cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Týskland
Landafrøði
thumb|right|250px|[[Köln við ánna Rín.]] thumb|right|250px|Luftmynd av [[Berlin.]] Høvuðsgrein: Týsk landafrøði
Týskland varð ikki savnað í eitt ríki fyrr enn í 1871. Fyri tað var týska fólkið í mongum sjálvstøðugum smáríkjum. Nú á døgum er landið í 16 landspørtum, nevndir Länder, og við einari samveldisstjórn, lík henni í Sambandsríki Amerika. Hvør landspartur hevur sína egnu landspartastjórn, sum ræður fyri heimligum viðurskiftum, til dømis útbúgvingarmálum. Mangir týskarar kenna seg bundnar tjóðskaparliga at landslutinum, teir búgva í, og siga seg fyrst vera til dømis bayrar (úr Bayern) og so týskarar.
Býir
250px|thumb|right|Kort yvir Týskland. Fimm av teimum størstu býunum í Týsklandi eru
Í Týsklandi eru 11 stórbýarregiónir. Í teimum 11 regiónunum búgva umleið 49 miliónir íbúgvar, sum svarar til nærum 60 % av fólkatalinum í Týsklandi.
Politikkur
thumb|right|280px| Tey týsku hjálondini í 1914 vóru núverandi [[Togo, Kamerun, Tansania og Namibia. Umframt hetta tóku týskarar ein part av oynni Ný Guinea og nakrar aðrar oyggjar í Kyrrahavinum.]] Høvuðsgrein: Týskur politikkur
Umhvørvispolitikkur
Í alheimsorkufrágreiðingini hjá BP fær Týskland heiðurin at vera heimsins grønasta land.
Sambært frágreiðingini minkaði Týskland sína orkunýtslu 5,7 prosent í 2007 í mun til árið fyri. Sama ár vaks orkunýtslan við 2,7 prosent um allan heimin. Tey lond, ið nýta mest orku, eru Kina, USA og India.
Eftir at nýggju umhvørvislógirnar vórðu samtyktar, segði týski kanslarin, Angela Merkel, at lógirnar vóru neyðugar fyri at verja veðurlagið. Ætlanin er at minka CO2 útlátið í Týsklandi við 40 prosent í 2020 í mun til 1990.
Innflytarapolitikkur
Upp gjøgnum 90'ini, tá milliónir av russarum fluttu til Týsklands, nokt­aði týska stjórnin at góð­kenna russisku univers­i­tetsút­búgvingar teirra. Og hetta hevði við sær, at teirra evni vórðu spilt, sam­stundis sum eingin vinningur fekst burtur úr at venja hesi til at gerast óteljandi dugnalig vísinda­fólk, verkfrøðingar og teldu­forritarar. Tær týsku stjórnirnar, sum síðani komu til valdið, megnaðu eiheldur at veita landsins trimum millión­um borgarum við turkisk­ari bakgrund útbúgving, so nytta kundi fáast úr evnum teirra. Enn tørvar Týsklandi væl­útbúnar tilflytarar. Cologne Institute for Eco­nomic Research sigur í 2013, at longu nú mangla 210 000 útbúnir støddfrøðingar, verkfrøðingar, vís­inda­fólk og KT-ser­frøð­ingar. Almenna týska hagstov­an metir í 2013, at tær 50 milliónirnar av arbeiðs­førum týskarum millum 20 og 65 ár, fara at minka niður í 33 milliónir í 2060, um ferð ikki av álvara verð­ur sett á tilflytingina. Onkur hjálp er tó við hond­ina, takkað verið bú­skap­arligu kreppuni í Portugal, Spania og Grikkalandi, har ungdómsar­b­eiðs­loysið er svollið til í meðal 50 prosent. Hetta hevur við sær, at túsundtals nýútbúgvin ung úr hesum londum flyta til Týsklands og harvið bøta um trotið á verkfrøðingum og aðrari fakliga førari arbeiðs­megi.
Týskir bundeskanslarar síðan 1949
Konrad Adenauer (1949-1963) Ludwig Erhard (1963-1966) Kurt Georg Kiesinger (1966-1969) Willy Brandt (1969-1974) Helmut Schmidt (1974-1982) Helmut Kohl (1982-1998) Gerhard Schröder (1998-2005) Angela Merkel (2005-2021) Olaf Scholz (2021-)
Fólkið
thumb|right|250px|Fólkatalið í týskum økjum síðan 1800. Við einum fólkatali á 80.2 milliónum sambært fólkateljingum frá mai 2011, so er Týskland tað fólkaríkasta landi í ES, tað næstmest fólkaríka landið í Evropa, næst eftir Russlandi, og er nummar 16 á listanum yvir fólkaríkastu lond í heiminum. Fólkatættleikin er 225 fólk per ferkilometur. Væntaður lívsaldur í Týsklandi frá føðing er 80,9 ár (77,93 ár fyri menn og 82,58 ár fyri kvinnur). Føðitíttleikin er 1,41 børn fyri hvørja kvinnu (tal frá 2011), ella 8,33 føðingar per 1000 íbúgvar, og tað er ein av teimum lægstu í heiminum.
Síðan 1970-árini hevur talið av deyðum verði størri enn talið av føddum í Týsklandi. Týska Hagstovan hevur spátt, at fólkatalið fer at minka til millum 65 og 70 milliónir í 2060, alt eftir støddini á tilflytarum í mun til fráflyting. Tó hava slíkir spádómar ofta víst seg ikki at halda, og í løtuni er talið á føðingum og tilflytarum vaksandi í Týsklandi og hevur verið tað síðan 2010. Merkisvert er, at talið av vælútbúnum tilflytarum er í stórum vøkstri. Í 2012 vóru fráboðanir um 300.000 fleiri tilflytarar enn fólk ið fluttu úr Týsklandi.
Útbúgving og skúlaskapur
thumb|right|250px|Universitetið í Heidelberg. Týsk børn fara fyrst í forskúla og síðan í grundskúla. Tíggju ára gomul fara tey í tað, teir rópa Gymnasium, Hauptschule ella Realschule. Fyrst nevndi er bókligur skúli, har næmingarnir taka studentsprógv. Hinir báðir fyrireika næmingarnar til yrkisligar útbúgvingar. Annars er skúlaskipanin ólík í teimum ymsu landspørtunum.
Í Týsklandi kann hvør lutstatur velja sín egna útbúgvingarpolitikk, og hetta ger at skúlaskipanirnar broytast alt eftir hvørjum landsluti ein er í. Í høvuðsheitum er skúlagondin tó rættiliga eins í teimum ymisku landslutunum.
Týsk børn byrja at ganga í skúla, tá tey eru 6 ára gomul. Øll mugu ganga í skúla í minsta lagi í 9 ella 10 ár. Harafturat koma nøkur ár í miðnámsskúla. Samanlagda skúlatíðin er sum oftast í minsta lagi 12 ár.
Umframt teir klassisku universitetsbýirnir (Tübingen, Heidelberg, Jena, Freiburg, Göttingen og fleiri afturat) eru eftir 1945 ein røð av nýggjum universitets- og háskúlum settir á stovn kring um í Týsklandi.
Mentan
thumb|right|250px|Fríðrikur mikli bygdi sær eitt gamansslott, Sanssouci, tætt uttanfyri Potsdam. Kongur hevði sjálvur gjørt tekningina. Høvuðsgrein: Týsk mentan
List
Undir gotiska tíðarskeiðnum blómaði myndahøggara- og málningalistin í Týsklandi og fleiri týskir meistarar fingu týdningarmiklar uppgávur kring um í Evropa. Undir renessansuni eru Lucas Cranach (eldri), Hans Holbein (yngri), Albrecht Dürer og Matthias Grünewald týðandi nøvn.
