cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tváttarbjørn
thumb|right|220px|Tváttarbjørn. Tváttarbjørn (latín Procyon lotor) er norðuramerikonsk hálvbjørn. Tær eru skjótar og mest frammi um náttina. Tá leita tær í m.a. ruskdungum eftir føði, taka grøði av bóndagørðum og smáfenað. Hon hevur stórar kløur. Hon heldur føðini við labbunum og grevur við teimum og verjir ungarnar við teimum. Tváttarbjørn dugir væl at klintra í trøum og er kvik á føti. Tváttarbjarnir eru súgdjór og eta kjøt.
Slag
Øll sløgini eru í Norður-Amerika.
Union Jack
Union Jack ella Union Flag, er ríkisflagg Stóra Bretlands.
Sierra Leona
Tjóðveldið Sierra Leona (á enskum: "Republic of Sierra Leone") er eitt lítið land í Vesturafrika. Sierra Leona hevur mark við Liberia og Guinea. OECD (stytting fyri "Organisation for Economic Co-operation and Development" hevur flokkað landið í bólkin heimsins fátækastu lond.
Meiri enn 51 % hava trupulleikar við at fáa reint vatn at drekka. Tað eru verri enn so øll, sum hava vatn innlagt í húsini. Og tó at so er, so er tað so skitið, at tað ikki er drekkandi. So vatn at drekka og til matgerð má heintast við spann úti i býnum. Og sum so mangt annað, er hetta eisini ein av uppgávunum hjá kvinnunum og børnunum. Mong fólk búgva í fátækrabýlingum, har sum hvørki er reint vatn ella toilett.
Søga
Í 1787 tóku bretar hetta landøkið og stovnaðu eitt ríki, ið varð ætlað leyslatnum afrikonskum trælum. Soleiðis fekk høvuðsstaðurin, Freetown, navn sítt. Enn eru nakrir eftirkomarar eftir hesar trælir, teir verða nevndir kreólar.
Búskapur
thumb|right|250px|Fylgisveina mynd av Sierra Leona. Sierre Leona er eitt av teimum fátækastu londunum í Afrika. Nógvu steinsløgini í jørðini í Sierra Leona hava gjørt námsvinnu til týðandi vinnu, og teir útvinna eina mest av diamantum. Mekanisk amboð verða nýtt til útvinningina, men gimsteinarnir verða eisini høgdir úr klettunum við hond og skolaðir fram í áunum. Onnur steinsløg til útflutnings eru jarnmálmur, bauxit (sum aluminium verður gjørt úr) og rutile (sum titanium verður gjørt úr).
Landbúnaður
Sierra Leona er av fátækastu londum í heiminum, og tríggir fjórðingar av fólkinum liva av landbúnaði. Týdningarmesta útflutningsgrøðin eru kaffi, nøtir, kakao og pálmakjarnar (fræ, ið olja verður vunnin burturúr). Høvuðsgrøði er rís, sum verður dyrkað í áardølunum. Fjallarís verður dyrkað í dalslíðunum, og mýrirís í dølunum, sum standa undir í vatni í regntíðini. Roynt hevur verið at vaksið og ment rísgróðurin, t.d. við at fella skógin í mangrovumýrunum og leggja lendið inn til rísmarkir.
Diamantar
Fyri eitt land sum Sierra Leone hevur stóra diamantríkidømið verið ein vanlukka, men t.d. Botsvana, sum eisini hevur stórt diamantríkidømi, hevur havt størsta búskaparvøkstur í heiminum seinastu 40 árini. Ólógligur handil av diamantum er ein av størstu inntøkukeldunum hjá uppreistrarherinum (Revolutionary United Front, RUF) í Sierra Leona, og heldur ólógligi handilin av diamantum sostatt lív í uppreistrarstríðnum í landinum. Stórur partur av ólógliga handlinum hjá RUF gongur ígjøgnum grannalandið Liberia. Trygdarráð Sameindu Tjóða ásannar týdningin, ið altjóða lógligur handil við diamantum hevur fyri menningina av fleiri londum, og hevur í hesum sambandi heitt á stjórnina í Sierra Leona um at útvega eitt upprunaloyvisbræv, soleiðis at lógligur handil við diamantum ikki verður raktur av altjóða handilstiltøkum.
Í 2005 heiti Amnesty International serliga á altjóða gimsteinaframleiðarar og sølufyritøkur í eini roynd at syrgja fyri, at gimsteinar úr krígsherjaða Sierra Leona ikki komu á altjóða marknaðin. Amnestylimir mótmæltu uttanfyri gimsteinahandlar í Amerika, og aðrir limir luttøku í kjaki við Hoge Raad voor Diamant í Belgia og DeBeers-bólkin, sum er heimsins størsta gimsteinafyritøka.
Tað er bannað at flyta óslípaðar diamantar úr Sierra Leona til Føroya beinleiðis eins væl og óbeinleiðis uttan mun til, hvar teir hava sín uppruna.
Fólkið
Í Sierra Leona búgva góðar 5,3 milliónir fólk. Fjølmentastu fólkasløgini eru mendafólkið fyri sunnan og temnafólkið fyri norðan. Seinastu árini hevur stríð ímillum ættarbólkar elvt til borgarakríggj.
Politikkur
ES hevur útgivið sín svartalista yvir vandamikil flogfeløg. Millum nøvnini á teimum flogfeløgum sum hava vánaliga trygd, og fáa sostatt ikki loyvi at flúgva til ES, eru t.d. øll flogfeløgini í Sierra Leona, Guinea og Liberia. Restin av listanum stendur av nýggju feløgum, har er eitt felag úr Norðurkorea, eitt í Afganistan, tvey frá Kasakstan, tvey frá Kirgisia, eitt úr Teilandi og eitt úr Ruanda. Í alt 90 feløg.
Barnarættindi
thumb|left|250px|Á skúla í Sierra Leona. Sierra Leona er tað landið í heiminum har flest smábørn líða krubbudeyðan. Tað doyggja 2 000 av hvørjum 100 000 børnum ið verða fødd. Mangar fráboðanir eru eisini, serliga úr londum í Vesturafrika, har børn verða tikin sum barnasoldátar. Í 2010 er m.a komin ein drúgv frágreiðing um barnasoldátar í Sierra Leona. Í vápnaðum bardøgum verða børnini ofta álopin og dripin, tí at tey umboða framtíðina. Í Sierra Leona eru eisini 300 000 foreldraleys børn. Børn, sum liva á gøtuni, liva av at bidda, stjala og lata seg kynsliga misnýta. Tey enda ofta í fongsli, og fleiri frásagnir eru um, at fólka gjalda fyri at fáa tey ruddaði av gøtuni sum annað órudd. Og tá ið skøkjulevnaður eisini er ein trupulleiki í Sierra Leona, so ger hetta heldur ikki støðuna betri. Hetta eru ofta mammur, sum hava mist mannin, og sum tí ikki klára at forsyrgja sær og børnunum, og tí ikki síggja annan møguleika, enn at fara út í søkjulevnað. Ein av stóru og syrgiligu trupulleikunum í Sierra Leona, sum so nógva aðrastaðni í Afrika, er eyðkvæmi. Tað eru nógv fólk, sum eru HIV smittaði ella hava AIDS. Og er hetta ein av orsøkunum til, at tað eru so nógv foreldraleys og heimleys børn.
