalu, sum eingin føroyskur tónleikari áður hevur fingið. Hann hevur 11,1 milliónir fylgjarar á TikTok og er 2,7 milliónir ferðir spældur á Spotify. Reiley hevur sáttmála við kenda amerikanska plátufelagið Atlantic Records, sum eisini hýsir heimsstjørnum sum Ed Sheeran, Bruno Mars og Kelly Clarkson.
Reiley hevur gingið til fimleik, síðani hann var lítil og fór av álvara at dansa, tá ið hann var við sum dansari í sangleikinum Grease í 2014. Hann var við í X Factor í Bretlandi í 2016 og kom allan vegin víðari til Boot Camp. Tað er, tá tey, sum eru komin víðari í kappingini, fara á venjingarlegu. "Superman" er fyrsti sangurin, sum Reiley sjálvur hevur skrivað. Í dag býr Reiley í Onglandi og hevur plátusáttmála við eitt plátufelag í Los Angeles.
Í desember 2019 skrivaði hann undir sáttmála við stóra amerikanska plátufelagið Atlantic Records.
Ransäter
thumb|right|240px|[[Ransäter kirkja]] Ransäter er ein kirkjubygd í Ransäters sókn í Munkfors kommunu í Värmland í Svøríki. Bygdin hevur umleið 510 íbúgvar (2010).
Algoritma
Í støddfrøði og í teldufrøði er ein algoritma ein sjálvstøðug mongd av atgerðum (operatiónum), ið skulu avrikast stig fyri stig.
= Skiljing av kortum = Vit taka eitt dømi. Vit skulu vita hvussu eitt kortspæl verður skilt uttan mun til byrjunarstøðuna. Tað kundi verið gjørt soleiðis: Hendan algoritman kallar seg sjálva, soleiðis at ein skal gera hana aftur og aftur við alsamt minni bunkum, inntil tað bert eru tvey kort eftir, sum verða løgd saman.
= Søgan hjá algoritmuni =
Gamla Grikkaland
Sjálvt um orðið hevur sín uppruna úr arabiskum, komu tær fyrstu algoritmurnar frá gamla Grikkalandi. Millum týdningarmestu dømini finnast m.a. sílan hjá Eratosthenes til at finna primtøl, ið varð umrødd í bókini Innførsla til talfrøði eftir Nikomachos og euklidiska algoritman til at finna størsta felags býtistal hjá tveimum náttúruligum tølum úr Elementunum hjá Euklid. Ein tann elsta algoritman, sum viðger reell tøl er Archimedesar algoritma til at nærkast π.
Upprunin av orðinum
Algoritma kemur frá latínsku týðingini av eini bók, ið varð skrivað av al-Khwārizmī, ið var ein persiskur støddfrøðingur, stjørnufrøðingur og landafrøðingur. Al-Khwārizmī skrivaði eina bók við heitinum Um útrokningar av Hindiskum tølum uml. 825 e.Kr.f., og var høvuðsorsøk fyri útbreiðsluna av tí indisku talskipanini ígjøgnum Miðeystur og Evropa. Hon var týdd til latín soljóðandi: Algoritmi de numero Indorum (á føroyskum: “Al-Khwarizmi um Hindisk tøl”). Heitið “algoritmi” í yvirskriftini av bókini gjørdist til heitið algoritma.
Åre Gamla kirkja
thumb|right|230px|Åre Gamla kirkja Åre Gamla kirkja (svenskt: Åre gamla kyrka) er ein gomul stein- og trækirkja í Åre í Svøríki frá umleið 1100. Hon hevur verið í gerð í 900 ár.
Annika Olsen
Annika Olsen (fødd 13. mars 1975) er føroyskur politikari, landsstýriskvinna, fyrrverandi býráðslimur og fyrrverandi landsliðs svimjari. Annika Olsen leyp úr býráðspolitikki í Løgtingi í 2008, og í 2014 úr Løgtingi í Tinganes, í sessin sum landsstýrikvinna í innlendismálum. Hetta árið, Annika Olsen hevur verið løgtingslimur, hevur hon verið einasta kvinna í sínum flokki á tingi. Annika er uppvaksin í Vági, hon er dóttir fyrrverandi skúlastjóra Jákup Olsen og Marnu Olsen (fødd Holm). Annika Olsen var landsstýriskvinna í almannamálum og varaløgmaður frá november 2011 til sep. 2015. Hon var landsstýriskvinna í innlendismálum frá 26. september 2008 til november 2011. Annika varð vald á Føroya Løgting til løgtingsvalið í 2008 fyri Fólkaflokkin. Áðrenn Olsen varð vald inn á Føroya Løgting, var hon býráðslimur í Tórshavnar býráð 2004 til 2008. Tá hon sat í býráðnum, var hon m.a. talskvinna fyri at býta landið sundur í bert fýra kommunur. Hon er útbúgvin Cand.mag. í Norðurlendskum bókmentum og máli (høvuðslærugrein) við religión sum síðufak. Hon hevur undirvíst á Føroya Handilsskúla 2001 til 2007 og á Føroya Studentaskúla og HF-Skeiði og á Føroya Læraraskúla 2007 til 2008. Hon var góður svimjari sum barn og ung, hon svam fyri Vágs Svimjifelag, sum nú er lagt saman við Tvøroyrar Svimjifelag til Susvim. Annika svam eisini á føroyska svimji landsliðnum, m.a. til Oyggjaleikirnar í 1989 og 1991. Hon og Jakob Horn eiga tveir synir.
Landstýriskvinna og løgtingslimur
Annika Olsen er landsstýriskvinna í almannamálum og varaløgmaður frá november 2011. Hon var landsstýriskvinna í innlendismálum frá 26. september 2008 til november 2011. Annika varð vald á Føroya Løgting til løgtingsvalið í 2008 fyri Fólkaflokkin, áðrenn tað var hon virkin í býráðspolitikki, hon var býráðslimur í Tórshavnar Býráð frá 2004-08.