Av listafólkum frá romantikkini finnur man Caspar David Friedrich, Philipp Otto Runge og Arnold Böcklin.
Størsta navnið í Impressionismuni í Týsklandi er Max Liebermann.
Ein av teimum størstu kvinnuligu listafólkunum hetta tíðarskeiðið var Käthe Kollwitz.
Millumkrígsárini í 20. øld vóru fleiri listafólk, sum framdu djarva eksperimenterandi list við listafólkum sum Georg Grosz og dadaistin Max Ernst.
Seinna helming av 20. øld vóru mest týðandi listafólkini t.d. Joseph Beuys, A. R. Penck, Wolf Vostell, Gerhard Richter, Sigmar Polke, Anselm Kiefer, Georg Baselitz og Rosemarie Trockel.
documenta er millum heimsins størstu og týdningarmiklastu framsýningum við samtíðarlist og verður hildin fimta hvørt ár í Kassel, seinast í 2012 sum dOCUMENTA (13). Næststørsta samtíðarlistaframsýningin í Týsklandi er Berlinbiennalen, sum fer fram í Berlin annað hvørt ár um summarið líka tal (2014, 2016 osfr.).
Tónleikur
Nógvir av teimum kendastu tónasmiðjunum gjøgnum søguna hjá tí klassiska tónleikinum eru úr Týsklandi. Í barock-tíðini virkaði Johann Sebastian Bach (1685–1750), sum tann møguliga kendasti barocktónasmiðurin av øllum. Sjálvt Ludwig van Beethoven (1770–1827), sum virkaði í tí klassisistiska tíðarskeiðnum, hoyrir til tann absolutt størsta innan klassiskan tónleik. Menning av orkesturtónleiki og ikki minst av symfoniforminum, er Týsklands størsta íkast til tónleikasøguna. Í seinromantikkinum byrjaði ein sterk rørsla móti menning av týskari operuni, sum náddi sítt hæddarpunkt við verkum eftir Richard Wagner og Richard Strauss. Aðrir týdningarmiklir tónasmiðir vóru eitt nú Georg Friedrich Händel, Johannes Brahms, tann ungarskføddi Franz Liszt, Felix Mendelssohn, Robert Schumann, Max Reger, Paul Hindemith, Carl Orff og Kurt Weill. Ein av teimum ið seinni setti síni spor var Karlheinz Stockhausen. Stockhausen var ein av undangongumonnunum innan nýmótanst elektroniskan og elektroakustiskan listtónleik og fyri hetta fekk hann Polar-virðislønina.
Týskur tónleikur er ofta knýttur at schlager, har Týskland hevur verið eitt av leiðandi londunum. Schlagern tónleikurin hevði sína stórheitstíð til 1970-árini við artistum sum Peter Maffay og Rex Gildo men eisini útlendskir artister, til dømis Udo Jürgens, Siw Malmkvist, Wenche Myhre og Gitte Hænning. Týskland hevur vunnið Eurovision Song Contest tvær ferðir: 1982 við Ein bisschen Frieden við Nicole og 2010 við Satellite framført av Lena Meyer-Landrut.
Bókmentir
thumb|160px|right|Der moderne Buchdruck (fo: Hin nýmótans bókprentaralistin), Walk of Ideas, 2006 Høvuðsgrein: Týskar bókmentir
Nakrir av teimum best kendu týsku rithøvundunum eru Friedrich Schiller, Johann Wolfgang von Goethe, Heinrich von Kleist, Joseph von Eichendorff, E.T.A. Hoffmann, Erich Maria Remarque, Rainer Maria Rilke og dramatikarin Bertolt Brecht. Týskir rithøvundar, ið hava fingið Nobelvirðislønina í bókmentum eru Gerhart Hauptmann, Thomas Mann, Hermann Hesse, Nelly Sachs, Heinrich Böll, Günter Grass og Herta Müller.
Av kendum nýtíðar rithøvundum kunnu eisini nevnast eitt nú Thomas Brussig, Dietmar Dath, Wladimir Kaminer, Daniel Kehlmann, Martin Mosebach, Ulrich Peltzer, Rafik Schami, Bernhard Schlink, Ingo Schulze, Uwe Tellkamp, Uwe Timm og Juli Zeh.
Síðan einaferð í 1980-árunum eru tað komin fleiri og fleiri bókmentahús í Týsklandi (tý: Literaturhaus). Hesi verða í høvuðsheitum rikin av ikki-kommersiellum feløgum og reka eitt fjølbroytt virksemi kring bókmentir, sum t.d. Lesungen (rithøvundar lesa úr og práta um bøkur, meðan áhoyrarar eru til staðar), fyrilestrar, framsýningar, föredrag, utställningar, útbúgvingarskeið osfr. Nøkur bókmentahús hava eisini bókhandil, bókasavn og kaffistovu. Sum fyrimynd fyri henda trendin nýta tey vanliga Literaturhaus Berlin, sum varð stovnað í 1986.
Á tí týska bókamarknaðinum finnast í dag umleið 2.200 virkin bókaforløg. Á hvørjum heysti verður Bókamessan í Frankfurt hildin, hon er heimsins størsta av sínum slag. Næst størst í Týsklandi er Bókamessan í Leipzig, sum verður hildin á hvørjum vári.
Filmur og sjónleikur
thumb|200px|[[Filmfestivalurin í Berlin|Berlinale.]]
Týskland var eitt av teimum londunum, har filmurin mentist tíðliga, og Berlin gjørdist miðdepil fyri tann týska filmin fyrst í 1900-talinum. Týskur filmur hevði sína fyrstu stórheitstíð í 1920- og 1930-árunum við filmum sum Metropolis og Der blaue Engel. Filmsleikstjørnir vóru eitt nú Fritz Lang, F.W. Murnau og Josef von Sternberg. Ufa var Týsklands stóri filmsídnaður áðrenn Seinna heimskríggj.
Undir triðja ríkinum flýddu mong av teimum stóru nøvnunum innan týska filmsídnaðin til USA; umframt fleiri filmsleikstjórar, so fóru sjálvt kendir sjónleikarar sum til dømis Marlene Dietrich. Nazistýrið og propagandaráðharrin Joseph Goebbels tók ræðið á filmsídnaðinum og gjørdi eina røð av ideologiskum propagandafilmum, til dømis Triumph des Willens (sv: Viljans triumf) eftir Leni Riefenstahl. Eftir Seinna heimskríggj skuldi tað vara líka til 1960-árini, áðrenn týskur filmur aftur fekk eina framgongd nýggjum týskum filmum við nýskapandi filmsleikstjórum sum Alexander Kluge, Volker Schlöndorff, Werner Herzog, Rainer Werner Fassbinder og Hans-Jürgen Syberberg.
Ítróttur
Kend týsk ítróttafólk thumb|160px|[[Magdalena Neuner.]]
Matur og drekka
Oktoberstevnan í München er tann størsta av mongu øldrykkjustevnunum, ið verða hildnar um alt Týskland. Hon stendur í fjúrtan dagar, og fleiri milliónir fólk koma hagar. Øl er tjóðardrykkur Týsklands, men teir drekka eisini nógv vín. Væl umtóktur matur, umframt breyð, er til dømis saltklingrur, køkur, kaldir kjøtrættir og ostur. Týskarum dámar ógvuliga væl pylsur, og nógvir landspartar hava sínar uppskriftir.