Come er ein føroyskur felagsskapur, sum arbeiðir í Sierra Leona, og hevur til endamáls at hjálpa teimum í hava ov tungar byrðar at bera. Høvuðsarbeiði hjá Come er eitt barnaheim, har fimm foreldraleys børn búgva og í løtuni verður arbeitt við at taka 2 børn afturat. Ætlanin er at hava 10 børn áðrenn 2012. Annars ger Come eisini annað hjálpararbeiði í Sierra Leona. Felagsskapurin eigur m.a. eisini jørð sum verður nýtt til at dyrka leyk, korn og kasavarøtur, umframt at tey hava hønur og dunnur. Alt til matna til tey, sum búgva á heiminum.
Uttanríkisráðið hevur gjørt av at samstarva við føroyska felagsskapin COME, sum stendur fyri Christian on Mission Extension, og hevur latið felagsskapinum 138.500 kr til arbeiðið teirra í Kwama í Sierra Leona. Játtanin frá Uttanríkisráðnum skal brúkast til at gyrða inni jarðarøkið og til at byggja ein vatnbrunn. Ætlanin er, at arbeiðið skal taka 4 vikur. Tað verða 17 fólk, sum skulu gera arbeiðið, 7 føroyingar og 10 fólk úr bygdini Kwama, ið er stutt uttanfyri Freetown í Sierra Leona. Endamálið er at stuðla foreldraleysum børnum at tey fáa eitt heim og kunnu ganga í skúla. Tey fáa sostatt møguleika at byggja upp eina tilveru, har tey kunnu læra og klára seg sjálvi. Harumframt er talan um lønandi arbeiði hjá teimum, sum starvast á heiminum. Føroyingarnir fáa royndir at arbeiða við altjóða menningarsamstarvi og koma at kenna tær treytir, sum eru galdandi við tílíkum arbeiði.
Samandráttur av Føroyingasøgu
Gøtuskeggjar eru ættaðir frá Torsteini Reyða og Eyð hini Findarríku. Torbjørn Gøtuskegg (f. uml. 920) festi Guðruna. Tey áttu Tollakk og Trónd (ff. uml. 950). Tróndur var stórskorin. Tollakkur giftist í Eysturoynni; faðirin Torbjørn, andaðist og varð heygsettur; brøðurnir kastaðu lut um arvin, og Tróndur fekk jørðina í Gøtu, ið var tann besta. Tollakkur flutti í vreiði. Tróndur leigaði jørðina út, gjørdist múgvandi, fór til Noregs, har Haraldur Gráfeldur ráddi, var tó tunglyntur alla tíðina. So fór hann til Háloyrar keypsstevnu í Danmørk, har Haraldur kongur Blátonn ráddi. Hann var á stevnuni, og brøðurnir Sjúrður og Hárekur við honum; teir vilja keypa gullring frá Holmgeiri ríka, skulu tó savna nóg mikið av silvuri saman til dagin eftir.
Silvurið verður lumpað frá teimum, kongur leggur fráfaringarforboð á øll skip. Gøtu-Tróndur ræður kongi til at fáa allar menn á stevnuni at leggja lítið silvur við lítið og bøta brøðrunum skaðan aftur; tað, sum eftir var, endaðu kongur og Tróndur at býta sínámillum. Tróndur var hereftir ríkur, keypti skip og setti búgv heima í Gøtu.
Havgrímur í Suðuroy var giftur við Guðrið, ið var dóttir Snæúlvs, ið búði í Sandoy og hevði verið nógv í víking, og hevði helvtina av Føroyum frá Haraldi kongi Gráfeld. Tey áttu ein son, Øssur, og tveir heimamenn, Einar Suðuroying, ið var skyldmaður Brestis, Beinis og Eldjarnar Kambhøtts. Teir báðir mettu einaferð menn. Einar rósti Bresti og Beini, og Eldjarn rósti Havgrími; tað endaði við, at Einar breyt skallan á Eldjarni. Eftir hetta tveitti Havgrímur hann út.
Brestir og Beinir í Skúgvoy eru synir Sigmundar, bróður Torbjørnar Gøtuskegs. Teir áttu helvtina av Føroyum frá Hákuni jalli Sjúrðarsyni, sum tá ráddi í Tróndheimi. Millum systkynabarnanna Gøtu-Trónd, Brestir og Beinir var kalt. Frilla Brestis æt Cecilia og var av norskari ætt. Frilla Beinis æt Tóra. Sonur Brestis æt Sigmundur, sonur Beinis æt Tórir (ff. uml. 970). Einar flýggjar til teirra og býr hjá teimum. Brestir er lógkønur og vinnur sakarmálið.
Havgrímur og Guðrið fara til Snæúlvs at biðja lógkøn ráð, men Snæúlvur kastar spjót eftir Havgrími. Havgrímur fer so til Gøtu-Tróndar, ið játtar, men biður hann fara til Svínoyar-Bjarna, móðirbróður sín, Gøtu-Trónds, at fáa fleiri menn við.
Brestir og Beinir fara við synum sínum eftir bjargaseyði, Havgrímur, Gøtu-Tróndur og Svínoyar-Bjarni herja á teir; Havgrímur, Brestir og Beinir doyggja. Gøtu-Tróndur vil drepa dreingirnar, Bjarni vil ikki, og Tróndur tekur teir til fosturs, fær stutt eftir allar ognir Brestis og Beinis og hevur alt vald í Føroyum.
Ravnur Holmgarðsfari siglir til Føroya, Tróndur selir honum dreingirnar, teir búgva hjá honum eina tíð, til hann fer á ferð, gevur teimum tá silvur og letur teir fara.
Haraldur Gráfeldur verður nú feldur og Hákun jallur fær valdið, verður tó fyrst undir Haraldi kongi Gormssyni. Sigmundur og Tórir ætla at leita hjálp frá Hákuni jalli, tí fedrar teirra høvdu tænt honum so væl. Teir ganga úr Víkini til Dovrafjalla, koma á eitt einbýli og búgva har í seks ár tilsamans. Bóndin æt Úlvur, hann var ránsmaður, konan Ragnhild og dóttirin Turið. Tá teir fara, siga brøðurnir sína søgu fyri Úlvi, og hann sigur teimum sína og hon er hendan:
á Upplondum búði bóndi, sum æt Tórálvur, konan æt Íðun og dóttirin Ragnhild. Grannarnir itu Steingrímur bóndi, konan Tóra og sonurin Torkil, ið fekk tilnavnið Turrafrost, av tí at hann skeyt boga og ørv, tá tað var turrafrost á jørðini. Torkil biður um Ragnhild, men Tórálvur sýtur honum hetta. Torkil rænir tá Ragnhild, Steingrímur, faðir hansara, biður hann bera hana aftur, Torkil vil ikki, faðir hansara blakar hann tá út. Tórálvur savnar menn og fer at leita eftir dóttrini, men særist í samanbresti við Torkil og hansara menn. Ragnhild og Tórálvur fara heim, Tórálvur doyr av sárunum. Torkil fer heimaftur og verður víðagitin sum Tórálvs bani, gjørdur útlagin og krógvar seg í einum helli eina tíð, fer so og rænir Ragnhild aðru ferð og heldur til fjals. Og har hevur hann verið síðani. Og Torkil og Úlvur eru sami maður.
Sigmundur sigur Úlvi, at Turið er við barn av sær og biður Úlv goyma sær hana. Úlvur biður Sigmund fáa høvdingar at gera so hann ikki er útlagin longur, so hann aftur fær búð millum fólks.
