cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sovjetsamveldið
Søga
Í tíðarskeiðnum við Stalin á odda vóru eisni tær kendu moskvaprosessirnar settar í verk, har fólk blivu ákærd og deyðadømd fyri gerðir sum tey øllum at døma ikki høvdu framt. Amerikanski heimspekingurin John Dewey stóð á odda fyri eini kommisión sum kannaði ákærirnar móti Trotskij og kom til ta niðurstøðu at Trotskij ikki var sekur. Moskvaprossirnar eru viðgjørdar í teimum føgru bókmentinum m.a. við skaldsøguni hjá Arthur Koestler "Darkness at noon" (á donskum útgivin undir heitnum "Mørke midt på dagen") thumbnail|right|300px|Gamla Sovjetsamveldið Undir Kalda Krígnum (1945 – 1991) kappaðust risaveldini Sambandsríki Amerika og Sovjetsamveldið um, hvørt var ført fyri at senda fyrsta menniskjað á mánan. Rúmdarkappingin byrjaði, tá Kennedy (29. mai 1917 – 22. november 1963) forseti segði, at áðrenn 1970 skuldi USA hava eitt fólk á mánanum. Øll vita, hvør vann ta kappingina, men fá eru tey, sum vita, at tað eydnaðist russum at senda tveir smáar robottar til mánan, sum kundu stýrast frá jørðini. Og ikki fyrrenn í 1986 frætti heimurin annars um hetta bragdið, tí tá varð ein nýggjari robottur sendur inn í kjarnorkuverkið í Tjernobyl at rudda.
Í 1991 fór Sovjetsamveldið sundur í 15 sjálvstøðug lýðveldi, hvørt við sínari stjórn. Sjey av hesum lýðveldum eru í Evropa, hini átta í Ásia. Nú lýðveldini ikki longur eru partur í einum ovurstórum, miðstýrdum búskapi, mega tey laga seg til viðurskifti og treytir á heimsmarknaðinum, og tað hevur ikki verið so lætt. Fall Sovjetsamveldisins hevði eisini við sær, at londini í Eysturevropa sluppu undan sovjetskum eftirliti.
Kekenia
Mangastaðni í gamla Sovjetsamveldinum stríðast fólkasløg hvørt ímóti øðrum. Í summum londum í russiska samveldinum eru mangir russar, onkustaðni eru teir um 40 % av fólkinum. Annað dømi er Kekenia, har triðja hvørt fólk er russi. Síðan Sovjetsamveldið fall, hava kekenar stríðst fyri tjóðskaparligum frælsi, men Russland, ið er samveldisríki, er hart ímóti hesum. Teir kvíða fyri, at fer ein landspartur burturúr, verður alt tað russiska samveldið syndrað.
460-árini
Øldir: 4. øld - 5. øld - 6. øld
Áratíggju: 410-árini 420-árini 430-árini 440-árini 450-árini - 460-árini - 470-árini 480-árini 490-árini 500-árini 510-árini
Ár: 460 461 462 463 464 465 466 467 468 469
Hitastigar
Hitastigar.
Hálssvørt gjør
Hálssvørt gjør (frøðiheiti - Podiceps nigricollis)
Hitastigar
Menniskju hava brúkt nógvar ymiskar mátieindir til øll møgulig fyribrygdi. Tá talan t.d. er um longd, er ein enskur tummi tað sama sum 2,54 cm. Skalt tú umrokna eina longd í tummum til somu longd í cm, skalt tú falda við 2,54. Skalt tú umrokna frá cm til tummar, gert tú øvugt, tú býtir við 2,54.
So einfalt er tað ikki, tá talan er um hitastigar. Bert tveir av hitastigunum hava absolutta nullpunktið sum 0 stig, allir hinir hava ymisk forskotin nullpunkt.
Nullpunkt
Í søguligum høpi er tað ikki so langt síðani, at vísindafólk vitstu, at hiti hevði eitt lágmark, eitt absolutt nullpunkt. Franski alisfrøðingurin Guillaume Amontons samanbar í 1702 rúmdarbroytingar í einum lufttermometri og einum kyksilvurtermometri og kom fram til, at lufttermometrið fór at vera "tómt" við ein hita, sum svarar til umleið −240 °C.
Landsmaður Amontons', Johann Heinrich Lambert, kom í 1779 fram til, at tað absolutta nullpunktið mátti vera áleið −270 °C.
