cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Latínskt mál
Navnorð
Reglulig navnorð á latíni hava ein av fimm bendingum, ið man kan síggja í hvørsfallið hjá orðinum. Tey eru:
Latín hevur sjey føll:
Nátthegri
Nátthegri (frøðiheiti - Nycticorax nycticorax)
256 f.Kr.
Øldir: 4. øld f.Kr. – 3. øld f.Kr. – 2. øld f.Kr.
Áratíggju: 300-árini f.Kr. 290-árini f.Kr. 280-árini f.Kr. 270-árini f.Kr. 260-árini f.Kr. - 250-árini f.Kr. - 240-árini f.Kr. 230-árini f.Kr. 220-árini f.Kr. 210-árini f.Kr. 200-árini f.Kr.
Árstal: 261 f.Kr. 260 f.Kr. 259 f.Kr. 258 f.Kr. 257 f.Kr. - 256 f.Kr. - 255 f.Kr. 254 f.Kr. 253 f.Kr. 252 f.Kr. 251 f.Kr.
Føroyar undir 1. heimsbardaga
Søga
thumb|right|300px|Krígsátøkini hjá stríðandi londunum høvdu við sær, at sigling til og frá meginlandinum, serliga [[Danmark, steðgaði mest sum upp.]] thumb|right|300px Tað vardi ikki leingi fyrr enn føroyingar kendu avleiðingarnar av mikla krígnum. Sigling til og frá meginlandinum, serliga Danmark, steðgaði mest sum upp. Stríðandi londini framdu blokadur, herjaði á høvunum og fóru eftir skipum ið kundi hugsast at flyta neyðsynjarvørur til fíggindaland. Hetta førdi við sær at trot varð á teimum mest neyðturviligu vørunum. Brátt kundi breyð og sukur bert keypast við rationeringskorti - og kaffi og te gjørdist alt tvørligari og dýrari at fáa til høldar. Fyrstu krígsárini skortaði so mikið í, serliga hjá fátæka partinum av fólkinum, at talan varð um veruliga kreppustøðu. Um veturin var lítið av fiski at fáa og várróðurin í 1915 varð tarnaður av liggjandi óveðri. Trotsjúka tók seg upp orsakað av vantandi ella ov einstáttaðari føði og kravdi enntá mannalív millum tey veikastu, børn og eldri fólki. Oljugoymslurnar í landinum vóru brátt uppi og olja kom ikki longur til landið.
Tann 1. februar 1917 ásetti týska sjóverjan eitt sokallað krígsøki í havinum kring Bretland. Eitthvørt skip inni á økinum, kundi til eina og hvørja tíð vænta at verða álopin av týskum kavbátum. Til alla vanlukku fyri Føroyar, rakk økið langt inn á landgrunnin, heilt upp til Suðuroynna og umfataði sostatt eisini Føroya banka - ríkastu fiskileið vit áttu. Krígsøkið var serliga ætlað at raka bretsk áhugamál, farmaskipasigling og skipafylgi ið sigldu farm til Onglands. Føroyingar vónaðu at hóttanin ikki galt føroysk fiskifør og hildu, hóast vandan, áfram at fiska í økinum.
Men morgunin tann 23. mai 1917 rakti kríggið føroyskar fiskimenn í ólukkumát. Aksel Sivertsen, skipari á sluppini Elsu, sigur í Norðlýsinum frá at teir árla á morgni tann 23. vórðu steðgaðir av einum týskum kavbáti, ið skeyt við maskinbyrsu framman og aftanfyri skipið. Manningin tók skundisliga proviant við sær í bjargingarbátin og fór av Elsu. Teir róðu yvir til kavbátin, ið gav boð um at seks teirra skuldu koma upp á dekkið, teirra millum skipari og bestimaður. Tveir av kavbátamanningini fóru so umborð á bátin og fingu føroyingarnar at rógva yvir aftur til Elsu. Við sær høvdu teir brennievni – og brátt sá manningin á Elsu skipið standa í ljósum loga. Týska kavbátamanningin var illa við av støðuni, men har var onki at gera. Teir gjørdu eftir boðum, søgdu teir.
Øll skipini vóru søkt av sama kavbáti, UC 33, førdur av kaptein-loytnantinum Martin Schelle. Samanlagt søkti UC 33 36 skip undir krígnum, men varð sjálvur søktur av einum enskum patruljubáti í St. George's Channel tann 26, september 1917. Bert ein av teimum 27 monnunum umborð varð bjargaður. Meðan føroyingar flestir upplivdu fyrra heimsbardaga burturfrá, vóru aðrir ikki líka hepnir. Ein av teimum var tann 26 ára gamli Christian Ludwig Petersen úr Kvívík, sum fyri kríggið var fluttur til Kanada. Í mars 1916 varð Christian Petersen innkallaður til nýggju 108. battaljónina (Selkirk-Manitoba) í The Canadian Expeditionary Force (CEF), ið stríddist á europiskum vígvøllum. Longu 18. september sama ár, varð battaljónin send til Bretlands, har hon varð upptikin í 14. tiltaksbattaljónina, ið sendi tiltakshermenn til stríðseindirnar á meginlandinum. C. Petersen varð sendur til 16th Battalion (Canadian-Scottish), sum um tað mundið lá í Arras økinum í Fraklandi. Hetta var meðan ógvusliga stríðið um Vimy Ridge stóð á í 1917. Kanadisku battaljónirnar høvdu brúk fyri nýggjum fólki – í stríðnum um Vimy-Ridge til dømis misti 16. battaljón annan hvønn hermann.
Ungi føroyingurin kom úr øskuni í eldin. 16. battaljón luttók í bardøgum um Hill 70, Ypres og Passchendaele. Í 1918 luttóku teir í sokallaða ”100 Days Offensive” frá 8. august til krígsenda tann 11. november: Bardagarnir við Amiens, onnur orrustan um Arras, Scarpe og Drocourt-Quéant linjuna, og víðari til bardagarnar um Hindenburg linjuna og Canal du Nord - líka til seinasta álopið á Mons. Sum herdeildir flest í Fyrra heimsbardaga, hevði 16. battaljón stórt mannfall, og teir ið sluppu við lívinum noyddust at liva við tí strongd og sálarløstum, ið standast av stríðsminnum. C. Petersen var onki undantak. Tá hernaðarskyldan var av og hann varð heimsendur úr Evropa, flutti hann aftur til Føroya og gjørdist bóndi í Kaldbak.
Løgtingslimir í Føroyum 2022–2026
Listi yvir løgtingslimir 2019-2023.
Síðan 2008 hevur Løgtingið í Føroyum havt 33 limir, ið eru valdir í einum valdømi.
Løgtingsvalið 2022 varð hildið hin 8. desember 2022.
Øll eru vald eftir persónligum atkvøðum á flokslistum. Av teimum 33 tingslimunum vóru 10 kvinnur valdar.
Valdu løgtingslimirnir eru hesi:
Talorð
Talorð er orðaflokkur, ið verður brúktur til at siga frá mongdum. Talorð eru, snøgt sagt, tøl.
Men heilt so einkult er tað ikki á føroyskum máli. Talorð skulu eisini bendast. Ymiskar bendingar av talorðum verða eisini bólkað aftur í undirbólkar. Hesir eru grundtøl, raðtøl og skiftitøl.
Grundtøl
Grundtøl eru talorð í hvørfalli.
Trý tey fyrstu grundtølini kunnu bendast í kynum og føllum soleiðis:
Raðtøl
Raðtøl eru bundin talorð, undantikið fyrsti, sum er hástig av hjáorðinum fyrr. Tey bendast í kynum, føllum og tølum.
