cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mývatn
Mývatn liggur á eldgosøkinum, har markið gongur millum tveir av heimsins størstu jarðarflakum, Evrasiuflakan og tann norðuramerikanska flakan. Seinast goysti her í nítjanhundraðsjeytifimm í samfull níggju ár á einum ellivu kilometra longum teini. Har til ber at síggja avleiðingar av eldgosum tey seinastu tvey hundraðtúsund árini
14. juni
14. juni er dagur 165 í árinum í tí gregorianska kalendaranum (dagur 166 um skotár). Tað eru 200 dagar eftur av árinum.
Sleppið Grindini 2015
Sleppið Grindini 2015 er ein herferð, ið Sea Shepherd Conservation Society førir í Føroyum í tíðarskeiðnum frá 15. juni til oktober 2015. Endamálið við herferðini er at forða fyri grindadrápi í Føroyum. Í 2014 førdi sami felagsskapur eina líknandi herferð, ið nevndist GrindStop 2014 og vardi frá umleið 15. juni 2014 til 1. oktober 2014. Í 2014 komu fleiri hundrað sjálvboðin frá Sea Shepherd, ið skiftust um at halda vakt við allar 23 hvalvágir í Føroyum hvønn einasta dag og í øllum veðri. Herðferðin hjá Sea Shepherd í 2014 førdi til nógv kjak í Føroyum, og hevði eitt nú ta avleiðing, at Føroya Løgting samtykti ymiskar broytingar í grindalógini, ið bleiv herd munandi, tá ið talan er um revsing fyri brot á grindalógina. Myndugleikarnir fingu størri heimildir til at afturhalda fólki, ið órógva einum grindadrápi, hesi kundu eftir nýggju lógini afturhaldast í upp til 24 tímar. Løgreglan fekk eisini heimild til at geva nógv størri bøtur fyri brot á grindalógina, enn talan fyrr hevði verið um. Í 2014 fingu fólk, ið órógvaðu grindadrápið á Sandi hin 30. august 2014, bert 1000 krónur í bót. Nýggja grindalógin gav heimild til, at fólk ið órógva ella royna at forða fyri grindadrápi, kunnu fáa upp til 25.000 krónur í bót.
Sebra
Sebra (frøðiheiti - Equus zebra) er slag av hvít- og svartrondutum afrikonskum villrossi. Einasta ronduta dýrið í rossaættini er sebran. Hóast allar sebrur líkjast, so hevur hvør sebra serstaka svarthvíta litseting. Eins og rossini ganga sebrur í flokkum, men ungu sebragreðingarnir eru stakir, til teir eru fullvaksnir. Fullvaksnir berjast teir um ryssuflotarnar. Tá ið sebra rennur undan ránsdýrum, til dømis leyvu, rennur hon einar 65 km um tíman. Sebrur ganga vanliga millum gnýur, so flokkurin verður størri. Eingin veit, hví sebrur hava rípur, men tað er kanska fyri at ørkymla ránsdýrini ella kanska fyri hitastillingina. Hvør einstøk sebra hevur sítt eyðkenda rípumynstur.
Toxicity (SOAD fløga)
Toxicity er onnur fløgan hjá amerikanska bólkinum System of a Down, ið bleiv koyrd út í 2001.
Sebra
Sebra heldur til á stóru grasfløtunum í Afrika, savannuni.
Lungnasniglar
Lungnasniglar (Pulmonata) eru lindýr við snyrilssneiddari skel. Nøkur sløg hava ikki sjónliga skel, tey verða rópt "nakinsniglar". Allir landsniglar eru lungnasniglar, men nakrir lungnasniglar liva eisini í ósøltum vatni.
Í Føroyum eru funnin 35 sløg:
Basommatophora
Yvirfamilia: Lymnaeoidea
Stylommatophora
Yvirfamilia: Cochlicopoidea Yvirfamilia: Pupilloidea Yvirfamilia: Arionoidea Yvirfamilia: Gastrodontoidea Yvirfamilia: Helicoidea Yvirfamilia: Limacoidea Yvirfamilia: Punctoidea
1799
1799 (MDCCXCIX) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum týsdegi, og sambært julianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum leygardegi.
Føroya Óðalsfelag
Føroya Óðalsfelag varð sett á stovn í 1985. Felagið er fyri tey, sum hava við føroysku óðalsmentanina at gera. Felagið gevur út blaðið Óðalstíðindi.
Niels Petersen er formaður í Óðalsfelagnum.
Matrikulstovan
Matrikulstovan er ein stovnur, sum umsitur matrikulnummar í Føroyum.
Alessandra Negrini
thumb|right|Alessandra Negrini Alessandra Vidal de Negreiros Negrini (fødd 29. august 1970 í São Paulo) er sjónleikari úr Brasil.
Kjarrsnigil
Kjarrsnigil (danskt: kratsnegl - frøðiheiti: Arianta arbustorum) var fyrstu ferð skrásettur í Føroyum í 1880'unum, men var so ikki sæddur aftur fyrr enn í 1990'unum.
Útsjónd
Kjarrsnigilin er størsti snigil við húsa ið verpir í Føroyum*. Hæddin á húsanum er 12-23 mm, breiddin er 15-24 mm og hevur hann 5-6 snúningar. Húsin er litfagur, brúnur við ljósum tvørstrípum og eini døkkari rípu ið fylgir snúningunum. Ein eyðkendur snigil.
Kroppurin er døkkur, stundum svartur, stundum gráligur við ljósari flekkum.
Liviøki
Kjarrsnigil finst bara í fáum støðum í Føroyum, har hann sæst í urtagørðum, rabarbugørðum og fram við veitum í bygdum øki. Kjarrsnigilin er plantuetari burturav, men ger ongan skaða í urtagørðum.
Perlan (Reykjavík)
Í 1991 varð ein stór matstova bygd í Reykjavík, sum kallast Perlan. Hon er bygd omaná seks stórum tangum, sum taka 24 milliónir litrar av vatni og næstan helvtin av íbúgvaru­num í Reykjavík fáa vatn úr tangunum. Matstovan sten­d­ur á einum heyggi, sum eitur Öskju­hlið, og úr matstovuni er heilt óvanliga flott útsýni.
Etna
thumb|right|250px|Gosfjallið á ovaru myndini er fløgugosfjallið Etna í [[Sisilia.]] Etna (3.357 m) er eitt gosfjall í lýðveldinum Italia. Etna liggur nærhendis býunum Messina og Catania á eysturstrondini á Sisilia. Etna goysir oftani, og sjáldan gevur tað trupulleikar fyri flogferðsluna. Etna er hægsta og virknasta eldgosið í Evropa. Í 2011 goysti hon 17 ferðir. Gosfjøll í Evropa eru bara í Íslandi og Suðuritalia, har bæði Etna og Stromboli enn eru virkin.
Gosfjallið Etna goysir í 1992. Í grótfloyminum er jarn, sum verður magnetað í jørðfeltinum. Magnetiskar kanningar av hesum grótinum kunnu so altíð seinni vísa, hvussu magnetisku viðurskiftini vóru á Sisilia í 1992.
Leopardsnigil
Leopardsnigil (frøðiheiti - Limax maximus) varð fyrstu ferð skrásettur í Føroyum í 2003. Hann varð funnin á Toftum og hildið var at hann bara fanst har, men ein 'eftirlýsing' í Dimmalætting vísti at hann fanst yvir stórar partar av Eysturoy og Suðurstreymoy uttan at fólk høvdu givið sær far um tað.
Leoparsnigil stavar frá Vesturevropa.
Liviøki
Har Leopardsnigil finst í Føroyum, sæst hann allastaðni í bygdum øki, í urtagørðum, í bønum og á gongubreytum. Ikki er greitt um hann trívist uttangarðs.
