cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hattarvík
Jústinus løgmaður
Einaferð kom Jústinus løgmaður óvart á ein tjóv, rætt sum hann var at bróta inn í eitt gróthús hansara. Tjóvurin bønaði hann einki at gera sær, og Jústinus slepti honum, men varnaði hann ikki at gera slíkt oftari. Sama árið fór løgmaður til Havnar til ólavsøkutingið, men sum hann sat í rættinum, kom hesin sami tjóvur inn og spurdi løgrættismenninar, hvussu mikil sekt ið lá á manni, sum slepti einum tjóvi og segði ikki frá honum. Tá svaraði løgmaðurin, sum kendi skálkin aftur og visti, hvat ið hann hevði í huga: “Eg skal lata tjóvabøturnar, men tú skalt hanga í gálganum.” Og løgmaður galt peningin alt fyri eitt og legði seksti dálar fram á borðið, men tjóvurin varð hongdur.
Jústinus løgmaður átti tveir synir. Hin eldri fekk Kellingargarð eftir pápan; hin yngri giftist til løgmansgarðin á Steig í Vágum. Við skilnaðin gav løgmaður yngra soni sínum fýra óðalsmerkur innangarðs uttan fyri Tvættá á Kirkju (í Fugloy) og ein hagapart fyri seg sjálvan ytst í Skarðsvík. Festibrævið skrivaði løgmaður “uppi á Krossi”, á fjallinum ímillum Kirkju og Hattarvíkar.
Floksmenninir
Floksmenninir vóru tiltikin bartrog, ið livdu í Føroyum fyri nógvum hundrað árum síðan. Teir itu Høgni Nev, Hálvdan Úlvsson og Rógvi Skel og vóru úr Hattarvík. Ein fjórða, Sjúrð við Kellingará, noyddu teir afturat sær. Teir søgdu fyri kongi, at tað livdist ikki í Føroyum fyri ófriðarkroppum og fingu hann at senda sær svørð og onnur vápn at verja sær við. Men veruliga ætlan teirra var at leggja undir seg allar Føroyar. Fimti mans fingu teir í part við sær, flestar úr Suðuroy, og stevndu teimum til fundar á Gøtueiði at leggja til rættis. Men yvirvøldin í Havn frætti um ætlanina, tók viðhaldsmenn teirra og sendi síðan fólk at taka floksmenninar. Eftir harðan bardaga í Svínoy vórðu teir tiknir og dømdir til deyða fyri m.a. at hava dripið bóndan í Árnafirði. Floksmenninir vóru síðani førdir uppá á hægstan Valaknúk, omanstoyttir haðani og grivnir niðriundir.
Bora-Hansgrohe
Bora-Hansgrohe (UCI Kota: BOH) er eitt súkklulið, ið varð stovnað í 2010 við einum týskum UCI Professionellum Kontinental-lisensi.
Hattarvík
Postur
Nær postskiftisstøð er skipað í Hattarvík, vita vit ikki við vissu, men elsta skrivið viðvíkjandi Hattarvík, sum vit finna í skjølunum hjá postverkinum, er dagfest 12. juli 1932. Hetta er ein umsókn frá Marionnu Fuglø um at gerast postskiftiskvinna í Hattarvík. Hon verður sett í starvið. Onnur skjøl benda á, at Tróndur Fuglø, sum er faðir Marionnu Fuglø, hevur verið postskiftismaður frammanundan. Hvussu leingi Tróndur Fuglø hevur røkt starvið, geva skjølini onki svar uppá, men í einum brævi verður nevnt, at hann hevur gingið ímillum Hattarvík og Kirkju við og eftir posti. Tá postbáturin ikki fekk samband við Hattarvík orsakað av ókyrru, skuldi postskiftisstøðin í Hattarvík syrgja fyri, at postur ið skuldi sendast, varð borin úr Hattarvík til Kirkju. Komandi postur til Hattarvíkar varð so tikin við heimaftur. Hetta kom ofta fyri, serliga tá nógv høgætt og eysturætt var um vetrarnar.
Í 1937 eitur postskiftiskvinnan Marianna Hansen. Hon er nú gift við Óla G. Hansen, keypmanni í Hattarvík. Marianna Hansen doyr tann 23. juli 1953. Í skjølunum síggja vit, at í august 1953 hevur eftirsitandi maður hennara, Óli G. Hansen, tikið við sum postskiftismaður í bygdini. Hann situr við postinum til hann doyr 27. desember 1971. Tann 1. apríl 1972 tekur Katrin Amalia Fuglø við sum postskiftiskvinna í Hattarvík. Hon er dóttur Marionnu og Óla G. Hansen. Seinastu árini hevur maður hennara, Leivur Fuglø, havt ábyrgdina av postinum í Hattarvík. Viðvíkjandi postflutninginum var støðan tann sama í Hattarvík sum á Kirkju, tað vil siga, at áðrenn postbáturin fór at sigla í 1914, var ongin regluligur postflutningur. Posturin varð borin úr Klaksvík og lagdur til heintingar í Hvannasundi. Tað var postmaðurin, sum gekk úr Klaksvík um Árnafjørð og Hvannasund til Viðareiðis, ið tók postin til Svínoyar og Fugloyar við norður í Hvannasund. Tá onkur úr Fugloy og Svínoy kom inn í Hvannasund í ørindum, varð posturin til bygdirnar í Fugloynni og til Svínoyar tikin við útaftur.
Tranås
thumb|right|240px|Tranås Tranås er ein býur í Tranås kommunu í Jönköpings län Svøríki. Býurin hevur umleið 14 197 íbúgvar (2010). Býurin liggur við vatnið Sommen í norðara parti av Småland.
Glyvralon
thumb|Glyvralon í dag. Glyvralon, eisini kent sum húsini á Langanesi, er søguligur bygningur á Glyvrum, Eysturoynni, bygdur tíðliga í 20. øld.
Søga
Glyvralon er bygt áðrenn kríggið, og er bygt í arkitektoniska Barokk stílinum. Innan er Glyvralon innrættað við flottum møblum úr nítjandu øld, og er ein gjøgnumgangandi stílur í gjøgnum øll húsini. Uttanfyri húsini er størt jarðarøki, har seyður og onnur kríatúr ganga frítt, og er tað eitt ógvuliga náttúru-vakurt øki. Nakað sunnanfyri húsini liggur virkið og høvuðskontórið hjá Bakkafrost.
Niels Pauli í Heimistovu teknaði húsini, sum lærarahjúnini Christian og Helena Bjarnadal lótu byggja í seinru helt av 1930unum; men Bjarnadal hjúnini fluttu ikki inn, fyrr enn kríggið var av. Hjúnini fluttu tó seinni úr húsunum aftur, og búði tí eingin í húsunum í fleiri ár. Um aldarskiftið keypti Jógvan Lauritsen úr Sørvági húsini, sum tá vóru í sera ringum standi, men sum hann so spakuliga byrjaði at umvæla. Á sumri 2018 vóru húsini aftur til sølu, og vóru tað hjúnini Terje og Birna Vestergaard, sum gjørdust nýggir eigarar av húsunum, og sum tóku sær av at fáa síðstu umvælingarnar uppá pláss.
Eins og aðrir bygningar, ið vórðu bygdir um sama mundið, her kann m.a. nevnast Spinnaríið í Klaksvík og Gula Smiðja í Saltangará, so er Glyvralon í høvuðsheitum einans bygt við betong. Undir øðrum heimsbardaga var ikki nógv til av byggitilfari í landinum, og ringt var at fáa fatur á timbri. Tó var nokk til av sementi, og av tí sama gjørdist tað bíligasta loysnin, tá tað skuldi blandast við tilfar, ið ríkiligt var til av. Júst hetta gevur eisini Glyvralon sína eyðkendu útsjónd, og sæst tað eisini at bygningurin er bygdur eftir lendinum.