Hin 9. september 2015 fór hon úr Fólkaflokkinum, tí at hon og floksleiðslan ikki drógu somu línu, sambært henni sjálvari. Eitt heilt stutt skifti var hon limur í Framsókn.
Hin 4. februar 2016 gjørdist hon aftur limur í Fólkaflokkinum, tað boðaði flokkurin frá á tíðindafundi.
Býráðslimur
Áðrenn Annika varð vald inn á Føroya Løgting, var hon býráðslimur í Tórshavnar býráð 2004-08. Hon var limur í Havnanevndini og Mentanarnevndini. Hon var vald inn fyri Fólkaflokkin, sum var í andstøðu hetta valskeiðið.
Fólkamorð
Miðvís týning av ávísum fólkaslagi. Millum kendastu fólkamorðini eru týningin av jødum í Týsklandi undir 2. heimsbardaga.
Annika Olsen
Útbúgving og undirvísingarstørv
Annika er útbúgvin Cand.mag. í Norðurlendskum bókmentum og máli (høvuðslærugrein) við religión sum síðufak. Hon hevur undirvíst á Føroya Handilsskúla 2001-07 og á Føroya Studentaskúla og HF-Skeiði og á Føroya Læraraskúla 2007-08.
Algoritma
Upprunin av orðinum
= Keldulisti =
Galileo Galilei
260px|thumb|right|Galileo Galilei Galileo di Vincenzo Bonaiuti de' Galilei (føddur 15. februar 1564 í Pisa, deyður 8. januar 1642 í Arcetri uttan fyri Firenze) var italskur heimspekingur, støddfrøðingur, verkfrøðingur, alisfrøðingur og stjørnufrøðingur.
Gällivare
thumb|right|240px|Gällivare, [[desember 2005]] Gällivare (norðursámiskt: Jiellevárri ella Váhčir, lulesámiskt: Jiellevárre ella Váhtjer, meänkieli: Jellivaara, finskt: Jällivaara) er ein býur í Gällivare kommunu í Norrbottens län í Svøríki. Í 2010 var fólkatalið í býnum 8 449.
Skarvanes
Skarvanes er ein bygd i Húsavíkar kommuna á Sandoy vestan fyri Dalur. Hon er gomul bygd, og fólk hevur búð har, í hvussu so er, frá um ár 1500. Bygdin var millum bestu kornpláss í landinum, og hagin rættiliga góður, so livilíkindini vóru hampilig, hóast møguleikar fyri útróðri vóru smáir, tí brimpláss er. Fráflyting hevur verið, og ár 2000 doyði seinasta fólkið á Skarvanesi, men seinni eru fólk aftur flutt til bygdina. Í 2013 vóru 11 fastbúgvandi sambært Hagstovuni, og í Djúpadali 2 km norðanfyri býr eitt húski. Húsini í bygdini, verða mest nýtt sum summarhús.
Lessebo kommuna
thumb|250px|Lessebo kommuna í [[Kronobergs län.]] Lessebo kommuna (svenskt: Lessebo kommun) er ein kommuna í Kronobergs län í Svøríki. Lessebo kommuna hevur 8 401 íbúgvar (2015).
Tofta Ítróttarfelag
Søga
Fyrstu 8 árini spældi felagið í meðaldeildini, sum næstbesta deildin tá nevndist. Í 1976 varð føroyska fótbóltskappingin umskipað, og í tíðarskeiðnum 1976-1980 spældi B68 framvegis í næstbestu deildini, sum tá nevndist 2. deild. Í 1980 vann felagið 2. deild, og flutti upp í 1. deild.
Fyrstu ferð felagið royndi seg í bestu deildini var sostatt í 1981, og har spældu teir í samfull 24 ár til 2004, tá teir fluttu niður.
Í 2005 vunnu teir næstbestu deildina, men fluttu beinleiðis niður aftur í 2006. Í 2007 vunnu teir aftur næstbestu deildina, og spældu í bestu deildini frá 2008 til 2012, tá teir fluttu niður aftur. Í 2014 og í 2016 vóru teir aftur í bestu deildini, men endaðu aftast bæði árini. Í 2020 flutti liðið upp aftur og hava síðani 2021 verið í bestu deildini, sum nú verður rópt Betrideildin.
Í 1984 vann B68 sítt fyrsta føroyameistaraheiti í 1. deild hjá monnum, og árið eftir endurtóku teir hetta bragd. Seinast felagið vann bestu deildina var í 1992.
Løgtingsvalið 1950
Úrslit
Fólkaflokkurin hevði eina stóra afturgongd og fekk 32,3 prosent av atkvøðunum. munandi minni enn á løgtingsvalinum í 1946, tá flokkurin fekk 40,9 prosent. Men Fólkaflokkurin var framhaldandi størsti flokkur. Og Sambandsflokkurin var framhaldandi næststørsti flokkur. Tjóðveldisflokkurin stillaði upp til løgtingsvalið fyri fyrstu ferð og fekk næstan 10 prosent av atkvøðunum.
Talið av løgtingslimum varð hækkað frá 20 til 25.
a)Valevni fyri Javnaðarflokkin og Sjálvstýrisflokkin stillaðu upp í 1946 á felags lista.
Munkfors
thumb|right|200px|Munkfors Munkfors er ein býur í Munkfors kommunu í Svøríki. Býurin hevur umleið 3 054 íbúgvar (2010).
1995
1995 (MCMXCV) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum sunnudegi.
Hagfors
thumb|right|200px|Hagfors Hagfors er ein býur í Hagfors kommunu í Svøríki. Býurin hevur umleið 5 146 íbúgvar (2010).
