cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
SSP
Kriminalitetur í býi og á bygd
Meiri kriminalitetur verður framdur í býi enn á bygd. Orsøkin til hetta er, at fólk ikki kennast so væl sum á bygd. Um tú býrt úti á bygd, so er verri at gera herverk inná bilin hjá nábúgvanum, enn um tú býrt í býi. Býur er størri og tað ger møguleikarnar fyri, at ein og hvør annar kann hava gjørt herverkið.
Ung og kriminalitetur
Tá talan er um ung – 15 til 19 ár – og kriminalitet, er talanin serliga nógv um innbrot, tjóvarí og herverk. Tá tosað harðskap, verður tað serstakliga tosað um 20 til 24 ára gomul, tað verður framt av. Tá tú ert ungur, roynir tú at finna teg sjálvan, og fer so smátt frá foreldrum tínum. Tú roynir at finna út av hvat tú klárar, hvat tú torir og hvat tú ikki torir og klárar, og tú kann finna uppá at gera onkur brotsverk, men tað veldst eisini hvat hvørjum vinarbólki tú ert umringaður av ella roynir at verða ein partur av.
Tá ið vit spyrja tey ungu um grundgeving fyri, at tey fremja lógarbrot, verður tað oftast svarað:
Hvat kann verða gjørt?
Fólk, ið vita nógv innan hettar evni, halda tað vera neyðugt at gera kriminalfyribyrgjandi arbeiði bæði á samfelagsliga og –einstakligaøkinum:
401 f.Kr.
Øldir: 6. øld f.Kr. – 5. øld f.Kr. – 4. øld f.Kr.
SSP
Hvat kann verða gjørt?
Á samfelagsligaøkinum kann vera talan um:
Á einstaklingaøkinum kann vera talan um:
401 f.Kr.
Áratíggju: 450-árini f.Kr. 440-árini f.Kr. 430-árini f.Kr. 420-árini f.Kr. 410-árini f.Kr. - 400-árini f.Kr. - 390-árini f.Kr. 380-árini f.Kr. 370-árini f.Kr. 360-árini f.Kr. 350-árini f.Kr.
SSP
Hvat kann verða gjørt?
Enn verður nógvur kriminalitetur framdur. Men tó verða fólk kunnaði nógv meira, enn tey vórðu tá. So vit verða meiri vís um kriminalitet og lógarbrot. Fyrr var ofta ein sjálvfylgja, at tú gjørdi tað hini gjørdu, eisini um tú ikki hugaði hetta. Fólk søgdu ikki ofta frá um, at hetta ikki var nakað tey høvdu áhuga í at gera.
Tað er nógv sum kann gerast fyri at fyribyrgja lógarbrotum. Eitt sum verður nokk so nógv brúkt er upplýsingarátøk, so man kann fyribyrgja áðrenn brotini verða framd, og at hjálpa familjum, ið eru illa fyri fíggjarliga, tí tað eru ofta hesi, sum koma útfyri kriminaliteti.
401 f.Kr.
Árstal: 406 f.Kr. 405 f.Kr. 404 f.Kr. 403 f.Kr. 402 f.Kr. - 401 f.Kr. - 400 f.Kr. 399 f.Kr. 398 f.Kr. 397 f.Kr. 396 f.Kr.
Maltiska stavraðið
Maltiska stavraðið er bygt á latínska stavraðið við nøkrum eyka bókstavum við teknum. Tað verður nýtt til at skriva maltiska málið.
Tað hevur 30 bókstavir:
Leggið til merkis, at stavraðið ikki hevur Y.
Ingálvur av Reyni
Ingálvur av Reyni var føddur 1920 í Tórshavn og hevur í síni ekspressionismu gjørt uppreistur ímóti tí episka innihaldinum í listini, sum føroysku undangongumenn hansara stóðu fyri, og hevur leitt myndlistina inn á nýggjar leiðir. Ein greiður koloristiskur franskur dámur ræður í hansara list - røtur aftur til Cézanne og Matisse. Tann føroyska náttúran er aðalevnið, men uppfatað á ein annan hátt, sum heild og felagsnevnari fyri vond, klangi, brotum av einum kosmos. Lutirnir í náttúruni savnast í greiðar formar, vøtnini skiljast og myndagerðin snýr seg um at temja formar og rørslur, ljós, litir og rýtmu. Náttúrumyndin gevur hugskot til alsamt meira abstraherandi málingarlag.
Í ljósfyltum og litføgrum landsløgum, innihvørvum og figurmyndum frá 1940-50-árunum er einfaldingin við teimum greiðu formunum eyðkend. Linjurnar og formarnir úr náttúruni ganga inn í ella geva seg undir ta strongu komposisjónina, frítt frá øllum óviðkomandi lutum, og listaverkið verður ein mynd av øðrum innari og ytri veruleika. Støðugt sterkari mótsetningslitir verða settir hvør upp ímóti øðrum, til hetta í endanum á 1950-árunum kemur í hæddina við ógvisligum komplementerlita mótspæli.
Tann stóra broytingin hjá Ingálvi kom við serframsýning hansara í gamla kommunuskúlanum í Havn í 1961. Her sóu føroyingar á fyrsta sinni eina beinleiðis abstrakta fatan av náttúruni. Myndirnar høvdu heiti sum Kurpali og Sjón í fuglaeyga. Hendan framsýning týddi ikki, at tann nonfigurativa listin nú var komin fyri at vera - Ingálvur av Reyni kom í 1960-árunum og nakað inn í 1970-árini alsamt at mála landsløg sum ongantíð áður, umenn meira abstraherað, serstakliga myndaevnið bygdina við havið. Litalagið skiftir frá sterkum logandi litum yvir ein skæran gráligan, men alt annað enn turran tónastiga til tað djúpa svarta registrið.
Ein røð av verkum frá 1970-árunum eru abstraksjónir yvir figurbólkar og bera heiti sum Genta og Menniskju við havið - millum annað ein triptykon frá 1979 (Listasavn Føroya). Í 1980-90-árunum hevur Ingálvur av Reyni yvirhøvur verið abstraktur málari, um hetta hugtakið kann brúkast um nonfigurativa list, ið byggir á náttúrunar egnu formar, vond og klangir. Í hansara fýrisliga málaðu, stóru og avgjørdu komposisjónum brýtur listaverkið sær leið innanífrá. Heitir jarðlitir glógva frá teimum djúpastu løgunum, sjóða, tá ið teir koma í samband við kaldar gráar litflatar og festa í aðrar. Dramað er stríðið ímillum litirnar ella litbrigdini og tær hugbráðu rørslurnar hjá pensilsstrokunum. Rýtman verður stundum enn meira undirstrikað av skøvum frá pensilsskaftinum í ta tjúkku fernisskínandi litflánna. Hetta er konkret málningalist.
Ingálvur av Reyni var tikin úr leikum sum teknari. Býurin við húsunum um havnina, - skipini og bátarnir og tey menniskju, ið ferðast um tún og stræti - serliga tey gomlu havnarfólkini - eru avhildin myndevni. Andlitsdrøg verða fangað í knøppum tryggum strikum. Á mongu ferðum sínum til listarinnar klassisku evropeisku miðdeplar hevur hann teknað ein martýriligan hóp av fólkum og bólkum úr mannamúgvum, innihvørvi og gøtumyndir. Tekningarnar vísa ein artistiskan ans fyri neyvt at lýsa eyðkenni. Men hóast tekningarnar sostatt eru meira figurativar og frásøgukendar enn málningarnir, er myndaevnið undirgivið strikunnar egna lív og neyva skilmarkaða form. Í mongum førum hevur hann eisini gjørt nonfigurativar tekningar.
1598
1598 (MDXCVIII) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum hósdegi, og sambært julianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum sunnudegi.
28. juli
28. juli er dagur 209 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 210 um skotár er). 156 dagar eru eftir av árinum.
