cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Skarvur
Skarvur (frøðiheiti: Phalacrocorax aristotelis) er stórur fuglur, nakað sum lómur. Liturin er svartgrønur. Nevið er langt og klænt við stórum hvøssum króki á. Føturnir eru svartir; einans hin tvey ára gamli hevur hvítar føtur og er tí kallaður "skóleysi-skarvur". Summir hava ein høgan klænan topp standandi upp av heysinum, teir eru kallaðir toppskarvar. Skarvur er her alt árið. Mest halda teir seg fram við landi, har teir íðuliga kava niður á botn eftir fiski. Tungfloyttir eru teir, men til at sleppa undir gera teir eitt lop upp úr sjónum, og við høvdinum fyri hirða teir seg so djúpt í kav. Ofta koma teir upp aftur við fiski, mest seiði ella berggyltu, sum teir sletta við eina løtu, áðrenn teir svølgja. Um náttina sita teir fleiri í flokki uppi á sjóvarklettunum og sova. So fast sova teir, at menn, ið stillisliga fara at, kunna lúra seg til og taka "svøvnskarvarnar" ein fyri og annan eftir. Tað sigst tó, at kemur nakar millum skarvarnar og sjógvin, so vakna teir og tuska til sjós.
Heðin M. Klein
Heðin Magni Kristin Súni Klein (* 28. februar 1950 við Gjógv) lærari, yrkjari og politikari. Heðin var føddur á Landssjúkrahúsinum í Havn í 1950, vaks upp við Gjógv. Hann fór til Havnar at ganga í skúla 15-ára gamal og tók læraraprógv í 1972. Heðin hevur í mong ár starvast sum lærari, fyrst á Sandoyar Meginskúla 1972-1983, flutti síðan til Havnar, har hann var lærari á Eysturskúlanum frá 1983 til 1998. Frá 1998 til 2004 starvaðist hann sum dagligur leiðari í Føroya Skúlabókagrunni (Nám), síðan 2004 hevur hann aftur starvast sum lærari í Eysturskúlanum. Heðin hevur verið virkin innan mong øki. Hann hevur sitið í bygdaráði, á løgtingi og í landsstýrinum umboðandi Tjóðveldisflokkin. Hann hevur verið í nevndini og verið formaður í Norrøna Felagnum í Føroyum, í nevndini fyri Skúlabókagrunnin og í nevndini og formaður fyri Rithøvundafelagið (1994-97 og 2006-07). Heðin hevur skrivað og givið út nøkur yrkingarsøvn. Eisini hevur hann lagt útgávur til rættis, týtt og ummælt. Í sínum yrkingum lýsir og viðger Heðin m.a. náttúruna, mannalyndi og eksistensiellar spurningar. Yrkingin Onkuntíð er úr savninum „Væmingar og vaggandi gjálv,“ sum kom út í 1969. Summar yrkingar hansara eru tolkaðar á øðrum málum, eitt nú á íslendskum, nýnorskum, donskum, enskum, týskum, svenskum, russiskum, finskum, italskum og serbo-kroatiskum.
Kaggin - sangur og skemt
Kaggin - sangur og skemt er ein dupult fløga, sum Kaggin í Havn gav út í 2009.
Madison Genesis
Madison Genesis er eitt bretskt professionelt súkklulið, ið er skrásett sum eitt UCI Continental-lið. Liðið kappast í heimligum og evropeiskum kappingum.
Hegri
Hegri (frøðiheiti - Ardea cinerea)
John Tordar Poulsen
thumb|John Tordar Poulsen meðan hann leikti fyri [[FC Suðuroy í 1. deild]] John Tordar Poulsen (føddur 17. september 1985) er føroyskur fótbóltsspælari, álopsleikari. Barna- og ungdómsárini leikti hann við VB og VB/Sumba (VB og Sumba løgdu saman í 2005), í 2007 og 08 leikti hann við Fram (sum seinni skifti navn til FC Hoyvík), í 2009 leikti hann við MB og FC Hoyvík, í 2010 leikti hann við FC Suðuroy í Vodafonedeildini í fyrru leikhálvu og við FC Hoyvík í 1. deild í seinnu leikhálvu. Í 2011 leikti hann við FC Suðuroy í 1. deild, sum teir vunnu og ryktu upp í Effodeildina. Hann helt fram við FC Suðuroy og leikti í Effodeildini í 2012.
Toppskorari í 2011 í 1. deild
Tá bara eitt leikumfar var eftir í 1. deild hjá monnum, hevði John Tordar Poulsen skorað 23 mál og var toppskorari hjá FC Suðuroy og í 1. deild í 2011. Hann hevði spælt 23 dystir, so tað er í meðal 1 mál fyri hvønn dyst.
23. desember
23. desember er dagur 357 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 358 um skotár er). 8 dagar eru eftir av árinum. Dagurin kallast eisini tollaksmessa.
Robert 25 ár
Robert 25 ár er ein føroysk tónleikaútgáva, sum Robert Mc Birnie gav út í 1984 sum lp og kasettuband.
Verland Johansen
Verland Johansen (1911 - 1989), orgulsmiður. Umframt at hava bygt fleiri av orglunum í føroyskum kirkjum, máldi hann neyvt upp 31 føroyskar bátar. Hetta arbeiðið hevur givið virðismikla vitan um føroyskt bátasmíð. Hann var faðir til ríthøvundin Oddvør Johansen.
George Hendrik Breitner
250px|thumbnail|George Hendrik Breitner George Hendrik Breitner (føddur 12. september 1857 í Rotterdam, deyður 5. juni 1923 í Amsterdam) var ein niðurlendskur listamálari og fotografur.
Eingjarkarsi
thumb|right|300px|Eingjarkarsi er sera vøkur planta. Eingjarkarsi (frøðiheiti Cardamine pratensis) er vanlig planta á vátlendi og verður einar 10-25 cm til hæddar. Blómurnar eru viólubláar á liti og vaksa saman í klasa á leggendanum. Bløðini vaksa bæði í stovni niðri við rótina og misstødd upp á hálvan leggin. Bløðini hava eitt heldur sjáldsamt vakstrarlag, sum vit kalla stakfinnut, tí blaðið er sett saman av fleiri pørum av smábløðum, kallað finnur og endar við einum støkum blaði. Blómar í mai-juni. Veksur á vátlendi.
Lýsing: Fleiráraurt. Leggurin upprættur. Loftleggirnir stinnir, blaðfáir í erva. Bløðini snøgg, stakfinnut. Finnurnar breiðar og tentar á teim niðaru, men mjáar og ótentar á teim ovastu bløðunum. Klasin líkist skjóli. Krúnubløðini 4, ljósablálig við myrkum rípum, frambreið, útbreidd, negllong. Sáðknapparnir gulir. Tvílokabjølgarnir langir; bæði lokini flettast av úr neðra. Fræini hanga á skilarúminum. Stovnbløðini einfinnut við 5-8 pørum av smábløðum, sum eru eggvaksin, stuttstelkað. Leggbløðini eisini finnut, men við strikuvaksnum smábløðum. Krúnubløðini ljóst bláreyð, sáberarnir gulir. Tvílokabjølgarnir 2-4 cm langir. Veksur í veitum og á vátlendi, mest innangarðs, men eisini heilt upp til fjalla.
Persónur (máll.)
Persónar eru tríggir í tali í føroyskari málfrøði. Teir verða lýstir við persónsfornøvnum. Hesi persónsfornøvnini verða bend í føllum, tølum og kyni á júst sama hátt sum navnorð. Teir tríggir persónarnir eru:
Sagnorð verða m.a. bend í persónum.