Skiftitøl
Skiftitøl eru talorð í fleirtali. Skiftitøl verða brúkt um pør, td. einar/tvinnar/trinnar hosur (tað eru 1, 2 ella 3 pør av hosum) ella aðrar sameindir, td. eini kort (tað eru 52 bløð) ella eini hús (tað eru 1 sethús við tilhoyrandi úthúsum). Skiftitøl eiga sostatt bara at vera nýtt, tá talan er um sameindir. Bara trý tey fyrstu talorðini kunnu vera í fleirtali (skiftitøl):
E3 Harelbeke
E3 Harelbeke, fyrr kend sum Harelbeke–Antwerp–Harelbeke og E3-Prijs Harelbeke, er ein árlig súkklukapping í Flandern, Belgia. Kappingin byrjar og endar í Harelbeke og fevnir um eitt strekki á 203 kilometrar, fyri tað mesta í Eysturflandern.
Fleirfaldir vinnarar
Súkklarar við kursiv-skrivt eru enn virknir
1937
1937 (MCMXXXVII) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár. Fyrsti dagurin var ein fríggjadagur.
Piet Mondrian
250px|thumbnail|Piet Mondrian Piet Mondrian (føddur 7. mars 1872 í Amersfoort, deyður 1. februar 1944 í New York) var ein niðurlendskur listamálari.
Platon
Platon (á grikskum: Πλάτων) (428/427 f.Kr. – 348/347 f.Kr.) var grikskur heimspekingur. Hann æt upprunaliga Aristoklis, men varð kallaður Platon (Plàtōn), ið merkir "ennisbreiði". Hann, Sokrates og Aristoteles løgdu støðið undir vesturlendska heimspeki. Platon fekst eisini við støddfrøði, og hann stovnaði Akademiið í Athen, sum var allarfyrsti lærdi háskúlin í Vesturheiminum. Hann skrivaði mest samrøður, sum nevnast "sokratisku samrøðurnar", av tí at Platon nýtir Sokrates sum høvuðspersón, og kunnger umvegis hann boðskap og heimspeki sína. Verk Platons eru í høvuðsheitum støðið undir skilvísi, retorikki, støddfrøði og heimspeki sum heild.
Platon verður ofta settur upp móti næmingi sínum, Aristotelesi, hvørs heimspeki var tann øvugta av Platonsa, av tí at hon einans var støddfrøðislig og bygd á eygleiðingar.
Miðøldin var góð við Aristoteles og tók hann fram um Platon, men í Býsantiska ríkinum varð nógv granskað í Platoni.
Platonisma
Tað at nokta materiellu kringumstøðurnar hjá okkum og tær avleiðingar, ið hetta hevur, eins og Sokrates ofta gjørdi, nevnist oftani "platonisma". Í fleiri av verkum Platons - serliga Politeiu - kemur Sokrates og vendir vanliga mátanum, sum vit fata heimin kring okkum á, og tað, vit kunnu vita, fullkomiliga á høvdið - hann avnoktar sansirnar fullkomiliga. Í verkinum Teatetos letur hann Sokrates siga, at slík fólk, sum trúgva á sansirnar, eru "eu a-musoi", sum merkir "glað uttan musurnar". Hetta merkir í stuttum, at tey liva uttan guddómsligan íblástur, sum í einum glotta kann vísa teimum hin hægra veruleikan.
Í holulíknilsinum kunnger Platon bæði vitanarfrøði og politikk sín. Holulíknilsið snýr seg um, at tann, sum ger seg frían av leinkjunum og fer út úr holuni og upp í sólarljósið, hann eigur at stýra samfelagnum. Tann upplýsti hevur skyldu til at fara frá tí bara at sita og filosofera, og til at stýra samfelagnum, av tí at hesin hevur "hitt háleitta innlitið". Hesir persónar nevnast "heimspekiskongar".
Tóki Jansson
Skúla Scam
Tóki fór sum 15-ára gamal í gongd við at gera sína egnu teknifilmsrøð við heitinum Skúla Scam. Røðin varir umleið ein tíma, tey tosa føroyskt. Teknifilmsrøðin snýr seg um tríggir skúlanæmingar, Pætur, Sólskin og Bob, ið møtast, tá ið tey skulu byrja á einum nýggjum skúla. Skúlin vísir seg at vera sera løgin og ræðandi, alt er annarleiðis enn tey vóru von við. Tímarnir eru stuttir og fríkorterini eru long. Tey seta sær fyri at kanna, hvat ið tað er ið gongur fyri seg á skúlanum. Jónas í Dali Wagner frá Filmshúsinum hevur verið vegleiðari hjá Tóka, meðan hann hevur gjørt Skúla Scam. Jónas í Dali Wagner er fyrrverandi leiðari av fiktionsinstruktør-útbúgvingini á Den Danske Filmskole.
Turkiskt mál
Turkiskt mál er høvuðsmálið í Turkalandi, í Norðurkýpros og í Kýpros (saman við grikskum). Harumframt verður turkiskt eisini tosað í fleiri londum kring heimin, har turkiskir minnilutar búgva.
Tóki Jansson
Skúla Scam
Tóki bleiv liðugur við Skúla Scam á heysti í 2020, tá var hann blivin 17-ára gamal, tað mesta gjørdi hann sum 15-16 ára gamal. Teknifilmsrøðin hevði forpremieru í Havnar Bio fyri innbodnum skúlaungdómum og øðrum hin 16. september 2020. Eftir tað fóru Tóki Jansson og Dina Poulsen, ið leggur rødd til gentuna Sólskin í røðini, saman við øðrum umboðum úr Føroyum til Danmarkar, har teknifilmsrøðin hevði heimspremieru og varð víst alment á Buster Filmfestival í september 2020 fyri donskum skúlanæmingum úr miðdeild og hádeild.
Turkiskt mál
Navnorð
Tað er onki bundið kenniorð (definite article) á turkiskum, men tann bundni formurin verður vístur við at hvønnfall ending verður brúkt (sí niðanfyri). Turkisk navnaorð verða bend við at fáa ávísar endingar, eins og í latíni. Tað eru seks føll á turkiskum, har allar endingarnar fylgja sjálvljóðsharmoni við nýtslu av hevja tónatión (superscript notation). Fleirtalsmarkørurin -ler² fylgir beinleiðis navnorðinum áðrenn nakað annað fall ella nakra aðra ending (t.d. köylerin "bygdanna" ella av bygdunum).
Tóki Jansson
Skúla Scam
Tóki Jansson hevur gjørt filmsrøðina í síni frítíð uttan peningaligan stuðul. Vegleiðari hansara Jonas í Dali Wagner valdi at søkja um stuðul á 40.000 krónur til Skúla Scam fyri at gera hana heilt lidna. Mentamálaráðið innstillaði filmsrøðina til at fáa henda stuðul, ið søkt varð um, men landsstýrismaðurin í mentamálum Jenis av Rana vildi ikki skriva undir, og noktaði harvið at lata stuðulin. Dagur og Vika hevði eina samrøðu við landsstýrismannin um hetta málið, og har segði hann, at honum dámdi ikki tað hann sá, og at hann ikki kundi seta sína undirskrift, tí at tey bannaðu so illa. Í noktandi svarinum úr Mentamálaráðnum til filmsframleiðaran stendur, at “landsstýrismaðurin metir seg ikki kunna viðmæla stuðli vegna málbrúkið í filminum”. Hetta skapti øsing og kjak í føroysku miðlunum og á sosialu miðlunum. Eisini danskir miðlar sum Berlingske Tidende skrivaði um málið.
Turkiskt mál
Navnorð
Navnorð kunnu taka endingar, sum vísa grammatiska persónin: til dømis -imiz4, "okkara". Harumframt kemur tað turkiska kopula (til dømis -im4, "Eg eri") heilir setningar kunnu formast. Spyrjandi kenniorðið mi4 fylgir beint eftir orðið sum spurt verður um: köye mi? "[fert tú] til bygdina?", ağaç mı? "[er tað eitt] træ?".