Portugal
Søga
Portugal, sum var mæt siglingartjóð og átti hjálond í Afrika, Suðuramerika og Asia, fekk sjálvræðið aftur í 1640, og hevði tá verið undir Spania í 60 ár. José kongur í Portugal setti Sebastião de Carvalho (seinni Markisur í Pombal) í høgt embætisstarv í 1750 og sum forsætisráðharra í 1756. Pombal var helst kendasti politikarin í Portugal í nýggjari tíð. Hann stýrdi í stívliga 20 ár og nýskapaði portugisiska búskapin, herin og skúlaverkið, styrkti ídnaðin, skapaði menning í hjálondunum, skerdi vald aðalsmanna, steðgaði inkvisitiónini og rendi jesuittarnar av landinum. Men hann stýrdi harðliga og fór ikki fram við mýkindum ímóti mótstøðumonnum sínum. Tá ið José kongur doyði í 1777, varð Pombal settur frá.
Fólkaslagið sigst vera einsartað, men eygleiðir tú fólkamongdina í býunum, til dømis Lisboa, leggur tú skjótt til merkis, at tey suðurevropeisku andlitini fáa mótspæl av afrikanskum. Hesi stava í høvuðsheitum frá fyrrverandi portugisiskum hjálondum, m.a. Angola og Mosambik, har tað var frítt at fara ímillum, áðrenn londini leysrivu seg frá Portugal.
Í 1800-árunum fluttu nógvir portugisar til Brasilia, og eftir seinna heimsbardaga fluttu nógvir til Fraklands og Týsklands. Samstundis eru nógvir portugisar fluttir aftur til Portugals frá afrikansku hjálondunum.
Fyrst í 15. øld stovnaðu portugisar sjómansskúla, og ta øldina og næstu hildu portugisiskir sjófarar um allan heim og løgdu landøki undir Portugal í Asia, Afrika og Suðuramerika. Frá 1932 til 1986 stýrdi einaræðisharrin Oliveira Salazar landinum, men eftir hernaðarkvett í 1974 tók herurin seg heilt burtur úr politikki. Portugal gjørdist limur í ES 1986, men er enn eitt av fátakastu londunum í Vesturevropa. Ferðavinnan hevur stóran búskaparligan týdning, helst á Algarvestrondini.
Fólkið
Næstan alt fólkið í Portugal er katolikkar. Portugisar eru ættkærir, og genturnar búgva ofta heima hjá foreldrunum, til tær verða giftar, tó er nú vorðið alt vanligari, at gentur nema sær útbúgving og fara út at arbeiða. Queima das Fitas er stevna, sum verður hildin í mai, tá ið lestrartíðin á lærdu háskúlunum er av. Seinastu árini eru einir 3 mió portugisar farnir í onnur lond at arbeiða. Summir fara einsamallir, men senda pening heim.
Matur
thumb|right|250px|[[Burgau, Algarve í Portugal.]] Portugisar hava traditión fyri at eta bacalhau (klippfisk) í stórum mongdum. Summi siga, teir hava 365 ymiskar uppskriftir (eina til hvønn dag í árinum), onnur at uppskriftirnar eru minst 1000 í tali. Klippfiskurin verður keyptur úr norðurlondum, og eisini føroyingar hava útflutt klippfisk til Portugals. Nú á døgum framleiða føroyingar tó ikki klippfisk longur, og stórur partur av portugisiska døgurðamatinum verður innfluttur úr Noregi. Landið framleiðir millum annað portvín (serliga í Porto) og Vinho Verde (grønt vín), sum er eitt slag av óbúnum hvítvíni. Grønt sipar ikki til litin, men til, at vínið er ungt.
Listhandverk
Leirvøra úr Portugal er gitin fyri vakurleika, helst leirflísar, nevndar azulejos, sum mest verða nýttar til prýðis. Á gøtumarknaðum og torgum er vanligt at selja ymist listahandverk, til dømis litfagrar leirvørur, málaðan húsbúna, glassvørur og postalín. Snøgt silvursmíð og vakurt baldýrað klæði av portugisisku oynni Madeira verður flutt út um allan heim.
Conchita Wurst
250px|thumbnail|Conchita Wurst í 2014 Thomas "Tom" Neuwirth (føddur 6. november 1988, í Gmunden, Eysturríki), betri kendur sum dragdrotningin Conchita Wurst, er ein eysturríkskur sangari. Wurst umboðaði Eysturríki og vann Eurovision Song Contest 2014 í Keypmannahavn, Danmark. Sangarin nýtir kvennkyns kenniorð tá hann umrøður seg sjálvan í leiklutinum sum Wurst.
Alvesta kommuna
thumb|250px|Alvesta kommuna í [[Kronobergs län.]] Alvesta kommuna (svenskt: Alvesta kommun) er ein kommuna í Kronobergs län í Svøríki. Alvesta kommuna hevur 19 546 íbúgvar (2015).
Conchita Wurst
Í 2007, náddi Neuwirth finaluna í 2007 í eysturríksku talentkappingini Starmania, og vendi síðan aftur til sjónvarpið í 2011 sum dragdrotning, ið kallaðist "Conchita Wurst". Ein persónur, ið hann skapti, sum svar uppá sínar upplivingar fyrr í lívinum, og segði: "Hetta snýr seg um eini týdningarmikil boð, tað er eitt kall til tolsemi, fyri alt, ið virkar øðruvísi."
Portugal
Landafrøði
thumb|right|200px|Landslutur í Portugal. Stórur partur av Portugal er víður háslætti, nevndur Meseta. Har er næstan eingin skógur. Um summarið er so heitt, at næstan allar áir eru turrar. Um veturin fellur hitin ofta niður um frostmarkið, og kavaroksódnir eru ikki óvanligar. Avfallið á háslættanum er so lítið, at bøndurnir mega veita vatn á dyrkilendi.