Tuvalu
Tuvalu er ein kyrrahavsoyggj. Íbúgvarnir á Tuvalu eru av polynesiskum uppruna, og er talan um ein av fólkafátækastu statunum í heiminum. Bert Vatikanið hevur færri íbúgvar. Bert 10 544 fólk búleikast spjadd út á níggju koralloyggjum. Kyrrahavsparadísið Tuvalu er miðskeiðis millum Hawaii og Avstralia. Oyggjarnar byggja á koral­riv, sum vaksa spakuliga, so hvørt sum havið fløðir. Spurningurin er tó, um havið komandi árini fløðir skjótari enn higartil, so oyggjarnar hvørva av heimskortinum. Um havið ikki fløðir so nógv, kunnu stórir trupulleikar tó standast av vatnflóð og stormskaðum, sum oyðileggja grøði og drekkivatn. Hægsti blettur á oyggjunum er bert 5 metrar yvir havinum. Teir uml 12.000 íbúgvararnir á teimum 9 oyggjunum hava fingið loyvi at flyta til Nýsælands, um hóttanin gerst veruleiki.
Frá tíðliga í fyrru øld og fram til 1978 var Tuvalu bretskt hjáland. Tað var tá kent undir heitinum, Ellice Islands. Tuvalu er við sínum 9000 íbúgvum limaland 189 í felagskapi Sameindu Tjóða. Í vídd er Tuvalu við sínum 26 km2 4. minsta landið í heiminum. Minni enn Tuvalu eru Vatikanstaturin, Monako og Nauru. Tá talan er um fólkatal, er Tuvalu næstminsta landið í heiminum. Tað er bert Vatikanstaturin, ið hevur færri íbúgvar enn teir 9000, sum eru á Tuvalu. Tuvalu liggur 1000 kilometrar norðan fyri Fijioyggjarnar í Kyrrahavinum.
Búskapur
Oyggjarnar eru fátækar. Ójavnt er eisini býtt. Lítil og eingin vøkstur, og ongar keldur, so tey eru t.d. bundin at savna saman regnvatn. Høvuðsinntøkurnar fær Tuvalu burtur úr sølu av frímerkjum.
Adobe
thumb|right|200px|Logo hjá Adobe. Adobe (Adobe Inc.) ger forrit til framleiðslu- og tænastuvinnuna og er førandi innan video-, mynda- og ljóðviðgerð. Millum víðagitnu forritini hjá Adobe eru til dømis Photoshop, Acrobat, Illustrator og Premiere Pro. Adobe hevur høvuðsskrivstovu sína í San Jose, Kalifornia. Felagið varð stovnað í 1982 í Mountain View í Kalifornia, USA.
Sálomonoyggjarnar
Sálomonoyggjarnar eru oyggjabólkur í Oseania í Kyrrahavinum, eystan fyri Papua Ný Guinea og í ein útnyrðing úr Vanuatu. Miðallívsævin í landinum er 73,69 ár.
Søga
Fólkið á Sálomonsoyggjum livdi í samfeløgum og vóru saman um alt. Tey vildu ikki vita av fremmandafólki, sum tey hildu hava ilt í kvittanum.
Oyggjabólkurin varð 2. apríl 2007 raktur av stórari flóðaldu, sum stóðst av einum jarðskjálvta, ið vísti 8,2 á Richterstiganum.
Jarðskjálvti
Sálomonoyggjarnar eru í einum sera virknum jarðskjálvtaøki. Ein jarðskjálvti við Sálomonoyggjarnar 1. apríl í 2007 var so harður, at ávaringarstøðirnar í økinum settu í gongd eina tsunamiávaring fyri stórar partar av útsynningsøkinum í Kyrrahavinum, Sálomonoyggjarnar, Papua Ný Guinea, Avstralia og Nýsæland. Jarðskjálvtin varð máldur at vera 8,2 á Richterstiganum.
Politikkur
Sálomonoyggjarnar eru limir í ST, WTO og The Commonwealth.
Landslutir
Sálomonoyggjarnar eru býttar upp í níggju landslutir og eitt høvuðsstaðarøki:
Hans Andrias Djurhuus
Lívssøga
Hans Andrias Djurhuus varð borin í heimin hin 20. oktobur í árinum 1883. Hans Andrias vaks til í Tórshavn, har barnaheim hansara var Áarstova. Umstøður teirra vóru truplar, og húskið virkaði undir trongum og fátæksligum korum. Faðirin var útróðrarmaður, meðan móðirin var húsmóðir. Í Áarstovu høvdu tey miklan ans fyri mentan og søgu, og faðirin kvað og segði børnum sínum frá gomlum søgum og sagnum. Foreldur Hans Andriasar vóru Óla Jákup Djurhuus og Elsa Maria Djurhuus, ið fingu sera nógv børn saman. Hans Andrias var ikki fyrsta barn teirra, tí áður hevði Elsa Maria borið átta nýføðingar í heimin. Fimm teirra varð ikki lív lagað, og teir andaðust fáar mánaðir eftir barnsburðarnar. Seinni fingu Elsa Maria og Óla Jákup tvær døtur, ið doyðu stutt eftir, at tær vóru bornar í heimin. Fimm av børnum teirra komu tó undan við lívinum, og tey vóru: Armgarð, Janus, Christian, Hans Andrias og Poul Juel. Móðir Hans Andriasar doyði á ungum árum av tuberklasmittuni, ið herjaði um alt landið. Elsa Maria doyði í árinum 1897, og eftir sat faðirin, Óla Jákup, við fimm børnum. Eftir at móðirin var deyð, tók Armgarð, ið var elsta systir Hans Andriasar, húskið á herðar sínar. Svár hevur sorgin verið teimum, og fátæksligu liviumstøður teirra hava neyvan bøtt um støðuna.
Hin 8. august í árinum 1899 stóð grein í Fuglaframa, har Sverre Patursson skrivaði, at Símun av Skarði og Rasmus Rasmussen fóru undir háskúlavirksemi í Føroyum. Nakað seinni kom Hans Andrias á Føroya Fólkaháskúla at ganga. Tað hevði sera stóran týdning fyri Hans Andrias, at hann kom á Føroya Fólkaháskúla at ganga, tí á skúlanum fekk hann kunnleika til føroyskt mál og bókmentir. Hans Andrias fór nú at yrkja á føroyskum, eftir at hava yrkt á donskum áðrenn. Hans Andrias sat nú og yrkti í Føgrulíð. Háskúlin í Føgrulíð, ið er vestantil á Borðoynni, vakti av álvara yrkjarahug Hans Andriasar. Í árinum 1902 fór Hans Andrias á læraraskúla, har hann tók prógv í 1905. Í tveimum umførum var Hans Andrias eisini á læraraskúla í Danmark. Lærarastarvið gjørdist lívsstarv hansara, og lærari var hann í Sandavági, á Tvøroyri og í Tórshavn. Eitt skifti hevði Hans Andrias eisini verið avloysari í Klaksvík.
Lívið var ikki uttan trupulleikar fyri Hans Andrias. Í árinum 1923 misti hann konu sína, Juttu. Orsøkin var aftur herviliga tuberklasmittan, og Hans Andrias gjørdist einkjumaður. Hans Andrias giftist tó uppaftur í 1925, og í seinnu giftu giftist hann við Petru. Hjúnarlagið teirra millum helt síðani á, inntil Hans Andrias andaðist í 1951.
Ritverkið
Fyrsta almenna verk Hans Andriasar var yrkingin, Harður er stormur á firði, ið kom út í árinum 1901, meðan Hans Andrias var næmingur í Føgrulíð. Fáar mánaðir frammanundan hevði Janus Djurhuus, eldri bróðir Hans Andriasar, eisini latið úr hondum fyrstu almennu yrking sína. Yrking Janusar fekk betri skoðsmál enn yrking Hans Andriasar, tó at mikið rós varð veitt yrking Hans Andriasar. Sermerktu skaldagávur Hans Andriasar bóru boð um, at eitt stórskald var ávegis.
