cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kalifornia
Deyðarevsing
Í Kalifornia er deyðarevsing. Umleið 725 deyðadømdir fangar eru í fongslum í Kalifornia, men eingin fangi er avrættaður síðani 2006. Í 2012 verður fólkaatkvøða í Kalifornia um at seta deyðarevsing úr gildi, men sambært meiningakanningunum er ein meiriluti fyri at varðveita hana. Myndugleikarnir siga, at 6 460 264 fólk atkvøddu 6. nov. 2012 fyri at varðveita deyðarevsing. Sostatt tóku 52 % undir við verandi støðu.
Eunice Kennedy Shriver
Edward Kennedy, sum fekk krabbasvull á heilan og doyði í 2009, verður roknaður sum ein av leyvunum í Demokratiska Flokkinum. Hann hevur sum politikari virkað nógv fyri at bøta um heilsuumstøðurnar hjá fólki. Við at stovna serstakar olympiskar leikir fyri brekað, var Eunice Shriver somuleiðis virkin á heilsuøkinum. Og hon royndi eisini at bøta um umstøðurnar hjá menningartarnaðum – eitt arbeiði, hon helt á við til hon var farin langt um tey fýrs árini. Eunice Shriver var vermóðir til Arnold Schwarznegger (R), sum var guvernørur í Kalifornia frá 2003 til 2011.
Tað vóru næstingarnir hjá Eunice Shriver Kennedy, sum 11. august 09 góvu boðini um, at hon var deyð, 88 ára gomul. Hon doyði í Hyannis í Massachusetts, sum er tætt knýttur at Kennedy-ættini. Heimurin minnist hana mest fyri ídna virksemið at bøta um korini hjá likamsbrekaðum fólkum. Virksemi hennara broytti korini hjá hundraðtals miljónum fólkum í øllum heiminum. Maður hennara Sargent Shriver doyði í januar 2011. Eunice Kennedy Shriver var 88 ára gomul tá hon doyði.
Kalifornia
Djóralívið
thumb|right|220px|"Channel Island fox" (frøðiheiti Urocyon littoralis) eru á 6 av 8 kaliforniskum oyggjum. Djóralívið í Kalifornia er ógvuliga ríkt og fjølbroytt. Í Suðurkalifornia eru nógv eiturdjór, til dømis slangur, oydlur og sporðdrekar. Amerikanska puman trívist í tjúkkum skógi í Norðurkalifornia eins væl og í hálvgum oyðimørk í Suðurkalifornia. Kalldjórið kann vera 1,8 m langt og viga eini 100 kg. Helst um náttina reikar puman um á veiðiferð. Djórini, hon tekur, eru ymisk til støddar, eitt nú hara, rotta og hjørtur. Fyrr jagstraðu og skutu teir pumuna, tí hon av og á tók djór frá bondunum. Amerikanski preriuúlvurin er vanligari at síggja; preriuúlvurin er í ætt við sjakal, úlv og taman hund. Svartabjørn heldur eisini til í skógum og friðaðum økjum í Kalifornia; í 2014 vóru 25-35 000 bjarnir í Kalifornia.
Kolibriin heldur til um alt Kalifornia. Fuglurin vendir veingjunum, tá ið hann slær teir uppeftir, so luftin strýkur niðurvið, og upptrýstið verður støðugt. Velið er úttambað at bøta um javnvágina, tá ið kolibrin hongur á surruflogi. Meðan tær súgva hunang, flagsa tær á surruflogi beint uppeftir ella niðureftir, eisini aftureftir sum tyrlur. Á surruflogi láta veingirnir millum 20 og 50 ferðir um sekundið. Kaliforniska sjóleyvan er tað kópaslagið, ið mest verður vant til framsýningar; tær halda til í túsundatali við kalifornisku strendurnar. Tær taka serliga høgguslokk, fisk og onnur sjódýr.
Norðaru Marianaoyggjar
Samveldið Norðaru Marianaoyggjar (enskt: Commonwealth of the Northern Mariana Islands, chamorro: Sankattan Siha Na Islas Mariånas) er ein oyggjabólkur í Kyrrahavinum. Norðaru Marianaoyggjar er annar av teimum tveimum oyggjabólkunum, sum mynda Marianoyggjar í Mikronesia. Norðaru Marianaoyggjar eru ein oyggjabólkur við fimtan oyggjum av vulkanskum- og korall uppruna. Oyggjarnar eru tilsamans støddar sum Streymoy og Sandoy, ella eitt sindur meiri enn triðingin Føroyar. Capitol Hill er høvuðsstaðurin í oyggjunum og liggur á oynni Saipan, sum er tann størsta oyggin. Í Samveldið Norðaru Marianaoyggjar búgva umleið 51.483 fólk í 2014. Almennu málini eru trý í tali: enskt, chamorro og karolinskt.
Sum tann fyrsti býurin í søguni varð Hiroshima í Japan raktur av fyrstu kjarnorkubumbuni nakrantíð, tá USA hin 6. august 1945, undir Seinna heimsbardaga, slepti einari kjarnorkubumbu yvir býin. Tað var bumbuflogfarið Enola Gay úr Norðurmarianoyggjum, ið kastaði kjarnorkubumbuna.
Landafrøði
Norðaru Marianaoyggjar liggja í oyggjabólkinum, sum verður nevndur Marianoyggjar, í Mikronesia. Oyggjabólkurin hevur fleiri befólkaðar og óbefólkaðar oyggjar; tær størstu av Norðaru Marianaoyggjunum eru Saipan (120 km2), Tinian (102 km2, inkl. Aguijan), Rota (85 km2), Pagan (48 km2), Anatahan (32 km2), og Agrihan (30 km2). Av teimum er oyggin Saipan størsti parturin og har tað búgva flest fólk. 90 prosent av fólkatalinum í 2014 búgva á Saipan. Tað er lýtt tropiskt veðurlag alt árið. Tað regnar av og á og skiftir ofta millum regn og brennandi sól. Heitt er veðurlagið, og ofta regnar, so væl fæst burtur úr jørðini. Á oyggjunum eru fleiri høg eldfjøll, men nú er bara eitt, sum ger um seg.
Politikkur
Norðaru Marianaoyggjar eru eitt sjálvstýrandi land í politiskum felagsskapi við USA og undir tess fullveldi. USA hevur fult ræði á málsøkjum viðvíkjandi uttanríkispolitikki og verju. Íbúgvarnir í Norðurmarianaoyggjum eru amerikanskir ríkisborgarar, og ávísar amerikanskar lógir og ásetingar í amerikansku stjórnarskipanini eru í gildi í oyggjunum. Meginásetingarnar í sáttmálanum, sum er stjórnarrættarliga støðið undir oyggjalandinum, kunnu bert broytast, um báðir partar samtykkja tað.
Hattarmási
Hattarmási (frøðiheiti - Chroicocephalus philadelphia, Larus philadelphia)
Bergur Rønne Moberg
Bergur Rønne Moberg (fyrr Hansen) er føddur í 1965, uppvaksin í Kollafirði. Hann er útbúgvin magistari í norðurlendskum á Københavns Universitet, seinni bleiv hann eisini ph.d. Hann starvast sum eksternur lektari á Institut for Nordiske Studier og Sprogvidenskab í Keypmannahavn.
"Á langbylgju" er fyrsta yrkingasavnið hjá høvundinum, sum í mong ár hevur verið kendur sum ummælari og greinskrivari.
1796
1796 (MDCCXCVI) var sambært gregorianska kalendaranum eitt leypár, ið byrjaði á einum fríggjadegi, og sambært julianska kalendaranum eitt leypár, ið byrjaði á einum týsdegi.