Landslutir í Portugal
1. Lisboa
2. Leiria
4. Setúbal
5. Beja
6. Faro
7. Évora
8. Portalegre
9. Castelo Branco
10. Guarda
11. Coimbra
12. Aveiro
13. Viseu
14. Bragança
15. Vila Real
16. Porto
17. Braga
18. Viana do Castelo
Búskapur
Í Spania og Portugal er heitt miðjarðarhavsveðurlag, og í báðum londum hevur ferðavinnan stóran búskaparligan týdning. Bæði londini hava stóran fiskiflota og eru ímillum størstu fiskivinnutjóðir í ES. thumb|right|250px|[[Serra da Estrela í Portugal.]] Í Portugal verður m.a. framleitt portvín, kork (tundur) og pinjukjarnur til útflutnings. Harumframt hevur landið eina ríka leður- og skinnframleiðslu, og taskur, belti og skógvar verða ofta portugisiskt framleidd til heimsmarknaðin. Danska skógvamerkið ECCO fær nú á døgum stóran part av vøruni framleidda í Portugal.
Arbeiðshættirnir í landbúnaðinum í Portugal eru enn nógvastaðni sum teir hava verið í øldir, og í summum bygdum er framvegis vanligt at pløga við oksum. Ein hin týdningarmesta grøðin er mais, sum Kristoffur Kolumbus hevði við sær úr Amerika í 15. øld. Nógv verður eisini dyrkað av oljuberum og fikum. Vín, tundur og tomatir eru týðandi útflutningsvørur, og fiskiskapurin hevur stóran týdning í býum og bygdum fram við strondini.
Um triðingin av Portugal veksur tundureikin. Tjúkki, óslætti børkurin verður flustur uttan av trænum og lagdur at turka. Síðan verður hann kókaður ella guvaður og trýstur saman í stórar plátur og er liðugur at selja. Einki land í heiminum flytur so nógv tundur út sum Portugal. Tundur verður m.a. nýtt til fløskutøppar, gólvflísar, inniskógvar og í badmintonbóltum. Tað er bara loyvt at flysa børk av einum træi 9. hvørt ár. Børkur veksur á trøunum á meiri enn eina øld.
Pauli Øssursson Mohr
thumb|Pauli Øssursson Mohr Pauli Øssursson Mohr (føddur 12. oktober 1991) er føroyskur svimjari úr Fuglafirði. Pauli svimur fyri Havnar Svimjifelag og fyri Føroyar. Til mars 2010 svam hann fyri Fuglafjarðar Svimjifelag. Pauli hevur fleiri ferðir sett met í 50 m bringu. Hann var fyrsti føroyingur sum svam 50 m bringusvimjing á stuttbana undir 29 sekund, tað gjørdi hann tá hann setti nýtt føroyskt met í 50 m bringu á SMS Stevnu í Havn 15. apríl 2012 við tíðini 28.87.
Luttók á Europameistara stevuni á langgeil 2010 - Føroyskt met
Tveir føroyingar luttóku til EM 2010 í Budapest á langbana, tað vóru Pauli Øssursson Mohr og Pál Joensen. Pauli svam í trimum kappingum: 50 m firvald, 100 m frí og 50 m bringu. Pauli betraði sítt persónliga met í øllum greinunum, sum hann svam í, og so setti hann eitt nýtt føroyskt met í 50 m bringu við tíðini 31.39. Tað var Dánjal Martin Hofgaard úr Vági, sum átti gamla metið, sum var 32.36.
Oyggjaleikir 2009
Pauli Øssurson Mohr var ein av føroysku svimjarunum, sum luttóku til Oyggjaleikirnar á Álandi í 2009. Pauli vann eitt gull heiðursmerki fyri Føroyar, tvey silvur og eitt bronsu. Bronsuna vann hann í 50 m frí við tíðini 23.33. Gull vann hann í 4x50m blandað. Silvur vann hann í 4x100m blandað og í 4x100m frí.
Vann gullnál
At vinna gullnál er størsti heiðurin, sum ein svimjari kann vinna í Føroyum. Hetta megnaði Pauli Øssursson Mohr til Føroyameistarastevnuna 2009, tá hann svam 50 m frí í tíðini 23.44, sum var nýtt føroyskt met. Hann betraði sjálvur fleiri ferðir hetta metið í 2009, men Pál Joensen tók metið til Oyggjaleikirnir á Álandi summarið 2009. Pauli Øssurson Mohr er triði svimjarin, sum vinnur gullnál til Fuglafjarðar Svimjifelag. Hini bæði sum hava vunnið gullnál til felagið eru Elspa Mørkøre og Kári á Høvdanum.
Surahammar
thumb|right|200px|Surahammar Surahammar er ein býur í Surahammars kommunu í Svøríki. Býurin hevur umleið 6 179 íbúgvar (2010).
Lotte Friis
Lotte Friis (fødd 9. februar 1988) er ein av bestu svimjarum í Danmark (2011). Hon hevur bestu úrslit frá longu teinunum í frísvimjing. Hin 28. november 2009 setti hon heimsmet í 1500 m frí á stuttbana. Í 2007 setti hon 3 norðurlendsk met í 400 m, 800 m og 1500 metrum frí. Seinni hevur hon betra hesi met fleiri ferðir. Í 2008 luttók hon í Olympisku Leikunum í Beijing, har vann hon bronsu í 800 m frí. Lotte Friis hevur eisini vunnið heimsmeistaraheitið á langbana, tað gjørdi hon í 2009, tá hon vann gull í 800 m frí. Hon gjørdist tá fyrsti dani, ið vann heimsmeistaraheitið á langbana. Í 2011 luttók hon á heimsmeistara svimji stevnu í Shanghai, hon gjørdist heimsmeistari í 1500 m frí á langbana við tíðini 15:49.59. Harumframt vann hon silvur í 800 m frí við tíðini 8:18.20.
Borgholms kommuna
Borgholms kommuna (svenskt: Borgholms kommun) er ein kommuna á oynni Öland í Kalmar län í Svøríki. Borgholms kommuna hevur umleið 10 619 íbúgvar (2013).
Lotte Friis
Hon gavst sum svimjari á altjóða støði í apríl 2017, eftir eina 14 ára langa karrieru.