Bending av persónligum hjáorðum í føllum, tølum og kynum:
Tíðarfesting
Tíðarfesting kann vera dagfesting, klokkutíð ella bæði.
Dagfesting
Á føroyskum skriva vit oftast dagfesting í raðfylgjuni dagur, mánaður og ár eins og í flestu londum í Vesturevropa. Hetta kann gerast upp á nógvar ymiskar mátar við tølum og teknum og við at skriva navnið á mánaðinum ella nummarið. Lutfalsliga nýggja siðvenjan at skriva 0 framman fyri 1-siffraðar dagar og mánaðir er ikki røtt sambært Dansk Sprognævn; men hetta er blivið so vanligt, at tvey dømi við hesum eru víst í listanum til høgru.
Aðrar raðfylgjur, sum t.d. tann amerikanska við mánaði, degi og ári, eiga ikki at verða brúktar.
Klokkutíð
Til ber at býta døgnið upp í 24 tímar ella 2 ferðir 12 tímar. Tað fyrra verður mest brúkt á skrift og í formellum máli; tað seinna mest í talumáli og óformellum máli.
Gerandisdagar eru tíðindini í Útvarpinum tíggju minuttir í hálvgum eitt (um middagsleiti). Fyrr bleiv hetta ofta skrivað 1220, í dag er standardurin sambært Dansk Sprognævn 12.20 og sambært Dansk Standard og ISO 12:20.
Tá vit lesa klokkutíð, sum er skrivað formelt eftir 24 tíma klokku, gera vit sjálvi av, um vit gera hana um til 12 tíma klokku. 19:10 kann verða lisið "nítjan tíggju", "tíggju minuttir yvir sjey" ella, um neyðugt, " tíggju minuttir yvir sjey á kvøldi".
Illa ber til at brúka óformelt mál um klokkutíð við bæði tímum, minuttum og sekundum. 19:10:25 verður vanliga lisið "nítjan tíggju fimm og tjúgu".
ISO 8601
Eftir millumtjóða standardinum ISO 8601 verða størri eindir altíð skrivaðar áðrenn smærri, og sum útgangsstøði verður dato skrivaður aaaa-mm-dd og klokkutíð hh:mm:ss. Dato og klokkutíð verða skild við T. Eftir klokkutíðina eigur tíðarsona at verða upplýst, uttan so, at misskiljing er útilokað.
Brúgvin um Streymin
thumb|300px|Brúgvin um Streymin. Brúgvin um Streymin er einasta brúgv millum oyggjar í Føroyum. Brúgvin um Streymin er tvørtur um Sundalagið millum Eysturoynna og Streymoynna, har tað er smalast - millum bygdirnar Oyrarbakka og Norðskála á Eysturoynni. Brúgvin, sum er 220 metrar long, varð tikin í nýtslu í 30. oktober 1973. Tað var byggifelagið E. Pihl & Søn, ið stóð fyri arbeiðinum. Hæddin undir brúnni er 18 metrar í siglingarrennuni (sbr. Kort 84: Færøerne, Havne og ankerpladser, Kort- og Matrikelstyrelsen 2002). Saman við Norðskálatunlinum, sum varð tikin í brúk 3 ár seinni, er hon partur av meginferðsluæðrini í Føroyum.
Brúgvin um Streymin fyllir 40 ár
Sama dag, sum kenda brúgvin um Bosporussundið í Turkalandi, ið knýtir Evropa og Asia saman, var liðug, lat Brúgvin um Streymin upp fyri almennari ferðslu.
Týsdagin 30. oktober 1973 var hátíðardagur bæði í Sundalagnum og í Istanbul, tí tá vórðu ávikvist Brúgvin um Streym og brúgvin um Bosporus-sundið tiknar alment í nýtslu. Hóast stórur munur í stødd, so mundi týdningurin av nýggja sambandinum í Sundalagnum vera líka stórur fyri okkum føroyingar, sum fasta sambandið um Bosporus-sundið var fyri turkar.
Brúgvin um Streymin var samstundis fyrsta brúgvin fyri bilferðslu um Atlantshavið. Kostnaðurin fyri tátíðar størstu føroysku verkætlan nakrantíð var umleið 14 mió. krónur.
Arbeiðið at gera undirstøðið byrjaði í mars 1971, og hálvttriðja ár seinni stóð brúgvin liðug. Brúgvin er 220 metrar long, 9,5 metrar breið (er síðani breiðkað við eini gongubrúgv) og 17 metrar høg. Frammanundan var ein byrging gjørd um sundið í 1970.
Í 1950 var ferðatíðin av Eiði til Havnar fýra tímar, men síðani brúgvin kom – og seinni eisini Kollfjarðartunnilin – er ferðatíðin undir ein tíma. Menningin av hesi farleið legði sostatt lunnar undir ein nýggjan hátt at búleikast í Føroyum, tí tað ikki í sama mun longur var neyðugt at búgva, har arbeiðsplássið var.
Trý ár eftir, at Brúgvin um Streymin var liðug, kom Norðskálatunnilin, og enn fleiri føroyingar fingu tá fulla gleði av brúnni. Sundalagið gjørdist tá høvuðsferðsluæðrin í Føroyum, tí nærum alt samband millum norður, suður, eystur og vestur – nú dagliga umleið 4.500 bilar – fara um hesa farleið. Brúgvin um Streymin hevur tí havt avgerðandi týdning fyri menningina av føroyska samfelagnum.
Kalsium
Kalsium er eitt frumevni, ið er nummar 20 í skeiðbundnu skipaninini.
Brúgvin um Streymin
Fyri fáum árum síðani varð brúgvin dagførd og er nú sum nýggj. Í sambandi við høvuðsumvælingina, sum var liðug í 2011, varð nýggj gongubrúgv, sum er fest í norðaru brúgvasíðu, tikin í nýtslu. Hetta hevur gjørt tað trygt hjá fólki at ganga og renna tvørturum, tí tey nú ikki koma í samband við koyrandi ferðsluna.
Fleiri hundrað skúlabørn, lærarar, barnagarðsbørn og pedagogar úr teimum ymsu skúlunum og dagstovnunum í Sunda Kommunu vóru komin til hátíðarhaldið, sum varð hildið 10. mars 2011, har tey gingu eftir gongubrúnni veittrandi við føroyskum fløggum.
Umvælingin av Brúnni um Streym kostaði umleið tað sama, sum tað kostaði at byggja hana í síni tíð. Roknað til nútíðarprís hevði brúgvin kostað umleið 75 mió. krónur.
Til samanberingar kostaði brúgvin um Bosporus 200 mió. amerikanskar dollarar. Dagsins prísur hevði verið 1,05 mia. dollarar, sum svara til stívar 5,7 mia. krónur.
Lesið søguna um Brúnna um Streymin í 60 ára jubileumsbókini um Landsverk frá 2008 undir heitinum "Mynstur broytast" frá síðu 254-261. Ritið finst sum pdf á síðuni hjá Landsverk.
Kelda: Landsverk
Korkahegri
Korkahegri (frøðiheiti - Ardea purpurea)
Mark Oliver Everett
thumb|Mark Oliver Everett Mark Oliver Everett betri kendur sum Mr. E (føddur 10. apríl 1963 í Virginia, USA) er ein amerikanskur tónleikari, sangari og sangskrivari. Hann stovnaði rocktónleikabólkin Eel í 1995 og er frontmaður har. Hann er sonur kenda amerikanska fysikaran Hugh Everett. Hann byrjaði at spæla trummur sum seks ára gamal og hevur skrivað sangir síðan hann var 10 ára gamal. Í 1987 flutti hann úr Virginia til California. Har gav hann sítt fyrsta tónleikaalbum út í 1992 hjá Polydor. í 2007 gav hann út sjálvævisøgubókina Things the grandchildren should know.
