cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Maria Elena Boschi
Síðan 21. februar 2014 hevur hon verið ráðharri fyri grundlógarbroytingum í stjórnini hjá Matteo Renzi.
28. juni
28. juni er dagur 179 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 180 um skotár er). 186 dagar eru eftir av árinum.
1919
1919 (MCMXIX) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum mikudegi.
Queen
thumb|Konsert í [[Frankfurt í 1984.Thomas Steffan]] Queen var ein enskur tónleikabólkur úr London í Onglandi. Metingarnar siga, at teir hava selt yvir 300 million eintøk síðan fyrsta singulplátan "Keep Yourself Alive" kom út í 1973.
Limir
thumb|[[Brian May på gitarThomas Steffan.]] Sjálv um Freddie Mercury sum oftast var miðdepil fyri uppmerksemi, vóru tað allir fýra limirnir í Queen, sum skrivaðu tey stóru hittini:
Tjóðveldi
thumb|right|220px|[[Høgni Karsten Hoydal er formaður í Tjóðveldi.
Hann hevur givið út tvær bøkur um politisk viðurskifti: onnur nevnist "Mýtan um ríkisfelagsskapin" (2000) og hin nevnist "Frælsi er ábyrgd" (2000).]] Tjóðveldi varð stovnað á fundi 22. og 23. mai 1948 við navninum Tjóðveldisflokkurin. Flokkurin varð stovnaður av tí at føroyska tjóðveldið ikki varð stovnsett eftir fólkaatkvøðuna 14. september 1946. Hugsjónin er at fólkaræði skal galda í øllum viðurskiftum í føroyska samfelagnum, "politiska, vinnuliga, sosiala og mentanarliga lívi landsins". Flokkurin vil at Føroyar skulu taka lut í altjóða samfelagnum sum sjálvstøðug tjóð við bæði rættindum og skyldum sum aðrar sjálvstøðugar tjóðir. Tjóðveldisflokkurin kom fyrstu ferð á ting í 1950 og hevur verið á tingi síðani. 14. september 2007 broytti flokkurin navn til Tjóðveldi.
Tjóðveldi er ein sosialistiskur flokkur. Tjóðveldi er limur í norðurlendska felagsskapinum NGLA, sum stendur fyri Nordic Green Left Alliance. Síðan fimmtiárini hevur flokkurin støðugt verið millum fýra teir stóru flokkarnar í Føroyum og hevur oftast fingið millum 20 og 24 % av atkvøðunum til løgtingsval.
Tjóðveldisflokkurin varð stovnaður í 1948 sum eitt beinleiðis úrslit av fólkaatkvøðuni í 1946.
Søga
thumb|right|250px|[[Jákup í Jákupsstovu gjørdist virkin í Tjóðveldisflokkinum í 1946.  Hann var løgtingslimur fyri Javnaðarflokkin 1945-1946.]]
Fólkaatkvøðan í 1946
Tá ið fólkaatkvøða varð útskrivað í 1946, var eingin politiskur flokkur fegin um hetta. Fólkaflokkurin, sum tá vildi hava føroyskt fullveldi, vildi ikki hava ein fólkaatkvøðu um antin loysing ella heimastýrisskipan. Hann vildi hava fleiri valmøguleikar – har ein møguleiki var ein skipan, har Føroyar høvdu fullveldi, men vóru í ríkisfelagsskapi við Danmark. Javnaðarflokkurin og Sambandsflokkurin vildu tó saman við donsku stjórnini hava fólkaatkvøðuna at snúgva seg um eitt danskt stjórnaruppskot sum líktist heimastýrisskipanini. Sostatt var eingin politiskur flokkur, sum beinleiðis arbeiddi fyri, at føroyingar skuldu velja loysing á fólkaatkvøðuni 14. september 1946. Javnaðartingmaðurin Jákup í Jákupsstovu var tó fyri loysing. Tí atkvøddi hann fyri øllum uppskotum í tinginum, sum miðaðu eftir at skipa Føroyar sum sjálvstøðugt land.
Flokkurin stovnaður
Tjóðveldisflokkurin varð stovnað á fundi 22. og 23. mai í 1948. Flokkurin skuldi hava sum endamál at fremja úrslitið av fólkaatkvøðuni í 1946 og virka fyri, at veruligt fólkaræði kom at galda í Føroyum í einum sosialt rættvísum samfelag. Teirra hugsjón var, at eingin stætt skuldi hava nakran framíhjárætt. Tey vildu stovnseta føroyska tjóðveldið, so at farast kundi undir at endurreisa og menna samfelagið á egnum grundarlagi, við javnbjóðis samstarvi við aðrar tjóðir. Navnið Tjóðveldisflokkurin merkir í orðsins týdningi, at tjóðin skal hava valdið í egnum landi. Í floksins stevnu varð gjørt greitt, at tjóðarfrælsið er amboðið til at skipa eitt samhaldsfast samfelag, har korini hjá verkafólki og fiskimonnum skuldu betrast.
Á ting í 1950
Tjóðveldisflokkurin bjóðaði seg fram á løgtingsvali fyrstu ferð í 1950 og fekk tvey umboð vald í Løgtingið. Flokkurin vaks á valinum í 1954 og fekk seks umboð á ting. Í 1958 vann Tjóðveldisflokkurin sjey umboð. Fyrstu umboð floksins á tingi vóru Hanus við Høgadalsá og D.P. Danielsen. Samstundis vóru oddafólk í flokkinum sera virkin í fakfelagsarbeiði, mentanararbeiði og vinnulívsmenning. Nevnast kunnu fólk sum D.P. Danielsen, Frederik Hansen, Erlendur Patursson, Jákup í Jákupsstovu, Andrea Árting, Andreas Ziska, Hanus við Høgadalsá, Hans Debes Joensen, Jóhan Simonsen, Karsten Hoydal, Sigurð Joensen og onnur.
Flokkurin í samgongu
Fyrstu 12 árini var Tjóðveldisflokkurin ikki í samgongu um at skipa landsstýri, men eftir valið í 1962 skipaði flokkurin samgongu saman við Fólkaflokkinum og Sjálvstýrisflokkinum. Hetta landsstýrið varð nevnt sjálvstýrislandsstýrið og setti sær fyri at taka yvir fleiri mál frá Danmark. Kortini var, tá samanum kom, ikki semja í samgonguni til at fremja ætlaðu yvirtøkurnar.
Síðan hevur flokkurin verið í samgongu fleiri ferðir saman við skiftandi flokkum.
Politikkur
thumb|right|220px|[[Erlendur Patursson var millum tey, sum stovnaðu Tjóðveldisflokkin í 1948, og hann virkaði sum formaður floksins heilt fram til 1986, tá hann andaðist.]]
Loysing
Høvuðsmál í politikki floksins á tingi hava verið at skipa Føroyar sum sjálvstøðuga tjóð og at tryggja øll rættindi hjá føroysku tjóðini. Tjóðveldi vil stovnseta føroyska tjóðveldið sum eitt fólkaræði við egnum forseta sum ríkisovasta. Fólkaræðið verður tryggjað við frælsari stjórnarskipan og við fólkaatkvøðum um mál, ið hava týdning fyri sjálvræðið í landinum. Tjóðarfrælsi er fortreytin fyri at tryggja javnstøðu millum heimsins tjóðir.