Robert F. Kennedy
thumb|Robert F. Kennedy Robert Francis "Bobby" Kennedy, stytt RFK (føddur 20. november 1925 í Boston, Massachusetts, deyður 6. juni 1968 í Los Angeles), var amerikanskur løgfrøðingur, politikari, løgmálaráðharri, senatorur og forsetavalevni.
Robert F. Kennedy var av gitnu írsku-amerikansku Kennedy-ættini. Eldri bróðir sín, John F. Kennedy, virkaði sum 35. forseti í USA frá 1961 til deyða sín í 1963.
Robert F. Kennedy var limur í Demokratiska flokkinum og gjørdist amerikanskt forsetavalevni í mars 1968. Hann varð skotin í Los Angeles tann 5. juni 1968 og hann andaðist 26 tímar seinni.
Ringanna Harri - Tey bæði tornini (filmur)
Filmurin Ringanna Harri: Tey bæði tornini (enskt upprunaheiti: The Lord of the Rings: The Two Towers) er annar partur av trilogiini ið er bygd á bókina hjá J. R. R. Tolkien av sama navni, produseraður av Peter Jackson.
Giordano Bruno
260px|thumb|right|Standmyndin av Giordano (Filippo) Bruno, 1548-1600 á Campo de' Fiori í Róm. Giordano Bruno (føddur og doyptur undir navninum Filippo Bruno í januar mánaði 1548 í Nola nær við Napoli í Suðuritalia, deyður 17. februar 1600 í Róm) var italskur heimspekingur, stjørnfrøðingur og prestur.
Hann helt fast um, at tíðin og alheimurin eru óendanlig og at okkara sólskipan er bara ein av óendaliga nógvum sólskipanum.
Giordano Bruno varð handtikin 22. mai 1592 í Venesia. Í næstan átta ár varð hann avhoyrdur og píndur. Loksins varð hann dømdur til deyða og brendur á báli hin 17. februar 1600 á Campo de' Fiori í Róm.
Giordano Bruno var fyrsti heimspekingurin, ið skrivaði á italskum.
Dalur
thumb|align="left"|Dalur á frímerki [[2006]] Dalur er ein bygd i Sandoy. Dalur er syðsta bygdin í oynni og lítil bygd, 35 fólk (2015), men hagin er góður, og serliga feitilendið Skorin syðst á oynni. Har byggir nógvur lundi, og hann ger, at gróðurin er nógvur, og verður seyðurin tí sera góður. Dalur er gomul bygd og sæst í gomlum skjølum, at hon eisini varð nevnd Varmadalur, men hon er neyvan so gomul sum hinar báðar eysturbygdirnar. Hon hevur ligið sera avskorin og fekk ikki vegasamband fyrr enn í 1963. Vegurin liggur gjøgnum eina bratta líð, og grót og skriðulop oman á vegin eru ikki sjáldsom fyribrigdi. Í fleiri ár hevur talan verið um at bora tunnil gjøgnum fjallið millum Húsavík og Dal. Bygdin fekk kirkju í 1957, og hómast hon høgrumegin á frímerkinum. Í 2007 bleiv kirkjan sett í stand og er nú eisini handikapvinarlig. Í Dali er eisini eitt bygdarhús, ið nevnist Eiriksgarður; tað bleiv útbygt í 2007, og nú er nógv meira pláss hjá dalbingum at dansa føroyskan dans og annað undirhaldandi.
Dalur er fyrndarbygd. Gomul søgn sigur, at tá sóttin svarta herjaði í Føroyum, varð Dalsbygd eisini rakt. Og sagt verður, at fyri sóttina svørtu var bygdin sunnan fyri Sórá, sum rennur mitt oman gjøgnum dalin. Eftir sóttina varð flutt norður um ánna, tí eingin mátti byggja aftur har, sum bygdin hevði verið og sóttin herjað, tí óeydna skuldi spyrjast úr. Hóast Dalur er ein av okkara elstu bygdum, eru hvørki fornleivdir ella staðarnøvn, sum benda á, at nakar kristin halgidómur (bønhús) hevur verið her í gomlum døgum.
Jakob Ellemann-Jensen
250px|thumb|right| Jakob Ellemann-Jensen í 2020. Jakob Ellemann-Jensen (føddur 25. september 1973 í Hørsholm) er danskur politikari. Hann hevur verið formaður í Vinstra-flokkinum síðan 21. september 2019. Jakob Ellemann-Jensen er sonur fyrrverandi uttanríkisráðharran Uffe Ellemann-Jensen.
Thomas Mann
thumb|Thomas Mann í 1929. Paul Thomas Mann (føddur 6. juni 1875 í Lübeck, deyður 12. august 1955 í Zürich) var týskur rithøvundur.
Eitt tað kendasta verkið hjá honum er skaldsøgan "Buddenbrooks" frá 1901.
Ormurin langi (kvæði)
Ormurin langi er eitt kvæði eftir Jens Christian Djurhuus (1773-1853), bóndi við Sjógv í Kollafirði og tí ofta nevndur Sjóvarbóndin. Kvæðið snýr seg um Ólav Tryggvason.
Tá ið vit koma inn í 19. øld, er stórur áhugi fyri tí føroyska kvæðaskattinum. Longu fyri 1800 hevði Jens Christian Svabo fest kvæðir á blað, men tað er serliga eftir 1800 at ferð av álvara kemur á innsavningina av kvæðum. Her kunnu vit nevna menn sum Johan Henrik Schrøter, Jóannes í Króki, og seinni V. U. Hammershaimb. Í fyrstani var áhugin eyðvitað størstur fyri teimum gomlu kvæðunum, tí tey vórðu hildin at hava serligt søguligt virði, men áhugin fyri yngri kvæðum og táttum vaks eisini so við og við. Persónar við skaldagávum yrkja nýggj kvæðir, meira ella minni í gomlum stíli. Eitt tað fremsta navnið í tí samanhangi er Jens Christian Djurhuus. Sjóvarbóndin hevur yrkt fleiri kvæðir og tættir. Hann hevur yrkt Ormin langa, Sigmunds kvæði yngra, Leiv Øssursson, Grettis kvæði, Guðbrands kvæði og Viljorm Kornus. Kendastur av táttunum hjá honum er Leirvíks-Páll, men hann hevur eisini yrkt aðrar, og hann hevur verið við til at yrkja Billu-Símunar tátt (úr Kvívík hoyrdist sjongur). Eitt tað mest sermerkta verk frá hansara hond er Púkaljómur, eitt religiøst epos, ið byggir á Paradise Lost eftir enska skaldið John Milton, sum livdi í 1600-talinum. Sjóvarbóndin hevur kortini brúkt ta donsku umsetingina frá 1790.