Sagnorð
Turkisk sagnorð vísa grammatiska persónin]. Tey kunnu gerast negativ, møgulig (kann) ella ómøgulig (kann ikki) negative. Harumframt vísa turkisk sagnorð tíð (nútíð, tátíð, framtíð og aorist), grammatiskar hættir (kondisjónalis]], boðsháttur, inferentialis, nesessitativ og ynskiháttur) og grammatiskt aspekt. Negasjón verður víst við einum innskeyti mitt i orðinum -me²- beint eftir orðastammuna.
Øll turkisk sagnorð verða bend á sama hátt, uttan tey óregluligu sagnorðini og tey defektivu sagnorðini i-. Turkiskt kopula (samsvarandi tað føroyska at vera og enska to be), sum kunnu verða brúkt í samansettum formum (tann stutti formurin verður róptur enklitiskt): Gelememişti = Gelememiş idi = Gelememiş + i- + -di.
X Factor (Danmark)
thumb|Føroyska [[Linda Andrews vann donsku X Factor kappingina í 2009.]] thumb|Føroyski [[Sveinur Gaard Olsen gjørdist nummar trý í X Factor 2012 í Danmark.]] thumb|Eftir X Factor sendingarnar og kappingin er liðug, ferðast finalistarnir ofta runt um í Danmark, har teir framføra og skriva autografar. Henda myndin er úr Legolandi í Billund í mai 2012. Á myndini síggjast: [[Sveinur Gaard Olsen|Sveinur, Line, Basim (frá 2008), Ida og Morten Benjamin.]] X Factor er ein sjónvarpssending, har fólk sleppa at vísa, hvussu væl tey duga at syngja. X Factor verður framleitt í fleiri ymiskum londum, og varð upprunaliga framleidd í Stóra Bretlandi. Tað var sjónvarps og tónleika framleiðarin og tónleika dómarin Simon Cowell, ið fann uppá X Factor sendingina. Í Danmark hevur sendingin verði framleidd síðan 2008. Fyrsta sendingin varð víst í DR1 í januar, februar og mars 2008. Fyrst koma ein rúgva av fólki til tær sonevndu auditions, har tey syngja fyri trimum dómarum. Her hendur so ein grov sortering, har tey allar flestu verða send heim. Men rættiliga nógv verða tó vald út til at koma til tað tey nevna boothcamp, og har framføra tey fleiri ferðir og at enda velja dómarnir, sum hava fingið onkran at hjálpa sær, tey nýggju út, sum sleppa við til live framførslurnar. Hvør dómari sleppur at velja tríggjar luttakarar. Tá bootcamp byrjar verða teir tríggir bólkarnir tilvildarliga býttir út til dómararnar. Ein av teimum fær so tey ungu millum 15 og 24, ein fær tey meira tilkomnu, sum eru yvir 25 og ein dómari fær so bólkarnar. Fleiri ferðir hevur tað víst seg, at bólkarnir ikki hava nóg høga góðsku, og tí eru dómararnir farnir at gera sín egna bólk ella kanska fleiri við at seta einkultir sangarar, sum annar vóru blivin send heim, saman til ein sangbólk. Í 2009 hepnaðist henda mannagongd so mikið væl, at bólkurin Alien Beat Club gjørdist nummar tvey, sjálvt um tey øll fýra stillaðu upp sum solistar at byrja við. Tað var dómarin Remee, sum setti tey saman.
Føroyingar í X Factor (Danmark)
200px|thumbnail|left|[[Anna Faroe f. (Nygaard) gjørdist nummar fimm í 2010.]] Fleiri føroyingar hava luttikið í og klára seg væl í X Factor sang kappingini í Danmark. Í 2009 luttók føroyska Linda Andrews í kappingini, og hon kláraði seg so mikið væl, at hon vann kappingina. Í 2010 luttók Anna Nygaard, sum eftir at sendingin varð liðug fekk sær kunstnaranavnið Anna Faroe. Anna var millum tey 9 sum komu til live framførslurnar, men kom tó ikki í finaluna. Anna gjørdist nummar 5.
Ingibjørg Hansen
Ingibjørg Hansen (fødd 10. januar 1991) er ein føroysk songkvinna úr Mikladali. Hin 6. november 2004 vann Ingibjørg, einans 13 ára gomul, sannførandi finaluna í sangkappingini "Barnaprix", sum varð hildin í Torginum í SMS. Ingibjørg gjørdist vinnari av finaluni við sanginum "Crazy" hjá Willy Nelson, og var tað eftir luttøkuna í sangkappingini, at hon byrjaði at syngja alment. Hon hevur eitt nú framført saman við Rana Nolsøe.
X Factor (Danmark)
Føroyingar í X Factor (Danmark)
Í 2011 gjørdist vinnarin Sarah Skaalum Jørgensen, í X Factor kend sum Sarah. Sarah er ikki heilur føroyingur, og heldur ikki hálvur, men hon er kvartur føroyingur, ættað úr Hvalba, hagani millumnavnið Skaalum kemur.
Ingibjørg Hansen
Í 2005 innsang Ingibjørg sangin "Nevið Reyða", skrivaður av Niclasi Hera Jákupssyni, til kappróðrarbátin, Nevið Reyða, sum er áttamannafarið hjá Klaksvíkar Róðrarfelag.
X Factor (Danmark)
Føroyingar í X Factor (Danmark)
Í 2012 luttók Sveinur Gaard Olsen úr Havn og Kristel Lisberg av Tvøroyri. Kristel kom víðari fleiri ferðir, men beint áðrenn tey allar seinastu skuldu veljast út til live framførslurnar, so bleiv hon vald frá og slapp ikki við. Sveinur Gaard Olsen kom allan vegin til finaluna. Hann gjørdist nummar trý. Beint áðrenn finaluna varð skipað fyri einum túri til Føroya, har DR1 fólkini fylgdu við honum. DR1, Norðurlandahúsið og Tórshavnar Kommuna skipaðu fyri móttøku av Sveini, og uttan at hann visti av tí, høvdu tey saman við familju hansara skipa fyri einari konsert í Norðurlandahúsinum. Brot frá móttøkuni og konsertini vóru síðan víst í næstu X Factor sendingini, har dómarin Thomas Blachman tosaði rættiliga ironiskt um tað at borgarstjórin í Havn (Heðin Mortensen) helt røðu fyri Sveini. Ein annar luttakari sum varð millum tey 9 sum komu við til live framførslurnar, var hálvur føroyingur og hálvur íslendari. Tað var Jean Michel, sum var helmingurin av einum bólki saman við Nicoline Simone. Tað bleiv rættiliga rokaligt, tá Jean Michel stutt árðenn finaluna, tá bara ein live framførsla var eftir, tók seg úr kappingini. Av tí at tey bæði vóru ein bólkur, so kundi Nicoline Simone ikki halda fram uttan Jean Michel. Í seinastu framførsluni áðrenn finaluna bleiv tí ongin sendur heim. Sendingin helt tó á sum vanligt, og fólk sluppu at atkvøða álíkavæl, og tær atkvøðurnar komu so at telja við til sjálva finaluna.
Í 2014 varð ein bólkur samansettur av Anthony og Jasmin, bólkurin fekk navnið Anthony Jasmin og endaði við at vinna X Factor Danmark 2014. Jasmin er hálvur føroyingur, mamma hennara, Hannah Dahl, er ættað úr Vági. Mamman er dóttir Magnus Dahl úr Vági.