Jógvan á Lakjuni
Jógvan á Lakjuni (13. november 1952 í Fuglafirði) er føroyskur politikari og tónasmiður. Hann er útbúgvin lærari og hevur verið lærari í Fuglafjarðar Skúla og á Føroya Handilsskúla á Kambsdali. Jógvan er giftur við Odvør, og eiga tey 5 børn.
Politiska lívsleiðin
Í politiska lívi sínum er Jógvan fólkafloksmaður, hann var landsstýrismaður í mentamálum 2004-2008 og løgtingsformaður frá november 2011.
Listarligt virksemi
Jógvan á Lakjuni er dugnaligur tónleikari og hevur skrivað løg til nógvar sangir, m.a. til tekstir hjá Hans A. Djurhuus og Ismari Joensen. Eisini hevur hann havt barnakór í Fuglafjarðar Skúla og saman við Frits Johannesen stjórnað og spælt undir hjá Fuglafjarðar Gentukóri. Jógvan hevur eisini sungið vid í fleiri kórum, m.a. Berøa-kórinum, sum Jóannes S. Hansen og Alfred Hansen høvdu síðst í 60-árunum, í Ebenezer-kórinum undir leiðslu av Jens Guttesen frá 1972 til1977 - og ikki minst í Siloa-kórinum, sum beiggi hansara, Eyðun á Lakjuni hevur stjórnað síðan 1988. Eisini hevur Jógvan tey seinastu nógvu árini sungið við í mans-dupulkvartettini Vega í Fuglafirði. Jógvan hevur eisini verið vid á fleiri plátu-, band- og fløguútgávum. Í lestrarárunum í Havn í 70-árunum sang hann vid Nicodemussangbólkinum, har hann var við á trimum plátuútgávum. Í 1984 skipaði hann saman við Frits fyri útgávu av bandi av Fuglafjarðar Gentukóri, og í 1986 var Jógvan primus motor aftan fyri bandið Heima við bólkinum Bros, har hann eisini sang við á summum av løgunum. Jógvan eigur sjálvur eini 8 ella 9 av teimum 14 løgunum á bandinum. Í november 2012 góvu Jógvan og sonur hansara Bárður út fløguna "Gakk tú tryggur". Heitið hevur hon eftir barnarímuni hjá Hans. A. Djurhuus, sum er vorðin fólkaogn og eisini komin við í kirkjusálmabókina, síðan Jógvan gjørdi sítt vakra lag til hana í 1980. Jógvan hevur gjørt sjey av løgunum á fløguni, og Bárður fimm, m.a. tann sera vakra sangin "Sólstrálan". Hans Andreas Djurhuus eigur annars helmingin av yrkingunum á fløguni. Tónleikarar á fløguni eru m.a.: Magnus Johannessen, Mikael Blak, Jan Rúni Poulsen, Niclas Johannesen, Finnur Hansen og Rúni Hentze. Niclas Johannesen hevur produsera.
Geysir
thumb|right|250px|Geysir Geysir liggur ikki so langt frá Reykjavík, og er eitt sera væl vitjað útferðarmál í Íslandi. Geysir er ein av teimum kendastu heitu keldunum í Íslandi, sum hevur goyst síðan 1300 talið. Men í dag er tað bert møguligt at fáa kelduna at goysa, um sápa verður latin niðurí. Men tá goysir eisini himmalhøgt, og ferðafólkini fáa tað at síggja, sum tey vildu. Grundin til, at summar av teimum heitu keldunum ikki goysa longur, er tí at fólk hava tveitt steinar og annað niður í opið, og hetta er í dag strangliga bannað. Annars eru avmarkingar at halda seg til, tá vitjað verður har, tí vandi er fyri at brenna seg av tí glóðheita vatninum, sum prutlar í hesum heitu keldunum. 100 metrar frá Geysir er Strokkur, sum eisini er ein kend goskelda, men hon er ikki so stór sum Geysir. Hon goysir tó enn av sær sjálvum, og gosið kemur 30 m upp í loft.
Fransaterna
Fransaterna (frøðiheiti - Chroicocephalus ridibundus, Larus ridibundus) er væl minni enn rita. Á liti líkist hon ternu, hevur bleika grábláa kápu, svart høvd, reytt nev og reyðar føtur. Bringan hevur ofta ein káman reydligan dám. Hon eigur víða um í Europa. Í Føroyum sæst nakað til hennara um summarið, men sjáldan verpur hon; tó vita menn hana hava átt í øllum teimum størru oyggjunum. Reiðrið ger hon sær á lodnum fløtum, stundum tætt við ternureiður. — Eggini eru 3, tey kennast frá ternueggjum, tí tey eru nógv størri. Dúnungin er reyðgráur við svørtum blettum. Ungfuglurin er morflekkutur á bakinum, gulgráur uppi á høvdinum. — Eisini um veturin hendir tað at síggja hana. Tá hevur hon hvítt høvd við einum dimmum  bletti  við  eygað  og  einum øðrum við oyrað.
Oscar Arias
thumb|right|220px|Oscar Arias í [[juni 2009.]] Oscar Arias ella Óscar Rafael de Jesús Arias Sánchez (f. 13. september 1940 í Heredia, Kosta Rika) er fyrrverandi forseti í Kosta Rika. Tann 72 ára gamli Oscar Arias fekk í 1987 Friðarheiðursløn Nobels fyri ídna arbeiði sítt fyri friði í Miðamerika. Í seinastuni hevur hann verið semingsmaður millum frákoyrda forsetan í Honduras, Manuel Zelaya, og nýggju stjórnina í landinum.
Hebe Camargo
thumb|right|200px|Hebe Camargo. Hebe Maria Camargo (fødd 8. mars 1929 í Taubaté, Brasil, deyð 29. september 2012) var ein songkvinna, sjónvarpsvertur og sjónleikari úr Brasil.
Sum songkvinna hevur hon framført í skemtifilmum eftir Mazzaropi og spældi saman við Agnaldo Rayol í einum av teimum. Í 1950-árunum byrjaði hon at starvast sum sjónvarpsvertur í eini røð á rásini TV Paulista. Í 1955 var hon við í tí fyrstu brasilsku sjónvarpssendingini fyri kvinnur, O Mundo é das Mulheres (Heimurin hoyrir kvinnunum til), í sjónvarpi í Rio de Janeiro, ið varð sent fimm ferðir um vikuna.
Eimskip
Eimskip, Eimskipafélag Íslands, er ein íslendskur reiðarí. Fyritøkan byrjaði virksemi sítt í 1914, og hava spakuliga arbeitt seg upp. Nú hava tey aftur ætlanir um at víðka virksemi. Eimskip hevur skrivstovu í Kanada, Niðurlond, Danmark, Norra, Svøríki, Føroyum, USA og Týsklandi. Eimskip hevur 12 skip. Eimskip siglir til Týsklands, USA, Føroyar, Svøríki, Norra, Danmark, Niðurlond, og Kanada úr Íslandi. Í felagnum arbeiða 1.200 fólk tilsamans.
http://fo.wikipedia.org/w/index.php?title=Eimskip&action=edit
Alkohol
Eitt alkohol er, í evnafrøðiligum høpi, eitt lívrunnið mýl við einum ella fleiri hydroxybólkum (-OH). Rúsandi løgurin vit vanliga nevna alkohol eitur í evnafrøði ethanol (sí mynd). Alkoholir verða nevnd við endingini -ol ella, um aðrir hægri raðfestir bólkar eru í mýlinum, við hydroxy-. Eitt mýl við einum hydroxybólki bundnum til ein benzenring kallast ein phenol og verður ikki roknað sum eitt alkohol.