Annars síggja vit at tað serliga er úr teimum norrønu fornsøgunum, at Sjóvarbóndin tekur sær evni at yrkja burturúr, Heimskringla, Grettis søga og Føroyingasøga. Tíðarskeiðið, hann livdi í, var Romantikkurin, og tær norrønu fornbókmentirnar vóru høgt í metum. Men Sjóvarbóndin hevur lisið og kent tær úr donskum týðingum. Alt bendir á at føroyingar alt fyri eitt hava tikið kvæðini hjá Sjóvarbóndanum til sín. Í eini frásøgn frá eini ferð í 1847-48 sigur Hammershaimb soleiðis:
Vit vita ikki hvat ár Sjóvarbóndin hevur yrkt kvæðið um Ormin langa. Men tann elsta uppskriftin vit hava, er frá 1819, og hana hevur Jóannes í Króki heima á Sandi gjørt, og aftur í 1823 skrivar hann kvæðið tá ið hann tekur tað upp í Sandoyarbók sína, og tá sigur hann seg hava fingið kvæðið frá Sjóvarbóndanum sjálvum. Tá ið Svend Grundtvig og Jørgen Bloch í 1870- og 1880-unum savnaðu og skipaðu alt tað føroyska kvæðatilfarið í heildarútgávuna “Føroya kvæði”, høvdu teir 6 uppskriftir av kvæðnum til taks. Seinri er ein uppskrift komin undan kavi sum yrkjarin sjálvur hevur skrivað, men vit vita ikki nær.
Í dag nevna øll kvæðið fyri ”Ormin langa”, men tað stuttliga er at Sjóvarbóndin sjálvur ikki brúkar tað heitið, men kallar tað ”Óla Tryggasons kvæði”, og tað eitur tað eisini hjá Jóannesi í Króki. Summir uppskrivarar kalla tað bara ”Ólav Tryggason” ella ”Ólavur Trygvason”. Hetta síðsta er tað heitið sum Grundtvig og Bloch settu sum yvirskrift í Føroya kvæðum. Fyrstu ferð kvæðið sæst nevnt við skipsheitinum, er í eini uppskrift sum J. P. Skåle, ið var sýslumaður í Suðuroy, gjørdi í 1846, tá ið hann kallar tað ”Kvæðið um Ormin langa”. Í eini uppskrift úr Havn frá 1871 eitur tað ”Ormurin hin langi”. Og ”Ormurin langi” er heitið sum Hammershaimb valdi at brúka í útgávu síni í Færøsk Anthologi (1891). Nøkur ár frammanundan (í 1882) hevði kvæðið verið prentað sum framhaldstekstur gjøgnum fleiri Dimmalættingar og nevndist tá ”Kvæðið um Ormin langa”. Síðan tykist skipsnavnið hava sigrað sum heiti á kvæðnum. Ikki er orðalagið heilt tað sama í teimum ymsu uppskriftunum av kvæðnum. Tá ið Ormurin langi verður kvøðin í dag, er tað altíð sum hann er prentaður í Anthologiini (og Dimmalætting). Eisini kann nevnast at ta fyrstu tíðina er ivi um hvat niðurlag skal brúkast til kvæðið. Sjóvarbóndin hevur einki niðurlag í síni uppskrift, Jóannes í Króki, sum fekk kvæðið frá yrkjaranum, uppgevur ”Ólavur kongur herjar hann mót trøllum” sum niðurlag, uppskriftin frá 1871 brúkar ”Noregis menn, dansið væl og stillir”. Bara ein uppskrift (úr Nólsoy) hevur ”Glymur dansur í høll”. Tað er eisini hetta niðurlag vit finna í Anthologiini (og prentinum í Dimmalætting). Hetta var niðurlag sum frammanundan var kent frá fleiri gomlum kvæðum. Anthologi-útgávan hevur havt avgerandi týdning fyri hvussu Ormurin langi verður kvøðin.
Kvæðið um Ormin langa er yrkt eftir frásøgnini í Heimskringlu um tann tiltikna sjóbardagan við oynna Svøldur ár 1000, tá ið tann danski kongurin Sveinur Tjúguskegg, tann svenski Ólavur Skeytkongur og tann norski jallurin Eirikur Hákunarson herjaðu á Ólav Trygvason, Noregs kong, sum var á veg heim úr Vendlandi til Noregs umborð á navnframa skipi sínum Orminum langa saman við herflota sínum. Endin á bardaganum var – sum øll vita – at Ólavur kongur – tá ið hann sá at stríðið var tapt - leyp í havið, og tað sama gjørdu teir ið eftir vóru av monnum hansara. Eingin veit hvar hesin bardagin hevur verið, tað er óvist um nøkur oyggj hevur itið Svøldur (harafturímóti skal ein á á Vendlandi hava borið tað navnið). Sjóvarbóndin letur Ólav sigla í Eysturhavi (sum má vera Eystrasalt) og síðan inn í Oyrasund, og har hugsar hann sær oynna og sjóbardagan í sundinum við oynna.