Glyvralon í dag
Søguligu húsini á Langanesi vóru, eftir at lærarahjúnini fluttu út ikki væl hildin, og millum manna vórðu húsini kend sum spøkilsishúsini. Tað kravdi tí eina kæra hond at fáa húsini til sín rætta heiðurs aftur, men í dag standa húsini í sama standi sum tey gjørdu, tá tey vórðu bygt. Síðani fyrst í 2000 eru húsini blivin umvæld, og í 2019 vórðu síðstu umvælingarnar lidnar. Húsini eru gjørd í upprunastand, tó við nøkrum tillagingum fyri at kunna hýsa ferðafólkum og vitjandi, og at kunna hýsa eitt nú borðhaldum.
Matti Breschel
Matti Breschel (føddur 31. august 1984) er ein danskur professionellur landavegssúkklari, ið súkklar fyri UCI ProTeam Cannondale-Garmin.
Glyvralon
Glyvralon í dag
Í dag verður Glyvralon leigað út til skeiðsvirksemi, brúdleypir, veitslur og annað, ið krevur tílíkar umstøður. Glyvralon trekkir seg burturúr rúgvuni við at tey hava ein fínari gjøgnumgangandi stíl í gjøgnum húsini, enn hvat man vanliga sær í veitsluhølum. Afturat stóra veitsluhølinum og glasbygninginum er alt loftið innrættað sum eitt stórt fundarhøli, har møguleiki er at hava fundir, skeiðir fyri upp til 40 fólkum, og annað.
Í dag rekur Birna Vestergaard alt virksemið í Glyvralon.
Bill Paxton
thumb|right|220px William "Bill" Paxton (føddur 17. mai 1955 í Fort Worth, Texas, deyður 25. februar 2017 í Los Angeles, Kalifornia) var ein amerikanskur sjónleikari. Bill Paxton er ein av teimum sjónleikarunum sum ikki er serliga kendur fyri nakran høvuðsleiklut. Men hann hevur verið í einum ótali av filmum, og fleiri av teimum heilt stóru framleiðslunum eisini. Av filmum sum Bill Paxton hevur verið í kunnu nevnast Aliens (1986), Predator 2 (1990), The Terminator (1984), Apollo 13 (1995) og Titanic (1997). Tað eru nógvir aðrir, og yrkisleið hansara vardi í umleið 40 ár. Paxton náddi eisini at vinna eina Emmy heiðursløn fyri leiklut sín í Hatfields and McCoys (2012).
Paxton var bara 18 ára gamal tá hann flutti úr Texas til Kalifornia, fyri at gerast sjónleikari. Nøkur ár seinni bleiv hann útbúgvin sjónleikari í New York.
160-árini
Øldir: 1. øld - 2. øld - 3. øld
Áratíggju: 110-árini 120-árini 130-árini 140-árini 150-árini - 160-árini - 170-árini 180-árini 190-árini 200-árini 210-árini
Ár: 160 161 162 163 164 165 166 167 168 169
Gränna
thumb|right|240px|[[Grennaskúlin]] Gränna er ein býur í Jönköpings kommunu í Småland í Jönköpings län í Svøríki. Býurin hevur umleið 2 553 íbúgvar (2010).
Terje Beinar Vestergaard
Terje Beinar Vestergaard (føddur 13. februar 1973 í Sumba), búsitandi í Saltangará, er politikkari, sangari og sjálvstøðugur vinnurekandi. í 2018 keypti Terje, saman við konuni Birnu Vestergaard, eini hús við sjóvarmálan á Glyvrum, og byrjaðu tey virksemið, sum í dag er kent undir heitinum Glyvralon. í 2019 keypti Terje seg inn í eitt plátuverkstað, men seldi sín part fyri at gerast leiðari á Ditec. Terje er kommunal -og landspolitikkari. Hann stillaði fyrstu ferð upp til kommunalpolitikk í Runavíkar Kommunu í 2012 og slapp inn, og í valinum í 2016 gjørdist hann varðaborgarstjóri í kommununi. í 2019 stillaði Terje fyri fyrstu ferð upp í landspolitikki fyri Sjálvstýri, men valdi í 2022 at fara úr flokkinum. Til løgtingsvalið 8. Desember 2022 stillar hann upp fyri Miðflokkin.
Terje hevur givið fleiri tónleikaútgávur út, og er vorðin kendur manna millum fyri sína fólksligu rødd. Millum annað hevur hann givið tveir sangir út, sum verpápin Hans á Bakka, sáli, skrivaði áðrenn hann andaðist. Teir báðir sangirnir kallast Tíðin fer, og Lívsins Rósa. Eisini hevur hann latið aðrar útgávur úr hondum, og hevur hann millum ár og dag verið nógv at hoyra í útvarpi og aðrastaðni. Terje hevur eisini skrivað og sungið sangir fyri bæði Støkk og NSÍ.
Terje er giftur við Birnu Vestergaard. Saman eiga tey trý børn, Maritu Højgaard, Hans Terje Vestergaard og Dánjal Vestergaard.
Hjo
thumb|right|240px|[[Hjo kirkja.]] Hjo er ein býur í Hjo kommunu og er partur av Västra Götalands län í Svøríki. Býurin hevur umleið 6 094 íbúgvar (2010).
Remigiusz Mróz
Remigiusz Mróz er ein pólskur rithøvundur, sum undir dulnevninum Ove Løgmansbø hevur skrivað tríggjar krimisøgur, sum ganga fyri seg í Føroyum. Rithøvundurin nýtir sítt listarliga frælsi at seta føroysk nøvn og fyribrigdi saman á ein hátt, sum ikki samsvarar við veruleikan.
Í 2017 varð avdúkað, at tað er pólski rithøvundurin Remigiusz Mróz, sum er maðurin handan dulnevnið Ove Løgmansbø.
45 f.Kr.
Øldir: 2. øld f.Kr. – 1. øld f.Kr. – 1. øld
Áratíggju: 90-árini f.Kr. 80-árini f.Kr. 70-árini f.Kr. 60-árini f.Kr. 50-árini f.Kr. - 40-árini f.Kr. - 30-árini f.Kr. 20-árini f.Kr. 10-árini f.Kr. 0-árini f.Kr. 0-árini
Árstal: 50 f.Kr. 49 f.Kr. 48 f.Kr. 47 f.Kr. 46 f.Kr. - 45 f.Kr. - 44 f.Kr. 43 f.Kr. 42 f.Kr. 41 f.Kr. 40 f.Kr.
46 f.Kr.
Øldir: 2. øld f.Kr. – 1. øld f.Kr. – 1. øld
Áratíggju: 90-árini f.Kr. 80-árini f.Kr. 70-árini f.Kr. 60-árini f.Kr. 50-árini f.Kr. - 40-árini f.Kr. - 30-árini f.Kr. 20-árini f.Kr. 10-árini f.Kr. 0-árini f.Kr. 0-árini
Árstal: 51 f.Kr. 50 f.Kr. 49 f.Kr. 48 f.Kr. 47 f.Kr. - 46 f.Kr. - 45 f.Kr. 44 f.Kr. 43 f.Kr. 42 f.Kr. 41 f.Kr.
Róland Toftum
Róland Toftum (føddur 1998) úr Vági er ein føroyskur svimjari, sum svimur fyri Susvim og Føroyar. Hann er fyrsti føroyingur, ið hevur svomið 50 metrar bringu á langgeil undir 30 sekund.
Danish Open 2016
Róland luttók saman við øðrum føroyskum svimjarum á Danish Open í Bellahøj í apríl 2016. Hann setti tvær ferðir nýtt føroyskt met og juniormet í 50 metrar bringu, fyrst í innleiðandi riðlunum við tíðini 29.89. Hann gjørdist harvið fyrsti føroyingur, ið hevur svomið 50 metrar bringu á langgeil undir 30 sekund. Hann svam í fýra B-finalum, tað var í 50, 100 og 200 bringu og í 50 m frí.
FM á langgeil 2016
Fyrsta FM-svimjikappingin á langgeil nakrantíð varð hildin í Páls Høll í Vági vikuskiftið frá 11. til 13. mars 2016. Róland vann fleiri heiðursmerki og setti føroysk met.