15. juni
15. juni er dagur 166 í árinum í tí gregorianska kalendaranum (dagur 167 um skotár). Tað eru 199 dagar eftur av árinum.
V/doc
This template produces links to a template that gives direct access to the template's pages. Most commonly it shows "view·talk·edit" (or "V·T·E") links.
Usage
Copyable empty examples:
Which produces:
Adding option  (for "discuss") equals adding , adding a t link (for "talk").
Amin
Ein amin er felagsheiti fyri ein funktionellan bólk og eitt lívrunnið mýl ið hevur hendan bólkin í sær. Aminir eru uppbygtar sum eitt ammoniakmýl við einum ella fleiri av teimum trimum hydrogen atomunum skiftum út við aðrar bólkar. Aminir verða nevndar við endingini -amin um talan er um einfald, smá mýl. Aminbólkurin kann eisini nevnast í heitinum við amino-.
Aminir verða deildar í tríggjar bólkar:
Dømi um nakrar aminir:
Aminir
Saltfiskur
Saltfiskur er fiskur, ið er saltaður. Saltfiskur var í 20. øld ein stór útflutningsvøra úr Føroyum. Italia var størsti marknaðurin fyri føroyskan saltfisk.
Amin
Nýtsla
Aminir eru sera útbreiddar. Dømi um nøkur evni ið innihalda aminbólkar:
Saltfiskur
Klippfiskur er turkaður saltfiskur.
Dansk Melodi Grand Prix 1962
Dansk Melodi Grand Prix 1962 var tann 6. útgávan av Dansk Melodi Grand Prix. Tað gjørdist Ellen Winther, ið vann kappingina við sanginum Vuggevise.
Amin
Framleiðsla
Aminir kunnu framleiðast soleiðis:
Reaktiónir
Tvey tey týdningarmiklastu sløgini av reaktiónum aminir luttaka í eru:
Dvørgmási
Dvørgmási (frøðiheiti - Hydrocoloeus minutus, Larus minutus)
Demokratia
Demokratia arbeiðir fyri øktum kvinnuligum leikluti í politikki. Nevndin var sett á stovn í 2006, og hevur síðani miðvíst arbeitt við tiltøkum fyri at menna kvinnuumboðanina í føroyskum politikki.
Norðurevropa
thumb|right|220px Norðurevropa er norðasti partur av Evropa. Veðurlagið í Norðurevropa kann vera turt ella slavið, lýtt ella kalt. Norðast er pólveðurlag. Har er nógvastaðni frostmýra, ið nevnist tundra, har runnar og hendinga lág trø vaksa. Eisini sunnanfyri frostmýrarnar eru sumrini flógv og stutt, og vetrarnir kaldir og langir. Hetta veðurlagið verður nevnt tað kalda flótbeltið, og har vøksa stórir nálaskógir. Stórir partar av bæði Russlandi og Norðurlondum hoyra til nálaskógarøkið.
Samara Felippo
Samara Felippo Santana (fødd 6. oktober 1978 í Rio de Janeiro) er sjónleikari úr Brasil.
Eli Smith
200px|thumbnail|Føroyskt frímerki av Miðvági, sum Eli Smith hevur málað. Eli Smith, føddur 1955 í Havn, er ein føroyskur myndlistamaður, sum málar og setir saman burtur úr tilfari, sum hann savnar í náttúruni. Hann hevur síðani aldarskifti ment tveir ymiskar hættir at gera myndir burtur úr náttúrutilfari, í høvuðsheitum steini. Tann fyrri hátturin er ein máliháttur, har ið Eli knúsar steinar, skeljar, kol og sand, og nýtir hesi sum litpigmentir í málningum; hetta nevnist grótmálningur. Tann seinni hátturin er brotamyndin, har ið listamaðurin skerir steinar sundur til at seta saman eitt myndevni.
Şalom
Şalom (hebreiskt: שָׁלוֹם‎, føroyskt: اFriður) er eitt turkiskt-jødisk vikublað ið byrjaði virksemi sítt 29. oktober 1947 í Istanbul, Turkaland. Şalom kemur út einaferð um vikuna. Stjórin í Şalom eitur Yakup Barokas.
Cauã Reymond
Síðan 2007 hevur hann gingið saman við sjónleikarinnuni Grazi Massafera.
16. juni
16. juni er dagur 167 í árinum í tí gregorianska kalendaranum (dagur 168 um skotár). Tað eru 198 dagar eftur av árinum.
Sjúrður Joensen
Sjúrður Joensen er føddur við Gjógv 6. november 1913. Tá hann var liðugur við barnaskúlan, fór hann til skips og var fiskimaður í níggju ár, til hann fór á Læraraskúlan í Havn, har hann í 1942 tók prógv. Hann var fyrstu árini vikarur ymsastaðni í Norðuroyggjum, Eysturoynni og Streymoynni, settur lærari í Elduvík og Funningsfirði 1946-1963 og frá 1963 við Glyvra skúla.
Hann hevur so av og á latið bløðum og jólabókum eina søgu. Í 1980 komu nakrar teirra í savninum "Mangt er", sum Bókadeild Føroya Lærarafelags gav út.
Guðrun Mortensen
FM 2010
Guðrun hevur gjørt vart við seg sum blaðung. Longu sum 13 ára gomul vann hon føroyameistaraheitið fyri vaksin í 50 m frí, tað var í 2010.
FM, NJM og aðrar kappingar í 2011
Sum 14 ára gomul setti hon føroyskt met í 50 m frí, fyrst við tíðini 26.40 sekund á FM/JM 2011, tá svam hon seg eisini til eina gullnál, og so betraði hon sítt egna met á HS Stevnu 2011 í Havn við tíðini 26.37 sek. Talan var bæði um føroyskt met fyri vaksin og juniormet. Á triðja sinni sama árið betraði hon metið hjá sær í 50 m frí, tá hon vann gull á NJM svimjistevnu í Íslandi hin 11. desember 2011. Guðrun var eisini við til at seta met í liðsvimjing í 4x200m frí á NJM 2011 saman við Tanju Skaalum, Ceciliu W. Eysturdal og Jonnu B. Thomsen. Tær svumu við tíðini 8:37.77.
FM 2013
Guðrun Mortensen luttók á FM stevnuni í svimjing í Havn í mai 2013. Hon vann fleiri kappingar og setti eisini føroysk seniormet og føroysk juniormet.
DM 2013
Guðrun luttók á Vestdanske Mesterstævne í Århus í oktober 2013. Hon gongur í løtuni (2013) á eftirskúla niðri og svam fyri Bernstorffsminde Efterskole.
Harry Potter og kamarið við loynidómum
Harry Potter og kamarið við loynidómum (enskt: Harry Potter and the Chamber of Secrets) er onnur bókin um unga gandakallin, Harry Potter. Hann gleðir seg til annað árið á Hogwarts, skúlanum fyri gandakynstur og galdralist, men ikki gongst, sum ætlað: í fyrsta lagi roynur onkur at forða honum at sleppa í skúlan aftur, og tá tað hóast alt eydnast, verður onki sum ætlað, tí óndar maktir gera um seg og leggja eftir næmingum av muglaraætt.
Brandmási
Brandmási (frøðiheiti - Rhodostethia rosea)
Leyva
thumb|right|250px|Upprunaliga (reytt) og núverandi (blátt) útbreiðsluøki hjá leyvum. Leyva, (eldri bíbliumál: ljón, talumál: løva) (frøðiheiti - Panthera leo) er eitt stórt rándýr av kattarætt.
