cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Føroyskt mál
Teknseting
Grundirnar, at vit seta tekin í ein tekst, kunnu vera fleiri, men tann eyðsýndasta er tann, at tekin býta tekstin sundur í heildir, ið hanga saman á ein ella annan hátt. Vit hava soleiðis lættari við at lesa tað, ið skrivað er. Teknini, sum vit vanliga nýta, eru t.d. kolon, komma, punktum, semikolon, rópitekin, gásareygu, spurnartekin, osfr. Hesi tekin seta vit ymsastaðni í tekstin eftir føstum reglum, sum á ein ella annan hátt skulu ímynda tað talaða málið, sum er eyðkent til dømis við rútmu, støðgum og ferð. Tey ymisku teknini kunnu ávirka heildarmyndina av einum teksti á ymsan hátt. Eru til dømis nógv gásareygu í einum broti, varnast lesarin rættuliga skjótt, at tað snýr seg um talu, har ein, tveir ella fleiri persónar tosa, til dømis Gud segði "Verði ljós" og tað varð ljós. Festa vit okkum í staðin við, at nógv prikkar, rópitekn ella tankastrikur verða nýtt, kann tað vera, tí skrivarin er í øðini og vil gera vart við tað. Reglurnar fyri tey ymisku teknini eru ymiskar. Tekin, sum verða sett eftir føstum reglum, eru til dømis spurnartekin ella komma, her er eingin slingur í valsinum, hvar teknini skulu standa.
Formlæra
Á føroyskum hevur verið vanligt at býta orðini í 10 flokkar, sum eru: sagnorð, lýsingarorð, hjáorð, miðalvarpingar, navnorð, fornøvn, fyrisetningar, kenniorð, talorð og sambindingarorð.
Kenniorð
Óbundna kenniorðið er ein/eitt. Bundna kenniorðið er tann/hin og tað/hitt.
Navnorð
thumb|right|250px Navnorð er felagsheiti fyri ein bólk av orðum, ið lýsa nøvn á ítøkiligum lutum (td. stólur, bilur, genta, drongur), fyribrigdum (vestfall, eystfall, mysing, mánalýsi) og hugtøkum (sorg, gleði, longsul) umframt sernøvn (Petur, Sólvá, Enniberg, Sørvágur). Navnorð bendast í tølum - eintali og fleirtali. Tá ið talan bara er um ein ella eitt, stendur navnorðið í eintali, til dømis stólur, skúli; talva, bust; oyra, stykki, men tá ið talan er um fleiri, stendur navnorðið í fleirtali, til dømis stólar, skúlar; talvur, bustir; oyru, stykki. Navnorð verða eisini bend í føllum. Tey eru hvørfall, hvønnfall, hvørjumfall og hvørsfall. Navnorð eru annaðhvørt óbundin ella bundin. Óbundin eru navnorð, tá ið talan ikki er um nakran ávísan, men um einhvønn, til dømis ein genta, ein drongur ella eitt barn. Bundin eru navnorð, tá ið talan er um okkurt ávíst, til dømis gentan, drongurin ella barnið. Navnorð bendast efir tveimum høvuðsbendingum - teirri sterku bendingini og teirri veiku bendingini. Sterkt bend navnorð enda við hjáljóði í hvørsfalli eintali. Veikt bend navnorð enda við sjálvljóði í øllum føllum í eintali.
Lýsingarorð
Lýsingarorð bendast í stórum dráttum á sama hátt sum vit kenna úr nútíðarmáli, og her eins og í øðrum bendingum verður skilt millum /i/ og /u/ í endingum á sama hátt sum í V. U. Hammershaimbs rættskriving. Ein gongd sum sæst í bendingini av føroyskum lýsingarorðum, er samjavnaður millum orð við a og æ í stovninum. Í Hammershaimb síggja vit at hesin samjavnaður er farin fram, soleiðis at ikki bara a, men eisini æ kann broytast til ø ella o í bendingini. Vænur eitur í kvennkyni von fyri eldri væn. Slættur eitur í hvørjumfalli sløttum (skrivað slettum) fyri eldri slættum, og rættur, ræddur og slættur eitur í kvennkyni røtt (skrivað ret), rødd (skrivað ræd) og sløtt (skrivað slæt, slet) fyri eldri rætt, rædd og slætt. Ein onnur broyting er hon at lýsingarorð við -in (til dømis heiðin ella búgvin), sum í eldri máli høvdu sama form í hvønn- og hvørfalli eint. í kallkyli, hava í nútíðarmáli -an í hvønnfalli (heidnan, búnan), hetta í analogi við onnur lýsingarorð.
Vit siga tí til dømis tolið hevur Ð, tí tað eitur tolin í bæði kvennkyni og kallkyni.
Fornøvn
Á føroyskum er heitið fyri hesi orð fornavn, og á útlendskum eita hesi orðini ofta pronomen. Orðið er sett saman av forskoytinum "pro", sum merkir í staðin fyri og "nomen", sum merkir navnorð. Tað eyðkenda fyri hesi orð er, at tey hava onga merking í sær sjálvum, men fáa ávíst innihald trytað av tí høpi, tey verða nýtt í. Summir málfrøðingar hava ta áskoðan, at eitt fornavn hevur ein tóman karm, sum verður fyltur av nýggjum í sínum umhvørvi, hvørja ferð tað verður borið fram annaðhvørt í talu ella skrift. Onnur eyðkenni eru, at summi av hesum orðum verða bend bæði í falli, tali og kyni, til dømis hon, hann ella tað, meðan onnur verða bert bend í falli og tali, til dømis eg, meg og vit, og uppaftur onnur als ikki bendast, til dømis sum ella ið. Fornøvnini verða vanliga býtt í tveir flokkar. Summi fornøvn hava navnorðsvirði, meðan summi hava bæði navnorðsvirði og lýsingaorðsvirði, t.e. at hesi orð kunnu hava sama leiklut sum ávikavist lýsingaorð og navnorð.
Tað er óivað greitt, hvat hann, tey, hin ella teir merkja, tá ið vit nýta hesi orðini í einum føstum sambandi. "Hann" vísir t.d. til Peter, "tey" vísir aftir til Gúðruna og Peter, "hin" vísir aftur til Per og Pál. Um orðið "hann" hevði staðið einsamalt, so høvdu vit ikki heilt víst kunnað gjørt av, hvat hetta orð sipaði til. Vit høvdu havt varhugan av, at tað mundi snúð seg um eitthvørt fólk, lut ella hugtak í kallkyni, men heldur ikki meira. Leikluturin hjá hesum orðum er at umboða onnur orð, til dømis navnorð. Á henda hátt er ikki neyðugt hjá okkum at taka navnorðini upp í saman, men vit kunnu lata hesi orðini umboða tey í staðin.
Um persónsfornøvn sæst í greinini Persónur (máll.).
Talorð
Talorð nýta vit t.d., tá ið vit telja, og tá ið vit greiða frá, hvussu nógv ið er til av onkrum, hvussu ávísur teinur er, hvussu nógv klokkan er, og hvussu nógv okkurt vigar. Vit skifta talorðini sundur í tríggjar partar: Tey talorð, sum vísa okkum, hvussu stór nøgdin er, verður nevnd grundtøl (kardinaltøl). Hin bólkurin tilskilar, í hvørjum rað eitthvørt hendir, og tí verða tey nevnd raðtøl (ordinaltøl). Hesi bæði sløgini av tølum kunnu annaðhvørt skrivast við bókstavum ella við tølum, men fyri at skyna ímillum grundtøl og raðtøl er siður at seta eitt punktum eftir raðtølini, til dømis: "Í 19. øld". Eitt triðja býti av tølunum eru skriftistølini (distributiv tøl) sum eru "einir", "tvinnir" og "trinnir", tey verða bend sum lýsingarorð.
