cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
24. oktober
24. oktober er dagur 297 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 298 um skotár er). 68 eru dagar eftir av árinum.
Simon Steen-Andersen
Simon Steen-Andersen (føddur 24. apríl 1976) er danskt tónaskald og innsetingarlistafólk.
Í 2014 fekk hann Tónleikavirðisløn norðurlandaráðsins fyri verkið "Black Box Music".
Skúgvur
thumb|right|250px|Skúgvur. Skúgvur (lat. Stercorarius skua) er nakað sum mási til støddar, brúnur sum hini kjógvasløgini, ikki búkhvítur og hevur onga snældu. Sum kjógvin er eftir ritu, er skúgvurin eftir likku, eltir hana, snittandi og snarandi, inntil hon má spýggja. Men kemur tá ein flokkur av ritum og ternum eftir honum, so má hann skunda sær at flýggja. Og ikki er hann snúiligari enn so, at kjógvin tuskar hann av. Úr sjónum fær hann sær seið og sild. Fyri bjargafuglin er hann skaðiligur, helst fyri lundan, tekur bæði egg og fugl. Lítið er til av honum. Tað, sum er í Evropa, hevur tikið sær búgv í somu londum sum Norðmenn í forðum, í Føroyum, Hetlandi, Orknoyggjum, Hebridum, Íslandi og ikki sørt í Grønlandi.
Áður átti hann nógvur í Føroyum. Søgn er, at í støðum var hann so tættur, at fjallmenn stundum, tá ið um ráddi, nýttu eggini til at blaka fyri seyð. Í summum bygdum beinskerdu teir ungarnar og tóku teir so — mangar túsund í tali — tá ið teir vóru fullvaksnir og feitir. Men fyri skaðan, hann gjørdi í bjørgunum, varð roynt at avoyða hann, og tað eydnaðist teimum so, at um ár 1900 vistu teir bara 4 pør vera eftir — í Skúvoy, Stóru Dímun, Svínoy og Saksun. Tá friðlýstu teir hann, og nú er hann væl afturnørdur. Mestur er hann í Saksun; har eiga um 100 pør, og ikki er nevnt um nakað spell av teimum. Tað sigst eisini, at í teimum høgum, sum hann áður átti mestur, skóru teir meiri seyð tá, enn teir skera nú. Har, sum fuglur, ið føðir seg av sjónum, eigur nógvur, verður altíð nógv gras.
Ingolf S. Olsen
Ingolf Sólheim Olsen  (føddur 8. juni 1963) er ein føroyskur journalistur, fakfelagsmaður, fiskimaður og politikari (Tjóðveldi).
Hann er útbúgvin journalistur frá Danmarks Journalisthøjskole í 1994 og starvaðist í fleiri ár sum journalistur í Danmark fyrst á Herning Folkeblad og síðan Jydske Vestkysten. Eftir tað flutti hann heim aftur til Føroya og var í starvi á Dimmalætting í tvey ár, frá 2004-10 var hann í starvi hjá Kringvarpi Føroya sum tíðindamaður og kjakvertur. Síðan apríl 2010 hevur hann starvast sum blaðfólk í fríari vinnu og sum sjómaður. Hann hevur eisini tikið myndir av fiskivinnuni.
Álitisstørv og politisk lívsleið
Ingolf S. Olsen er næstformaður í Føroysk Miðlafólk. Hann stillaði upp til Løgtingsvalið 2015 uttan av verða valdur, men frá 21. september 2015 tók hann sæti í Løgtinginum sum varalimur fyri Magna Arge, ið hevur sæti í Fólkatinginum.
Afrikaans mál
thumbnail|right|250px|Afrikaans í Suðurafrika thumbnail|right|250px|Afrikaans í Namibia Afrikaans er eitt av vesturgermansku málunum, frábrigdi av niðurlendskum. Móðurmál hjá sløkum 6 000 000 fólkum, harav góðum 5 800 000 í Suðurafrika. Alment mál í Suðurafrika og Namibia.
Tað er fyrst og fremst móðurmál hjá teimum sonevndu boarunum, sum komu úr Niðurlondum til Suðurafrika frá miðjari 17. øld og úteftir.
Slovakiskt mál
Stavraðið
Í slovakiska stavraðnum eru 46 bókstavir. Einki stavrað í Evropa hevur meira bókstavir.
Búskapar- og Almannaráðið í ST
thumb|right|250px|Høvuðssætið er í [[New York City.]] Búskapar- og almannamálaráðið í ST (á enskum United Nations Economic and Social Council, stytt ECOSOC) umsitur fíggingina til undirstovnar í ST og virkar fyri at samskipa ítøkiliga arbeiðið, sum verður gjørt um allan heim. Høvuðsuppgávan hjá Búskapar- og Almannaráðnum er at samskipa tað búskaparliga og sosiala arbeiðið í ST høpi, bæði hjá ST sjálvum og hjá stovnum, sum hoyra til ST-familjuna. Ráðið hevur 54 limir, sum Aðalfundurin velur við støði í einum landafrøðiligum býti millum ymsar partar av heiminum. Limirnir verða valdir fyri trý ár í senn. Búskapar- og Almannaráðið hevur stóran týdning í Sameindu Tjóðum, hetta sæst millum annað í at virkisøkið hjá ráðnum fevnir um á leið 70 prosent av øllum starvsfólka- og fíggjarorku hjá ST stovninum. Omanfyri tvey túsund ikki-stjórnarfelagsskapir hava ráðgevandi støðu hjá Búskapar- og Almannráðnum. Ráðið samskipar fleiri av uppgávunum, sum stovnar knýttir at ST standa fyri, til dømis umhvørvisátøk, heilsuátøk og landbúnaðartiltøk.
Niels Finsens gøta
thumb|200px|Niels Finsens gøta Niels Finsens gøta í Tórshavn er einasta gongugøta í Føroyum. Tó er hon bert partvíst gongugøta, tí hon er opin fyri einsrættaðari bilferðslu omaneftir. Royndir hava verið gjørdar at hava gøtuna sum gongugøtu burturav, men tær vóru illa dámdar. Gøtan varð grundløgd uml. 1900 sum Nyvej (donsk nøvn vórðu nýtt tá), men stutt eftir at Niels Finsen doyði, fekk gøtan navn eftir honum.
Á gøtuni er m.a. Tórshavnar Býráð, Býarbókasavnið, Eik Banki og Sjónleikarhúsið.
Listaverk í Niels Finsens gøtu
Robert Clotworthy
Robert Clotworthy er ein amerikanskur raddarleikari. Robert Clotworthy er best kendur sum frásøgufólkið í Ancient Aliens hjá History Channel og í leiklutinum sum Jim Raynor í StarCraft, víðkanini StarCraft: Brood War, og StarCraft II: Wings of Liberty og StarCraft II: Heart of the Swarm.
Byrjanin av yrkisleiðini
Yrkisleiðin hjá Roberti sum raddarleikari byrjaði, tá hann var 15 ára gamal: "Pápi mín framleiddi útvarpslýsingar, og frá einum ungum aldri var eg við honum í upptøkuhølunum. Eg hitti summar av teimum bestu leikarunum (Jerry Stiller, Anne Meara, Mel Blanc, June Foray osfr.), og teir góvu mær íblástur."
Leiklutur sum Jim Raynor í StarCraft
Tólv ár eftir, at StarCraft kom út, var Robert Clotworthy aftur í leiklutinum sum Raynor í StarCraft II: Wings of Liberty Søgan í Wings of Liberty leggur serligan dent á Terranarnar og serliga Raynor, sum í spælinum hevur høvuðsleiklutin. Eitt ummæli av Wings of Liberty á ITP.net gjørdi greitt, at Robert Clotworthy hevði leikt Raynor fullkomiliga, og Robert Clotworthy vann "GotY Awards 2010 – Best Voice Acting"-virðislønina hjá reactiontime.co.uk.