Mýritistil
thumb|right|300px|Mýritistil Mýritistil (frøðiheiti Cirsium palustre) verður 50-120 cm til hæddar og veksur, sum navnið sigur, í mýrum og við áarbakkar. Henda høga, hábærsliga plantan við síni korkalittu blómu og fagra grøna leyvi hevur hugtikið mangan. Men brátt varnast tú, at hon er ikki so at koma í hóslag við, tí bæði á bløðum og leggjum vaksa hvassar tornir. Leggurin stendur steyrrættur og er harður og trækendur. Bløðini eru avlong váknvaksin við stórum flippum. Tey vaksa tøtt saman niðri við rótina og upp eftir øllum legginum. Blómurnar eru kurvavaksnar, og fleiri kurvar vaksa saman í einum tyssi ytst á leggendanum. Blómar í juli til august.
Lýsing: Um alt landið við áarbakkar og á vátlendi. Fyrsta árið bert stovnblað, annað ella triðja árið ein stinnur, strentur, langtornutur leggur. Bløðini stórflipput, niðurrend, langtornut um jaðaran. Kurvarnar korkareyðar, nógvar saman í tyssaskjóli, stuttleggjaðar; allar blómur við pípukrúnum; krúnukragin bert klovin móti miðjuni. Kurvareivbløðini takløgd og tornut.
Skipskronometur
Eitt skipskronometur er ein serliga neyv klokka, ið kann nýtast til at rokna navigatión eftir.
Í 1714 lovaði enska parlamentið 3 virðislønir, ávikavist 10 túsund, 15 túsund og 20 túsund £ til tann, ið kundi konstruera eitt ur, sum var so beint, at geografiska longdin á eini 3 vikur langari sjóferð kundi ásetast við ávikasvist 60, 40 og 30 sjómíl neyvleika.
John Harrison (1693 - 1776) brúkti meginpartin av lívinum at konstruera skipskronometur. Í 1762 varð eitt av hansara skipskronometrum roynt á eini ferð úr Onglandi til Jamaika, og tá skipið var aftur í havn í Portsmouth, varð staðfest, at tað var minni enn 2 minuttir skeivt. Tað gav ein geografiskan neyvleika uppá 18 sjómíl, og við hesum prógvi kravdi John Harrison ta gomlu virðislønina útgoldna. Eftir drúgva togtogan fekk hann í 1773 útgoldið tey 20.000 pundini. Hann var tá 80 ára gamal.
Jørgen M. Olsen
Jørgen M. Olsen (14. august 1912 í Eiði - 6. februar 1986) í Vágur
Atta ára gamal flutti hann suður til Vágs, har hann gekk í barnaskúla. Farin úr skúlanum lærdi hann til skómakara hjá pápa sínum.
Hann og konan Margretha vóru ofta úti á Vágsfirði í báti og hugdu niður á botn gjøgnum ein serligan kaga. Tey funnu m.a. útav, at sildin svav við høvdinum niðureftir.
Jørgen hevði biograf í Vági í fleiri ár. Jørgen druknaði á Vágsfirði einaferð í 1986.
Hann gav út bókina Náttúrunar børn í 1982. Sínum egnu børnum skrivaði hann uppalandi barnasøgur, og seinni eru tríggjar teirra komnar á prenti: »Krypilin«, 1976, »Pisuvarðin«, 1976 og »Grannaklandur« 1977.
Silvurhegri
Silvurhegri (frøðiheiti - Ardea alba, Egretta alba)
Premier League 2019-20
Premier League 2019-20 var tann 28. sesongin í Premier League, ið er hægsta fótbóltsdeildin í enskum fótbólti, síðan deildin varð stovnað í 1992. Sesongin byrjaði 9. august 2019 og vardi til 26. juli 2020.
Liverpool vann sín fyrsta Premier League tittul og sín 19. enska meistaraheitið. Liðið úr Liverpool vann hin 25. juni meistaraheitið fyri fyrstu ferð í 30 ár, tá ið Manchester City tapti 2-1 móti Chelsea. Liðið úr Manchester, ið var forsvarandi meistari, misti harvið møguleikan at endurvinna meistaraheitið. Manchester City endaði á 2. plássi.
Norwich City, Sheffield United og Aston Villa vóru nýggj lið í deildini, eftir at liðini fluttu upp úr Football League Championship 2018-19.
Niðurflytarar gjørdust Bournemouth, Watford og Norwich City
Lið
Tilsamans luttóku 20 lið í deildini, av teimum spældu 17 lið við í undanfarnu kapping 2018–19 og trý lið fluttu upp úr næstbestu deildini Football League Championship 2018–19.
FC Hoyvík
FC Hoyvík (fyrr Ítróttarfelagið Fram) er eitt fótbóltsfelag úr Havn og Hoyvík, sum var stovnað hin 12. januar 1975. Í 2011 hevur felagið lið í 1. deild og 2. deild hjá monnum. Venjarir eru Súni Fríði Barbá og Jan M. Laursen (august 2011). Í 1977 leikti Fram í bestu føroysku fótbóltsdeildini, sum tá var 1. deild, felagið hevur ikki síðan havt lið í bestu deildini. Felagið er einasta fótbóltsfelag í Føroyum, sum er rykt fýra deildir niður, frá 1. deild til 4. deild. Seint í 2008 skifti felagið navn til FC Hoyvík og í 2009 leiktu liðini við nýggja navninum. Samskipanarleiðari hjá FC Hoyvík er Fróði Danielsen, dómarar eru Rói Jacobsen og John Eystberg.
Byrta
Byrta er ein føroyskur elektro pop tónleikabólkur, sum Guðrið Hansdóttir og Janus Rasmussen stovnaðu í 2013.
Søga
Samstarvið millum Guðrið Hansdóttir og Janus Rasmussen byrjaði í 2011, meðan bæði búðu í Íslandi, Janus hevði búð har í fleiri ár, meðan Guðrið nýliga var flutt til Reykjavíkar at búgva. Janus er best kendur í Íslandi sum ein av limunum í tónleikabólkinum Bloodgroup. Guðrið plagdi fyrr at skrivað alt á enskum, men meðan hon búði í Íslandi fór hon í holt við at skriva á føroyskum. Hon helt tó ikki at hetta nýggja tilfarið riggaði til hennara soloverkætlan, so tá hon møtti Janus, spurdi hon hann, um hann var áhugaður í einum samstarvi, og tað var hann.
Í mai 2013 góvu tey út eina fløgu við 10 løgum, fløgan nevnist Byrta og varð útgivin av plátufelagnum Tutl. Eitt staklag av fløguni var útgivið í februar 2013 á internetinum, tað er lagið Loyndarmál, sum var nógv at hoyra á føroysku útvarpsrásunum. Guðrið hevur skrivað sangirnir á fløguni, meðan Janus spælir øll ljóðførini á fløguni, tað er eisini Janus sum hevur framleitt tónleikin á fløguni.