Umhvørvismál
Umhvørvisskrivstova verður sett á stovn til tess at samskipa umhvørvispolitikkin. Royndir við alternativum orkukeldum, eitt nú vind-, aldu- og streymorku, skulu fremjast, so at orkutørvurin kann nøktast varandi, og so at dieselorkuverkini verða avloyst. Almennar byggisamtyktir skulu áseta krøv um orkusparing. Upplýsing um orkusparandi tiltøk og umleggingar av orkunýtslu skulu gerast. Krøv skulu setast um at allir almennir nýbyggningar eru orkuvinarligir. Seta tiltøk í verk at forða fyri jarðlopi í landslagnum og týning av plantuvøkstri og djóralívi. Gjøld skulu latast fyri vinnuligari nýtslu av almennum tilfeingi. Krøv skulu eisini setast um at gagnnýta alt tilfeingi í vinnuligari nýtslu. Harðar revsitreytir skulu eisini setast fyri dálking hjá bæði fyritøkum og einstaklingum. Eggjað skal verða til lokal tiltøk viðvíkjandi orkusparing, umhvørvisundirvísing og fríðkan; avgjaldspolitikkur eigur at geva fyrimun fyri orkusparing og minkandi nýtslu, ikki avsláttur fyri stóra nýtslu.
Útbúgving
Tjóðveldi virkar fyri munandi øktum íløgum í útbúgving og gransking og miðvísari endurskoðan og samskipan av undirvísingar- og granskingarverkinum. Hetta verða gjørt við útbúgvingarskipan, sum er ókeypis fyri øll, og við eftirútbúgvingum og granskingarframtøkum í samstarvi millum vinnulívið og tað almenna.
Fiskivinna
Fiskivinna er tann týdningarmesta og mest avgerandi vinna í Føroyum. Fiskivinna er ein global vinna, og sum atlimur í FAO hava Føroyar møguleika at vera við, tá mál um burðardyggan fiskiskap eru á dagsskrá.
Tjóðveldi
Mentanarpolitikkur
Eitt óheft Mentanarráð Føroya verður sett á stovn við fjølbroyttari umboðan úr mentanarlívinum – frá ítrótti og frítíðarfeløgum til rithøvundar, tónleika- og málningalist o.s.fr. Mentanarráð Føroya skal gera árligar metingar og tilráðingar um føroyskan mentanarpolitikk, á sama hátt sum Búskaparráðið ger um búskap. Farið verður at byggja og skipa Tjóðleikpall Føroya, sum skal gerast karmur um bæði leiklist og tónleik á professionellum stigi, og sum samstundis skal stuðla áhugaleiki. Til pallin skulu knýtast fólk við neyðugum tekniskum og listarligum førleikum. Lista- og tónleikaskúli verður eisini settur á stovn.
Fiskivinna
Fiskivinna er ein hárisiko vinna, ið krevur nógva servitan. Fiskiskapurin er ymiskur frá ári til ár og ymiskur ígjøgnum árið. Fiskiskip eru stór amboð, ið krevja nógva servitan at reka. Skiparin skal hava kunnleika til fiskileiðir og mangt annað. Fiskurin skal eisini hava røttu góðsku, pakkast rætt og koma út á marknaðin.
Tjóðveldi
Mentanarpolitikkur
Sjónvarp Føroya og Útvarp Føroya verða skipað sum sjálvstøðugir stovnar, ikki sum KvF, og stuðlaðir fíggjarliga til burturav at framleiða føroyskt og føroyskað tilfar og at goyma mynda- og ljóðsøvnini fyri tjóðina. Stovnarnir eiga at virka sum miðlahús, har royndir við margmiðlum og samstarv við privatar framleiðarar verða skipað. Stuðul til føroyska bókaútgávu og útgávu av elektroniskum tilfari á føroyskum verður styrkt munandi. Fyriskipanir fyri bókaútgávu skulu gerast liðiligari, og stuðulsskipanirnar skulu eisini fevna um týðing av bókmentum, filmum, spølum, telduforritum o.s.fr. Harafturat skal stuðulin til orðabókagerð økjast.
Fornminnapolitikkurin verður styrktur, soleiðis at fornminni kunnu friðast og varðveitast, men samstundis verða partur av eini livandi mentan í lokaløkjunum, eitt nú við at stuðla lokalt fornminnisarbeiði. Samsvarandi hesum endamáli skal friðingarlóggávan endurskoðast og neyðuga arbeiðið at skráseta øll fornminni í Føroyum gerast sum skjótast.
Uttanríkismál
Føroyar skulu menna beinleiðis samstarv við so nógvar tjóðir sum gjørligt mentanarliga, politiskt og búskaparliga. Føroyar skulu leggja dent á at tryggja mannarættindi og rættindi hjá føroysku tjóðini og øðrum smátjóðum í heiminum. Føroyar skulu virka miðvíst fyri altjóða reglum og samstarvi um havumhvørvisvernd og burðardygga tilfeingisnýtslu. Føroyar stovna sendistovur í útvaldum londum og samstarva annars við Norðurlond um uttanlandsumboðan. Konslar verða settir í øðrum londum. Føroyar gerast sjálvstøðugur limur í Sameindu Tjóðum (ST). Samstarvið millum londini í útnorðri verður styrkt, og øll londini og økini kring Norðuratlantshav samstarva um havumhvørvisvernd og tilfeingisumsiting. Føroyar fáa sjálvstøðugan limaskap í Norðurlandaráðnum og í norðurlendskum sáttmálum, sum hava við sær javnbjóðis rættindi til útbúgving, arbeiði og sosialar skipanir og rættindi til at hava frítt at fara. Føroyar taka lut í samstarvi við aðrar smátjóðir kring allan heim.
Føroyar skulu virka fyri at fáa limaskap og virka í altjóða felagsskapum, og at norðurlendskt samstarv verður víðkað til eisini at fevna um grannalond okkara vestanfyri og sunnanfyri (Kanadisku økini, Skotland, Írland, Hetland, Orknoyggjar o.s.fr.). Vit gerast sjálvstøðugur limur í Sameindu Tjóðum.
Evropasamveldið
Tjóðveldi er ímóti limaskapi í ES. Føroyar skulu saman við hinum londunum í útnorðri miða eftir at økja um samstarvið í londini útnorðri, soleiðis at tey kunnu gerast ein mótvekt og samstarvsfelagi hjá ES. Vit gerast limur í EFTA og fáa harvið fría atgongd til ES-marknaðin og til útbúgvingar-, granskingar, og mentanarsamstarvið í Evropasamveldinum. Vit fara undir at brúka Evro sum gjaldoyra.
Hernaðarmál
Møguligar bindingar í verjupolitiskum spurningum skulu avgerast við fólkaatkvøðu; Føroyar skulu taka upp beinleiðis samband við síni grannalond og við NATO til tess at gera avtalu um skipanina av verjumálum. Føroyar virka fyri friði og hernaðarligari avdubbing í heiminum. Føroyar skulu vera kjarnorkufrítt øki. Føroyar skulu taka lut í altjóða samstarvi viðvíkjandi sivilari tilbúgving.
Umboð á Løgtingið
2022 -
2019-2022
Á løgtingsvalinum 31. august 2019 fekk Tjóðveldi 6 tingfólk vald.
Kongsríki Danmarkar
thumbnail Kongsríki Danmarkar er Danmark verður saman við Grønlandi og Føroyum. Føroyar og Grønland eru í ríkisfelagsskapi við Danmørk. Ríkisfelagsskapur er ein felagsskapur av londum í einum ríki, lond við somu grundlóg.
Thue Christiansen
250px|thumb|right|Grønlendska flaggið ("Erfalasorput"). Thue Christiansen  (føddur 25. februar 1940 í Maarmorilik í Uummannaq, deyður 26. juni 2022 í Hals) var ein grønlendskur lærari, listamaður og politikari (Siumut).
Christiansen var limur í fyrsta landsstýrinum fyri Siumut, eftir at Grønland fekk heimastýrið 1979. Hann var fyrsti mentamálaráðharrin og kenslumálaráðharrin.