Alkoholir verða deild í tríggjar bólkar:
Listi yvir forsetarnar í USA
John Calhoun
Alkohol
Dømi um nøkur alkohol:
Listi yvir forsetarnar í USA
National Union || Hannibal Hamlin
Alkohol
Alkoholir
Listi yvir forsetarnar í USA
National Union || Schuyler Colfax
Alkohol
Framleiðsla
Framleiðsla av alkoholum kann gerast á nógvar ymiskar mátar. Niðanfyri er ein listi yvir teir mest nýttu.
Listi yvir forsetarnar í USA
(andre termin) || 100px || 4. mars 1893 || 4. mars 1897 || Demokratiski Flokkurin || Adlai E. Stevenson || align=center | 27 Garret Hobart
Alkohol
Reaktiónir
Alkoholir kunnu reagera á óteljandi mátar. Niðanfyri er ein listi yvir nakrar av teimum mestu vanligu reaktiónunum.
Listi yvir forsetarnar í USA
.
Sí eisini
נשיא ארצות הברית
Amerikanska Kollveltingin
thumb|right|250px|Millum [[Kanada norðanfyri og Florida sunnanfyri, Atlantshav eystanfyri og Appalakkufjøll vestanfyri, varð fræið sáað, tað sum vaks upp og gjørdist stórveldið USA.]] thumb|right|250px|Amerikanskir sniðskjúttar bardust ímóti væl vápnaðum [[Stóra Bretland|bretskum reyðjakkum.]] thumb|right|250px|Í [[1773 fóru nakrir bostonbúgvar, ílatnir sum indánar, umborð á trý skip, sum vóru fermd við tei, og tveittu alt fyri borð. Viðurskiftini, millum niðursetufólkið og bretar, gjørdust nú sera álvarslig.]] thumb|right|250px|Tey trettan hjálondini samtyktu uppskotið hjá [[Thomas Jefferson 4. juli 1776 í Philadelphia, Pennsylvania.]] thumb|right|250px|Stríðið við [[Princeton, New Jersey í 1777, George Washington stóð á odda fyri herinum, sum vann sigur á bretum.]] thumb|right|250px|[[Stóra Bretland|Bretski generalurin Charles Cornwallis (31. desember 1738 – 5. oktober 1805) fór í felluna í Yorktown, Virginia. Franski flotin lá og vardi fram við strondini, og George Washington kringsetti bretsku herdeildirnar frá landi.]]
Hin Amerikanska Kollveltingin, ið vardi frá 1765 til 1783, rakk hæddarpunktinum, tá amerikumenn tóku sær rætt til at siga upp trúskap sín til bretska kongahúsið. Umboðsmenn fyri øll trettan hjálondini ("Second Continental Congress") samtyktu amerikansku frælsisyvirlýsingina í Philadelphia tann 4. juli 1776. Í seinnu helvt av 1700-talinum tók ein tjóðskaparrørsla seg upp í øllum Vesturheiminum.
Byrjan av frælsiskrígnum og Frælsisyvirlýsingin
Frælsiskríggið vardi longri enn væntað. Tað byrjaði 19. apríl í 1775, tá ið niðursetumenn og bretsk herlið brustu saman við Lexington og kríggið endaði 19. oktober 1781, tá ið Chares Cornwallis við heri sínum gav seg yvir í Yorktown, Virginia. Bretar, sum eisini vóru í kríggi við fleiri evropisk lond, máttu lúta fyri frælsishugaðu niðursetufólkunum. Í 1783 viðurkendi Stóra Bretland fullveldið hjá teimum 13 koloniunum.
Samgongusáttmálin
Meginlandsstevnan (enskt: Continental Congress), sum var sett saman av umboðum frá øllum statum, viðurkendi í november í 1777 "Articles of Confederation", ið komu í gildi í mars 1781 eftir at statirnir høvdu góðtikið skjalið. Samgongusáttmálin ásetti sambandið millum einstøku statirnar og nýggju meginstjórnina. Sáttmálin staðfesti, at statirnir vóru sjálvstøðugir og at meginstjórnin einans var ein miðil hjá statunum at ráða og stýra í samstarvi (sokallað konfederatión). Óttin fyri eini sterkari meginstjórn, eins og tann bretska, er endurspeglaður í samgongusáttmálanum. Alt valdið var hjá kongressini, sum var sett saman av umboðum frá statunum. Tann nýggi sáttmálin og tann nýggja stjórnin hóvdu sínar veikleikar. Eingin forseti var, einki tjóðardómsvald var, og kongressin hevði ikki rætt at áleggja skatt, men noyddist at biðja um pening frá statunum. Tingið hevði heldur ikki rætt at stýra handli. Tað var næstan ómøguligt at bøta um veikleikarnar, tí broytingar kundu einans fremjast, um allir trettan statirnir atkvøddu fyri broytingunum.
Tørvur á eini nýggjari skipan
Krøv um broytingar var úrslit av eini maktarleysari meginstjórn og búskaparkreppu í 1780-árunum. Fleiri politiskir leiðarar mettu, at trupulleikarnir í 1780-árunum vóru úrslit av veikleikunum í samgongusáttmálanum, serliga vantandi evnini hjá meginstjórnini av fáa skil í lag í fleiri statum. Sambært James Madison (16. mars 1751 – 28. juni 1836), sum av fleiri verður mettur at vera faðir at teirri amerikonsku stjórnarskipanini, og øðrum var loysnin at seta eina nýggja meginstjórn á stovn og at smíða eina nýggja stjórnarskipan. Hann metti, at neyðugt var at seta á stovn eina sterka samveldisstjórn, men hann bar ótta fyri, at ein sterk samveldisstjórn kundi misnýta valdið og fremja ágang ímóti borgarunum. Tí var neyðugt, í teirri nýggju skipanini, at tryggja, at valdið ikki varð miðsavnað. Fyri at forða fyri valdsmiðsavnan og valdsmisnýtslu, skuldi tann politiska skipanin býtast í tríggjar partar - tað lóggevandi, útinnandi og dømandi valdið. Eitt slíkt valdsbýti var alneyðugt sambært James Madison.
Stjórnarskipanarstevnan
Í 1786 bjóðaði Virginia statunum til stevnu í Annapolis, Maryland fyri at endurskoða og betra um handilsviðtøkur. Umboð frá einans fimm statum møttu upp. James Madison og Alexander Hamilton vóru millum umboðini. Seinni høvdu hesir avgerandi ávirkan á stjórnarskipanarsmíðið. Stevnan samtykti at kalla saman til stevnu árið eftir í Philadelphia, Pennsylvania. Tólv av trettan statum møttu upp í mai mánaði í 1787. Nógv vitborið fólk var savnað. Nógvir høvdu høga útbúgving og fleiri dugdu væl latín og grikskt. Stevnan varð hildin, fyri afturlatnum hurðum, frá mai til september. Høgt virdu leiðararnir Benjamin Franklin og George Washington tóku lut í stevnuni, og var George Washington einmælt valdur til stevnuforseta, men veruliga leiðslan kom frá einum lítlum bólki av ídnum tjóðskaparmonnum - Alexander Hamilton frá New York, James Madison frá Virginia og James Wilson frá Pennsylvania.
The Great Compromise
Ta fyrstu vikuna legði Edmund Randolph frá Virginia uppskot fram, sum James Madison hevði tilevnað, við broytingum, sum kundu koma ístaðin fyri ta veiku samgonguna av statum og seta á stovn eina dygdargóða meginstjórn heldur enn at endurskoða samgongusáttmálan (enskt upprunaheiti: Articles of Confederation). Umboðini vóru samd um at skifta orð um uppskotið, ið nevnist Virginia-ætlanin. Endamálið við ætlanini var at skapa eina sterka meginstjórn. Lóggávutingið skuldi hava vald at kolldøma statslógir. Nýggja stjórnarskipanin skuldi geva stjórnini størri myndugleika yvir statunum og fólkinum. Stjórnarvaldið skuldi býtast í tríggjar sjálvstøðugar deildir - lóggávudeild, útinnandi deild og dómsdeild.