Frá 30. oktober til 3. november 2014 luttók Byrta á íslendka tónleikafestivalinum Iceland Airwaves 2013. Umframt Byrta luttóku eisini Eivør Pálsdóttir og Marius Ziska. Við árslok 2013 varð tónleikabólkurin Byrta hálovaður av fleiri føroyskum tónleikaummælarum. Í útvarpssendingini Brunsj vóru fýra ummælarar samdir um, at útgávan hjá Byrta var besta føroyska tónleikaútgáva í 2013. Tey valdu sjálvi út millum allar útgávur sum vóru útgivnar av føroyskum tónleikabólkum og einstaklingum í 2013. Byrta var eisini ein av føroysku tónleikabólkunum, sum framførdu í nýggjárssendingini, sum var víst í sjónvarpinum hjá Kringvarpi Føroya nýggjársaftan 2013. Frá 23. januar til 20. februar 2014 var Byrta á Danmarkarturne saman við norðurlendsku tónleikabólkunum Good Moon Deer (Ísland), Sea Change (Noreg) og Sekuoia (Danmark). Talan var um festivalin Nordisk 2014, sum varð hildin fyri aðru ferð, har útvald tónleikanøvn úr norðurlondum, sum umboða tað nýggja innan norðurlendskan tónleik, fáa høvi til at spæla teirra tónleik á fleiri ymiskum støðum í Danmark, Føroyum og Íslandi. Nordisk 2014 skuldi byrja í Værløse í Danmark 23. januar, ymsastaðni í Danmark á tilsamans 10 støðum fram til 8. februar har seinasta framførslan skuldi vera í Helsingør, síðan í Havn í Føroyum hin 15. februar og so at enda fýra konsertir í Íslandi frá 17. til 20. februar 2014.
Maryland
Staturin Maryland (enskt: State of Maryland) er ein lutstatur har eysturi í USA og hevur mark við District of Columbia, Pennsylvania, Delaware, Virginia og West Virginia. Maryland hevur umleið 5,9 mió. íbúgvum. Eyknevni er Hin frælsi staturin (enskt: The Free State). Í 1788 bleiv Maryland stakríki í USA. Marylands flagg var eitt hitt fyrsta í USA. Flaggið er eyðkent við sínum ólík sniði og reinu linjum.
Norðbúgvar á rannsóknarferð
Norðbúgvar í Grønlandi sigldu vestur um Labradorhav til Amerika. Teir komu til Nýfundlands og granskaðu strondina heilt suður til Chesapeake Bay í Marylandi. Tað prógvar, at víkingar komu til USA 500 ár undan Kolumbusi.
Deyðarevsing
Sum tann 18. staturin í USA hevur Maryland í apríl 2013 gjørt av at strika deyðarevsingina. Frameftir verður lívlangt fongsul uttan rætt til royndarleyslating tann harðasta revsing, sum fólk kunnu fáa har, og avgerðin ber í sær, at fimm deyðadømdir fangar fáa dómin broyttan. Maryland hevur havt deyðarevsing líka síðani 1683, tá økið var bretskt hjáland, men dómsvaldið hevur ikki brúkt revsingina síðani 2005. Guvernørurin í Maryland, demokraturin Martin O'Malley, hevur verið íðin talsmaður fyri at seta deyðarevsingina úr gildi.
Landafrøði
thumb|left|200px|[[Susquehannafossur.]] Í norðri hevur Maryland mark við Pennsylvania, í eystri við Delaware, í suðri við Virginia, og í vestri við West Virginia. Høvuðsstaðurin eitur Annapolis og størsti býurin er Baltimore. Baltimore er stórur havnabýur; haðani varð fyrr nógv kol útflutt til Evropa. Út fyri Annapolis í Marylandi er ein oyggj, Kent Island (81.9 km2). Hon er størsta oyggin og eisini tann fólkaríkasta oyggin í Marylandi. Nógvar aðrar stórar oyggjar eru, t.d. Bloodsworth Island (64,7 km2), Smith Island (23,8 km2), Deal Island (13,9 km2), Taylors Island (10,78 km2), Tilghman Island (7,4 km2), Assateague Island (partvís í Virginia), Poplar Island, Tangier Island, Hooper's Island, v.f.
Kommunur í Íslandi
500px|center Kommunur í Íslandi eru 72 (15. júní 2018.).
Radiohead
400px|thumbnail|Radiohead limir (V–H): Thom Yorke, Jonny Greenwood, Colin Greenwood, Ed O'Brien, og Phil Selway.
Radiohead er ein enskur tónleikabólkur úr Abingdon, Oxfordshire. Bólkurin var stovnaður í 1985 av Thom Yorke (sang, gittar, og klaver), Jonny Greenwood (gittar, og klaver), Colin Greenwood (bass), Ed O'Brien (gittar, backrunds sangari) og Phil Selway (trummur), ið allir enn eru við í bólkinum. Teir hava givið nýggju studiealbum út.
Smá silkibond
thumb|right|300px Smá silkibond (frøðiheiti polygala serpyllifolia ella polygala serphyllaceae) veksur á heiðalendi. Hon blómar í juni og juli. Hon verður 5 til 15 cm høg. Funnin upp í 600 m. hædd. Blóman er vanligast blá, men ofta hvít ella reyð.
Lýsing: Á turrlendinum, vallaðum haga. Leggirnir eru nógv greindir. Bløðini heil, ótent, tey niðaru andstødd. Blómurnar í klasum frá leggendanum og úr blaðgripum - bert 4-6 blómur í hvørjum, óregluligar. Tey stóru, bláu bløðini eru bikarbløðini; tey leggja seg upp at fruktini, tá ið plantan er avblómað. Krúnublaðflipparnir eru ljósir á liti. Blóman er minni og klænri enn P. vulgaris (stór silkibond). 2-10 blómur á legginum, bláar, reyðar ella sjáldan hvítar. Tey innaru bikarbløðini 4-5 mm.
Fall (mállæra)
Føllini í føroyskari mállæru eru fýra í tali:
Navnorð og persónsfornøvn verða bend í føllum. Til tess at gera tað lættari, at skilja hvat fall verður brúkt nær, verður ofta spurt við spurnarorði, sum er partur av fallinum:
Magnesium
Magnesium er eitt frumevni, ið er nummar 12 í skeiðbundnu skipaninini.
Teknirøð
thumb|Fýra av teimum vanligastu talubløðrunum í teknirøðum: vanlig tala, teskan, hugsan, rópan.
Líknandi listagreinir
Teknirøðir hava nógv felags við skemtitekningar og við teknifilmar, og nógv listarfólk fáast við meir enn eina av hesum listagreinum. T.d. hevur kendi skemtiteknarin Óli Petersen eisini gjørt fleiri teknirøðir.
Hetlandsross
thumb|Hetlandsross í ferð við at losa feldin Hetlandsross ella Hetlandsponi (enskt Shetland Pony) er ein poni við uppruna í Hetlandi. Fullvaksin er hendan poniin ikki meir enn 1,07 m til hæddar. Hetta vælumtókta ponislagið er útbreitt um allan heim, men serliga í stórum tali í Stórabretlandi og Norðuramerika.
21. desember
21. desember er dagur 355 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 356 um skotár er). 10 dagar eru eftir av árinum.
Svøríki í Eurovision Song Contest
Svøríki hevur luttikið í Eurovision Song Contest 55 ferðir, síðani landið luttók á fyrsta sinni í 1958. Svøríki hevur verið við hvørt ár uttan í 1956, 1957, 1964, 1970 og 1976. Síðani 1959 hevur svenski sangurin verið valdur í gjøgnum eina svenska sjónvarpssangkapping, sum síðani 1967 er kend sum Melodifestivalen. Svøríki er eitt av londunum við besta úrslitinum yvirhøvur í kappingini, og hevur vunnið 6 ferðir, í 1974, 1984, 1991, 1999, 2012 og 2015.
Fyrsta íkastið til kappingina var Alice Babs í 1958, ið endaði á fjórða plássi. Hetta var besta støða teirra til 1966, tá Lill Lindfors og Svante Thuresson endaðu á øðrum plássi. Fyrsti sigur Svøríkis í Eurovision var í 1974, tá ABBA vann við sanginum "Waterloo". Eftir sigurin í Brighton, Onglandi, gjørdist bólkurin heimskendur og ein av bestseljandi poppbólkum í heiminum.