Serliga kendur er hann fyri at sniðgeva grønlendska flaggið ("Erfalasorput").
Nýlendi
Nýlendi er eitt bókaforlag, ið serliga hevur givið út týðingar eftir Jákup í Skemmuni.
29. mars
29. mars er dagur 88 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 89 um skotár er). 277 dagar eru eftir av árinum.
Royðuont
Royðuont (frøðiheiti - Tadorna ferruginea)
Sikhisma
thumb|right|250px|Størsti halgidómur teirra er Gylta Templið í Punjab, India. Sikhisma er ein heimsátrúnaður úr Punjab í Norðurindia. Stovnarin var Guru Nanak, føddur í 1469. Hann var sonur ein hindu, men dámdi ikki trúnna á nógvar gudar og heldur ikki kastuskipanina. Guru Nanak var hugtikin av, at islam lærdi, at øll eru eins. Tá hetta bert var galdandi fyri muslimar, gjørdi hann av at seta á stovn ein átrúnað, sum bygdi á, at bert ein gud er til, Vaheguru, og at fyri honum eru øll eins uttan mun til átrúnað, húðarlit og kyn. Níggju aðrir guruar tóku við eftir Nanak og mentu sikhismuna. Halga bók teirra er Adi Granth. Mong sikhisk mannfólk hava vavhúgvu, turban, um høvdið sum tekin um reinleika. Sikhisma og hinduisma góðtaka hvørja aðra, eins væl og tær góðtaka kristindóm, jødadóm og islam. Tíggjundi og seinasti lærumeistarin, Gobind Rai (1675-1708), gav nógvum sikhum sama eftirnavn: Singh. Hann bað eisini allar sikhar bera vápn. Hvør maður skuldi hava slíðraknív og kamb upp í sær, og teir máttu aldri klippa sær hárið.
Jens
Jens er mest vanliga danska mannfólkanavnið.
Brno
Brno (týskt: Brünn) er ein býur í Kekkia. Býurin hevur umleið 377.508 íbúgvar. (49°12' norðurbreidd, 16°37' eysturlongd) left|thumb|Brno
Sunleif Rasmussen
right|200px|Sunleif Rasmussen stjórnar Ólavsøkukórinum og tónleikarum á Tinghúsvøllinum, til frumframførsluna av Ólavsøkukantatuni 2009, sum Sunleif hevur komponera. Sunleif Rasmussen (19. mars 1961 á Sandi), føroyskt tónaskald. Sunleif Rasmussen hevur síðan 2002 verið kórleiðari í kamarkórinum Tarira, sum varð sett á stovn sama ár.
Keke Palmer
Lauren Keyana "Keke" Palmer (fødd 26. august 1993) er ein amerikanskur sjónleikari og sangari, sum m.a. er kend fyri sín leiklut í Ice Age sum Peaches.
Carolina Klüft
thumb|right|200px|Carolina Klüft Carolina Evelyn Klüft (fødd 2. februar 1983 í Sandhult) er ein svensk ítróttakvinna, sum íðkar frælsan ítrótt, hon hevur serliga fingið góð úrslit innan sjeykamp. Hon vann eitt gull heiðursmerki á Summar-OL 2004.
1917
1917 (MCMXVII) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum mánadegi.
Hendingar
thumb|Vladimir Lenin
Bókmentir
Prufrock and other Observations hjá T.S. Elliot
Helsigás
Helsigásin (frøðiheiti - Branta bernicla) er til støddar nakað sum æða. Um høvur og háls er hon svørt; báðumegin á hálsinum er ein hvít tvørstrika - helsið, sum hon hevur navnið av. Omaná er hon dimmgrá; í neðra eru tær, sum higar koma, bleikar, mest hvítar. Nev og bein eru svørt. Hon eigur einans í kaldastu londum, sum Norðurgrønlandi, Svalbarði og norðuroddum av Siberia. Higar koma tær stundum um heystið. Tær halda seg tá mest á sjónum; men stundum koma tær á land, og kunna tá leggjast upp í heimagæs ella dunnur og gerast so spakar, at tær eta korn, sum blakað verður teimum. Men verður skot loyst nær hjá, so rýma tær og síggjast ikki aftur. Tamd helsigás verður sera fólkaalskin.
Edgars Rinkēvičs
thumb|210px|Edgars Rinkēvičs Edgars Rinkēvičs (føddur 21. september 1973 í Jūrmala) er ein lettiskur politikari og den núverandi lettiskur uttanríkisráðharri. Rinkēvičs hevur fyrr verið limur av Letlands Forsetakancelli og statsskrivari hjá tí lettiska verjumálaráðnum. Rinkēvičs er fyrrverandi limur av politiska flokkinum Latvijas ceļš.
Warwick Davis
Warwick Ashley Davis (føddur 3. februar, 1970) er ein enskur sjónleikari. Hann spældi høvuðsleiklutin í Willow og Leprechaun, og so spældi hann Ewok Wicket í Return of the Jedi og professaran Filius Flitwick og Griphook í Harry Potter filmunum.
Privatlív
Warwick Davis hevur dvørgavøkstur, hann er føddur við sjúkuni spondyloepiphyseal dysplasia congenita (SED). Hann er giftur við Samanthu (fødd 1971), ið hevur achondroplastia, ið er tað slagið ið umleið 70% av øllum dvørgum hava. Tey búgva í Yaxley, nærindis Peterborough, Cambridgeshire. Tey hava fingð fýra børn, harav tvey eru á lívi: dótturin Annabelle og sonurin Harrison, bæði hava SED. Tveir teir fyrstu synirnir doyðu stutt eftir føðing orsakað av einari deyðiligari kombinatión av dvørgvøkstrinum hjá báðum foreldrunum. Samantha er dóttir Peter Burroughs, ið er sjónleikari og stjóri á fyritøkuni Willow Management, og systir Hayley Burroughs, ið er sjónleikarinna.
30. mars
30. mars er dagur 89 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 90 um skotár er). 276 dagar eru eftir av árinum.
Stefan Casta
Stefan Casta er svenskur tíðindamaður og rithøvundur, føddur í 1949 í Vadstena og vaks upp í Norrkøping; frá uml. 1980 búsitandi í Skåne. Stefan byrjaði sum sjónvarpsmaður, men er nú rithøvundur burturav. Í 1999 vann hann stóru svensku bókmentavirðislønina Augustpristet fyri bókina Spelar død, og í 2000 fekk hann fyri somu bók Nils Holgersson heiðurlønina, sum rithøvundar flestir tráa eftir. Hann hevur eisini vunnið Astrid Lindgren virðislønina í 2002.
Yndisbók sína sigur Stefan vera Summarið við Mary-lou, sum kom út á svenskum í 1997, á føroyskum í 2002 í týðing eftir Jákup í Skemmuni. Stefan Casta situr nú í sæti 13 í svenska Barnabókaakademinum.
Heiðafuglur
thumb|right|[[Kjógvi er heiðafuglur, men eisini sjófuglur, tí hann finnur føði sína á sjónum.]] Heiðafuglur er fuglur, sum hevur reiður í haganum. Í Føroyum er nógvur heiðafuglur. Flest allur heiðafuglur finnur føði í haganum og niðri í fjøruni. Summir heiðafuglar eru tó sjófuglar, til dømis kjógvi og likka, og tað merkir, at teir finna føði sína á sjónum.
Ein stórur partur av heiðafugli er flytifuglur. Hann er einans í Føroyum um summarið, tá ið hann reiðrast. Um veturin flýgur hann til heitari lond at vera.
29. juni
29. juni er dagur 180 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 181 um skotár er). 185 dagar eru eftir av árinum.