Hans Andrias Djurhuus er stórvirknasta skaldið, ið Føroyar nakrantíð hava fostrað. Ikki bert hevur hann roynt evni síni sum yrkjari, men harumframt hevur Hans Andrias fingist við onnur sløg av skaldskapi. Hans Andrias hevur millum annað skrivað sjónleikir, ævintýr, stuttsøgur, eina skaldsøgu og mangt annað. Tískil kann ikki sigast annað enn, at ritverk hansara er sera fjølbroytt og fevnir víða.
Tað er tó einki at taka seg aftur í, at týdningarmesti partur av ritverki Hans Andriasar uttan iva er yrkingarnar og barnaskaldskapurin. Yrkingarnar kunnu býtast sundur í fleiri smærri partar, tí sera ymiskt er, hvussu Hans Andrias yrkir. Millum annað hevur Hans Andrias yrkt tjóðskaparsangir, søguligar yrkingar, sjómansrímur, barnarímur, minnisyrkingar og sálmar.
Hóast ritverk Hans Andriasar er sera fjølbroytt og spennir sera víða, sæst týðiliga, at týdningarmiklir felagsnevnarar eru í øllum skaldskapi hansara. Hugsað verður serstakliga um lívskáta og ljósa hugburðin, ið er sum afturljóð í skaldskapi hansara. Tískil er eyðvitað, at lyndi og heimsfatan Hans Andriasar týðiliga koma til ásýnis í skaldskapi hansara. Fatan okkara av Hans Andriasi, sum barnsins og fólksins vinur, er tískil sprottin úr káta yrkingarhátti og lyndi hansara. Føroysku náttúruna, ið er bæði harðbalin og hóttandi, lýsir hann vakra og hugtakandi. Dagsins strev og barnsins leik, ja, alt samalt lýsir hann við miklari gleði og sóma, soleiðis er Hans Andrias og skaldskapur hansara.
Hans Andrias hevur í mong ár veitt føroyska samfelagnum dýrar gripir, ið flestu fólk hava kærar. Av verkum hansara kunnu millum annað nevnast Undir víðum lofti frá 1934, Yvir teigar og tún frá 1936, Sjómansrímur frá 1925, Beinta frá 1927, Søgumál frá 1922 og Føroya søga frá 1924. Navnframastu verk hansara eru tó uttan iva barnabøkurnar Barnarímur frá 1915 og Barnabókin, bd. 1-2 frá 1923-1924. Óvitar og ungdómar hava í mong ár fingið innlit í hesi verk, tí tilfarið í teimum verður dúgliga nýtt til skúlabrúks.
Í skaldskapi sínum vendir Hans Andrias sær tessvegna til bæði vaksnamannasálina og barnasálina. Káta huglagið eyðkendi Hans Andrias sum persón, nakað ið týðiliga sæst aftur í skaldskapi hansara.
Hervør Jákupsson
Hon hevur evnað til skrivitilfar til tríggjar teir fyrstu flokkar fólkaskúlans - "Sóljan", 1978, "Smæran", 1978. "Summardáin", 1972 og "Blákollan", 1976.
Tórður Jóansson
Tórður Jóansson, áður Tórður Debes Joensen, er føddur í Keypmannahavn 1. mai 1941. Hann gjørdist doktari í málfrøði á University of Aberdeen í 1997. Í 2012 gjørdist hann doktari í gudfrøði á University of Glasgow; ritgerð Brethren in the Faroes. Fimm ára gamal flutti hann við foreldrunum til Føroya og gekk í barnaskúla og framhaldsskúla í Havn. Tilkomin fór hann á Emdrupborg-læraraskúlan í Keypmannahavn, har hann tók prógv í 1964. Lærari á Tvøroyri 1964-1968 og á Venjingarskúlanum í Tórshavn frá 1968. Skúlaárið 1968-1969 var hann á ársskeiði í føroyskum á Fróðskaparsetri Føroya, var 1970-1971 eitt lestraár í Moskva, og árini 1978-1981 las hann við lærda háskúlan í Glasgow í Skotlandi og tók prógv sum Master of Arts.
Í læraraskúlatíð síni í Keypmannahavn var hann við til at endurstovna ungmannafelagið Oyggjaframa og at geva út vinstrahalla tíðarritið "Framan", har hann eitt skifti var blaðstjóri. Hann var eisini eitt skifti blaðstjóri á "Tíðini", og av og á hevur hann arbeitt sum blaðmaður á "14. September".
Føroyska arbeiðararørslan hevur havt hansara stóra áhuga, og í 1975 legði hann til rættis fimti ára minningarrit Føroya Arbeiðarafelags "Saman tí standið". Hann hevur eisini skrivað bóklingin "Lenin 100 ár", 1970, og í 1979 kom frá hansara hond greinasavnið "Okkurt um ymiskt", sum er eitt lítið úrval av tí, hann hevur skrivað til føroysk bløð tíðarskeiðið 1963-1978.
Dømdur fyri at royna at lokka ungar dreingir til kynsligasamlegu. https://www.glasgowtimes.co.uk/news/17651816.former-university-lecturer-tordur-joansson-facing-jail-trying-sex-boy/
Barbra Streisand
Barbra Joan Streisand (fødd 24. apríl 1942) er ein amerikonsk songkvinna, sangskrivari, sjónleikari og filmsleikstjóri. Gjøgnum hennara yrkisleið ið hevur vart í seks áratíggju, er hon blivin eitt ikon í fleiri ymiskum greinum innan undirhaldsvinnuna og hevur vunnið nógvar heiðurslønir, og hevur fingið kelinavnið Queen of The Divas. Hon hevur vunnið tvær Oskar, tíggju Grammy Awards teirra millum Grammy Lifetime Achievement Award og Grammy Legend Award, fimm Emmy Awards teirra millum Daytime Emmy, eina Special Tony Award, eina American Film Institute virðisløn, eina Kennedy Center Honors virðisløn, fýra Peabody Awards, The Presidential Medal Of Freedom og ellivu Golden Globe virðislønir. Hon ein av fáum ið hava vunnið bæði Emmy, Grammy, Oscar og Tony virðisløn.
1541
Øldir: 15. øld - 16. øld - 17. øld
Áratíggju: 1490-árini 1500-árini 1510-árini 1520-árini 1530-árini - 1540-árini - 1550-árini 1560-árini 1570-árini 1580-árini 1590-árini
Árstal: 1536 1537 1538 1539 1540 - 1541 - 1542 1543 1544 1545 1546
Ararat
thumb|300px|[[Yerevan, høvuðsstaður Armenia, við Ararats fjalli í baksyni.]] thumb|300px|Ararat sæð frá Iğdır í [[Turkalandi.]]
Ararat (turkiskt: Ağrı Dağı, kurdiskt: Çîyayê Agirî; armenskt Մասիս / Masis ella Արարատ / Ararat). ) er fjallið, har Nóa sambært Bíbliuni fann land aftur aftan á syndaflóðina.
Kriterna
Kriterna (frøðiheiti - Sterna hirundo)
1531
Áratíggju: 1480-árini 1490-árini 1500-árini 1510-árini 1520-árini - 1530-árini - 1540-árini 1550-árini 1560-árini 1570-árini 1580-árini
Árstal: 1526 1527 1528 1529 1530 - 1531 - 1532 1533 1534 1535 1536
1. juni
1. juni er dagur 152 í árinum í tí gregorianska kalendaranum (dagur 153 um skotár). Tað eru 213 dagar eftur av árinum.
Fernanda Lima
Fernanda Cama Pereira Lima (fødd 25. juni 1977 í Porto Alegre) er sjónleikari, modell og sjónvarpsvertinna úr Brasil. Hon hevur verið vertinna í sjónvarpssendingini MTV Brasil. Hon hevur verið vertinna fyri FIFA fleiri ferðir, eitt nú var tað hon ið stóð fyri lutakastinum til HM í fótbólti í desember 2013.