Í 1980-árunum endaði Svøríki tríggjar ferðir í topp-3. Carola endaði á triðja plássi í 1983, The Herreys vann annan sigur Svøríkis í 1984 við sanginum "Diggi-Loo Diggi-Ley", og Kikki Danielsson endaði somuleiðis á triðja plássi í 1985. Carola vendi aftur í Eurovision í 1991 har hon vann triðja sigur Svøríkis við sanginum "Fångad af en stormvind". Tá atkvøðurnar høvdu verið upptaldar, høvdu Svøríki og Frakland líka nógv stig, men Svøríki vann, tí landið hevði fingið fleiri 12-stig enn Frakland. Svøríki vann so aftur í 1999, tá Charlotte Nilsson vann fjórða sigur landsins við sanginum "Take Me to Your Heaven". 1990-árini góvu eisini tvey triðja pláss. Jan Johansen endaði á triðja plássi í 1995, og somuleiði One More Time í 1996. Í 2000-árunum varð besta úrslit Svøríkis eitt fimta pláss, sum landið rakk 4 ferðir; Í 2001, 2003, 2004 og í 2006 við Carolu, sum varð fyrsti svenski artisturin at enda tríggjar ferðir í topp-5.
Vegna stóran áhuga fyri Eurovision hevði kappingin verið broytt og fevndi nú um 2 hálvfinalur og eina endaliga finalu. Anna Bergendahl var fyrsti svenski artisturin, ið ikki náddi inn í finaluna. Hetta var í 2010, tá hon endaði á 11. plássi við bert 5 stigum ov stutt til at koma víðari. Síðani 2011 hevur landið tó verið sera væl móttikið. Eric Saade endaði á triðja plássi í 2011 við sanginum "Popular". Loreen vann fimta sigur Svøríkis í 2012 við "Euphoria". Hesin sigurin gjørdi Svøríki til eitt av tveimur londum, saman við Stóra Bretlandi, at hava vunnið kappingina í 4 ymiskum ártíggjum. Í 2013 endaði Svøríki á 14. plássi í finaluni, men reisti seg uppaftur árið eftir í 2014, tá landið endaði fyri 21. ferð í topp 5. Tað var við Sannu Nielsen og sanginum "Undo", ið endaði á einum triðja plássi. Í 2015 vann Svøríki sín sætta sigur við Måns Zelmerlöw og sanginum "Heroes". Svøríki er enn einasta land í Eurovision, ið hevur fingið meir enn 300 stig tvær ferðir.
Svøríki hevur hildið Eurovision Song Contest fimm ferðir og er einasta land, ið hevur hildið kappingina í fimm ymiskum ártíggjum. Tvær ferðir í Stokkhólmi (1975 og 2000), tvær ferðir í Malmö (1992 og 2013) og eina ferð í Göteborg (1985).
Kid A
Kid A er tann fjóra fløgan hjá enska tónleikabólkinum Radiohead, ið kom út í 2000.
Svøríki í Eurovision Song Contest
Svøríki var eitt av 5 londum, ið fyrst nýttu telefonatkvøður í 1997.
Kid A
Sanglisti
Thom Yorke, Jonny Greenwood, Colin Greenwood, Ed O'Brien, og Phil Selway hava skriva allir sangirnir. Paul Lansky og Arthur Kreiger hava hjálpt við "Idioteque".
Augustus
Gajus Julius Cæsar Octavianus (23. september 63 f.Kr. - 19. august 14 e.Kr.), kendur sum Octavian ella Augustus, var rómverskur keisari 31 f.Kr. - 14 e.Kr.. Hann verður roknaður sum fyrsti rómverski keisarin og sum tann, ið stovnaði principatið.
OK Computer
OK Computer er tann triða fløgan hjá enska tónleikabólkinum Radiohead, ið kom út í 1997.
Sanglisti
Thom Yorke, Jonny Greenwood, Colin Greenwood, Ed O'Brien, og Phil Selway hava skriva allir sangirnir.
Lied der Deutschen
thumb|right|200px Síðan 1991 hevur týski tjóðsangurin bert verið triðja ørindið í yrkingini Deutschlandlied, eisini kend sum Das Lied der Deutschen, eftir August Heinrich Hoffmann von Fallersleben.
Christian Matras
thumb|right|220x|Christian Matras. Christian Matras (f. 7. desember 1900 í Viðareiði - d. 16. oktober 1988 í Tórshavn) var føroyskur yrkjari og málfrøðingur.
Lívsleið
Føddur og uppvaksin á Viðareiði, fór hann ungur til Havnar at ganga í realskúla og haðani til Danmarkar í studentaskúla. Í 1928 gjørdist hann magistari í norrønari málfrøði. Seinni gjørdist hann doktari og professari. Hann flutti aftur til Føroya í 1965 og var leiðari á Føroyamálsdeildini á Fróðskaparsetrinum. Matras var virkin á mongum økjum. Umframt at vera nýskapandi yrkjari og framúr góður týðari, var hann málfrøðingurin, ið legði dygga grund undir føroyskt orðabókaarbeiði. Kristjan á Brekkumørk legði mangar týdningarmiklar vísindaligar útgávur til rættis.
Halgimenni
Halgimenni eru kristin fólk, sum hava liðið í blóðvitnisdeyða, ella tey eru eftir sítt kristna lív tikin upp í Guds ríki.
”Halgimenni er ein og hvør, sum við lívi sínum prógvar, at Gud er til!” segði svenski biskupurin Nathan Søderblom.
Sambært Katólsku Kirkjuni, er eitt halgimenni, ein og hvør, ið er í Himmiríki, annaðhvørt viðkomandi er viðurkendur á jørð ella ikki, og er partur av "stóra skýnum av vitnum uttan um okkum" (Hebr.12,1).
Tá Kirkjan – eftir áheitan – hevur kannað lívið hjá einum menniskja, sum á serligan hátt hevur boðað Jesus Krist, kann Kirkjan lýsa hetta menniskjað halgimenni at vera. Tá kann ein biðja hann/hana um forbøn. Fremst av halgimennum er Maria moy.
Kristoffur Kolumbus
Kristoffur Kolumbus (føddur 31. oktober 1451 í Italia – deyður 20. mai 1506 í Spania) varð føddur í býnum Genova í Italia. Faðir hansara var vevari, og sum drongur hjálpti Kolumbus pápa sínum, men hetta arbeiðið dámdi honum ikki. Honum dámdi best at ganga niðri í havnini og síggja øll seglskipini, ið har lógu. Longu sum 14 ára gamal fór hann til sjós. Mest varð siglt millum londini við Miðjarðarhavið, men kanska hevur hann verið onkran túr í Norðurlondum og fram við Afrikastrondini.
Okkurt bendi á, at hann vildi gerast viðgitin og ríkur. Hann var ikki nøgdur við at vera av fátækum fólki, tí lætst hann at vera av ríkum fólki, og hann segði seg hava fingið útbúgving. Í nøkur ár búði hann í Portugal, har hann giftist eini ríkari gentu. Tá sá hann, hvussu tey ríku livdu, og hugurin at gerast viðgitin og ríkur vaks. Øll vistu, at stór ríkidømi vóru í Ásia, og nógvir vísindamenn vóru ikki í iva um, at tað bar til at koma til Ásia, um tú sigldi vestureftir. Men eingin hevði roynt at sigla tann vegin. Kolumbus varð meira og meira sannførdur um, at tað læt seg gera. Hann var so spentur at prógva tað, at hann í næstan tíggju ár royndi at fáa ymisk lond at gjalda ferðina. Og at enda eydnaðist tað at fáa sponsku kongshjúnini at játta.