Danny Jacobs
Daniel Charles "Danny" Jacobs, Jr. (føddur 7. jul 1968) er amerikanskur sjónleikari, leikari, sum leggur røddir til teknifilmar og skemtari. Hann er m.a. kendur fyri sín leiklut í The Penguins of Madagascar, Merry Madagascar, og sum King Julien í Netflix røðini All Hail King Julien.
Fólkatingsvalið 2015
Fólkatingsvalið 2015, ið var tað 68., varð hildið hin 18. juni 2015 í Danmark, Føroyum og Grønlandi. Tað vórðu valdir 175 tinglimir úr Danmark, tveir úr Føroyum og tveir úr Grønlandi.
Fólkatingsvalið í Føroyum
Í Føroyum gjørdist fólkatingsvalið sera spennandi og heilt annarleiðis, enn veljarakanningar høvdu víst undan valinum. Allar kanningar vístu, at Sambandsflokkurin og Javnaðarflokkurin fóru at fáa síni umboað afturvald, og eftir at 45 valstøð vóru tald upp, bendi fyribils úrslitið á, at listi B og C fingu síni umboð afturvald, og Kringvarpið ynskti enntá Edmundi Joensen tillukku við sessinum, áðrenn úrslitini úr Havnini komu. Men Havnin broytti alt. Tá ið avtornaði gjørdist Tjóðveldi størsti flokkur við 5730 atkvøðum, Javnaðarflokkurin gjørdist næststørstur við 5666 atkvøðum, Sambandsflokkurin gjørdist triðstørstur við 5500 atkvøðum og Fólkaflokkurin gjørdist fjórðstørstur við 4368 atkvøðum. Fyri Tjóðveldi var formaðurin, Høgni Hoydal, valdur við 1477 atkvøðum, fyri Javnaðarflokkin var Sjúrður Skaale valdur við 2495 atkvøðum.
Úrslit
Fyri Danmark fekk “Reyði” blokkur (A+B+F+Ø+Å) 85 sessir og “Blái” blokkur fekk (V+O+I+C+K) 90 sessir. Sjálvt um allir teir fýra sessirnir úr Føroyum og Grønlandi høvdu farið til Reyða-blokk, so hevði tað bert givið 89 sessir, sum er ein sessur aftanfyri Bláa-blokkin. Í Føroyum vunnu Tjóðveldi og Javnaðarflokkurin teir báðir føroysku sessirnir, Høgni Hoydal fekk flestar atkvøður á tjóðveldislistanum, og Sjúrður Skaale fekk flestar á javnaðarlistanum. Fram til løgtingsvalið 2015 verður tað tó varamaður Høgna Hoydal, ið kemur at røkja fólkatingssessin. Magni fekk 1082 persónligar atkvøður, Høgni Hoydal fekk 1477.
Eftirspæl
Í Føroyum fekk Sambandsflokkurin óvæntað eitt sera vánaligt val. Í øllum veljarakanningum, ið vóru gjørdar undan valinum, stóð flokkurin til at fáa tann fyrstvalda sessin. Men tá ið avtornaði bleiv flokkurin yvirhálaður av bæði Tjóðveldi og Javnaðarflokkinum. Harvið misti Edmund Joensen sessin á Fólkatingi, sjálvt um hann setti persónligt met í atkvøðutali, hann fekk 2415, ið var næstflest av øllum. Tað var serliga í Havn, at Sambandsflokkurin fekk eitt vánaligt val, har gekk hann aftur við 10,1%. Sambandsflokkurin hevði bara eitt valevni úr Suðurstremoy, tað var løgmaður, Kaj Leo Holm Johannesen. Hann misti knappar 1100 persónligar atkvøður á hesum valinum í mun til fólkatingsvalið 2011. Hesaferð fekk hann 462 atkvøður, ið ikki rakk til topp-10. Kaj Leo Johannesen segði í samrøðu við Kringvarpið, at um hann hevði kunna gjørt tað umaftur, so hevði hann havt fleiri valevni úr Havnini. Hann helt ikki, at talan var um eitt misálit á hann, at flokkurin og hann persónliga gingu so nógv aftur. Hann segði, at tað kostaði at sita við valdið. Hann ætlaði ikki at taka avleiðingarnar og leggja frá sær sum formaður, segði hann, tað hevði verið at yvirdramatisera tað heila.
Fyrsta drotningaumfar
Dagin eftir valið hin 19. juni kl. 14 innkallaði drotningin til drotningaumfar. Lars Løkke Rasmussen varð útnevndur sum kongaligur kanningarleiðari við mandati til at samráðast um eina fleirtalsstjórn við flokkunum Venstre, Dansk Folkeparti, Det Konservative Folkeparti og Liberal Alliance. Søndag eftermiddag d. 21. juni meddelte Lars Løkke "at det ikke lader sig gøre at etablere en flertalsregering."
Annað drotningaumfar
22. juni 2015 kl. 10.00 byrjaði eitt nýtt drotningaumfar. Lars Løkke Rasmussen har 21. juni 2015 sen aften opgivet at fuldføre opgaven som kongelig undersøger på det foreliggende kommisorium. Ein meiriluti av flokkunum í Fólkatinginum peikaðu aftur á Lars Løkke Rasmussen sum kongaligur kanningarleiðari. Lars Løkke Rasmussen kunngjørdi hin 26. juni 2015, at hann væntaði, at kunna seta eina reina Vinstra-stjørn sunnudagin 28. juni 2015.
Bălţi
150px|thumbnail|left|Bălți 250px|thumb|Bălți Bălţi (russiskt; Бельцы) er ein býur í Moldova, sum hevur umleið 102 457 íbúgvar (2014). Býurin er triðstørsti býur í Moldova næst eftir Chișinău og Tiraspol. Hann varð stovnaður í 1620 og fekk býarrættindi í 1818.
Algebra
thumb|right|250px|Bókstavarokning er eitt slag av støddfrøðimáli. Tekn verða sett fyri talvirðini, sum ikki eru støðug. Algebra er læran um roknihættirnar og um sambandið ímillum tøl. Í algebra verða bókstavir ofta settir í staðin fyri tøl. Hetta er fyri at leggja dent á, at teir roknihættir, vit brúka, galda ikki bara fyri einstøk tøl. Algebra verður tí eisini nevnd bókstavarokning. Algebra stavar frá 9. øld, tá ið støddfrøðingurin Al Khwarizmi gav eina bók í støddfrøði út í Bagdad. Hann nevndi bókina Al-jabr wa’l-muqabala. Tað man vera hetta Al-jabr, sum er blivið til algebra. Í algebra rokna vit við tølum, sum vit ikki vita, hvørji eru enn. Orsøkin til, at vit kunnu gera tað, er, at nógvar útrokningar eru eins, hvørji tøl vit so brúka. Algebraframsagnir eru nøvn á tølum, sum eru sett saman av bókstavum og tølum. Ofta kunnu tær skrivast styttri. Vit siga tá, at tað ber til at umstytta algebraframsagnirnar. Líka til 1637 var støddfrøðin týðiliga býtt sundir í algebra og geometri. Tá gav franska flogvitið í støddfrøði René Descartes út bók sína Discours de la méthode. Í einum ískoyti vísti hann á styrkina at tvinna algebraina og geometriina saman. Hetta gjørdist seinni til sjálvstøðugu vísindagreinina analýtisk geometri. Bókstavarokning verður serliga nýtt í kjarnaøkjunum geometri og funksjónir.
Er x^2 í einari líkning, verður hon nevnd líkning á øðrum stigi. Eina skipaða og umstytta líkning á øðrum stigi skriva vit: ax^2+bx+c=0
Baden-Württemberg
Baden-Württemberg (týskt: Land Baden-Württemberg, stytt: BW) er eitt stakríki í Samveldislýðveldinum Týsklandi.