Grundtølini eru: eitt (ein, ein, eitt), tvey (tveir, tvær, tvey), trý (tríggir, tríggjar, trý), fýra, fimm, seks, sjey, átta, níggju, tíggju, ellivu, tólv, trettan, fjúrtan, fimtan, sekstan, átjan, nítjan, tjúgu. Á nútíðar føroyskum er tað soleiðis, at tað bert eru tey trý fyrstu grundtølini, sum bendast í falli, tali og kyni undantikið eina fleirtalsleivd av fýra í orðafellinum (t.d. "tú eru altíð uppi á fjórum").
Skriftitølini eru: einir, einar, eini; tvinnir, tvinnar, tvinni; trinnir, trinnar, trinni.
Sagnorð
Sagnorð fáa nógvar ymiskar endingar og kunnu broyta snið á ymsan hátt. Til dømis kann sagnorðið "at eta" koma fyri í øðrum sniðum - "etur", "át" ella "ótu". Samsvarandi hava vit orðið "syngja", sum bæði kemur fyri í forminum "sang" og "sungið". Hvørt nýtt orðasnið, sum vit síggja, nevna vit ein bendingarform. Summir av hesum bendingarformunum kunnu einsamallir verða umsagnarliðir í einum setningi. Aðrir formar mugu hava onnur sagnorð aftur at sær til tess at vera umsagnarliður - "Peter etur" ella "Peter át" eru rættir setningar á føroyskum. "Peter eta" ella "Peter etið" eru ikki rættir setningar.
Hjáorð
Adverbium merkir "tað, sum er lagt aftur at verbinum", sum í mongum mállærum nú á døgum verður mett sum hornasteinurin í einum setningi. Adverbium er sum so mangt annað av latínskum uppruna. Hetta heitið er vorðið til okkara "hjáorð". Hesin orðaflokkurin fevnir um orð, sum á ein ella annan hátt greiðari lýsa ta merking, sum eitt sagnorð hevur. Vit kunnu t.d. spyrja "Hvar er hon?". Og svara "hon er har". Ella vit kunnu spyrja "nær fer hann?". Og svara "hann fer nú". Vit kunnu spyrja "Hvussu livir barnið?". Og svara "barnið livir væl". Hesi orðini: væl, nú, har, eru hjáorð. Hjáorð eru smáorð, ið sett verða hjá sagnorðum. Men hjáorðini hava eisini eina rúmari merking enn bert at vera knýtt at einum sagnorði. Tey kunnu saktans verða knýtt at einum lýsingarorði (tann sera ídni næmingurin kom tíðliga), einum øðrum hjáorði (tann sera ídni næmingurin kom ov tíðliga), einum navnorði (bara næmingar møttu upp) ella einum talorði (bert ein næmingur kom nóg tíðliga). Summi hjáorð bendast, men bara í stigum. Merkingin, sum hjáorðini hava, er fjøltáttað. Teirra uppgáva er at lýsa eitt einstakt orð, sum oftast er umsøgnin, men kunnu tey eisini lita allan setningin.
Vit býta hjáorðini í 6 bólkar - lýsingarhjáorð, kunningarhjáorð, munarhjáorð, spurnarhjáorð, tíðarhjáorð og staðarhjáorð. Tíðarhjáorð siga okkurt um tíðina og svara spurninginum nær. Tey eru til dømis síðan, tíðliga, altíð, nakrantíð. Staðarhjáorð siga okkurt um stað ella støð og svara spurningum, ið byrja við hvar: hvaðani, hvaðan. Tey verða vanliga skift sundur í 3 bólkar. Orð, ið lýsa rørslu frá ávísum staði (eg fari hiðani). Orð, ið lýsa rørslu móti ávísum staði (Per kemur higar). Og orð, ið lýsa staðið, har okkurt er ella hendir (hon er her). Spurnarhjáorð verða nýtt, tá ið spurt verður um eitthvørt. Tey eru til dømis nær, hví, hvaðan, hvussu. Munarhjáorð verða nýtt, tá ið mett verður um mun á onkrum, og tá ið sagt verður frá, hvussu okkurt hendir í mun til annað. Tey eru til dømis óbeinleiðis, ókeypis, bráðfeingis, ovurhonds, øðrvísi. Mong orð, ið enda við "andi", eru munarhjáorð, til dømis skínandi ella líðandi. Kunningarhjáorð nýta vit mest, tá ið vit kunna um eina støðutakan, tá ið vit annaðhvørt játta ella nokta. Tey eru til dømis tíverri, ivaleyst, álvaratos, tíbetur. Lýsingarhjáorð eru hjáorð, ið eru myndað úr lýsingarorðum. Nøkur lýsingarhjáorð eru skjótt, beint, hart, lítið, heilt.
Fyrisetingarorð
Fyriseting er tað føroyska heitið fyri tað latínska orðið "preposisjón", sum merkir "tað at seta frammanfyri". Fyrisetingar eru óivað eitt tað torførasta kapitlið, tá ið tað snýr seg um at læra fremmant mál. Men hetta er einki føroyskt fyribrigdi. Fyrisetingar standa vanliga á føroyskum framman fyri tað orð, tey stýra, til dømis av einihvørjari orsøk, men gjørt kann verða vart við, at nakrar fyrisetingar kunnu standa aftan fyri tað orð, sum tær stýra, til dømis húsanna millum, hansara vegna, tí føroyska málinum viðvíkjandi. Í serligum føri ber til at skilja fyriseting og stýring hvørja frá aðrari, soleiðis at stýringin stendur fremst í setninginum, meðan fyrisetingin endar á seinasta plássi, til dømis "Honum fór hon ikki í býin við". Hetta fyribrigdi sæst serliga í afturbeindum eykasetningum. Vit siga, at ein fyriseting stýrir einum orði, ið oftast er eitt kenniorð, navnorð, persónsfornavn ella lýsingarorð, men kann eisini vera ein navnháttur ella eykasetningur, ið hava navnorðsvirði. Hesa eindina fyriseting, hon við einum setningi/orði stýrir, kalla vit fyrisetingarlið. Hon er, sum sæst, sett saman av eini fyriseting og eini stýring. Hetta merkir, at tá ið tað snýr seg um kenniorð, navnorð, v.f., skulu hesi orð standa í einum ella øðrum falli.
Tey verða brúkt sum í enskum, men tó taka fyrisetingarnir haraftrat ávíst fall til sín, og tann stýringin, ið er knýtt at fyrisetingini fær ta fallending, ið verður kravd av fyrisetingarorðinum. Dømi:
á borðinum er fyrisetingarliðurin.
Alexander Kristoff
Alexander Kristoff (føddur 5. juli 1987) er ein norskur professionellur kappsúkklari, ið súkklar fyri UCI ProTeam. Hann vann Norska meistaraskapin í vegsúkkling í 2007 og 2011. Størstu sigrar hansara hava verið Milano-San Remo 2014 og Tour of Flanders 2015 umframt fleiri aðrir sigrar, eitt nú vann hann einstakir teinar í Tour de France 2014.
Føroyskt mál
Fyrisetingarorð
Her er hvørjumfalsendingin: -inum
Á er fyrisetingarorðið (ella fyrisetingin) og borðinum er stýringin. Á stýrir í hesum føri hvørjumfalli, tí talan er um veran á sama staði.
Í sambandi við rørslu tekur fyrisetingin hvønnfall til sín.