Sigmundur og Tórir fara nú til Hákunar jals á Lað og vera har. Sonur Hákunar jals, Sveinur, fær Sigmund í hernað. Hin sonur Hákunar jals, Eirikur, kemur úr Víkini úr sæti sínum og Sigmundur biður hann fáa seg í hernað hjá Hákuni jalli. Sigmundur fer sjálvur til Hákunar og fær skip, fer síðani til synir hansara, Eirik og Svein jall, og fær hvør sítt skip frá teimum. Sigmundur fer suður í Víkina, gjøgnum Oyrasund og inn í Eystrasalt, fekk tó lítið rænt, tí hann hevði so fáar menn. Hann fer vestur aftur undir Elvarsker, gongur upp á ein hólma og sær fimm skip liggja hinumegin, har av eitt var eitt drekaskip. Randver úr Holmgarði ráddi fyri, barst verður og Sigmundar menn vinna, sigla so aftur til Víkina, hitta Eirik jall, fara so aftur til Hákunar, ið ger Sigmund og Tórir til hirðmenn.
Eirikur kongur hin sigursæli Bjarnason Eiriksson Eyvindarson ræður fyri Sviaríki. Tólv norrønir keypmenn hildu sølustevnu í Sviaríki, har ein drap ein svia; Eirikur kongur frættir hetta og sendir menn at drepa allar teir tólv norrønu. Hákun jallur biður Sigmund hevna teir tólv. Hann fer og rænir svenskar bygdir. Bjørn sýslumaður herjar á at verja. Teir fara at berjast, Sigmundur drepur merkismann Bjarnar og Bjørn sjálvan. So fara teir haðani í Holmgarðar og herja har.
Skotskt whisky
thumb|right|250px|[[Whisky.]] Skotskt whisky var einaferð næstan bara at finna í Bretlandi. Hildið verður, at tað vóru írskir munkar, ið gjørdu whisky av fyrstan tíð. Teir høvdu lært destillatiónskynstrið úr Miðeystri, umleið 6. øld, har tann sterki drykkurin fyri tað mesta varð nýttur sum heilivágur. Eftir at írarnir høvdu gjørt whisky í umleið 600 ár, frá 6. øld til umleið 12. øld, fóru skotar eisini at gera whisky. Írskt whiskey var tó heilt fram til fyrst í 1900-talinum nógv tað mest selda whisky’ið á heimsmarknaðinum. Men av fleiri søguligum hendingum misti Írland sín part á heimsamarknaðinum, og í dag er tað Skotland, sum eigur nógv tann størsta partin av heimsmarknaðinum.
Samandráttur av Føroyingasøgu
Á vári biður Hákun jallur Sigmund fara til Orknoyar at drepa Harald Jarnheys, sum hann hevði gjørt útlagnan. Teir fara í víking, koma til Ongulsoyar, berjast móti Haraldi Jarnheysi, men semjast við hann, og Sigmundur og Haraldur Jarnheys fara í víking saman. Sigmundur fær Harald við sær til Hákunar jals, og tað endar við, at Hákun gevur Haraldi Jarnheysi grið og landavist í Noregi.
Í Føroyum veksur Øssur Havgrímsson upp hjá Gøtu-Tróndi, sum fær honum konu. Tróndur sigur við hann, at teir skulu býta oyggjarnar í helvt sínámillum, Øssur fær ta helvtina, sum Havgrímur hevði átt, og Tróndur ta hjá Bresti og Beini saman við øllum landi og leysafæi, ið teir høvdu átt; og soleiðis verður tað. Øssur átti nú eitt búgv í Hovi á faðirarvi, annað í Skúgvoy, triðja í Dímun á faðirarvi Sigmundar og Tóris. Øssur gjørdi virkisgarð í Skúgvoy (Dímun?) til at verja seg móti Sigmundi, og var oftast har. Tróndur var ríkastur í Føroyum, Øssur næstríkastur.
Sigmundur vil hevna faðir sín, Hákun jallur ger honum tveir knørrir í staðin fyri langfaraskip, og hann og Haraldur fara við. Hákun fer við Sigmundi inn í ein skóg til smáttu, har Torgerð Hørðabrúður býr. Sigmundur nígur fyri henni tvær ferðir, fær síðani ringin frá henni, fær Sigmundi hann til góða eydnu. Síðani skiljast teir, og Hákun er eftir hjá Torgerð. Sigmundur og Haraldur eru á øðrum skipi, Tórir stýrir hinum, óveður kemur og skipini skiljast og reka í fleiri samdøgur. Teir Sigmundur vinna ikki upp Eysturoynna, men koma til Svínoyar, fara til Bjarna garð, men geva honum grið, tí hann bjargaði lívi Sigmundar, tá faðir hansara varð dripin. Teir siga tó, at hann skal við teimum til Eysturoyar, men Bjarni sigur, at tað er ov ringt veður. So sigur Sigmundur, at teir skulu fara til Skúgvoyar (Dímunar?) til Øssurs. Øssur átti son, sum æt Leivur. Teir fara og koma hagar, Sigmundur lesir seg upp og drepur ein mann og sjálvan Øssur. Tá geva Øssurs menn seg yvir.
Tórir varð rikin til Suðuroyar, men hann og Sigmundur hittast, óvist er hvar. Sigmundur og Tróndur avtala semju og skulu hittast á tingi í Tórshavn. Teir eru á tingi, og Tróndur biður Sigmund avgera sáttirnar teirra millum. Sigmundur sigur, at Hákun jallur skal gera av, hvørjar sáttir skulu vera. Tróndur sigur, at hann vil ikki missa nakað av valdi sínum. Tróndur óttast tó Sigmund og gongur undir, at Hákun jallur skal avgera sáttirnar teirra millum, og Sigmundur, Tórir og Haraldur Jarnheys eru í Skúgvoy til veturin er av, og teir fara at finna Hákun jall, men eingin Tróndur kemur, men menn, ið siga, at Tróndur var rikin aftur til Føroya.
Hákun jall ger tó sáttirnar av. Sigmundur hevur valdið á einum fjórðingi av Føroyum, og hann skal fáa valdið á einum fjórðingi aftrat, bæði av Trónda og Øssursa parti. Og Hákun skal ráða hinum partinum afturfyri Brest og Bein, sum vóru hirðmenn hansara. Fyri Havgrím skal einki svarast, tí hann drap Brest, og Øssur heldur einki, tí hann tók ognina hjá Sigmundi og var dripin á henni. Tróndur kann hava landavist sína. Sigmundur skal hava hina helvtina av Føroyum í len.
Tróndur tekur Leiv Øssurson til fosturs.
Sigmundur fer til Hákun jalls og er hjá honum um veturin. Summarið eftir at Sigmundur og Tóri gjørdust hirðmenn Hákun jalls fóru teir til frostatings, og Sigmund fær Torkili verfaðiri sínum landavist sína aftur. Hákun sendir boð eftir Torkili og konu og dóttir, og Sigmundar og Turids dóttir, sum æt Tóra (f. uml. 988), og tey vera øll hjá jallinum um veturin. Torkil fekk eina sýslu í Orkadali frá Hákuni og setti búgv har. Sigmundur biður um Turid, og brúdleypið verður hjá Hákun jalli á Lað. Torkil gjørdist hirðmaður og vinmaður Hákun jalls. Sigmundur fer við konu og dóttir til Føroyar um heystið og hava friðarligan vetur. Um várið er ting, Sigmundur krevur annan triðingin av Trónda, sum umber seg við, at hann hevur Leiv Øssurson til fosturs, og vil hava honum tað, Sigmundur eigur hjá sær, í faðirbøtur. Hetta vil Sigmundur ikki, og hann fær at endans fæið, sum hann átti at fáa. Um summarið fer Sigmundur við skattinum, fer síðani aftur til Føroya um veturin. Sigmundur og Svínoyar-Bjarni eru væl, og Bjarni roynir at fáa Sigmund og Trónda at semjast. Á tingi krevur Sigmundur aftur fæið frá Trónda, sum krevur faðirbøtur til Leiv Øssurson. Sigmundur letur fæið standa. Hann fer til Hákun jalls um summarið, Turid er eftir, teir koma til jallin um heystið. Sigmundur er nú sjeyogtjúgu ára gamal og árið er 997.