Samvit
Samvit var stovnur, ið varð stovnaður í 2006, eftir at Ferðaráð Føroya varð lagt saman við Menningarstovuni. Samanlagdi stovnurin gjørdist so grundarlagið undir Samvit, sum hevði til endamáls at vera málrættað móti átøkum, sum fremja og menna íverksetan, Føroyar sum ferðavinnuland, Føroyar sum íløguland og sum heild at styrkja útflutningsførleikan hjá føroyskum fyri­tøkum. Stjóri fyri Samvit var Elin Heinesen. Samvit varð avtikið við lóg í 2008. Í staðin var ferðavinnan flutt frá Vinnumálaráðnum til nýstovnaða Uttanríkisráðið. Í oktober 2011 varð Ferðaráð Føroya endurstovnað og ferðavinnan varð aftur flutt til Vinnumálaráðið.
Hjáland
thumb|right|350px|Dømi um ósjálvstøðug lond. Hjáland er land ið annað land ræður yvir. Ófrælst land. Um 10 mió. fólk í heiminum eru til dømis undir bretskum, donskum, norskum, fronskum, portugisiskum, amerikonskum, nýsælandskum ella avstralskum yvirræði. Henda skipan er leivd frá hjálandatíðini, og ósjálvstøðugu londini eru enn undir hjálandaharrum sínum. Í nøkrum londum verða hesi viðurskifti broytt, til dømis varð Hongkong latið Kina aftur í 1997. Nøkur lond og landøki verða verandi undir útlendskum yvirvaldi av hernaðarligum ella fíggjarligum orsøkum; onnur verða verandi, tí at yvirvaldið og meirilutin av fólkinum í ósjálvstøðuga landinum halda tað verða ov fáment, veikt ella ov fjarskotið til at standa á egnum beinum.
Hjálandatíðin frá 1870 til 2. heimsbardaga verður ofta nevnd imperialisman (týðir harradømi ella veldi). T.d. verjuleysa Afrika varð lættur fongur hjá imperialismuni. Á fundi í Berlin í 1884 til 1885 býttu stórveldini í Evropa Afrika sínaámillum. Eftir Seinna heimsbardaga tóku hjálondini í Afrika og Asia sær sjálvræði, eitt fyri og annað eftir. Hjálondini í Amerika tóku sær eisini sjálvræði í 18. og 19. øld. Størsta hjálandið, India, tók sær sjálvræði í 1947.
Nøkur lond kring heimin hoyra til onnur lond og eru so statt ikki sjálvstøðug. Flestu teirra eru smáar oyggjar. Men talan er eisini um stór lond, so sum Tibet, Grønland, Puerto Riko, Vestursahara og Franska Gujana. Summi lond, ið ikki eru sjálvstøðug, hava eitt ávíst sjálvstýri. Føroyar og Grøn­land, ið hoyra undir Danmark, hava til dømis hvørt sær heimastýri og kunnu sjálv taka avgerðir innan fyri ávís mørk. Onnur lond hoyra heilt og fult til móðurlandið, og kunnu ongar avgerðir taka sjálv. Avgerðirnar verða tiknar í stýrandi landinum, og tað kann vera langt burtur, kanska hinumegin jørðina. Til dømis verður Franska Gujana stýrt úr París í Fraklandi.
Amerikanska hjálandaveldið
thumb|right|250px thumb|right|250px|Amerikonsku hjálondini. Undir lýsingartiltakinum "Amerika fyri amerikanarar" í 1823 hevði landið víst frá sær krøv frá Sovjet um hjáland á amerikonsku Kyrrahavsstrondini, og í 1867 keyptu teir Alaska frá russum. Kuba gjørdi í 1895 uppreistur móti tí spanska hjálandaveldinum og skjótt kom USA Kuba til hjálpar. Ikki vardi so leingi, so høvdu amerikanskir herskip og hermenn sigrað á spaniólum, og Kuba varð lýst at vera eitt sjálvstøðugt ríki á pappírinum. Amerikanarar settu tó krav fram um, at teimum skuldi verða loyvt at luttaka í kubanskum politikki, bæði í verjupolitikki, uttanríkispolitikki og peningaviðurskiftum. Undir krígnum við Spania um Kuba hevði USA hersett fleiri sponsk hjálond, slík sum Filipsoyggjarnar, ið lógu heilt yviri í Suðurásia, og Puerto Riko í Karibia. Hesi londini høvdu teir sum hjálond, eftir kríggið var endað.
Nærum samstundis hersettu teir tær frælsu Hawaiioyggjarnar, Sámoaoyggjunum, Wake og Guam í Kyrrahavinum við teirri avleiðing, at amerikanski herflotin nú hevði valdið í øllum Kyrrahavinum og í stórum pørtum av Atlantshavinum. Í 1903 kom øll tann amerikanska imperialisman í hæddina. Og tað rímaði ikki serliga væl við frælsishugsjónirnar hjá teimum sjálvum, tá ið USA ognaði sær eitt landaøki inni í Panama, har Panamaveitin varð grivin. Veitin varð opnað í 1913.
Tætt eystan fyri Puerto Riko átti Danmark 3 oyggjar, St. Thomas, St. Croix og St. John (á donskum: De dansk-vestindiske øer). Tá so fólkið í Jómfrúoyggjunum kravdi at verða leyst frá Danmark, vóru oyggjarnar í 1917 latnar til USA fyri 70 mill. krónur (DDK). Norðurmarianoyggjar hevur sjálvstýri, men er eisini undir amerikonskum yvirræði.
Danska hjálandaveldið
thumb|right|350px|Donsku-norsku hjálondini í 1800; nú landspartir í Danmark vóru uppi í evropeiska hjálandaævintýrinum og løgdu Føroyar, Ísland og Grønland undir seg. 1672 til 1733 keyptu og hersettu danir tríggjar vesturindiskar oyggjar - St. John, St. Thomas og St. Croix (nú Amerikonsku Jómfrúoyggjar) í Karibia, haðan teir fingu romm og sukur. Oyggjarnar vórðu seldar USA í 1917. Í 17. øld fingu Danmark sær hjálond í Eysturindia, tí teir vildu m.a. hava kryddurtir, silki, te og bummull. Kendasta hjálandið var Trankebar á eysturstrond India (selt Stóra Bretlandi í 1845). Í Donskum Guinea (nú Gana) á Gullstrondini í Afrika høvdu teir í 17. og 18. øld skansa og handilsstøðir til trælahandil (selt í 1850). Trælahandilin á Gullstrondini og trælahaldið í Donskum Vesturindia eru daprastu brotini í donsku hjálandasøguni.
Norska hjálandaveldið
thumb|right|220px|Noreg og hjálond tess. Noreg hevur gingið á odda á rannsóknarferðum á pólleiðunum og hevur yvirhaldsrættin á Svalbarði og Jan Mayen í Norðuríshavi, á Bouvetoy í Suðuratlantshavi, Peter Ísoy í Suðurindiahavi og Drotning Maudarlandi í Antarktis. Fleiri lond hava troytt náttúruríkidømi í og undir Svalbarði, men í 1920 fekk Noreg yvirhaldsrættin, tá ið Svalbarðssáttmálin var gjørdur. Sýslumaður stjórnar oyggjalandinum.
Norskir niðursetumenn komu til Ísland um somu tíð, sum landnámið var í Føroyum. Eins og Føroyar var Ísland fyrst undir norskum (1262–1397) og seinni undir donskum valdi (1397–1944). Nakrar fáar ættir fingu stórt vald, og bardagarnir teirra millum viknaðu so nógv um valið hjá Altinginum, at norski kongurin Hákun 4. í 1262 kundi gera Ísland til norskt hjáland.