Reykjavík International Games 2016
Róland setti nýtt føroyskt met og juniormet í 50 m bringu á langgeil í innleiðandi riðlum við tíðini 30.45. Pál Joensen átti gamla metið á 30.65 frá Bergen Swim Festival 2015. Markus Joensen úr Havnar Svimjifelag átti føroyska juniormetið á 31:81, frá Evropeisku JuniorMeistarastevnuni í Póllandi í 2013.
Mann
Isle of Man, Mann ella Mon sum hon eisini verður nevnd (Ellan Vannin á manskum), er sjálvstýrandi oyggj í Írska sjónum, men undir enskum kongadømi. Stjórnin á oynni eitur Tynwals, og her verða summar týðandi avgerðir tiknar. Upprunamálið er manskt - keltisk mál, sum næstan er útdeytt og bara verður talað við hátíðarligt høvi. Oyggin hevur áður havt sjálvræði. Árini 1405 til 1765 var oyggin Man sjálvstøðugt kongsríki.
Róland Toftum
Reykjavík International Games 2016
Róland setti nýtt føroyskt juniormet í innleiðandi kapping í 100 metrum bringu við tíðini 1:07.76. Markus Joensen úr Havnar Svimjifelag átti juniormetið á 1:08.93 frá 2013.
Mann
Í miðøld var oyggin undir norskum valdi. Enn eru staðanøvnini mest øll norrøn.
Søga
Høvuðsgrein: Manns søga
Róland Toftum
NM og NJM á stuttgeil í 2015 í Bergen
Róland setti trý juniormet á Norðurlendsku JuniorMeistarastevnuni á stuttgeil, ið varð hildin í Bergen í desember 2015. Hann setti juniormet í 200 m bringu, fyrst í innleiðandi riðlunum við tíðini 2:19.52 og síðan í finaluni við tíðini 2:19.37. Róland setti eisini nýtt føroyskt juniormet í 100 metra bringusvimjing á stuttgeil, tá ið hann í innleiðandi riðlunum á NM/NJM 2015 í Bergen svam teinin uppá 1:04.43.
Mann
Søga
Søgan hjá Mann er elligomul. Viðurskiftini millum tað keltiska fólkið á Mann og norrøna niðursetufólkið tykjast at hava verið nógv friðarligari enn í Írlandi. Staðanøvnini siga, at har hevur verið nógv norrøn búseting. Tann fyrsti kendi norski kongurin á Mann doyði í 976. Mannríkið tykist við hvørt at hava verið í samgongu við Dublin-ríkið, men ofta í kríggi við Ornoya-ríkið, serliga um valdið yvir oyggjunum vestanfyri Skotland. Stjórnar-, rættar- og verjuskipanin hevði uttan iva norska fyrimynd og er varðveitt til dagin í dag, hóast oyggin í 1405 sjálvboðin gav seg undir Heindrik IV bretakong. Tingið við 24 limum kom saman á Tingvallaheygnum. Tá ið norðmenninir á Mann høvdu tikið við kristindóminum onkuntíð um ár 900, fóru teir at nýta gravkrossar, við rúnainnskriftum á norskum.
Róland Toftum
Oyggjaleikir 2015
200px|thumbnail|250px|Róland saman við venjara sínum [[Jón Bjarnason og Susvim-svimjarunum Eyðbjørn Joensen og Sáru R. Nysted í juli 2015.]]
Mann
Søga
Oyggin var longu bygd, áðrenn keltar komu til bretsku oyggjarnar, og hon hevði sína frælsu og óheftu skipan fram til 1765, tá Duke John av Atholl varð kroystur at selja ensku krúnuni síni rættindi fyri 70.000 sterlingpund. Við hesi sølu fekk Stóra Bretland fult vald at krevja inn allan toll á oynni og tryggja, at Navigation Act varð upphildin eisini á Mann. Manbúgvar noyddust eftir hetta at venda aftur til gomlu vinnuvegirnar, landbúnað, fiskivinnu og námsvinnu, blýggj og kol. Frammanundan hesi sølu varð mett, at Manbúgvar árliga stóðu fyri eini smugling, ið snýtti bretsku krúnuna fyri virðir, sum svara til góð 300.000 pund. Ryberg royndi at flyta henda handil til Føroya.
Róland Toftum
FM í svimjing 2015
Róland setti føroyskt juniormet í 200 bringu við tíðini 2:21.33.
Reykjavík International Games 2015
Kappingin var hildin vikuskifti 16. til 18. januar 2015.
Mann
Politikkur
Mann er ikki eitt heimastýri. Mann er eitt sjálvstøðugt ríki í kongsfelagsskapi við Ongland. Gordon Brown hevur einki at siga í Mann. Men tað hevur enska drotningin harafturímóti. Mann er fullkomiliga sjálvstøðugt, men er tó ikki viðurkent av altjóða samfelagnum sum fullveldisríki.
Róland Toftum
FM 2014
Róland luttók á FM í svimjing 2014, sum varð hildið í Havn vikuskiftið 16., 17. og 18. mai 2014. Hann vann fleiri heiðursmerki bæði í einstaklingakappingum og liðkappingum. Besta úrslitið hjá honum var í liðkapping í 4 ferðir 50 metrum frí, har ið teir settu nýtt føroyskt met. Á stevnuni varð hann eisini kosin sum Ársins stjørnuskot 2014 hjá monnunum.
Mann
Mentan
Høvuðsgrein: Mansk mentan
Róland Toftum
Meistarastevna fyri ung 2014
Róland luttók á Meistarastevnu fyri ung í Svimjihøllini í Havn 25. og 26. apríl 2014. Hann gjørdist mest vinnandi drongur og næst mest vinnandi av øllum, næst eftir Sáru R. Nysted. Róland vann 12 gull, 2 silvur og 1 bronsu heiðursmerki.
Mann
Mentan
Gamla gæliska talumálið, manskt bleivð avloyst av enskum í 19-du øld.
Róland Toftum
NMU 2013
Róland luttók á norðurlendsku meistarastevnuni fyri ung, sum varð hildin í Reykjavík í juli 2013.
Mann
Landafrøði
Høvuðsgrein: Mansk landafrøði
Mann liggur í Írlandshavinum, einar 50 km suður úr Skotlandi og einar 75 km eystur úr Norðurírlandi. Oyggin er 572 ferkilometrar til støddar, t.e. nakað sum Streymoy, Vágoy og Kalsoy til samans. Høvuðsstaðurin, Douglas, liggur miðskeiðis á eystursíðuni á oynni.
Búskapur
Høvuðsgrein: Manskur búskapur
Rólandskvæði
thumb|400px|Tær átta fasurnar í Rólandskvæðnum, avmyndaðar í sama bílæti Rólandskvæði (franskt La Chanson de Roland) er ein episk yrking, ella kappakvæði, ið byggir á Runsivalsstríðið í ár 778, undir stjórnaskeiði Karlamagnusar. Hon er elsti varðveitti teksturin í fronskum bókmentum, og finst í fleiri útgávum, og sýnir hetta hvussu vælumtóktur hesin tekstur var frá 12'tu til 14. øld.
Ætlandi varð yrkingin skrivað í tíðarskeiðnum millum 1040 og 1115; elsta útgávan frá 1040, við seinni ískoytum og broytingum gjørdar fram til uml. 1115. Endaligi teksturin fevnir uml. 4.000 reglur. Yrkingin er, saman við spanska Cantar de Mio Cid, eitt framúr dømi um kappakvæði (chanson de geste), ið var ein bókmentagrein sum blomstraði frá 11'du til 15. øld, og fagnaði kappabrøgdum.
Bodil virðislønin
Elsta filmsvirðislønin í Danmark er Bodil virðislønin, sum verður handað av Danske Filmkritikere. Virðislønin er uppkallað eftir tveimum av teimum stóru donsku sjónleikarinnunum, Bodil Ipsen og Bodil Kjer, og varð handað fyrstu ferð hin 29. apríl 1948.