Maria Anna Madia
Maria Anna Madia, betri kend sum Marianna Madia, (fødd 5. september 1980 í Róm ) er ein italskur politikari, limur í Demokratiska Flokkinum (Partito Democratico) og limur í italska tinginum, í deputerkamarinum, síðan 2008.
Síðan 21. februar 2014 hevur hon verið ráðharri í Almennari fyrisiting og í stjórnini hjá Matteo Renzi.
Í 2013 giftist hon films og sjónvarpsframleiðaranum Mario Gianani, tey eiga tvey børn: Francesco og Margherita, seinna barnið varð borið í heim hin 8. apríl 2014.
Rick Perry
James Richard "Rick" Perry (føddur 4. mars 1950 í Paint Creek, Texas) er amerikanskur politikari, sum hevur verið guvernørur í Texas í tíðarskeiðinum frá 2000 til 2015.
Rick Perry tók við sum guvernørur í Texas eftir George W. Bush. Hann segði í august 2011, at hann eisini umhugsar at leggja seg út í kappingina um, hvør skal bjóða Barack Obama (D) av í 2012. Í talu síni segði Rick Perry millum annað, at skal skil aftur fáast á búskapin í landinum, skal arbeiðsloysið minkað og skal álit aftur fáast á USA, so er neyðugt at fara til Washington DC við einum uppsagnarskrivi. Rick Perry vísti á, at seinasta árið eru 40 % av øllum nýggjum arbeiðsplássum í USA vorðin til í Texas; hóast Texas bert hevur 10 % av samlaða fólkatalinum í USA. Um Rick Perry verður amerikanskur forseti, verður eitt tað fyrsta, hann fer at gera, at fáa sonevnda heilsupakkan hjá Barack Obama burtur. Hann fer eisini at vera nógv strangari við markinum millum Meksiko og USA. Rick Perry er útbúgvin í amerikanska flogvápninum. Hann er giftur og hevur tvey børn, ein drong og eina gentu.
17. mars
17. mars er dagur 76 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 77 um skotár er). 289 dagar eru eftir av árinum. Dagurin 17. mars kallast eisini Pátriksmessa.
Virginia
Samveldið Virginia (enskt: Commonwealth of Virginia) er stakríki í USA við 8 mió íbúgvum. Fyrst í 1600-talinum stovnaðu tey fyrstu niðursetufólkini tann fyrsta býin í nýggja heiminum, Jamestown í Virginia, uppkallaður eftir Jákup kongi I. Tað var tógvið stríð, men so við og við sum velt varð upp úr nýggjum, og tubbakshandilin vaks, stungu ósemjur seg upp millum niðursetufólkini og bretsku hjálandaharrarnar.
Universitetið Virginia Tech í Blacksburg var í apríl 2007 pallur fyri einari massakru, tá suðurkoreanskt føddi Seung-Hui Cho drap 32 persónar, tey flestu næmingar á skúlanum.
Fyrstu búsetingarnar
thumb|left|230px|Flestu arbeiðararnir í lundunum vóru trælir. Tubbak var dyrkað og flutt út til t.d. [[Stóra Bretland|Bretlands.]] thumb|right|[[Pocahontas.]] Seinast í 16. øld og 17. øld flutti nógv fólk úr Bretlandi, Fraklandi og Niðurlondum til Virginia at leita eftir gulli og silvri, men tey flestu funnu einki. Í staðin máttu tey lívbjarga sær sum búnaðarfólk og dyrka landbúnaðarvøru, sum tey kundu flyta út til Evropa. Niðursetufólkini hildu eisini m.a. kalkunir, sum tey høvdu til matna.
Summi niðursetufólk vóru reinleikabrøður (puritanur), sum royndu at fáa sær eina betri og friðarligari tilveru fjart frá átrúnaðarligum atsóknum í Evropa. Onnur vónaðu at gerast múgvandi av handli, og uppaftur onnur løgdu inn stórar tubbaks- og bummullarlundir. Í fyrstuni var friður og semja ímillum indiánar og niðursetufólk. Vinsælu indiánarnir hjálptu niðursetufólkunum at dyrka plantur, sum trivust, og tey skiftu vørur sínaámillum. Indiánar lótu evropearum loðskinn aftur fyri byrsur, perlur og brennivín.
Fyrstu evropeisku niðursetumenninir bygdu sær einfaldar stokkastovur á teimum jarðum, teir høvdu ruddað. Uttan um búsetningarnar varð sett girðing at verja fyri veðrið og óbodnum gestum. Húsini vórðu smíðað úr viði, sum varð feldur í skóginum tætt við. Niðursetufólkini høvdu harðbalið lív og mong doyðu av sjúku og mattroti, og onnur settu til av kulda og møði.
Í 1607 løgdu trý bretsk skip at í Virginia at grundleggja koloniina Jamestown. Ein teirra, ið var við, var John Smith, kapteynur (1580-1631). Hann var ákærdur fyri uppreistur. Smith varð náðaður, men varð sendur út at leita eftir mati. Tá ið John Smith og hansara menn vóru komnir nakað niðan eftir ánni Chickahominy, lupu innføddir á teir. Allir vórðu slátraðir uttan John Smith, ið aftur varð náðaður. Hesa ferð var tað Pocahontas, dóttir høvdingin Powhatan, ið fekk bjargað honum. Smith varð hildin fangi eina tíð, og kærleikin kyknaði millum Pocahontas og hann. Tá ið Pocahontas ávaraði Smith um eitt indianaraálop, eftir at hann var afturkomin til koloniina, burtursegði ættbólkurin hana fyri svikagerð. John Smith rýmdi frá henni, tá ið hann fór út á aðrar rannsóknarferðir. Í staðin møtti hon aðalsmanninum John Rolfe, ið tekur hana við til Onglands at hitta kong og drotning. Pocahontas varð seinni kend sum Rebecca Rolfe. Hon kom ongantíð heimaftur, tí Pocahontas fekk pokur og doyði í London.
Janus Rasmussen
Janus Rasmussen er ein føroyskur tónleikari og framleiðari búsitandi í Íslandi. Saman við trimum øðrum er hann limur í íslendska tónleikabólkinum Bloodgroup. Hann er eisini limur í Kiasmos saman við íslendska tónleikaranum Ólafur Arnalds og í Byrta saman við Guðrið Hansdóttir.
Janus Rasmussen hevur framleitt tónleik fyri fleiri einstaklingar. Eitt nú Heiðrik á Heygum, Høgna Reistrup og Guðrið Hansdóttir.
Í 2011 framleiddi Janus plátuna hjá Høgna Reistrup Samrøður við framtíðina. Við á útgávuni eru Høgni Lisberg, Knút Háberg Eysturstein, Ísak Sambleben og Janus Kampmann. Í 2013 framleiddi Janus fleiri útgávur. Millum annað framleiddi hann saman við Ólavi Jákupssyni "Áðrenn vit Hvørva" hjá Høgna Reistrup. Fyrsta staklagið av útgávuni var Vegurin.
Børkumura
Lýsing
Jarðleggurin, børka nevndur, er førur, sevjumikil, døkkbrúnur, barkkendur. Loftleggirnir jarðbendir, síðani rættir upp. Stovnbløðini stelklong, 3-5 fingrut, grovtent. Leggbløðini óstelkað, 3-fingrut við stórum akslabløðum. Blómurnar á longum leggum frá blaðgripunum, gular. Krúna og bikar 4-deild. Smáfruktirnar nøtir. Øll plantan oftast mjúkhærd. Fleiri blómuberandi leggir, ið eru liggjandi til uppbendir. Í haga og bø.