Filmar
Television
Telenovelas
Filmar
1793
1793 (MDCCXCIII) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum týsdegi, og sambært julianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum leygardegi.
Fíggingargrunnurin frá 1992
Fíggingargrunnurin frá 1992 (á donskum Finansieringsfonden af 1992) er føroyskur grunnur, ið hevur sum endamál at seta í og eiga partapening og eftirstillaðan kapital í BankNordik (fyrr æt Føroya Banki). Føroya Landsstýri velur formann og 3 limir í nevndini fyri grunnin, og síðani velja hesir ein fimta lim til nevndina.
Grunnurin varð stovnaður av Landsstýrinum og tí donsku stjórnini tann 2. november 1992 sum partur av bjargingini av teimum stóru føroysku bankunum Føroya Banka og Sjóvinnubankanum. Fíggingargrunnurin hevði ein høvuðsleiklut í bankakreppuni í 90-árunum vegna sín ognarlut í føroyska bankakervinum, og av tí at danska stjórnin tá valdi meirilutan av nevndini í grunninum, meðan landsstýrið bara valdi minnilutan.
Í avtalu frá 10. juni 1998 millum donsku stjórnina og landsstýrið varð avgjørt, at landsstýri framyvir skuldi velja nevndina í grunninum.
Leiklutur í Bankakreppuni
Upprunaliga endamálið við grunninum var:
Fyrsta uppgávan hjá grunninum var í 1992 at skjóta pening á 475 mió. kr. í Sjóvinnubankan, sum var komin í stórar fíggjarligar trupulleikar. Í 1993 setti Fíggngargrunnurin nýggjar 1.185 mió. kr. í Sjóvinnubankan, og aðrar 1.025 mió. kr. í Føroya Banka. Harvið hevði grunnurin sett tilsamans 2.685 mió. kr. í hesar báðar bankarnar. Upphæddina hevði grunnurin fingið sum innskot frá Føroya Landsstýri, ið hevði fíggjað innskotið við at lána peningin frá donsku stjórnini (tó vóru 200 mió. kr. komnar frá Íleggingargrunninum beinleiðis sum lán til Fíggingargrunnin). Landskassaskuldin var sostatt vaksin sera nógv av bankabjargingunum.
At Figgingargrunnurin var eigari av báðum bankunum førdi so til, at bankarnir avgjørdu tann 11. apríl 1994 við virknaði frá 1. januar 1994 at leggja saman í ein banka, har Sjóvinnubankin varð tann framhaldandi bankin, men at navnið hjá Føroya Banka varð brúkt. Hesin samanlagdi bankin broytti seinni navn til BankNordik.
Endamálið hjá Fíggingargrunninum var upprunaliga bara at skjóta kapital í størri bankar í Føroyum. Hetta førdi við sær, at tá ið Fossbankin kom í fíggjarliga trupulleikar á heysti 1993, var tað eingin, sum stóð honum til bjarging.
Listi yvir økir og lutøkir í Sambandsríki Amerika
Listi yvir hjálond og stakríki í Sambandsríkinum Amerika
Fíggingargrunnurin frá 1992
Lex Føroya Banki
Fíggingargrunnurin er formliga skipaður sum eitt sjálvsstøðugt rættarsubjekt. Eftir vanligum grunnarættarligum reglum eigur tí ikki at bera til at luta út til stovnara ella tann, ið velur nevndina, fyri at varðveita óheftni hjá tí sjálveigandi grunninum. Tá Føroya Banki aftur byrjaði at fáa yvirskot og lata út vinningsbýti í 1996, bar tí ikki til hjá grunninum at lata vinnngsbýti víðari til landsstýri. Gjørt var tí ein serlig om Finansieringsfonden af 1992 (ofta millum manna kallað "Lex Føroya Banki"), har tað við Fólkatingslóg varð heimilað Fíggingargrunninum at luta út vinningsbýti til Landsstýrið.
Fíggingargrunnurin í dag
Í nógv ár eftir bankabjargingarnar átti Fíggingargrunnurin útvið 100% av Føroya Banka. Í samband við børsskrásetingini hjá Føroya Banka 26. juni 2007 seldi Fíggingargrunnurin 66% av partapeninginum í Føroya Banka og læt innkomnu upphæddina víðari til Landsstýrið. Ognarluturin hjá grunninum í Føroya Banka hevur síðani verið 33%.
Floghvít terna
Floghvít terna (frøðiheiti - Sterna forsteri)
Ludvig Petersen
Ludvig Petersen er føddur 20. februar 1918 í Sandavági. Komin til mans var hann trý ár fiskimaður, fór so á Føroya læraraskúla og tók prógv í 1942. Hann var vikarur á Viðareiði 1942-1943, lærari á Selatrað og Morskranesi 1944-1945 og í Bø og Gásadali 1945-1949. Árini 1946-1947 og 1947-1948 var hann ársskeið á Danmarks Lærerhøjskole. Lærari á Tvøroyri 1949-1951 og við Millum- og Realskúlan í Tórshavn, seinni Tórshavnar Kommunuskúla, 1951-1965, harav varaskúlastjóri seinasta skúlaárið. Frá 1. oktober í 1965 settur í starv sum landsskúlaráðgevi og frá 1. august 1979 landsskúlastjóri. Hesi síðstnevndu størv hava havt við sær, at hann hevur sitið sum limur, ofta nevndarformaður, í óteljandi nevndum, ið lagt hava til rættis broytingar innan føroyska skúlaverkið.
Nevndarlimur hevur hann verið í Føroya Lærarafelag 1956-1966, harav formaður eina setu, og hann var blaðstjóri á Skúlablaðnum 1956-1967. Í 1963 gav hann út bygdarsøguna "Sandavágs søga", og hann var við í tí arbeiðsbólki, ið legði til rættis roknibókarøðina til 1-7. skúlaár 1965-1975.
Samuel Beckett
Samuel Barclay Beckett (føddur 13. apríl 1906, deyður 22. desember 1989) var ein írskur rithøvundur. Hann búði í Paris meginpartin av vaksna lívi sínum. Hann skrivaði bæði á enskum og fronskum. Beckett verður mettur at vera ein av teimum rithøvundum, ið hevur havt størsta ávirkan á aðrar rithøvundar í 20. øld. Hann verður mettur at vera ein av teimum seinastu modernistunum, men eisini sum ein av teimum fyrstu post-modernistunum.
Hann fekk Nobelvirðislønin í bókmentum í 1969.
Han-ríkið
Han-ríkið var tað annað keisararíki í Kina, avloysti Qin-ríkið (221–207 á.Kr.) og síðani kom tíðarskeiði Trý Kongsríki (220–280 E.Kr.). Han-tíðin fevnir um fýra øldir og verður mett at vera eitt gylt tíðarskeið í søgu Kina. Til í dag rópar stórsti fólkabólkurin í Kina seg fyri Han-fólkið, hesin etniski bólkurin er tann allarstørsti í Kina. Tey nevna eisini kinesiskir bókstavir fyri Han-bókstavir. Han-ríkið varð stovnað av uppreistrarleiðaranum Liu Bang, ið eftir deyða sín er kendur sum Keisari Gaozu av Han, og varð avbrotið av Xin-ríkinum (9–23 AD) av fyrrverandi regentinum Wang Mang. Hetta stjórnarloysið býtir Han-ríkið sundur í tvey tíðarskeið: Vestara Han ella Fyrrverandi Han (206 á.Kr. – 9 e.Kr.) og Eystara Han ella Seinna Han (25–220 e.Kr.).