Bodil virðislønin verður handað í hesum bólkum:
Harumframt verður ein fotografvirðisløn latin og ein Serstøk-Bodil fyri ársins størstu innsatsir og ein Heiðurs-Bodil til ein ella fleiri persónar, ið gjøgnum árini hevur markerað seg á ein týðandi hátt.
Johansen
Johansen er eitt norðurlendskt eftirnavn, tað er 10. vanligasta eftirnavnið í Føroyum. Eftirnavnið merkir Sonur Johan.
Kend fólk sum eita Johansen:
Finnland
Finnland (finskt: Suomi) er lýðveldi í Norðurevropa. Finnland hevur mark við Noreg í norðri, Svøríki og botnisku víkina í vestri, Eystrasalt í ein útsynning Finnlandsfjørðin í suðri og Russland í eystri. Finnland er norðasta sjálvstøðuga land í heiminum eftir Ísland.
Flagg Finnlands er blátt og hvítt. Tjóðardjórið er bjørnin. Tjóðblóman er dalaliljan. Tjóðfuglur í Finnlandi er sangsvanurin. Skjaldarmerkið hjá Finnlandi er ein gul leyva, sum heldur í einum svørði og traðkar á ein sápil. Runan um hana eru 9 silvurrósur. Finski tjóðsangurin eitur “Maamme” (Okkara land). Upprunaliga var hann skrivaður á svenskum. Lagið er tað sama sum til estiska tjóðsangin.
Søga
Í øldir var Finnland undir svenskum yvirvaldi (Hertugadømið Finnland), til tað kom undir Russland í 1809. Finnland var partur av tí russiska sarríkinum frá 1809 til 1917. Í 1917 undir russisku kollveltingini gjørdist Finnlandi gjørdist ein sjálvstøðug tjóð. Í 1939-1940 leyp Russland á Finnland. Hetta kríggið verður vanliga nevnt Vetrarkríggið.
1. veraldarkríggið var Finnlandi ein ónd tíð. Landið uddi av russiskum hermonnum, og russiskt mál og mentan vórðu við harðari hond trokað inn á teir. Men tá ið russiska kollveltingin á vári 1917 tók seg upp, var øllum greitt, at nú fór vend at koma í, og tá ið so russiska stjórnin út á heystið sama árið var frákoyrd, lýsti finska tingið landið at vera sjálvstøðugt. Hetta hendi 6. desember í 1917. Enn vóru ikki allar súðir syftar. Eftir var at fáa skil á landinum. Enn var ein fjøld av russiskum hermonnum, sum gjørdi viðurskiftini ótrygg. Men Carl Gustaf Mannerheim, herhøvuðsmaður, fekk savnað sær eitt lið av bæði uttanlendis og innanlendis hermonnum. Hann vann á øllum óskilinum og fekk aftur rætt og skjal í landinum.
Eitt trætumál tók seg upp hesa tíðina millum Svøríkis og Finnlands um Álandsoyggjarnar. Fólkið á hesum oyggjunum var svenskt, men oyggjarnar vóru hertiknar av russum í 1809, og nú kannaði Finnland sær oyggjarnar. Hetta dámdi ikki Svøríki, men av tí at tað ikki vildi taka málið í sínar egnu hendur, varð tað lagt fyri fólkadómstólin í Haag. Fólkadómstólurin vildi ikki vera ein forðan fyri hesum nýstovnaða ríkinum og dømdi av teirri orsøk Finnlandi rættin til Álandsoyggjarnar.
Samkynt hjúnaband
Ríkisdagurin í Finnlandi samtykti 28. nov. 2014 við teprum meiriluta eitt uppskot um at loyva hjúnaband millum persónar av sama kyni. Uppskotið um sokallað kynsneutralt hjúnaband varð samtykt við 105 atkvøðum fyri og 92 ímóti. Síðan 2002 hevur skrásett parlag verið ein møguleiki í Finnlandi, men í 2014 fóru lógarsmiðirnir eitt fet víari. Finnland hevur verið einasta av teimum fimm stóru Norðurlondunum, har samkynd ikki kundu ganga saman í hjúnalag. Lógaruppskotið í 2014 var eitt úrslit av einum sokallaðum borgaratiltaki fyri javnbjóðis hjúnabandslóggávu. Upp móti 170.000 undirskriftir vórðu savnaðar og latnar ríkisdagsformanninum í 2013. Sambært finskari lóg skal ríkisdagurin viðgera ein spurning, ið savnar minst 50.000 undirskriftir. Í juni mánaði í 2014 varð uppskotið havnað í eini tingnevnd, men uppskotið varð kortini lyft víðari inn í ríkisdagssalin, sum tók avgerð sína í spurninginum 28. nov. 2014.
Mentan
Finska mentanin er ólík mentanini í hinum Norðurlondum, og finskt er ikki skylt við norrønu málini. Finnar lýsa mentan teirra við trimum orðum "sauna, sisu og náttura" Orsakað av stødd Finnlands er finska mentanin landafrøðiliga deild upp. Í Finnlandi er ein sera sterk smáttumentan. Finnar fara út í smáttur sínar, hvørjaferð tíðin loyvir tí. Hesar smáttur eru sum oftast staddar við sjógvin ella við eitt av mongu vøtnunum í Finnlandi
Tónleikur
Í mun til fólkatalið hevur Finnland mest tungmálmsbólkar í heiminum.
65 f.Kr.
Øldir: 2. øld f.Kr. – 1. øld f.Kr. – 1. øld
Finnland
Tónleikur
Eisini kann nevnast at kendi DJ'urin Darude kemur úr Finnlandi.
65 f.Kr.
Áratíggju: 110-árini f.Kr. 100-árini f.Kr. 90-árini f.Kr. 80-árini f.Kr. 70-árini f.Kr. - 60-árini f.Kr. - 50-árini f.Kr. 40-árini f.Kr. 30-árini f.Kr. 20-árini f.Kr. 10-árini f.Kr.
Finnland
Tónleikur
Innan rokktónleik eru The Rasmus, celloleikandi bólkurin Apocalyptia og 70'ára-bólkurin Hurriganes helst tey kendastu nøvnini.
Fyrsti finski bólkurin, sum fekk altjóða viðurkenning, var rokkbólkurin Hanoi rocks.
65 f.Kr.
Árstal: 70 f.Kr. 69 f.Kr. 68 f.Kr. 67 f.Kr. 66 f.Kr. - 65 f.Kr. - 64 f.Kr. 63 f.Kr. 62 f.Kr. 61 f.Kr. 60 f.Kr.
Finnland
Tónleikur
Finnar luttaka í evropeisku sangkappingini Eurovision. Tað hevur ikki gingið teimum væl, undantikið í 2006, tá ið tungmálmsbólkurin Lordi
Andrew Jackson
thumb|right|220px Andrew Jackson (15. mars 1767 – 8. juni 1845) var 7. forseti í USA. Fyrstu ferð, at tann sum fekk flestar atkvøður í USA ikki eisini gjørdist forseti, var til forsetavalið í 1824. Jackson, sum seinni gjørdist forseti frá 1829-1837, fekk bæði flestar atkvøður og flestar valmenn í 1824. Men hóast hann eisini fekk flestar valmenn, so fekk hann tó ikki meiri enn helmingin av øllum valmonnunum. Í 1824 vóru 261 valmenn íalt, og kravdist tað 131 valmenn til vissan sigur – Andrew Jackson fekk 99 valmenn. Til valið í 1824 vóru fýra forsetavalevni, og nummar tvey gjørdist John Quincy Adams við 84 valmonnum, nummar trý William H. Crawford við 41 valmonnum og Henry Clay við 37 valmonnum. Tá eingin fekk reinan meiriluta ásetti 12. ískoyti til amerikansku grundlógina, at tað var Umboðsmannatingið sum skuldi velja forsetan, og veljast skuldi millum tríggjar teir fremstu. Umboðsmannatingið so gjørdi, og valið fall á John Quincy Adams. Andrew Jackson fekk tó uppreisn longu valið eftir í 1828, tá hann vann reinan meiriluta móti júst John Quincy Adams.