Dømi:
Elisabeth Andreassen
thumb|right|240px|Elisabeth Andreassen [[2010.]] Elisabeth Andreassen (fødd 28. mars 1952 í Göteborg) er songkvinna úr Noreg. Hon hevur luttikið nýggju ferðir í svenska Melodifestivalen og einaferð í norska Melodi Grand Prix. 4 ferðir hevur hon sungið á Eurovision Song Contest, í 1982 var hon við sum partur av svenska poppbólkinum Chips, við sanginum "Dag efter dag", sum endaði á einum áttandaplássi. Í 1985 sang hon i Bobbysocks sangin "La det swinge", som vann for Noreg. Í 1985 sang hon i Bobbysocks sangin "La det swinge". Í 1994 sang hon undir egnum navni sangin "Duett" med Jan Werner Danielsen, sum endaði á einum 6. plássi. Í 1996 sang hon undir egnum navni sangin "I evighet", sum endaði á einum 2. plássi.
Føroyskt mál
Fyrisetingarorð
Og hvønnfalsendingin er: -ið
Sambindingarorð
Sambindingarorð knýta orð, heildir, liðir og setningar í málinum saman á ein ella annan hátt. Konjunksjón er sett saman av tveimum orðum, einum forskoyti "con", ið merkir tað sama sum okkara "sam"/"saman", og navnorðinum "iuncio", sum merkir tilknýti/samband. Føroyskt hevur tvey sløg av sambindingarorðum : tey javnskipandi- og undirskipandi sambindingarorðini. Javnskipandi sambindingarorð binda saman heildir, orð ella setningar, ið hava sama virði. Til dømis annaðhvørt, hvørki, men, ella, bæði. Tey kunnu knýta tveir liðir saman til eina heild, í hesum føri verður serliga hugsað um tað vanligasta sambindingarorðið, ið hevur henda eginleika: "og". Tveir setningar ella fleiri kunnu saktans vera knýttir hvør at øðrum, tó at teir ikki kunnu javnmetast málsliga. Tað vísir seg, at bert ein teirra hevur høvuðslutin, t.e. høvuðsetningurin, um ein ella fleiri setningar verða knýttir at honum. Eru fleiri setningar, kann hetta greidligast berast saman við eina kinverska eskju, har hvør setningur lagar seg eftir øðrum. Orsøkin til hetta fyribrigdi eru tey undirskipandi sambindingarorðini. Tey eru sera ymisk, og tí er neyðigt at bólka tey. Annar bólkurin ger, at eykasetningarnir eru navnorðskendir, hin byrjar hjáorðskendar eykasetningar.
Miðalvarpingar
Interjeksjón er sum so mangt annað tikið úr latínskum, og merkir "at seta okkurt innímillum". Vit hava einki gott orð fyri hesum fyribrigdinum, men vanligt er tó at týða heitið "miðalvarping". Grundmerkingin er, at hesi orð verða sett inn millum orð ella setningar, men við tí stóra muni samanborið við onnur orð, at tey ikki verða greinað sum aðrir liðir. Tískil stendur hesin orðaflokkurin í eini serstøðu. Millum málfrøðingar hevur verið kjakast, um miðalvarpingar veruliga eru orð. Teirra áskoðan er, at tey heldur eru eyðkenni fyri kenslurnar til dømis "pínslu", "vaml" osfr., sum liggja aftanfyri. Tey hava ikki nakra serliga merking eins og orðini í hinum orðaflokkunum. Men tó halda fleiri málfrøðingar, at av tí at tey verða framborin sum onnur føroysk orð, og av tí at tað eru avleiðslur í føroysku, til dømis "at sirra", "ein sitta", "at kísta", er tað rættast, at koyra tey í ein bólk fyri seg. Eisini orðini "ja", "jú" og "nei", sum verða nýtt, tá ið játtað ella noktað verður, finna vit í hesum flokkinum, tí teirra líkskapur er stórur við hesi orð, hvørs eyðkenni eru, at tey hvørki bendast ella standa sum liður í nøkrum setningi. Aðrar fastar vendingar, sum ofta standa uttan setningar, til dømis "hott kvøld", "far væl" og "vælkomin", verða vanliga koyrdar í sama leyp.
Orðatilfeingi
thumb|right|220px|Tá ið hetta plátuslagið, sum eitur "Compact disc" á [[Enskt mál|enskum, var nýkomið, sóknaðist tíðindamaður eftir føroyskum heiti á tí. Uppskot málstovnsins var ljómfløga, ella stuttformurin fløga í vanligari talu .]] Orðatilfeingið í okkara máli er komið ymsastaðni frá og til ymsar tíðir. Stórur partur er arvaður frá okkara ættfedrum, tað eru ikki innflutt orð, men orð, sum hava verið nýtt her á landi so leingi, sum hetta málið hevur verið okkum kunnugt, og tað merkir í eini túsund ár. Hetta er eina mest galdandi fyri tey mest nýttu orðini í málinum, orð, sum eru hvørjum menniskja kunnug, og sum hvørt menniskja nýir, orð sum til dømis "móðir" og "faðir", "vatn" og "jørð", "sita" og "liggja", "lítil" og "stór", "niður" og "opp", "ja" og "nei". Hesi arvorð eru, ið hvussu er, felags fyri øll tey germansku málini, hóast týdningur og snið broytast eitt sindur frá máli til máls. Øll hesi ár, hesi mál hava verið í nýtslu, er orðatilfeingið vorðið ríkari og ríkari, eisini tí at tað hevur tikið orð úr øðrum málum. Hesi orð kalla vit tøkuorð.
Ofta eru tøkuorð gomul í okkara máli, tey kunnu hava lagað seg eftir føroyskari bending og ljóðliga og á annan hátt hava lagað seg, so at ilt er at gita fremmanda upphavið. Hetta fyribrigdi at taka orð inn í málið byrjaði longu fyri søguliga tíð her hjá okkum, so skjótt sum Norðurlond fingu samband við restina av Norðurevropa. Ofta komu nýggj orð saman við vørum, sum fólk úr Norðurlondum førdu heim við sær, navnið fylgdi við vøruni. Seinni komu nýggjar hugsanir, nýggj trúgv inn á Norðurevropa uttaneftir og við teimum orð at nevna alt hetta nýggja og greiða frá tí. Her eru nøkur dømi um gomul tøkuorð úr ymsum málum - "hundur", "ketta" og "køkur" úr latíni, "soppur", "ríki" og "blak" úr keltiskum, "prestur" og "kirkja" úr grikskum um enskt. Og eitt sindur seinni "arbeiði", "bakari" og "handil" úr lágtýskum. "Dekk" og "ruff" úr hollendskum, "marsjur" úr fronskum, "banki", "eitt kolli" og "stivli" úr italskum. Tøkuorð eru eisini til dømis gomul orð, ið ikki hava verið nýtt leingi, sum í veruleikanum eru útdeyð út málinum, men sum eru komin inn aftur í seinni tíð úr nýggjum høpi, til dømis "fløga" fyri CD, "skora" fyri at fáa stig og "bingja" fyri kontainara.
Birmingham (Alabama)
Birmingham er stórbýur í amerikanska stakríkinum Alabama.
Føroyskt mál
Orðatilfeingi
Í okkara øld og serliga tey seinastu tíggjuáraskeiðini hava vit fingið ein heilan floym av fremmandum orðum inn í mál okkara. Nógv av hesum orðum hava enntá framvegis fremmanda uppruna-stavsetingarháttin og upprunaframburðin. Roynt verður at laga tey eftir føroyskum máli. Tískil nevna vit tey fremmandaorð afturímóti tøkuorðum, men munurin er ikki serliga greiður, til dømis "sona", "sjorast", "skons". Tað er eina mest úr enskum, vit hava fingið orðini. Og ein partur av teimum hevur enskt snið, sum uttan hóvasták hevur vunnið sær innvist í føroyskum, til dømis "hobby", "smart" ella "filmur". Og onnur hava longu fingið føroyskan stavsetingarhátt, til dømis "veirur", "skeilett" ella "trol". Bæði fremmandaorð og tøkuorð eru í sera nógvum førum nýggj, av tí at vit í føroyskum ikki hava arvorð, sum fevna um júst sama fyribrigdið. Men tað er mangan, at fólk ikki avmarka seg til at nýta fremmandaorð har, sum neyðugt er. Tey royna at prýða málið við ókendum ella rárum fremmandaorðum, mangan bara at geva sær sjálvum ein dám av lærdómi. Men vit áttu at havt í huga, at óneyðug fremmandaorð gera málið tyngri og forða lesarum at fáa fatur í innihaldinum.