Aðrir leiklutir
Robert Clotworthy hevur verið við í fleiri enn 100 filmum og sjónvarpsrøðum. Hann var "Kriminaltøkningur" í fýra pørtum av amerikonsku sjónvarpsrøðini Hunter frá áttatiárunum. Robert Clotworthy var frásøgufólkið í dokumentarunum Empire of Dreams: The Making of the Star Wars Trilogy and Star Wars: The Legacy Revealed, sum vórðu í uppskoti til eina Emmy-virðisløn. Robert Clotworthy var eisini frásøgufólk í sendingunum Indiana Jones and the Ultimate Quest og Batman Unmasked: The Psychology of the Dark Knight. Robert Clotworthy er eisini kendur sum røddin á Marshall Law í bæði Tekken 5 og víðkanini Tekken 5: Dark Resurrection.
Mayafólkið
thumb|right|300px|Hetta templið (hm) er ovast á eini 44 metra høgari trappupýramidu í [[Tikal. Tikal var størsti mayabýurin. Í 7. og 8. øld hava helst eini 50.000 fólk búð í býnum.]] Mayafólkið í Miðamerika var framkomið fólk og skapaði eina hámentan, sum var frá um 300 f.Kr. til um 1500. Mayar vóru fyrstu fólk í Amerika, sum gjørdu eina framkomna myndskrift. Teir skrivaðu bøkur, gjørdar av viði, ella ristu skrifteknini á veggirnar í gravkømrum, á bygningar og á súlur. Eftirlit við skriftskipanini hevði ein virðingarverd skrivarastætt. Hon hevði sínar egnu verndargugdar, ímillum teirra var Itzamma, skapanargudurin og tann navnframi gudurin, sum fann upp skrivikynstrið, og apumenniskjagudurin. Mayar vóru góðir stjørnu- og støddfrøðingar og gjørdu tveir álmanakkar. Annar var nágreinur ársálmanakki, 365 dagar og roknaður eftir ringrás jarðarinna um sólina. Hin ("Lang Teljingar Kalendarin") var 260 dagar, var halgur álmanakki og nýttur at spáa um framtíðina og at skeppa undan ólukku. Bara prestar, lærdir upp í stjørnuspáfrøði, kundu lesa hann, og fólk komu til teirra at leita sær ráð, tá ið okkurt serligt var, til dømis tá ið kona skuldi eig, ella onkur skuldi giftast. Var børn føtt ein dag, sum var sagdur ikki at vera eydnisdagur, var bíða við skírnardegnum til okun hepnari dag.
Átrúnaður
thumb|right|250px|Høgda steinsúlan í [[Copán vísir høvur og hendur á einum Mayavaldsharra, umgyrdum av skriftteknum, sum siga frá tilburðum í lívi hansara.]] Átrúnaðarlig hátíðarhald høvdu týðandi leiklut í tilveru mayafólksins. Í mongum býarríkjum stýrdu bæði aðalsmenn og prestar. Bygningssniðið á tempulpýramidunum, sum vóru týdningarmestu bygningar í býnum, var kanska gjørt eftir templunum í Teotihucan. Oddamenninir í ríkinum vórðu ofta jarðaðir í teimum. Í 1950-árunum var funnin ein steinkista (sarkofak) við steinloki í innsiglistemplinum í Palenque. Í kistuni lá beinagrindin av einum manni. Beinagrindin var vundin í líkverju av bummull og skrýdd við skartlutum av játusteini og perlumóður, tað bar boð um tign og týdning hansara, meðan hann livdi. Sum fólkið í Tetohuacan og mongum øðrum latínamerikonskum mentanum, tilbóðu mayar gátuføra jaguarin ella kattargudin. Hjá mayafólkinum ráddi hann í undirheiminum og veitti teimum dirvi, sum fóru í bardaga. Mayar høvdu eisini mangar aðrar gudar. Teir trúðu, at teir kundu blíðka gudarnar, offraðu teir mannablóð. Fólk skóru seg sjálv, lótu blóðið renna í eitt ílat og bóru gudunum sum offrað. Blóðtøka var hildin at reinsa. Stundum vórðu mong menniskju dripin og løgd tætt við líkið av einum mætum manni, sum varð jarðaður í eini tempulpýramidu, so at andar teirra kundu fylgja honum hinumegin.
25. oktober
25. oktober er dagur 298 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 299 um skotár er). 67 eru dagar eftir av árinum.
Mayaríkið
thumb|right|250px|Millum 250 og 900 e.Kr. búðu [[mayaindiánar í Miðamerika, og teir dugdu væl at skipa sær samfelagið.]] Mayaríkið var mong fræls býarríki í Miðmeksiko. Copán, Palenque og Tikal, seinni Chicén Itzá og Uxmal, vóru ímillum tey máttmestu. Tá ið Mayaríkið var mætast úr 4. øld upp í 9. øld, røkk tað av slættlendinum á Yucatánnesi í Meksiko til regnskógin í Péten í Guatemala. Mayamentanin breiddi seg fyrst til láglendið miðskeiðis í Meksiko og haðan norður á Yucatánnes. Har norðuri blómaði hon upp í 16. øld. Teir bygdu borgir og steintempul, sum líktust pýramidum. Mayaindiánar dugdu væl at velta, og neyðugt var, at bøndurnir samstarvaðu. Skilagott var arbeiðslag teirra, teir veltu mest mais, bønir og graskar á teimum smáu dyrkaðu teigunum. Hvør býur hevði sín egna valdsharra og andligan miðdepil, har fólkið dýrkaði gudarnar, og menniskju vórðu offrað. Valdsharrirnir í býríkjunum lógu ofta í bardaga sínaámillum, og kríggjaðust teir um at taka fólk til fanga, sum teir offraðu til gudarnar at blíðka teir. Úr triðju øld og til uml. 800 e.Kr., framdi mayafólkið eina ovurstóra byggiverkætlan og bygdi stórar býir við tempulpýramidum, leikvøllum, borgum og almennum bygningum. Uttan um býirnar búðu mangir bøndur. Teir ruddaðu skógin og dyrkaðu grønmeti, tubbak, mais og kakao, og høvdu kalkunir og dunnur, umframt at teir høvdu býflugur í holaðum viðarbulum. Fólkið í bygdunum livdi av tí, sum jørðin gav, og seldi býarfólkunum mat. Mest var etið mais, men tey ótu eisini chilli, bønur og kjøtmat.
Florida
Florida er ein lutstatur í Sameindu Statunum við 19,893,297 íbúgvum (2015). Høvuðsstaðurin er Tallahassee. Størsti býur er Jacksonville, síðan er tað Miami. Í norðri hevur Florida mark við Georgia og Alabama. Í eystri er Atlantshavið og í vestri Meksikoflógva. Eyknevni er Sólskinstaturin (enskt: The Sunshine State).
Elvis Presley
thumb|right|250px|Elvis Presley. thumb|right|250px|Elvis í [[Washington DC í 1970.]] Elvis Aaron Presley (føddur 8. januar 1935, Mississippi, deyður 16. august 1977, Tennessee) varð borin í heim í Tupelo, Mississippi í USA. Hann seldi rock and rollplátur í millióntali og spældi í 33 filmum. Elvis doyði tann 16. august í 1977 og veruliga orsøkin er ongantíð komin fram - uttan almenna frágreiðingin um hjartastopp.