Í 2015 luttók føroyski sangarin og tónleikarin Jógvan Joensen úr Fuglafirði. Hann fekk Lina Rafn til mentor. Hann kom til liveshow har bert 9 einstaklingar og bólkar sleppa at luttaka, Jógvan luttók í bólkinum 23 ár og eldri. Hann kom í vandabólkin til fyrsta liveshow saman við einum øðrum luttakara hjá Line, og tí slapp Line Rafn sjálv at velja, hvør skuldi sendast heim, hon valdi at senda Nanni heim. Í næsta liveshow slapp Jógvan víðari uttan at koma í vandabólkin. Jógvan kom allan vegin til seinastu finaluna, har bert trýggir luttakarar eru eftir. Hann gjørdist nummar tvey av øllum, meðan tann tá bert 15-ára gamla Emilie Esther vann kappingina.
Ingibjørg Hansen
Í 2011 kom jólafløgan "Tað lýsa stjørnur" eftir Árna Andreasen út, og á hesari fløgu syngur Ingibjørg vakra jólasangin "Á himli bleiktrar stjørnuhav í kvøld".
X Factor (Danmark)
Bólkarnir og finalistarnir hjá dómarunum
Lykil:
Ingibjørg Hansen
Keldur
2. http://nordlysid.fo/video+rani+og+ingibjorg+framfora+i+mikladali.html
Køvievni
Køvievni ella nitrogen (latín nitrogenium, úr fronskum nitre "salpetur", og grikskum -γενής, -genēs, "framleiðari", upprunaliga "upphav"; symbol N) er eitt frumevni, ið hevur atomnummar 7 í skeiðbundnu skipaninini.
Latínska heitið kemur av, at nitrogen er annað av teimum báðum frumevnunum í nitrati, sum aftur er partur av salpeturi.
Norðurlendska heitið (fø. køvievni, da. kvælstof, no. kvelstoff, sv. kväve) kemur av, at køvir eld.
Í reinari, turrari luft eru umleið 78 rúmprosent av.
Sýslur í Íslandi
Mynd:Sýslur á Íslandi.png
Skúla Scam
Skúla Scam er ein føroysk teknifilmsrøð, ið varir umleið ein tíma tilsamans. Tóki Jansson úr Havn hevur teknað, animerað, klipt, leikstjórnað, skrivað handrit og lagt røddir til fleiri av figurunum í Skúla Scam. Jónas í Dali Wagner hevur framleitt filmin. Dina Poulsen úr Miðvági hevur skrivað 3 partar av røðini og hevur lagt rødd til gentuna Sólskin. Bergur Jensen leggur rødd til Pætur og Haakon Joensen leggur rødd til læraran.
Tað er tann fyrsta føroyska teknifilmsrøðin, ið er gjørt av einum skúlanæmingi og tað fyrsta føroyska tilfari, ið er víst á danska undirvísingarportalinum fyri børn, Buster.dk, tað varð víst á Buster Filmfestival í september 2020. Filmsrøðin og tað, at ein umsókn um stuðul bleiv noktaður, tí landsstýrismaðurin í mentamálum, Jenis av Rana, ikki dámdi, at tað bleiv bannað í teknifilmsrøðini, førdi í desember 2020 til eitt kjak um armslongdar prinsippið, um talufrælsi og listarliga frælsi, og um politikarar skulu stýra listini og bara játta stuðul til tað, ið teimum persónliga dáma og vraka tað list, ið teimum persónliga ikki dáma. Kjakið rakk eisini út um landoddarnar.
Um Skúla Scam
Tóki Jansson fór sum 15-ára gamal í gongd við at gera sína egnu teknifilmsrøð við heitinum Skúla Scam. Røðin varir umleið ein tíma, tey tosa føroyskt. Teknifilmsrøðin snýr seg um tríggir skúlanæmingar, Pætur, Sólskin og Bob, ið møtast, tá ið tey skulu byrja á einum nýggjum skúla. Skúlin vísir seg at vera sera løgin og ræðandi, alt er annarleiðis enn tey vóru von við. Tímarnir eru stuttir og fríkorterini eru long. Tey seta sær fyri at kanna, hvat ið tað er ið gongur fyri seg á skúlanum. Jónas í Dali Wagner frá Filmshúsinum hevur verið vegleiðari hjá Tóka, meðan hann hevur gjørt Skúla Scam. Jónas í Dali Wagner er fyrrverandi leiðari av fiktionsinstruktør-útbúgvingini á Den Danske Filmskole.
Tóki bleiv liðugur við Skúla Scam á heysti í 2020, tá var hann blivin 17-ára gamal, tað mesta gjørdi hann sum 15-16 ára gamal. Teknifilmsrøðin hevði forpremieru í Havnar Bio fyri innbodnum skúlaungdómum og øðrum hin 16. september 2020. Eftir tað fóru Tóki Jansson og Dina Poulsen, ið leggur rødd til gentuna Sólskin í røðini, saman við øðrum umboðum úr Føroyum til Danmarkar, har teknifilmsrøðin hevði heimspremieru og varð víst alment á Buster Filmfestival í september 2020 fyri donskum skúlanæmingum úr miðdeild og hádeild.
Umsókn um stuðul tilmælt men vrakað
Tóki Jansson hevur gjørt filmsrøðina í síni frítíð uttan peningaligan stuðul. Vegleiðari hansara Jonas í Dali Wagner valdi at søkja um stuðul á 40.000 krónur til Skúla Scam fyri at gera hana heilt lidna. Mentamálaráðið innstillaði filmsrøðina til at fáa henda stuðul, ið søkt varð um, men landsstýrismaðurin í mentamálum Jenis av Rana vildi ikki skriva undir, og noktaði harvið at lata stuðulin. Dagur og Vika hevði eina samrøðu við landsstýrismannin um hetta málið, og har segði hann, at honum dámdi ikki tað hann sá, og at hann ikki kundi seta sína undirskrift, tí at tey bannaðu so illa. Í noktandi svarinum úr Mentamálaráðnum til filmsframleiðaran stendur, at “landsstýrismaðurin metir seg ikki kunna viðmæla stuðli vegna málbrúkið í filminum”. Jenis av Rana er endurgivin úr Degi og Viku fyri at siga:
''Mær dámdi als ikki tað, eg sá. Tá eg seti mína undirskrift á, so góðkenni eg, at hetta er fantastiskt, og tað kundi eg ikki gera við hetta uppskotið til film, segði Jenis av Rana við Dag og viku. Mær dámar ikki at fólk bannast, og tað gera vanlig fólk ikki, og tað gera ung yvirhøvur heldur ikki. Í hesum føri snýr tað seg um, at eg skal geva loyvi til, at man fer í landskassan eftir pengum fyri at premiera honum fyri málbrúkið. Og tað kann eg yvirhøvur ikki, segði Jenis av Rana.''
Hetta skapti øsing og kjak í føroysku miðlunum og á sosialu miðlunum. Eisini danskir miðlar sum t.d. Berlingske, DR, og Politiken skrivaðu um málið. Felagið Føroysk Filmsfólk sendu eina áheitan til landsstýrismannin í lesarabrævið, har tey m.a. skrivaðu:
"Fyri fyrstu ferð síðani filmsjáttanin kom á fíggjarlógina í 2014, hevur ein landsstýrismaður ikki fylgt tilmælunum frá ráðgevarum um hvør skal hava stuðul. Ein fyrisitingarlig siðvenja er brotin, og prinsipið um, at listin ikki skal stýrast politiskt er ikki longur galdandi. Eins og talu- og trúarfrælsi, er frælsa listin grundleggjandi í einum fólkaræði. Teir partar av veruleikanum sum ein filmur endurspeglar, mugu ikki verða stýrdir av persónligum meiningum hjá skiftandi ráðharrum. Tí er tað so umráðandi, at vit ikki gloyma og fara lætt um, at vit hava armslongd í fyristingini, og virða hesa armslongd."