Birmingham (Alabama)
Birmingham liggur mitt í norðara parti av Alabama, um leið 150 kilometrar norðan fyri Montgomery, ið er høvuðsstaður í stakríkinum.
Býurin hevði í 2018 næstan 210.000 íbúgvar. Við forstøðum telur Birmingham tó meiri enn 1.150.000 íbúgvar og er hann í dag størsti býur í Alabama.
Søga
Birmingham varð grundlagdur í 1871.
Meðan Martin Luther King sat í fongsli í Birmingham í apríl 1963, skrivaði hann tað kenda opna brævið úr fongslinum (Letter from Birmingham Jail).
Michael Gough
Michael Gough, føddur 23. november 1916, deyður 17. mars 2011, er ein bretskur sjónleikari, sum hevur spælt við í yvir 150 biograffilmum og sjónvarpsfilmum. Hann er eitt nú kendur av at spæla leiklutin sum Alfred Pennyworth í øllum fýra Batman filmunum. Hann varð føddur í Kuala Lumpur, Maleisia av bretskum foreldrum. Hann doyði í London eftir stutta sjúkralegu í 2011, líkið av honum bleiv kremerað, og nakað seinni bleiv øskan stroydd út yvir havið. Hann varð giftur fýra ferðir og átti fleiri børn.
Hotel Tórshavn
thumb|Hotel Tórshavn er bygningurin høgrumegin. Hotel Tórshavn er eitt gistingarhús í Tórsgøtu í Havn. Har er eisini matstovan Hvonn og barr. Um summarið er eisini uttandura matstova og barr uttanfyri hotellið og hinumegin vegin Undir Bryggjubakka. Hotel Tórshavn nevndist fyrr Sjómansheimið. Í 2007 varð gamla Sjómansheimið høvuðsumvælt og broytti navn til Hotel Tórshavn. Hotellið liggur niðast í Tórsgøtu, við vegamóti til plássið niðri í Vágsbotni, har standmyndin av Nólsoyar Pálli stendur. Miðlahúsið er hinumegin Tórsgøtu. Havnar Kirkja og Bryggjubakki eru beint yvirav Hotel Tórshavn, hinumegin Gríms Kambansgøtu.
Rökkurró
thumb|300px|right|Rökkurró í Reykjavík Rökkurró er ein íslendskur tónleikabólkur úr Reykjavík.
Albania á Summar-OL 2012
Albania luttók á Olympisku leikunum, sum vóru í London, Stórabretland, í døgunum 27. juli til 12. august 2012. Í alt vóru tað 11 ítróttafólk úr Albania í 5 ítróttagreinum á Summar-OL 2012.
Jomontíðin
thumb|right|220px|Lakkaðar leirkrukkur frá um 8000 f.Kr. Jomontíðin í Japan tók við um 14 000 f.Kr. og vardi til eftir 300 f.Kr. . Hetta var ein hin fyrsta og eftir øllum at døma drúgvasta mentanin í japanskari søgu. Tíðarskeiðið eitur Jōmon eftir orðinum, ið merkir snóramynstur, sum prýða fyrstu leirkerini, ið jomonfólkið gjørdi um 7000 f.Kr. Næstan alla hesa longu tíðina livdu fólk í smáum samfeløgum við strondina, við áarósar ella í líðum. Smáttur teirra stóðu hálvar niðri í jørðini og vóru taktar við leyvi og greinum. Fólkið við strendurnar livdi mest av kræklingi, ostru og øðrum skelfiski, og fólkið inni í fjallalendinum veiddi og hentaði nøtir og ber. Sum tíðin gekk, fóru teir at dyrka grønmeti og hirsu, men farið verður ikki at dyrka rís, fyrr enn jomontíðin nærum er komin at enda, og Yayoitíðin tekur við.
Kojiki-fornsøgurnar, ið er savn í trimum bindum av japanskum frumsøgnum og søguligum tilburðum, skrivað við kinverskari skrift, varð liðugt í 712 f.Kr. Har verður sagt frá einum keisara, sum kom av teirri syðstu stóru oynni, Kyushu, og førdi fólk sítt í ein landnyrðing. Keisarin æt Jinmu-tennō ("Halgur krígskeisari"). Hann segði seg vera ættaðan frá sólgudinnuni Amaterasu-ōmikami. Í fimtu øld f.Kr. fekk Yamato-ættin valdið í sunnara parti í Miðhonshu, tætt við núverandi Kyoto. Oddamaðurin hjá Yamato-ættini segði seg vera ættaðan frá Jinmu-tennō, sum hóast ivasom søgulig prógv verður hildin at vera fyrsti keisarin í Japan.
Huddersfield Town A.F.C.
thumb|250px|right|Huddersfield Town Stadium í 2003. thumb|250px|right|Huddersfield Town Stadium í 2009. Huddersfield Town Football Club er eitt fótbóltsfelag frá enska býnum Huddersfield í Yorkshire.
Eftir at 2018-19 sesongin var liðug, flutti Huddersfield Town niður úr Premier League. Síðan tá hevur besta liðið leikað í næstbestu ensku fótbóltsdeildini, EFL Championship.
Huddersfield liggur í ensku regiónini Yorkshire og Humber, uml. 30 kilometrar í ein útsynning av býnum Leeds.
Sjöbo
thumb|right|240px|Sjöbo Sjöbo er ein býur í Sjöbo kommunu í Skåne län í Svøríki. Býurin er umleið 35 km eystan fyri Lund og 25 km norðan fyri Ystad. Fólkatalið í býnum var 6 724 í 2010.
Zhengzhou
thumb|Kort yvir Kina, har tað sæst hvar ið Zhengzhou
Zhengzhou er ein býur í Kina og høvuðsstaður í Henan landslutinum. Býurin er eisini prefekturat. Fólkatalið í prefekturatinum var 8.626.505 í 2010, meðan tað í sjálvum býnum var 3.132.000.
Býurin er politiskur, økonomiskur, teknologiskur og útbúgvingar miðdepil í Hanan landslutinum. Býurin er eisini miðdepil fyri ferðsluna í Miðkina.
Grýtissmyril
thumb|Falco tinnunculus Grýtissmyril ella Tornfalkur (frøðiheiti - Falco tinnunculus) líkist nógv smirli, menn kennist frá honum av tí, at hann er meira reyðbrúnur omaná og hevur longri vel. Flogið hevur hann lætt og vakurt; ofta hongur hann stillur og veipar í luftini. Sjáldan gevur hann seg eftir fuglum; mest etur hann mýs og ormar. Í Føroyum vita menn hann sera sjáldan vera sæddan; men vist er tað, at hann fleiri ferðir hevur verið kendur fyri smiril.
Jón Gnarr
thumb|right|300px|Jón Gnarr Jón Gnarr Kristinsson (føddur Jón Gunnar Kristinsson 2. januar 1967) er ein íslendskur politikari, sjónleikari og standup skemtari. Hann er fyrrverandi leiðari í flokkinum Besti flokkurinn og fyrvverandi borgarstjóri í Reykjavík. Hann sat sum borgarstjóri í Reykjavík frá 15. juni 2010 til 16. juni 2014.