Teir smáu statirnir góðtóku ikki Virginia-ætlanina, tí teir bóru ótta fyri, at áhugamál teirra fóru ikki at verða røkt. Sambært Virginia-ætlanini átti umboðanin í lóggávutinginum at verða avgjørd av skattaupphæddini, sum bleiv rindað til meginstjórnina. William Paterson úr New Jersey legði fram, umboðandi smáu statirnar, eitt alternativt uppskot til tess at varðveita sterka leiklutin hjá statunum. Alternativið verður kallað New Jersey-ætlanin. Allir statir skuldu, sambært uppskotinum, hava somu umboðan í einum eittkamar tingi. Hetta uppskot fekk ikki undirtøku, men smáu statirnir høvdu tó nóg nógvan stuðul til tess at fáa í lag eina neyðloysn viðvíkjandi spurninginum um umboðan í lóggávutinginum. Ein nevnd varð vald til at loysa ósemjuna, og úrslitið gjørdist "The Great Compromise". Sambært hesum uppskoti skuldi umboðanin í umboðsmannatinginum verða grundað á fólkatalið í statunum, meðan umboðanin í senatinum var líka hjá øllum statunum, nevniliga tveir senatorar hvør. Nógvar aðrar ósemjur vóru, og fleiri aðrar neyðsemjur vóru gjørdar áðrenn stjórnarskipanaruppskotið varð latið úr hondum í september í 1787. Eftir at New Hampshire sum nýggjundi staturin góðkendi stjórnarskipanina, kom hon í gildi 4. mars í 1789.
Orðaskiftið
Úrslitið gjørdist tey fyrstu tíggju ískoytini til stjórnarskipanina, nevnd "Bill of Rights", og komu hesi í gildi 15. desember í 1791. Besta próvførslan fyri teirri amerikonsku stjórnarskipanini er savnað í "The Federalist Papers", ið var ein røð av greinum, sum vóru prentaðar í bløðum í New York frá oktober 1787. Greinarnar vórðu skrivaðar undir dulnevninum Publius. Høvundarnir vóru Alexander Hamilton, James Madison og John Jay, sum høvdu havt stóra ávirkan í stjórnarskipanarsmíðinum og vóru ídnir talsmenn fyri teirri nýggju stjórnarskipanini. "The Federalist Papers" vísir ikki bara, hvussu stjórnarskipanarsmiðirnir fataðu skipanina, tá ið teir skrivaðu hana, men eisini hvussu fólkið í USA fataði nýggju grundleggjandi lógina, tá ið tey góðkendu hana.
Ávirkan av teirri amerikonsku stjórnarskipanini
Tann amerikanska stjórnarskipanin gav ikki bara íblástur til onnur lond um tað mundið, tá ið skipanin varð sett á stovn. Í meira enn tvær øldir hevur tann amerikanksa stjórnarskipanin ávirkað og givið íblástur til stjórnarskipanir í óteljandi londum.
Bertákna
Bertákna (frøðiheiti - Polycera faeroensis) er nakin bertákna í bólkinum Nudibranchia.
Í hesum bólki eru djór, sum eru millum tey litríkastu, ið finnast í havinum. Í Dýpinum (sum útróðrarmenn siga – millum Stong og Eystnes) sóu teir í juni 1899 fyri fyrstu ferð hetta djórið (latín; Polycera faeroensis). Danin Henning Lemche, serkønur í bertáknum, hevði í 1929 grein um slagið í "The Zoology of the Faroes". Hóast eintakið var í heldur vánaligum standi, sýndu stødd og snið á rivtunguni, at hetta var áður ókent slag. Nú er greitt, at slagið er størri enn tey, ið næst eru skyld. Tey eru um 20-25 mm til longdar. Hetta slagið er upp í 45 mm. Annar munur er, at hetta slagið hevur vanliga átta kampar á høvdinum móti fýra til seks hjá Polycera quadrilineata, ið stendur næst í skyldskapi.
Brennivín
thumb|right|230px|Jólaakvavit, [[2005.]] Brennivín er rúsdrekka, sum hevur meir enn enn umleið 21 rúmprosent av alkoholi. Í brennivíni er nógv meiri alkohol enn í víni og øli. Rúsnøgdin í brennivíni er viðgjørd á serstakan hátt, hon er dropadrivin, eisini nevnt destillerað. Smakkurin er tengdur at, hvussu løgurin er dropadrivin, hvør frukt er nýtt til framleiðsluna, og hvussu brennivínið verður goymt eftir destillering. Tað hevur eisini týdning, hvussu leingi tað verður goymt, og hvørjum træi tað verður goymt í, áðrenn tað verður tappað.
Brennivín er til dømis vodka, akvavit og whisky. Í Føroyum er ikki loyvt at selja brennivín og annað alkohol í vanligum handlum. Brennivín verður selt í Rúsuni (Rúsdrekkasøla Landsins), sum hevur deildir í Tórshavn á Streymoynni, Klaksvík á Borðoynni, Skálavík á Sandoynni, á Drelnesi í Suðuroynni, Saltangará í Eysturoynni og í Miðvági á Vágoynni. Eitt føroyskt felag framleiðir alkohol. Tey fyrstu árini noyddist felagið at framleiða brennivíni í Danmark og Íslandi, men í 2011 samtykti Føroya Løgting, at nú er loyvt at bryggja sterkt í Føroyum.
Alhohol
Alkohol í brennivíni
Norskt mál
Norskt mál er norðurlendskt mál og er talað í Noregi. Tað finnast tvey almenn norsk skriftmál: Bókmál (bokmål), sum stavar frá donskum, og nýnorskt (nynorsk), sum Ivar Aasen endurskapaði grundað á norskum málførum.
Bókmál og nýnorskt eru kravdar lærugreinar í øllum fólkaskúlum og framhaldsskúlum í Noregi.
Hví bókmál og nýnorskt?
Orsøkin til, at tað í Noregi eru tvey málsnið, meðan tað er nóg mikið við bara einum málsniði í donskum og svenskum, er søgulig og politisk. Bókmál er søguliga sæð ein norskað útgáva av tí danska skriftmáli, sum varð brúkt í Noregi í tí tíðini, tá ið landið var í politiskum samveldi við Danmark (frá 1537 til 1814). Nýnorskt er harafturímóti eitt nýtt skriftmál, sum varð grundað uml. 1850 við støði í norskum bygdarmálum sum ein innlendskur valgmøguleiki til danskt. Bókmál er tí ógvuliga líkt donskum - í skrift, ikki í framburði! - meðan nýnorskt hevur ávís drøg í felag við føroyskt og íslendskt.
Samanburður
1 Kallkyn 2 Kvennkyn 3 Formligur 4 Óformligur
Kalifornia
Staturin Kalifornia (enskt: State of California) er ein lutstatur í vestri í Sambandsríkinum Amerika við 38,3 miljónum íbúgvum. Í suðri hevur Kalifornia mark við Meksiko, í norðri við Oregon, í eystri við Nevada og Arizona og í vestri við Kyrrahavið. Í september 1850 bleiv Kalifornia 31. stakríki í USA. Lutstaturin var fyrr partur av Meksiko. Sacramento er høvuðsstaðurin, og størsti býurin er Los Angeles. Breiðir motorvegir og skjóttgangandi jarnabreytir knýta stóru býirnar saman, risastórar brýr eru lidnar og fleiri eru í gerð. Landskjálvtar eru vanligir har á leið, og ofta hava teir gjørt stóran skaða. Eisini fólkið í stórbýunum San Francisco og Los Angeles livir í vanda fyri landskjálvta. Tilsamans er Kalifornia 423 970 km² stórt, t.d. 1,2 ferðir størri enn Týskland.