Bæði Hetland og Orknoyar hava fyrr verið norsk hjálond. Danski kongurin veðsetti tær til Skotlands í 1469. Bæði Suðuroyggjar og Mann hava fyrr eisini verið norsk hjálond.
Noreg royndi at gera ein part av Grønlandi ("Eirik Raudes Land") til sítt hjáland við millum annað at gera Helge Ingstad til sýslumann í 1931.
Øki í
Í Karibia (Dansk Vestindien):
Í India (frá 1620):
Superliga Grikkalands
Superliga Grikkalands er meistaradeildin í grikskum fótbólti. Fyrsta kappingin varð fyriskipað 1927/28.
Iberianes
thumb|right|250px|Fylgisveinamynd. NASA Iberianes ella Iberiahálvoyggin er eitt stórt nes á útsynningshorninum í Suðurevropa: Spania, Portugal, Andorra og Gibraltar eru londini á Iberianesi. Pyrineafjøll eru mark norðureftir ímóti Evropa, og Gibraltarsund er mark ímillum Iberianes og Marokko í Norðurafrika. Í øldir ráddu mórar, muslimskt fólk úr Norðurafrika, her, og tað vórðu teir, sum høvdu appilsintræið við sær higar. Í Spania og Portugal er heitt miðjarðarhavsveðurlag, og í báðum londum hevur ferðavinnan stóran búskaparligan týdning. Bæði londini hava stóran fiskiflota og eru ímillum størstu fiskivinnutjóðir í ES. Sum grannalond á Iberianesi hava Portugal og Spania havt mangt í felag. Miðskeiðis í 16. øld vóru Spania og Portugal mætastu lond í Evropa. Bæði høvdu sent rannsóknarlið til fremmand lond og lagt undir seg hjálond í Amerika, Ásia, Afrika og Karibia. Elstu sagnir siga nógv frá fremmandum niðursetufólki og hertøkum. Um ár 1000 f.Kr. bygdu fønikar, grikkar og kartagar handilsbýir á Iberianesi. Fyrst hersettu rómverjar, síðan germanskir vesturgotar bæði londini. Hispania er rómverska heitið fyri Iberia. Í árinum 201 f.Kr. legði Rómverjaríki bæði Spania og Portugal undir seg. Rómverjar kallaðu landspartin Hispania, og latín var almenna málið. Teir gjørdu eisini stórar vatnveitingar til býirnar. Rómversku keisararnir Trajan og Hadrian vóru føddir í Hispania. Í ár 711 tóku muslimskir mórar, ein arábisk tjóð í Afrika, alt økið. Seinast í 15. øld høvdu londini at enda vunnið á mórum, og bæði londini kappaðust sínámillum um at menna hvørt sítt ríki. Frá 1580 og í 60 ár var Portugal undir sponskum ræði, men fekk so sjálræði. Í Napoleonsbardøgunum vóru londini hvørt í sínum parti. Í nýggjari tíð hava bæði londini havt einræðisstjórnir, men miðskeiðis í 1970-árunum varð fólkaræði sett á stovn.
Stórur partur av Iberianesi er víður háslætti, nevndur Meseta. Har er næstan eingin skógur. Um summarið er so heitt, at næstan allar áir eru turrar. Um veturin fellur hitin ofta niður um frostmarkið, og kavaroksódnir eru ikki óvanligar. Avfallið á háslættanum er so lítið, at bøndurnir mega veita vatn á dyrkilendi.
Annfinnur Heinesen
Annfinnur Heinesen (føddur í 1976, úr Klaksvík) er ein føroyskur sjónleikari, leikstjóri. Hann hevur tikið útbúgving á Skuespillerskolen ved Odense Teater, og hevur eisini lisið stjórnmálafrøði á Københavns Universitet. Hann hevur framført sum sjónleikari bæði á palli og í filmsrøðum. Hann hevur eisini starvast sum leikstjóri, eitt nú leikstjórnaði hann sangleikin Jesus Christ Superstar í 2010 og Audition í 2012. Hann hevur starvast í Kringvarpi Føroya, í Norðuratlantsbólkinum í Fólkatinginum og hjá DR-Nyheder (21 Søndag). Hann hevur verið knýttur at Ung í Føroyum, Tjóðpalli Føroya, Leikhúsinum Gríma (1997-98), Odense Teater (1999-2003), Det ny teater (2004-05), Det Kongelige Teater (2004), Betty Nansen Teatret (2005-06) og at Aldubáruni (2006-07). Síðani 2014 hevur hann verið stjóri á Føroya Fólkaháskúla.
Stólpa
Stólpa (frøðiheiti - Oenanthe & Saxicola)
Liège-Bastogne-Liège
Liège-Bastogne-Liège er ein eindagssúkklukapping í Belgia, byrjað verður í Liège, leiðin gongur til Bastogne og síðan aftur til Liège. Kappingin er tann elsta av teimum sonevndu várklassikarunum. Hon varð hildin á fyrsta sinni í 1892, og tí verður kappingin ofta nevnd "la Doyenne", tvs. "Tann Elsta Daman".
Mission Aviation Fellowship
Mission Aviation Fellowship (MAF), er ein altjóða missiónsfelagsskapur, sum flýgur kring knøttin við heilivági, neyðhjálp, sjúkrarøktarum, læknum, sjúklingum, trúboðarum og evangelistum.
Av tí at MAF nýtir flogfør, ber teimum til at røkka fjarskotnum økjum, sum kunnu liggja bæði í oyðimørk og frumskógi. Hvørt fimta minutt lættir eitt flogfar hjá MAF onkustaðni í heiminum, so virksemi er umfatandi.
402 f.Kr.
Øldir: 6. øld f.Kr. – 5. øld f.Kr. – 4. øld f.Kr.
Áratíggju: 450-árini f.Kr. 440-árini f.Kr. 430-árini f.Kr. 420-árini f.Kr. 410-árini f.Kr. - 400-árini f.Kr. - 390-árini f.Kr. 380-árini f.Kr. 370-árini f.Kr. 360-árini f.Kr. 350-árini f.Kr.
Árstal:407 f.Kr. 406 f.Kr. 405 f.Kr. 404 f.Kr. 403 f.Kr. - 402 f.Kr. - 401 f.Kr. 400 f.Kr. 399 f.Kr. 398 f.Kr. 397 f.Kr.
2016
2016 (MMXVI) var sambært gregorianska kalendaranum eitt skotár, ið byjaði á einum fríggjadegi.
Göttingen
Göttingen er ein býur í týska deilstatinum Niedersachsen.
Universitetsbýurin liggur í sunnara parti av lutstatinum. Í 2020 búðu fleiri enn 116 túsund fólk í Göttingen. Lærdi háskúlin "Georg-August-Universität" varð grundlagdur í 1734 av Georg II.
Leineá rennur ígjøgnum býin.
Søga
Býurin varð fyrst nevndur í einum skjali frá 953.
2. áratúsund
Áratúsund: 1. áratúsund – '''2. áratúsund''' – 3. áratúsund
2. áratúsund byrjaði 1. januar 1000 og endaði 31. desember 1999.
Viðkomandi persónar
Persónarnir niðanfyri eru í bókstavarøð eftir fornavninum:
Carl I. Hagen
thumb|right|180px|Carl I. Hagen [[12. mai 2005.]] Carl-Ivar Hagen (f. 6. mai 1944 í Oslo) er fyrrverandi formaðurin í Framburðsflokkinum. Hagen er føddur 6. mai í 1944 í Oslo. Í 1983 giftist hann við Eli Hagen. Hann býr nú í Bestum í Ullern, Oslo.
Hann hevur skrivað og útgivið ein bók: "Ærlig Talt" (í 2007).
Niels Jacobsen
Niels Jacobsen er lestrarvegleiðari á Miðnámsskúlanum í Suðuroy. Hann hevur verið lærari í 18 ár. Fyrstu árini á HF-skeiðnum í Vági og seinni árini á Miðnámsskúlanum.