Hann er giftur Jóhonnu Jóhannsdóttir og eiga tey 5 børn. Eitt av børnum teirra, Margrét, er fitness model.
Jón Gnarr hevur spælt, og fingið heiðurslønir fyri eina rúgvu av íslenskum sjónsvarpsevni. Millum annað hevur hann skrivað og spælt høvuðsleiklutin í sjónvarpsrøðunum Næturvaktin (2007), Dagvaktin (2008), og Fangavaktin (2010). í 2010 gav hann út eina dokumentar nevnda Gnarr, ið fylgir honum í valstríðinum um borgarstjórasessin í Reykjavík. Filmurin hevur verið vistur runt um í heiminum, og hevur millum annað verið vístur á stóru streaming heimasíðuni Netflix.
í 2014 gav Jón Gnarr út bókina Gnarr! How I Became the Mayor of a Large City in Iceland and Changed the World
.mx
.mx er eitt alnets-tjóðarøkisnavn, sum er bílagt til Meksiko.
Evropeisku leikir 2015
Evropeisku leikirnir 2015 er tann fyrsta útgávan av evropeisku leikunum og varð fyriskipað í Baku, Aserbadjan í døgunum 12. juni - 28. juni. Leikirnir eru ein fleiítróttastevna, har ið ítróttafólkini umboða olympisku í Evropa. Tilsamans kappaðust umleið 6000 ítróttafólk úr 50 londum í 20 ítróttagreinum.
Luttakandi tjóðir
Umleið 6 000 ítróttafólk úr 50 evropeiskum londum luttaka í fyrstu útgávuni av leikunum. Tað eru Olympisku Nevndirnar, ið fyriskipa leikunum, og tí sleppa Føroyar ikki at luttaka sum tjóð. Hesaferð sluppu tó fimm ungir svimjarar at luttaka - tó ikki undir Merkinum - á svimjikappingum á leikunum, hetta tí at Føroyar í fleiri ár hava luttikið í Evropameistarastevnuni fyri Ung (EMU), sum hesaferð altso er lagt saman við Evropeisku leikunum. Føroyskur luttakarnir vóru: Marius Ihlen Gardshodn, Ásbjørg Hjelm, Signhild Joensen, Maria Bjarnastein Antoft og Lív Erlingsdóttir Eidesgaard. Russland hevði størsta hópin við 359 ítróttafólkum.
Färgelanda kommuna
140px|thumb|right|Färgelanda kommuna (skjøldur) 180px|thumb|right|Kort yvir Västra Götalands län
Färgelanda kommuna (svenskt: Färgelanda kommun), er ein kommuna í Västra Götalands län í Svøríki. Färgelanda kommuna hevur umleið 6 535 íbúgvar (2013). Umsiting kommununar er staðsett í Färgelanda.
Sisilia
Sisilia (á italskum Sicilia; á sikilskum Sicìlia) er størsta oyggin og eisini tann fólkaríkasta oyggin í Italia. Gamla norrøna navnið á oynni er Sikilsoy. Sisilia er eitt sindur størri enn Sardinia, og har búgva fimm milliónir av fólki. Beint sunnan fyri Sisilia er lítla sjálvstøðuga oyggjalandið Malta. Inni á oynni er fjallalendi, og har býr ikki so nógv fólk, fram við strondini er slættari, og har býr mesta fólkið. Sisilia er í miðal hægsta oyggj í Italia; Sisilia og Sardinia eru báðar høgar oyggjar. Veðurlagið er heitt, sólin sær næstan hvønn dag, um summarið er nakað turrligt, men ikki brekar grøðini, tí stríðar áir renna oman av fjøllunum, og bøndurnir hava veitt tær til bøin. Tey dyrka bæði rís, vín, hveiti og bummull. Men gitnast er oyggin fyri sitrónir og appilsinur, øll norður- og eysturstrondin er teir beru fruktgarðar. Fólkið livir mest av jørðini, tey hava t.d. stórar hveitiakrar. Á Sisilia er ofta jarðskjálvti, og har er gosfjallið Etna, sum ofta ger stóran skaða. Á Sisilia er ikki sjáldan nógv fólk deytt, tá ið so hevur borið á.
.my
.my er eitt alnets-tjóðarøkisnavn, sum er bílagt til Maleisia.
Pakistan
Tað Islamska Tjóðveldið Pakistan (enskt Islamic Republic of Pakistan, urdu اسلامی جمہوریۂ پاكستان ) varð sett á stovn í 1947 at hýsa muslimunum í India. Landið var í tveimum - Eysturpakistan og Vesturpakistan, men í 1971 tók Eysturpakistan loysing og nevndi seg Bangladesj. Vesturpakistan nevndi seg Pakistan. Pakistan hevur í 2014 umleið 200 milliónir íbúgvar. Pakistan hevur mark við India, Iran, Afganistan, Kina og hevur tann fyrimun at hava atgongd til heimshøvini um Flógvan. Pakistan hevur tí avgerandi geopolitiskt strategiska støðu í mun til økið annars. Tað pakistanska samfelagið er bæði óstøðugt og spjatt, og er higartil tað einasta muslimska kjarnorkuveldið. Høvuðsstaðurin í Pakistan eitur Islamabad; hann stendur í fjøllunum tætt við Rawalpindi. Høvuðsstaðurin er nýggjur býur; farið varð at byggja hann í 1961. Navnið Islamabad merkir "staður Islams". Býurin er bygdur eftir býarætlan, og har eru mong opin torg og breiðir vegir. Størsti og týdningarmesti býurin er havnabýurin Karachi; í sjálvum býnum búgva umleið 12 milliónir íbúgvar, meðan tað í Karachi og økinum rundanum búgva 23,5 mió. fólk.
Alt síðan Pakistan gjørdist frælst ríki, hevur marknastríð verið ímillum pakistanar og indar um muslimska landslutin Kashmir, ið hoyrir til India, men sum Pakistan sigur seg eiga. Tá ið India varð býtt sundur í 1947, kom landsluturin, har flestu fólk eru muslimar, undir India, har mesta fólkið er hinduar, ístaðin fyri islamska tjóðveldið Pakistan, har tey flestu eru muslimar. Kríggj brast á, og landsluturin varð býttur ímillum tey bæði londini í 1949. Bæði Pakistan og India krevja enn hetta økið.
Pakistan hevur verið herjað av nógvum yvirgangsálopum. 92 prosent av øllum yvirgangsatsóknum har fólk doyggja henda í tíggju londum. Tveir triðingar av offrunum fyri yvirgang búgva í Pakistan, Irak ella Afganistan. Hetta vísa yvirlit sum byggja á upplýsningar frá millum annað uttanríkisráðnum hjá USA og hagstalsgrunninum Global Terrorism Database (GTD) í 2012. Hagtølini vísa at 55 prosent av atsóknunum, 62 prosent av teimum dripnu og 65 prosent av teimum løstaðu eru úr Pakistan, Irak ella Afganistan.
Søga
Í meira enn 200 ár var Persaríki heimsins bæði mætasta og størsta land. Persaríki var tá Mesopotamia, Anatolia, londini við eystara part við Miðjarðarhav og londini, sum nú eru Afganistan og Pakistan.
Tá ið India tók loysing í 1947, samdust muslimar og hindar ikki. Muslimar kravdu land fyri seg, og teir fingu Pakistan. Pakistan varð býtt í Vesturpakistan (nú Pakistan) og Eysturpakistan (nú Bangladesj), sum lógu langt hvørt frá øðrum. Sum frá leið, bar ikki til at halda hesum kloyvda ríki saman; á valinum í 1970 vann Awami-samgongan í Bangladesj (tá æt Bangladesj Eysturpakistan) stórsigur. Í 1971 tók Eysturpakistan loysing, og tjóðveldið Bangladesj varð stovnað.