Elvis, ella eisini kallaður "The king of rock 'n' roll", var føddur 8. januar 1935, í Mississippi. Hann vaks upp sum einabarn, hansara tvillingabeiggi bleiv føddur deyður. Hann vaks upp í Tupelo, men í 1948 flutti hann og familja hansara til Memphis, Tennessee. Tá Elvis var liðugur í Humes High School í Memphis, tók hann smá arbeiðir, so sum lastbilasjafør og eisini arbeitti hann í einum biografi. Hann byrjaði so smátt at syngja runt í býinum og bleiv róptur ”The hillbilly cat”, og so skrivaði hann undir við plátufelagið Sun Records í býinum, men í 1955 bleiv kontraktin seld til RCA Victor. Hann gjørdi nógv fyri at skapa tíðiligan rock and roll, hálaði mýrkan blues sang inn í hvítan. Hann bleiv skjótt kendur og ein vælumtóktur sangari, í Memphis. Og í 1956 var hann longu blivin ein international sensatión.
Florida
Landafrøði
thumb|right|250px|Baðistrond í [[Panama City Beach, Florida.]] thumb|right|250px|Tjóðargarðurin [[Everglades í Suður-Florida varð stovnaður í 1947.]] Florida er ein fløta, øll sum hon er. Har er ovurheitt. Í støðum eru stórar mýrar, sum kunnu vera avvaksnar við tættum skógi. Av tí at so stórur munur er á veðurlagnum norðuri í USA og í Florida, kemur nógv fólk norðaneftir hagar at ferðast um veturin. Tey halda tá til úti við strondina og stuttleika sær við at svimja í tí flógva sjónum. Suðuri á Florida út móti Atlantshavi er sandstrond, og heitt og turt er veðurlagið; har er tí eitt útvalt baðipláss, og tað nógva frítíðarfólkið, sum leitar hagar, hevur gjørt, at býurin Miami er ógvuliga skjótt vaksin hesi seinastu árini.
Veðurlag
Í Florida er vanliga heitt alt árið. Tó kann tað henda seg, at kaldur vindur er norðaneftir í stutt tíðarbil. Tað er ikki gott fyri tey nógvu appilsintrøini, sum har eru. Har er alla tíðina sera slavið og heitt, og hitin er á leið tann sama alt árið. Har er tropiskt regnskógarveðurlag, og tann nátúrligi gróðurin er tropiskur regnskógur. Men nógvastaðni er regnskógurin høgdur, og jørðin er velt ella nýtt sum beitilendi. Norðast í Florida er heitt-temprað veðurlag, har leyvtrø vaksa. Her vóru áður stórir leyvskógir, men nú á døgum eru í staðin veldiga stórir akrar. Sunnast í Florida er landslagið heilt øðrvísi. Í Karibiahavi úti fyri suðurstrondini eru nógvar vakrar, pálmavaksnar oyggjar. Til dømis koma milliónir av fólki úr øllum heimi at vitja baðistrendurnar í Florida Keys.
Elvis Presley
Elvis varð sendur til Týsklands í 1958 fyri amerikanska herin. Men hann var bara í herinum tvey ár. Har møtir hann og verður forelskaður í tí 14 ára gomlu gentuni Priscilla Ann Wagner. Tey flyta í 1960 til Hollywood í Kalifornia, og í 1968 eiga tey sítt fyrsta og einasta barn. Av Elvis’sa stóru missnýtslu av rúsevnum, byrjaði hann eisini at fáa vekttrupuleikar. Men sjálvt um vektin og mongin av rúsevnum bleiv við at hækka, bleiv Elvis við at spæla góðar og útseldar konsertir væl inní 1970'ini.
Florida
Mýrlendi
Stívur fimtingur av Florida er mýrlendi. Her er tjóðargarðurin Everglades, har mong sjáldsom dýr halda til, til dømis floridapantarin og manatein, sum er eitt sjóneytaslag. Amerikanski alligatorurin livir eisini í mýrunum í Florida. Hann kann gerast upp ímóti 3,6 m langur. Í Florida er tað ólógligt at ala aligatorar í sínum egna heimi.
Meginparturin av Everglades er í vanda fyri at hvørva, tí at mýrarnar verða skornar upp og veittar at nýta til byggilendi og landbúnaðarjørð. Í 1994 játtaðu myndugleikarnir í Florida at bjarga mýrunum, ið eftir eru, og at gera aðrar mýrar.
Elvis Presley
Elvis verður áhaldandi heiðraður sum ein stjørna og legenda, líka nógv nú hann er deyður, sum tá hann var álívi. Elvis var sanniliga ein sensatión í sínari tíð, ikki bara í Amerika, men í øllum heiminum. Hann fullkomiliga broytti tónleikin. Hann hevur inspirerað nógv fólk í dag, og tað fer ikki at broytast.
Norðurírska fótbóltslandsliðið
Norðurírska fótbóltslandsliðið er fótbóltslandsliðið hjá Norðurírlandi, og verður stýrt av Irish Football Association. Liðið hevur luttikið tríggjar ferðir á HM (1958, 1982 og 1986), men til 2016 hevði liðið aldrig luttikið á EM. Til 1950 hoyrdi liðið saman við tí Írska fótbóltslandsliðnum, men hevur síðan tá luttikið sum eitt sjálvstøðugt lið.
Florida
Búskapur
thumb|right|250px|Meira enn fýra miljónir ferðafólk fóru og komu um havnina í [[Miami við skemtiferðaskipum í 2013. Stóra talið staðfestir harvið havnina sum heimsins skundmiklastu ferðaskipahavn. ]] thumb|right|250px|Havnin í [[Miami útvegar sambært embætismonnum í 2014 umleið 27 miljardir dollarar um árið til búskapin í Florida og hevur meira enn 200.000 fólk í arbeiði. ]]
Norðurírska fótbóltslandsliðið
Norðurírskir leikarar við 55 ella fleiri dystum
Pr. 16. juni 2016 eru leikarar hjá Norðurírlandi við flestum dystum hesir:
Florida
Ferðavinna
Ferðafólkavinnan hevur stóran týdning í Florida. Fort Lauderdale, Orlando, Miami, Florida Keys, Daytona Beach, Panama City og Pensacola eru viðgitnir ferðafólkastaðir.
Norðurírska fótbóltslandsliðið
Toppskjúttar hjá Írlandi / Norðurírlandi
''Pr. 6. juni 2016''
Núverandi hópur
Hópurin á 23 mans til EM í fótbólti 2016 varð kunngjørdur 28. mai 2016. ''Dystir og mál eru røtt pr. 16. juni, eftir dystin móti Ukraine''.
Florida
Ídnaður
Sum fremsta ídnaðarland í heiminum hevur USA sjálvandi nógvan ymiskan ídnað. Millum teir týdningarmestu eru flogídnaður, heili­vágs­ídnaður og KT-ídnaður. Ein hópur av fyritøkunum í USA eru ógvuliga stórar, og virksemið hjá teimum fevnir um nógv lond. Leingi var tað soleiðis, at meginparturin av framleiðslu­ ídnað­inum, t.d. bilídnaðurin í Detroit, var miðsavnaður í land­nyrðingspartinum í USA. Hetta økið varð nevnt rustbeltið. Talan var um økið rundan um teir stóru býirnar New York City, Boston, Philadelphia, Baltimore, Chicago, Cleveland, Cincinnati, Indianapolis og Detroit. Hetta er nær við tey stóru kolanámini í Appalachiafjøllunum, og góðir møguleikar fyri samskifti og flutningi vóru eisini ein orsøk til, at so nógvur ídnaður varð bygdur júst har. Nú er ein stórur partur av framleiðsluídnaðinum fluttur vestureftir til Kalifornia ella suðureftir til Florida, til tað sonevnda sólbeltið, sum er statir har tað er heitt og nógv sólskin. Har vaksa býir sum Jacksonville, Miami, Tampa, Orlando, Tallahassee og Fort Lauderdale.
Norðurírska fótbóltslandsliðið
Dystir og úrslit
Niðanfyristandandi eru seinastu dystir og úrslit hjá Norðurírlandi.