Oyggjaleikir 2013
XV (15.) Oyggjaleikir vóru hildnir á Bermuda í døgunum 13. til 19. juli 2013. Leikirnir verða eisini nevndir Natwest Oyggjaleikir (2013 Natwest Island Games) orsakað av sponsor ávum. Oyggjaleikirnir í 2013 vóru teir fyrstu leikirnir, ið vóru hildnir uttanfyri Evropa.
Heiðursmerkir
Lykil: {{legend|#ccccff|Vertsoyggjarnar eru litaðar við ljóslilla.|border=solid 1px #AAAAAA}} Endaliga heiðursmerkjabýti frá Oyggjaleikunum 2013:
Mikines
Mikines hevur fleiri týdningar:
Símun Petur Zachariasen
thumb|S.P. Zachariasen Símun Petur Zachariasen (føddur 2. november 1887 á Kirkju, deyður 15. oktober 1977) var ein føroyskur lærari, blaðstjóri og politikari (Sjálvstýrisflokkurin).
Hann var sonur Malenu Frederikku Simonsen úr Hattarvík og Símun Mikkjal Zachariasen av Kirkju, og bróður Louis Zachariasen. Símun Petur Zachariasen giftist Mariu Henriksen úr Klaksvík. Álvur Zachariasen er sonur teirra. Símun Petur Zachariasen varð útbúgvin lærari frá Føroya Læraraskúla í 1908, og starvaðist sum lærari í Klaksvík 1914–1953 og sum blaðstjóri á Norðlýsinum frá 1915. Hann var stjóri í Norðoya Sparikassa 1919–1976.
Hann var borgarstjóri í Klaksvíkar kommunu 1930–1934. Zachariasen umboðaði Sjálvstýrisflokkin á Føroya løgtingi tíðarskeiðini 1928–1943 og 1946–1956, valdur fyri Norðoya valdømi.
Chuck Yeager
thumb|Chuck Yeager og serliga flogfarið Bell X-1 Charles Elwood "Chuck" Yeager (føddur 13. februar 1923 í Myra, West Virginia, deyður 7. desember 2020 í Los Angeles, Kalifornia) var amerikanskur generalur og royndarflogskipari.
Yeager náddi við flogfarinum eina toppferð á 1,06 Mach. Hetta svaraði til meira enn 1.000 kilometrar um tíman.
Fyri avrik sítt fekk hann í 1985 heiðurin "Presidential Medal of Freedom", sum táverandi amerikanski forsetin, Ronald Reagan, honum handaði.
thumb|Filmur frá 1947, tá ið Chuck Yeager brýtur ljóðmúrin hin 14. oktober.
Mækjuglámur
Mækjuglámur (frøðiheiti - Botaurus stellaris)
1935
1935 (MCMXXXV) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum týsdegi.
Valdømi
Orðið valdømi er nakað ið verður sett í samband við politisk val. Eitt land kann hava fleiri valdømi ella bara eitt valdømi. Tá talan er um eitt land, sum hevur fleiri valdømi, so er talan um eina kvotuskipan, har eitt ávíst øki í landinum hevur rætt til so og so nógvar tinglimir frá teirra øki. Fólkini ið búgva í valdøminum kunnu tá bert velja eitt av valevnunum, sum er uppstilla í teirra valdømi. Føroyar plagdi at hava fleiri valdømir, hesi vóru: Suðuroyar, Sandoyar, Suðurstreymoyar, Norðstreymoyar, Eysturoyar, Norðoyar og Vága valdømi. Tá átti Sandoyggin t.d. rætt til tveir tinglimir. Henda skipan varð broytt 25. oktobur 2007, tá Føroya Løgting samtykti, at Føroyar framyvir skuldi vera eitt valdømi. Atkvøðubýti var soleiðis, at 19 tinglimir atkvøddu fyri at gera Føroyar til eitt valdømi og 13 atkvøddu ímóti.
De Gyldne Laurbær
thumbnail|[[Hanne-Vibeke Holst heiðurslønamóttakari 2008]] thumbnail|[[Carsten Jensen, heiðurslønamóttakari 1996]] thumbnail|[[Klaus Rifbjerg, heiðurslønamóttakari 1966]] De Gyldne Laurbær (eisini nevnt: Boghandlernes Gyldne Laurbær) er ein donsk bókmentaheiðursløn, sum varð sett á stovn í 1949. Tað er Foreningen De Gyldne Laurbær, fyrr Boghandlerklubben, sum letur heiðurslønina einaferð um árið. Upprunaliga var heiðurslønin ein gullnál við áskrift, eitt skiftið fylgdi ein peningaupphædd við, men í dag fær vinnarin av heiðurslønini ein laurberkrans, eitt heiðursbræv og eitt gávubræv at keypa bøkur fyri á 2500 krónur. Donsku fjølmiðlarnir gera nógv burturúr heiðurslønahandanini. Tann dagin tá tað verður kunngjørt, hvør ið vinnur heiðurin, so fer umboð fyri Nevndina fyri De Gyldne Laurbær at hitta vinnaran, meðan fjølmiðlar fylgja við. Ein danskur rithøvundur kann bert fáa hesa heiðurslønina einaferð. Síðan 1954 hevur heiðurslønin verið handað í januar fyri eina bókaútgávu árið fyri. Donsku bløðini nevna ofta heiðurslønina við tí árinum, ið handanin fer fram.
Kim Leine
Kim Leine Rasmussen (28. august 1961 í Bø í Telemarkini, Noreg) er ein dansk-norskur skaldsøgurithøvundur.
Hann varð føddur í Noregi, og flutti til Danmarkar at búgva sum 17-ára gamal. Hann nam sær útbúgving sum sjúkrarøktarfrøðingur. Síðan flutti hann til Grønlands, har hann búði í 15 ár. Í 2004 vendi hann aftur til Danmark har hann útgav fyrstu skaldsøgu sína «Kalak» í 2007. Hann fekk donsku bókmentaheiðurslønina De Gyldne Laurbær, fyri skalsøgu sína um tann norskfødda trúboðaran Morten Falck í Grønlandi, um hansara møti við tann karismatiska prædikumannin Habakuk og konu hansara Mariu Magdalenu.
30. oktober 2013 fekk hann Bókmentavirðisløn Norðurlandaráðsins fyri skaldsøguna Profeterne i Evighedsfjorden.
Bøkur hansara eru týddar til norskt, svenskt, íslendskt, finskt, týskt, hollanskt, franskt, ungarskt, rumenskt, spanskt, italienskt og engskt.
Gamagara
250px|thumb|right|Gamagara í Northern Cape Gamagara er ein kommuna í Northern Cape í Suðurafrika og hevur umleið 41 617 íbúgvar.
Býir og bygdir
Fólkateljingin í Suðurafrika í 2001 býtti kommununa sundur í hesar býir og bygdir:
Klaus Rifbjerg debutantvirðisløn fyri skaldskap
Klaus Rifbjerg virðislønin fyri skaldskap (á donskum: Klaus Rifbjergs debutantpris for lyrik) er ein donsk bókmentaheiðursløn, sum danski rithøvundurin Klaus Rifbjerg stovnaði í 1983. Heiðurslønin verður latin annað hvørt ár og er á 10.000 kr. Heiðurslønin verður latin einum skaldi, sum tey seinastu tvey árini hevur útgivið sítt fyrsta yrkingasavn á donskum, føroyskum ella grønlendskum máli. Í 2012 var tað føroyska Sissal Kampmann ið fekk heiðurslønina.