Best kenda leyvan í dag er Afrikanska leyvan
Leyva er einasti stórkøtturin, ið heldur saman í flokkum ella ættarbólkum, upp í einar 40 í hvørjum. Flokkurin ræður á einum 100 km2 stórum øki ella størri, alt eftir, hvussu veiðimøguleikarnir eru. Stóra kallleyvan verjir búøkið og kvennleyvurnar. Leyvur halda mest til á grasfløtum, og tað eru serliga kvennleyvurnar, ið veiða.
Leyva tekur oftast stór dýr, t.d. antilopu og sebru. Ein giraffur er nóg mikið at metta stóran leyvuflókk. Ein leyva kann skræða í seg 23 kg av kjøti í einum - tað sama sum 350 pylsur! Leyvur og aðrir stórkøttir hava sterkan, stuttan skølt av bíta fast. Tey taka við stóru, hárhvøssu tøkutonnunum. Teir stóru jakslarnir bíta væl á bróski og vøddum.
Upp til 12 ymisk undirsløg av leyvu (ljóni) eru eyðmerkt, m.o. Asiatisk leyva, Berbaraleyva og Kappleyva.
Føroya Landsskjalasavn
Føroya Landsskjalasavn broytti í 2018 navn til Tjóðskjalasavnið.
Føroya Landsskjalasavn er ein almennur stovnur, sum varðveitir nærum øll skjøl, sum kunnu hugsast at hava áhuga antin nú ella í framtíðini. Millum annað goyma tey kirkjubøkur og lógarbøkur.
Høvuðsendamálið hjá Landsskjalasavninum er at savna, varðveita, skipa, lýsa og røkja søguligar keldur. Harafturat hevur Landsskjalasavnið eisini til endamáls at vegleiða stovnar, hvussu teir skipa og avhenda savnindini.
Orsøkin er, at hesar søguligu keldur eiga altíð at verða til taks fyri almenningi og myndugleika. Øll kunnu koma inn á Landsskjalasavnið og biðja um loyvi at síggja og arbeiða við savnindum okkara, til dømis kirkjubókum, fólkateljingum, manntalslistum og øðrum málum og protokollum.
Í 2011 var nýggjur almennur stovnur nevndur Søvn Landsins settur á stovn. Søvn Landsins er ein yvirskipað fyrisiting av søvnunum undir Mentamálaráðnum: Føroya Landsbókasavn, Føroya Landsskjalasavn, Føroya Fornminnissavn, Føroya Náttúrugripasavn og Havlívfrøðiligu Royndarstøðina. Virkisøkið hjá Søvnum Landsins er náttúru- og mentanarsavnsvirksemi, skjalasavnsvirksemi og bókasavnsvirksemi.
Miðnám á Kambsdali
Miðnám á Kambsdali er ein samanlegging av Studentaskúlanum og HF-skeiðnum í Eysturoy og Føroya Handilsskúla á Kambsdali. Skúlarnir vóru lagdir saman í ein stovn, ið fekk navnið Miðnám á Kambsdali. Rektari er Páll Isholm sum frammanundan hevði verið skúlastjóri á Handilsskúlanum á Kambsdali í 11 ár, síðan lærari á Studentaskúlanum í nøkur ár, og seinastu mánaðirnar undan samanleggingini var settur rektari á Studentaskúlanum. Klaksvíkar HF-skeið, sum undan samanleggingini var deild undir Studentaskúlanum, er eftir samanleggingina deild undir Miðnámi á Kambsdali.
Direct Énergie
Direct Énergie er eitt professionelt vegkappsúklingarlið ið kappast sum eitt UCI Professional Continental lið í UCI Continental Circuits kappingum, og UCI WorldTour kappingum, tá ið liðið verður boðið við sum eitt wild card. Liðið hevur havt onnur nøvn: Brioches La Boulangère, Bonjour, Bouygues Télécom, Bbox Bouygues Telecom og Europcar.
Miðnám á Kambsdali
Miðnám á Kambsdali hevur 6 breytir: Búskaparbreyt, fyrireikingarbreyt, hugbreyt, náttúrbreyt, serbreyt og yrkisbreyt (FHS) umframt akademiútbúgving.
Á Miðnámi á Kambsdali ganga reiðiliga 500 næmingar, og saman við Klaksvíkar HF-skeiði fevnir stovnurin um umleið 600 næmingar og um 90 starvsfólk.
Harry Potter og fangin úr Azkaban
Eins og báðar tær undanfanu bøkurnar um Harry Potter byrjar eisini henda, tá ið summarfrítíðin er um at vera liðug. Harry gleðir seg at fara aftur til Hogwarts at ganga í skúla. Hann er spentur og glaður, tá ið hann sær vinir sínar, Ron og Hermione, aftur. Harry skal nú í triðja flokk í skúlanum, har hann lærir gandakynstur og galdralist. Men ávegis til Hogwarts, leggja tey til merkis, at alt ruggar ikki rætt. Skjótt finna tey út av, at ein stórbrotsmaður er rýmdur úr fangatippinum, Azkaban, og óhugnaligu fangavørðarnir í Azkaban eru bidnir um at koma til Hogwarts og ansa eftir næmingum, lærarum og skúla.
Í hesari bókini fær Harry nógv at vita um foreldrini hjá sær og umstøðurnar, tá ið Voldemort drap tey.
Tindhólmur
thumb|Tindhólmur er størsti hólmur í [[Føroyum.]] thumb|Tindarnir í Tindhólmi ein mjørkadag.
Tindhólmur er ein hólmur í Vágum. Kemur ella fer ein við flogfari umvegis Vága Floghavn, er tað ofta, at ein flýgur fram við Tindhólmi. Tindhólmur er størsti hólmur í Føroyum, og er hann 65 hektar til støddar. Hólmurin er tvær merkur og hevur nógvan fugl. Í hólminum er ofta grind deyð, men seinastu ferð um leið 1970.
Tann sermerkti hólmurin, sum sæst úr bygdini Bø, hevur fingið navn eftir sínum høgu tindum. Tindarnir eru fimm í tali, og eita teir Ytstitindur, Arnatindur, Lítlitindur, Breiðitindur og Boygditindur. Í skúlanum hevur verið vanligt, at børnini lærdu tindarnar við hesi ramsuni Ytsti, Arni, Lítli, Breiði, Bogni, og er ramsan eisini nýtt sum niðurlag í einum populerum sangi.
Sí eisini
Hólmar í Føroyum
Absolut Vodka
thumb|right|350px|Ymisk sløg av Absolut Vodka. Absolut Vodka er eitt svenskt slag av vodka úr bygdini Åhus í Skåne län. Absolut Vodka varð stovnað í 1879 av Lars Olsson Smith. Síðan juli 2008 hevur eitt franskt felag, Pernod Ricard, átt Absolut Vodka. Absolut er triðstørsta slagið av brennivíni í heiminum næst eftir Bacardi og Smirnoff. Absolut verður selt í 126 londum.
Vodka
thumb|[[Pólland|Pólskt vodka.]] Vodka er rúsdrekka, sum er sterkari enn 37,5% alkohol. Vodka er upprunaliga ein eysturevropeiskur drykkur, ið verður framleiddur úr øllum rávørum, sum kunnu gerast um til alkohol, men sum oftast verður korn ella epli nýtt. Tá ið tað er dropadrivið, verður sprittið sílað, so at øll lukt- og smakkfrumevni verða tikin burtur. Munurin á teimum ymsu sløgunum liggur í dygdini á rávørunum og í vatninum. Vodka verður mest nýtt til at blanda ymiskar drykkir. Vodka inniheldur vatn og alkohol. Tað fæst harumframt eisini við einum ótali av ymsum tilsettum smakkum. Alkoholprosentið spennir millum 35 % og 50 %. Navnið Vodka er eitt vart navn í ES, og reglurnar eru greiðar. Vodka skal verða destillerað til minst 95 % og síðani blandað til í minsta lagið 37 %. Um hesar reglur ikki verða fylgdar, kann tað ikki eita Vodka, men má seljast undir øðrum navni.