Florida
Størstu býir
350px|thumb|right|Landspartar og býir í Florida Teir 10 størstu býirnir í Florida eftir íbúgvatali vóru í 2019 hesir:
Norðurírska fótbóltslandsliðið
Undankapping til EM í fótbólti 2016
Hin 23. februar 2014 varð avgjørt við lutakasti, at Norðurírland skuldi spæla móti Føroyum, Finnlandi, Grikkalandi, Ungarn og Rumenia í undankappingini til EM í fótbólti 2016, í bólki F. Dystir skuldu spælast millum september 2014 og oktober 2015.
DBU Pokalen
DBU Pokalen (í Danmark eisini nevnt pokalturneringen (steypakappingin) er ein árlig fótbóltskapping, ið Dansk Boldunion fyriskipar. Kappingin verður hildin eftir reglunum um steypakappingar og vinnarin av kappingini er danskur steypavinnari. Kappingin hevur verið fyriskipað hvørt ár síðan 1955 og finalan verður vanliga spæld Kristi Himmalfaradag. Finalurnar í 2006 og 2014 vóru tó spældar dagin fyri Dýra Biðidag.
Tað av steypum og finaluluttøkum
! width="125px"|Felag ! width="60px"|Sigrar ! width="60px"|Finalur ! width="80px"|Prosent ! width="330px"|Sigursár
425 f.Kr.
Øldir: 6. øld f.Kr. – 5. øld f.Kr. – 4. øld f.Kr.
Áratíggju: 470-árini f.Kr. 460-árini f.Kr. 450-árini f.Kr. 440-árini f.Kr. 430-árini f.Kr. - 420-árini f.Kr. - 410-árini f.Kr. 400-árini f.Kr. 390-árini f.Kr. 380-árini f.Kr. 370-árini f.Kr.
Árstal: 430 f.Kr. 429 f.Kr. 428 f.Kr. 427 f.Kr. 426 f.Kr. - 425 f.Kr. - 424 f.Kr. 423 f.Kr. 422 f.Kr. 421 f.Kr. 420 f.Kr.
Ljómari
thumb|Chrysomma sinense thumb|Phylloscopus sibilatrix
Ljómari (frøðiheiti - Sylviidae)
Ryslinge kommuna
Ryslinge kommuna (danskt: Ryslinge kommune), er ein kommuna í Fyns Amt í Danmark. Ryslinge kommuna hevur umleið 6.924 íbúgvar.
Tær sjey deyðssyndirnar
thumb|right|329px|Tær sjey deyðssyndirnar og fýra teir síðstu lutirnir eftir [[Hieronymus Bosch.]]
Tær sjey deyðssyndirnar (peccatum mortiferum) vóru sjey lastir, sum tey kristnu í miðøldini funnu til tess at leiðbeina menniskjunum til æviga sælu. Tær sjey deyðssyndirnar eita:
Fyri at slóða menniskjunum vegin til Gud varð roynt at gera tær lættar at minnast við at gera eitt akrostiskt orð úr teimum, nevniliga SALIGIA, sum er fyrsti bókstavur í teimum øllum á latínskum, tó í eini aðrari raðfylgju enn á føroyskum, týskum og hinum vanligu málunum, har tað hevði blivið ASIGLAI í staðin fyri.
Rómversk-katólska kirkjan fann sjey dygdir, sum eru mótsettar syndunum. Hesar eita:
Í 1589 fann Peter Binsfield ein demon til hvørja synd:
Ålänningens sång
Tekstur
1.
3.
4.
Rudkøbing kommuna
Rudkøbing kommuna (danskt: Rudkøbing kommune), er ein kommuna í Fyns Amt í Danmark. Rudkøbing kommuna hevur umleið 6.723 íbúgvar.
Urniljómari
Urniljómari (frøðiheiti - Locustella naevia)
Sveisiska fótbóltslandsliðið
Sveisiska fótbóltslandsliðið hjá monnum (eisini kent sum Schweizer Nati á týskum, La Nati á fronskum, Squadra nazionale á italskum) er landsliðið í fótbólti hjá Sveis. Liðið verður stýrt av Swiss Football Association.
Mongdarlæra
Mongdarlæra er tann støddfrøðiliga ástøðin um mongdir, sum umboðar mongdir av óítøkiligum lutum. Hon hevur eina miðstøðu í nútíðarstøddfrøðiligum ástøði, av tí at hon gevur tað grundleggjandi mál, sum øll støddfrøði kann orðberast í.
Mongdarlæran mentist serliga í tíðarskeiðnum, 1880-1920. Georg Cantor lýsti tey fyrstu hugtøkini, Bertrand Russell og David Hilbert veittu munandi hjálp til at gera tað til eitt samsvarandi ástøði. Mongdarhugtakið fekk greiða merking frá Zermelo-Fraenkels grundreglunum.
Skotland
Skotland (enskt og skotskt Scotland, skotskt gæliskt: Alba) er eitt av teim fýra londunum ið mynda Kongsríki Stóra Bretlands og Norðurírlands. Skotland fevnir formliga um norðasta partin av oynni Bretlandi umframt oyggjabólkarnar norðanfyri Suðuroyar, Orknoyar og Hetland umframt aðrar oyggjar har á leið. Orknoyggjar og Hetland gjørdust partur av Skotlandi í 1468, tá tær gjørdust heimafylgja hjá eini danskari prinsessu, sum giftist James 3. kongi.
Skotska kongsríkið Alba varð savnað í 843 undir Kenneth I skotakong. Kenneth gjørdi Scone í Piktaríkinum til høvuðsstað í ríkinum. Við sær tók hann Lagnusteinin, dalriadiska krýningarsteinin. Í 1296 varð steinurin fluttur í Westminister Abbey, men í 1996 var hann fluttur aftur til Skotlands. Skotska flaggið, The Saltire, er mett at vera elsta tjóðarflaggið enn í nýtslu.
Skotland hevur verið undir bretskum harradømi síðan 1707.
Søga
Høvuðsgrein: Skotlands søga.
Seinast í 830-árunum var Skotland fleiri kongsríki, ímillum vóru teirra piktaríkini fyri eystan og norðan og Dalriada fyri vestan. Kongurin í Dalriada æt Kenneth Mac Alpin. Hann setti sær fyri at savna Skotland í eitt ríki, so at teir betur kundu verja seg fyri víkingum. Í 841 rak hann víkingarnar úr Dalariada, síðan gjørdi hann innrás í piktaríkini og rak víkingarnar burtur hiðan. Í 843 gjørdist hann kongur yvir piktum. Fyri vestan bardust Rhoderi Mikli, prinsur av Gwynedd við víkingar og enskar herdeildir, sigraði á teimum og fekk valdið í meginpartinum av Wales. Tá ið Kenneth Mac Alpin doyði í 85, var hann einavaldsharri í nýggja kongsríkinum Skotia norðan fyri ánna Forth.
Alt frá tíðliga í 11. øld høvdu enskir kongar verið grammir eftir at leggja Skotland undir seg. Í 1296 sigraði Edward 1. (1239-1307) á skotska herinum og tók ræðið í Skotlandi. Tá ið Edward 1. doyði í 1307, legði Robert Bruce (1274-1329), sum var ein av teimum, ið kravdi skotsku krúnuna, til brots at reka onglendingar úr Skotlandi. Hann tók nógvar borgir og gjørdi slyálop á enskar herdeildir, og í 1314 møtti hann umsíðir enska herinum við Edwardi 2. (1284-1327) á odda við Bannockburn mitt í Skotlandi. Skotski herurin vann, og Skotland varð frælst í meira enn 300 ár, hóast tað liðu nøkur ár, áðrenn Ongland formliga viðurkendi tað.