Gotland
Gotland (fyrr á donskum og á norskum: Gulland) er ein oyggj og ein svenskur landslutur í Eystursjónum, ið liggur umleið 90 km frá strondini á svenska meginlandinum. Oyggin er tann størsta í Svøríki. Landsluturin fevnir eisini um oynna Fårö, Karlsöarna, Gotska Sandön og fleiri aðrar minni oyggjar og hólmar. Landsluturin er eisini eitt len (sókn) ið nevnist Gotlands län og er ein sjálvstøðug kommuna (Gotlands kommuna) og serstakt bispadømi (Visby stift) í svensku fólkakirkjuni. Oyggin hevur 2 994 km², lenið hevur 3 151,4 km² land og 3 183,7 km² við vøtnum. Landsluturin hevur 42 000 skrásett fornminni. Hægsta stað á oynni er Lojsta hed, ið er røkkur 82 metrar yvir havið. Svenska prinsessan Leonore er hertuginna av Gotlandi.
West Virginia
West Virginia ella Vesturvirginia (enskt: State of West Virginia) er stakríki í USA. Charleston er høvuðsstaðurin og størsti býurin. Har búgva umleið 1,8 mió. fólk, sum eru millum tey fátækastu í USA. Av hesum búgva eini 225 túsund í Charleston. Í 1863 bleiv West Virginia lutstatur í USA.
Landafrøði
Í norðri hevur Vestur Virginia mark við Pennsylvania, í eystri við Maryland og Virginia, í suðri við Virginia, og í vestri við Kentucky og Ohio. West Virginia liggur í Appalachiufjøllunum. Eyknevni er Fjallstaturin (enskt: Mountain State). Appalachiufjøll fara ígjøgnum West Virginia, Virginia og North Carolina.
Í mong ár var nógv kol høgt her og nýtt til brenni í stálvirkjunum. Nú eru mong nám og stálvirki latin aftur, og mong arbeiðspláss farin fyri skeytið. Hóast nógv hevur verið gjørt til tess at menna ferðamannavinnuna har, er økið við Appalachufjøll eitt hitt fátækasta í USA. Í West Virginia er tó nógv og fjølbroytt náttúrutilfeingi, millum annað kol og skógur. West Virginia eru eitt skurvut fjallaland við høgum tindum, brøttum bergum og grønum líðum. Tann hægsti tindurin, Spruce Knob, er næstan 1500 metrar høgur. West Virginia liggur miðskeiðis í Appalachia, og vanliga liggur kavi har longu frá miðskeiðis í november til fyrst í mai.
Søga
Í 1780 var marknatrætan millum Virginia og Pennsylvania so loyst. Men tað førdi til nýggjar ætlanir um at gera Westsylvania til veruleika, tí nógv, sum høvdu búð í Virginia, vóru misnøgd við, at tey nú vóru blivin borgarar í Pennsylvania. Hesir røddirnar vórðu køvdar, tá staturin Pennsylvania valdi at bólka alt tos um ein nýggjan stat sum landasvik, sum kundi hava deyðarevsing við sær. Og tá Pennsylvania so hótti við at selja jørðina hjá teimum, sum tosaðu um ein nýggjan stat, tagnaðu røddirnar heilt.
Mentan
thumb|left|220px|[[Bluegrass-tónleikur er sprottin úr fólkasangi í West Virginia.]] thumb|right|270px|West Virginia er fjallaland, hægsta fjallið er 1500 metrar høgt. Bluegrass-tónleikur tók seg upp sum fólkatónleikur ímillum fátæka fólkið í West Virginia. Hetta tónleikaslagið er partur av einari gamlari siðvenju í eystara parti av Norðuramerika nevnt Appalachia. Tað er ávirkað av enskum sangi, írskum og skotskum violinspæli, hymnum og blues frá afrikansku amerikanarunum, sum vóru kendir sum framúr banjospælarar. Økið í Appalachunum gjørdist eitt kolanámsøki í 20. øld, og har var ógvusligt fátækradømi, hungur og hall, men eisini stríðsvilji. Økið var á sinni kent fyri tey mongu verkfallini og námsabeiðarafeløg, sum stríddust fyri rættindi hjá teimum mongu kolanámsfamiljunum í Appalachunum. Eitt ótal av tónleikarum hevur sínar røtur og sín íblástur frá júst hesum tónleikaslagnum úr Appalachunum: Stanley Brothers góvu sangin “Man of Constant Sorrow” út í 1951, í 1960 spældi Joan Baez ein annan variant av sanginum inn, sum æt “Girl of Constant Sorrow”, Bob Dylan hevði sangin á sínari fyrstu plátu í 1962 og Rolling Stones hava partar av tekstinum við í “Let it Loose”, sum er á plátuni Excile On Main Street, sum kom út í 1972.
West Virginia er millum annað nevnd í sanginum "Take Me Home, Country Roads" hjá John Denver (1972).
Dýralívið
West Virginia er gitið fyri sínar høgu, brøttu fjøllini og fjølbroytta dýralívið, ið fær mong ferðafólk at koma hagar. Har eru til dømis úlvur, bjørn, revur, hjørtur og kongaørn. Í skóginum eru eisini til dømis hara og elgur. Har byggja rovfuglar, til dømis heykur, falkur og ugla, og smáfuglar í stórum tali. Bjørnin er skógardýr og dámar væl í brattlendi. Bjørnin er størsta rovdýrið í West Virginia. Í 2009 vóru 8000 bjarnir í West Virginia. Bjørnin etur alt møguligt, men tó mest røtur, ber og aðrar plantur. Tað hendir tó, at hon bæði tekur elg og reinsdýr. Bjørnin rennur sera skjótt, tá hon veiðir, og hon megnar at fylgja fonginum fleiri kilometrar. Um veturin liggur bjørnin í híð. Híðið kann t.d. vera eitt helli ella ein hola. Bjørnin er yvir 2 metrar long og vigar um leið 300 kg. Hon kann blíva 12-20 ára gomul. Bjørnin er ikki friðað í West Virginia.
257 f.Kr.
Øldir: 4. øld f.Kr. – 3. øld f.Kr. – 2. øld f.Kr.
West Virginia
Dýralívið
Hjørturin er vanligur í stórum pørtum av West Virginia. Hann livir í flokkum. Hjørturin klárar seg best á opnum bøi, men livir eisini í skógi og niðan móti fjøllunum. Honum dámar ikki so væl at koma nær menniskjum. Um dagin bindur hann frið, men um náttina fer hann at finna sær okkurt etandi. Hjørturin etur plantur. Um summarið etur hann lyng, gras, leyv og røtur, og um veturin etur hann m.a. lyng og skón. Hjørtur er 120-150 cm høgur og kann viga upp til 800 kg. Hann kann gerast 25 ára gamal. Hjørtur verður veiddur um alt West Virginia í tíðarskeiðnum september-desember.
Politikkur
Donald Trump (R) vann forsetavalið 2016 og fekk 68,7% prosent av atkvøðunum í West Virginia. Hetta er hægsta talið í USA. Hillary Clinton (D) fekk 26,5 prosent.
257 f.Kr.
Árstal: 262 f.Kr. 261 f.Kr. 260 f.Kr. 259 f.Kr. 258 f.Kr. - 257 f.Kr. - 256 f.Kr. 255 f.Kr. 254 f.Kr. 253 f.Kr. 252 f.Kr.
West Virginia
Størstu býir
Teir 10 størstu býirnir í Kentucky eftir íbúgvatali vóru í 2019 hesir:
Thorium
Thorium er eitt frumevni, ið er nummar 90 í skeiðbundnu skipaninini.
18. øld
(17. øld - 18. øld - 19. øld)
Svartstorkur
thumb| Ciconia nigra
Sámal Joensen-Mikines
Sámal Elias Frederik Joensen-Mikines (23. februar 1906 í Mykinesi - 21. september 1979 í Keypmannahavn) var ein av Føroya størstu listamonnum.