Triatlon á Oyggjaleikum
Triatlon er ein av ítróttagreinunum á Oyggjaleikum. Kappingarnar hjá kvinnum og monnum komu við í leikskránna fyri fyrstu ferð á Isle of Man í 2001. Triatlon hevur verði við á fleiri leikum síðan, tó ikki á øllum leikum.
29. juli
29. juli er dagur 210 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 211 um skotár er). 155 dagar eru eftir av árinum.
Karlamagnus
thumb|Navnamerki Karlamagnusar. Karlamagnus ella Karl Mikli (latín: Carolus Magnus, franskt/enskt: Charlemagne, týskt: Karl der Große) († 2. apríl 742/747 ella 748 - * 28. januar 814 í Aachen) var kongur í frankiska ríkinum frá 768 til deyðadags sín í 814. Eyknevnið "Mikli" ella "hin Stóri" fekk hann í sínari samtíð.
thumb|left|Standmynd av Karlamagnusi í [[Frankfurt. Í høgru hond ber hann ímyndina av verðsliga valdinum, ríkissvørðið, í vinstru ímyndina av keisaravaldinum, ríkiseplið, t.e. jørðina.]] thumb|Týskt kort av frankiska ríkinum. Blátt = støddin á ríkinum tá Karlamagnus tók við valdinum. Appelsingult = Øki sum Karlamagnus innlimaði í ríkið. Gult = Øki ið vóru leysliga bundin at ríkinum.
1597
1597 (MDXCVII) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum mikudegi, og sambært julianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum leygardegi.
Anna Faroe
250px|thumbnail|Anna syngur í Roskilde í september 2010 Anna Nygaard, fødd 1. august 1991, eisini kend við listanavni hennara Anna Faroe, er ein føroysk songkvinna, sum gjørdist kend, tá hon luttók í donsku sangkappingini X Factor og endaði sum nummar 5.
Lívsleið
Anna er fødd og uppvaksin í Føroyum. Hon flutti til Keypmannahavnar í Danmark summarið 2009. Hon gjørdist kend í 2010, tá hon luttók í donsku tónleikakappingini í sjónvarpinum hjá Danmarks Radio, X Factor. Anna kom víðari til endaumfarið har bert 9 sleppa við, 3 í hvørjum aldursbólki. Hon endaði á einum fimtaplássið.
Fysta stakfløgan "Walking On Fire" kom út hin 3. mai 2010. Sangurin kom á 29. plássið á tí danska hittlistanum fyri stakløg hin 14. mai. Hin 31. mai 2010 kom fyrsta fløga hennara Because I Want To. Fløvan kom á 11. pláss í tí danska albumlistan fyri fløvur (album) hin 11. juni, hon kom upp á eitt nýggjundapláss ta næstu vikuna og lá síðan á listanum í alt sjey vikur. Onnur stakfløga hennara varð "I Got This", henda kom út hin 28. juni.
Maurizio Micheli
Í 1999 móttók hann heiðurin Officer of the Italian Republic.
Madeleine Albright
Madeleine Korbel Albright (15. mai 1937 í Prag, Kekkia - 23. mars 2022) var amerikanskur politikari. Hon var uttanríkismálaráðharri frá 1997 til 2001 undir demokratiska forsetanum Bill Clinton.
Lívsleið
Madeleine Albright var fødd sum Marie Jana Korbelová í Prag í 1937. Familjan, sum var jødisk, flýddi undan nazistunum, og tað mesta av barnaárunum búði Albright í Onglandi. Eftir kríggið var hon nøkur fá ár í Kekkia, og í 1948 búsettist hon í Amerika, 11 ára gomul. Hon tók útbúgving í søgufrøði og bleiv seinri professari.
Í 1993 varð hon útnevnd til ST-ambassadør fyri USA. Í 1996 útnevndi Bill Clinton, forseti, hana sum utanríkisráharra nr. 64 í Amerika – og tann fyrsta kvinnuliga. Hon fór frá í 2001 og starvast nú sum søguprofessari við Georgetown University í Washington DC. Haraftrat er hon virkin í vinnulívinum, m.a. sum ráðgevi. Hon dugir qua sína positión og sítt globala netverk avbera væl at sparka hurðar upp.
172 f.Kr.
Øldir: 3. øld f.Kr. – 2. øld f.Kr. – 1. øld f.Kr.
Árstal: 177 f.Kr. 176 f.Kr. 175 f.Kr. 174 f.Kr. 173 f.Kr. - 172 f.Kr. - 171 f.Kr. 170 f.Kr. 169 f.Kr. 168 f.Kr. 167 f.Kr.
1108
1108 (MCVIII) var sambært julianska kalendaranum eitt leypár, ið byrjaði á einum mikudegi.
30. juli
30. juli er dagur 211 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 212 um skotár er). 154 dagar eru eftir av árinum.
1800
1800 (MDCCC) var sambært gregorianska kalendaranum ikki eitt leypár, men sum undantak eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum mikudegi, og sambært julianska kalendaranum eitt leypár, ið byrjaði á einum sunnudegi.
173 f.Kr.
Øldir: 3. øld f.Kr. – 2. øld f.Kr. – 1. øld f.Kr.
Áratíggju: 220-árini f.Kr. 210-árini f.Kr. 200-árini f.Kr. 190-árini f.Kr. 180-árini f.Kr. - 170-árini f.Kr. - 160-árini f.Kr. 150-árini f.Kr. 140-árini f.Kr. 130-árini f.Kr. 120-árini f.Kr.
Heimadýr
thumb|right|220px|Vanligastu heimadýrini eru [[Kettur|ketta og hundur.]] Heimadýr eru spøk dýr, sum vit hava at stytta okkum stundir við. Menniskjur aldu fyrstu dýrini fyri uml. 12.000 árum síðan at fáa kjøt og mjólk, men heimadýr hava vit bara havt í eini 4-5000 ár. Um 2000 f.Kr. tamdu egyptarnir bæði kettur og hyenur. Teir tamdu leyvur og høvdu tær sum heimadýr. Vanligastu heimadýrini eru nú hundur og ketta. Súgdýr eru ófør at hava sum heimadýr. Tey eru alskin og trúgv. Serliga virðismikil heimadýr verða ald, tí undan teimum fæst tað besta slagið. Næstan øll dýr kunnu vera heimadýr, eru tey í búri, men tey óvanligu heimadýrini mugu hava serliga røkt, og tann, ið eigur, má vita, hvussu ið hesi dýr liva vill. Ofta krevst serligt loyvi at hava tey.
Ítróttur í Føroyum
thumb|right|250px|[[Gundadalur, Ovari Vøllur.]] thumb|right|250px|[[Kappróður á Jóansøku á Tvøroyri í 2009.]] thumb|right|250px|Fótbóltsvallir og ítróttarhøllir liggja ofta í sama øki, sum her á Eiðinum í Vági. Ítrótturin í Føroyum er í dag væl skipaður, kanska best skipaða frítíðarvirksemi í landinum. Vit hoyra í sagnum og søgum um roysnisbrøgd, føroyingar hava framt. Hugsið bert um siðin at lyfta høv, ella um Sigmund Brestisson, ið svam úr Skúvoy til Sandvíkar. Men vit vita einki um skipaðan ítrótt í Føroyum fyrr enn í seinni tíðum. Í 1899 var stevna í Miðvági, nevnd kappleiksstevnan. Har var kappast í lopi, renning, kappkasting við steini og kappróðri. Hetta var fyrsta stevna av slíkum slagi í landinum. Men longu í 1887 var fyrsti kappróðurin hildin á ólavsøku í Havn.