Finnland
Tónleikur
gjørdist sigursharri.
Andrew Jackson
Fyriuttan at vera fyrsti sitandi amerikanski forseti, sum onkur royndi at myrða, bleiv Andrew Jackson eisini kendur sum fyrsti, og higartil einasti, forseti, sum megnaði at rina alla ta amerikansku skuldina.
Finnland
Landfrøði
thumb|right|200px|Á kortinum er Finnland býtt í 19 øki. Størsti parturin av landinum er skógur, har fura, grann og bjørk vaksa. Kavin liggur næstan allan veturin.
Andrew Jackson
Morðroynd
Tann 30. januar í 1835 var amerikanski forsetin Jackson, ið sat árini 1829-1837, til jarðarferð hjá einum kongresslimi úr Suðurcarolina. Tá var tað, at sinnissjúki maðurin Richard Lawrence við tveimum pistólum skeyt eftir forsetanum, tó uttan at raka hann. Í staðin fór 67 ára gamli forsetin at buka Lawrence við stavinum hjá sær, áðrenn aðrir komu til og tóku hann. Lawrence varð seinni dømdur ósekur, tí hann var sinnissjúkur, og hann livdi restina av sínum lívi á einum sinnissjúkrahúsi.
Finnland
Landfrøði
Stórir partar av Finnlandi eru skógvaksnir, og har eru mong vøtn, tí at skriðjøklarnir gróvu djúpar lægdir í lendið í seinastu ístíð.
Búskapur
Mesta fólkið livir av jarðarbrúki og skógbrúki. Tað er so í Finnlandi, at til hvønn garð liggur eitt strekki av skógi, og hetta gevur ofta líka nógv av sær sum tað, fólkið fær burtur úr jørðini. Um summarið verða neytini rikin á skógin. Kornsløgini, tey dyrka í Finnlandi, eru mest bygg og havri, men tey velta ikki sørt av hveiti. Inni í landinum kann tað ofta henda, at hann legst við náttarfrosti, tá ið akrarnir eru farnir at næla, og so er alt strevið burturspilt. Kornið stadnar ikki allastaðni á bønum, so teir mugu turka tað inni. Eplum og rótum verður nógv velt av. Røturnar verða brúktar til neytini. Neytatalið í Finnlandi er heilt stórt, og tey kirna væl av smøri. Skógbrúkið hevur ovurhonds nógv at týða fyri finnlendingar; um tveir triðingar av landinum er skógvaksið, og væl ber til at floyta viðin eftir áunum, sum renna millum tey ymsu vøtnini; kortini kann tað henda, at stórir fossar eru á vegnum, og tá ber ikki til, men so hava teir grivið gryvjur millum vøtnini. Hægsti fossurin í Finnlandi eitur Imatra: har er bygt stórt elverk. Tað eru ikki bara stórvið og borðvið, teir flyta út úr Finnlandi. Nøgd av viði, helst av tí, sum lítið virði er í, verður gjørt til pappír, og Finnland flytur pappír út í stórum; krosslineri flyta teir eisini nógv út av; finskir svávulpinnar eru væl kendir. Í nýggjari tíð verður nógvur viður nýttur í klædnagerð (kunstsilki, eisini kallað rayon). Kol ella olja finst ikki í landinum, men fossamegín trýtur ikki, so teir brúka elkraft til drívmegi á ídnaðarvirkjunum. Eitt sindur av jarni er í landinum, men ikki nóg mikið til egið brúk; harafturímóti er væl til av kopari.
Epsilon
thumb|150px|Bókstavurin epsilon Epsilon (stóra Ε, lítla ε) er tann 5. bókstavurin í tí grikska alfabetinum.
Lasse Norman Hansen
Lasse Norman Hansen (føddur 11. februar 1992) er ein danskur professionellur súkklari, ið innan vegsúkklukappingar kappast fyri UCI ProTeam. Hann gjørdist professionellur í 2014. Hann súkklar eisini banasúkkling og hevur vunnið gull á OL í 2012, 2 bronsuheiðursmerki á OL í 2016 og silvur og bronsuheiðursmerki á HM og EM.
La Flèche Wallonne 2017
La Flèche Wallonne 2017 er tann 81. útgávan av súkklukappingini La Flèche Wallonne. Tað er tann 18. kappingin í World Tour-kalendaranum hjá UCI í 2017 og verður hildin 19. apríl 2017.
55 f.Kr.
Øldir: 2. øld f.Kr. – 1. øld f.Kr. – 1. øld
Árstal: 60 f.Kr. 59 f.Kr. 58 f.Kr. 57 f.Kr. 56 f.Kr. - 55 f.Kr. - 54 f.Kr. 53 f.Kr. 52 f.Kr. 51 f.Kr. 50 f.Kr.
Fortuneo-Oscaro
Fortuneo–Vital Concept (UCI Liðkota: FVC) er eitt UCI Professionelt Kontinental-súkklulið við heimstaði í Rennes, Frakland, ið luttekur í UCI Continental Circuits-kappingum og UCI World Tour-kappingum, tá ið liðið fær eitt wild card. Liðið varð stovnað í 2005 og í 2013 gjørdist høvuðsstuðulin Séché Environnement.
Liðið broytti navn í 2016 til Fortuneo Vital Concept og skal eisini nýta tað navnið í 2017.
Zeta
thumb|150px|Bókstavurin zeta Zeta (stóra Ζ, lítla ζ) er tann 6. bókstavurin í tí grikska alfabetinum.
Nielsen
Nielsen er eitt norðurlendskt eftirnavn, tað er 9. vanligasta eftirnavnið í Føroyum og 2. vanligasta eftirnavnið í Danmark. Eftirnavnið merkir Sonur Niels.
Kend fólk sum eita Nielsen:
Beinir Bergsson
Beinir Bergsson er ein føroyskur rithøvundur. Hann er kendur fyri at hava vunnið fyrstu EBBU-virðislønina í 2018 fyri yrkingasavn sítt Lítli drongurin og beinagrindin.
Beinir misti pápa sín av krabba tá hann var bert trettan ára gamal, og er yrkingasavnið skrivað útfrá upplivingum hansara.
1. deild 2014
1. deild 2014 var tann 71. sesongin av Føroya næstbestu fótbóltsdeild hjá monnum.
Eta
thumb|150px|Bókstavurin eta Eta (stóra Η, lítla η) er tann 7. bókstavurin í tí grikska alfabetinum.
Stölting Service Group
Team Stölting er eitt UCI Professionelt Kontinentallið, ið varð stovnað í 2011. Liðið hevur heimstað í Týsklandi. Liði luttekur í UCI Continental Circuits kappingum.
Robin Hood (1973 filmur)
Robin Hood er ein amerikanskur teknifilmur frá 1973 framleiddur av Walt Disney Productions. Hann er hin 21. filmurin í røðini av teimum klassisku animatiónsfilmunum frá Disney.
Kristianstad
thumb|right|240px|Kristianstad. Kristianstad (fyrr stavað Christianstad) er ein býur í Kristianstads kommunu í Svøríki. Íbúgvaratalið er umleið 35 711 (2010). Býurin varð stovnaður í 1614 av Christian 4. av Danmark-Noregi og eitur eftir konginum.
Elektrisk mótstøða
Ω
]])
Mótstandurin R á einum luti verður lýst sum elektriski spenningurin U tvørtur um lutin við streyminum I ígjøgnum hann.
Far, Hundur. Far!
'Far, Hundur. Far! (enskt heiti: Go, Dog. Go!; danskt heiti: Afsted, Afsted, Hund') er ein amerikonsk teknifilmsrøð fyri smábørn skapað av Adam Peltzman og framleidd av DreamWorks Animation Television og WildBrain Studios fyri Netflix. Byggir á bók hjá P. D. Eastman við sama heiti. Sjónvarpsrøðin varð send regluliga frá 26. januar 2021.