Janus Rasmussen
Í 2012 heitti Guðrið Hansdóttir á Janus Rasmussen um at framleiða tilfar fyri seg, tá Guðrið búði í Íslandi. Síðani stovnaðu tey elektro popp duo'ina Byrta. Fløga við Byrta kom út í 2013. Janus spælir øll ljóðførini á fløguni og hevur eisini framleitt. Guðrið hevur skrivað sangirnar. Janus hevur givið fleiri fløgur út saman við Bloodgroup. Hann hevur áður verið limur í føroyska tónleikabólkinum Lama Sea.
Eyðun Johannessen
Eyðun Johannessen (føddur 28. apríl 1938 í Havn) er føroyskur sjónleikari og leikstjóri. Børn hansara Annika Johannessen og Olaf Johannessen eru eisini sjónleikarar. Eyðun ferðaðist runt við Arto í Føroyum í 1957. Hann lærdi til sjónleikara 1958-60 á Kongaliga Teatrinum í Keypmannahavn og á Odense Teaters Elevskole, umframt at hann var lestrarferðir í Warszawa, Berlin og London. Í 1960'árunum stríddist hann fyri at betra um viðurskiftini hjá sjónleiki og sjónleikarum í Føroyum, hann var leiðari fyri Sjónleikarhúsið í Havn og stríddist fyri at seta á stovn ein tjóðpall í Føroyum. Í 1970 gjørdist hann leikstjóri, sjónleikari og lærari í drama á sjónleikaraskúlanum í Århus Teater. Hann stovnaði Føroya fyrsta yrkissjónleikarahóp Grímu í 1977, eftir at hann hevði verið virkin yrkissjónleikari, leikstjóri og dramalærari í sjónleikarhúsinum í Århus, Århus Teater, í fleiri ár. Hann var rektari á sjónleikaraskúlanum í Århus 1979-86. Árini 2000 til 2004 búði hann aftur í Føroyum, har hann stjórnaði Grímu. Eyðun Johannesen hevur mest verið virkin á palli í sjónleikarhúsum, men hann hevur eisini roynt seg sum filmsleikara í eitt nú donsku sjónvarpsrøðini Rejseholdet 1983-85.
Julianski kalendarin
thumb|November 1614 í julianska kalendaranum. Julianski kalendarin varð brúktur í Rómverjaríkinum síðan 45 f.Kr.. Hann varð seinni brúktur í næstan øllum vesturheiminum til 1582. Síðan varð hann skiftur út, stig fyri stig, við gregorianska kalendaran.
Í Føroyum var tann julianski kalendarin brúktur fram til og við 16. november 1700.
Nýsæland
Nýsæland (enskt; New Zealand; maoriskt: Aotearoa, úttala: [aɔˈtɛaɾɔa]), er eitt stórt land í Oseania. Landið er um 1600 km í ein landsynning úr Avstralia.
Nýsæland er mest sum bara tvær stórar oyggjar – Norðuroy og Suðuroy, men eisini eru fleiri smáar oyggjar. Wellington er høvuðsstaður, og størsta ídnaðarøkið er í Auckland, sum liggur í norðara parti landinum.
Mikkjal Hansen
Hansen andaðist tann 29. september 2021.
Nýsæland
Um leið 5 milliónir fólk búgva í Nýsælandi; nógv minni enn í New York ella London. Næstan tríggir fjórðingar búgva í Norðuroynni, flestu teirra í býum. Umframt Wellington og Auckland eru aðrir stórir býir Christchurch, Hamilton, Dunedin og Palmertson North.
Amerika
thumb|right|320px|Norður- og Suðuramerika er merkt við grønum. Amerika hevur fleiri týdningar:
Nýsæland
Nýsæland gjørdist bretskt hjáland í 1820. Waitanisáttmálin í 1840 tryggjaði bretum valdið á oynni. Í 1907 fekk Nýsæland støðu sum ríki, og í 1947 fekk tað fullveldi. Í Nýsælandi eru 20 ferðir so nógvir seyðir sum fólk.
Søga
thumb|left|140px|[[James Cook]] Um 1280 sigldu nakrir polynesar mangar hundrað fjórðingar í opnum bátum og búsettu seg á báðum teimum stóru oyggjunum í Nýsælandi, Norðuroynni og Suðuroynni. Við sær høvdu teir plantur, sum teir høvdu dyrkað, har teir búðu frammanundan til dømis søtepli, jamsrót, taro og grasker. Bara søteplini vuksu, men í Nýsælandi funnu teir annað etandi, til dømis moafuglin, skeljar og átuligar trøllakampar. Hildið verður, at fólkið í Suðuroynni livdi sum útróðrarmenn og savnarar, til bretski rannsóknarfarin James Cook kom hagar í 1769. Í Norðuroynni bar væl til at velta epli, men hvørt ár kom spilla í grøðina, tá ið nakað leið frá. Tí gróvu maoriar stór hol niður í jørðina, so at eplini kundu goymast í jøvnum hita, so at tey ikki spiltust. Soleiðis gjørdist bøndurnir sjálvbjargnir við mati.
Evropeiskar handilsmenn komu til Nýsælands í 1790-árunum. Maoriar, sum høvdu búð har í øldir, góvu sær ikki stórvegis far um teir í fyrstuni, men um 1800 fóru teir at handla við teir. Í 1840 settu fyrstu bretarnir seg niður í Nýsælandi og grundaðu býin Wellington í einum øki, teir høvdu keypt frá maoriarum. Stóra Bretland kravdi yvirvaldsrætt yvir Nýsælandi og sendi ein landshøvding, William Hobson, kapteyn, hagar. Hann gjørdi semju við maorihøvdingarnar, nevnd Waitangiavtalan, sum vissaði teimum ognarrætt at eiga jørð og beyð teimum bretskan ríkisborgararætt. Avtalan varð ikki hildin út í æsir, og tað elvdi til kríggj. Frá 1840 til 1907 var Nýsæland bretskt hjáland, men landið gjørdist sjálvstøðug tjóð í 1947. Upprunafólkið – maoriar – eru enn um tíggjundaparturin av fólkinum. Nýsæland er framburðssinnað land og varð fyrsta land í heiminum, sum veitti konufólkið valrætt og setti vælferðarskipan í gildi.
Meðan ein afturhaldsstjórn, sum lívgaði ríku góðseigararnar, hevði valdið, var stór fíggjarkreppa í Nýsælandi næstan øll árini frá 1870 til 1890. Eftir hart stríð fyri at fleiri skuldu fáa valrætt, játtaði stjórnin í 1889 umsíðir øllum monnum yvir 21 ár valrætt. Árið eftir var tjóðartingsval og meiriluti var fyri einari frílyntari stjórn, sum alt fyry eitt setti í gildi sosialar ábøtur. Ímillum teirra vóru ídnaðarlógir, sum høvdu eftirlit við arbeiðsumstøðum og arbeiðstíð, stigvaksandi skattaskipan, gerðardómstólar í ídnaðinum, ellisrentu og 19. september í 1893 valrætt fyri konufólk. Tað var fyrstu ferð í søguni, at eitt land hevði givið konufólki valrætt.