Skotin William Thomson, Kelvin lordur, skrivaði eina vísindagrein í 1848, har hann m.a. roknar absolutta nullpunktið til −273 °C og vísir á, at hiti átti at verið roknaður út frá hesum nullpunkti.
Í søguligum høpi er alt hetta rættiliga seint, og tað er tí kanska ikki so løgið, at teir ymisku hitastigarnir, sum hava verið, hava ymisk nullpunkt. Harafturat hava hitastigar verið, sum hava gingið øvugtan veg - tá hitin veksur, minkar talið á stiganum! Soleiðis var m.a. tann upprunaligi celsiusstigin hjá Anders Celsius, men landsmaður Celsius', kendi plantufrøðingurin Carl von Linné, broytti stigan til tann, vit kenna í dag. Men eisini delislestigin gongur øvugtan veg.
Hitastigar og festipunkt
Tær løgnu umrokningarnar koma av, at stigarnir hava ymisk festipunkt og serliga av tí, at teir hava ymisk nullpunkt. Í talvuni ber til at síggja festipunktini fyri teir átta mest vanligu stigarnar. Tjúkk, reyð tøl eru gomul festipunkt, meðan tjúkk, grøn tøl eru galdandi festipunkt. Trýstið hevur týdning fyri fleiri festipunkt og er viðmerkt við trý av teimum.
Grafisk samanbering
Á myndini eru teir vanligastu átta stigarnir samanbornir grafiskt. Við eini loddrættari striku kanst tú samanbera tølini á øllum stigunum. T.d. vísa bláu strikurnar, at vatn frystir við 273,15 K  =  0 °C  =  32 °F  =  491,67 °Ra  =  0 °Re  =  0 °N  =  7,5 °Ro  =  150 °D, og reyðu strikurnar vísa, at vatn kókar við 373,15 K  =  100 °C  =  212 °F  =  671,67 °Ra  =  80 °Re  =  33 °N  =  60 °Ro  =  0 °D.
Umrokning
Í talvuni sæst, hvussu ein roknar frá einum stiga til ein annan. Til ber eisini at brúka lidnar umroknarar á netinum. Eisini er meiri um hvønn stiga í greinini um hann.
Blýggj
Blýggj er eitt frumevni, ið er nummar 82 í skeiðbundnu skipaninini.
850-árini
Øldir: 8. øld - 9. øld - 10. øld
Nýkaledónia
Nýkaledónia hevur verið undir franska stýrinum síðan 1853. Í byrjanuni varð hjálandið brúkt til at húsa revsifangum. Í dag búgva uml. 268.000 fólk á oyggjunum, sum hava ábyrgdina av 40 prosent av heimsins nikkulframleiðslu. Nýkaledónia fær 1,3 mia. evrur, ella knappar 10 mia. krónur, um árið úr Fraklandi. Hjálandið hevur eisini fýra umboð í franska parlamentinum, umframt sína egnu kongress, ið hevur ábyrgdina av ymsum økum sum t.d. løgregluarbeiði, útbúgving og lokalari lóggávu.
Nýkaledónia liggur eystan fyri Avstralia og norðan fyri Ný Sæland. Nýkaledónia brúkar bæði fronsku trikolorina og egið flagg.
850-árini
Ár: 850 851 852 853 854 855 856 857 858 859
Nýkaledónia
Søga
Ný Kaledonia hevur verið undir fronskum ræði, síðani tað var koloniserað seint í nítjandu øld. Upprunaliga sendu fraklendingar fangar úr Fraklandi til Ný Kaledonia, men seinni tók seg eisini upp nikkel ídnaður har. Stríð tók seg upp millum fronsku niðursetufólkini og melanesar um vald og jørð, sum endaði við at fraklendingar tóku ræðið við vápnamegi og oyggin bleiv ein fronsk koloni.
Ný Kaledonia var eitt av londunum, ið eftir Seinna heimsbardaga var sett á listan hjá ST yvir hjálond, sum fingu rætt at skipa seg sum sjálvstøðug lond. Tá fólkaatkvøða skuldi haldast í 1988 brast ófriður á. Partarnir vóru ikki samdir um, hvør skuldi hava atkvøðurætt og hvønn leiklut ST skuldi hava í samband við valið. Melanesiska sjálvstýrisrørslan boykottaði valið og undir ófriðinum lótu fleiri fólk lív. Stríðið endaði, tá ein friðaravtala, nevnd Matignon-avtalan, varð undirskrivað. Í stuttum varð innihaldið, at loysingarrørslan játtaði ikki at krevja fólkaatkvøðu um sjálvstøðu tey næstu 10 árini, og Frakland játtaði at seta ferð á samfelagsmenningina. Semjan varð send út til fólkaatkvøðu 6. nov 1988 við spurningin um, at ein fólkaatkvøða um loysing skuldi vera í 1998. 80% av teimum ið atkvøddu, vóru fyri henni (luttøkan á atkvøðuni var 37 %).