Sigmundur og Tóri eru við Hákuni og syninum Eiriki við í bardaga móti jómsvíkingum. Sigmundur er fremst upp á skeið Bua Digra og høggur hendurnar av honum við snildum sínum at blaka upp í loft. Um várið fer Sigmundur aftur til Føroya. Nú ræður hann øllum Føroyum.
Ólavur kongur hevði verið tvey ár í Noregi og hevði kristnað um veturin allan Tróndheim. Hann sendur nú boð eftir Sigmundi, kemur til Summøri um summarið, og har hittast teir. Ólavur kongur sigur teir vera líkar: báðir eru djarvir og nutu nógv ilt, áðrenn teir fingu tann heiður, teir vóru bornir til, fedrarnir hjá báðum vórðu myrdir, harnæst teir báðir trælkaðust og vuksu upp í útlegd. Ólavur var í Estlandi til hann var níggju ár, so var hann onnur níggju í Garðaríki, og fekk somu virðing frá Valdimar kongi, sum Sigmundur hevði fingið frá Hákun jalli. Nú hava teir báðir ognast faðirarv og fosturland umsíðir. Ólavur kongur umvendir Sigmund, og teir eru saman um veturin.
Kongur fær Sigmund at kristna Føroyar, ger hann tá til høvuðsmann yvir Føroyum. Hann fer til Føroyar at kristna, men Tróndur fær vent allar bøndurnar frá honum, og teir herja á og lova at drepa Sigmund, um hann ikki lovar ongantíð aftur at vilja umvenda føroyingar. Sigmundur játtar hesum, tí hann er ov illa mannaður. Um veturin 997-98 er hann heima í Skúgvoy.
Um várið kúgar Sigmundur Trónd, Tróndur tekur við kristnari trúgv, Tóri mælir til at drepa Trónd kortini, men Sigmundur vil ikki. Sigmundur kristnar nú allar Føroyar.
Um summarið fer Sigmundur til Ólav kong við skattum og Trónda, men Tróndur nýtir gand, so teir reka skipbrotnir aftur til Føroya tvær ferðir. Sigmundur letur tá Trónda vera eftir í Føroyum, og áleggur honum at halda kristna trúgv og ymiskt annað. Hetta var tó seint á heysti, og tí sat Sigmundur í Skúgvoy um veturin 998-99. Um várið fer hann til kongs, ið vil hava hann riknan burtur. Ólavur Trygvason og Sigmundur royna ítrótt, Ólavur hevur munin. Ólavur biður ringin frá Sigmundi, Sigmundur noktar, Ólavur sigur, at ringurin verður Sigmundi at bana, tí Ólavur veit væl, hvaðan ringurin er komin. Eftir hetta eru teir minni vinir enn áður.
Á sumri fer Sigmundur til Føroya og setist í Skúgvoy. Fer til Lað í Tróndheimi til jallarnar Eirik og Svein, Sigmundur gerst hirðmaður teirra og fær Føroyar í len, fer aftur til Føroya um heystið.
Hjá Gøtu-Trónda vuksu Sjúrður Tollakson og Tórður Lági, bróðursynir Trónda, og Geyti Reyði, systursonur Trónda, og teir og Leivur Øssurson vóru javnaldrar.
Sigmundur og Turid áttu Tóru, Tórálv, Steingrím, Brand og Hera. Sigmundur byggir kirkju í Skúgvoy.
Nú er ting og Sigmundur og Tróndur hittast. Tróndur er fallin frá trúnni, hann krevur faðirbøtur til Leiv av Sigmundi, ið svarar, at Hákun jallur hevur longu dømt teirra millum. Tróndur hóttir hann við, at teir, sum nú veksa upp hjá sær, fara at hevna hetta. Teir eiga tó meir enn helvt móti Sigmundi. Um summarið fara Sigmundur, Tóri og Einar Suðringur í Lítlu Dímun, Gøtuskeggjar herja á teir, Sigmundur og teir sleppa burtur við báðum bátunum, senda fólk út eftir teimum, men Tróndur og teir hava brunnið vita og eru slopnir burtur haðani. Seinni um summarið fara Sigmundur, Tóri og Einar at krevja skuld, Tróndur loypir á, Sigmundur og teir koppa gøtubátin, Tóri vil drepa allar, Sigmundur mælir frá, Sjúrður Tollakson er illur, allir úr Gøtu semjast um ikki at gevast fyrr enn Sigmundur er deyður. Nú líður summarið.
Tíðliga á vetri droymir Tróndur, at nú er gott at leypa á Sigmund, fer, við eru Leivur Øssurson, Sjúrður Tollakson, Tórður Lági, Geyti Reyði, Steingrímur bóndi úr Eysturoy og Eldjarn Kambhøttur, ið tá hevði verið leingi hjá Trónda. Svínoyar-Bjarni var ikki við, tí hann og Sigmundur sáttust. Teir fara til Skúgvoy. Eldjarn Kambhøttur doyr fyrst. Teir søkja at garðinum, Turid er mans maki at stríðast, Tróndur og teir bera eld at, Turid spyr, hvussu leingi teir ætla at berjast við høvuðleysar menn. Tróndur luktar Sigmund, Tóra og Einars fet, Tróndur tevjar sum hundur, til hann kemur til eina gjógv um alla oynna, Sigmundur man hava lopið um gjónna, og teir skulu býta seg sundur og fara eftir hvør sínum enda av gjónni. Úr niðuni loypir Sigmundur og høggur Steingrím undir liðini á Trónda. Sigmundur missir svørðið, og teir tríggir loypa á sjógv, svimja til Suðuroyar, Einar fellir frá, Sigmundur tekur hann á herðarnar, men hann doyr. Nú fellir Tóri frá, Sigmundur tekur hann á herðarnar, svimur til Suðuroyar, tá skolar Tóri av herðunum á honum og druknar. Sigmundur kom upp og sovnaði í fjøruni. Torgrímur Illi var leigulendingur hjá Gøtu-Trónda og átti synirnar Ormstein og Torstein. Hann finnur Sigmund, ið nevnir seg. Torgrímur dregur á at hjálpa honum, sær tá gullringin og drepur tá Sigmund fyri at fáa ringin. Synirnir muta tó ímóti í fyrstuni. Árið er 1005.
Tróndur og Leivur fara til Suðuroyar til Torgrím Illa. Tróndur og Torgrímur fara innar í stovu, Tróndur spyr, hvat man hava verið teirra Sigmunds bani, Torgrímur heldur, at teir Tróndur hava dripið teir, men Tróndur svarar, at øll vistu, at teir vildu teirra bana, og tí høvdu teir ikki havt dult drápið. Tróndur biður menn sínar leggja Torgrím og synir hansara í fjøtur, gandar síðani teir tríggjar Einar, Tóra og Sigmund fram. Teir finna síðani ringin. Torgrímur játtar nú, og vísir teimum líkini, ið teir jarða í Skúgvoy við kirkjuna hjá Sigmundi. So fær Tróndur Torgrímm og synir hansara at játta, og teir verða hongdir í Havn. Leivur fær nú tóru Sigmundardóttir, og tey semjast øll við fullum sáttum, og Leivur og Tóra seta búgv á faðirarvi Leivs í Hovi. Tórálvur Sigmundarson giftist og setur búgv á Dímun.