Landafrøði
thumb|left|170px|Risatrø í [[Calaveras Big Trees-parkini í Arnold, Norðurkalifornia.]] thumb|right|260px|[[Golden Gate brúnni|Golden Gate Bridge í San Francisco. San Francisco er bygdur á 43 heyggjum.]] Í Kyrrahavsstrondini flyta stórbýir sum San Francisco og Eureka út fisk, frukt og við um allan heim. Fyri vestan er eisini Hollywood, háborgin hjá filmídnaðinum, og Silicon Valley í Norðurkalifornia, sum er miðdepil fyri hátøkniligari teldumenning. Inni í statinum er heitt og slætt, har eru ring gróðrarlíkindi. Har býr lítið fólk nú á døgum, hóast kaliforniska upprunafólkið, indiánarnir, dugdu at lívbjarga sær í teimum vánaligu umstøðunum. Tær størstu oyggjarnar eru Santa Cruz Island (254 km2), Santa Rosa Island (209 km2) og Santa Catalina Island (194 km2).
Fjallagarðar ganga fram við strondini. Hægsta fjallið er Whitneyfjøll í Tulare County. Whitneyfjøll er góðar 4 421 metrar høgt. Fjøllini eru skógvaksin, og har vaksa nøkur av størstu trøunum í heiminum, 100 m høg kunnu tey vera. Fleiri av hesum furutrøunum eru meira enn 7,5 m í tvørmát, og summi skulu vera eldri enn trý túsund ár. Eystan fyri fjøllini, ið ganga fram við strondini, er ein góður dalur, nevndur Kaliforniadalur. Eystanfyri dalin gongur aftur ein fjallagarður, Sierra Nevada, suður og norður – hetta navnið er spanskt og merkir "kavafjøll". Skógareldar kosta Kalifornia dýrt. Í Kalifornia er tað ikki óvanligt við skógareldum, hesir plaga vanliga at herja á í september-oktober. Torusláttur er orsøkin til mongu skógareldarnar. Lendið er skróturt, og lítið skal til, at tað festir í. thumb|right|[[Death Valley.]] Death Valley er heitasta stað í heiminum. Sum eitt portur inn til Mojave-oyðimørkina liggur hin størsta amerikanska tjóðlundin í teimum 48 niðaru statunum, Death Valley National Park ella Tjóðlundin Deyðadalur. Deyðans Dalur er tiltikin fyri sítt oyðilandslag. Dalurin er eystanfyri í Kalifornia. Death Valley sigst vera oydnasta og stundum heitasta stað í verðini. Har trivast tó m.a. ymisk slangusløg og smákykt. Tvær stórar oyðimerkur eyðkenna landslagið í Suðurkalifornia; Mojaveoyðimørk, ið er fram við øllum Nevada-markinum og í Nevada, og Sonoraoyðimørk sunnast í statinum og í Nýmeksiko og Meksiko. Mojave- og Sonoraoyðimørkin eru av turrastu økjum í heiminum. Hitin í skugganum er eini 55 °C, og tá hætta fæstu dýr sær út. Men um sólsetur, tá ið sandurin og luftin kólna, tysja dýrini úr klettarivum og holum. Um náttina legst døgg, og hon er kærkomin væta hjá plantum og dýrum. Tvær aðrar stórar oyðimerkur eru í Eystur- og Suðurkalifornia, Colorado-oyðimørk og Great Basin-oyðimørk.
Jarðfrøði
Fólkið í Kalifornia livir í støðugum ótta fyri jarðskjálvta. Økið er beint á markinum ímillum tvær meginlandaplátur. Tá ið hesar plátur renna saman, skelvur jørðin, og tað kann vera atvold til, at hús og vegir verða oyðiløgd, og stórskaði kann standast av tí. Ilt er at boða frá jarðgerð, skuldu tey komið illa fyri av jarðskjálvta. San Andreas-umskaringin sker seg 1207 km ígjøgnum Kalifornia og fer ígjøgnum býirnar San Francisco og Los Angeles. Hundraðtals aðrar smáar rivur elva til, at tað javnan eru veikir skjálvtar í jørðini.
Djúpasti dalur í USA er í Kalifornia – Deyðadalur (á enskum: Death Valley), 86 m lægri enn sjógvurin. Deyðadalur er eisini heitasta stað á jørðini
Indiánar
Spaniólar í Kalifornia høvdu tann politikk mótvegis indianarunum, at katólska kirkjan skuldi fáa indianararnar drignar upp úr heiðinskapinum, tá ið teir, spaniólar, umsíðir komu ásamt um sínámillum, at indianarin hevði sál, so at tað loysti seg at fáa hann umvendan. Ein máti at fáa indianararnar umvendar var at fáa teir at taka við liviháttinum hjá tí hvíta manninum. Tí skipaðu spaniólar fyri missiónum ymsastaðni í statinum. Spaniólar fingu nakrar indianarar at koma til hesar missiónsstøðir. Kirkja varð smíðað, skúli varð latin upp, og tey royndu at dyrka jørðina rundan um missiónina, og her løgdust so hesir indianararnir til. Og haðan kemur eitt hugskot, ið verður rópt missiónsindianararnir. Teir vóru nógvir í tali í Kalifornia. Teir vóru so nær knýttir at missiónini, at teir mistu sum frá leið sín gamla livihátt og vistu púrt einki um, hvussu teir skuldu búleikast í hesum samfelagnum.
Gullfepur
thumb|left|250px|Gullfepurin elvdi til miklan fólkavøkstur í býum sum til dømis [[San Francisco. Fólk úr øllum heiminum búsettu seg har, og havnabýurin á vesturstrondini fekk alheimsligan dám.]] thumb|right|220px|Gullgravari í Kalifornia í 1850. thumb|right|220px|Havnarlagið í [[San Francisco í 1849.]] thumb|right|220px|Gullgravarar í Kalifornia, 1850. thumb|right|220px|Ein stýrisskipan varð gjørd, og Kalifornia varð tikið upp í USA sum statur í 1850. Tann víðagitna søgan um gullfepurin byrjaði í 1848. Fáar dagar fyri at Guadalupe Hidalgo-sáttmálin, sum fekk frið í lag ímillum Meksiko og USA, skuldi verða undirskrivaður, varð gull funnið í Coloma í meksikanska landslutinum Kalifornia. Gullfepurin (1848-1855) byrjaði tann 24. januar 1848, tá ið James William Marshall fann gull við Sutter's Mill í Coloma. Landsluturin hoyrdi enn til Meksiko, men amerikanskar flotadeildir og herdeildir høvdu hersett hann í krígnum og høvdu sett á stovn hernaðarstýri. Mánadagin tann 24. januar 1848 funnu tveir gullgravarar ein tungan gullstein í jørðini á einum oydnum lendi í Sacramentodalinum í Norðurkalifornia. Annar teirra skrivaði um hetta í síni dagbók. Sunnudagin skrivaði hann aftur í dagbókina, at nú høvdu teir kannað steinin gjølligari, og teir vóru vísir í, at tað var gull. Hann leggur so glaður afturat: "Vit hava í farnu viku grivið gull fyri meira enn 100 dollarar". Tíðindi, um at gull var funnið í Kalifornia, fóru sum eldur um alt USA og haðani um heimin. Í 1849 tustu túsundtals gullgravarar hagar. Tíðindini um, at James W. Marshall hevði funnið gull, fingu eini 300.000 fólk at fara til Kalifornia úr øllum USA og úr útlondum. Av teimum 300.000 kom uml. annað hvørt sjóvegis, og hini komu til gongu.