Elsta fótbóltsfelagið í Føroyum er TB (Tvøroyrar Bóltfelag), sum varð stovnað í 1892. Næstelsta lið er KÍ (Klaksvíkar Ítróttarfelag), ið er frá 1904, seinni sama ár varð HB (Havnar Bóltfelag) stovnað. Fótbóltur varð tó leiktur aðrastaðni í landinum, uttan at feløg vóru. Teir sparkaðu bólt t.d. bæði í Miðvági og á Sandi um aldaskiftið. Samferðsluviðurskiftini vóru ring. Tá í tíðini var einki annað at ferðast oyggjanna millum við utan bátar við veikum maskinum. Tað kundi so dánt ganga hjá feløgum norðanfjørðs, tá ið tey hittust í Tórshavn. Hjá suðuroyarfeløgunum var mestsum ikki hugsingur um at luttaka í kappingum aðrastaðni.
Royndir vórðu gjørdar at skipa feløgini í eitt fótbóltssamband. Tað endaði í fyrstu atløgu við, at "Færøernes Boldspilunion" varð stovnað í 1913. Men longu í 1918 virkaði felagsskapurin ikki longur. Fram til 1939 gjørdu tey ymsu feløgini sínaámillum avtalur um kappingar og dystir. Á sumri 1924 skrivaði HB til TB um árligu dystirnar. HB skrivaði, at teir vildu fegnir hava dystirnar spældar, meðan næturnar enn vóru ljósar, og buðu sær til at koma suður á Tvøroyri at spæla, so skjótt Smyril tók sína rutusigling uppaftur. TB svaraði, at teir tóku undir við at spæla 2 dystir hetta summarið, og eftir teirra tykki skuldi tann fyrri verða spældur í Tórshavn 6. juli 1924. Millum 750 og 800 fólk sóu dystin, sum varð spældur í allarfagrasta veðri, og hetta var framímóti størsta áskoðarafjøld, sum verið hevði í Gundadali.
Kappróðurin, ið varð dottin niðurfyri, varð uppafturtikin á ólavsøku 1918. Hondbólturin byrjar í 1931 við Neistanum, og farið varð at leika tennis í Gundadali í 1937. Ítróttasamband Føroya (ÍSF) varð stovnað á vári í 1939. Poul E. Petersen, lærari í Mykinesi, var stigtakari til fundin og varð valdur til fyrsta formann. Endamálið var, umframt at skipa ítróttin í Føroyum betur, at so mong ítróttafeløg sum gjørligt gjørdust limir í ÍSF. Hesi endamál eru væl og virðiliga rokkin, og næstan øll ítróttatiltøk í Føroyum eru nú onkursvegna skipað undir ÍSF/Ítróttasambandinum. Síðan ÍSF varð stovnað, hava landskappingar í flest øllum ítróttagreinum verið hildnar regluliga. Allar flestu ítróttargreinir hava í dag limaskap í ÍSF, og við árunum eru sersambond skipað fyri tær einstøku ítróttagreinirnar. Felagsskapurin er skipaður soleiðis, at sersambondini hava lim í stjórnini. Tað sersambandið, ið hevur gjørt mest vart við seg uttanlands, er ÍSB (Ítróttarsambandið fyri brekað). Føroyskir svimjarar í ÍSB hava vunnið hópin av heiðursmerkjum í stórum altjóða kappingum. M.a. hava teir verið við í Olympiskum kappingum og eisini HM kappingum.
Æðuvík
Æðuvík er ein bygd í Eysturoynni. Æðuvík er ein niðursetubygd frá 1897 og búgva í dag 100 (2013) fólk í Æðuvík. Í Æðuvík sigst, at nógvir huldumenn hava verið, men Evensen próstur, gekk runt um garðarnar og fekk rikið teir útum. Á varðagøtuni Æðuvík - Nes kemur man fram við Promsgili, har søgnin sigur, at huldufólk búðu. Ein túrur eftir varðagøtuni er ein frálík uppliving. Varðarnir eru væl hildnir. Túrurin tekur umleið 45 min. Í 2001 varð Æðuvík kosin "Føroya Best Røkta Bygd" og verður tí vælvitjað av ferðafólki bæði um summarið og á jólum, tá Æðuvík er jólabygd, skrýdd við perum og pynti. Í Æðuvík sæst ein vakur minnisvarði, sum varð avdúkaður í oktober 1997, til 100 ára minningarhaldið fyri bygdina. Minnisvarðin sýnir myndir av fýra teim fyrstu hjúnunum, ið bygdu Æðuvík.
Ítróttur í Føroyum
Flestu stóru bygdirnar hava nú graslíkisvallir. Aðrar ítróttagreinir hava góðar umstøður í filmleika- og ítróttahallum um alt landið. Samfelagsmenningin hevur gjørt, at oyggjarnar eru ein tættari eind, eisini ítróttaliga. Lið innan nógvar ítróttagreinir leika hvørt ár ímóti øðrum hvørja viku í summar- og vetrarhálvuni. Og næstan ongantíð nýtist at verða burtur longur enn ein dag.
John F. Kennedy
John Fitzgerald "Jack" Kennedy (29. mai 1917 – 22. november 1963) var 35. og yngsti forseti, amerikanarar nakrantíð høvdu valt í 1960. Demokraturin Kennedy, sum var katolikkur úr Boston í Massachusetts og av írskari ætt, vann amerikanska forsetavalið á Richard Nixon (R) í 1960 og tók við sum forseti sum bert 43 ára gamal í januar 1961. Hann setti sær fyri at gera stórar nýskipanir, nevndar "New Frontier", ella "nýggj mørk", men mangar av hesum nýggju lógunum steðgaðu í tinginum. Kennedy legði stóran dent á uttanríkispolitikk USA og hevði eina fasta og greiða støðu ímóti kommunismuni í Kubakreppuni og hjálpti valdsharrunum í Suðurvjetnam ímóti kommunistisku mótstøðurørsluni. Hann fekk seg royndan móti sovjetska leiðaranum Nikita Krustjev undir Kalda krígnum og bleiv serliga kendur fyri miseydnaðu innrásina á Kuba í apríl 1961 og tá sonevndu Kuba-kreppuna í oktober 1962, har hann fekk størsta heiðurin fyri at hava forðað fyri einum kjarnorkukríggi millum USA og Sovjetsamveldið. Hann gjørdi eisini sítt til, at amerikanarar av afrikanskum uppruna fingu betri rættindi, og hann setti ferð á amerikansku rúmdargranskingina, ið endaði við, at amerikanarar í 1969 sum teir fyrstu settu fólk á Mánan.
Panathinaikos FC
Panathinaikos FC (grikskt: Παναθηναϊκός) er eitt grikst fótbóltsfelag úr Athen. Besta mansliðið spælir í griksku superliguni og er næstmest vinnandi felagið í superliguni við 20 meistaraheitum, næst eftir Olympiakos FC, sum hevur vunnið meistaraheitið 40 ferðir. Fótbóltsleikarin Giorgos Karagounis, ið hevur spælt 139 landsdystir fyri Grikkaland skorað 10 landsliðsmál, spældi við Panaitaikos í sínum ungdómsárum til 2003 og aftur frá 2007 til 2012.
John F. Kennedy
Deyði hansara
thumb|left|220px|Kennedy varð myrdur í amerikanska býnum [[Dallas 22. november 1963.]] Tað var fríggjadagin 22. november 1963 klokkan 12:30 lokala tíð, at skot rungaðu á Dealey Plaza í downtown Dallas í Texas, og Kennedy varð raktur av minst tveimum kúlum. Morðið er vorðiið tað mest kontroversiella nakrantíð í søguni, og amerikanarar eru enn ikki í dag sannførdir um, at tann einsamalli Lee Harvey Oswald var maðurin, ið gjørdi av við yngsta forseta landsins nakrantíð. Tað eru ikki skrivaðar nær námind so nógvar bøkur um eitt morð, sum um Kennedy-morðið, og enn í dag er ósemjan millum tey, ið trúgva sonevndu Warren-frágreiðingini og tey, sum halda talan var um eina samansvørjing. Morðið varð kannað av FBI beinanvegin, og 14 dagar eftir morðið setti Lyndon B. Johnson eina serliga nevnd við Earl Warren sum formanni at kanna morðið. Fleiri vilja verða við, at Johnson skundaði sær at seta hesa nevnd – sum hann hevði tamarhald á – fyri at forða fyri einari senatsnevnd. FBI kom longu í desember 1963 við sínari niðurstøðu, og í september 1964 kom so nevndin hjá Johnson við hægstarættarforsetanum Earl Warren á odda við júst somu niðurstøðu.