Keisarin var ovast í Han samfelagnum. Hann stjórnaði stjórnini, men deildi valdið við aðalin teir útnevndu ráðharrarnar, ið fyri tað mesta komu frá teimum lærdu úr lágaðalstættini. Han-ríkið var býtt sundur í øki, ið vóru beinleiðis stýrd av mið-stjórnini. Tey nýttu harvið eina nýhugsan, ið varð arvað frá Qin og kend sum Kommandarí, og eitt ávíst tal av lutvíst sjálvstýrandi kongsríki. Hesi kongsríki mistu við tíðini alt sjálvræði, serliga eftir Uppreisturin av teimum Sjey Statunum. Frá stýrinum hjá keisara Wu og frameftir, stuðlaði kinesiski rætturin alment Konfusionismuni innan útbúgving og í rættarpolitikki, sameint við kosmologi hjá teimum seinnu vísindafólkunum sum t.d. Dong Zhongshu. Hesin politikkur vardi við líka til Qing-ríkið fall í 1911 e.Kr.
Han-ríkið var ein øld við fíggjarligari framgongd, og har var ein týðandi vøkstur í peningabúskapinum, ið byrjaði undir Zhou ríkinum (uml. 1050–256 á.Kr.). Myntirnar, ið vóru útgivnar av miðfyrisitingini í 119 á.Kr., vóru verandi standard myntir í Kina fram til Tang ríkið (618–907 e.Kr.). Fyri at fíggja herferðir og byggingina av nýliga vunnum økjum, ognartók stjórnin tann privata salt og jarn ídanaðin í 117 á.Kr., men hesar ognartøkur vóru avtiknar undir Eystara Han tíðarskeiðnum.
Keisarar í Han-ríkinum
Qin Shi Huangdi, fyrsti keisari av Qin, var tann fyrsti kinesiski regenturin ið tók tittulin huangdi ella "keisari". Tann at byrja við so framburðarríki av teimum ið bardust um valdið eftir at Qin fall, Xiang Yu, hevði sjálvur tikið sær tittulin bawang, "yvirkongur", men Liu Bang og allir stjórnarleiðarar eftir hann, brúktu tittulin keisari.
Dmitrije Janković
thumb|Dmitrije Jankovic í TB búna í fyrsta dystinum, sum varð leiktur á Vøllinum við Stórá 29. apríl 2012, tað var móti ÍF. TB vann dystin 1-0, Janković skoraði málið. Dimitrije Janković (føddur 5. november 1975) er fótbóltsspælari úr Serbia, sum hevur spælt fótbólt í Føroyum í fleiri ár. Í 2013 spældi hann við AB, í 2011 og 2012 spældi hann við TB, í 2006 og 2007 spældi hann við VB Sumba og í 2008 og 2010 spældi hann við B36.
1521
Øldir: 15. øld - 16. øld - 17. øld
Árstal: 1516 1517 1518 1519 1520 - 1521 - 1522 1523 1524 1525 1526
Magni Laksáfoss
Magni Laksáfoss (føddur 3. desember 1969) er búskaparfrøðingur, fólkatalsfrøðingur og politikari fyri Sambandsflokkin.
Omega
thumb|150px|Bókstavurin omega Omega, Ω ω, er tann 24. bókstavurin í tí grikska alfabetinum.
Magni Laksáfoss
Hann var landsstýrismaður í fíggjarmálum frá 15. mai 2007 til 4. februar 2008. Hann var valdur á løgtingsvalinum 2008, og sat løgtingsvalskeiðið 2008-2011 umboðandi Sambandsflokkin.
Omega
Omega framgongur í ellæru í ma. Ohms lóg.
Magni Laksáfoss
Magni Laksáfoss er útbúgvin cand.polit. fra universitetinum í Keypmannahavn, Laksáfoss arbeiddi frá 2005 til 2007 við at gera Ph.D-ritgerð um langtíðarsambandið millum demografi og búskaparvøkstur, men varð ikki liðugur við ritgerðina tá.
Í 2012 fór hann saman við øðrum undir VITOrka, ið er ein verkætlan um at hita sethús upp við nýtslu av vindorku.
Á løgtingsvalinum 2015 stillaði hann upp aftur og varð valdur.
Magni Laksáfoss er búsitandi í Streymnesi í Sunda kommunu.
Keldur
NORA.FO: "Biographies"
Roðaterna
Roðaterna (frøðiheiti - Sterna dougallii)
Djóni Isaksen
Djóni Isaksen róptur Djóni í Geil (12. september 1849 - 20. apríl 1912) var málari úr Tórshavn. Var við til at seta Jólafundin í 1888. Djóna í Geilgøta í Eysturbýnum í Havn er uppkallað eftir honum.
Djóni í Geil er serliga kendur fyri starvið sum blaðstjóri á Tingakrossi.
175px|right|thumb|Dúgvan Nr. 1.
Fosturtøka
Fosturtøka er steðgur av barnsburðartilgongdini, áðrenn fostrið sjálvbjargið. Fyrisitingarligi munurin á einari fosturtøku og einum deyðføddum barni er at deyðfødd børn vera partur av føðingarhagtølunum, fáa eitt navn, fáa útvega eina deyðaváttan og verða jarða.
Føroyar
Í Føroyum hevur talið á fosturtøkum seinastu árini ligið millum 29 og 59. Ársbýti sæst niðanfyri :
1794
1794 (MDCCXCIV) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum mikudegi, og sambært julianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum sunnudegi.
Andrass Samuelsen
Andrass Samuelsen (1. juli 1873 í Haldórsvík - 30. juni 1954 í Fuglafirði).
Kirkjan í Dali
Kristoffur Kristoffersen, verkfrøðingur, og Sverri Dahl, fornfrøðingur, í Havn, teknaðu, og Jákup Oluf Jacobsen, byggimeistari í Fuglafirði, stóð fyri timburarbeiðinum. Kirkjan er góðar 6 m breið og 11,9 m long. Á norðursíðuni er forkirkjan, ein útbygningur, sum er 3,8 m langur og 3,6 m breiður.
Will Smith
thumb|Smith í [[2011]] Willard Christopher "Will" Smith, Jr. (føddur 25. september 1968 í Philadelphia í Pennsylvania) er ein amerikanskur sjónleikari, producari, og rappari. Smith er giftur við Jada Pinkett Smith og er pápi Willow Smith og Jaden Smith. Í apríl 2007 hildu Newsweek at Smith var tann besti sjónleikarin í Hollywood.
Ruth Smith
thumb|Sjálvsmynd, 1952, 60x80 cm, [[Listasavn Føroya.]]
Ruth Smith, fødd 5. apríl 1913 í Vági, deyð 26. mai 1958, var ein føroyskur málari og teknari.
Útbúgving
Ruth Smith varð borin í heim í Vági í 1913. Faðir hennara, Johan Smith, doyði, tá Ruth var níggju ára gomul, og sum so mong í somu støðu, noyddust Ruth og systkin hennara longu frá barnsbeini av at taka fyrifallandi arbeiði fyri at hjálpa til heima. Í 1930 fór Ruth Smith til Danmarkar, har hon ætlaði at læra til sjúkrasystir. Hon fekk arbeiði í vaskarínum á Diakonissestiftelsen í Keypmannahavn, men tá ein av sjúklingunum á staðnum sá hennara skitsur, setti hann hana í samband við listakonuna Bizzie Høyer. Ruth gjørdist næmingur á Høyers tegneskole í 1933-34, og í 1936 varð hon upptikin á Kunstakademiets Malerskole, sum næmingur hjá Aksel Jørgensen professara. Hesin Aksel Jørgensen helt nógv um gávurnar hjá Ruth Smith, og skal hava sagt, at hennara sjálvsmyndir vóru millum tær bestu í norðurlendska listarheiminum. Í 1943 varð Ruth Smith liðugt útbúgvin.