Gullgravarar og aðrir eydnusmiðir tustu nú teir næstu mánaðirnar í stórum tali til Kalifornia, so at hetta áður fámenta landið brádliga uddi av fólki. Tá ið gullið varð funnið, búðu uml. 2000 fólk í Kalifornia, men áðrenn eitt ár var liðið, hevði gullfepurin drigið 92.000 fólk at seta búgv har. Yvirhøvur vóru tey nýkomnu fólkini amerikanarar, men annars dró gullfepurin fólk í tíggjutúsundatali til sín úr Evropa, Kina, Latínamerika og Avstralia. Hesi gróvu eftir gulli, eins og vóru tey heilt frá sær sjálvum. Nógv gull varð funnið, og nøkur fá, ið høvdu eydnuna við sær, gjørdust rík eftir stuttari tíð. Sacramentodalurin var í nøkur ár (1848-1855) satt paradís hjá gullgravarunum. Allastaðni varð grivið og høgt, og fleiri ferðir vóru stórir klumpar funnir. Í fyrstani vunnu gullgravararnir tað gylta metalið úr áum við einføldum amboðum sum t.d. pannum. Meiri framkomnir mátar at vinna út gull tóku seg upp og vórðu seinni brúktir um alla verðina. Tá ið tann tøkniligi framburðurin var komin upp á tað stig, at hann fór at kosta rættiliga nógv, vórðu fleiri námsfeløg stovnað, og talið á einstaklingum minkaði. Teir vunnu út gull fyri fleiri milliardir dollarar, mett í nútíðar prísum, og tað bar í sær ómetaligt ríkidømi. Árinið av gullfeprinum var øgiligt. San Francisco vaks m.a. frá lítlari búsetning til ein stórbý, og kirkjur, vegir, skúlar og býir vórðu bygd um alt Kalifornia. Nýggj flutningskervi vórðu gjørd, tá ið dampskip fóru at sigla í fastari leið, og jarnbreytir vórðu lagdar. Jarðarbrúkið og neytahaldið vuksu í øllum statinum til tess at nøkta tørvin hjá teimum mongu nýkomnu. Í byrjanini av gullfepurtíðini var eingin lóggáva um ognarrætt á gulløkjunum, og ein skipan varð gjørd til at fáa skil á ognarviðurskiftunum.
Innliman
thumb|right|250px|USA í 1850. 9. september 1850 blívur Kalifornia 31. stakríki í [[USA.]] Heilt síðani 1776, tá ið USA var vorðið eitt sjálvstøðugt ríki, høvdu amerikanskir eydnusmiðir leitað vestureftir inn millum fløturnar og fjøllini. Teir høvdu har skipað ein stat fyri og annan eftir, sum síðani vóru innlimaðir í samveldið. Í fyrstuni vóru tað 13 statir, sum høvdu viðtikið Frælsisyvirlýsingina, men í 1849 var USA vaksið til 31 statir.
Til tess at hjálpa teimum nógvu niðursetufólkunum varð ein maður eftir boðum frá stjórnini í Washington DC sendur til Kalifornia at stíla fyri skipanini av einum nýggjum stati, ið kundi verða innlimaður í Sambandsríkið Amerika. Hetta var í 1849. Fyri at sleppa upp í samveldið skuldi ein grundlóg gerast fyri Kalifornia, ið kundi góðkennast av Washington DC. Umboðsmaðurin hjá stjórnini hjálpti niðursetufólkunum at evna eitt lógaruppskot - men stutt vardi, so stakk eitt vandamál seg upp, ið ikki var so lætt at loysa, skuldi nýggi staturin loyva trælahaldi ella skuldi slíkt bannast. Í Kalifornia var tað ymiskt, sum teir hildu um trælahald. Nógvir gullgravarar vóru komnir úr Suðurstatunum og kundu væl hugsað sær at fara undir at dyrka bummull, og tí vildu teir hava loyvi til at halda trælir. Hendingarnar skaptu stóra øsing í Suðurstatunum. Fólk vóru ill um at hava mist rættindini til ein stat, sum kundi gjørst ein frálíkur trælastatur, og varð alment hótt við at siga limaskapin í Sambandsríkinum Amerika upp. Í 1850 eydaðist tað tó stjórnini í Washington DC at smíða eina lóg, sum minkaði um ónøgdina eina tíð – Í Kalifornia skuldi ikki vera trælahald.
Niðursetufólkini, sum vildu hava frælsi og sjálvstýri, kravdu at fáa fólkastýri. Ein stýrisskipanarlóg varð gjørd og løgd fyri kongressina í USA. Hon góðkendi stýrisskipanarlógina, og Kalifornia gjørdist 31. lutstaturin í USA tann 9. september 1850. Floymurin av gullkubbum úr Kalifornia helt fram í mong ár.
Fólkið
thumb|right|250px|Katólsk kirkja í [[San Diego.]] Upprunafólkið er indiánar. Í Kalifornia vóru nógv fólkasløg í síni tíð. Í Kalifornia eru ógvuliga fáir eftir av teimum upprunaligu indianarunum. Spaniólar vóru fyrstir úr Evropa, sum búsettust í Kalifornia. Kyrrahavsstrondin var ikki so væl atkomilig sum hin, og tí kom at vera longri tíð, áðrenn nakað munandi av fólki settist niður har. So seint sum í 1848 var heilt lítið av fólki í Kalifornia, men so frættist, at gull var funnið í landinum, og fólk tustu til úr øllum ættum - tað mesta kom eftir sjónum, tí í teirri tíðini gingu hvørki jarnbreytir ella vegir eystanífrá til vesturstrondina í USA. Summi funnu gull og gjørdust rík eftir stuttari tíð, men tey flestu funnu einki. Tey vórðu kortini verandi, tí tey sóu, at landið var liviligt, veðurlagið heitt, jørðin góð, og nógvur fiskur úti fyri strondini. Meginparturin av fólkinum er protestantar, og eini 31 % eru katolikkar. At standa á brimfjøl er væl dámd kalifornisk ítrótt. Í nógvum býum eru javnan kappingar. Hjá nógvum ungdómi fer øll frítíðin at standa á brimfjøl. Heita veðurlagið og mongu sólardagarnir gera, at nógvir kalifornar eru stóran part av frítíðini við strondina.
Í januar 2014 búðu 38 340 000 fólk í Kalifornia. Í amerikanska flagginum eru 50 stjørnur, ein fyri hvønn lutstat í USA. Vóru stjørnurnar eftir fólkatalinum, hevði stjørnan hjá Wyoming verið tann minsta og stjørnan hjá Kalifornia, sum er fjølmentasti lutstaturin, hevði verið einar 60 ferðir størri. Kalifornia er fjølmentað samfelag. Fólkið í Kalifornia er ættað úr mongum londum - har eru afroamerikanar (6,7 %), latínamerikanar (36,6 %), indiánar (1,2 %), ásiatar (12,5 %) og evropear (42,3 %). Almenna málið í statinum er enskt. Eisini eru stórir spanskttalandi minnilutar í Suðurkalifornia; størsta minnilutamálið í Kalifornia er spanskt. Í Los Angeles tosa meiri enn 46 prosent av fólkinum spanskt. Tann spanskttalandi parturin av íbúgvum er í stórum vøkstri bæði í fólkatali og búskapi. Meksikanskur matur og tónleikur er væl dámdur. Næstan helvtin (44,9 % í 2010) av fókinum í Suðurkalifornia er ættað úr Meksiko. Tey flestu hava amerikanskan ríkisborgararætt. Nógvir meksikanarar royna at sleppa tvørtur um markið at leita eftir arbeiði í Kalifornia. Sterkt vaktarhald er á markinum millum Meksiko og USA.