Á 10 frímerkjum frá 2006 í teirri nýggju røðini eru avmyndaðar nakrar av hendingunum í tí drama sum kvæðið lýsir. Vit síggja knørrin verða bygdan og flotaðan, vit síggja kongin sita í hásæti og Einar Tambarskelvir koma ”av bergi oman” og síggja teir sigla út í hav. Vit síggja Ormin og hini skipini sigla inn í sundið, meðan mótstøðumenninir standa á landi og eygleiða hann. Umborð á Orminum síggja vit Úlv, tann reyðhærda stavnamannin, og kongin saman við Einari Tambarskelvir uppi í lyftingini. Vit síggja flotarnar bresta saman og høvur og kroppar tumbla í havið, og at enda síggja vit Eirik jall við sínum monnum ganga upp á Ormin og taka hann, og jallurin kann taka róður í hond.
Kvæðið um Ormin Langa hevur eisini verið livandi kelda til navnagávur. Dømi úr nýggjari tíð er Róðrarfelagið Knørrur, ið hevur givið øllum bátum sínum nøvn úr kvæðinum.
Tað ber til at siga at kvæðið um Ormin langa er vorðið fólkaogn. Hvørt mansbarn í Føroyum kennir tað, og tað hevur verið lisið og lært í nógvum skúlum. Tað munnu vera fá, ið hvussu so er av fólki við einum sindri av áhuga fyri kvæðum og dansi, sum ikki duga at kvøða uppií tá ið tað er havt á gólvi. Kvæðið er væl sett saman, frásøgnin er livandi og hongur væl saman, og orðalagið er fyndugt.
1802
1802 (MDCCCII) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum fríggjadegi.
Woodrow Wilson
Woodrow Wilson (28. desember 1856 í Virginia – 3. februar 1924 í Washington DC) var 28. forseti í USA. Við honum sum forseta fór USA í 1917 upp í Fyrra heimsbardaga.
Texas
Texas er stakríki í USA við nærum 29 miljónum innbúgvum. Norðureftir liggur Texas móti Oklahoma, í landnyrðingi móti Arkansas, eystri móti Louisiana og vestri móti New Mexico. Texas er næststørsta stakríkið, bæði landafrøðiliga (næst eftir Alaska) og við innbúgvum (næst eftir Kalifornia). Texas er størri enn Týskland, Ongland, Írland, Holland og Belgia – tilsamans. Austin er høvuðsstaður. Lutstaturin var fyrr partur av Meksiko, og í eitt tíðarskeið á næstan 10 ár sjálvstøðugt land (Lýðveldið Texas), áðrenn Texas í 1845 fór uppí USA. Texas eru best kend fyri cowboylívið og stórar neytagarðar, men har er eisini besta kornlendið í USA og nógv stór oljureinsiverk. Her eru høg fjøll og fruktagóðar fløtur.
Texas er tann staturin í USA, har flest deyðadømd verða tikin av døgum.
Landalæra
Veðurlagið í Texas skiftir við árstíðunum - kalt um veturin og brennandi heitt um summarið, og har eru javnan melduródnir og heglingsstormar. Inni í Texas er turt, og har eru ógvuliga stórir neytagarðar. Suðuri við strondina og nakað norður regnar, og har dyrka teir heviti, mais, bummull og rís. Suður móti Meksiko er steikjandi heitt, og har eru stór strekki, ið liggja sum oyðimerkur. Í Texas eru 254 fylki (landslutir), sum er fleiri enn í nøkrum øðrum lutstat í Sambandsríki Amerika.
Søga
thumb|left|200px|[[Sam Houston (2. mars 1793 – 26. juli 1863).]] thumb|right|250px|4000 meksikanskir hermenn kringsettu Alamo í 1836 og týndu allar texansku hermenninar. thumb|right|200px|[[John F. Kennedy (29. mai 1917 – 22. november 1963) varð skotin í býnum Dallas í 1963.]] Apache er felagsheiti á fleiri mentanarliga skyldum indianarafólkum, sum eru tey upprunaligu fólkini í Vestur-Texas. Orðið "apache" merkir krígsmaður og kemur úr yuman: apa (maður), awha (krígsmaður, bardagi, handbrá), og tche, ið formar orðasambindingina. Fólkasløgini, ið livdu í hesum turra landinum, vóru upprunaliga veiðufólk, og helst vóru tey áðrenn tað savnarar og lægri veiðumenn og hava livað spjatt í heilt smáum flokkum. Tey fyrstu lipan-apache fólkini í vestara Texas vóru nomadar, summir fóru so langt suður sum til Meksiko. Tey veiddu mest bison, men høvdu harafturat eitt avmarkað jarðarbrúk. Tann fyrsta skrásetingin við navninum apache er frá 1581, frá Espejo-rannsóknarferðini, tá ið teir róptu ættbólkarnar apachi. Sambært Cortez, ið skrivaði um apachararnar í 1799, umrøddu og roknaðu spaniólar hesar ættbólkar sum apacharar. Í øldir vóru apacharar øgiligir krígsmenn, ið vóru lagaðir eftir lívinum á oyðimørkini, og sum lupu á teir, ið trokaðu seg inn á teirra øki. Teir fyrstu, ið komu inn í apachelandið í Texas, vóru spaniólar seinast í 1500-talinum.
Marknaðarføringarlóg
Marknaðarføringarlóg er løgfrøðis høpi sum tosar um lógir innan marknaðarføring.
Texas
Søga
Texas var einaferð spanskt hjáland. Tá ið Meksiko tók loysing frá Spania 1821, var Texas partur av Meksiko. Næstu 15 árini fluttu fleiri enn 25.000 norðuramerikanarar til Texas. Meksiko var ímóti trælahaldi. Tað dámdi fólkinum í Texas lítið, tí at tey búðu í útryðjuni í bummullarríkjinum og søgdu seg hava brúk fyri trælaarbeiði. Í 1835 gjørdu tey uppreistur ímóti hernaðareinaræðisharranum Antonio de Santa Anna (1974-1876) og skipaðu fyribilsstjórn. Tey settu Sam Houston (1793-1863) at ráða og tóku býin San Antonio í Texas. Í februar 1836 gjørdi meksikansk herdeild við Santa Anna innrás í Texas fyri at knúsa uppreisturin. Meksikanararnir kringsettu Alamo, sum fell 13 dagar seinni. Allir tveyhundrað hermenninir, sum høvdu vart skansan, vóru dripnir. Teir mánaðir máttu Santa Anna og herur hansara flýggja í bardagnum við San Jacinto. Texas varð lýst lýðveldi, og Sam Houston kosin forseti. Í 1845 bað Texas um at verða limað inn í USA. Tað varð atvold til kríggj ímillum Meksiko og USA í 1846-1848. Meksiko tapti.