Politikkur
Í Pakistan er ikki fólkaræði, talufrælsi ella trúarfrælsi. Í minsta lagið 16 fólk sita í fongsli í Pakistan og bíða eftir deyðadómi, tí sagt verður, at tey hava spottað profetin Mohammed, og fleiri enn 20 sita í fongsli fyri lívið.
Alexandur Kristiansen
right|thumb|300px|Alexandur Kristiansen Alexandur Kristiansen (23. apríl 1949) er føddur í 1949 og býr í Fuglafirði. Hann er útbúgvin lærari og hevur verið virkin í Bókadeild Føroya Lærarafelags og verið ritstjóri á Míni jólabók í fleiri ár. Sum rithøvundur er hann serliga kendur sum yrkjari, og millum børn er hann kendur fyri teir skemtiligu sangirnar, hann hevur yrkt. Umframt at hava skrivað ein hóp í Mína jólabók hevur hann týtt ein hóp av barnabókum.
Pakistan
Búskapur
thumb|right|220px|[[Karachi er ein av heimsins mest fólkaðu býum og har búgva 23,5 milliónir fólk í 2013, tá ið forstaðirnir eru taldir við . Umleið 48 prosent av hesum búgva í slummum, sambært Heims Heilsustovninum WHO .]] Landbúnaður er høvuðsvinnan í Pakistan. Flestu fólk liva av landbúnaði, men stór framgongd er í ídnaðinum, helst í bummullar- og klædnaídnaðinum. Handverksídnaður sum teppiveving og metalsmíð eru eisini týdningarmiklir vinnuvegir. Fruktagóða slættlendið í Punjab er besta landbúnaðarlendið í Pakistan. Vatn úr Indus, haðan fólkið eisini fær drekkivatn og ravmagn, verður veitt á fruktagóðu jørðina. Í teimum vatnaðu veltunum í Pakistan velta teir hveiti í tí kaldari árstíðini og hirsi, bummull og mais í tí heitari árstíðini. Bummullin verður virkað í bummulsvirkjunum í Karachi ella seld til onnur lond. Teir selja eisini t.d. ull, húðir og skinn.
Løgtingslimir í Føroyum 2019-2022
Listi yvir løgtingslimir 2019-2023.
Pakistan
Búskapur
Nógv ár við kríggi og náttúruvanlukkum hava elvt til eina nýggja hungurskreppu í 2013, har umleið helmingurin av íbúgvunum ikki hevur trygga atgongd til mat. Stríð og bardagar í stammuumráðum nærhendis afganska markinum hava bara gjørt trupulleikarnar enn størri, samstundis sum fjølmiðlar hava gjørt lítið burturúr. Tað upplýsir WFP, sum er heimsmatvørustovnurin hjá ST.
Løgtingslimir í Føroyum 2019-2022
Síðan 2008 hevur Løgtingið í Føroyum havt 33 limir, ið eru valdir í einum valdømi.
Pakistan
Handilsviðurskifti
Hesi lond handlar Pakistan við, sambært CIA World Factbook í 2014 :
Løgtingslimir í Føroyum 2019-2022
Løgtingsvalið 2019 varð hildið hin 31. august 2019.
Pakistan
Mentan
Um triðingurin av fólkinum í Pakistan býr í býum. Mong fólkasløg við egnum máli og egnari mentan búgva í Pakistan. Pashtunar á útnyrðingsmarkinum við Afganistan eru gitnir fyri sítt óvíkiliga trúfesti ímóti ætt sínari. Sindhiar, sum eru landbúnaðarfólk sunnarlaga í landinum, eru kendir fyri gomlu tónleika- og bókmentasiðvenju sína. Punjabar búgva á fruktagóða slættlendinum í Punjab.
Løgtingslimir í Føroyum 2019-2022
Øll eru vald eftir persónligum atkvøðum á flokslistum. Av teimum 33 tingslimunum vóru 8 kvinnur valdar.
Valdu løgtingslimirnir eru hesi:
Fínteljingin liðug.
Wikimedia
framed|right|200px|Búmerki hjá Wikimedia stovninum Wikimedia Foundation Inc. er foreldrafelagið hjá Wikipedia, Wiktionary, Wikiquote, Wikibooks (og eisini Wikijunior og Wikiversity), Wikisource, In Memoriam 9/11, Wikimedia Commons, Wikispecies , Wikinews, og Nupedia (ikki virkin). Tað er ein áhugafelagsskapur skipað eftir lógunum í Florida, USA. Stovnanin av felagnum var formliga kunngjørd av fyrrverandi Bomis stjóranum og Wikipediustovnaranum Jimmy Wales 20. juni 2003.
Mál stovnsins
Málini hjá stovninum eru at menna og varðveita opin, wiki-grundaðar verkætlanir og at bjóða almenninginum alt innihaldið á teimum verkætlanunum ókeypis. Umframt at reka ta longu mentu fleirmæltu almennu alfrøðina Wikipedia, er ein fleirmælt orðabók og samheitaorðabók nevnd Wiktionary, ein savning av sitatum nevnd Wikiquote, ein goymsla av keldutekstum á einumhvørjum máli nevnd Wikisource og ein savning av t-bókatilfeingi ætlað lesandi (so sum tekstbøkur og viðmerktar bøkur, ið eru public domain) nevnd Wikibooks. Wikijunior er ein ungdómsætlað verkætlan.
Stovnurin rekur eisini eitt minningarsavn av greinum um álopini 11. september 2001 og virksemið hjá hvílandi verkætlanini Nupedia (sum ikki er wiki, men tó opið innihald). Framhaldandi vøksturin av øllum Wikimedia verkætlanunum er fyrst og fremst orsakaður av stuðli. Wikimedia Stovnurin roynir at vaksa um inntøkurnar við alternativari fígging, so sum játtanir og stuðulveitan.
Stovnsins søga og vøkstur
Navnið "Wikimedia" var smíðað av Sheldon Rampton í einum boðum til postlistan hjá ensku Wikipedia í mars 2003. Tað er av og á kritiserað fyri sín líkskap við navnið Wikipedia, sum førir til fløkju millum nýkomarar til verkætlanina.
Við fráboðanini av Stovninum flutti Wales eisini ognarrættin av øllum Wikipedia, Wiktionary and Nupedia navnaøkjum til Wikimedia saman við ognarrættinum til alt tilfar í hartil hoyrir til verkætlanirnar, sum vóru stovnaðar av Bomis starvsfólkunum ella Wales sjálvum. Telduútgerðin, sum Wikimedia-verkætlanirnar eru á, vóru eisini latnar av Wales til Stovnin. Navnaøkini wikimedia.org og wikimediafoundation.org vórðu tryggjað Grunninum av Wikipedia-stuðlinum Daniel Mayer. Bandvíddin hjá Wikimedia og orkan eru goldin av stuðli til verkætlanina frá feløgum og einstaklingum.
Í januar 2004 útnevndi Jimmy Wales sínar Bomis-felagar Tim Shell og Michael Davis til nevndina hjá Wikimedia Stovninum. Í juni 2004 var val hildið fyri at finna tvey brúkaraumboð í nevndina. Eftir ein mánað av valstríði og tvær vikur av atkvøðugreiðslu á internetinum vóru Angela Beesley og Florence Nibart-Devouard vald í nevndina. Síðani tað hevur Wales havt Beesley í starvi í fleiri vinnuframtøkum.
Seinni vóru fleiri onnur formlig størv ment: Tim Starling varð útnevndur menningarleiðari fyri at hjálpa samskipanini av menningini av MediaWiki-ritbúnaðinum, og Daniel Mayer varð útnevndur fíggjarleiðari fyri at halda roknskap og samskipa fíggjarframtøk.