The Carpenters
thumb|The Carpenters í 1972 The Carpenters var ein amerikanskur tónleikabólkur úr Downey í USAi. Metingarnar siga, at teir hava selt yvir 100 million eintøk síðan fyrsta singulplátan "They Long to Be (Close to You)" kom út í 1970.
Ed Asner
Eddie Asner (fæddur 15. november, 1929) er bandarískur leikari og grínisti.
Bodil virðislønin fyri besta kvinnuliga høvuðsleiklutin
Bodil virðislønin fyri besta kvinnuliga høvuðsleiklutin er ein av Bodil virðislønunum, ið er ein donsk filmsvirðisløn, ið verður latin sjónleikarum og øðrum innan danskir filmar. Filmmedarbejderforeningen í Danmark handar virðislønina, ið var sett á stovn í 1948. Nevndin, ið stendur fyri handanini, kann velja at lata vera við at handa prísin, um hon ikki finnur fram til nakra sjónleikarinnu tað árið, ið tey halda er verd at geva virðislønina til.
HEC Paris
thumb|right|HEC Paris HEC Paris í Paris, Frakland varð sett á stovn í 1881. Er eisini mest virda universitetið í Frakland.
Skørping
thumbnail|Høvuðsvegurin í Skørping thumbnail|Skørping Nykirkja Skørping er ein býur í Norðurjútlandi í Danmark. Í býnum búgva 2.872 fólk (2014).
Universidade Federal de Goiás
thumbnail|right|240px|Universidade Federal de Goiás
Universidade Federal de Goiás er ein lærdur háskúli í Goiás, Brasil, sum varð settur á stovn í 1960.
Arvika
thumb|right|240px|Arvika. Arvika er ein býur í Värmlands län og høvuðsbýur í Arvika kommunu í Svøríki. Býurin liggur við jarnbreytina sum gongur millum høvuðsstaðirnir í Svøríki og Noregi: Stokkhólm og Oslo. Arvika liggur í ein landsynning av Oslo. Fólkatalið er umleið 14 244 (2010). Hóast býurin ikki liggur úti við strondina, so ber til at sigla gjøgnum veitir (kanalir) til vatnið Vänern, hagani til ber at sigla víðari gjøgnum Götakanalina til Göteborg og vesturstrond Svøríkis.
Andreas Hans Emil Christian Weihe
Andreas Hans Emil Christian Weihe (føddur 7. juli 1867 á Selatrað, deyður 16. november 1946) var ein føroyskur kongsbóndi og politikari (Sambandsflokkurin). Hann sat á Føroya løgtingi umboðandi Eysturoynna frá 1903 til 1910, og var ein av stovnarunum av Sambandsflokkinum í 1906. Hann var eisini ein av stovnarunum av Føroya Fornminnisavni, og harafturat skrivaði hann tvær søgubøkur.
Hans Emil Christian Weihe var bróðir Hans Petur Weihe.
Team Wiggins
Team Wiggins (UCI liðkota: WGN), er eitt professionelt súkklulið, eitt menningarlið, ið hevur heimstað í Stóra Bretland. Liðið byrjaði við at luttaka í vegsúkklukappingum og banasúkklukappingum í 2015.
EM í svimjing á stuttgeil 2015
EM í svimjing á stuttgeil 2015 fór fram í Netanya, Ísrael, frá 2. - 6. desember 2015. Kappingin skuldi upprunaliga vera hildin í januar 2015, LEN flutti hana til desember.
Hadsund Kirkja
thumbnail|Hadsund Kirkja Hadsund Kirkja er fólkakirkjan í Hadsund Sókn í Mariagerfjord Kommunu. Hon er teknað av arkitektinum C.A. Wiinholt úr Viborg og varð bygt í 1898. Talan er um eina krosskirkju, sum er bygt av reyðum tigulsteinum og hevur svart skifertak.
Roompot-Nederlandse Loterij
Roompot-Nederlandse Loterij  er eitt niðurlendskt UCI Professionelt Kontinentalsúkklulið fyri menn.
Borgholm
thumb|right|240px|Borgholm. Borgholm er ein býur í Borgholms kommunu á oynni Öland í Svøríki. Býurin er næststørsti býurin á Ølandi næst eftir Färjestaden. Í 2015 var fólkatalið í býnum 4.344. Býurin liggur gott 20 km norðanfyri Öland-brúnna, sum bindir oynna saman við býin Kalmar og meginlands Svøríki.
Rebild
thumbnail|Rebild National Park ella bara Rebild Bakker. Rebild er ein býur í Norðurjútlandi í Danmark. Í býnum búgva 607 fólk (2014). Býurin liggur mitt í Himmerland og er partur av Rebild kommunu.
Sport Vlaanderen-Baloise
Topsport Vlaanderen–Baloise er eitt professionelt súkklulið við heimstaði í  Belgia, ið luttekur í UCI Continental Circuits kappingum og, tá ið liðið verður útvalt við einum wildcard, so luttekur tað eisini í UCI ProTour kappingum.
Newark (New Jersey)
Newark  (úttala: /ˈnuːərk/) er stórbýur í norðara partinum av amerikanska stakríkinum New Jersey. Newark er størsti býurin í New Jersey. Í 2018 búðu har uml. 282 túsund fólk. Býurin liggur fram við víkini Newark Bay, tætt við markið til stakríki New York, og einans 13 km (8 míl) vestan fyri Manhattan í New York City. Havnin Port Newark er størsta bingjuhavnin á amerikansku eysturstrondini.
Áin Passaic River rennur fram við býnum.
Wilier Triestina-Southeast
Wilier Triestina-Southeast er eitt UCI Professionelt Kontinentallið, hvørs lisensur er heimahoyrandi í Italia. Teir flestu av súkklarunum og starvsfólkunum eru úr Italia.
Navajo Nation
Navajo Nation (navajoiskt: Naabeehó Bináhásdzo) er eitt reservat í USA, t.v.s. eitt stað serliga ætlað navajo-indiánarum. Navajo Nation varð sett á stovn 1. juni í 1868, og breiðir seg yvir 71,000 km 2 í Arizona, New Mexico og Utah. Har búgva sløk 300,000 fólk, harav umleið 3,000 í og kring høvuðsstaðin Window Rock. Teir, sum búgva í reservatum, hava serlig forrættindini, sum t.d. at teir sleppa undan at gjalda skatt. Um mentanina hjá navajofólkinum verður sagt, at tey flestu halda áfram við síni gomlu mentan við m.a. veiði og berhenting.
100 f.Kr.
Áratíggju: 150-árini f.Kr. 140-árini f.Kr. 130-árini f.Kr. 120-árini f.Kr. 110-árini f.Kr. - 100-árini f.Kr. - 90-árini f.Kr. 80-árini f.Kr. 70-árini f.Kr. 60-árini f.Kr. 50-árini f.Kr.
Árstal: 105 f.Kr. 104 f.Kr. 103 f.Kr. 102 f.Kr. 101 f.Kr. - 100 f.Kr. - 99 f.Kr. 98 f.Kr. 97 f.Kr. 96 f.Kr. 95 f.Kr.
Jóhan landleysi
Jóhan landleysi ella Jóhan I av Onglandi (á enskum: John Lackland ella John I) (24. desember 1166–19. oktober 1216) var kongur Onglands frá 1199 til 1216. Hann var sonur Henrik II av Onglandi og Eleonora av Aquitania, og var bróðir Rikard Leyvuhjarta. Jóhan landleysi er á okkara døgum mest kendur sum tann ódámligi "Jóhan prinsur" (á enskum "Prince John") í søguni um Robin Hood.