Stakríkið, ið liggur í útsynningshorninum av Týsklandi, er meiri enn 35.700 km² til víddar og hevði meiri enn 11 mió íbúgvar við árslok 2017. Lutstaturin er tann triðstørsti í Týsklandi eftir vídd og eftir fólkatali.
James Buchanan
250px|thumb|right|James Buchanan. James Buchanan (føddur 23. apríl 1791 í Cove Gap nærhendis Mercersburg í Pennsylvania í USA, deyður 1. juni 1868 í Lancaster í Pennsylvania) var amerikanskur løgfrøðingur, politikari og statsleiðari.
Sum politikari gjørdist Buchanan í 1828 limur í Demokratiska flokkinum. Hann var senatorur fyri Pennsylvania árini 1834-1845 og amerikanski uttanríkisráðharrin árini 1845-1849. Hann var fimtandi forsetin í USA frá 4. mars 1857 til 4. mars 1861.
James Buchanan er tann einasti amerikanski forsetin ið var ógiftur alt lívið.
Trond Fausa Aurvåg
Trond Fausa Aurvåg (føddur 2. desember 1972 í Fetsund) er ein norskur sjónleikari og filmsleikstjóri.
Premier League 2012-13
Premier League 2012-13 (kent sum Barclays Premier League vegna fíggjarligan stuðul) var tann 21. sesongin av Premier League, ið er tann enska fótbóltskappingin fyri feløg, síðan hon varð stovnað í 1992. Skráin fyri dystirnir var kunngjørd 18. juni 2012. Sesongin byrjaði hin 18. august 2012 og endaði 19. mai 2013.
Brasilska fótbóltslandsliðið
Brasilska manslandsliðið í fótbólti er tað fótbóltslandsliðið í heiminum, sum hevur klárað seg best higartil; teir hava vunnið fimm HM-gull (1958, 1962, 1970, 1994 og 2002).
Nýggi Mið-Høgri (Italia)
200px|thumbnail Nýggi Mið-Høgri ella Nuovo Centrodestra á italskum, var ein italskur politiskur mið-høgra flokkur. Flokksleiði var Angelino Alfano, sum var protégé hjá Silvio Berlusconi og skrivari hjá Folk fyri Frælsi (PdL) frá 2011 til 2013. Flokkurin varð stovnaður hin 15. november 2013 av pørtum av PdL (Il Popolo della Libertà, sum merkir Frælsisfólk ella Fólk fyri Frælsi). Flokkurin PdL var upploystur hin 16. november 2013, og tey sum hoyrdu til tann flokkin fóru lutvíst í Nýggja Mið-Høgra og í nýstovnaða Forza Italia.
Tey ið stovnaðu Nýggja Mið-Høgra, ið seinni vorðin kallaði "dúgvur" í flokkinum, stuðlaðu stjórnini hjá Enrico Letta og noktaðu at fara við í tann nýggja flokkin Forza Italia (FI), sum var stovnaður eftir at PdL varð niðurlagdur sum flokkur. Allir fimm PdL ráðharrarnir, tríggir varaskrivarar, 30 senatorar og 27 tjóðartingslimir gjørdist í staðin alt fyri eitt limir í nýstovnaða Nýggja Mið-Høgra. Fleiri av teimum nýggju limunum vóru Kristindemokratar og fleiri komu úr teimum syðru regiónunum Calbria og Sisila.
Í februar 2014, eftir at stjórnin hjá Enrico Letta fall, fór Nýggi Mið-Høgri við í nýggju samgonguna í stjórnini hjá Matteo Renzi. Matteo Renzi varð blivin valdur sum skrivari í Demokratiska Flokkinum í desember 2013. Nýggi Mið-Høgri fekk tríggir ráðharrasessir í tí nýggju stjórnini: Alfano í Innlendismálum, Lupi gjørdist ráðharri í Samferðslumálum og Flutningi, og Lorenzin gjørdist heilsumálaráðharri.
Andy Dick
Andrew Robert "Andy" Dick (føddur 21. desember 1965) er ein amerikanskur sjónleikari, skemtari og tónleikari. Hann er m.a. kendur fyri sín leiklut í Hoodwinked sum Boingo. Hann spældi fyrstu ferð í sjónvarpi í Ben Stiller Show. Eitt stutt skifti hevði hann sína egnu sending The Andy Dick Show á MTV.
Eddy Merckx
Édouard Louis Joseph, Baron Merckx (føddur 17. juni 1945), betri kendur sum Eddy Merckx, er ein belgiskur fyrrverandi professionellur veg- og banasúkklari. Hann varð føddur í Meensel-Kiezegem, Brabant, Belgia. Hann vaks upp í Woluwe-Saint-Pierre har foreldur hansara høvdu ein matvøruhandil. Hann íðkaði fleiri ítróttagreinir, men dámdi allarbest súkkling. Merckx fekk sína fyrstu súkklu sum trý ella fýra ára gamal og luttók fyri fyrstu ferð í súkklukapping í 1961. Hann fekk sín fyrsta sigur í Petit-Enghien í oktober 1961.
Eftir at hava vunnið áttati kappingar á sum amatørsúkklari, gjørdist hann professionellur súkklari hin 29. apríl 1965, tá ið hann gjørdi sáttmála við Solo-Superia. Fyrsti stóri sigur hansara var tá hann vann Milano-Sanremo eitt ár seinni, eftir at hann hevði skift til Peugeot-BP-Michelin. Eftir sesongina í 1967 flutti Merckx til Faema og vann Giro d'Italia, ið gjørdist hansara fyrsti av ellivu Grand Tour sigrum - eitt met ið ongin hevur tikið enn. Fýra ferðir millum 1970 og 1974, gjøgnumførdi Merckx eina Grand Tour-greipu. Hansara seinasti greipusigur á Grand Tours var í 1974, og sama árið gjørdist hann heimsmeistari í vegsúkkling. Hann gjørdist tá fyrsti súkklarin ið hevði vunni greipuna og HM, hesin samanlagdi sigur nevnist á enskum Triple Crown.
Hann er ein av bert trimum súkklarum, ið hevur vunnið allar fimm av teimum Klassisku súkklukappingunum, monumentini (Milano-Sanremo, Kring Flandern, Paris-Roubaix, Liège-Bastogne-Liège og Giro di Lombardia). Hinir báðir eru eisini belgiarar, Roger De Vlaeminck og Rik Van Looy. Hann vann Tour de France í 1969, 1970, 1971, 1972 og 1974. Tann einasta stóra eindagskapping, ið hann ikki vann var Paris-Tours: besta úrslit hansara frá tí kappingini var eitt sættapláss í 1973.
Kolumbia
Kolumbia (República de Colombia) er eitt land í útnyrðingshorninum av Suðuramerika. Fólkatalið er umleið 49 mió. ella 913 ferðir so nógv sum í Føroyum. Víddin er 1,141,748 ferkilometrar ella umleið 700 ferðir størri enn Føroyar. Høvuðsstaðurin er Bogotá og tað er eisini størsti býur í Kolumbia. Høvuðsmálið er spanskt.
Síðan 1819, tá ið Kolumbia gjørdist sjálvstøðugt ríki, hevur javnan verið borgarakríggj, og seinastu árini hevur verið blóðugt stríð ímillum drøggfelagsskapir, sum stríðast um vald. Vinstravíðgongda uppreistrarliðið FARC hevur barst móti kolumbisku stjórnini síðan 1964, og tað er harvið longsta vápnaða stríðið í Latínamerika. Einki annað land í heiminum dyrkar so nógv kokain sum Kolumbia.