Í 1998 var avtala gjørd ímillum allar flokkarnir, bæði loysingar- og sambandsflokkarnar og tann franska statin, sum skuldi tryggja Ný Kaledonia meira sjálvræði/sjálvstøðu – tann sokallaða Noumea-avtalan. Avtalan staðfesti eitt nú, at Ný Kaledonia kundi yvirtaka ræðið á ymsum málsøkjum, og at fólkaatkvøða um loysing varð útsett og skuldi vera í seinasta lagi 20 ár eftir, at avtalan varð undirskrivað. Ný Kaledonia skipaði seg við einum fólkavaldum tingi og eini stjórn, sum umsitur tey staðbundnu politisku økini. Harafturat velja tey tveir limir í franska tingið og ein senator. Frakland hevur ræðið á rættarskipanini, løgreglu, verjumálum og uttanríkispolitikki, og ríkisveitingin er um 10 milliardir krónur.
Búskapur
Triðingurin av inntøkunum á oynni er stuðul úr Fraklandi. Hin parturin fæst úr ferðavinnuni og útfluttum nikkuli. Franska hjálandið er millum heimsins størstu framleiðarar av nikkuli; Nýkaledónia flytur út uml. 40 % av øllum nikkuli í heiminum. Nýkaledónia er millum tey lond í heiminum, har mest verður útvunnið av nikkuli og kobolti. Tann nógva námsvinnan hóttir umhvørvið. Ikki bara elvir hon til sár í landslagnum, men nógvastaðni eru tey økini eitrað, har fólk skulu fáa vatn. Ringast stendur til á Salomonsoyggjunum og í Nýkaledónia. Har hava námsfyritøkurnar hvørki havt umhvørvið ella fólkið á staðnum í huga. Nógvastaðni hevur eisini skógarvinnan ringt árin á umhvørvið.
Fólkið
Upprunafólkið nevnist melanesar ella kanakkar, men rættiliga stórur partur av fólkinum í Ný Kaledonia í dag eru evropearar – serliga av fronskum uppruna. Ný Kaledonia er eitt oyggjaland, sum liggur 900 fjórðingar eystur úr Avstralia, og har búgva sløk 270.000 fólk. Av hesum eru: 43% Kanakkar, 37% av evropiskum uppruna og 20% onnur (asiatar, o.s.fr.). Melanesar – ella kanakkar - hava egið mál og mentan, men franska málið verður brúkt í flestum almennum samskifti.
Martin Næs
Martin Næs (9. juli 1953 í Vági), fyrrverandi landsbókavørður, tónleikari og rithøvundur. Martin var føddur í Vági í 1953, men flutti til Havnar trettan ára gamal. Hann er útbúgvin bókavørður og er landsbókavørður á Føroya Landsbókasavni. Martin hevur verið virkin innan mentanarlívið. Hann hevur m.a. verið nevndarlimur og formaður í Rithøvundafelag Føroya. Martin hevur givið út yrkingasøvn, barnabøkur, skaldsøgu og greinasavn. Eisini hevur hann týtt, serliga úr íslendskum máli. Hann lýsir m.a. náttúruna, barnalyndið og samskiftið millum menniskju. Yrkingarnar 8 og Bláur himmal eru úr savninum „Úr,“ sum kom út 1979.
DNA
thumb|220px|Bygnaðurin av einum petti av DNA.
DNA ella DNS er stytting fyri deoksyribonukleinsýra (sýra = acid á enskum). DNA er ein nukleinsýra sum goymir arvfrøðiligu leiðbeiningarnar fyri menningina av eini kyknu ella virusi. DNA er ein long røð av nukleotidum sum stýra raðfylgjuni av aminosýrum í proteinum ígjøgnum arvfrøðiligu koduna.
DNA er, sum sagt, ein røð av nukleotidum. Hvør nukleotid inniheldur ein nukleinbasa, ein sukurbólk (2'-deoxyribosa) og ein phosphatbólk. Nukleinbasin kann vera adenin (A), guanin (G), sytosin (C) ella thymin (T).
DNA er uppbygt sum ein dupultur snyril (spiralur), við eini breiðari kloyvu og eini smalari.