Áland
So at siga øll á Álandi hava svenskt sum móðirmál, og tá tað kemur til mentannina, so er talan um eina fyrndargamla, svenska mentan. Umleið 27.000 fólk hava heimstað á Álandi, umleið 10.900 av hesum búgva í høvuðsstaðnum, sum nevnist Mariehamn. Samlaða landaøkið er 1527 ferkilometrar. Tað eru heilar 6.757 oyggjar, hólmar og sker, sum hoyra til Áland. Størsta oyggjin, sum nevnist Fasta Áland er tó rættiliga stór. Hon er 1.010 ferkilometrar, og dekkar sostatt 2/3 av samlaða landaøkinum.
Søga
Í ísøld fyri meira enn 10,000 árum síðani, lá fleiri kilometra tjúkkur ísur oman á Álandi. Ógvusliga tyngdin á ísinum trýsti landið niður og máaði burtur bleytara tilfarið. Fyri umleið 10,000 árum síðani broyttist veðurlagið. Veðrið varð lýggjari, ísurin bráðnaði, og burtur varð tyngdin, sum trýsti niður landið. Spakuliga reis Áland frá botni. Fyri umleið 6000 árum síðani settu fólk búgv í Álandi. Hesir búreisingar vóru veiðumenn úr Finnlandi. Tá vóru bara nakrar fáar lítlar oyggjar komnar undan kavi. 2000 ár seinni var Áland munandi størri. Um hetta mundið fluttu fólk úr Svøríki til oyggjarnar. Útgrevstrar og fornfrøðiligar rannsóknir prógva hetta. Í bronsuøld búðu nógv fólk í Álandi. Fólkið livdi av fiski og kópi. Tá fornfrøðingar gróvu út bústaðir, sum fólk fyri umleið 2500 árum síðani fluttu frá, funnu teir í ruskdungunum frá húsarhaldunum bein av bæði fiski og kópi. Í tíðini eftir ár 500 var stór fólkaflytning til Álands - mest úr Svøríki. Áland fekk svenskt mál og svenska mentan.
Um ár 800-1000 var Áland eitt skipað samfelag og eitt av teimum tættast bygdu økjunum í Norðurlondum. Um hetta mundið funnu víkingar nýggjar handilsleiðir til Miðeysturs. Leiðin gekk úr keypsstøðunum við Eystarasalt, eystur í Finnlandsvíkina, suður í Svartahav og Kaspiskahav eftir stóru russisku áunum og møguliga suður í Persaflógvan. Áland var týðandi millumstøð í hesum handilsferðum. Umleið ár 1000 til 1200 var Danmørk norðurlendskt stórveldi. Møguliga hevur Áland verið partur av danska ríkinum longri ella styttri tíðarskeið í árunum 1000 til 1200. Trúligt er, at Áland fra umleið ár 1200 hoyrdi til Svøríkis, men hevði umfatandi sjálvstýri. Tá slottið á Kastelholm var bygt (slottið verður fyrstu ferð nevnt í 1388), broyttust viðurskiftini nógv í Álandi. Valdið fingu skiftandi svenskir stórmenn á Kastelholmslotti, sum fingu oyggjarnar í len. Slottið varð eisini ætlað at verja Áland móti týskum sjórænarum. thumb|right|250px|Álandskort, 1667. thumb|right|250px|Slottið á Kastelholm. Ár 1700 hevði Svøríki lagt undir seg alt Finnland, part av Russlandi, Baltalondini og tveir týskar landslutir, annar við Eystarasalt og hin við Norðsjógvin. Í 20 ár var Svøríki einsamalt í kríggj ímóti hesum londum: Danmark-Noregi, Póllandi, Russlandi, Proysen og Bretlandi (Hannover). Hesi stríðsárini raktu Áland sera meint. Í 1714 hersettu russar Áland, og næstan alt fólkið flýddi yvir háls og herðar til Svøríkis. Næstan 300 fólk vórðu tikin til fanga - mest konur og børn - og førd til Russlands. Í Álandi rændu russar og løgdu bygdir og garðar í oyði. Á sumri 1718 fóru Svøríki og Russland at tingast um frið. Tingingarnar vóru í Álandi. Sama ár doyði svenski kongurin Karl XII, og tingingarnar steðgaðu. Í 1720 vann svenski herskipaflotin á tí russiska, og kríggið endaði í 1721. Eftir 7 ára útlegd kundu álendingar umsíðir venda heimaftur. Áland var framvegis svenskt land, men var sera illa farið av krígnum. Fyri at bøta um korini hjá álendingum sluppu teir undan at gjalda skatt í 8 ár, og pliktarbeiðið á kongsgørðunum varð tikið av. Í 20 ár var friður í Álandi, og íbúgvatalið vaks skjótt. Í 1727 búðu uml. 6000 fólk í Álandi og í 1790 uml. 11,500 fólk. Tá Svøríki í 1741 aftur fór í kríggj móti Russlandi, toku russar aftur Áland, men hetta kríggið var ikki so drúgt, tað endaði í 1743.
Tá ið sviar taptu kríggið við russar 1808-1809, máttu teir lata russum Áland og Finnland. Áland gjørdist tá partur av russiska stórfúrstadøminum, Finnlandi. Í 1917 avgjørdu álendingar við fólkaatkvøðu, at oyggjarnar skuldu koma aftur undir Svøríki, men Finnland segði tær at vera finskan ríkispart. 96% av teimum, sum høvdu valrætt í Álandi skrivaðu undir eina áheitan um at sleppa burtur úr tí finska ríkinum. Ósemjan varð løgd fyri Millumtjóða Samgonguna, sum í 1921 avgjørdi, at Álandsoyggjarnar skuldu vera finskt land, tó treytað av, at tær fingu tjóðskaparlig minnilutarættindi. Finnland varð tvungið at tryggja álendingum rættin at tosa og skriva svenskt, og rættin at sleppa at varðveita sína mentan, og sínar siðir. Ein altjóða sáttmáli staðfesti eisini, at Áland skuldi vera eitt hernaðarfrítt økið. Ein hin fremsta grundgevingin fyri at lata Áland vera verðandi í finska ríkinum er, at Finnland er tvímálsligt. Í finsku grundlógini eru finsku og svensku málini javnstillaði. Tjóðarsamgongan í Sveis metti soleiðis, at álendingar fóru at vera við til at tryggja rættindini hjá tí svenska minnilutanum í Finnlandi, um teir vóru verðandi partur av finska ríkinum.
Áland fekk heimstýrisskipan í 1921. Fyrstu árini aftaná 1921 vóru álendingar harmir um, at teir ikki gjørdist ein partur av Svøríki, men hetta er broytt við árunum. Oyggjarnar vóru lýstar at vera uttanveltað, avvápnað land við egnum flaggi. Heimastýrisskipanin varð endurnýggjað aftur í 1951. Sambært henni er Áland sjálvstýrandi tjóð í finska ríkinum við egnum lóggávutingi (Landsting) og stjórn (Landskapsstyrelsen). Tað eru alsamt færri finskir embætismenn og politikkarar sum práta svenskt, og viðurskiftini millum álendsku landsstjórnina og finsku ríkisstjórnina eru versnaði seinastu árini. Ein lítil, men vaksandi partur av álendingum heldur, at Áland eigur at taka fult sjálvstýri. Í 2003 kom ein nýggjur álendskur sjálvstýrisflokkur í álendska løgtingið. Flokkurin ”Ålands Framtid” fekk tveir av teimum 30 løgtingssessunum.
Politikkur
thumb|right|250px|Ein og í Føroyum, so nevna álendingar sítt [[ting ”Lagting”, álendingar hava eisini landsstjórn.]] thumb|right|250px|Í 1970 gjørdist Áland limur í [[Norðurlandaráðið|Norðurlandaráðnum saman við Føroyum og Grønlandi.]] thumb|right|250px|Gult, blátt og reytt er í álendska flagginum. Tað varð fyrstu ferð vundið á stong í 1954. Áland er undir finskum stýri, men hevur heimastýri, eins og Føroyar og Grønland. Áland er eisini limur í ES sum partur av finska ríkinum. Álendska heimastýrið ber í sær, at uttanríkismál, verjumál og skattamál eru felagsmál. Áland hevur egið ting, Landsstýrið. 30 landsstýrismenn eru. Í Mariehamn er landsstýrishúsið. Har halda teir 30 landsstýrismenninir fund. Landsstýrið verður valt fjórðahvørt ár. Øll eldri enn 18 ár við álendskum heimarætti hava valrætt. Álendingar velja ein tingmann í finska ríkisdagin. Í Álandi er hvørki hervald ella skansi. Álendsk mannfólk hava ikki herskyldu. Í 1970 gjørdist Áland limur í Norðurlandaráðnum saman við Føroyum og Grønlandi. Hóast tað eru 60 oyggjar sum fólk búgva á, hava álendingar ikki sæð tað neyðugt at hava meira enn eitt sjúkrahús.