Regiane Alves
Regiane Kelly Lima Alves (fødd 31. august 1978 í Santo André) er sjónleikari úr Brasil. Hon hevur verið gift fýra ferðir og fráskild trýggjar ferðir. Hon fekk sítt fyrsta barn í 2014. Í 2003 var hon modell fyri blaðið Playboy Barzil í einari serútgávu av blaðnum.
Ternumási
Ternumási (frøðiheiti - Xema sabini, Larus sabini)
Huang Xianfan
Huang Xianfan (kinesiskt: 黄現璠/黄现璠; 13. november 1899 í Fusui – 18. januar 1982 í Guilin) var kinverskur sagnfrøðingur og professari.
Lívssøga
Huang Xianfan varð føddur suðuri í Qusi í Fusui í 1899. Hann vaks upp og gekk í skúla við Qusi. Og hann tók preliminerprógv í Nanning í 1926. Las við Beijing Lærari Universitet (1926-1935) og hann tók í 1935 søgu studentsprógv. Árini 1935-1937 fór hann til skips við Japan og las við Tokyo Universitet, og tók cand. Hann var søgu lærari í Nanning (Nanning er býur í Kina) 1937 til 1. august 1938. Hann í 1938 fór í starv sum lektari á Guangksi Universitet. Í 1941 varð hann tilnevndur professari í almennari søgu á Sun Yatsen Universitet (1941-1942). Í 1943 varð hann tilnevndur professari í almennari søgu á Guangksi Universitet til 1. oktober 1953. Í 1954 varð hann tilnevndur professari í almennari søgu á Guangksi Lærari Universitet til januar 1982.
18. juni
18. juni er dagur 169 í árinum í tí gregorianska kalendaranum (dagur 170 um skotár). Tað eru 196 dagar eftur av árinum.
Amnesty International
thumb|right|Logo. Amnesty International er ein heimsumfatandi mannarættindafelagsskapur, sum er grundaður á Heimsyvirlýsing Sameindu Tjóða um Mannarættindi frá 1948, og aðrar altjóða góðkendar samtyktir um mannarættindi. Alt byrjaði í 1961 tá enski sakførarin, Peter Benenson, las eina grein um tveir portugisar. Hesir høvdu skálað fyri frælsi, og tað kostaði teimum tvey ár í fangaskapi. Hetta fekk bikari hjá Peter Benenson at flóta yvir. Benenson skrivaði tí greinina "The forgotten prisoners" í The Observer. Greinin snúði seg um, hvussu ósek fólk verða fongslað, pínd og avrættað vegna sannføring teirra.
Peter Benenson heitti á lesararnar um at luttaka í einum átaki "Appeal for Amnesty 1961". Endamáli var at leggja trýst á stjórnir, ið framdu brot á mannarættindi. Undirtøkan gjørdist so góð, at hetta var byrjanin til altjóða felagsskapin Amnesty International. Endamálið hjá Amnesty International er lýst í viðtøkunum, sum vóru endurskoðaðar á ICM, altjóða aðalfundinum, í Dakar í august 2001. Irene Khan úr Bangladesj er aðalskrivari felagsins. Á altjóða heimasíðuni hjá Amnesty finst nógv tilfar um mannarættindastøðuna kring heimin.
Katowice
thumb|right|240px|Katowice thumb|right|240px|Kort yvir økið Ovara Slesiska Metropolitanin (Górnośląski Związek Metropolitalny)
Katowice (Kattowitz) er ein býur í Selesia í suður Póllandi. Býurin varð grundaður í 16. øld. Fólkatalið í býnum er umleið 300.000. Í stórbýarøkinum búgva góðar tvær milliónir íbúgvar. Katowice er høvuðsstaður í voivodskapinum Slesia (pólskt: województwo śląskie, danskt: Voivodskabet Schlesien).
Krabbameinsfelagið
Krabbameinsfelagið varð stovanð í januar 1979 og æt inntil mei 2009 Føroya Felag móti Krabbameini. Stigtakari var Lions felagið í Tórshavn eftir uppskoti frá lionsmanninum Bjarna og konu hansara Sannu Dahl Niclasen. Felagið hevur í dag umleið 1.500 limir.
Felagið hevur ráðgevingarstovu, og kunnu krabbameinssjúklingar og avvarandi seta seg í samband við ráðgevingarstovuna og fáa ráð, leiðbeining og stuðul. Krabbameinsfelagið veitir stuðul og hjálp til fólk við krabbameini og/ella avarandi teirra til at byrja í sjálvshjálparbólki. Endamálið við slíkum bólkum er, at hesi fólk koma saman at tosa, stuðla og hjálpa hvør øðrum, - veita hjálp til sjálvhjálp. Í felagnum eru fýra fastir sjálvhjálparbólkar: "Stomi-bólkur", "Foreldrabólkur at børnum við krabbameini", "Bólkur fyri kvinnur, sum hava - ella hava havt - krabbamein í undirlívinum" og bólkur nevndur "Bót til bata".
Felagið verður annars stýrt av eini 5-manna, ið er samansett av læknum, sjúkrasystrum, fyrrverandi krabbameinssjúklingum og avvarandi. Endamál felagsins er:
17. juni
17. juni er dagur 168 í árinum í tí gregorianska kalendaranum (dagur 169 um skotár). Tað eru 197 dagar eftur av árinum. Dagurin kallast eisini bótólvsøka ella bótólvsmessa.
Tjóðardagur Íslands. Frá 1954 til 1990 tjóðardagur Vesturtýsklands.
Tjóðartingsvalið í Stóra Bretlandi 2015
Tjóðartingsvalið í Stóra Bretlandi í 2015 varð hildið hin 7. mai 2015. Tinglimir skuldu veljast til tað 56. tjóðartingsval Stóra Bretlands
EBillett.fo
eBillett.fo er ein billettsøla, har til ber at keypa billettir til ymisk føroysk tiltøk. Tænastan varð stovnað í 2009 av Halgir Winther Nagata, sum seldi hana í 2012.
Martin Holm
Martin Holm varð føddur í Hvalba 18. desember 1909. Hann tók læraraprógv á Vordingborg Seminarium í 1933; hann sat í lærarastarvi ymsa staðni í Danmark, til hann í 1945 flutti heim aftur til Føroya, har hann fekk starv við Føroya millum- og realskúla í Havn. Í 1962 varð hann settur sum adjunktur við Føroya Læraraskúla og sum rektari við sama skúla frá 1. august 1965.
Holm tók sum umboð fyri Fólkaflokkin lut í føroyskum politikki og var tingmaður tvey valskeið 1946-1954. Hann var formaður fyri Ítróttarsamband Føroya 1946-1962 og blaðstjóri á "Ítróttartíðindum" 1947-1961. Martin Holm doyði 26. september 1970 í flogvanlukkuni í Mykinesi.
IWork
iWork er officepakkin hjá Apple. Við hesum pakkanum kanst tú arbeiða við Word, Excel og PowerPoint.
Kinnhvít terna
Kinnhvít terna (frøðiheiti - Chlidonias hybridus)
Monica Iozzi
200px|thumbnail|Monica Iozzi Monica Iozzi de Castro (fødd 2. november 1981 í Ribeirão Preto) er sjónleikari og tíðindakvinna úr Brasil. Í 2014 luttók hon í sjónvarpssendingini Big Brother Brazil 2014.