Marknaðarføringarlóg
Í 2009 setti Løgtingið á stovn Brúkaraumboðið og ásetti karmarnar við lóg um marknaðarføring. Undan hesum vóru ongar lógarásetingar í Føroyum um marknaðarførslu. Tá ið vinnulívið mentist, og møguleikarnir fyri at marknaðarføra seg gjørdust lættari og bíligari, var tørvur á meira skipaðum viðurskiftum á økinum.
Texas
Søga
Í 1870- og 1880’unum vórðu indianararnir riknir út við makt, og jarnbreytin útbygd og slóðaði ræsur fyri búreisingarnar. Neytahaldið varð meir og føddi mýtuna um Texas sum tað veruliga "villa vestið". Fyrst í 1900-talinum fekk oljan stóran týdning fyri Texas, og býirnir Houston og Dallas vórðu roknaðir sum tveir teir ríkastu býirnir í heiminum. Nú er Texas næst Alaska at vinna út olju. Magnesium, jarn og uran verður eisini vunnið í Texas.
Marknaðarføringarlóg
Brúkaraumboðið er sjálvstøðugur myndugleiki og stovnur, ið er undir Vinnumálaráðnum. Brúkaraumboðið hevur eftirlit við, at lógin um marknaðarførslu verður hildin. Lógin um marknaðarførslu ásetir minstukrøv, hvussu vinnurekandi kunnu bera seg at við marknaðarføring, og lógin leggur soleiðis støðið fyri atferðini á marknaðinum. Brúkaraumboðið tekur tó ikki avgerð í málum eftir keypilógini, t.d. um brek er við keyptum vørum.
Texas
Søga
Forsetin í USA, John F. Kennedy, varð tann 22. novembur 1963 skotin og doyði í Dallas, Texas.
Marknaðarføringarlóg
Brúkaraumboðið kann taka mál upp av sínum eintingum ella eftir áheitan. Brúkaraumboðið raðfestir arbeiðið eftir avgerðum og rákum í samfelagnum.
Texas
Søga
Høgi oljuprísurin í 1970-árunum elvdi til búskaparligan vøkstur í Texas. Lýggja veðurlagið og dreymurin um betri kor freistaði eisini fólk at fara vestureftir og í ein útsynning. Bílig arbeiðsmegi úr Meksiko gjørdi eisini sítt til, at fólk fóru tann vegin.
Marknaðarføringarlóg
Marknaðarføringslógin er galdandi fyri privat vinnuvirksemi, alment virksemi og vinnuvirksemi hjá áhugafeløgum og felagsskapum, tá ið hesi bjóða vørur og tænastur. Lógin er ikki galdandi fyri banka- og tryggingarvirksemi.
Texas
Søga
Fyrrverandi amerikanski forsetin George W. Bush var guvernørur í Texas í árunum 1994-2000.
Marknaðarføringarlóg
Grein 1 í lógini staðfestir, at øll, ið eru fevnd av lógini, skulu sýna góðan marknaðarføringssið við atliti til brúkaran, onnur vinnurekandi og almenn samfelagsáhugamál. Endamálið við ásetingini, er at tryggja, at marknaðarføring verður framd á ein hóskandi og rímiligan hátt.
Texas
Politikkur
thumb|right|250px|Í hesum húsunum í býnum [[Austin heldur ríkisstjórnin í Texas til.]] thumb|right|250px|Sterkt vaktarhald er á markinum millum Texas og [[Meksiko. Nógvir meksikanarar royna at sleppa tvørtur um markið at leita eftir arbeiði í USA.]] Umframt at Texas er ein republikansk háborg, so hevur Texas 38 sokallaðar "electoral college" atkvøður, ið er næst hægsta í Amerika. Forsetavalið er sett saman á tann hátt, at veljarin velur eitt umboð, í síðani velur forseta. Tað valevnið, ið fær flest umboðsatkvøður í einum stati, fær síðani allar umboðsatkvøðurnar - í hesum føri 38. Texas er sostatt ein týdningarmikil statur.
Marknaðarføringarlóg
Lógin tekur ikki støðu til, hvørji atlit skulu viga tyngst. Meginreglan er, at brúkarin, onnur vinnurekandi og almenn samfelagsáhugamál eru javnsett. Men Brúkaraumboðið kann meta um, hvørji atlit skulu takast í hvørjum einstøkum máli.
Texas
Politikkur
Demokratar hava staðið seg rímiliga væl ymsastaðni í Texas fyrr. Barack Obama forseti vann eisini fýra størstu býirnar í Texas umframt flestu kommunurnar á markinum móti Meksiko í 2012. Men hóast hetta vann Mitt Romney lættliga statin við heili 57% av atkvøðunum. Donald Trump vann forsetavalið í 2016 við 52.23% prosentum av atkvøðunum í Texas.
Marknaðarføringarlóg
Tað er ikki loyvt at nýta skeivar upplýsingar ella at goyma týðandi upplýsingar, um tær kunnu nýtast til at reingja atferðina hjá brúkarum ella øðrum vinnurekandi á marknaðinum.
Marknaðarføring, sum hevur villleiðandi innihald, form ella framferðarhátt, er ikki loyvd. Tað er eisini galdandi fyri ágangandi ella villleiðandi marknaðarføring, sum ávirkar brúkarar ella vinnurekandi á óhóskandi hátt.
Við ásetingini kann Brúkaraumboðið krevja skjalprógv fyri, at upplýsingar, sum verða latnar um verulig viðurskifti, eru rættar.