Í 1558, tá ið Elisabeth drotning tók við ræðinum í Onglandi, var rómverska kirkjulæran burturløgd, og læra Calvins tikin ístaðin. Um hetta mundið fingu skotsku kongshjúnini eina dóttur, ið fekk navnið Maria Stuart. Bara átta dagar eftir, at hon var borin í heim, doyði pápin, og móðirin mátti so taka sær av stýrinum. Bæði móðirin og skotska yvirvaldið hildu fast við katólsku læruna og gjørdu alt, tey kundu, at kúga hesa nýggju, ið varð borin fram av ídnum monnum sum John Knox og øðrum. Nógvir av hesum monnum vóru tiknir av døgum, men einki batti, flokkur teirra vaks støðugt, og tá ið einkjudrotningin andaðist í 1560, varð samtykt at taka ta katólsku læruna av og seta Calvins í staðin. Ólíkt í Onglandi kom Calvins læra at vera óbroytt í Skotlandi, og kom reformerti trúarflokkurin her at verða nevndur presbyterianar. thumb|right|250px|[[Maria Stuart var drotning í Skotlandi frá 14. desember 1542 til 24. juli 1567.]] Meðan alt hetta var hent í Skotlandi, hevði Maria Stuart verið stødd í Frankaríki og var har uppald í tí katólsku trúnni. Bert 16 ára gomul giftist hon við tí franska konginum. Hann doyði eftir stuttari tíð, og hon fór tá heim aftur til Skotlands at stýra ríki sínum. Hon var katolikkur, og hennara levnað var soleiðis, at mong harmaðust um tað. Hon giftist uppaftur við greivanum Darnley, ið var systkinabarn hennara. Skjótt kom hon at vera væl við ein annan aðalmann, ið nevndist Bothwell jallur. So var tað eina ferð, at Darnley lá sjúkur í einum húsum nærhendis Edinburgh; Maria Stuart hevði verið og vitjað hann um dagin, og tá náttina vórðu húsini sprongd í luftina; líkið av Darnley varð funnið uttanfyri húsini morgunin eftir, og Bothwell varð beinan vegin lagdur undir ógerðina. Katolikkarnir í Onglandi tóku seg fleiri ferðir saman til at taka Elisabeth drotning av døgum og geva ræðið til Mariu Stuart, men royndirnar miseydnaðust hvørja ferð, og tá ið seinasta royndin var av, kom tað fyri ein dag, at Maria Stuart hevði staðið í sambandi við uppreistarmenninar. Hon varð dømd til deyða og hálshøgd. Tá ið Elisabeth drotning andaðist í árinum 1603, gjørdist sonur Mariu Stuart, Jákup 1., kongur. Hann kom at ráða í Skotlandi eins og í Írlandi og Onglandi.
1. mai 1707 varð skotskt fullveldi avtikið við Sameiningarsáttmálanum 1707, tá ið Ongland og Skotland vórðu løgd saman í Kongsríki Stóra Bretlands.
Í 1997 gjørdi fólkaatkvøða av, at skotska tjóðartingið skuldi endurreisast, og at Skotland skuldi fáa heimastýri. Við sonevndu Skotlandslógini varð hetta sett í verk, og skotar sluppu fyrstu ferð síðani sameiningina í 1707 at velja tjóðarting í 1999.
Politikkur
thumb|right|250px|[[Edinburgh er høvuðsstaður og næststørsti býur Skotlands.]] Høvuðsgrein: Skotskur politikkur.
Skotland hevur minni sjálvræði enn Føroyar, sum støðan er nú. Hin 18. september 2014 var fólkaatkvøða um loysing í Skotlandi. Úrslitið gjørdist nei til loysing, 55% atkvøddu nei og 45% atkvøddu ja.
Samkynt hjúnarlag
Myndugleikarnir í Skotlandi kunngjørdu í juli 2012, at Skotland fer nú at loyva samkyndum at verða vígd, og Skotland er sostatt tann fyrsti parturin av Stóra Bretlandi, sum tekur hetta stigið. Tann katólska kirkjan í Skotlandi er ímóti avgerðini og sigur, at talan er um eitt hættislig stig. Ætlanin hjá stjórnini er so, at lógin skal koma nýggjársdag í 2015. Meiningakanningar hava víst, at meirilutin av tí skotska fólkinum tekur undir við ætlanini hjá stjórnini.
Mentan
Høvuðsgrein: Skotsk mentan.
Landafrøði
thumb|right|250px|Í Skotlandi er nógv virksemi í oljuídnaðinum. Myndin er úr [[Grangemouth á skotsku eysturstrondini.]] Høvuðsgrein: Skotsk landafrøði.
At kalla allur norðari partur av Skotlandi er fjallalendi, høgar eggjar við djúpum døum ímillum; ofta renna stríðar áir í dølunum. Uppi í fjøllunum kunnu ofta vera heilt slættar heiðar og mýrar. Loðið er í grasi, og bøndurnir, sum ofta búgva langt frá hvørjum øðrum, hava nógvan seyð, og summir hava eisini ein hóp av neytum. Vøtn eru nógv millum fjøllini, og í summum er væl av sílum. Onglendingum dámar væl at fiska sil, og tl kemur nógv fólk niðan í fjøllini á hvørjum ári at royna eftir sílum. Við summar av teimum størstu áunum hava teir nú bygt elverk. Skógi er heilt lítið til av, men tey seinnu árini eru menn farnir at seta trø niður í stórum. Vesturstrondin í Skotlandi er meinlík teirri norsku; skergarður er allan vegin uttanfyri. Nakað sunnarlaga er tann djúpi Clyde-fjørðurin. Í sunnara parti av Skotlandi er nógv slættlendi, og landið har er væl dyrkað. Á eystursíðuni er fyri tað mesta slættlendi, og har eru fleiri góðar skipahavnir.
Hetland, Orknoyar og Hebridurnar eru partar av Skotlandi.
Búskapur
Høvuðsgrein: Skotskur búskapur.
Skotskt whisky er størsta útflutningsvøran hjá landinum aftaná gass og olju.
Giorgio Demetrio Gallaro
240px|thumbnail
Giorgio Demetrio Gallaro (føddur 16. januar 1948) er ein italskur biskupur í tí italsku-albansku katólsku kirkjuni í sóknini Piana degli Albanesi. Hann hevur verið biskupur har síðan 31. mars 2015. Undanmaður hansara var Sotìr Ferrara.
Hann varð føddur í Pozzallo í 1948. Hann flutti til Los Angeles og varð prestvígdur í 1972. Hann starvaðist sum prestur í fleiri ymiskum sóknum í Eastern Rite, USA. Frá 1987 til 2015 var hann í starvi hjá Eparchie Newton.
Hin 31. mars 2015 útnevndi Frans pávi hann sum nýggjan biskup av Piana degli Albanesi, og 28. juni 2015 vígdi Ercole Lupinacci hann.
426 f.Kr.
Øldir: 6. øld f.Kr. – 5. øld f.Kr. – 4. øld f.Kr.
Áratíggju: 470-árini f.Kr. 460-árini f.Kr. 450-árini f.Kr. 440-árini f.Kr. 430-árini f.Kr. - 420-árini f.Kr. - 410-árini f.Kr. 400-árini f.Kr. 390-árini f.Kr. 380-árini f.Kr. 370-árini f.Kr.
Árstal: 431 f.Kr. 430 f.Kr. 429 f.Kr. 428 f.Kr. 427 f.Kr. - 426 f.Kr. - 425 f.Kr. 424 f.Kr. 423 f.Kr. 422 f.Kr. 421 f.Kr.
Victoria (fleiri týdningar)
Heitið Victoria hevur fleiri týdningar:
26. oktober
26. oktober er dagur 299 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 300 um skotár er). 66 eru dagar eftir av árinum.