Álendingar hava ein ógvuliga serstakan status, sum verður nevndur ”hembygdsrätten”. Heimstaðarrætturin regulerar hvør hevur rætt til at eiga jørð og hús, og hvør kann reka vinnulívsvirksemi á Álandi. Hvør álendingur eigur lut í heimstaðarrættinum, og ein missur hendan rættin, um ein býr uttanfyri Áland í fimm ár. Fyri at fáa heimstaðarrættin aftur - ella sum ikki-álendingur at søkja um hann - so má ein búgva í Álandi í minst fimm ár, vera finskur ríkisborgari, ella kunna standa seg væl í svenska málinum. Heimstaðarrrætturin er skerjandi fyri rættin at stovna eina fyritøku á Álandi. Í øllum partafeløgum, sum eru skrásett í Álandi mugu minst helvtin av teimum sum sita í partafelagsnevndini vera álendingar. Kortini hava flutnings- og bankafyritøkur fingið undantaksloyvi. Ein finskur ríkisborgari, sum hevur flutt til Álands, áðrenn hesin fylti 12 ár, hevur heimstaðarrætt, og viðkomandi sleppur undan at gera hertænastu í finska herinum. Høvuðsendamálið við álendska heimstaðarrættinum, er at verja tann álendska, mentannarliga samleikan, og at forða fyri, at eitt ov stórt tal av teimum, sum hava finskt móðirmál flyta til Àlands, sum er einmálsligt svenskt.
Landfrøði
thumb|right|250px|Áland er í norðara parti í [[Eystarasalti, millum Svøríki og Finnland. 16 kommunur eru í Álandi.]] thumb|right|250px|Mariehamn er høvuðsstaður í Álandi. Í býnum eru m.a. mentanarhús, bókasavn og sølumiðstøð. Áland er ein oyggjabólkur, sum liggur í Eystursjónum millum Finnland og Svøríki. Landið er nøkulunda líka stórt sum Føroyar, 1527 ferkilometrar, men oyggjarnar eru ikki minni enn 6.500 í tali, tó eru bert 62 av teimum bygdar. Í Álandi búgva 27.000 fólk (2008). Meginparturin (90 %), býr í Fasta Álandi, sum er tann størsta oyggin. Høvuðsstaður er Mariehamn. Víddin á lendinum er 1.526 km2. Sjógvur, vøtn og áir eru 5.257 km2. Áland veksur, tí undirgrundin verður trýst upp. Størsta oyggin er Áland. Eystur og vestur er hon 45 km, og suður og norður er hon 50 km. Har Áland er hægst, er tað 122 m. 16 kommunur eru í Álandi. Størsta kommunan er Mariehamn, har búgva 11.000 fólk. Í minstu kommununi, Sottunga, búgva 153 fólk. Sottunga er minsta kommunan í Finnlandi.
Búskapur
Sjóvinna og ferðavinna hava stóran týdning hjá øllum álendingum. Meiri enn ein millión ferðafólk eru í oyygjahavinum hvørt ár. Teirra trafikkkervi er útbygt soleiðis, at har ferðast yvir 500.000 bilar til oyggjarnar um árið, og yvir 1 millión ferðandi. Ferðafólk koma til Álands at vera í náttúruni, at fiska síl og annað, at spæla golf, at síggja gamlar kirkjur og minnismerki, ella at fara útferð á onkra av nógvu oyggjunum.
Kanadiskt enskt mál
Kanadiskt enskt (á enskum: Canadian English) er eitt málføri av enskum, ið verður tosað í Kanada.
Alfred Nobel
thumb|Alfred Nobel Alfred Bernhard Nobel (føddur 21. oktober 1833 í Stokkhólmi, deyður 10. desember 1896 í Sanremo, Italia) var svenskur uppfinnari.
Diana Rigg
Enska sjónleikarinnan Rachael Stirling er dóttir Diana Rigg.
The Nordic Prize
The Nordic Prize er ein norðulensk virðisløn fyri bestu matstovu í Norðurlondum. Virðislønin var latin fyrstu ferð í 2009. Føroyska matstovan Koks vann virðislønina í 2014 og 2018.
Gazprom-RusVelo
Gazprom–RusVelo, er ein partur av Russiska Globala Súkkluverkætlanini, og er eitt veg- og bana súkklulið. Liðið varð stovnað seint í 2011 og fekk status sum eitt UCI Professionelt Kontinentallið.
Flagg Italia
thumb|right|250px thumb|right|250px| Núverandi fáninn er með þremur röndum í mismunandi litum. Þeir tákna hver um sig liti [[Italia]] Italia hefur sinn eigin flagg. Ítalski fáninn hefur 3 lög, grænt, hvítt og rautt. Það er einn frægasti og sögulegasti fáni í heimi. Síðan 7. janúar 1797 er það opinberlega fáninn. Það er ólöglegt á Ítalíu að láta fánann falla til jarðar eða vefja hann á stöng við venjulegar veðuraðstæður, hvers kyns frávik gegn fánanum, jafnvel munnleg, eru ólögleg. Fánann má alltaf bera með virðingu.
Redbad Klijnstra-Komarnicki
thumb|250px|Redbad Klijnstra-Komarnicki Redbad Klijnstra-Komarnicki (Redbad Klijnstra, Redbad Klynstra; føddur 29. november 1969 í Amsterdam) er ein pólskur sjónleikari av niðurlendskari og frísiskari ætt.
Landskrona
thumb|right|240px|[[Citadellet.]] Landskrona er ein býur í Landskrona kommunu í Svøríki. Fólkatalið í býnum er umleið 30 499. Undir Fyrra heimsbardaga varð ein skipasmiðja bygd í Landskrona, sum nevndist Öresundsvarvet. Nógv fólk arbeiddu har og skipasmiðjan førdi fólkavøkstur við sær. Men eftir kríggið kom støðgur í fólkatalið, meðan grannabýir sum eitt nú Helsingborg, Lund og Malmö hildu fram við at vaksa. Mitt í 1970'unum arbeiddu umleið 3.500 fólk á skipasmiðjuni, men í 1983 læt hon aftur, og ein 20 ára long kreppa byrjaði. Býurin er tó so við og við komin fyri seg aftur.
Ferðasamband
Í 2001 varð ein nýggj jarnbreytastøð latin upp í býnum, og hetta hevði sera stóran týdning fyri býin, tí tann gamla jarnbreytastøðin bert var fyri tok ið koyrdu suðureftir. Tann nýggja jarnbreytastøðin er á leiðini millum Keypmannahavn og Göteborg, og øll tok støðga í Landskrona.
Føroyar hevði heimavøll í Landskrona
Tá Føroyar fyri fyrstu ferð luttók í UEFA fótbóltskapping, var tað ongin fótbóltsvøllur í Føroyum, ið kundi góðkennast til UEFA landsdystir, og tí mátti ein annar vøllur finnast í øðrum landi. Føroyar var í sama bólki sum Danmark, og tí var ein vøllur funnin, sum lá tætt við Keypmannahavn, men tó ikki í Danmark. Føroyar fekk tí heimavøll í Landskrona. Fyrsti dysturin varð leiktur móti Eysturríki hin 12. september 1990, og teir føroysku landsliðsleikararnir skaptu sensatión við at vinna 1-0 við máli sum Torkil Nielsen gjørdi.