Gambia
Tjóðveldið Gambia (enskt Republic of the Gambia) er eitt lítið land í Vesturafrika. Eitt av teimum minstu. Banjul er høvuðsstaðurin, og størsti býurin er Serrekunda. Gambia hevur mark við bara Senegal. Málið er enskt, mandinka, wolof og fula. Landið liggur á vesturstrondini í Afrika og er (við sínum uml. 1,7 mió. íbúgvum) millum heimsins fátækastu lond. BTÚ pr. innbúgva er 290 USD, og landið hoyrir harvið til tey menningarlond, ið hava minstu menning, minstu inntøku og støðugt mattrot. Meginparturin av fólkinum er muslimar.
Landbúnaður
Flestu fólk liva av landbúnaði; týdningarmesta grøðin eru jarðnøtir. Konufólk hava týðandi leiklut í landbúnaðinum, tí teirra arbeiði er at dyrka rís. Men nú er nógv ríslendi tætt við strondina vorðið oyðilagt, tí at ov nógv salt er í jørðini. Nógv konufólk eru tí nú farin at dyrka grønmeti, sum tey selja á torginum í bygdini.
Ferðavinna
Ferðavinna er tann vinna í Gambia, sum veksur skjótast. Hóast landið er lítið dregur tað nógv ferðandi á hvørjum ári. Hetta kemst helst av, at veðurlagið í Gambia er serstakliga lokkandi, har eru strendur so langt eygað røkkur. Alt fleiri norðurevropearar fara køldu vetrarmánaðirnar suður á vøkru, lýggju strendurnar at ferðast, men mong fara eisini inn í landið at síggja t.d. krokodillur, apur og fuglameingið í Gambiaá. Flestu ferðafólkini eru úr Bretlandi, tí at Gambia er gamalt bretskt hjáland, og mangir gambiar duga enskt. Men summi kvíða fyri, at tekur ferðavinnan yvirhond, fer hon at beina fyri eyðkenda, sorgleysa lívshugburðinum hjá fólkinum í Gambia.
Landafrøði
Lítla strandalandið Gambia er smalur geiri ella smalur kíli langt inn í Senegal. Har landið er breiðast, er tað ikki meiri enn 80 km. norður og suður.
Átrúnaður
Sum í Senegal búgva mong fólkasløg her, og islam er størsti átrúnaður. Tað eru umleið 9 prosent kristin í Gambia.
Vindeln
thumb|right|240px|[[Vindelns kirkja]] Vindeln er ein býur í Vindelns kommunu í Svøríki.
Býurin hevur umleið 2 333 íbúgvar (2010).Býurin hevur umleið 2 333 íbúgvar (2010).
Andorra á Summar-OL 2012
Andorra luttók á Olympisku leikunum, sum vóru í London, Stórabretland, í døgunum 27. juli til 12. august 2012. Í alt vóru tað 6 ítróttafólk úr Andorra í 4 ítróttagreinum á Summar-OL 2012.
.mz
.mz er eitt alnets-tjóðarøkisnavn, sum er bílagt til Mosambik.
Nicola Sturgeon
Hon hevur verið limir í skotska lóggávutinginum síðani 1999 og skotsku stjórnini síðani 2007, har hon hevur staðið á odda fyri ymiskum embætum.
Síðan 14. november 2014 hevur hon verið forkvinna í skotska loysingarflokkinum SNP (Scottish National Party). Tann 20. november 2014 gjørdist hon fimti fyrstiráðharrin í Skotlandi.
Fyrst í apríl mánaði í 2023 varð maður Nicolu Sturgeon, Peter Murrell, handtikin í sambandi við fíggjarviðurskifti hjá skotska tjóðskaparflokkinum SNP. Tann 58 ára gamli Murrell hevur starvast í umsitingini í SNP.
Amstel Gold Race 2017
Amstel Gold Race 2017 var tann 52. útgávan av súkklukappingini Amstel Gold Race. Tað var seytjanda kappingin í World Tour-kalendaranum hjá UCI í 2017 og varð hildið 16. apríl 2017.
Åsele
Åsele er ein býur í Åsele kommunu í Svøríki. Býurin hevur umleið 1 798 íbúgvar (2010).
Kvøldsmyril
thumb|Falco vespertinus
Kvøldsmyril (frøðiheiti - Falco vespertinus)
CISV Føroyar
CISV (Children's International Summer Villages) Føroyar (stovnaður í 1978) er ein felagskapur, ið starvar undir CISV International. CISV er ein altjóða felagsskapur, ið arbeiðir fyri friði í heiminum. CISV virkar í londum kring allan heim og skipar fyri altjóða barnalegum og arbeiði í lokal-umhvørvinum. CISV leggur stóran dent á, at tað ber til at liva saman í sátt og semju hóast ymiskan húðarlit, ymiska lívs-, mentanarliga-, politiska- ella átrúnaðarliga áskoðan.
Grästorps kommuna
140px|thumb|right|Grästorp kommuna (skjøldur) Grästorps kommuna (svenskt: Grästorps kommun), er ein kommuna í Västra Götalands län í Svøríki. Grästorps kommuna hevur umleið 5 641 íbúgvar (2013). Umsiting kommununar er staðsett í Grästorp.
Guptaríkið
Guptatíðin verður ofta søgd at hava verið ein mentanarlig gulltíð. Byggifrøði, list og bókmentir blómaðu í hesari friðartíð. Mangar fagrar borgir vórðu reistar, og mong prýðilig tempul vórðu bygd, harímillum stupain (hválvskapaður halgidómur) í Sarnath, har Buddha helt sínar fyrstu fyrilestrar. Kalidasa, eitt hitt mætasta skaldið og sjónleikaskaldið í India, yrkti nøkur av sínum kenslubornastu ørindum, meðan Kumaragupta ráddi í 415-455. Dansur og tónleikur mentu seg til klassiska indiska list, og vakrar buddha- og hindumyndir gjørdust fyrimyndir hjá eftirtíðar listafólk. Málfrøðingar granskaðu forna málið sanskrit, og tað varð nýtt sum bókmentamál og trúarmál. Lærda yvirstættin í øllum India skilti sanskrit. Mangir lærdir háskúlar vóru í Guptatíðini. Á buddhistiska háskúlanum í Nalanda lærdu á slíkum lærustovnum málfrøði, átrúnað, skilvísindi, læknavísindi og heimspeki.
Grátimúrurin
thumb|right|250px|Grátimúrurin er leivdirnar av templi, sum [[Heródes bygdi fyri 2000 árum síðan.]] thumb|right|250px| Grátimúrurin (verður eisini nevnt Vesturmúrurin) í Jerúsalem er halgasti staður jødanna. Grátimúrurin liggur í eldra partinum í Jerúsalem, og er einasta leivdin ið er eftir frá templinum hjá jødunum, áðrenn templið varð lagt í oyði fyri skjótt 2000 árum síðan. Grátimúrurin er eitt av kendastu ferðamálum í Ísrael. Har savnast fólk at gráta um lagnu tempulsins. Av hesum hevur múrurin fingið navnið.
Mongolia
Mongolia (mongolskt: Монгол улс), eisini nevndur Ytra-Mongolia, er eitt stórt land í Miðasia. Í norðri hevur Mongolia mark við Russland og í eystri, vestri og suðri við Kina. Ulan Bator er høvuðsstaðurin og størsti býurin. Høvuðsstaðurin í Mongolia er miðdepil í landsins vega- og jarnbreytakervi. Fyri hundrað árum síðan var Ulan Bator lítil landsbýur, men kommunistastyrið gjørdi býin til stórbý.