Stóru áirnar, t.d. Orinocoá og Amasoná, eru týdningarmiklar vøruflutningsleiðir.
Landafrøði
thumb|left|Pico Cristóbal Colón thumb|left|Pico Simón Bolívar thumb|right|250px|Áin Magdalena. Landið hevur strond bæði móti [[Kyrrahavið|Kyrrahavinum og móti Karibiska havinum, og aftur at hesum eru nógvar áir.]] Kolumbia er 1.138.914 km² stórt og landið hevur mark í útnyrðing við Panama, í eystri við Venesuela, í landsynning og suðri við Brasil og í útsynning við Peru og Ekvador.
Oman úr fjøllunum renna nógvar áir. Rio Magdalena eitur longsta áin í Kolumbia. Hon kemur úr fjøllunum suðuri í landinum og rennur norður ígjøgnum Kolumbia út í Karibiahavið. Áin er 1.540 km long.
Hægstu fjøllini standa norðuri í landinum, tætt við markið til Venesuela. Teir hægstu tindarnir eru Pico Cristóbal Colón og Pico Simón Bolívar, sum báðir eru 5.775 metrar høgir.
Nevade del Ruiz er hægst liggjandi virkna gosfjall og liggur í Andesfjøllum í Kolumbia. Gosfjallið goysti í 1985, og ta ferðina doyðu 23,000 fólk. Býurin Armero var tann harðast rakti, tí har doyðu umleið tríggir fjóðingar av íbúgvunum, sum undan vanlukkuni vóru 28.700 í tali. Tað var ikki tí, at sjálvt gosið var so ógvusligt, men tað var blandingin av grótbræðingini, runu og smeltaða ísinum, sum gjørdist vanlukkulig fyri økið. Tá bræðingin kom longur oman í lendið, blandaðist hon við áirnar longur niðri, og støðan gjørdist ikki betur av, at regnið oysti niður í hesum økinum henda dagin. Tí gekk tað skjótt og bara fýra tímar eftir at tað byrjaði at goysa, hevði grótbræðingin flutt seg meira enn 60 míl – slakar 100 kilometrar.
Búskapur
Nógv veðurlagsbelti eru í Kolumbia, og tí ber til at hava ein ógvuliga fjølbroyttan landbúnað. Í mong ár var kaffi høvuðssútflutningsvøra landsins, og Kolumbia dyrkar, næst eftir Brasil, mesta kaffi í heiminum. Tá ið berini eru hentað, verða tey latin í stórar kassar og sett at turka í sólini. Av tí at kaffiprísurin alsamt er fallin á heimsmarknaðinum, hevur Kolumbia verið noytt at leggja dent á at dyrka aðra grøði til útflutnings, t.d. sukur, bananir, bummull og blómur. Oljuvinnan hevur fingið stóran týdning í búskapinum í Kolumbia, eftir tað at nógv olja varð funnin í ein landnyrðing úr Bogotá. Á oljureinsiverkum, sum tí í býnum Barrankuilla, verður ráoljan gjørd til brennievni til bilar og flogfør. Eisini er nikkul funnið og ovurstórar kolalindir, tær størstu í Latínamerika. USA, Týskland og Japan eru størstu handilsfelagar hjá Kolumbia.
Søga
thumb|right|250px|Í Kolumbia eitur hægsta [[Gosfjøll|gosfjallið Nevade del Ruiz. Tindurin, sum er meiri enn 5.000 metrar høgur, liggur undir einum tjúkkum lagi av kava og ísi.]] thumb|right|250px|Baðistrond við [[Cartagena.]] Tá ið sponsku hertakararnir komu til Kolumbia í 1499, komu teir til eina siðmenning, sum átti ógvuliga nógv gull. Eisini hoyrdu teir um ein duldarfullan, horvnan bý, nevndur El Dorado, har so nógv ríkidømi var, at tað bar av øllum viti, men hann er ikki funnin enn. Spaniamenn bygdu m.a. lívliga havnabýin, Cartegna, í 16. øld. Haðan sigldu stóru sponsku galleónirnar til Evropa, fullfermdar av dýrgripum, sum vóru stolnir frá indiánunum. Gomlu býarmúrarnir og glæsiligu stórmanshúsini og kirkjurnar standa enn; eisini mongu hervirkini, sum spaniamenn bygdu at verja seg fyri sjórænarum og álopum úr grannalondunum. Lítla bygdin, San Augustin, tætt við fjøllini suðuri í landinum er gitin fyri sínar gomlu steinmyndir. Standmyndirnar eru minst 800 ára gamlar, men vit vita lítið um fólkið, ið høgdi tær. Summir serfrøðingar halda staðin hava verið halgimiðdepil, har bygdarfólkið jarðaði síni deyðu og setti høggmyndirnar á leiðini.
Tá ið Spania hevði tikið stórar partar í Suðuramerika, legði tað londini beinleiðis undir sponsku trúnuna. Eitt ráð varð, sum skuldi gera lógir og hava umsjón við fíggjarmálum. Varakongar, sum stóðu undir spanska konginum, vórðu settir at stýra ovurstórum londum. Í 1717 varð varakongsdømið Nýgranada stovnað. Tað vóru londini, sum nú eru Kolumbia, Venesuela og Ekvador. Varakongarnir høvdu ábyrgd av landspartadómstólum audiencias, sum høvdu rættarligan, fyrisitingarligan og fíggjarligan myndugleika í sínum landsparti. Varakongarnir, dómarar og embætismenn vóru spanskir. Ríkir góðseigarar av spanskari ætt, føddir í Suðuramerika, vóru illa í øgn við spanska yvirvaldið, tí at tað forðaði teimum í at fáa politiska ávirkan á samfelagið.
Fólkið
Fólkið er sera blandað. Umleið helvtin er ein blandingur av hvítum og indiánarum, 20 % eru hvít, 5% svørt og 20% mulattar. Málið er spanskt, og tey flestu eru katolikkar. Fólkatalið er umleið 49 mió. ella 913 ferðir so nógv sum í Føroyum.
Amerikonsk søga
thumb|right|250px|Í september í 1620 fóru um 100 pílagrímar úr [[Bretlandi til Massachusetts við skipunum Mayflower.]] Í fyrstuni høvdu Sameindu Statirnir 13 lond, hvørt við sínari søgu og sínum siðum. Í 1787 gekk herovastin og politikarin George Washington á odda at smíða eina grundlóg, sum gav samveldisstjórnini í District of Columbia nógv vald. Grundlógin, sum kom í gildi í 1789, tryggjaði fólkinum og statunum stórt frælsi. Nú er USA ríkasta og sterkasta land í heiminum. Soleiðis hevur ikki altíð verið. Fyri bara 200 árum síðan var USA veikt og ungt. Tá var USA ein smøl ál fram við Atlantshavi, og har búðu bara 4 mió. fólk. Vestan fyri var ómetaliga vítt og púra fremmant land. Upp ígjøgnum 19. øld otaðu niðursetufólkini seg alsamt longri vestureftir. Tað elvdi til mangan harðan bardaga við upprunafólkið, indianar, og teir vórðu at kalla týndir. Alla tíðina tustu tilflytarar úr Europa á land á eysturstrond USA. Í 1900 fingu amerikanarar meira burtur úr jørðini og ídnaðinum enn nakað annað framkomið land. Hetta ríkidømið og valdið, sum stóðst av tí, eggjaði USA at leggja seg meiri og meiri út í altjóða viðurskiftini, og USA var við í m.a. bæði Fyrra- og Seinna heimsbardaga.