Grikska alfabetið
Tað grikska málið verður skrivað við tí grikska alfabetinum. Tað grikska alfabetið varð ment í klassiskari tíð (umleið 9. øld á.Kr.). Bókstavirnir í tí grikska alfabetinum verða brúktir til nógv ymisk endamál, eitt nú matematisk tekin, stjørnunøvn í astronomi osfr.
Høvuðstalva
Teir griksku bókstavirnir og aðrir bókstavir, sum eru í familju við teir eru hesir (úttalan er transkiberað sambært SAMPA):
Klassiskir bókstavir
Gamlir bókstavir
Fosturforeldrafelagið
Fosturforeldrafelagið varð stovnað tann 25. november í ár 2000 í býráðshúsinum í Tórshavn. Tað varð sett ein nevnd, sum taldi fimm limir. Fosturforeldrafelagið hevur virkað í nøkur ár. Hesa tíðina hava nevndarlimirnir verið sera virknir í felagnum. Endamálið hjá felagnum er at stuðla fosturforeldrum í teirra arbeiði við fostur/umlættingarbørnum teirra. Upprunin til, at felagið varð stovnað byrjaði fyri umleið 10 árum síðani, tá ið Sosiala deild í Tórshavnar samlaðu øll teirra fosturforeldur í kommunini til ein fund. Endamálið við fundinum var at býta fosturforeldrini í nakrar bólkar, sum skuldu samlast av og á, fyri at tosa um, hvussu umstøðurnar hjá fosturforeldrunum kundu betrast.
Hetta, at fosturforeldrini kundu hittast og tosa um viðurskifti, sum tey høvdu við at gera, hildu øll vera eitt sera gott tiltak. Bólkarnir hittust javnan í nøkur ár, men síðani vóru tað fleiri bólkar, sum hildu uppat at hittast. Tann eini bókurin, sum ikki gavst, gjørdi av, at neyðugt varð at stovna eitt felag, sum kundi arbeiða málrættað fyri umstøðunum hjá fosturforeldrunum. Í felagnum eru umleið 80 limir. Til aðalfundirnar koma vanliga um 30 limir. Felagið hevur virkað í nærum seks ár. Virkað hevur verið fyri hesum m.a.:
Fossbankin
Fossbankin var føroyskur banki, ið byrjaði sítt virksemi í januar 1986 og læt aftur seint í 1993. Tað var Helgi Fossádal, ið var stigtakari og stjóri í bankanum.
Virksemi
Fyri at koma inn á marknaðin valdi bankin at hækkað sína innlánsrentu í mun til hinar bankarnar, soleiðis at fólk settu pening í Fossbankan. Hetta førdi við sær, at bankin fekk nógvan pening um hendi. Tá ið gjaldføri hjá bankanum bleiv gott, vildi hann tískil lána pening út aftur til onnur. Fólk fingu lætt við at lána pening og gjørdist hetta ein ónd ringrás. Hetta var við til at leggja brenni á bálið, har føroyingar frammanundan høvdu lánt nógvan pening í hesum tíðarskeiðnum.
Bankin læt tó aftur 30. november 1993, tá ið hann fór á húsagang. Fíggingargrunnurin frá 1992, ið hjálpti teimum størru bankunum um sama mundi, veitti Fossbankanum onga hjálp.
Vonghvít svartterna
Vonghvít svartterna (frøðiheiti - Chlidonias leucopterus)
19. juni
19. juni er dagur 170 í árinum í tí gregorianska kalendaranum (dagur 171 um skotár). Tað eru 195 dagar eftir av árinum.
1791
1791 (MDCCXCI) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum leygardegi, og sambært julianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum mikudegi.
Oggy og kakkulakkarnir
Oggy og kakkulakkarnir (franskt "Oggy et les Cafards") er ein fronsk teknifilmsrøð fyri smá børn. Teknifilmsrøðin hevur eisini verið at sæð í Kringvarpi Føroya.
Rosi Campos
Rosângela Martins Campos (fødd 30. mars 1949 í Bragança Paulista) er sjónleikari úr Brasil.
Heðin Zachariasen
Heðin Zachariasen (føddur 13. september 1959 í Hvalvík) er politikari fyri Fólkaflokkin.
Hann var kommunustýrislimur og varaborgarstjóri í Hvalvíkar kommunu 1992–1996 og borgarstjóri har 1997–2004. Tann 1. januar 2005 legði Halvíkar kommuna seg saman við øðrum kommunum í Sunda kommunu, og var Heðin Zachariasen borgarstjóri har 2005-2008. Á kommunustýrisvalinum 2008 stillaði hann ikki uppaftur, men til kommunustýrisvalið í 2012 stillaði hann uppaftur og er aftur borgarstjóri frá 2013.
Heðin Zachariasen var valdur á Løgting 2002-2008 (tó ikki tíðarskeið sum landsstýrismaður), og var hann eykamaður fyri Jørgen Niclasen 2008–2011. Hann var landsstýrismaður í innlendismálum 2007-2008.
Seinni heimsbardagi
Kríggið brestur á
Í 1936 tók Hitler avvápnaða Rínøkið. Í mars 1938 tvingaði hann Eysturríki at leggja saman við Týsklandi, og árið eftir tók hann fyrst landslutin Sudetaland í Kekkoslovakia. Seinni varð restin av Kekkia lagt undir Týskland, meðan Slovakia varð gjørt til sjálvstøðugt land. Bretland og Frakland róku eftirlætispolitikk, ið gav Hitler frið at gera hetta. 1. sept. 1939 leyp Hitler á Pólland. Frammanundan hevði hann gjørt sáttmála við Stalin um at býta Pólland teirra millum. Pólland hevði stóran her, men hann var ov illa útgjørdur og ov illa skipaður at standa seg ímóti týskarum. Hitler væntaði ikki, at Bretland og Frakland vildu koma Póllandi til hjálpar, men 3. sept. 1939 sendu tey Týsklandi krígsavbjóðing. Týskarar lupu á við stríðsvognadeildum og øðrum brynjaðum akførum, sum tóku seg langt inn í fíggindalandið. Í hølunum á teimum komu gonguherliðini, ið kringsettu stórar deildir av fíggindaherinum; álopsdeildirnar fingu stuðul frá stríðsflogførum. Hesin álopsháttur varð nevndur <<Blitzkrieg>> ella snarkríggj, og einki helt fyri týskarum í fyrstuni. Pólland gav seg undir seinast í september í 1939. Árið eftir leyp Hitler á Noreg og Danmørk í 9. apríl, og um somu tíð tók Bretland Føroyar og Ísland. Ein mánað seinni leyp Hitler á Niðurlond, Belgia og Frakland. Um miðjan juni 1940 høvdu øll hesi londini givið seg undir. Bretland var einsamalt eftir.
Hitler ætlaði at gera innrás í Bretlandi í 1940, og frá juli til september gjørdi hann áhaldandi loftálop á skip, flogvøllir, havnir og býir til tess at "lemja" bretska flogvápnið, Royal Air Force). Tað var nógv verri mannað enn týska flogvápnið Luftwaffe, men skeyt tvey týsk flogfør niður fyri hvørt bretskt flogfar, ið fórst, og noyddi Hitler at sleppa innrásini.
Beint fyri at Frakland gav seg undir, tóku bretskar og franskar herdeildir seg aftur til strondina við Dunkerque í Belgia, eftir tað at tær har vórðu vorðnar avbyrgdar í týska álopinum. Gjørt varð av at flyta tær um Ermarsund til Onglands. Hvørt einasta bretskt far varð nýtt at flyta 200 000 bretskar og 120 000 franskar hermenn í um sundið.
Um alt Evropa vórðu húski spjadd í allar ættir, og mangar milliónir gjørdust flóttafólk. Í Bretlandi vórðu børnini flutt úr býunum.