Fjarskotna og strálbygda landið Mongolia var einaferð miðdepil í einum stórum heimsríki. Í 13. øld legði mongolhøvdingin Djengis Kan undir seg ovurstórt heimsríki, ið fevndi um meginpartin av Miðasia og Kina. Tá ið hann doyði, var sagt, at tað var næstan eitt ár at ríða úr øðrum enda í annan í ríki hansara. Sonarsonur hansara Kublai Khan tók við eftir hann, men í 14. øld legði Kina stórar partar av ríkinum undir seg aftur.
Søga
thumb|right|250px|[[Djengis Kan og Ong Kan.]]
Mongolar
Mongolar vóru fólkasløg, sum livdi á skógarleysu víddunum í Landnyrðingsasia. Mongolar búðu í rundum tjøldum, jurtum. Konurnar fluttu tey stað úr stað í vognum. Ættbólkarnir flakkaðu um mongolsku grasfløturnar við alidjórum. Tey høvdu t.d. ross, geit, neyt og seyð. Teir livdu mest á rossabaki, og við teimum fekk Djengis Kan gjørt tátíðar sterkasta her. Teir brúktu nýggjastu vápnini, til dømis bæði krút og roykbumbur, so at eigin sá teir í álopi. Mongolar gjørdu avbera góðar bogar úr horni, viði og djórasinum. Tí vóru bogarnir ótrúliga sterkir.
Mongolar vóru tiknir úr leikum sum bogaskjótarar, og teir dugdu at spenna bogan, medda og skjóta, meðan rossið tvísporaði. Teir funnu upp oddar, sum fóru ígjøgnum herklæði, hvínandi ørvar at bákna við og ørvar við smáum spreingiknøttum á oddinum. Allar hernaðaratgerðir vóru lagdar væl til rættis, og á rossabaki fóru teir ótrúliga skjótt víða. Altíð megnaðu teir at savna megina, tá ið mest á stóð, og teir herjaðu og brendu allastaðni. Teir loyptu ræðslu á fólk, hagar teir komu.
Seinast í 12. øld savnaði máttmikil høvingi, Djengis Kan, flakkandi ættbólkarnar í Suðursiberia. Ættbólkarnir vóru mongolar, og honum eydnaðist at skipa fólkið í stóran og máttmiklan her. Herur Djengis Kans var mannaður við reiðmonnum, ið vóru tiknir úr leikum við boganum. Mongolsku reiðmenninir høvdu ein boga, tveir ørvahúsar og einar 30 ørvar. Teir dúgligastu riðu til tey fjarskotnastu mongolsku hjálondini og komu heimaftur við tíðindum um bardagar og um viðurskiftini í fjarskotnu londunum. Reiðmenninir stýrdu rossunum við beinunum bara og høvdu stríðsvápn í hendi.
Veldi Djengis Kans
Mongolar vóru flakkfólk í Miðasia. Í 1206 var máttmesti høvdingur teirra, 39 ára gamli Temudjin, valdur til kan (valdsharra), og nevndi seg Djengis (prinsur av øllum, sum millum heimshøv er). Hann setti sær sum mál at leggja allan heimin undir seg. Í 1211 gjørdi herur hansara innrás í Kina, og í 1215 tók hann Zhongdu, seinni kallaður Peking, nú Beijing. So herjaðu teir í Miðasia, Afganistan og stórum pørtum í Iran. Tá ið Djengis Kan doyði í 1227, var tað, sum hann sjálvur tók til, eitt ár at ríða úr enda í annan í ríki hansara. Eftirkomarar hansara tóku stutt eftir Suðursiberia og herjaðu eitt stutt skifti í Eysturevropa. Teir vunnu sær valdið yvir syndraðu ríkjunum í Norðurrusslandi og gjørdu tey til skattlond síni.
Ættfólk Djengisar helt fram at leggja lond undir seg. Tey tóku Irak og tað, sum eftir var av Iran. Abbasonurin Kublai varð valdur til stórkan í 1260. Hann flutti til Beijing, týndi Songríki fyri sunnan og varð viðurkendur keisari yvir øllum Kina í 1279. Kublai var bæði krígsmaður og politikari. Hann gav boð um, at gera vegir, so samband var við fjarskotnastu landslutirnar í ríkinum, læt vælgerðarstovnar gera til sjúk og gjørdi matgoymslur, skuldi hungursneyð komið. Ymsu partarnir í ríkinum gjørdust, sum tíðin leið, sjálvstøðugir. Kublai Kan hevði ikki ræðið yvir iranska kanatinum ella Gylta fylgis-kantinum í Suðurrusslandi.
Politikkur
Meginpartin av 20. øld hevur landið verið kommunistiskt, og tað hevði gott samband við Sovjetsamveldið, til fólkavalt stýrið tók við í 1990. Ávirkanin úr Sovjetsamveldinum sæst týðiliga á mongum almennum húsum í Ulan Bator.
Samkynd
Tað er ikki longur ólógligt at vera samkyndur í Mongolia. Tað bleiv lógligt í 2002.
Landafrøði
Bæði Manchuria og Innara-Mongolia hava síðan 1950 hoyrt til kinesiska samveldið. Mongolia er tann parturin av Mongolia, sum liggur næstur Kina. Hin parturin av Mongolia gongur undir navninum Tjóðveldið Mongolia ella Ytra-Mongolia.
Fyri norðan og vestan er Mongolia umgirt av høgum fjøllum, og fyri sunnan er Gobioyðimørk.
Veðurlag
Veðurlagið er harðført, summarið stutt og veturin kaldur og langur. Veðurlagið í Mongolia er temprað landveður og turrligt bæði summar og vetur. Serliga har suðuri ber av. Og har er eisini ein stór oyðimørk, sum eitur Gobi. Nakað av landinum er tó steppa ella vaksið við gras. Har ganga hirðar við kamelum og seyðafylgjum. Nakað av fólkinum har er fastbúgvandi og dyrkar jørðina.
Búskapur
Stórt náttúrutilfeingi er í landinum, helst olja og kol, men tað var ikki fyrr enn í 1990-árunum, at farið var at vinna út hetta tilfeingið.
Landbúnaður
Flakkbøndurnir í Mongolia fara víða um við fenaði sínum, vanligastu djórini eru jakkneyt og onnur neytasløg, geit, seyður og kamelar. Um summarið verður fenaðurin rikin langt niðan í fjøllini, har hann gongur á biti, til veturin kemur, og farið verður oman aftur á slættlendið. Jakkneytið hevur lagað seg til harðføra veðurlagið í Mongolia, og tað veitir bóndunum mjólk, kjøt, smør og ull. Tey nýta serlig, strýtuskapað tjøld, nevnd jurt. Enn á okkara døgum búgva summir mongolar í jurtum.
Fólkið
thumb|right|250px|Jurtur. Fólkið í Eysturasia er runnið av tí mongolættindi, sum mong fólk í Landsynningsásia, indiánararnir í USA og "skrælingararnir" í bæði Grønlandi og Kanada eisini eru sprotnir av. Mesta fólkið býr miðskeiðis í landinum, har tey liva av at halda fenað á víðu grasfløtunum.
Mangir mongolar eru framúr kringir á rossabaki. Alt frá tí barnið dugir at sita, lærir tað at ríða, og longu trý ára gamalt hevur tað tamarhald á rossi. 11. juli á hvørjum ári kunnu tey vísa, hvat tey duga, tí tá er Nadamstevnan, ið verður hildin um alt landið. Tá verður m.a. kappast í kappríðing, glíming og bogaskjóting.
Í tey seinastu 100 árini eru millióntals kinesarar fluttir úr Kina til Mongolia at búgva, so nú er upprunafólkið við minniluta.
Jens Olivur Lisberg
thumb|Minnissteinur í Fámjin: Ungur fórt tú felagsbróðir - tú vart drongur aðalgóður