Búskapur
thumb|left|260px|Vindmylnur í Kalifornia vera meira og meira nýttar sum orkukelda. Í 1848 varð gull funnið í Kalifornia, og skjótt tusti fólk hagar úr øllum ættum at vinna sær ríkidømi. Tá ið gull varð funnið tætt við sagvirkið hjá sveisiska niðursetumanninum John Sutter í 1848, tustu gullgravarar hagar. Teir skolaðu áareyrin og vónaðu at gull var í honum. Summir vórðu hepnir, aðrir ikki. Sutter fór á heysin av øllum virkseminum, sum var á ognum hansara, og rýmdi til Pennsylvania í 1873. Nú búgva næstan 39 mió. fólk í Kalifornia, sum er fjølbygdasti lutstaturin í Amerika. Ferðavinnan er týdningarmikil, og har er nógvur hátøkniídnaður. Silicon Valley er heimsins miðdepil í teldutøkni. Í Kalifornia er eisini heitt og góður sólargangur, og har veksur nógv frukt. Av tí at luftin í Kalifornia er so turr, og sólin sær at kalla hvønn dag, ber sera væl til at taka filmar upp har. Hetta gera teir í tí viðgitna filmbýnum Hollywood í Los Angeles; haðani verða filmar sendir um allan heim.
Í Kalifornia er landbúnaður stór vinnugrein. Góð mold, nógv sól og ríviligt av vatni, veitt úr áunum, ið renna úr Sierra Nevada-fjøllum, gera, at Kalifornia er fremsta landbúnaðarríki í USA. Her verða dyrkað fleiri enn 40 % av allari frukt og øllum grønmeti, ið verða etin í USA, m.a. ferskur, appilsinir, jarðber, artiskokk og rósukál. Her dyrka tey eisini víndrúur, sitrónir og aðrar fruktir, umframt korn. Fyritreytin fyri landbúnaðinum er ein vatningarskipan, tí veðurlagið er so turt. Kalifornia er tann lutstaturin í USA, sum brúkar mest vatn eftir fólkatalinum; meira enn 78 % av vatninum verður brúkt til jarðarbrúk, og bara 22 % verða brúkt í húsar­ haldinum. Kalifornia er gitið fyri sítt góða vín. Napadalur norðan fyri San Francisco er gitið vínlendi. Meksikanarar fara ofta ólógliga norður um markið til Kalifornia at arbeiða í fruktlundunum.
Ferðavinna
thumb|right|250px|Mynd av [[Catalinaoynni. Hagar fara nógv ferðafólk at hyggja at alskyns litfogrum dýrum og fiskum.]] Ferðavinnan hevur búskaparligan týdning. Seinastu árini hevur Kalifornia ment seg nógv sum ferðavinnustatur. Gongst ferðavinnuni væl, og tað eydnast at fáa fleiri ferðafólk til Kalifornia, og eydnast tað samstundis at fáa hesi at leggja meiri pening eftir seg í lutstatinum, gevur tað nógvar ágóðar – fyrst og fremst beinleiðis inntøkur, men eisini fleiri arbeiðspláss, og tey ferðandi skapa soleiðis grundarlag fyri eini meiri fjølbroyttari matstovuvinnu og upplivingarbúskap yvirhøvur. 900 000 arbeiða í ferðavinnuni í Kalifornia, tað er meiri enn nakra aðrastaðni í USA. Nógv fólk liva av ferðavinnu, tí í Kalifornia eru stórar og góðar strendur, sum draga ferðafólk til stakríkið. thumb|right|250px|Ógvuliga mong ferðafólk koma til Disneyland í Anaheim. Disneyland hevði 15,9 milliónir ymisk vitjandi í [[2009 .]] Mest er tað heita veðrið, strendurnar og víkirnar, sum draga fólk higar. Flestu ferðafólk, ið koma til Kalifornia, eru amerikanar. 13,4 milliónir útlendsk ferðafólk koma eisini til Kalifornia á hvørjum ári at njóta góða veðrið. Streymurin av ferðafólki er støðugur alt árið – serliga frá apríl og til august. Her eru eisini 90 000 útlendsk universitetslesandi frá øllum heiminum. Hesi síggjast aftur í býarlívinum, á strondini og á barrum og teim mongu diskotekunum í náttarlívinum.
Flestu ferðafólk koma úr grannastatunum í USA. Um allan heim verður flogferðsla alsamt meira liberaliserað, og tað merkir príslækkingar innan økið. Bíligir flogferðaseðlar hava gjørt, at nógvir amerikanar fara til Kalifornia at ferðast. Lýtt veður og vøkur, stórfingin náttúra gera, at fólk eru nógv úti, og at nógv frítíðarvirksemi eisini er uttandura í Kalifornia. Ferðavinnan gevur eitt munagott íkast til kaliforniska búskapin. Inntøkurnar frá fólki búsitandi uttanlands, sum ferðast til Kalifornia, tátta í $ 95,1 milliardir í 2010. Øll eru eisini samd um, at tað ber væl til at vaksa munandi um hesar inntøkur við at vaksa um ferðavinnubúskapin.
Í 2010 hava verið yvir 20 milliónir vitjandi. Nógv tey flestu eru úr USA, meðan restin av top-listanum er Meksiko, Kanada, Japan, Bretland, Suðurkorea og Týskland.
Áhugavert at vitja: Hollywood (t. d. Walk of Fame), Beverly Hills, Santa Monica Beach, Catalinaoy, Golden Gate Bridge, Disneyland, Sierra Nevada, Yosemite National Park, Big Sur, Alcatrazoy, San Diego Zoo, Tahoevatn.
Landbúnaður
Í Kalifornia er meginparturin av landinum oyðimørk, men nú eru stórir akrar har, og tað ber einans til við vatningarskipanum. Við vatningarskipanum ber til at velta øki, sum annars høvdu verið alt ov turr. Tá kann ymisk grøði vaksa, sum als ikki trívist í turrum veðurlagi. Í Kalifornia driva teir ógvuliga nógv upp á at dyrka frukt. Sólargangurin er góður og moldin við, so trøini trivast av tí besta. Men summarið er so turt, at vatn má veitast til trøini, og longu spaniólarnir, sum høvdu havt frukttrø við sær úr Spania, byrgdu hyljar og veittu vatn oman á bøin. Nú eru stórar byrgingar gjørdar uppi í fjøllunum, og alt vatnið í áunum verður brúkt til at veita til akrarnar og urtagarðarnar. Vatnið fer í langar gryvjur ella rør, og bøndurnir ella urtagarðsmenninir kunnu so keypa tað frá teimum feløgunum, sum hava lagt rørini og grivið gryvjurnar. Týdningarmestu fruktirnar í subtropiska økinum í Kalifornia eru sitrusfruktirnar, serliga greypfrukt, sitrónir og appilsinir. Hesar fruktir hava allar sama vokskenda skalið, sevjumikið fruktkjøt og súrligan smakk, og tær hava í sær nógvar C-vitaminir. Upprunaliga vuksu sitrusfruktirnar í monsunøkjum í Ásia, men nú verða tær serliga dyrkaðar í subtropiska vetraregnøkinum í Suðurkalifornia og fáa vatn veitt til um summarið. Ein onnur týdningarmikil frukt í Kalifornia er olivin. Eisini avokado og ber er eyðkend frukt í Kalifornia. Uml. 80 % av vínberjunum verða nýtt at gera vín burturúr. Hini 20 % verða annaðhvørt etin, sum tey eru, ella turkað til korennur ella rosinur.