Alidýr
thumb|right|250px|Lambskjøt er best dámda seyðakjøtið. Yngri seyðurin er, betri er eisini ullin. Alidýr geva okkum t.d. mjólk, kjøt, skinn og ull. Alidýr eru neyt, seyður, kanin, dunna, svín, høsn, gás, geit og ross. Garnatálg, flesk, skerpikjøt, ost og mangt, mangt annað fáa vit út alidýrum. Úr skinninum ella húðum ber til at gera til dømis skógvar. Ull av seyði, kanin og greit verður virkað til klæði. Menniskjur hava havt alidýr í stívliga 9000 ár. Summi á bási, onnur í búri, fjósi, inngyrðingum og úti á bøi og í haga. Fyrstu alidýrini vóru vill dýr, ið vórðu tamd. Tama hønan er t.d. upprunaliga frumskógarhøna úr Eysturlondum. Upp ígjøgnum tíðirnar hava kønir búnaðarmenn alt tey bestu og spakastu dýrini, ið góvu mestu mjólkina, bestu ullina ella mesta kjøtið, og soleiðis hava vit fingið tey frægastu alidýrasløgini.
Summi alidýr verða ald undir strongum eftirliti í stórum fjósum, til dømis høsn og svín. Nógvar hundrað túsund hønur verða aldar á henda hátt fyri kjøtið og eggini. Hønurnar eru stongdar inni í trongum búrum og fáa nóg illa vent sær. Fóður, ljós og hiti eru fjarstýrd, og hvør høna verpur eini 300 egg um árið. Svín ganga í búrum ella krubbum. Tey fáa nágreiniliga samansett fóður, so tey kunnu fitna skjótt. Summi svínasløg tungjast 0,7 kg um dagin. Slátursvín verða tikin bara 3 mánaðir gomul. Fyrr høvdu nógv húski í Føroyum høsn, so tey fingu egg og onkuntíð eina hønu í pottin. Tá sluppu hønurnar at ganga úti og skava í moldini eftir fræ, skordýrum og møðkum og fingu matleivdir og annað at eta. Eggini vurpu tær í reiður í kjallaranum ella í høsnarhúsi. Men nú er høsnarhald ídnaður. Hønurnar verða læstar inn í smáum búrum ella ganga inni í stórum høsnarhúsum. Nógvastaðni, eisini í Føroyum, er hvíta italska hønan væl umtókt sum góð verpingarhøna. Høsnarungar verða dripnir 8 vikur gamlir og viga millum 1 og 2 kg.
Neyt - oksar, búflar og kýr - eru ein tann fjølmentasti alidýrabólkurin. Í India eru eini 200 mió neyt og tað eru 1 mia. aðrastaðni í heiminum. Í Føroyum eru 1200. Fyrr vórðu neytini mest spent fyri amboð, men nú verða tey mest ald fyri kjøtið - drápsneyt, og mjólkina - mjólkneyt. Neytasløgini eru um 200. Í Føroyum eru umleið 70.000 seyðir. Fjallgongurnar eru tríggjar: 1) áseyðaroyting, 2) skurð, og 3) klipping. Vanliga verður seyður royttur eina ferð um árið. Ull verður vaskað, nappað og karðað, so spunnin og tvínnað til tógv, sum verður bundið ella vovið til klæði o.a. Ull fæst eisini av kanin, vikunju, geit og alpaku.
Torino
Torino (piemonesiskt mál): Turin) er ein býur í Italia og høvuðsbýur í landslutinum Piemonte. Í Torino búgva umleið 910.000 fólk. Býurin er miðdepil fyri mentan og vinnulív í Norðuritalia. Størsti parturin av Torino liggur við vestara áarbakka av Po ánni, við Susa Dalin og er umgirdur av tí vestara Alpuboganum. Um alt býarøkið verður talt við, so kemur fólkatalið upp á 1,7 milliónir, og um alt upplandið til býin verður talt við, kemur fólkatalið upp á 2,2 milliónir fólk.
Torino er kendur fyri tey mongu listasavnini, kirkjur, slott, operahús, viðarlundir, torg, havar, sjónleikarhús, bókasøvn, søgulig søvn og onnur støð. Býurin er eisini kendur fyri sín barokka, rokoko, neo-klassiska og Art Nouveau arkitektur.
Fleiri av teimum almennu torgunum, slottunum, havunum teimum elegantu palazzi so sum Palazzo Madama, vóru bygd í 16. og 18. øld, eftir at høvuðsstaðurin hjá Duchy ov Savoy (seinni Kongadømi Sardinia) var flutt til Turino frá Chambery (nú á døgum Frakland) sum ein liður í at vaksa um býin.
Søga
Í fyrstu øld f.Kr. var ein rómversk hernaðarstøð Castra Taurinorum sett á stovn í Torino.
Ítróttur
Fótbóltur er tann mest týðandi ítróttargreinin í Torino, og býurin hevur tvey fótbóltsfeløg, sum spæla í bestu italsku fótbóltsdeildini: Juventus F.C., sum varð stovnað í 1897 og Torino FC, sum varð stovnað í 1906. Juventus ein tað mest vinnandi fótbóltfelagið í Italia og eitt av týdningarmestu fótbóltsfeløgum í heiminum.
FISA (stytting fyri: Fédération Internationale des Sociétés d'Aviron - Altjóða Róðrarsambandið) varð stovnað í Torino í 1892.
Torino var vertsbýur fyri Vetrar OL í 2006.
Victoria (British Columbia)
Victoria liggur uml. 100 km sunnan fyri Vancouver, heilt úti á landsynningsendanum á oynni Vancouver Island, beint við markið til stakríkið Washington í USA. Amerikanski stórbýur Seattle er uml. 100 km í ein landsynning úr Victoria. Tað 154 km langa og 20 til 40 km breiða sundið sunnan fyri oynna eitur Strait of Juan de Fuca. Sundið á markinum millum Kanada og USA er ein partur av Salish Sea.
Í 2016 búðu í Victoria umleið 85.800 fólk. Býurin varð grundlagdur undir heitinum Fort Victoria í 1843.
1365
1365 (MCCCLXV) var sambært julianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum mikudegi.
Rúsevni
thumb|right|250px|[[Tubbak.]] 250px|thumbnail|Vín er eitt vanligt alkoholiskt rúsevni. Eitt rúsevni er eitt evni, ið kann verða brúkt til heilivág, til at fáa ein rús, til at skerpa evni mans, til at orka meira ella til annað endamál, tá eitt menniskja ella djór tekur ella fær hesi evni innvortis ella á annan hátt. Rúsevni virkar á heilan og gevur ein rús í stóran ella lítlan mun. Flestu rúsevni eru ring fyri heilsuna, tó eru summi verri enn onnur og summi hava eisini víst seg at hava nakrar góðar eginleikar í smáum nøgdum og brúkt á rættan hátt, eitt nú til at linna ella lekja sjúkueyðkenni. Men sum heild verða rúsevni mett at vera skaðilig, serliga tá ið tey verða misnýtt.
Rúsevni eru ymisk evni, summi lóglig og onnur ólóglig. Til dømis eru tubbak og kaffi lóglig, og kaffi er vanligasta evnið, ið kemur undir rúsevni. Rúsdrekka er lógligt í nógvum londum, men verður í summum londum ikki selt frítt men í serligum handlum, sum t.d. í Føroyum og Svøríki. Heilivágur kemur eisini undir rúsevni. Summi sløg fáast í handkeyp, meðan onnur bert fáast við læknaávísing. Narkotika er felagsheiti fyri ymsum sløgum av rúsevnum, og er í høvuðsheitum bannað í flestum londum. Flest rúsevni verða vanliga sædd sum rúseitur, og eru ólóglig í flestum londum. Nevnast kunnu nøkur av hesum evnum: lsd, heroin, kokain og ekstasi. Um ein tekur amfetamin, verður ein í góðum lag, ovfarakátur og heldur seg megna alt. Samtíðis verður ein friðleysur, sjávsøkin og mælskur. Amfetamin køvir ávaringartekin kropsins, til dømis pínu og møði. Kroppurin er tískil ikki førur fyri at boða frá, hóast hann er útlúgvaður, og ein kann tí smella av møði. Nógv verður gjørt t.d. á skúlum at upplýsa um rúsevni. Besta fyribyrging er vitan um skaðiligu evnini í narkotika, alkoholi og tubbakki.