Ólavur kongur hevði lagt skatt á alt Noregs ríki, Orknoyar, Hetland, Føroyar og Grønland, men ikki Ísland. Tá hann hevði verið kongur í níggju ár, sendi hann boð eftir Gilla løgmanni, Leivi Øssurson, Tórálvi á Dímun og øðrum bóndasynum. Tróndur skuldi eisini fara, men varð sjúkur og fór tí ikki. Ólavur kongur sigur teimum, at hann vil hava skatt av Føroyum og seta sínar lógir í gildi í Føroyum, og føroyingarnir tora ikki annað enn at játta, og Leivur, Gilli og Tórálvur gjørdust hirðmenn Ólavs. Teir fara heimaftur, og Ólavur sendir sínar menn til Føroya eftir skatti, teir spurdust ikki aftur, føroyingar siga teir ikki vera komnir, hann sendir nakrar aftrat, sum heldur ikki koma afturíaftur. Hetta hevur verið um 1024.
Ímeðan skeldar Tróndur Sjúrð, Tórða og Geyta fyri, at teir bara liggja og letast á bríkini í staðin fyri at fara at selja ull. Hinir leypa so upp, og teir og Tórálvur fara út í senn og koma at landi í Hernu tá ið skýmt var. Um náttina fara Tórálvur og ein annar ein náttartúr, Tórálvur verður myrdur og hin oman stoyttur, men doyr ikki. Ólavur hoyrir hetta og stevnir á ting. Ólavur heldur sjálvur, at Sjúrður Tollakson og Tórður Lági hava dripið Tórálv og roynt at dripið hin, tí teir vistu at siga, um at Sjúrður og Tórður høvdu dripið sendimenninar, sum ongantíð komu fram. Sjúrður Tollakson sigur hetta vera ónt slatur og at Tórálvur var fosturbróðir sín og góði vinur, og um hann hevði viljað dripið Tórálv mundi hann heldur gjørt tað heima í Føroyum, og hann bjóðar sær til jarnburð. Fólk halda hann tala satt, kongur illtrúgvin, men avger, at Sjúrður skal bera jarn í Lygru morgunin eftir, og biskupur skuldi vera hjá Tingið verður slitið, kongur fer til Lygru, Sjúrður og hinir fara til skip sítt, og Sjúrður heldur kong hava dripið Tórálv og vilja hava teir dømdar fyri tað, og heldur vera best at rýma, og teir so gera. Tróndur er illur við teir, og teir við hann. Í Noregi halda fólk teir vóru sekir, ikki minst kongur. Um várið fer hann úr Niðarósi at ferðast um landið, suður á Møri, á Summøri, lá í Heroyum, helt hústing og hoyrdi mangt og margt. Á einum hústingi klagar hann um skattin, sum føroyingar ikki vildu lata sær, og vil hava menn at fara fyri seg, allir bóru seg undan uttan Karl Mørski, tó hann var óvinur kongs, fyri at fáa tokka aftur frá kongi, tí hann hevði verið versti víkingur og kongur hevði ofta roynt at fingið hann dripnan. Kongur fyrigav honum afturfyri, búði hann út og sendi Leivi Øssurson og Gilla løgmanni boð um at taka væl ímóti Karli og sendi teimum jartegnir sínar, sum eru prógv at sannføra vitnisburð. So verður ting um summarið 1027, og eru har bæði Tróndur og Leivur og Gilli, við stórum mannfjøldum. Leivur og Gilli og Karl finna saman og eru vinmenn, Karl ber fram boð frá Ólavi, og hinir lova at hjálpa honum. Tróndur letst virða kong og býður Karli at gista hjá sær um veturin. Karl sigur seg heldur vilja gista hjá Leivi, Tóndur býður sær til okkurt annað, Karl biður hann so krevja skatt av Eysturoy og Norðoyum, Tróndur játtar fegin.
Leivur kravdi skatt av Streymoy og suðureftir. Um várið 1028 gjørdist Tróndur sjúkur í brósti og eygum, men fór tó á ting og læt tjalda búðina innan. Karl og Leivur koma inn eftir skattinum, Leivur við monnum fremst, Karl við monnum næst. Teir fáa silvurið, men tað er ikki gott, Tróndur sigur, at bøndurnir hava mutrað menn sínar, tí hann hevur verið sjúkur alt vár, handar Leivi ein annan pung, sum Tróndur hevur fingið í landskuld, men tað var heldur ikki gott. Geyti Reyði ilskast inn á Trónd, at hann finnur seg í slíkum, Tróndur ilskast aftur, gevur tó Levi ein triðja pung. Nú reisist Tórður Lági og ilskast inn á Karl. Leivur og Karl halda hetta vera gott silvur og viga tað í hjálminum hjá Karli uttanfyri á grasinum. So koma nakrir menn og biðja Leiv Øssurson fara í búðina hjá Gilla løgmanni, tí at Sjúrður Tollakson hevði dripið ein mann. Leivur fer við monnum. Geyti Reyði leypir gjøgnum eystmenn Karls og høggur Karl í høvdið, Tórður Lági trýstir øksina heilt inn í skallan á honum, so hann doyr. Menn úr búðini hjá Trónda bera Karl haðani. Tróndur býður fæ afturfyri, at Karl var dripin. Leivur og Gilli tóku ikki við, Sjúrður, Geyti og Tórði vórðu gjørdir útlagnir. Eystmenninir fóru til Noregs at siga Ólavi kongi frá um hetta, men kríggj varð í Noregi, so ikki varð hevnt. Tróndur gav teimum trimum skip og fæ, men teir vildu hava meir og søgdu at Tróndur hevði drigið faðirarv teirra inn undir seg, og teir fóru at skeldast. Teir stevna til Íslands, men sjólátast, og um heystið finnast rekar í Eysturoy, og um veturin ganga nógvir teirra aftur í Gøtu og aðrastaðni í Eysturoy og gera skaða, Tróndur torir ongastaðni at fara einsamallur veturin 1028.
Tróndur sendir boð til Leiv Øssurson og teir semjast um at forbjóða monnum at hava vápn við sær á ting. Leivur spyr Gilla løgmann um ráð. Teir vóru systrasynir. Gilli trýr ikki Trónda, semjast tó um at almenningurin skal vera vápnaleysur, handgingnir menn ikki. Um summarið á tingi ganga Leivur og Gilli burturfrá og síggja Sjúrða Tollakson, Tórða Lága og Geyta Reyða fyri miklum herliði, teir koma á ting, Tróndur fer til teirra, og hann vil antin døma sátt millum Leiv og Gilla, og Sjúrða, Tórða og Geyta. Leivur og Gilli játta, tí teir eru illa mannaðir. Tróndur vil, at Sjúrður, Tórði og Geyti fáa landavist í Føroyum, Tróndur skal ráða á triðingi av Føroyum, Leivur øðrum triðingi, og synir Sigmundar triðja triðingi, og Tróndur býður sær til at fostra Sigmund, son Leivs. Leivur sigur, at Tóra skal ráða í tí. Tóra vildi væl, og so varð. Tað var um summarið 1029.
Torvaldur í Sandoy og konan Tórbera, gamal og ríkur. Geyti býður sær til at krevja skuldir inn fyri hann, býr hjá honum leggur ástir saman við Tórberu, og fær kravt nógv inn. Ein fiskimaður kemur inn, hann skyldar Torvaldi fæ, men vil ikki lata tað, tað endar við at fiskimaðurin drepur Torvald, Geyti drepur tá fiskimannin. So giftast Geyti og Tórbera og eiga alt.