Í juni 1941 høvdu ásarveldini (Týskland og Italia) tikið Jugoslavia, Albania og Grikkaland og noytt Rumenia, Ungarn og Bulgaria at hjálpa sær. Og 22. juni leyp Týskland við allari megi á Sovjetsamveldið, hóast teirra ikki-álopssáttmála. Í september kringsettu týskar herdeildir Leningrad (nú St. Pætursborg), men megnaðu ongantíð at taka býin. Álopið steðgaði í desember, stutt frá Moskva, av harða vetrinum og russisku mótálopunum. Á fyrsta sinni vóru týskarar fyri øgiligum tapum.
USA kemur uppí
Samstundis lupu japanar á Pearl Harbour. Japan hevði ikki sent USA krígsavbjóðing, tá ið teir lupu á Pearl Harbor í Hawaii, sum var týdningarmesta herflotahavnin hjá USA í Kyrrahavinum. Fimm amerikonsk slagskip og 15 onnur skip vórðu søkt ella oyðiløgd. Beint eftir sendu Týskland og Italia USA krígsavbjóðing. Japan tók skjótt alt Landsynningsásia og hótti Avstralia og India.
Í 1940 hevði bardagin breitt seg til Norðurafrika, har italskar herdeildir í Libya lupu á Egyptaland, sum var undir bretskum yvirvaldi. Bretar róku italsku herdeildirnar aftur, og tað hevði við sær, at týskarar komu italiamonnum til hjálpar. Við Rommel herovasta á odda róku týskarar bretar aftur til Egyptalands. Bardagin stóð við, til bretskar herdeildir við Montgomery á odda vunnu avgerandi sigur í bardaganum við El Alamein í Egyptalandi í oktober-november 1942. Eftir tað tóku Montgomery og menn hansara seg skjótt tvørtur um Libya at sameina seg við amerikanskar og bretskar herdeildir, sum vóru farnar í land í Algeria og Marokko. Herurin hjá ásaveldunum varð avbyrgdur ímillum herar teirra sameindu og legði vápnini í mai 1943.
Í 1941 gjørdist Erwin Rommel (1891-1944) hægstur fyri týska herinum í Afrika. Hann gjørdist alt atfinningarsamari ímóti Hitleri og evnum hans at stíla fyri krígnum, og í 1944 stuðlaði hann samansvørjing ímóti Hitleri.
Í november 1942 høvdu Týskland og Italia tikið ræðið í meginpartinum í Evropa. Tað stóð nógv á Bretlandi og Sovjetsamveldinum, til USA kom upp í bardagan saman við teimum seinast í 1941.
Bardagin í Evropa gjørdi, at bretsk, fronsk og niðurlendsk hjálond í Asia og Kyrrahavi onga verju høvdu. Japanar lótu tað ikki fara aftur við borðinum, og í 1941 og 1942 tóku teir nógv lond og nógvar oyggjar í Kyrrahavi. Framgongdin hjá teimum sameindu á sjónavgerandi sigrar við Korallhav og við Midwayoy, báðir í 1942.
Holocaust
Árið 1943 gjørdist vanlagnuár fyri týskarar á næstan øllum hermótum, og tróttugu bumbuálopini á týskar býir og ídnaðarøki høvdu við sær, at teir viknaðu. Kortini hildu teir fram sum ongantíð áður at pína og myrða fangar í týningarlegunum í Týsklandi og í evropeisku londunum, teir høvdu hersett. Har sótu politiskir fangar úr øllum Evropa, og har vórðu jødar og aðrir fangar hóptýndir. Týningarlegurnar vóru miðdepil í nazistisku ætlanunum at týna jødarnar. Fleiri milliónir jødar vórðu noyddir at gera trælaarbeiði í týningarlegunum, har teir vórðu svøltaðir, píndir og at enda dripnir í gasskømrunum.
Týskarar tóku pólska høvuðsstaðin Warszawa í 1939. Jødarnir vórðu noyddir at búgva í einum lítlum býlingi í býnum, og hvønn dag gjørdu nazistarnir seg inn á teir. Í 1943 gjørdu jødarnir í Warszawa uppreistur ímóti týskarum. Næstan allir 40 000 jødarnir í býlinginum vórðu dripnir.
Kríggið endar
Í 1944 fóru týskarar at missa takið í Evropa. Sameinda innrásin í evropeiska meginlandið kom 6. juni í 1944, tá ið amerikanskar, bretskar, kanadiskar og aðrar herdeildir gjørdu landgongd á strondina í Normandínum undir amerikanska herovastanum Dwight D. Eisenhower. Eftir harðar bardagar fingu teir fótin fastan og brutu seg ígjøgnum týsku verndarvirkini. Meðan teir sameindu tóku seg fram í bardaganum, fingu teir dyggan stuðul frá mótstøðurørslunum í til dømis Belgia, Kekkoslovakia, Grikkalandi, Jugoslavia, Póllandi og handan hermótið í Sovjetsamveldinum. Í august gjørdu sameindar herdeildir landgongd í Suðurfraklandi og tóku seg norðureftir. Ein mánað seinni var næstan alt Frakland frælst. Í apríl 1945 høvdu herdeildirnar vestaneftir tikið seg so langt inn í Týskland, at tær møttu sovjetisku herdeildunum, ið komu eystaneftir. Týskland var fallið.
Í 1943 broyttist gongdin í Kyrrahavi, tá ið amerikanskar herdeildir tóku aftur nakrar oyggjar, og í 1944 tóku amerikanarar og bretar Filipsoyggjar og Burma aftur frá japanarum. Tíðliga í 1945 tóku amerikanarar japonsku oyggjarnar Iwojima og Okinawa. Hin 6. august tveitti eitt amerikanskt bumbuflogfar fyrstu kjarnorkubumbuna niður yvir japanska býin Hiroshima, og 80 000 menniskju lótu lív. Hitin frá spreingingini oyðilegði hús 7 km í radius úr spreingideplinum. Tríggir dagar seinni var aftur ein kjarnorkubumba tveitt, hesa ferð yvir Nagasaki. Harafturat sendi Sovjetsamveldið Japan krígsavbjóðing, og hetta noyddi Hirohito keisara at geva seg undir. 15. august 1945 løgdu japanarar vápnini. Annar heimsbardagi var av.
Eftir kríggið
thumb|left|Montreal Daily Star: "Germany Quit", 7. mai 1945
Týskland gav seg treytaleyst undir teir sameindu 8. mai 1945. Eitt eftirlitsráð undir herovastunum hjá teimum trimum sterkastu sigursveldunum Eisenhower (USA), Montgomery (Bretland) og Sjukov (Sovjetsamveldið) tók valdið í Týsklandi. Týskland varð síðan býtt í fýra hersetingarøki, og USA, Bretland, Frakland og Sovjetsamveldið stýrdu hvør sínum øki. Ráðstevna í Potsdam í juli skuldi gera av framtíð Týsklands. Týski høvuðsstaðurin Berlin var fullkomiliga oyðilagdur, tá ið týskarar løgdu vápnini. Hitler hevði beint fyri sær í stjórnarskýli sínum. Sovjetisku herdeildirnar hersettu eystara part í Týsklandi, og USA, Bretland og Frakland hersettu vestara part. Berlin, ið er í eystara parti, varð býttur ímillum tey fýra sameindu veldini. Skjótt sást, at mótsetningarnir ímillum kommunistiska Sovjetsamveldið og vestanveldini var ógvuliga stórur.