Í 1945 giftist Ruth Smith við arkitektinum Poul Morell Nielsen og tey fingu tvey børn, Leif í 1947 og Louis í 1952. Tey búðu í Keypmannahavn og Lemvig í Jútlandi. Tey árini málaði Ruth býarmyndir úr Keypmannahavn og landslagsmyndir av vesturjútsku strondini. Hon var limur í listafelagskøpunum Se og Ringen. Eitt skifti, í 1947-48, málaði Ruth glas á kendu donsku glasverksmiðjuni Holmegaards Glasværk.
Aftur í Føroyum
Í 1948 kendi Ruth Smith seg fastkoyrda, og vildi broyta umhvørvi. Árið eftir, fluttu hon og Poul Morell Nielsen við børnunum til Føroya og búsettist í heimbygd hennara, Vági.
Upp gjøgnum fimtiárini málaði og teknaði Ruth fólk og umhvørvið í Vági, og tað er frá hesari tíðini at hon skapti síni høvuðsverk. Serliga sjálvsmyndirnar frá hesum skeiðinum eru framúrskarandi, her tvey dømi, fyrra frá 1955, og seinna – sum kom út á frímerki í 1985 – er frá 1956.
Sum málari var Ruth Smith realistur, sum strembaði eftir at lýsa tað ið eyguni og sinnið sóu. Hennara hond er eirindaleys, stuttar óróligar strikur, sum saman við skugga, ljósið og einum óvanliga góðum eyga fyri litbragdi, skapa livandi myndafløtur. Myndamálið sýnir stundum impressionistiska ávirkan, og litspælið avdúkar ørgrynni av smálutum, sum geva myndunum lív, stundum tungt og ekspressivt, stundum lætt og flákrandi.
Ein pínd listasál
Tað liggja ikki nógvar lidnar myndir eftir Ruth Smith. Hon var ikki útvend av sinnið, og bríggjaði seg ikki um at sýna fram. Men eftir hana lógu eitt ørgrynni av skitsum, tekningum og ólidnum málningum ið bera boð um eitt pínt listafólk, altíð ivandi, altíð leitandi eftir tí fullkomna. Lítil ivi man vera um, at hennara innvenda sinnalag gjørdi, at hon í lívinum var heldur ókend – og hon er eitt av teimum fáu føroysku listafólkunum, ið gjørdist kend og umhildin eftir sín deyða.
Í 1957 flutti Ruth Smith út á Nes, uttanfyri Vágsbygd, har hon bygdi eitt atelier. Veturin 1957-58 arbeiddi hon hart við málningunum, eftir hvat sigst, tí at hon óttaðist at missa sjónina, og ávirka av eykandi tunglyndi.
Í mai 1958 endaði lívsskeiðið hjá Ruth Smith orsaka av einari syndarligari druknivanlukku á Vágsfirði. Eftirmæli hennara í føroyskari listasøgu ber boð um ein framúrskarandi kolorist og listafólk, sum ongantíð vann framm á mál, men sum á leiðini skaraði framúr teimum flestu.
Ruth Smith fagnaður í Vági á 100-ára føðingardegnum
5. apríl 2013 vóru hundrað ár liðin, síðan Ruth Smith varð borin í heim. Tað varð hátíðarhildið í 6 dagar við "Ruth Smith fagnaði". Bróður hennara William Smith varð eisini fagnaður samstundis.
Ennihvít terna
Ennihvít terna (frøðiheiti - Onychoprion anaethetus, Sterna anaethetus)
Gilli
Gilli er nevndur í Føroyingasøgu sum løgmaður í Føroyum um ár 1000.
Norðoyri
Norðoyri er ein bygd í Borðoy. Norðoyri varð fyrstu ferð nevnd í 1584. 1. januar 2011 var fólkatalið 87.
Føroysk Wikipedia
331x331px|thumbnail|Forsíðan á føroysku Wikipediu, sum hon sá út 17. mars 2013 Føroysk Wikipedia er tann føroyskmæltað útgávan av tí alheimsfevnandi alfrøði-verkætlanini Wikipedia. Fyrsta greinin varð skrivað hin 30. mai 2004 av týskaranum Arne List, sum upprættaði eina grein um Føroyar. Tríggjar vikur seinni, hin 20. juni 2004, varð forsíðan á tí føroysku Wikipedia upprættað av føroyska dulnevnda brúkaranum Quackor og pr. 6. apríl‎ 2013 vóru tilsamans 6.000 greinar á føroysku Wikipediu, tað vóru 279.154 rættingar, í meðal vóru tað framdar 16,90 rættingar pr. síðu. Tað vóru 9.011 skrásettir brúkarar, harav 47 brúkarar vóru aktivir teir seinastu 30 dagarnir, har vóru 40 bottar, 8 umboðsstjórar (administratorar) og tveir embætisstjórar (bureaukratar). Føroyska Wikipedia hevur nú  greinar (hetta talið verður dagført sjálvvirkandi).
Grønlendsk Wikipedia (kl:) hevði hin 30. mai 2014 tilsamans 1 606 greinar, Íslendsk Wikipedia (is:) hevði tá 37.500 greinar, Donsk Wikipedia (da:) hevði tá fleiri enn 188 000 greinar, meðan Norsk Wikipedia (no:) (bokmål) hevði 420.628 greinar. Nynorsk Wikipedia hevði 113.896 hin 30. mai 2014. Svensk Wikipedia er tann størsta av teimum norðurlendsku, hon kom upp á 1 millión greinar, sum tað fyrsta av teimum norðurlendsku málunum í juni 2013. Í mai 2014 hevði tann svenskmælta Wikipedia 1.622.700 greinar.
1511
Øldir: 15. øld - 16. øld - 17. øld
Áratíggju: 1460-árini 1470-árini 1480-árini 1490-árini 1500-árini - 1510-árini - 1520-árini 1530-árini 1540-árini 1550-árini 1560-árini
Árstal: 1506 1507 1508 1509 1510 - 1511 - 1512 1513 1514 1515 1516
1795
1795 (MDCCXCV) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum hósdegi, og sambært julianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum mánadegi.
Fruntaterna
Fruntaterna (frøðiheiti - Sternula albifrons, Sterna albifrons)
Magnus Johannessen
250px|thumbnail|Magnus Johannessen í 2013 250px|thumbnail|Magnus á Ment í Sumba saman við [[Rógvi á Rógvu|Rógva á Rógvu og Mikael Blak]] Magnus Johannessen er ein føroyskur jazz tónleikari og tónasmiður. Hann hevur arbeitt innan tónleik í fleiri ár í Føroyum, Danmark og Íslandi. og lisið tónleik eitt nú á IMU school of Music í Reykjavík. Hann hevur luttikið á fleiri tónleikaútgávum, og hevur eisini givið út egið tilfar. Í 2001 varð hann tilnevndur Tónleikavirðisløn norðurlandaráðsins.
Psi
thumb|150px|Bókstavurin psi Psi,  Ψ ψ, er tann 23. bókstavurin í tí grikska alfabetinum.
Robert Joensen
Robert hevur havt mong álitisstørv, m.a. sat hann á løgtingi umboðandi Fólkaflokkin 1943-1945.
Stjørnan
thumb|Stjørnan og VB beint áðrenn steypafinaluna 2012 í [[Høllin á Hálsi|Høllini á Hálsi]] thumb|Simona Petersen og aðrar Stjørnu-leikarar í steypafinaluni [[11. februar 2012 móti VB. Stjørnan vann finaluna 27-23]] Stjørnan er hondbóltsfelag úr Klaksvík, sum varð stovnað umleið 1932. Felagið hevur lið í Sunset kappingini, sum er fyri kvinnur og í yngru deildunum. Manshondbóltur í Klaksvík hevur annað felag, sum eitur Team Klaksvík. Stjørnan hevur vunnið næstflest FM heiti næst eftir Neistan. Stjørnan hevur vunnið FM 8 ferðir síðan 1945.