Brennandi spurningurin í morðinum er, um deyðiliga kúlan kom aftan ífrá, so sum Warren-nevndin segði, ella hon kom framman ífrá, so sum aðrir granskarar halda. Nú so long tíð er liðin, og eingin sýnist koma nærri einum endaligum svari, er vandi fyri, at morðið á John Fitzgerald Kennedy – millum vinir nevndir Jack – verður fult uppklárað. Myndin er víðagitna og nógv umstrídda "frame 313", har drepandi skotið rakar Kennedy. Myndin passar við eitt skot, sum rakar Kennedy aftan ífrá, men hví er so eingin skaði at síggja á andlitinum á Kennedy, samstundis sum allur nakkin er burturi, spyrja skeptikarar. Frame 313 er mynd nummar 313 á sonevnda Zapruter-filminum, ein av mongum smalfilmum, sum upptóku morðið.
Nathalia Dill
Nathalia Goyannes Dill Orrico (fødd 24. mars 1986 í Rio de Janeiro) er sjónleikari úr Brasil. Hon hevur spælt við í fleiri telenovelas og hevur eitt nú spælt høvuðsleiklutin í spælifilminum Paraísos Artificiais.
31. juli
31. juli er dagur 212 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 213 um skotár er). 153 dagar eru eftir av árinum.
1582
1582 (MDLXXXII) var sambært julianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum mánadegi.
8. øld
8. øld var øldin, ið vardi frá 1. januar 701 (DCCI) til 31. desember 800 (DCCC) í tí julianska kalendaranum.
(7. øld - 8. øld - 9. øld)
Oyggjar í Sameindu Statunum
thumb|right|300px|[[Hawai'i (oyggj)|Hawai'i (Big Island) er størsta oyggin í Sameindu Statunum.]] thumb|right|300px|Nógvar smáar oyggjar verða væl vitjaðar av ferðafólki, til dømis [[Amerikonsku Jómfrúoyggjar|Jómfrúoyggjarnar í Karibia.]] Størstu oyggjar í Sameindu Statunum.
Størri oyggjar (600 km²+)
Tær 28 størstu oyggjarnar í Sameindu Statunum. Sameindu Statirnir hevur tó fleiri smærri oyggjar og hólmar enn tær 28.
1583
1583 (MDLXXXIII) var sambært julianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum týsdegi.
Elsa Funding
Elsa Funding (6. november 1942 í Funningi) er fyrsti føroyski, kvinnuligi prestur. Hon er dóttir Steingrím og Johonnu Funding f. Juul.
Cand.theol. frá København Universitet 1977. Cand.phil. í norðurlendsk/føroysk mál, Fróðskaparsetur Føroyar, 1998.
Prestur í Suðuroyar Norðara Prestegjald (Hvalba) 1977-84, Norðoyara Vestara Prestagjald (Klaksvík) 1985-88, Suðuroyar Sunnara Prestagjald (Vági) 1988, Norðoyar Prestagjald frá 2000-12.
Gunnar Nielsen
Gunnar Nielsen (føddur 7. oktober 1986) er føroyskur fótbóltsleikari, ið síðan 2016 hevur spælt við íslendska felagnum FH. Gunnar gjørdist serliga kendur, tá hann sum fyrsti føroyingur nakrantíð, spældi við bestu ensku fótbóltsdeildini, tað var við Manchester City í ensku Premier League í 2010. Gunnar spælir eisini sum landsliðsmálmaður fyri Føroyar.
Lívsleiðin í fótbólti
Gunnar Nielsen spældi mest við HB í barna og ungdómsárum. Í 2005-07 spældi hann við danska liðnum Frem og í 2007 gekk leiðin til Onglands, har hann fyrst hevði kontrakt við Blackburn Rovers í 2007-09, tó varð hann útleigaður til skotska fótbóltsfelagið Motherwell í 2008. Í 2009 kom Gunnar Nielsen í hópin hjá Manchester City, tó varð hann lántur út til walisiska felagið Wrexham. Í 2010 er Gunnar Nielsen aftur partur av hópinum hjá Manchester City. Gunnar sat fleiri ferðir á bonkinum, men 24. apríl 2010 varð hann skiftur inn og gjørdist harvið fyrsti føroyingur nakrantíð, sum hevur leikt dyst í Premier League. Í apríl 2013 undirskrivaði Gunnar sáttmála við danska superliga felagið Silkeborg IF, sáttmálin var galdandi fyri 6 vikur, ið var tann tíðin ið restaði í restina av kappingarárinum 2012/13. Í 2015 leikti hann fyri íslendska felagið Stjarnan, og í 2016 spælir hann fyri íslendska felagið FH.
Málmaður á føroyska A-landsliðnum
Gunnar Nielsen hevur spælt fleiri dystir fyri Føroyar á U-21 landsliðnum. Hann hevur eisini fleiri ferðir verið úttikin til A-landsliðshópin hjá Føroyum og hevur verið málmaður ella eyka málmaður á føroyska A-landsliðnum. Fyrsti dysturin, sum Gunnar Nielsen leikti á føroyska A-landsliðnum, var, tá Føroyar vunnu 2-1 móti Íslandi 22. mars 2009.
Apopleksi
200px|thumbnail|Mynd av einum parti av heilanum tikin undir CT-skanning. Pílurin vísir á eitt øki ið er rakt av infarkt eftir tilburð við apopleksi Apopleksi (apoplexia cerebri, eisini kent sum slagtilburður, heilabløðing og blóðtøpp í heilan) er ein brádliga íkomin nevrologiskur skaði eftir antin ein blóðtøpp ella eina bløðing í heilanum. Diagnosan verður sett út frá einari kliniskari kanning, men tað er ikki møguligt at síggja antin talan er um ein blóðpropp ella eina heilabløðing útfrá tí klinisku kanningini.
Sum ískoyti til ta klinisku kanningina, vil læknin næstan altíð velja at senda sjúklingin til eina CT-skanning ella MR-skanning. Endamálið við hesum skanningum er at stuðla diagnosuni, fyri at meta um útlitini og fyri at kunna útiloka aðrar sjúkur, eitt nú svullir, metastasir, subaraknoidal bløðing (SAH) og subduralt hematom (SDH).
Man skilur ímillum apopleksi, har sjúkueyðkennini vara longri enn 24 tímar TCI (Transitorisk Cerebral Iskemi), har sjúkueyðkennini hvørva áðrenn 24 tímar eru farnir.
Sjúkueyðkennini í tí akuttu fasuni hanga saman við hvat ella hvørji øki í heilanum ið eru rakt. Ofta snýr tað seg um niðursett vit, niðursetta kraft og føling í tí einu síðuni av kroppinum og kognitivt órógv, sum ávirkar málið, rúmfatanina og dagligdagsfunksjónir. Psykiskar broytingar og tunglyndi eru eisini vanlig.