Í november 1945 vórðu 21 av fremstu nazistisku oddamonnunum drignir fyri ein altjóða dómstól í Núrnberg í Týsklandi. Ákærurnar ímóti hvørjum einstakum vóru eitt ella fleiri av hesum málum: Krígssamansvørjing, krígsbrotsverk, brot á friðaravtalu og brotsverk ímóti mannaættini. Rættarmál vóru eisini ímóti nøkrum øðrum nazistaovastum afturat, helst ovastum í týningarlegunum og heryvirmonnum har. 11 av teimum 21 nazistunum vórðu dømdir til deyða og hongdir í Núrnberg. Aðrir fingu drúgva fongsulsrevsing, og bara tríggir vórðu fríkendir. Mangir nazistiskir krígsbrotsmenn flýddu.
Annar heimsbardagi kravdi um 50 milliónir mannalív. Sovjetsamveldið misti flest fólk - einar 20 milliónir (tíggju % av sovjetiska fólkinum). Fleiri milliónir sivilfólk doyðu í loftálopum og minst 10 milliónir í nazistisku týningarlegunum, av teimum vóru seks milliónir jødar. Uppaftur fleiri vórðu særd og gjørdust kryplingar bæði til likams og sálar ella mistu hús og heim og gjørdust flóttafólk.
Kríggið her heima
Annar heimsbardagi broytti fullkomiliga Føroya støðu politiskt og búskaparliga. Týskarar hersettu Danmark, og Føroyar vórðu hersettar av bretum, ið onkuntíð høvdu um 8000 hermenn her. Fleiri hundrað ára gamla sambandið við Danmark var nú púra kvett. Politiskar broytingar vóru neyðugar. Bráðfeingisstýrisskipan varð gjørd. Føroyar vórðu stýrdar av løgtingi og amtmanni í felag. Føroyska flaggið varð viðurkent. Búskaparligu broytingarnar vóru eisini stórar. Føroyski skipaflotin gavst í stóran mun at fiska og sigldi í staðin við ísfiski millum Íslands og Bretlands. Av tí sera lítla útboðnum á marknaðinum fleirfaldaðust prísirnir. Teir, ið sigldu við, vunnu gylt av pengum, og reiðararnir enn meir. Men sigling á krígshøvunum var vandafull, og 205 føroyingar lótu lív á krígsvøllum og vanlukkum á føroyskum og útlendskum skipum. At fiskurin ikki bleiv fiskaður og arbeiddur umborð og ikki kom upp á land í Føroyum til víðari virkingar, bar við sær stórt arbeiðsloysi. Bretska virksemið hjálpti tó nakað upp á tað. Bretar høvdu flotahavn á Skálafjørðinum og floghavn í Vágum. Sí eisini bretska hersetingin í Føroyum.
Svartterna
Svartterna (frøðiheiti - Chlidonias niger)
Ryta
Ryta ella Rita (frøðiheiti: Rissa tridactyla) kann kallast ein hagafuglur, sum er lagstur í bjørgini. Í útsjónd, bæði á liti og vakstrarlag, er hon meinlík hagafugli, og í haganum situr hon stundum í stórum flokkum, men ikki byggir hon uttan í steyrrættum bergi. Á fjøðrini er hon litt sum fiskimási; nevið er gult, men hevur ikki reyðan blett, føturnir eru svartir. Hon eigur í stórum meingi við allar strendur á Norðurevropa og Norðuramerika og er ein av teimum fuglum, sum mest er til av í verðini. Eisini í Føroyum er hon uppi teimum mestu.
Reiðrið ger hon sær á knallum og kneysum og smølum rókum í meitilberginum. Um várið roytir hon sær gras og mosa, sum hon fer við út í eitt díki, og tvassar har, inntil tað er væl útkleint Í móru. Av tí klínir hon sær so eitt stórt reiður, og letur tað liggja í frið eina rúma tíð, til tað er væl harðnað. Tá verður tað ótrúliga sterkt, so sterkt, at bjargamenn kunna nýta tað til at styðja fótin ímóti og til at taka hendurnar í. Á hvørjum ári byggir hon upp á tað, so við tíðini verður tað ein høg túgva. Omaná har leggur hon sær so hitt rætta reiðrið av mjúkum grasi og verpur so vanliga 2, stundum 3 egg, morgrá við dimmum blettum. Klekingartíðin er millum 3 og ½4ðu viku.
So málamiklar eru tær, at tær eru vorðnar eitt orðtak, "tagnar ikki heldur enn ritan í berginum". So at siga alla náttina hoyrast tær. Dúnaða pisan er bleikt grá; tá ið hon er fjaðrað, hevur hon ein svartan lit aftan á hálsinum og ein undir eyganum og er nakað nógv svørt á veingjunum og aftast á velinum; eisini er nevið svart. Pisurnar sleppa ikki av reiðrinum, fyrr enn tær eru floygdar; og tá ið tað líður fram mót tí tíðini, fara menn summastaðni at síga eftir rituungum. Í langari línu heingja teir seg niður til reiðrini og taka pisurnar. Ofta koma teir aftur við góðum fongi. Tá ið ungarnir eru floygdir, fer ritan úr bjørgunum. Nú síggjast tey nakað á vøtnum og firðum, men mest úti á havi. Um hávetur eru tær flestu burtur, men út ímóti grækarismessu koma tær aftur á havleið.
Fornenskt mál
Fornenskt ella anglosaksiskt mál (á fornenskum: Ænglisc, Anglisc, Englisc; á enskum: Old English, Anglo-Saxon) var tað fyrsta stigið av enskum, ið varð tosað og endiliga skrivað í partinum av Onglandi og Skotlandi um tað mundið, ið anglosaksar búsettust í 5. øld og til 12. øld, tá ið málið broyttist til miðenskt.
Søga
Navnið anglosaksiskt stavar frá ættflokkunum anglarnir og saksarnir, ið settust niður í Onglandi, eftir at rómararnir vóru farnir úr landinum. Hesir ættflokkar búðu saman við jútum og øðrum fólki rundan um Norðsjógvin og tosaðu nær skyld mál, sum blandaðust saman, tá ið teir komu til Onglands. Hjálandastovnararnir trokaðu keltar burtur til t.d. Wales og Cornwall. Ættflokkarnir stovnaðu smærri kongaríki, ið seinni blivu sjey kongaríki. Støðan stóð við í nakrar øldir, til víkingar komu til Onglands. Danir stýrdu tá stórum parti av Mið- og Norðuronglandi undir sokallaðum Danalógum, og fornenskt lænti mong orð úr norrøna málinum, sum víkingar talaðu. Mong av hesum orðum eru vanlig á enskum, t.d. they og them. Eisini orð sum same, get, take, sky og skin komin úr norrønum.
Orð
Her eru nøkur dømi um orð á fornenskum samanborin við onnur germansk mál.
Jallurin
Jallurin er fimmmannafar hjá Róðrarfelagnum Knørri (RK) í Tórshavn.
Hann er bláur við hvítari rond og hevur føroyskan stavn.
Navnið stavar frá kvæðinum um Ormin Langa, sum er navnakelda til allar bátarnar hjá Róðrarfelagnum Knørri. Rógvarar á Jallinum hava sum hinir rógvarar felagsins eina ørindisreglu úr kvæðinum á búna sínum.
Fyrsti Jallurin kom í 2006. Verandi bátur er annar í røðini og varð bygdur í 2011. Aðrir bátar í Róðrarfelagnum Knørri eru fimmmannaførini Tambar og Pílur, seksmannaførini Jarnbardur og Herningur, áttamannafarið Knørrur og tíggjumannaørini Ormurin Langi og Kongurin.
ÍA
ÍA (stytting fyri Ítróttarfelagið Argir) er hondbóltsfelag av Argjum, sum varð stovnað 10. august 2011.