Tóri Beinisson átti son, ið æt Leivur Tórason, og hann sigldi farmasigling millum Føroyar og Noreg og búði annaðhvørt hjá Leivi Øssurson og Turid megineinkju og synum hennara. Men so einaferð býður Sjúrður Tollakson honum heim til sín í Streymoynna at gista. Hetta dámar Leivi Øssurson illa. Men Leivur Tórason fer til Sjúrð Tollakson at búgva um veturin. Ein dagin um várið fer Sjúrður at krevja skuldir frá granna sínum, Bjørn, og vil hava Leiv við sær. Teir fara, ilt kemur og Bjørn høggur eftir Sjúrða, men Leivur leyp fyri og fær høgg Bjarna og doyr, harnæst Sjúrður drepur Bjørn. Eingin trýr Sjúrða hesum. Turid megineinkja og Tóra dóttir hennara átala Leiv Øssurson, tí tær syrgdu Leiv Tórason og høvdu illbatan av, at Sjúrður Tollakson hevði dripið hann. So droymdi Turid um Sigmund Brestisson og hann bað hana ikki vera illa við Leiv Øssurson, tí hann fór skjott at beina skommina frá teimum. Skip lendi í Streymoynni stutt frá Sjúrða Tollaksons garði. Skiparin æt Arnljótur og kemur á tal við Skofta, sum býr har, sum teir lenda og var í arbeiði hjá keypmonnum, og sigur, at Bjarngrímur og hinir vóru synir sínir, og vildi hevna teir. Skofti sigur at hann skal lata Arnljót frætta tá tað liggur væl fyri at søkja at Sjúrða Tollakson. Um summarið 1030 fara Sjúrður og hinir báðir í eina oyggj at taka skurðseyð, og Skofti sigur Arnljót frá. Teir fara, men Sjúrður hevur somu ráð sum Sigmund hevði á sinni móti Trónda, at leypa hvør sín veg og síðani hittast aftur við bátin, har teir drepa hvør sín mann, rógva avstað til bátin, drepa menninar umborð og fara við báðum bátunum at savna menn og fara síðan út aftur í oynna. Tórður Lági vil geva teimum grið, og Sjúrður vil hava trinnar mannbøtur. So fór Arnljót úr aftur Føroyum, og Sjúrður gjørdi Skofta útlagnan til Noregs.
Sjúrður Tollakson vil hava Tórða Lága giftan við Turid megineinkju 1034. Turid sigur seg vilja ráðast um tað og senda boð seinni. Sjúrður er glaður Tórða vegna, men Tórður er illgrunasamur. Turid hitti Leiv Øssurson Tóru dóttir sína, Tóra sigur hetta vera gott agn at hevna við. Tað semjast øll um. Tey fara tó til Trónda eftir Sigmundi soni sínum, tí hann má ikki vera hjá Trónda um tað kemur til skarpskeringar millum tey og Sjúrða Tollakson Tey fara til Trónda, og Tóra sær Sigmund son sín, ið tá var níggju ára gamal. Hann hevði lært saksøking og rættargang, pater noster og kredduna hjá Trónda, ið Tóra helt líktist ongum, Tróndur sigur, at mangar eru kreddurnar, allar líka góðar. Dúgliga varð drukkið, Tróndur var kátur og biður reiða ból til teirra, og Leivur sigur, at tey kundu væl gista har. Tóra vil at Sigmundur skal liggja hjá sær um náttina at siga frá ferðum sínum. Um náttina biður Tóra Leiv fara at hola hvønn bát í oynni. Tóra og Sigmundur fara í bátin, Leivur fer til Trónda at takka fyri blíðskapin, Tróndur vil ikki at Sigmundur skuldi fara, men Leivur fer, og tey fara heimaftur.
Sjúrður Tollakson og Tórði Lági koma dagin eftir, Tórður grunar ilt. Teir komu væl til Skúgvoy, Tórður vil ikki við, Sjúrður fer einsamallur. Ta hann kemur upp eru allar hurðar aftur, men at kirkjan er opin og ein kona gongur út úr heni. Tað var Turid, og tey setast á eitt træ at tala saman. Hon vil venda sær móti kirkjuni og fær sín vilja. Hon sigur at Leivur er ikki heima, men synirnir eru heima. Og Turid sigur seg heldur vilja hava Sjúrð sjálvan. Sjúrður heldur um hana, men hon togar møttul hansara um seg, tá kemur Heri Sigmundason við svørði í hendi, Sjúrður smoyggir seg úr møttlinum og rennur avstað. Heri og fleiri aðrir renna aftaná, Heri kastar spjót, Sjúrður fer undan, tekur spjótið sendir tað aftur í miðjuna á Hera. Leivur leypir oman í fjøruna og høggur Sjúrða í síðuna, sum hann skal fara í bátin. Leivur mannar bát og fer aftaná teimum. Sjúrður og teir koma á land í Streymoy, Sjúrður gongur niðan til eitt neyst og doyr har. Teir fluttu líkið heim og setast at eta nátturða. Tá kemur Leivur við sínum monnum og bera eld at húsunum hjá teimum. Geyti Reyði loypir út og berjist við Steingrím Sigmundarson, hjó knæskelina av honum. Tá kemur Leivur Øssurson og drepur Geyta. Tórður Lági drepur Brand Sigmundarson, men Leivur drepur Tórða.
Leivur verður víðagtitin, Tróndur syrgdi seg í hel. Leivur ræður nú yvir øllum Føroyum. Leivur fer nú til Noregs til Magnus kong Ólavsson og tekur Føroyar í len av honum og býr har til ellisár. Sigmundur sonur hansara býr í Suðuroy. Turid og Leivur doyggja meðan Magnus var kongur, Tóra var hjá Sigmundi soni sínum. Sonur Sigmunds æt Havgrímur, synir hansara Einar og Skeggi. Steingrímur halti Sigmundarson búði í Skúgvoy.
Romm
thumb|right|250px|Romm. Romm verður framleitt av sukurrørum. Sukurrørini verða knúst, og síðani verður sevjan tikin frá. Tá henda sevja verður hitað, krystalliserast reint sukur á yvirflatuni, og restin av sevjuni verður myrk og sirupkend. Tá sevjan verður hitað einaferð afturat, verður hon myrkari og meira bittur. Hon verður síðani tynt, ger verður latin útí, og síðani broytist sukri til alkohol. Fyri at økja um alkoholprosentið, skal løgurin destillerast. Hetta verður gjørt í einum serligum anleggi. Alt eftir nær løgurin verður tappaður, ber til at stýra hvussu sterkt rommið skal vera, og hvønn karakter tað skal hava. Sìðani verður nakað av romminum goymt - sum oftast tann parturin, ið skal gerast til myrkt rom. Hetta ger smakkin bleytari og rundari. At enda verður rommið blanda við ymiskum øðrum rommsløgum fyri at fáa júst tann smakkin, sum framleiðarin vil hava. Rávøran í romm er antin sukurrørssevja ella tað, sum verður eftir, tá saftin er kroyst úr, kallað fyri sukurrørsmelass. Romm kann verða framleitt allastaðni í verðini, men hevur sín uppruna í Vesturindia. Tað ljósa og neutrala kemur m.a. frá Puerto Riko og Kuba. Tað myrkara og kraftmiklara kemur m.a. frá Jameika og Haiti. Munurin millum tey ymsu sløgini kemur av, at undir geringini verða koyrd pálmabløð, ananassaft og annað í.