Í Danmark eru árliga umleið 10.000-12.000 nýggir tilburðir av apopleksi, sum harvið er ein av teimum størstu fólkasjúkunum í Danmark. Upp til 10 % av sjúklingunum doyggja innanfyri tann fyrsta mánaðin, og hjá teimum sum yvirliva, førir sjúkan ofta til avlamni í størri ella minni mun. Í Føroyum verða umleið 70 fólk um árið innløgd við apopleksi á Apopleksideildini á Landssjúkrahúsinum. Tað eru ikki øll, ið fáa apopleksitilburðir í Føroyum, ið verða innløgd á hesari deildini, og tí er talið eisini nakað hægdi enn 70. Heilafelagið metir, at talið á føroyingum, ið árliga verða rakt av apopleksi er umleið 100.
Blásius
thumb|right|300px| Sankta Blásius. Sankta Blásius, (armenskt: Սուրբ Բարսեղ, Sourb Barsegh; grikst: Άγιος Βλάσιος, Agios Vlasios) var lækni og biskupur í Sebastea í táverandi Armenia (Sivas í núverandi Turkalandi), deyður umleið ár 300. Tikin av døgum fyri trúar sakir. Av tí at hann bjargaði einum smádrongi, sum hevði sett eitt fiskabein í hálsin, verður hann ákallaður, sum verndari fyri hálsverk av bæði katolikkum og ortodoksum kristnum.
Blásius er halgimenni og er Blásiusmessa 3. februar.
Suðursámiskt mál
Suðursámiskt er býtt upp í tvey málføri: Vanligt suðursámiskt og umesámiskt. Hetta seinna verður tosað í Umeådalinum og hevur summi ting til felags við lulesámiskt og norðursámiskt. Suðursámiskt er hótt. Síðstu skansarnir hjá tí eru kommunurnar Snåsa og Hattfjelldal í Noregi, har nøkur hundrað fólk enn tosa tað.
Latískt stavrað: A/a, B/b, D/d, E/e, F/f, G/g, H/h, I/i, (Ï/ï), J/j, K/k, L/l, M/m, N/n, O/o, P/p, R/r, S/s, T/t, U/u, V/v, Y/y, Æ/æ, Ø/ø, Å/å
Ä/ä er eitt avbrigdi av Æ/æ, og Ö/ö er eitt avbrigdi av Ø/ø.
C/c, Q/q, W/w, X/x, Z/z eru nýttir til fremmandaorð.
Åarjel-saemiej Skuvle er ein suðursámiskur skúli í Snåsa. Heystið 2019 ganga 17 næmingar í skúlanum. 1.-4. flokkar eru í sama høli og 5.-7. í einum øðrum høli. Næmingarnir koma frá ymiskum plássum í Noregi og onkur eisini úr Svøríki. Í 1961 varð avgerð tikin um at seta suðursámiskan skúla á stovn í Snåsa. Kostdeildin var liðug í 1968. 2. desember 1977 varð Åarjel-saemiej Skuvle tikin í nýtslu. Fyrsti skúlastjórn í Åarjel-saemiej Skuvle var Ella Holm Bull. Bull arbeiddi fyri suðursámiska málinum alt lívið, og hon skrivaði nógvar skúlabøkur og yrkti nógvar sangir. Lærararnir tosa bæði suðursámiskt og norskt. Åarjel-saemiej Skuvle veitir eisini fjarundirvísing í suðursámiskum fyri næmingar, sum ganga á øðrum skúlum. Í undirhæddini í skúlanum heldur suðursámiski barnagarðurin til.
Drotning Ingridar barnagarður
Drotning Ingridar (meiningheits-) barnagarður, bleiv stovnaður í 1950. Barnagarðurin liggur mitt í Tórshavn og hevur nógva ferðslu báðu megin.
Virkað verður fyri trivnaðinum hjá barninum, so tað mennist bæði likamliga og sálarliga, og somuleiðis verður barnið stuðlað til at menna sjálvsálit, sjálvsvirðing og virðing fyri øðrum, tey lære børnini góða føroyska siðmenning
Disney biograffilmar
Hetta er ein listi yvir filmar, sum hava verið vístir í biografum, sum Walt Disney Productions hevur framleitt og síðan eftirfylgjandi merki, Walt Disney Pictures. Hesin listin inniheldur eisini animeraðar spælifilmar, live action spælifilmar, dokumentarfilmar og filmar frá røðini True-Life Adventures. Filmarnir eru bólkaðir eftir ári og hava ein lit í vinstru síðu, alt eftir hvat slag av filmi, talan er um.
Um so er at Walt Disney Productions ikki hevur ella fer at framleiða filmin men bert selja hann, so kemur filmurin ikki við í henda listan. Hesin listin er ikki fyri filmar, sum eru framleiddar av Disneynature, Touchstone Pictures, Hollywood Pictures, Miramax Films ella Studio Ghibli.
1940-árini
<small style="line-height:75%"> Notur:
Blikstólpa
Blikstólpa (frøðiheiti - Oenanthe pleschanka)
1142
1142 (MCXLII) var sambært julianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum hósdegi.
404 f.Kr.
Áratíggju: 450-árini f.Kr. 440-árini f.Kr. 430-árini f.Kr. 420-árini f.Kr. 410-árini f.Kr. - 400-árini f.Kr. - 390-árini f.Kr. 380-árini f.Kr. 370-árini f.Kr. 360-árini f.Kr. 350-árini f.Kr.
Árstal: 409 f.Kr. 408 f.Kr. 407 f.Kr. 406 f.Kr. 405 f.Kr. - 404 f.Kr. - 403 f.Kr. 402 f.Kr. 401 f.Kr. 400 f.Kr. 399 f.Kr.
Bjørk (fólkanavn)
Bjørk er konufólkanavn.
Kendar kvinnur sum eita Bjørk:
Sankta Pátrikur
thumb|250px|Standmynd av Skt. Pátriki á [[Tara Hill, County Meath]] Sankta Pátrikur (írskt Naomh Pádraig, enskt Saint Patrick) - († uml. 386 - * (ætlandi) 17. mars 493 (møguliga 463), hesin dagur er nevndur Pátriksmessa eftir honum. Hann var breti, ið ungur varð rændur av írum, har hann var trælur í eini 6 ár, til honum eydnaðist at flýggja. Hann gjørdist prestur og biskupur, og seinni fór hann sum trúboðari aftur til Írlands, har hann átti týðandi lut í at kristna norðara og vestara partin av Írlandi. Hann virkaði í írlandi frá á 433. Í 7. øld var hann kanoniseraður (roknaður) sum verndarhalgimenni Ìrlands. Dagurin er írskur tjóðardagur og verður hátíðarhildin við stórum skrúðgongum. Í 2006 vóru umleið 1/2 mió fólk í skrúðgonguni í Dublin í Írlandi. Dagurin er halgidagur í Írlandi, og handlar, bankar o.a. hava vanliga stongt.
thumb|left|250px|Mynd av Sankta Pátrikki sum rekur út slangurnar úr Írlandi Slangur finnast ikki í Írlandi, og tað hevur fingið gitingar fram um at "Sankta Pátrikur rak slangurnar úr Írlandi", og tí er hann oftandi avmyndaður sum rekandi út slangur.
Lansing
Lansing er høvuðsstaður í stakríkinum Michigan í USA. Í 2010 var fólkatalið í býnum 114.297, tað ger býin til sættstørsta býin í Michigan. Um forstaðir vera taldir við er fólkatalið í Lansing stórbýarøki 464.036. Í tí kombineraða hagtalsøkinum hjá Michigan (Combined Statistical Area), har Shiawassee County verður talt við, var fólkatalið 534.684 í 2010. Lansing er tann einasti býurin av teimum 47 høvuðsstaðunum sum liggja í landslutum (counties), ið ikki hevur sæti hjá county-umsitingini.
Søga
Býurin varð grundlagdur í 1835. Bara 12 ár seinni, í 1847, gjørdist Lansing høvuðsstaður í stakríkinum.
Núverandi borgarstjórin eitur Andy Schor (D). Hann tók við sum borgarstjóri í 2018.