Politikkur
Jerry Brown (f. 7. apríl 1938 í San Francisco) er guvernørur. Hann umboðar Demokratarnar. 13,7 prosent av fólkinum livir í fátækradømi (2012). 10,2 prosent av fólkinum er arbeiðsleys og miðallívsævin í lutstatinum er 80,2. Statirnir Iowa, Vermont og New Hampshire góðkentu í 2009 samkynd hjúnarbond, meðan Kalifornia atkvøddi ímoti teimum. Í 2013 avgjørdi hægsti dómstólurin í USA tó, at hetta lógaruppskotið var í stríð við amerikansku grundlógina. Kalifornia fær tí kynsleyst hjúnalag í juni 2013.
Jerry Brown, guvernørurin í California, samtykti 18. okt. 2017 eina lóg, ið gevur fólki møguleikan fyri at flokkast undir einum triðja kyni, á samleikakortum so sum føðibrævi teirra ella á koyrikortinum. Hendan lógin gevur sostatt fólki, ið ikki kenna seg sum beinleiðis kallkyn ella kvennkyn, møguleikan at flokka seg undir heitið “non-binary". California er fyrsti staturin í USA at samtykkja eina slíka lóg.
Jeffrei Henriksen
Jeffrei Henriksen (føddur 1. mai 1930 í Sørvági, deyður 27. november 2018 í Runavík) var føroyskur rithøvundur og lærari. Aftan á at hava gingið í barnaskúla í heimbygdini var hann ein vetur á Føroya Fólkaháskúla, áðrenn hann í 1946 fór á Føroya Læraraskúla, har hann tók prógv í 1950. Hann var lærari í Bø og Gásadali 1950-1955, á Eiði 1955-1960, í Tórshavnar Kommunuskúla 1960-1968, skúlastjóri á Venjingarskúlanum 1968-1981 og frá 1981 fastur lærari á Føroya Læraraskúla.
Kalifornia
Politikkur
Hillary Clinton (D) vann forsetavalið 2016 í California og fekk 61,7% prosent av atkvøðunum í California. Hetta er næsthægsta talið í USA. Donald Trump (R) fekk 31,6 prosent. Marijuana er lógligt í Kalifornia um tú einans hevur læknaváttan. California avgjørdi í 2017, at gera tað lógligt frá januar 2018 ("Adult Use of Marijuana Act").
Jeffrei Henriksen
Í 1958 byrjaði Jeffrei brævskúla í føroyskum, hann hevur verið við til at leggja til rættis føroysku lesibókarøðina og hevur sjálvur skrivað og greitt til prentingar: "Lesibók við avmarkaðum orðatilfari", 1959, "Fyrisagnir til 3. skúlaár", 1960, "Grundbók brævskúlans í føroyskum", 1961, "Mállæra til fólkaskúlan", 1963, "Lítil rættskrivingarorðalisti" 1964, "Føroysk rættskriving til 4. skúlaár" 1967, "Ljóðlæra", 1975, "Uppgávur í føroyskum til framhaldsskúlan I-II" 1980.
Søgur
Annars mest útgivið í Míni Jólabók.
Kalifornia
Umhvørvispolitikkur
Í Kalifornia, har flestir bilar eru í USA í mun til støddina á statinum, eru strangar reglur settar í verk, sum skulu gera, at akførini verða betri fyri umhvørvið. Umhvørvisfelagsskapir sum Greenpeace, hava fingið stóra undirtøku ímillum manna og hava gjørt umhvørvismál til stórtíðindi. Í 2004 viðtók staturin Kalifornia, at bensinnýtslan skuldi verða minkað heili 30 % í 2016. Vindmylnur í Kalifornia vera m.a. meira og meira nýttar sum orkukelda. Ongantíð áður hava amerikanarar bygt so nógvar vindmyllur sum í 2014. Tað er serstakliga í statunum Kalifornia og Texas, at ein støðugt størri partur av elveitingini kemur frá vindorku. Tað er áhugafelagsskapurin fyri vindorku í USA, American Wind Energy Association, sum á síni heimasíðu sigur frá, at USA í 2013 fór undir uppsetan av vindmyllum og vindmylnulundum við eini samlaðum mátti uppá 12 000 megawatt (MW). Bloomberg skrivar, at tey 12 000 MW eru 11 ferðir meira enn tann máttur, sum varð tikin í brúk í 2012. Tað var einans 1084 MW.
Sólorka hevur fingið misjavna móttøku kring heimin, men í USA tykist eisini hon at vinda nógv uppá seg. Staturin Kalifornia gongur á odda, har meira enn ein hálv million húsarhald verða rikin við streymi frá sólorku. Stóra loysunarorðið í sambandi við sólorku í Kalifornia er leasing. Júst leasing, sum er eitt slag av leigu, er ein av orsøkunum til vøksturin í brúkinum av sólpanelum stendur í frágreiðing frá stovninum Climate Policy Initiative. Tríggir av fýra privatkundum í Kalifornia velja at leiga sólpanel heldur enn at keypa tey. Mark Jacobson, umhvørvisprofessari frá Stanford Universitetinum sigur, at leasing hevur gjørt sólorku tilgongiliga fyri fleiri fólk. Fyri fólk við avmarkaðari inntøku er tað ein av gongdu leiðunum. Fyritøkur sum Solar City, Sunrun, SunEdison og Sungevity hava allar bústað í heimsins miðdepli fyri elektronik og tøkni, Silicon Valley í Norðurkalifornia. Hesar bjóða fólki at leiga sólpanel í 20 ár.
Eunice Kennedy Shriver
thumb|right|230px|Eunice Shriver og [[Zurab Tsereteli.]] Eunice Kennedy Shriver (10. juli 1921 í Brookline, Massachusetts – 11. august 2009 í Hyannis, Massachusetts) var ein av limunum í kendu Kennedy familjuni í USA. Hon var systir John F. Kennedy, forseta, og virkaði nógv fyri at bøta um korini hjá fólki við likamsbreki. Sipað verður til, at Eunice í 1968 fekk í lag serstakar olympiskar leikir fyri likamsbrekað. Hon byrjaði leikirnir í Maryland á bóndagarði hennara í 1962. Leikirnir vóru tá nevndir Camp Shriver. Seks ár seinni gjørdist hesir leikir til Paralympisku Leikirnir. Eunice Shriver var í miðjum systkinaflokki av teimum tilsamans níggju børnunum hjá Rose og Joseph P. Kennedy. Ein ætt, sum í 20. øld hevði stórt politiskt vald í USA. Umframt John F. Kennedy, sum varð valdur til amerikanskan forseta í 1960, og sum varð skotin í 1963, var Eunice systir til senatorarnar Robert Kennedy og Edward Kennedy. Robert Kennedy royndi í 1968 at gerast forseti, men varð myrdur.
Kalifornia
Vatntrot
Tað er ikki lætt at útvega nóg mikið av vatni til býirnar, ið vaksa so skjótt. Serliga í teimum sólríku og turru økjunum í Suðurkalifornia er tað ein trupulleiki. Tey fáa vatn úr áunum, men vatn haðan verður eisini nýtt í vatningar skipanum í landbúnaðinum. T.d. verður so nógv vatn tikið úr tí stóru Colorado River, at lítið er eftir í ánni, tá ið hon kemur út á sjógv. Í undirgrundini eru alstórar goymslur av vatni, sum vórðu til undir seinastu ístíð, fyri 10 000 árum síðan. Men tær goymslurnar minka í stórum, og tað verður alsamt dýrari at pumpa vatnið upp.