Bretska hjálandið Nýsæland fekk stýrisskipanarlóg í 1852 og varð býtt í seks landslutir. Í 1856 varð stjórn stovnað, sum fekk myndugleika yvir øllum landslutunum, og Nýsæland var enn verandi sjálvstýrandi hjáland í hálva øld. Hesa tíðina førdi landið ein samfelagspolitikk, sum mundi vera ein hin mest framtakssinnaði í heiminum. Í 1901 noktaði Nýsæland at fara upp í nýstovnaða Avstraliasamveldið, og í 1907 gjørdist landið sjálvstýrandi partur í Bretska Heimsveldinum. thumb|right|250px|[[Wellington]] thumb|right|250px|[[Auckland er størsti býurin í Nýsælandi, og har búgva eisini flest fólk av polynesiskum uppruna.]] Heimskreppan síðst í 1920-árunum, elvdi til stóra afturgongd í nýsælendska búskapinum. Prísurin á útflutningsvørum fór niður í helvt, landið fekk ikki lán, og arbeiðsloysið vaks ógvuliga skjótt. Stjórnin, sum hevði valdið, tóktist ikki at verða før fyri at vinna á kreppuni, og tí vann arbeiðaraflokkurin í Nýsælandi tjóðartingsvalið í 1935 á fyrsta sinni. Flokkurin vann stórsigur, tí hann í valstríðnum hevði hann lovað at loysa trupulleikarnar í landinum. Ríkið tók beinan vegin stór lán, tjóðartingið ásetti fastan prís á landbúnaðarvørur, og arbeiðsvikan varð stytt niður í 40 tímar. Í 1938 viðtók tingið lóg um almannaveitingar til øll, sum ikki høvdu nóg mikið til lívsins uppihald.
Fólkið
Í juni 2008 búðu 4.268.000 fólk í Nýsælandi. Um 9 % vóru maorar (heimafólkið), 80 % vóru av evropeiskari ætt, og hini vóru úr Asia og ymiskum oyggjabólkum í Kyrrahavi. Meginparturin av fólkinum er protestantar, og eini 15 % eru katolikkar. Heili 80 % av fólkinum búgva í býum, og Nýsæland verður eisini mett at vera tað mest urbaniseraða landið í heiminum.
Búskapur
thumb|right|250px|Eitt tað sunnasta staðið í heiminum, har vínviður veksur, er í Gibbston Valley. Stórar albeittar fløtur og lýtt og vátligt veðurlag gera, at Nýsæland er gott landbúnaðarland; helst til dýrahald, neyt og seyð. Seyðaskipanin er 60 milliónir (um 20 til hvørt fólk) og 8 milliónir neyt. Tríggir fjórðingar av nýsælendska útflutninginum eru búnaðarvørur. Nýsæland er ímillum tey lond í heiminum, sum flytur mest út av ull, frystum kjøti, osti og smøri. Ein onnur týdningarmikil vinna er fiskiskapur. Av tí at Nýsæland er á suðurhálvu, kunnu bøndurnir har dyrka frukt, meðan vetur er í keyparalondunum á norðurhálvu. Mong ferðafólk koma til Nýsælands, helst at njóta náttúruna og sunna uttanduralívið.
Politikkur
Nýsæland er kongsveldi við parlamentariskari stjórn í The Commonwealth, og viðurkennir bretsku drotninga sum ovasta myndugleika í landinum. Kongshúsið er umboðað av einum generalguvernøri, sum hevur sæti í høvuðsstaðnum Wellington.
Lóggevandi valdið hevur tingið (The New Zealand House of Representatives), sum hevur 120 limir. Val er triðja hvørt ár. Størstu politisku flokkarnir eru Labour og National Party. Tveir aðrir smærri flokkar eru eisini, The Allice og New Zealand First. National Party tók við stjórnarleiðsluni í 1990, eftir at Labour hevði sitið við valdinum síðan 1984.
Landafrøði
Nýsæland liggur í útsynningspartinum av Kyrrahavi, um 1600 km úr Avstralia. Nýsæland er tvær stórar oyggjar, Norðoy og Suðuroy. Í Norðuroy er veðurlagið lýtt og milt, og har eru mong gosfjøll. Í Suðuroy er kaldari, og har eru jølar, høg fjøll og stórir skógir. Aftur at hesum koma nakrar smærri oyggjar. Millum tær smæstu er hjálandið Cooksoyggjar. Til samans er Nýsæland 270.000 ferkilometrar. Helvtin av landinum er graslendi, bert lítil partur veltur, og ein fjórðingur er skógur. Veðurlagið er lýtt, og tí hava góðir møguleikar verið at ment landbúnaðarvinnu og skógarvinnu. So langt suðuri er sjálvandi summar, tá vetur er hjá okkum, og Nýsæland kann tí selja Evropa góðar landbúnaðarvørur um veturin.
Calvin Coolidge
John Calvin Coolidge (føddur 4. juli 1872, deyður 5. januar 1933) var 30. forseti í USA frá 2. august 1923 til 4. mars 1929. Hann var limur í Republikanska flokkinum.
Calvin Coolidge vann forsetavalið 4. november 1924 og varð endurvaldur til forseta USA. Í embætistíðin hjá honum fingu upprunaamerikanarar fullan ríkisborgararætt.
Golden Gate brúgvin
thumb|right|250px|Innsiglingin til [[San Francisco við Golden Gate brúnni. Kenda brúgvin læt upp í 1937.]] Golden Gate brúgvin er ein heingibrúgv um Golden Gate sundið í San Francisco, Kalifornia. Heingibrúgvin er 2737 m long og er hon ein tann longsta í heiminum.
Brúgvin varð liðug í apríl 1937 og kostaði $27 mill. Brúgvin er 2737,4 m long og 27,4 m breið, hevur seks koyribreytir og tvær gongubreytir. Siglast kann undir brúnni.
Stálveirar eru festir í brúgvartornini, sum bera brúnna.
900px|thumb|center|Golden Gate brúgvin í 2015.
Taxi
Taxi var ein føroyskur rock/pop tónleikabólkur, sum var virkin í seinnu helvt av 1990-árunum. Bólkurin vann Prix Føroyar í 1999. Tað vóru Kim Hansen, Kaj Johannesen og Jón Mc Birnie, ið stovnaðu bólkin. Kim og Kaj høvdu spælt saman fyrr í Moirae saman við Terja Rasmussen og øðrum. Teir góvu eina EP fløgu út í 1999, sama ár sum teir vunnu Prix Føroyar. Aðrir hava eisini spælt við í bólkinum: Magnus Johannessen á keybord og Jim Skou Andersen á saxofon. Í 2001 spældi Janus Kampmann guitar í Taxi.
100-árini
Øldir: 1. øld - 2. øld - 3. øld
Ár: 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109
Iron Lungs
Iron Lungs er ein føroyskur tungmámlsbólkur, ið var stovnaður í 2013.
Gauteng
Gauteng (zulu: eGoli, enskt: Gauteng, afrikaans: Gauteng, sesotho: Gauteng, setswana: Gauteng, xhosa: iRhawuti) er ein landslutur í Suðurafrika.
Í norðri hevur Gauteng mark við Limpopo, í eystri við Mpumalanga, í suðri við Free State og í vestri við North West.
Johannesburg er høvuðsstaður og størsti býurin í landslutinum. Aðrir kendir býir eru Pretoria, Boksburg, Benoni, Springs, Krugersdorp, Vanderbijlpark og Vereeniging.
19,8 % av fólkunum tosa zulu, 13,3 % enskt, 12,4 % afrikaans, 11,6 % suðursotho, 10,6 % norðursotho, 9,1 % tswana, 6,6% xhosa, og 6,6% tsonga.
250px|thumb|left|Kommunur í landslutinum Gauteng Landsluturin varð stovnaður í 1994. Ein partur av táverandi landslutinum Transvaal og smáir partar av heimlandinum Boputhatswana vórðu samanlagdir til landslutin Pretoria-Witwatersrand-Vereeniging (PWV) sum í 1995 fekk tað navnið Gauteng. Gauteng er tann minsta av teimum níggju landslutinum í Suðurafrika. Hóast tað býr ein fjórðingur av øllum fólkinum í Suðurafrika í hesum landslutinum.