Subway
thumb|right|250px Subway, sum serliga fæst við at selja smurd langabreyð ("subs" sum stytting fyri "submarine sandwiches"), er ikki skrásett á nøkrum børsi, og talsmaðurin fyri felagið, Les Winograd, vísir til hetta sum eina av grundunum til góðu gongdina seinastu árini. Fyritøkan hevur valt ikki at skráseta seg á børsinum, tí at hetta loyvir teimum at halda fokus á vøruna, dygdina, sølustøðini og ikki alt hitt roksið, sum stendst av børsskráseting so sum fíggjarrapportir og annað, sigur Winograd.
Í 2010 er Subway farið framvið McDonald's sum heimsins størsta innan skundverðar, um mált verður í tali á sølustøðum. 1. januar í 2010 vóru 33 749 Subway sølur at finna kring heimin, meðan talið á McDonald's sølustøðum var 32 737. Sostatt er Subway farið framvið McDonald's einaferð í 2010, boðar tíðindastovan AFP frá.
Subway hevur høvuðsskrivstovu sína í Milford í Connecticut, USA.
Roald Amundsen
Roald Engelbregt Gravning Amundsen (føddur 16. juli 1872 á Tomta í Borge í Østfold, deyður mest sannlíkt hin 18. juni 1928) var ein norskur pólfari og sjófari. Hann er mest kendur fyri at hava leitt ta fyrstu rannsóknarferðina, sum náddi fram til tað jarfrøðiliga Suðurpólin í desember 1911 og fyri at hava funnið Útnyrðingsleiðina í 1903.
Amundsen var samman við starvsfelagi sínum Fridtjof Nansen tær sonnu hetjurnar í Noregi í tíðarskeiðnum stutt eftir, at Noreg blivin sjálvstøðug tjóð í 1905. Hann var tann fyrsti persónurin, ið náddi fram til Suðurpólin og mest sannlíkt eisini til Norðpólin. Hann sigldi sum tann fyrsti, ið fólk vita um, gjøgnum Útnyrðingsleiðina, og var ein av teimum fyrstu, ið brúktu luftskip og flogfar í rannsóknarferðum til póløkini. Roald Amundsen hvarv í juni 1928 tá hann luttók í einari bjargingarroynd eftir rivali hansara Umberto Nobile, mann gongur út frá, at flogfarið ið hann var umborð á, datt niður tætt við Bjarnoynna.
13. september
13. september er dagur 258 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 259 um skotár er). 107 dagar eru eftir av árinum.
Belmopan
Belmopan er høvuðsstaður í Belis. Býurin hevur 16 451 íbúgvar (2010).
Aurskog-Høland kommuna
Aurskog-Høland kommuna er ein kommuna í Viken fylki í Noregi.
Dansk Melodi Grand Prix 1959
Dansk Melodi Grand Prix 1959 var tann 3. útgávan av Dansk Melodi Grand Prix. Tað gjørdist Birthe Wilke, ið vann kappingina við sanginum Uh – Jeg ville ønske jeg var dig.
Sporbreidd
Sporbreiddin er fráleikin millum báðar skinnarar av sporinum. Flestu tjóðir brúka eitt vanligt sporbreidd av 1435 mm. Smalari breiddirnar eita sporsmalur: tær eru brúktar á fjallmiklum lendi, av tí at smærri spor eru ódýrari.
Etixx-Quick Step
Etixx–Quick-Step (UCI liðkota: EQS) er eitt belgiskt UCI World Tour súkklulið undir leiðslu av liðstjóranum Patrick Lefévère. Ítróttastjórar eru Davide Bramati, Wilfried Peeters, Rik Van Slycke, Tom Steels, Brian Holm, Rolf Aldag og Jan Schaffrath. Etixx er ein kekkiskur framleiðari av kostískoyti, meðan Quick-Step er ein framleiðari av laminatgólvum.
Hósvíkar Róðrarfelag
FM heiti
Hósvíkar Róðrarfelag eigur fýra FM heiti, trí við seks mannafarinum Hósvíkingur og eitt við fimm mannafarinum heykur. Hósvíkingur vann í seks mannafør menn í 1985, 1986 og 1987. Heykur vann í 5 mannafør dreingir í 2020.
8. september
8. september er dagur 253 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 254 um skotár er). 112 dagar eru eftir av árinum. Dagurin kallast eisini Mariumessa og er sostatt ein av mongum mariumessum. Eisini heitið dilkadagur er knýtt at hesum degi.
Reyðmaðkur
thumb|right|250px|Reyðmaðkur. Reyðmaðkurin (frøðiheiti: Lumbricidae) blandar moldina og ger, at væta og luft seta niður í moldina og gera hana betri. Til eru fleiri enn 3000 reyðmaðkasløg. Hvussu fruktagóð moldin er, veldst nógv um reyðmaðkin. Sum maðkurin etur sær holur ígjøgnum moldina, koma ósodnaðar leivdir úr bakendanum. Flestir reyðmaðkar liva av ræ, men summir eru ránakendir og taka nógv ymisk smádýr. Hóast reyðmaðkur er liðormur, eru ikki allir liðirnir eins. Gøgn gongur gjøgnum alt dýrið. Nervalagið er í tveimum streingjum, ið liggja tætt saman nær undirborðinum og koma saman í fremra enda í einfaldan heila. Tá ið reyðmaðkur skríður, arbeiða æðrarnar sum hjarta.
Ævintýr
thumb|right|220px|[[Reyðhetta.]] Ævintýr eru sum skaldskaparslag munnbornar søgur um vanlig folk í einum yvirnatúrligum heimi. Heitið veður nýtt um fleiri sløg av søgum, ið als ikki øll hava sama yivrnatúrliga innihald. Antti Aarne og Stith Thompson hava gjørt eina skrá yvir heimsins ævintýr. Har eru tey skift sundur í 5 høvuðsbólkar ella týpur. Sum annar munnborin skaldskapur hava ævintýrini ongan kendan høvund ella upprunaligan form. Tey kennast aftur eftir greining av søgugongd og innihaldi, og á tann hátt hava Aarne og Thompson skift tey sundur í týpur hvørja við sínum nummari og stavunum AT frammanfyri. Hesar týpur og høvuðsbólkar eru: I Djóraævintýr (AT 1-299), II Eginlig ævintýr (AT 300-1199), III Skemtiævintýr (AT 1200-1999), IV Formilævintýr (AT 2000-2399) og V Ymisk ævintýr (AT 2400.2499). Hesin seinasti bólkurin umfatar tey ævintýr, ið høvundarnir ikki fingu at hóska til hinar bólkarnar.
Í øllum vanligum brúki verður oftast hugsað um søgurnar í bólki II, tá talan er um ævintýr. Serstakliga kanska undirbólk A, ið verður kallaður Gandaævintýr (AT 300-749). Í hesum bólki eru m.a. tær væl kendu søgurnar um ein fátækan drong, ið bjargar eini prinsessu, sum trøll við níggju høvdum ella onkur onnur yvirnatúrlig vera hevur tikið; í endanum giftist drongurin við prinsessuni og verður kongur. Ella eina fátæka gentu, ið bjargar einum prinsi, sum ofta er umskaptur til okkurt andskræmiligt, og síðani giftist við honum og gerst drotning. Øll liva síðani lukkuliga.