Átrúnaður í Føroyum
Fyrstu landnámsmenn hava verið ásatrúgvandi og heidnir, tað merkir, at teir høvdu fleiri gudar og ikki bert ein gud eins og kristindómur, islam og jødadómur. Høvuðsgudar teirra vóru Tórur, Óðin og Froyur. Fyrsta fólk, sum vit vita um at siga hava búð í Føroyum, var írskir munkar. Helst hava norðbúgvarnir, sum tóku landið um 825, dripið teir ella rikið teir av landinum. Norski kongurin Ólavur Trygvason sendi Sigmund Brestisson til Føroya at boða kristna trúgv um ár 998. Sum frá leið tóku føroyingar við kristnari trúgv eins og onnur tjóðir. Um ár 1100 gjørdust Føroyar sjálvstøðugt biskupadømi. Bispurin búði í Kirkjubø, har prestaskúlin eisini var. Føroyinga átrúnaður var katólsk trúgv, áðrenn trúbót Martins Luthers.
Makao
Makao, sum altíð hevur staðið í skugganum av nógv ríkara og størra granna sínum fyri eystan, Hongkong, er eitt lítið útnes og tvær smáar oyggjar, ið eru bundnar saman av einari brúgv og einari byrging. Makao varð latið Kina aftur í 1999. Tá ið portugisar lótu valdið frá sær - eftir at hava verið har í næstan 450 ár - var tað endin á elsta evropeiska hjálandinum í Asia. Hóast Portugal læt Makao aftur til Kina í 1999, heldur kapitalistiska skipanin fram í 50 ár.
Átrúnaður í Føroyum
Í 1539 varð trúbótin, tann evangelisk lutherska læran, góðtikin á fundum í bæði Bjørgvin og Oslo, og sama árið sett í gildi í Føroyum. Norska kirkjan kom undir donsku kirkjuskipanina, og tí eisini føroyska kirkjan. Hon varð stjórnað úr kirkjumálaráðnum í Keypmannahavn, men á ólavsøkudag 2007 bleiv fólkakirkjan yviritikin sum føroysk málsøki. Trúarfrælsi kom til Føroya við donsku grundlógini frá 1849. Síðan tá hevur ein og hvør borgari frælsi at trúgva og hugsa tað, hann lystir.
Makao
Býarmyndin í Makao er merkt av spælihúsum og gistingarhúsum. Spælihúsini draga mong ferðafólk hagar, tí kinverjum dámar ógvuliga væl at spæla, og ikki er loyvt at spæla um pening í Hongkong. Meiri enn triðingurin av allari inntøku í Makao er av spæli.
Makao ger alskyns vøru til útflutnings, t.d. klæði og elektróniskar lutir, fýrverk, leiku og kunstblómur. Hvønn dag koma láglønt verkafólk úr Kina at arbeiða í mongu verksmiðjunum í Makao.
Átrúnaður í Føroyum
Føroyar kristnaðar
thumb|right|250px|Um ár 998 verða [[Føroyar kristnar. Hetta ávirkar alt samfelagið, tí bæði gjaldsskipanir og lógarverk verða tillagarðar nýggju heimsfatanini.]] Føroyingar gjørdust kristnir í árinum 998. Hóast væl kann vera, sum sagt er frá í Føroyingasøgu, at Sigmundur læt byggja kirkju í Skúvoy, og haldast má, at høvdingar og bøndur lótu byggja egnar kirkjur, ognarkirkjur og eginkirkjur, við garðar sínar, so var helst eingin felags føroysk kirkjuskipan til fyrr enn 1100. Gongdin kann hugastat hava verið lík teirri í Íslandi. Teir fyrstu biskuparnir hava verið trúboðarar, ikki kirkjunnar embætismenn í føstum stóli og starvi.
Tað vardi nakað, til Føroya kirkja gjørdist ein skipaður partur av teirri almennu katólsku kirkjuni við pávanum í Róm yvir øllum við ábyrgd fyri Gudi sum eftirmaður Pæturs, og undir honum erkibiskupar, biskupar, prestar og aðrir kirkjuligir tingarmenn við ymsum heitum og á ymsum stigum. Í miðaldarskiftum sum pávabrøvum og kongsbrøvum, váttanum, íslendskum annálum og søgum verða føroyskir biskupar nevndir. Við hvørt er talan um eitt rað av biskupum, í ymsum handritum, við hvørt er onkur Føroyabiskupur nevndur í sambandi við onkra hending, har hann var hjástaddur, eitt nú týðandi kirkju- og kongsfundum uttan fyri Føroyar. Í skjølum frá pávastólinum verða biskupar í Føroyum nevndir í sambandi við tilnevningar, tó eisini fleiri ferðir í øðrum sambandi. Fram til siðaskiftið, tá ið biskupsstólurin varð niðurlagdur, eru í biskupatølum og øðrum heimildum nevndir 33 katólskir biskupar í Føroyum. Tó hava summir teirra, ið hvussu er onkur, ongantíð verið í Føroyum, hóast teir hava verið valdir og vígdir. Neyvan nakar av biskupunum var føroyingur. Teir flestu vóru norðmenn, tó vóru eisini menn av øðrum tjóðum. Kirkjan var oman fyri tjóðirnar, hon var almenn.
Trúbótin
thumb|left|210px|[[Martin Luther.]] Um ár 1539 er nýtt trúarskifti. Lutherska læran kemur í staðin fyri ta katólsku. Pávakirkjan er skift um við eina kongskirkju. Trúarfrælsi kemur í gildi við demokratisku grundlógini í 1849, og statskirkjan verður til fólkakirkju. Helst í 1539 varð eftir boði frá kongi tann katólski kirkjan tikin av í Føroyum, og tann lutherska innsett í staðin. Hetta skiftið í kirkju okkara er nevnt trúbótin. Seinasti katólski bispurin, Ámundur Ólavsson, varð settur frá. Ein nýggjur lutherskur bispur, nevndur Jens Gregersen Riber, kom í hansara stað og tók bústað á bispasetrinum í Kirkjubø. Av teimum katólsku prestunum vóru tað bert einstakir, ið tóku við luthersku trúnni, men hinir sýttu hesum. Teir vórðu so frásettir og fingu uppihald á garðinum Trøðum á Sandi. Tann seinasti teirra doyði í 1570.
Kongur gjørdi so av, at Føroyar skulu ikki longur vera eitt bispadømi, men gerast eitt próstadømi. Bispasetrið í Kirkjubø varð avtikið, men garðurin í Garðshorni í Oyndarfirði gjørdist próstagarður. Heini Havreki, sum hevði verið prestur í Suðurstreymoy og næsti maður hjá Amundi Ólavssyni, varð nú settir til próst yvir Føroyalandi, og hann var fyrsti próstur eftir trúbótina. Undan trúbótini hevði stórur partur av jørðini í Føroyum verið ogn hjá kirkjuni, ein part átti kongur, ein part áttu 2 útlendskar aðalsættir, og restin var óðalsjørð. Nú fekk kongur alla ta jørðina, ið kirkjan hevði átt. Til at fáa skil á jørðini sendi kongur ein fúta kring landið, og hann týkist at hava farið væl so harðliga fram. Um onkur hevði mist ognarbrøv síni burtur og ikki kundi prógva sín ognarrætt, kundi hon ella hann missa sína jørð. Nú vóru Føroyar, ið hvussu var av navni, eitt land, har Martin Luthers læra hevði fingið valdið. Men katólskir siðir, ið høvdu valdað í øldir, vóru ikki so lættir at rudda burtur. Teir livdu enn í langa tíð, og einstakir teirra finnast okkara millum dagin í dag. Tær ymsu messurnar og vøkurnar, sum eru á álmanakkanum, eru katólskir leivdir. Nevnast kunnu til dømis grækarismessa, tollaksmessa, ólavsøka, jóansøka, mariumessa og mikkjalsmessa.