==  Indianarnir == Høvuðsgrein: Upprunaamerikanarar thumb|right|220px|[[Sitting Bull, 1885.]] Hildið verður, at einar 15-20 milliónir indiánar vóru í øllum Amerika, tá ið Christopher Columbus kom hagar í 1492. Av teimum vóru bara 2 milliónir í USA. Í USA vóru einir 300 ættarbólkar, og teir talaðu 200 ymisk mál. Hildið verður, at Beringssundið var ikki til fyri 20.000-30.000 árum síðani. Tað var landfast ímillum Asia og Norðuramerika. Veiðimenn og savnarar komu úr Asia henda vegin. Hetta fólkaslagið fór um alt Amerika og var eyðkent. Slætt, svart hár og reyðbrúnan húðarlit. Tey vórðu kallað indianar, tí Christopher Columbus helt, at hann var komin til India. Skógarindianar í t.d. Ohio lótu seg í skinnklæði at verja fyri kulda. Indianarnir á útnyrðingsstrondini vóru fiskimenn og bygdu sær stór hús. Teir prýddu hús og bátar við litaðum træskurðum. Indianarnir, ið búðu á háslættunum, dugdu væl at flætta kurvar. Puebloindianar í m.a. Colorado bygdu sær hús av tigulsteini. Húsini vóru stór, og fleiri húski búðu undir somu lon. Eisini vevaðu teir litføgur klæði. Tá ið tosað verður um grasfløtuindianar í m.a. Dakota, eru siouxindianar teir gitnastu. Húðina av bisonanum nýttu teir til tjøld. Indianarnir landsynningsmegin dyrkaðu bønir, tubbak og mais. Húsini, ið teir bygdu sær, vóru ferhyrnt og høvdu hálmtak. Á mangan hátt vóru teir hvítu úr Europa betur fyri, men indianarnir stóðu ikki aftari. Ikki dugdu teir at gera jarn, men mentanarliga vóru teir ikki aftari. Teir yrktu, málaðu, høvdu sína egnu trúgv og mál, og felagsskapurin var góður.
Niðursetufólkið
==   Amerikanska Kollveltingin  == Høvuðsgrein: Amerikanska Kollveltingin
Amerikanska Borgarakríggið
Høvuðsgrein: Amerikanska Borgarakríggið
== Ídnaðarsamfelagið   ==
== Henry Ford setur heimin á hjól   ==
Heimskreppan
Høvuðsgrein: Heimskreppan 1929
Seinni heimsbardagi
Høvuðsgrein: Seinni heimsbardagi
Kalda kríggið
Høvuðsgrein: Kalda kríggið
== Rúmdarmenn á mánanum   ==
== Yvirgangsálopið 9/11  == Høvuðsgrein: Yvirgangsálopið 9/11
Heri Joensen (tónleikari)
thumb|right|170px|Heri Joensen Heri Joensen (21. februar 1973 í Havn) er ein av Føroya eydnuríkastu tónleikarum. Heri Joensen er gittarleikari og sangari í víkingarmálmsbólkinum Týr, og hann er eisini ein av stovnarunum av felagnum Gudloysi, ið er ein áhugabólkur fyri føroyskar gudloysingar.
30. juni
30. juni er dagur 181 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 182 um skotár er). 184 dagar eru eftir av árinum.
1915
1915 (MCMXV) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum fríggjadegi.
31. mars
31. mars er dagur 90 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 91 um skotár er). 275 dagar eru eftir av árinum.
820-árini
Øldir: 8. øld - 9. øld - 10. øld
Áratíggju: 770-árini 780-árini 790-árini 800-árini 810-árini - 820-árini - 830-árini 840-árini 850-árini 860-árini 870-árini
Ár: 820 821 822 823 824 825 826 827 828 829
Nebraska
Nebraska (enskt: State of Nebraska) er stakríki í Sambandsríkinum Amerika við umleið 1,82 mió. íbúgvum í 2014. Høvuðsstaðurin kallast Lincoln og størsti býurin er Omaha. Orðið Nebraska kemur úr Chiwere og merkir vatnrættur. Í norðri hevur Nebraska mark við South Dakota, í eystri við Iowa og Missouri, í suðri við Kansas og Colorado, og í vestri við Wyoming. Í 1867 bleiv Nebraska stakríki í USA. Eyknevni er Cornhusker State. Dave Heineman (f. 12. mai 1948 í Nebraska) er republikanari og varð valdur til guvernør í stakríkinum í 2005.
Inni í statinum býr lítið fólk. Tað turra landslagið hóskar best til neytahald. Hvør garðurin er ofta nógvar km² stórur, so tað er langt til næsta granna. Av tí sama er fólkið avbyrgt og brúkar ofta sendara at fáa samband við umheimin. Bøndurnir koyra ofta á motorsúkklu, ella teir sita á hestbaki, tá ið teir reka.
Upprunafólkið
thumb|left|180px|[[Upprunaamerikanarar|Indiánararnir, sum flestu niðursetufólk úr Evropa nevndu teir, vóru upprunafólkið í Nebraska.]] Eftir at hava fingið hestin frá evropearum fóru indiánskar tjóðir inn á stóru grasfløturnar í Nebraska og fóru at veiða bisonneyt. Teir fóru væl um landið, har teir tjaldaðu, men í 19. øld búsettu niðursetufólk úr Evropa seg á fløtunum. Tey slátraðu bisonneytini og girdu jørðina inni. Tilverugrundarlag indiána í Nebraska var burtur. Siouxindiánararnir nýttu alt av einum bisoni. Einki fór til spillis. Teir ótu kjøtið, gjørdu spónar av hornunum, evnaðu beinini til skavarar ella knívar og kókaðu og goymdu mat í bløruni, og skallin var nýttur í halgum hátíðarhaldi til dømis bisondansi, áðrenn teir fóru at veiða. Húðin varð seymað til tjøld.
Um 1850 vóru siouxindiánarnir í Norðurnebraska størsta tjóðin á grasfløtunum í Norðuramerika. Teir livdu í samfeløgum, sum skiftu seg í ættbólkar um veturin. Hvørt húski búði í sínum tjaldi, og hvør bólkur hevði sín høvding, men hann noyddi ikki fólkið at gera nakað, sum var ímóti teirra vilja. Siouxindiánarnir tilbóðu náttúruandarnar - Sólin, jørðina og himmalin - teir hildu, at Andin Mikli ráddi øllum.
Búskapur
thumb|right|250px|[[Fólkatættleikin er bara 9 persónar fyri ferkilometurin (fólkatættleikin í USA er 34/km²). Mesta fólkið býr í býum sum Omaha og Lincoln, ella í mongu bygdunum, ið eru um alt stakríkið.]] Landbúnaður er týdningarmesti vinnuvegur. Nebraska er betur dyrkað enn hini londini í USA; umleið 93 prosent av landjørðini í Nebraska eru velt. Í Nebraska eru tað tó einans fá prosent av fólkinum, ið arbeiða í landbúnaðinum, og tey framleiða nógv av tað, sum síðan verður selt kring USA. Hinvegin hevur tørvur verið á nógvum fólki til at gera allar maskinurnar, sum verða nýttar í landbúnaðinum har. Harumframt brúka tey á stóru gørðunum nógva orku, t.d. olju, og arbeiðsmegi krevst eisini til at framleiða og flyta oljuna. Við at nýta maskinur kann ein einsamallur bóndi arbeiða stórar víddir. Og við at nýta ivaleyst av handilstøðum umframt eiturevni móti skaðadýrum og loki kann hann fáa stóra úrtøku úr jørðini. Í Nebraska eru garðarnir ofta familjufyritøkur.