Søgan
Hildið verður, at felagið helst varð stovnað í 1932. Fyrsti leikbúnin hjá gentunum/kvinnunum var hvítu heimaseymaður kjóli. Málmaðurin var í síðum kjóla og útileikararnir í kjóla sum kom niður á knæ. Seinast í 1930-árunum fóru gentur at leika í shorts eins og menn. Tá leiktu genturnar hjá Stjørnuni í reyðum shorts. .
Føroyameistarar
Stjørnan hevur verið føroyameistari 8 ferðir í tíðarskeiðnum 1943-2011. Fyrstu ferð var í 1945, síðan gingu 32 ár, áðrenn tað eydnaðist teimum at vinna FM aftur, tað var í 1977. Síðan vunnu tær FM í 2000, 2004, 2006, 2007, 2008 og 2010.
Lettiskt mál
Lettiskt (lettiskt: latviešu valoda) er allment mál í Lettlandi.
Stjørnan
Steypavinnarar
Stjørnan hevur verið steypavinnari sjey ferðir. Tær vunnu steypafinaluna í 2004, 2005, 2007, 2008, 2009, 2010 og 2012.
Faksaterna
Faksaterna (frøðiheiti - Thalasseus sandvicensis, Sterna sandvicensis)
Minnisvarðin í Vági
200px|thumbnail|Minnisvarðin í Vági, sæð frá Vágsvegi móti norði. Standmyndin sæst ovarliga. 200px|thumbnail|Minnisvarðin í Vági, útsýnið suðureftir móti Vágs Havn. Minnisvarðin í Vági er miðskeiðis í býnum, tætt við Vágs Havn og Vágs Skipasmiðju, nakað vestanfyri Vágs kirkju. Í 19. øld og nakað upp í 20. øld var eitt fiskapláss við fløtum steinum á staðnum, og tvey hús vóru bygd har til arbeiðsfólk sum komu norðanfjørðs at arbeiða við fiski. Tey húsini eru ikki til longur. Í 1977 varð ein minnisvarði bygdur á staðnum. Har er ein koparstandmynd av einari kvinnu, sum heldur einum róðri av føroyskum útróðrarbáti, hon sær syrgin út. Aftanfyri hana eru nakrar koparplátur stoyptar niður á fløtuna, á koparplátunum, eru nøvnini á teimum vágbingum, sum lótu lívið á sjónum, inngraveraði. Tað var Fridtjof Joensen, myndahøggari, ið gjørdi standmyndina. Rundan um plássið eru runnar og trø. Benkur standa ovarliga í parkini. Fyri at halda seyði burturi er ein girðing sett upp millum gongubreytina við Vágsveg og Minnisvarðan.
Nógv tiltøk verða á hvørjum ári hildin við Minnisvarðan í Vági, eitt nú verða grækarismessuhald og flaggdagshalds hildið har við røðum, felagssangi, kórsangi, horntónleiki osfr. Á jóansøku, tá hon verður hildin í Vági líka ár, fáa studentarnir prógvini handaði her og ofta fer steypahandanin eisini til kappróðrarfólkið fram her. Skúðgongur verða eisini gingnar til Minnisvarðan í Vági á jóansøku og til onnur hátíðarhald. Á minningardegi teirra sjólátnu verður kransur lagdur við standmyndina, fyri at minnast tey sum eru deyð á sjónum, tað verður gjørt eftir eina minningarguðstænastu í Vágs kirkju. Í desember verður eitt stórt jólatræ sett upp og jólaljós í ymiskum skapi verða eisini sett upp.
Hargabrøðurnir
Hargabrøðurnir livdu í 17. øld, teir vóru eisini nevndir hargarkempurnar. Teir vóru dóttursynir Jenis í Laðangarði (hin seinna). Teir búðu í Hørg, í Sumba. Teir vóru fýra í tali (Niclas, Jógvan, Ísakur og Pætur), teir yngstu av teimum vóru tvíburabørn.
Søgnin um Hargarbrøður
Allir vóru teir kimpurligir menn og avburðarmenn til styrki og reystleika. Einaferð vóru teir eftir jólaseyði úti á Bláabergi (ið liggur millum Akrar og Víkarbyrgi) og tóku teir hvør sínar seks ær og bóru alt heim til húsar.
Illa samdust teir og hatskir vóru teir hvør á annan.
Teir løgdu so felag, tveir og tveir: miðlingabrøðurnir í øðrum partinum, hin elsti og hin yngsti í øðrum. Ein dagin tá teir vóru farnir út í Dal at royta seyð, kom sovorðin illstøða millum teir, at tá ið teir komu á rættina skuldi morð verða. Tá kom so snøggliga eitt myrkur niður yvir teir. (Talan kann vera um sólarmyrkingina, sum var nakað fyri middag 30. mai í 1612.) Angist kom á teir og teir lovaðu nú øðrvísi enn fyrr, at læt Várharra teir sleppa við lívinum, skuldu teir vera betri menniskjur. Tá lýsti í myrkrið aftur; teir hálsfevndust og lovaðu, at einki stríð skuldi vera teirra millum aftur. Síðan sótu teir væl um sátt.
Giljabóndin í Hvalba fekk ofta nógvan heystskurð og tveir av hargarbrøðrunum fóru tí eitt heystið norður til Hvalbiar at bjóða seg til at hjálpa. Tikið skuldi alt vera sum kundi fáast í hond segði Giljabóndin. Teir fóru avstað saman, hargabrøðunir og Giljabóndin og hansara menn. Teir hittu eitt stórt fylgi og vildu fáa tað í eitt heldi, men fylgið sleit seg sundur. Bóndin og hansara menn vórðu við annan flokkin, Hargabrøðurnir við annan. Brøðurnir fingu seyðin í eitt heldi á norðaru síðu á Hvalvíkini og bundu seyðin. Síðan søktu teir hús upp og komu í dyr út ímóti nátturðamála. Bóndin var tá komin aftur við húskøllunum og hevði lítið ella einki fingið at rokna. Morgunin eftir fóru teir avstað og funnu plássið har Hargabrøðinir hevði undið seyðin. Bóndin var findarblíður tí teir høvdu fingið so nógv: Nú skuldu teir fáa lønina, segði hann og tað skuldi vera so mikið sum teir kundu bera báðir av seyði. Teir tóku tá hvør sínar sjey seyðir og bóru til Sumbiar.
Eitt heystið bað ein av hargarbrøðrunum, Laðangarðsbóndan um eitt sindur av hoyggi. Bóndin lovaði honum eina byrði og bað hann taka av einari sátu. Hargarmaðurin tók alla sátuna uppá herðarnar og bar hana niðan undir Hargar. Tá ið Laðangarðsbóndin sá at øll sátan var horvin, varð hann illur og brigslaði hargarmanninum, at hann hevði tikið meira enn hann hevði fingið lov til. Men hargarmaðurn hevði vitni uppá, at hann hevði ikki borið meira enn eina byrði og tað var tað ið Laðangarðsbóndin hevði lovað honum. So varð bóndin at geva seg til tols.
Ein kúgv, ið hargarbrøðurnir áttu, var til fóðurs í Vági. Ein vetur fóru teir til Vágs eftir henni, men á vegnum heimaftur kom ódnarveður á teir og kavin legðist so ógvuligur, at øll hildu teir fara at doyggja úti. Men pápi teirra hevði góða vón. Hin elsti, segði hann, hevði onga neyð á landjørðini, slíkan knassa helt hann hann vera. Seint á kvøldi um leggingartíð komu teir til húsar, hin elsti berandi kúnna. Hon legðist fyri á Lopransdali, men so tók hann hana á bakið og bar hana allan vegin heim.