Hann varð borin í heim á teirri brimbardu útoynni Mykinesi. Hann tók sær navnið á oynni til eftirnavn. Alt lívið kendi Mykinesmálarin - ella Mikines, sum vit plaga at rópa hann - seg tætt knýttan at dramatisku náttúruni á síni føðioyggj og at bygdarfólkinum har.
Í 1928 - 1932 fekk Mikines útbúgving sum listamaður á Kunstakademiets Malerskole í Keypmannahavn. Mikines var fyrsti føroyski yrkislistamaður, og av røttum verður havt á orði, at hann er faðir at føroyskari myndlist.
Eftir lokna útbúgving vendi Mikines heim aftur til Føroya, og síðan skifti hann ímillum at búgva í Mykinesi, Havn og Keypmannahavn. Føðioynna vitjaði hann at kalla á hvørjum sumri, hann fann myndevni síni har og aðrastaðni í Føroyum. Undantøk frá hesum eru landslagsmálningar, hann málaði á Bornholm og í Bovbjerg í Danmark eitt skifti í 1960-árunum.
Ein eyðkendur norrønur ekspressionistiskur tóni er í list Mikinesar. Í tíðarskeiðnum 1933 — 1940 er menniskjalig líðing eitt ástøðiligt myndevni. Tann kensluborni listamaðurin kennir deyðans nánd — trý systkin hansara og faðirin doyggja av tuberklasjúkuni. Hartil kemur, at skipbrot og aðrar vanlukkur á havinum raka næstringar hansara. Havið tekur mangar Mykinesmenn í bestu árum — skyldmenn, grannar og vinmenn og Mikines tekur á seg byrðuna at lýsa líðingina. Í monumentalum komposisjónum við einføldum stórum rørslum og døkkum litum málar hann tey, ið eftir sita, um børuna, eftir jarðarferð, í ervi. Ein røð av sterkum andlitsmyndum er eisini málað hetta tíðarskeiðið, ið uttan iva telist millum hansara mest upprunaligu og týðandi. Við Edvard Munch kundi Mikines siga:
thumb|left|200px|Mykineskona frá 1934
Ein drúgv uttanlandsferð í 1937 fekk avgerandi týdning fyri framhaldandi listarligu menning hansara. Ferðin gekk til Bjørgvins, Oslo, Stokkhólmar, Keypmannahavnar, Haag, Amsterdam og París. Íblástur av hesi ferð loysir upp fyri liti og kenslulagi og birtir í eina uppgerð við 1930áranna deyða-myrkur.
Í 1942 tekur Mikines upp ein tátt, ið skuldi gerast hansara lívs avbjóðing: Grindadrápið. Í stórum fýrnum komposisjónum viðger hann hetta dramatiska myndevni, har lívið og deyðin standa í álvarsligum stríði. Hansara ovurhugaða romantiska sinni ger vart við seg í eini langari røð av litríkum variasjónum yvir hetta tema.
Eftir kríggið broytist listin hjá Mikines. Ein koloristiskur stílur vellir fram, ið leggur minni dent á ekspressionistiska innihaldið. Frá hesum tíðarskeiði stava mangir landslagsmálningar - serliga úr Mykinesi.
Miðskeiðis í 1950'unum melur hann tó aftur á blóðið og tekur upp aftur líðingina og deyðan sum myndevni. Hann skapar tá eina røð av týðandi høvuðsverkum, ið umboða eina hepna samanrenning av ekspressionismuni frá 1930'unum og teirri nýggju kolorismuni. Myndevnini til tey 4 frímerkini í hesi røð eru dømi um hetta.
Listasavn Føroya eigur eitt gott úrval av verkum Mikines, tey verða sýnd fram í Listaskálanum alt árið.
Niklasarmessa
Niklasarmessa er 6. desember. Dagurin er minningardagur til minnis um Santa Nikolaus frá Myra í Lítlaásia, sum var biskupur í fyrru helvt av 4. øld. Hann doyði 6. desember millum ár 345 og 351. Navnið Nikolaus verður við tíðini til Claus, og soleiðis verður Santa Nikolaus til Santa Claus, sum jólamaðurin kallast á enskum.
Vanligt hevur verið at koyra veðragjólingar út at brunda á niklasarmessu, 6. desember. Brundtíðin endar so á trettanda.
258 f.Kr.
Øldir: 4. øld f.Kr. – 3. øld f.Kr. – 2. øld f.Kr.
Árstal: 263 f.Kr. 262 f.Kr. 261 f.Kr. 260 f.Kr. 259 f.Kr. - 258 f.Kr. - 257 f.Kr. 256 f.Kr. 255 f.Kr. 254 f.Kr. 253 f.Kr.
Bjarni Nielsen
Bjarni Nielsen úr Havn er ein føroyskur ítróttamaður, sum íðkar styrkisvenjing. Hin 21. juni 2014 vann hann kappingina Føroya sterkasti maður 2014 við 22,5 stigum. Í 2013 gjørdist hann nummar tvey í hesi kapping, næst eftir Boga Hammer. Nummar tvey í 2014 gjørdist Jákup Suni Berg við 20 stigum og nummar trý Bogi Hammer við 14,5 stigum, meðan Helgi Lamhauge úr Runavík endaði á fjórða plássi við 10 stigum.
Sterkastur í Føroyum 2012
Í 2012 vóru hesar seks kappingarnar og vinnararnir av teimum: Jákup Súni Berg koppaði 400 kg tungum dekki 6 ferðir við tíðini 31,28 sek. Gunnar Grækarisson vann næstu kappingina, tá 110 kg skuldu lyftast upp í loft oftast, hann lyfti 16 ferðir. Lastbilur í 5. giri skuldi sleipast eftir gólvinum, bert fá sekund millum teir fremstu, Jákup Suni vann hesa kappingina. Bogi Hammer vann næstu kapping, sum var strok, har byrjað varð við 195 kg, vektin øktist við 15 kg hvørja ferð, Bogi lyfti 5 ferðir. Bogi vann eisini seinastu kappingina, sum ver dead lift við tungum dekkum. Bogi lyfti 315 kg.
Hassium
Hassium er eitt frumevni, ið er nummar 108 í skeiðbundnu skipaninini.
Sjón (rithøvundur)
Sjón er stuttnevni hjá íslendska rithøvundinum Sigurjón B. Sigurðsson (f. 27. august 1962).
Bibliografi
Heitið á ensku týðingini stendur fremst og uppruna íslendska heitið í klombrum
Yrkingar
Heitið á ensku týðingini stendur fremst og uppruna íslendska heitið í klombrum
DM í vegsúkklukapping 2017
DM í vegsúkklukapping 2017 varð hildið frá 22. – 25 juni 2017, í Grindsted, Suðurjútland. Kappingarnar fyri U23 vórðu hildnar 13. og 14. mai í Kerteminde á Fyn.
Kyksilvur
Kyksilvur er eitt frumevni, ið er nummar 80 í skeiðbundnu skipaninini. Tekn Hg frá hydrargyrum.
Trøllakampar
thumb|right|300px|Eini 20,000 trøllakampasløg eru. Flestu vaksa í hitalondum, og summir viðartrøllakampar verða hægri enn 10 m. Mynd: [[Strálhærdur trøllakampur  ]] thumb|right|300px|Trøllakampar eru blómuleysir. Trøllakampur hevur rættiligar røtur og leggstreingir, so væta setur upp í bløðini. Trøllakampar (frøðiheiti Asplenium) hoyra til tann bólkin av plantum, ið verður kallaður blómuleysar plantur. Tað finnast 20.000 sløg av trøllakampum í heiminum, og er hetta slagríkasta fylki, aftaná fylkið við blómuplantum, ið telur 250.000 sløg. Flestu sløgini av trøllakampum finnast í tropunum og trívast best har vátt er. Trøllakampar verða mettir at vera "primitivt" plantuslag, ið er nær í ætt við upprunaplanturnar. Teir hava ikki blómur og seta ikki fræ, men nørast við grókornum, ið hjá summum trøllakampum sita í gróhópum aftanfyri á blaðnum, vardir av einum skjøldri, sum opnar seg, tá grókornini eru búgvin, so at tey kunnu spjaðast. Hjá øðrum sita teir á blaðkantinum, sum er rullaður inneftir, so leingi grókornini ikki eru búgvin.