Fyrr í tíðini var vanligt, at hvør bóndagarður í Nebraska hevði eina fjølbroytta framleiðslu. Bóndin velti bæði grønmeti, korn og hevði eisini ofta neyt ella mjólkneyt. Og tøðini, sum bøurin skuldi hava, komu frá húsdýrunum. Nú á døgum hava at kalla allir stórir garðar eina einsháttaða framleiðslu, tað vil siga, at har verða bara framleidd eitt ella kanska tvey sløg av landbúnaðarvørum. Næstan alt, sum verður framleitt, verður selt. Ein einsamallur bóndi í Nebraska framleiða mat, sum røkkur til fleiri túsund fólk.
== Politikkur  ==
=== Keystone XL   === thumb|left|220px|Mótmælisfólk í [[District of Columbia, 2011.]] thumb|right|220px|Ætlanin at leggja Keystone XL frá oljusandleiðunum í [[Kanada til Steele City í Suðurnebraska hevur leingi verið eitt av teimum umrøddu umhvørvismálunum í USA.]] Ein úrskurður í februar 2014 hjá einum dómstóli í statinum ger, at Barack Obama, forseti, kann útseta avgerðina um ta umstríddu oljuleiðingina úr Kanada til Nebraska, til aftan á miðvalið í nov. 2014. Ætlanin at leggja ta ovurstóru oljuleiðingina Keystone XL frá oljusandleiðunum í Alberta í Kanada til Nebraska hevur leingi verið eitt av teimum umrøddu umhvørvismálunum í USA. Eftir ætlanini skal leiðingin bindast í rað amerikanska kervið, so oljan kann flytast heilt suður til tey stóru reinsiverkini í Texas. Norska Statoil er óbeinleiðis tengt at Keystone XL-ætlanini. Felagið framleiðir olju úr tjørusandi í Alberta, og tað er hugsandi, at olja haðani skal flytast ígjøgnum Keystone XL-leiðingina. Amerikanska umhvørvisrørslan hevur leingi kravt, at Barack Obama, forseti, skal steðga ætlanini og á tann hátt prógva, at hann tekur umhvørvispolitikkin í álvara, og at hann vil loysa USA frá oljuni. Hinvegin vísa Republikanararnir og afturhaldssinnaðir Demokratar á, at Keystone XL-verkætlanin fer at útvega nógv arbeiðspláss, og at hon fer at viðvirka til at seta ferð á amerikanska búskapin. Stríðið um Keystone XL var eitt týðandi evni í valstríðnum upp undir forsetavalið í 2012. Republikanska valevnið, Mitt Romney, var heitur talsmaður fyri at fremja verkætlanina og vísti á, at við rørleiðingini verður USA ikki so bundið av at innflyta olju úr Miðeystri.
Fallulah
thumbnail|250px|right|Fallulah Maria Christina Apetri, betri kend sum Fallulah (fødd 6. februar 1985 í Tårnby) er ein donsk-rumensk songkvinna og sangskrivari.
Nebraska
Búskapur
Mett verður, at tað fer at kosta 5,3 milliardir dollarar at leggja Keystone XL-leiðingina, og málið er, at tað fer at bera til at senda 800.000 tunnur av olju um dagin ígjøgnum hana til reinsiverkini í Steele City í Nebraska. Til samanberingar kann nevnast, at nøgdin svarar til uml. helmingin av teirri dagligu framleiðsluni á norskum øki. Líka síðani hann bleiv forseti, hevur Obama skúgvað tað umstrídda málið um Keystone XL undan sær. Obama hevur fleiri ferðir sagt, at hann fer ikki at góðkenna ætlanina, um hon økir veðurgassútlátið. Í Nebraska eru fleiri vistfrøðiliga viðkvom øki, og tí hevur ætlanin um rørleiðingina elvt til nógv kjak í statinum. Eygleiðarar vænta ikki, at hægstirættur í Nebraska fer at taka støðu til Keystone XL fyrr enn eina ferð seint í 2014 og helst ikki fyrr enn aftan á Kongressvalið í nov. 2014. Tað kemur serliga Demokratunum væl við. Fleiri av teirra týdningarmestu fíggjarligu stuðlum hava hótt við at steðga stuðlinum, um forsetin góðkennir rørleiðingina. Eftir úrskurðin hjá rættinum í februar 2014 kunnu Demokratarnir heingja seg í, at teir bíða eftir einari løgfrøðiligari avgerð. Republikanararnir og oljuídnaðurin eru hinvegin misnøgd við, at málið er útsett eina ferð enn.
Størstu býir
260px|thumb|right|Býir í Nebraska Teir 10 størstu býirnir í Nebraska eftir íbúgvatali vóru í 2019 hesir:
Hafnarfjarðarkaupstaður
Hafnarfjarðarkaupstaður (ella Hafnarfjörður) er ein keypstaður í Íslandi som liggur í Suðvesturvaldøminum í Íslandi, og hevur umleið 25.800 íbúgvar. Borgarstjóri er Lúðvík Geirsson.
thumb|left|200px|Strandgata í miðýnum í Hafnarfirði
Route du Sud
Tour de Sud er ein súkklukapping í Fraklandi, ið byrjaði í 1977.
Kápureyð ont
Kápureyð ont (frøðiheiti - Tadorna tadorna) eigur vanliga við strendurnar í Vesturevropa og er eisini langt inn í Ásia. Í Norðuratlantshavi eigur kápureyð ont í Orknoyggjum og Ytru Suðuroyggjum og færri í Hetlandi. Sjáldsamur ferðafuglur í Íslandi og Føroyum, sæst oftast um várið. Kápureyð ont er átøkari gás enn dunnu og flýgur eisini seigligari. Umframt er munurin á bøgu og steggja lítil, men steggin hevur tó nevknóp í bútíðini. Einasti fuglur, kápureyð ont kann verða mistikin fyri, er tannantarsteggin, sum eisini er nógv svartur og hvítur um høvdið. Kápureyð ont er lættfloytt gás, og hon hevur til dømis eisini breiða illreyða rond um bringuna. Bringurondin sæst best upp undir hana, tá ið hon flýgur.
Verne Troyer
Vernon Jay Troyer (1. januar 1969 - 21. apríl 2018) var amerikanskur sjónleikari, skemtari og stuntmaður. Hann er best kendur fyri leiklutin Mini-Me í Austin Powers filmsrøðini. Hann var bert 81 cm høgur, sum gjørdi hann ein av heimsins minstu monnum.
Lívsleið
Vernon var føddur í Sturgis, Michigan, USA. Hann var sonur Susan Troyer, virkisarbeiðara, og Reuben Troyer, umvælara. Hann átti tvey systkin, tey Devon og Deborah. Hann segði sjálvur at foreldrini: aldrin fóru við mær øðruvísi enn vanligu-stødd systkynum hansara. Eg bar træ, og fóðraði kýr, svín og onnur djór á garðinum". Vernon var upprunaliga uppvaksin sum amifólk, men foreldur hansara fóru frá trúarbólkinum ímeðan hann var barn. Sum barn ferðaðist hann ofta til ami familju sína at vitja í Centreville í Michigan. Hann fekk prógv frá Centreville High School í 1987, og ein minnispláta í hansara navni var reist í skúlanum í 2003.
Starvsleið
Filmkarriera Vernon byrjaði tá fyrverandi formaður "Little People of America" setti seg í samband við hann tíðliga í 1990-árunum. Hann leitaði eftir einum, í einari serligari hædd, at spæla stuntmaður fyri leiklutin "Baby Bink" í John Hughes filminum Baby's Day Out (1994). Eftir hetta arbeiddi hann sum stuntmaður, við einkultum smáskemtileiklutum í fleiri filmum í 1990-árunum, har ímillum Dunston Checks In, Jingle All the Way (báðir frá 1996), Men in Black (1997), og My Giant (1998).