Bárður Kass Nielsen
Bárður Kass Nielsen (føddur 1977) er ein føroyskur búskaparfrøðingur (civiløkonomur) og politikari (Nýtt Sjálvstýri).
Bakgrund
Hann er studentur frá Studentaskúlanum og HF- skeiðnum í Eysturoynni frá 1996 og er útbúgvin cand.merc. frá Handilsháskúlanum í Århus 2001-06. Síðan hann varð liðugur við kandidatútbúgvingina hevur hann mest arbeitt sum fíggjarráðgevi í Bank Nordik. Hann varð valdur inn í Runavíkar býráð í 2012 og er nevndarlimur í "Skálafjarðarsamstarvinum", ið er eldraøkið í økinum kring Skálafjørðin, ið eru Runavíkar, Nes og Sjóvar kommunur. Hann situr eisini í skúlastýrinum fyri Skála skúla sum umboð fyri Runavík kommunu.
Ísrael
Ísrael ella Ísraelsland (, Yisrā'el;, ʾIsrāʾīl), alment kent sum Ísraelsríki (, Medīnat Yisrā'el; , Dawlat ʾIsrāʾīl), er eitt land í Miðeystri, statt eystan fyri Miðjarðarhavið. Landið hevur mark við Libanon í norðri, Sýria í ein landnyrðing, Jordan og Vestara Áarbakka í eystri, Egyptaland og Gasageiran í ein útsynning og hevur mong, landafrøðiliga ymisk eyðkenni í lutfalsliga smáa øki sínum. Ísraelska ríkið var sett á stovn í 1948, til tess at jødar um allan heimin skuldu eiga eitt heimland. Ísrael er einasta land í heiminum, har meginparturin av íbúgvunum eru jødar, og er ásett av ísraelsku stjórnini at vera jødiskt fólkaræði.
Landsparturin hevur havt fleiri nøvn, sem Palestina, Judea, Samaria, Suðursýria, Sýria Palestina, kongsríkið Jerusalem, landsparturin Judea, Coele-Syria, Retjenu og Kanaan. Ísrael hevur umleið 7,2 mió. íbúgvar, og hevur tvey almenn mál: hebraiskt og arábiskt. Miðallívsævin í landinum er 82 ár. Av teimum 7,2 mió. fólkum, sum nú búgva í Ísrael, eru 20,5 % palestinarábar. Høvuðsstaður er Jerúsalem og aðrir stórir býir er Tel Aviv-Jaffa, Haifa og Rishon LeZion.
Rómverjar taka Ísrael
thumb|left|220px|[[Grátimúrurin.]] thumb|right|250px|[[Sálomonstemplið var sambært Bíbliuni hitt fyrsta templið hjá Ísraels fólki í Jerúsalem.]] Í 198 f.Kr. tók Antiokius 3., eisini nevndur Antiokius Mikli, sum var kongur í Selevkia (Sýria) ræði í Ísrael. Hann royndi at noyða grikska mentan og trúarlæru í jødiska fólkið. Jødar høvdu ávíst sjálvstýri, sum høvuðsprestarnir stóðu á odda fyri, men nakrir teirra brutu jødiska lóg fyri at toknast selevkum. Í 168 f.Kr. gjørdu jødar uppreistur við Judasi Makkabeusi og brøðrum hansara á odda og settu á stovn egið ríki, sum varð stýrt eftir strongum trúarlógum. Teir tóku høvuðsstaðin, Jerúsalem, settu eitt ráð at stýra og høvdu valdið til 63 f.Kr., tá ið rómverjar tóku Ísrael settu makkabearan Hyrkanus sum landshøvdinga. Í 37 f.Kr. settu rómverjar ráðharra Hyrkanusar, Heródes, sum var hálvur jødi, til kong, og landið fekk navnið Júdea. Heródes læt m.a. stóra templið í Jerúsalem byggja upp aftur, men hesin prýðiligi bygningurin var fullkomiliga lagdur í oyði, tá ið rómverjar bardu niður ein uppreistur og rændu Jerúsalem í 70 f.Kr. Í mangar øldir sluppu jødar bara einaferð um árið inn í Jerúsalem at biðja framman fyri tí, ið eftir var av tempulmúrinum, Grátimúrinum, og syrgja um býin, teir høvdu mist.
Makkabearar bygdu Masada, eitt verndarvirki ovast á einum berligum fjalli sunnanfyri Jerúsalem. Heródes læt Masada byggja um til eina væl varda borg við heitum baði, goymslurúmum og sýnagogu. Tá ið hann doyði, var borgin ikki nýtt longur, men tey, sum livdu eftir, tá ið Jerúsalem varð lagdur oyðin, flýddu hagar. Í trý ár vardu tey seg fyri rómverskum álopum. Tá ið tað umsíðir eydnaðist rómverjum at taka Masada í 73 f.Kr., sóu teir, at tey, sum høvdu vart borgina, høvdu beint fyri sær, tí at tey vildu ikki falla í fíggindahendur.
Undir bretskum yvirræði
thumb|right|250px|[[Chaim Weizmann var valdur til forseta í Ísrael, tá ið jødiska ríkið varð sett á stovn í 1948. Hann var virkin sionistur.]] thumb|right|250px|Avleiðingarnar av, at Ísrael varð sett á stovn í 1948, vórðu, at kríggj brast á ímillum Ísrael og arabiska heimin. Rómverska hersetingarvaldið rak jødiska fólkið úr heimlandi teirra Ísrael fyrstu øldirnar e.Kr. Jødarnir búsettu seg í mongum londum í Evropa, men gloymdu ongantíð at teir vóru jødar og hildu fast um samleika sín. Javnan søktu onnur fólkasløg at teimum. Í 19. øld høvdu hesar atsóknir, ella jødahatrið, við sær, at ein rørsla, ið hevði til endamáls at fáa jødum gamla heimland teirra, Palestina, aftur, varð stovnað. Rørslan varð nevnd sionisma, og fekk stóra undirtøku í t.d. Stóra Bretlandi. Í brævi til Rothschild lord, ein av oddamonnunum fyri bretsku jødunum, kunngerð uttanríkisráðharrin í Bretlandi Arthur Balfour alment, at stjórnin stuðlaði kravinum. Brævið gjørdist kent sum Balfouryvirlýsingin. Eftir Fyrra Heimsbardaga gjørdist Palestina bretskt yvirvaldsøki eftir at hava staðið undir Osmannaríki í fýrahundrað ár. Næstan alt fyri eitt kyknaði stríð ímillum jødiskar innflytarar og arábarar, sum høvdu búð har í øldir. Í 1937 skutu bretar upp at býta Palestina sundur í tvey ríki, eitt arábiskt og eitt jødiskt, men arábar góðtóku ikki uppskotið.