Summi trøllakampasløg hava tvey sløg av bløðum, eitt slag ið er “sterilt” og eitt sum er “fertilt”. Tað “fertila” blaðið kann hjá summum sløgum vera heilt ymiskt frá tí “sterila”. Trøllakampur kann hava grókorn í milliónatali, men bert fáar nýggjar plantur koma burturúr. Bløðini hava ymiskt skap. Tey kunnu verða innskorin eina, tvær og fleiri ferðir ella als ikki innskorin. Við sínum sermerkta vakstrarlagi líkist trøllakampur, áður enn hann er fullvaksin, einum fiólhøvdi ella tí evsta á fiólini.
Útbreiðsla
thumb|left|250px|[[Svartur trøllakampur]] Trøllakampar vóru nógv vanligari í Føroyum, áðrenn fólk settu búgv her. Hetta prógva sákornskanningar. Vøksturin í Føroyum er sum heild ávirkaður av seyðabiti, og hevur hann verið tað, síðan fólk settu búgv her. Seyðurin legðist beinanvegin eftir tí fruktagóða gróðri, sum landið var avvaksið við. Hesin gróðurin hvarv eftir stuttari tíð og broyttist til tættbitna gróðurin, sum vit kenna í dag. Sáðkornskanningar vísa, at trøllakampar sum heild fóru nógv aftur aftan á landnám. Teir eru av elstu plantusløgum á jørð og vuksu her fyri meira enn 300 mió árum síðan. Í koltíðini vuksu trøllakampur, javni og bjølluvísa sum stórir skógir.
Ikki allastaðni er seyður sloppin framat at bíta. Tí sæst enn tann mest upprunaligi gróðurin í gjáum og bakkum, har seyður ikki er sloppin framat. Her er gróðurin stórur og fjølbroyttur, og kanningar bera prógv um, at hann hevur verið støðugur í langa tíð av teirri orsøk, at seyður og fólk ikki sluppu framat. Av teimum trøllakampum, ið eru vanligir í Føroyum, eru fyrst og fremst tann stórvaksni trøllakalskampurin, tann heldur fínari mjúki kvennkampurin og dimmgrøni ekstur blóðkampurin. Hesir trøllkampar eru nógv vanligari í londunum sunnan fyri enn norðan fyri okkum.
Fleiri sløg av trøllakampum finnast í brattlendi. Lættast er at fáa eyga á tann stórvaksna trøllakallskampin og tann næstan líka stórvaksna mjúka kvennkampin. Sáðkornskanningar hava víst, at útbreiðslan av trøllakampum minkaði ógvuliga nógv, tá ið fólk settu búgv í Føroyum og høvdu húsdjór síni við sær.
Fimtan sløg av trøllakampum finnast í Føroyum. Flestu av teimum dámar best at vaksa í klettarivum, har vátt og skuggi er - men eisini í grýtutum lendi, brattlendi og gjáum. Ein tann mest vanligi trøllakampurin í Føroyum er fínur klettakampur, meðan svartur trøllakampur og strálhærdur trøllakampur eru sera sjáldsamir og bert finnast á einum stað.
Í 2007 varð nýtt trøllakampaslag funnið í brattlendi í Norðuroyggjum. Hetta er tungutrøllakampur (Asplenium scolopendrium). Hesin trøllakampur er eisini sjáldsamur í hinum Norðurlondunum.
Skjaldarmerki Føroyar
thumb|right|200px|Skjaldarmerki. Skjaldarmerki Føroya sæst fyrst í kirkjubøstólunum í umleið 15. øld. Tað ímyndar ein veðr á einum skjøldri. Seinri nýtsla sýnir ein veðr í einum innsigli brúkt av løgrættumonnum, ið vóru limir gamla føroyska dómstólinum, løgtinginum. Í seinna parti av 19. øld hómast ein trá í føroyingum at hava eitt savningarmerki. Elsta merkið, vit vita um, er veðramerkið. Seinni kom tjaldursmerkið og tíðum veittraðu tey lið um lið. Men eins og grannar okkara fyri vestan, íslendingar, hildu føroyingar ikki, at tað var hóskandi við djóramynd sum tjóðflaggi.
Skjaldarmerkið fór úr nýtslu tá ið løgtingið varð niðurlagt í 1816. Eftir at løgtingið varð endurreist í 1852, og sjálvt meðan Føroyar vóru de-facto sjálvstøðugar undir seinra heimskríggi, var einki føroyskt skjaldarmerki brúkt. Eftir gildiskomuni av Heimastýrislógini í 1948, kom skjaldarmerki í nýtslu aftur saman við gamla heitinum løgmaður. Og tað var júst løgmaður, og landsstýrið, og ikki løgtingið, sum nú brúkti skjaldarmerkið.
1. apríl 2004 kunngjørdi Løgmansskrivstovan at frá tí degi fóru løgmaður og Løgmansskrivstovan at nýta hesa nýggju útgávuna av skjaldarmerkinum. Henda nýggja útgávan varð grundað á upprunaligu útgávuna á kirkjubøstólunum. Litirnir vóru íblástir av Merkinum, og gult/gylt lagt afturat. Nýggja útgávan ímyndar bukkandi veðr á bláum skjøldri, klárur at verja. Nýggja skjaldarmerkið kann verða nýtt av føroyskum stjórnarráðum og sendistovum. Summi hava skift, meðan onnur enn nýta gomlu útgávuna.
Curium
Curium er eitt frumevni, ið er nummar 96 í skeiðbundnu skipaninini.
Danielle Harris
Danielle Andrea Harris (fødd 1977) er amerikanskur sjónleikari, sum m.a. er kend fyri sín leiklut í Father of the Pride sum Sierra.
Tellur
Tellur er eitt frumevni, ið er nummar 52 í skeiðbundnu skipaninini.
1934
1934 (MCMXXXIV) var eitt ár, ið byrjaði á einum mánadegi eftir tí gregorianska kalendaranum. Árið er 1934inda ár eftir okkara tíðarrokning og eftir krist, 934inda árið í øðrum ártúsundi, 34inda árið í 20. øld, og fimta árið í 1930-árunum.
Khâi-Ma
250px|thumb|right|Khâi-Ma í Northern Cape Khâi-Ma er ein kommuna í Northern Cape í Suðurafrika og hevur umleið 12 465 íbúgvar.
Høvuðsbýir og bygdir
Fólkateljingin í 2011 í Suðurafrika býtti kommununa upp í hesar býir og bygdir:
Mangan
Mangan er eitt frumevni, ið er nummar 25 í skeiðbundnu skipaninini.
Hanne-Vibeke Holst
Hanne-Vibeke Holst (fødd 21. februar 1959 í Hjørring) er ein danskur rithøvundur, hon er útbúgvin journalistur, og arbeiddi á Berlingske Tidende og Søndags B.T.
Rúnakvæði
Rúnakvæði eru trý kvæði frá miðøldini, ið greiða frá nøvnunum hjá rúnunum á fornenskum, norskum og íslenskum.
Hanne-Vibeke Holst
Hon fekk donsku bókmentaheiðurslønina Boghandlernes gyldne Laurbær í 2009 fyri Dronningeofret. Sama árið móttók hon eisini Danners ærespris, tí at hon í skaldsøgu síni Kongemordet hevur givið sítt íkast til at bróta tøgnina um harskapi móti kvinnum.