Lyngheiði
thumb|right|240px|Blomstrandi lyngheiði við [[Calluna vulgaris við Vrads, sunnan fyri Silkeborg í Danmark]] Lyngheiði er eitt lívøki (biotopur) við lágum, trækendum vøkstri, sum t.d. lyngi, í, sum oftast, súrum, ófruktbarum jørðildi.
ÍA
Nevndin
Fyrsta nevnd felagsins:
Lyngheiði
Lyngheiðalendi eru nógvastaðni í Europa uppstaðin sum úrslit av húsdjorahaldi, har húsdjórini halda trævøkstrinum niðri, men í Føroyum og Bretsku oyggjunum er lyngheiðin uppstaðin náttúrliga av tí vátliga og svalliga veðurlagnum.
ÍA
Nevndin
Kendir leikarar: Janus W. Mortensen
Adam Smith
thumb|Adam Smith Adam Smith, (doyptur 5. juni 1723, deyður 17. juli 1790) var moralheimsspekingur og grundleggjari av samfelagsbúskapi sum vísind.
Adam Smith varð føddur í Kirkcaldy í Eysturskotlandi. Føðingardagur hansara er ókendur.
Høvuðsverk hansara "An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations" varð útgivið í 1776 og gjørdist grundarlagið fyri liberalismuni sum búskaparrák.
Tað var Adam Smith sum introduseraði hugtakið "The Invisible Hand", ella "Ósjónligu hondina". Við hugtakinum vil hann millum annað vísa á, at um marknaðarkreftirnar sleppa at ráða uttan uppíblanding frá t.d. tí almenna við studningi ella øðrum.
Bianca Bin
thumb|right|Bianca Bin Bianca Franceschinelli Bin (fødd 3. september 1990 í Jundiaí) er sjónleikari úr Brasil.
Steven Seagal
thumb|right|210px|Seagal í [[Glasgow í 2007.]] Steven Frederic Seagal (f. 10. apríl 1952 í Lansing, Michigan) er ein amerikanskur sjónleikari. Hann er kendur frá 80unum og 90unum fyri filmar sum Nico, Hard to Kill og Under Siege. Men síðan 2002 eru allir filmar við honum farnir beinleiðis út á DVD. Seagal hevur eisini roynt seg sum bluesgittarleikara, men hetta eydnaðist honum ikki væl. Eisini hevur hann arbeitt eitt sindur sum politistur í heimstaði sínum New Orleans, Louisiana.
Blái Krossur
Blái Krossur Føroya er ein kristiligur fráhalds- og hjálparfelagsskapur, hvørs limir hava valt fullkomið fráhald til tess at vísa virðing og samanhald móti teimum, ið hava verið og/ella eru misnýtarar av rúsandi løgi. Upprunan til Bláa Kross finna vit í Sveis, har presturin Louis Lucien Rochat, eftir at hava hitt mong, ið vóru bundin av rúsdrekka, kendi seg kallaðan at byrja eitt hjálpararbeiði millum misnýtarar í 1877. Í dag er blákrossarbeiði í fleiri enn 50 londum, serliga í Evropa og í Afrika. Blái Krossur byrjaði arbeiði sítt í Føroyum 18. november í 1904. Blái Krossur Føroya, sum er ein grein av Altjóða Blákrossarbeiðinum, virkar út frá fólkakirkjunnar evengeliska-lutherska grundarlagi, har dentur verður lagdur á gleðiboðskapin um Guds kærleika til okkum menniskju, ta kristnu siðalæruna og skyldu okkara at elska hvønn annan, og hava umsorgan fyri hvørjum øðrum.
Steven Seagal
Av ókendari orsøk segði Seagal nei til at vera við í The Expendables, ið var ein filmsverkætlan, ið hevði til endamáls at sameina eina rúgvu av kendum actionleikarum frá 80unum, so sum Sylvester Stallone, Dolph Lundgren, Mickey Rourke, Arnold Schwarzenegger og Bruce Willis.
Blái Krossur
Flestu limir eru knýttir at staðbundnum blákrossfeløgum kring landið, har skipað verður fyri fundum og øðrum tilboðum um kristnan felagsskap í rúsfríum umhvørvi. Umframt tað fyribyrgjandi arbeiðið, við m.a. verkætlanini Børn í vanda, eigur og rekur Blái Krossur Føroya viðgerðarstovnin Blákrossheimið, Kafé Blákrossstovuna, 3 búfelagsskapir og Blákrossbúðina. Tað eru umleið 20 lønt og 100 ólønt starvsfólk í felagsskapinum. Blái Krossur hevur til endamáls, við Guds og hansara orðs hjálp:
Eurovision Song Contest 2012
Eurovision Song Contest 2012 var tann 57. sangkappingin í røðini av Eurovision Song Contest. Kappingin varð hildin í døgunum 22, 24 og 26. mai 2012 í Baku, Aserbadsjan. Svøríki vann við sanginum "Euphoria" sum varð framførdur av Loreen.
1790
1790 (MDCCXC) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum fríggjadegi, og sambært julianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum týsdegi.
Týskland
Samveldislýðveldið Týskland (týskt: Bundesrepublik Deutschland) er eitt land í Miðevropa og er eitt av ríkastu londum í heiminum. Í vestri hevur Týskland mark við Holland, Belgia, Luksemburg og Frakland, í norðri við Danmark, í eystri við Pólland og Kekkia og í suðri við Eysturríki og Sveis. Sjómarkini eru við Norðsjógvin og Eystrasalt. Høvuðsstaður er Berlin, og landið hevur umleið 81 milliónir íbúgvar. Týskland er "grønasta land í heiminum". Tey hava vunnið hendan heiður eftir í 2007 at hava minkað um CO2-útlátið við meira enn nakað annað land í heiminum; 5,6 % har útlátið í heiminum tilsamans vaks við 2,4 %.
Søga
Eftir royndir at savna ríkið, avgera tey trý kríggini ímóti Danmark í 1864, Eysturríki í 1866 og Fraklandi í 1870-71 úrslitið, og í januar 1871 verður Wilhelm I krýndur til fyrsta keisara í einum savnaðum Týsklandi.
Hetta týska ríkið heldur sær til endan av fyrra veraldarbardaga, tá partar av landinum verða givnir til m.a. eitt endurstovnað Pólland. Í millumkrígstíðini verður landið ofta kallað Weimarlýðveldið.
Undir seinna veraldarbardaga veksur Týskland munandi um økið hjá sær við at innlima Eysturríki, Kekkia, og stórar partar av Póllandi. Seinni koma eisini Estland, Lettland, Litava og partar av Hvítarusslandi og Ukraina undir týskt vald.
Eftir at teir fýra sigursharrarnir, Stóra Bretland, Frakland, USA og Sovjetsamveldið ikki kundu sameinast um framtíðina hjá Týsklandi, vórðu Lýðveldini Vesturtýskland (á týskum Bundesrepublik Deutschland (BRD)) og Eysturtýskland (Deutsche Demokratische Republik (DDR) Týska Fólkaræðisliga Lýðveldið) stovnað, Vesturtýskland hin 23. mai 1949 og Eysturtýskland hin 7. oktober sama árið. Eftir seinna heimskríggj streymaðu nógv týskttalandi flóttafólk til Týsklands, í 1950 var talið á flóttafólkum sum komu uttanífrá komið upp á 12,5 milliónir. Vesturtýskland var við til at stovna Evropasamveldið í 1957. Undir kalda krígnum var sambandið millum báðir teir týsku statirnir ikki góðir, sambandið batnaði tó í 1970'árunum. Kanslarin Willy Brandt setti á stovn Ostpolitik til tess at betra um viðurskiftini við Eysturevropa. Í 1973 gjørdust bæði Vestur- og Eysturtýskland limir í ST.