Hóast ævintýr sum skaldskaparslag upprunaliga eru munnbornar søgur, kenna vit tey nú í tíðini best og ivaleyst bert úr ritstjórnaðum, prentaðum útgávum. Charles Perrault (1628-1703) var hin fyrsti at geva út eitt savn við søgum, ið eru ritstjórnað ævintýr. Bókin kom í 1697 og nenvdist Søgur og frásagnir úr farnum tíðum við undirheitinum "Gásamóðir sigur frá" (Les Contes de ma Mère l’Oye). Millum søgurnar í hesum savni eru so víðagitnar søgur sum Reyðhetta, Tornarósa og Øskufía. Perrault óttaðist bókmentaliga og mentanarliga smakkin í tíðini, lagaði søgurnar til, sum honum tókti best og gav tær út í navninum á 10 ára gamla syni sínum. Bókin gjørdist ómetaliga væl umtókt og var sum frá leið týdd til flestøll fjølment evropeisk mál. Seinni fóru fólk aðrastaðni at savna og skriva upp ævintýr, og summpart við beinleiðis fyrimynd í søgunum hjá Perrault komu serliga í 19. øld fleiri kend søvn við ritstjórnaðum ævintýrum. Kendast eru ævintýrini hjá týskarunum Jacob og Wilhelm Grimm. Eisini í Norðurlondum vaks áhugin, og millum kendastu útgávur eru tær hjá Ewald Tang Christensen í Danmark, Asbjørnsen og Moe í Noreg i, og Jóni Árnasyni í Íslandi.
Í Føroyum tók Jakob Jakobsen tráðin upp, og í árunum 1898-1901 gav hann út savn sítt við føroyskum sagnum og ævintýrum. Eisini hann ritstjórnaði søgurnar, sum hann savnaði, so vit kunnu siga, at soleiðis sum vit lesa tær hjá honum, hava tær ikki verið sagdar honum. Hansara ritstjórnan er mest av málsligum slag. Hann flytur munnliga frásøgn í skrift við teimum tillagingum, ið tá eru neyðugar, og hartil reinsar hann frásøgnina fyri útlendskan málburð. Mangt bendir á, at ævintýr valla eru gamal skaldskapur í Føroyum. Tað tykist, sum tey eru komin í munnliga frásøgn í Føroyum eftir fólksligum, einahelst donskum útgávum. Men sum væntandi er í munnligari søgulist, hava fólk lagað tey til so við og við, so tey ofta hava føroyskan dám í mongum lutum. Summi teirra eru tó ivaleyst gomul í Føroyum.
FIFA Ballon d'Or
Fifa Ballon d'Or eisini nevnt Tann Gylti Bólturin er ein virðisløn, ið verður handað á hvørjum ári síðan 2010 av France Football og Fifa til tann besta fótbóltsleikaran í heiminum. bedste fodboldspiller i verden. Fyrr handaði France Football Ballon d'Or til ársins fótbóltsleikara í Evropa og Fifa handaði FIFA World Player of the Year til ársins fótbóltsleikara í heiminum.
Saint-Pierre og Miquelon
Saint-Pierre og Miquelon eru oyggjar sum politiskt hoyra til Frakland. Oyggjarnar liggja uttanfyri landslutin Nýfundland og Labrador í Eysturkanada. Týdningarmesta vinnan er fiskivinnan. Fólkatalið var 6.311 í januar 2014, av teimum búðu 5.676 í Saint-Pierre (á føroyskum ofta Sankt Pir) og 635 í Miquelon-Langlade.
Landfrøði
thumb|left|200px|Kort
Búskapur og ferðsla
thumb|left|Nýggjur ferðafólkabátur úr [[Noregi kom til Saint-Pierre og Miquelon, 1. februar 2005]]
P-tal
P-tal bleiv innført í Føroyum í 1982. P-talið er samansett av føðingardegi og trimum tølum afturat. Allir persónar, sum í juli 1982 vóru skrásettir í Landsfólkayvirlitinum og allir persónar sum síðan 1982 eru skrásettir í yvirlitinum, hava fingið eitt P-tal. Harafturat fáa persónar, sum skulu skattast í Føroyum, eitt P-tal. Hini Norðurlondini hava cpr.nummur, sum eru føðingardagur og fýra tøl eftir tað.
Føroysk p-tøl verða roknaði eftir hesum leisti:
Raðtalið byrjar við 00 í støkum øldum, og við 50 í óstøkum øldum. T.v.s. at P-talið hjá einum persóni, sum er føddur tann 1. januar 1967, teoretisk kann verða brúkt aftur til ein persón, sum er føddur tann 1. januar 2167. P-talið 160595-519 vísir t.d. at persónurin er føddur antin tann 16. mai 1895 ella 16. mai 2095. Við at brúka talið 32765432 saman við hinum tølum verður eftirlitstalið funnið. Eftirlitstalið verður brúkt til at tryggja, at hini tølini eru røtt. Konufólk hava eitt líka eftirlitstal, og mannfólk hava eitt ólíka eftirlitstal.
Keldur
US.fo
Trek-Segafredo
Trek–Segafredo er eitt professionelt vegsúkklukappingarlið við lisensi úr USA. Liðið hevur fyrr verið nevnt Radioshack-Nissan umframt fleiri onnur nøvn alt eftir hvør hevur verið høvuðsstul. Í 2014 yvirtók Trek eigaraskapin av liðnum og ProTeam lisensin.
Heimsins lond
thumb|right|250px|Heimskort.
W
Land Världsgeografi
Faroe Farming
Faroe Farming p/f var alifyritøka við heimstaði í Vági, sum rak alivinnu við laksaframleiðslu á landi og á sjógvi. Felagið varð uppkeypt av Bakkafrost í 2017.
Felagið hevði egið kryvjivirki og keypti í 2011 stóran virkisbygning á havnalagnum í Vági (áður Polarfrost) til hetta endamál. Seinast stjórar í fyritøkuni vóru Egill Steintórsson og Erhard Joensen. Í 2011 varð fyritøkan kosin Ársins vakstrarfyritøka 2011 av Business-Line. Ein av orsøkunum til heiðurin var, at fyritøkan hevði havt ein vøkstur í bruttovinningi uppá sløk 500% frá 2007 til 2010. Í 2007 var bruttoúrtøka felagsins slakar 12 mió kr, meðan hon kom upp á slakar 70 mió kr. í 2010. Framgongdin er sostatt sløk 500% og nógv tann størsta, sum eitt føroyskt partafelag kann vísa á tey seinastu 4 roknskaparárini. Í 2011 starvaðust umleið 55 fólk hjá Faroe Farming. Størsti eigarin í 2011 í P/F Faroe Farming var P/F Havsbrún (umleið 80%) og P/F Suðuraling (umleið 20%).
Paul L. Smith
thumb|Smith, [[1973]]
Paul Lawrence Smith (24. juni 1936 - 25. apríl 2012) var ein amerikanskur skemtari, sjónleikari og sangari. Hann spældi ofta leiklutin sum bandittur. Hansara kendatu leiklutir eru: Hamidou, tann óndi fongsulsvørðurin í Midnight Express (1978), Bluto í Popeye (1980), Gideon í Masada (1981), og Glossu Rabban í Dune (1984).
Hann andaðist hin 25. apríl 2012 í Ra'anana, Ísrael. Orsøkin til hví hann doyði er ikki endaliga staðfest alment.
Hvalbiarfjørður
thumb|right|250px|Hvalbiarfjørður. Hvalbiarfjørður er opin fyri havinum og er víður úti í munnanum millum Lundanevið og Mjóvanes, men treingist og grynnist, sum inn kemur, tí er hann ókyrrur á teimum eystaru ættunum, og á vestri er harðført í vindi. Mitt í firðinum er ein boði, sum næstan altíð brýtur. Inn á botninum á Hvalbiarfirði eru bygdirnar Hvalba og Nes-Hvalba. Tær verða oftast roknaðar fyri eina bygd. Nes er á suðurarminum á Hvalbiarfirði.
Mórugrælingur
Mórugrælingur (frøðiheiti - Limicola falcinellus)