Stovnan
Í øðrum heimsbardaga (1939-1945) týndu týsku nasistarnir einar 6 milliónir jødar. Í 1947 viðtók ST at seta á stovn eitt ísraelskt og eitt palestinskt-arábiskt ríki í Palestina. Ísrael varð lýst sum jødiskt ríki 14. mai í 1948. Fyri tað æt landið Palestina. Stórur partur av arábiska fólkinum varð noyddur at fara úr Ísrael og mátti liva sum flóttafólk. Heimleysir palestinar flýddu til flóttafólkalegur í t.d. Jordan, Gasa, Libanon og Sýria. Arábisku grannalondini stýttu fyri, at ST skuldi leggja seg uppí, og lupu á Ísrael dagin eftir, men vórðu við undirlutan. Fleiri enn 600 000 palestinar gjørdust heimleysir í krígnum. Tí er mikil og áhaldandi fíggindaskapur ímillum ísraelsmenn, palestinar og arábisku grannalondini. Fyri tað, at ísraelska ríkið varð sett á stovn, búðu jødar spjaddir um allan heim. Mangan vóru teir fyri herviligum atsóknum. Eftir annan heimsbardaga fluttu tíggjutúsundtals jødar úr øllum heiminum til Ísraels, heimlandið hjá forfedrum sínum.
Friðarsamráðingar
thumb|right|250px|Í 1993 undirskrivaðu PLO-formaðurin Arafat (h.m.) og ísraelski forsætisráðharrin Rabin (v.m.) [[Oslo-avtaluna saman við Bill Clinton.]] Í friðarsamráðingunum fekk Ísrael alt økið, sum teimum varð lutað í 1947, og mong øki, sum vóru lutað palestinum. Ísrael noktaði at lata palestinum tað, teir kravdu, og arábisku londini noktaðu at viðurkenna Ísrael, og tað elvdi til kríggj í 1956, 1967 og í 1973. Í Seksdagakrígnum í 1967 hersetti Ísrael Gasageiran og Vestara Áarbakka við Jordaná, har yvir ein millión palestinar búðu. Drúgva stríðið í hesum økjum hevði við sær, at palestinar í 1987 birtu í uppreistur, nevndur intifada, ímóti ísraelska hersetingarvaldinum, men hann varð bardur niður.
Í september í 1993 undirskrivaðu PLO-formaðurin Yasser Arafat og ísraelski forsætisráðharrin Yitzhak Rabin Oslo-avtaluna saman við amerikanska forsetanum Bill Clinton. Teir vóru samdur um palestinskt sjálvstýri í bæði Jeriko og Gasa, og at eitt palestinskt ráð skuldi verða valt. Tætt búskaparligt samstarv skuldi verða millum partarnar. Í 1993 viðurkendi Palestina rætt Ísraels at verða til aftur fyri, at ísraelsku myndugleikarnir lovaðu at geva palestinum avmarkað sjálvstýri.
Rakettálop
thumb|right|250px|Í 1967 hertók Ísrael landaøki,sum áður hoyrdu til [[Sýria, Jordan og Egyptaland. Ein partur avhesum øki, Vestari Áarbakki og Gasageirin, hoyra nú til tað palestinska landaøkið.]] Síðani 2003 eru 9.400 rakettir og spreingivarparar sendir úr Gasa inn í Ísrael (2009). Í 2005 tók Ísrael seg úr Gasa sum ein part av "land fyri frið" politikkinum hjá Ariel Sharon. Túsundatals jødar vóru noyddir at flyta úr húsum sínum í Gasa tí ísraelska stjórning hevði gjørt eina avtalu við palestinsku myndugleikarnar. Heilar ísraelskar bygdir og bygdaløg, á stødd við Klaksvík, vóru javnaðar við jørðina av jødiskum myndugleikum, tí økið skuldi verða givið palestinsku myndugleikunum í Gasa.
Hamas hevur ræðið í Gasageiranum. Teir hava sent rakettir í hópatali inn yvir ísraelskar bygdir og sært og dripið nógvar ísraelar hesi seinastu árini. Mestsum hvønn tann einasta dag hava rakettir verið sendar úr Gasa inn í Ísrael. Í 2008 vóru 3278 rakettir og spreingivarparar send úr Gasa inn í Ísrael. Serstakliga býurin Sderot hevur verið dýktur undir í rakettum frá Hamas. Mestsum hvønn dag í 2008 so mong hava íbúgvararnir í Sdereot og aðrastaðni í Suðurísrael verið noyddir at fara í bumbuskýli.
Í vápnahvíldartíðarskeiðinum millum Hamas og Ísrael 19. juni til 19. desember í 2008 sendi Hamas 543 rakettir og spreingivarparar inn í Ísrael. Øll hesi raktett- og spreingivarparaálopini úr Gasa hava verið gjørd við tí endamáli at oyðileggja og drepa so nógvar jødar sum gjørligt, børn, kvinnu og menn. Ongi hernaðarmál hava verið nær í námind av har sum rakettirnar hava rakt.
Síðani álopini úr Gasa byrjaðu í 2001 hava 28 fólk í Ísrael latið lív, summi av hesum hava verið palestinar og arbeiðarar úr øðrum londum, sum hava arbeitt í Ísrael. Í hesum sama tíðarskeiðinum, 2001-2008 eru 1000 fólk í Suðurísrael særd av somu rakettálopum. Í heili 8 ár hava ísraelsmenn verið dýktir undir í rakettum og spreingivarparum úr Gasa.
Politikkur
thumb|right|250px|Høvuðssæti hjá [[Bahá'í Trúgvin er í Haifa, Ísrael.]] Ísrael hevur nógv samband við m.a. USA.
Kannabis
Marijuana er lógligt í Ísrael um tú hevur læknaváttan. Tikun Olam-fyritøkan hevur serloyvi til at selja marijuana til heilsuendamál. "Ætlan 70 Pluss" er ein roynd at hjálpa eldri við tunglyndi, svøvnmangul, etingarólagi, v.f. Nógv av teimum sum eru við í ætlanini yvirlivdu týningarlegurnar hjá Adolf Hitler, men líða av seinárinum. Hesi eru millum tey sum nú fáa marijuana fyri at fáa kroppin og sinnið at slappa av.
Búskapur
Nógvar stórar oyðimerkur eru veltar, og ídnaðurin er nútímans og fjølbroyttur. Ísraelsmenn brýna nógvar diamantar, og fjórðingurin av útflutningsinntøkum landsins eru frá diamanthandli. Óbrýndu diamantarnir verða innfluttir og síðan skildir, brýndir og blankaðir.
Fólkið
thumb|right|250px|Tað eru umleið 7.1 mió jødar í Ísrael. Av teimum eru umleið 14% ortodoksir. thumb|right|250px|[[Deyðahav er saltasta vatn í heiminum. Tað er eisini lægsta vatn í heiminum; 395 metrar lægri enn sjógvurin.]] Næstan helvtin av matinum í Ísrael kemur úr stórum samyrkisbúgvum, Kibbutzum, har mong húski búgva og starva saman. Tey býta alt gerandisarbeiði sínámillum, til dømis reingerð, matgerð og búnaðararbeiði. Soleiðis hava ísraelmenn lagt inn stórt oyðimarkarlendi, sum verður vætað við teldustýrdum vatnveitingum. Av tí at støðugt stríð hevur staðið ímillum Ísrael og palestinar, og landið ofta hevur kríggjast við grannalond síni, eru herur og hertænasta natúrligur partur í lívi ísraelsmanna. 18 ára gomul mega bæði dreingir og gentur gera hertænastu í nøkur ár. Genturnar fáa somu hervenjing sum dreingirnir, men sleppa undan at fara á vígvøllin í bardaga.
Av teimum 7 miljónum íbúgvunum í Ísrael, eru 20,5 prosent arábar; umleið ein fimtapartur av íbúgvum Ísraels eru arábar, sum annaðhvørt eru muslimar ella kristin. 1,6 prosent av jødiska fólkatalinum, ið er 8 milliónir, eru kristnir arábarar. Arábiskir borgarar í Ísrael eru frítiknir fyri tænastu í ísraelska herinum. Hetta hevur verið so síðani 1948, tá ið fleiri arábiskar bygdir og býir gjørdust partur av nýstovnaða Ísraelska statinum, og fólkið í hesum bygdum og býum fingu ísraelskan borgararætt.