9. apríl
9. apríl er dagur 99 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 100 um skotár er). 266 dagar eru eftir av árinum.
DNA
DNA verður margfaldað í eini prosess nevnd replikatión, avritað til RNA í eini prosess nevnd transskriptión, og síðani verða protein framleidd út frá RNA í eini prosess nevnd translatión.
Keldur
Watson, J., Crick, F. Molecular Structure of Nucleic Acids: A Structure for Deoxyribose Nucleic Acid. Nature 171, 737–738 (1953). DOI
Bouvetoy
Bouvetoy (á norskum: Bouvetøya) er ein lítil oyggj í Antarktis sum hoyrir til Noreg (hjáland). Landaøki er 49 ferkilometrar. Bouvetoyggin liggur á næstan sama breiddarstigi sum Føroyar, men bara á syðru hálvu. Hóast tað er kalt, er havið kring oynna ríkt og føðir kópar, pingvinir og fugl, sum halda til á oynni. Onki fólk býr har. Bouvetoy er heimsins mest fjarskotna óbygda oyggj og er í Suðuratlantshavinum. Temperatururin liggur undir frostmarkinum meginpartin av árinum, og har er nógvur vindur bæði dag og nátt. Bouvet liggur á Miðatlantsrygginum. Her koma tvær stórar plátur í jarðarskorpuni saman.
Bouvet er eitt tað mest avbyrgda staðið í heiminum. Oyggin er umleið mitt millum Suðurafrika og Antarktis. Fyrstu ferð rannsóknarfarar vistu um Bouvet var um 1739. Bouvet er uppkallaður eftir Jean-Baptiste Charles Bouvet de Lozier. Bouvetyggin var funnin hin 1. januar 1739 av franska sjófararanum Lozier. Oyggin æt upprunaliga Cap de la Circoncision. Bouvet gjørdist norskt hjáland 1. des. 1927. Oyggin verður umsitin av Justis- og beredskapsdepartementet (JD).
Landið er alt avtakið við kava, og jørðin er botnfryst. Oman á Bouvet er ovurstórur ískappi, ið hylur um 93% av øllum landinum. Um summarið er hitin sjáldan omanfyri frostmarkið. Ofta eru harðar ódnir. Oyggin er friðað og tað krevur eitt loyvið at sleppa út á oynna. Hon er knappar 10 km long og 7 km breið. Bouvetoyggin er rættiliga høg. Olavtoppen (780 m.) er hægsta fjall á Bouvetoynni. Bouvet er av vulkanskum uppruna.
Dýrini eru til dømis pingvin, súlukongur, hvalur og kópur. Um summarið fer nógvur kópur higar at leggja, og nógvur fuglur og pingvinir eiga eisini her. Minst 12 fuglasløg reiðrast fast í Bouvet. Fýra tey vanligastu kópasløgini í sjónum við Bouvet eru sjóleopardur, krabbakópur, rosskópur og veddellkópur. Tilsamans eru eini 18 ymisk sløg av pingvinum til í heiminum, men bara nøkur fá teirra eru vanlig á Bouvet. Minni enn 7% av Bouvet er ísfrítt. Har veksur bara mosi og skón.
Oyggin liggur 2,600 km sunnanfyri Suðurafrika. Suðureftir er opið hav líka suður til ísbrúnna á Antarktis.
Jan Mayen
Jan Mayen er ein lítil gosoyggj í Arktis sum hoyrir til Noreg. Hetta er vestasta stað í Noregi. Landaøki er 375 ferkilometrar og havøki og botnurin kring oynna, er umleið 4315 ferkilometrar. Jan Mayen er 560 km norðan fyri Ísland og góðar 1000 kilometrar vestan fyri Noreg. Í stødd er hon nakað sum Streymoyggin. Ein herstøð og ein veðurstøð eru á oynni. Tað er eisini ein flogvøllur á oynni. Oyggin er nærum 55 km long og 15,8 km har hon er breiðast. Strandalinjan er 124 km. Fleiristaðni eru jøklar, stórar ísfløtur, bréir, sum norðmenn kalla tær, tann størsti eitur Sørbreen. 30% av landslagnum á Jan Mayen er skriðjøklar.
20 fólk búleikast á Jan Mayen. Tey arbeiða á veðurstøðini og radarstøðini á oynni. Íbúgvarnir á oynni tosa øll norskt. Olonkinbýur er høvuðsbýur á oynni.
Nógvir sjófuglar eiga í Jan Mayen, til dømis íslandslomvigi og fulkubbi. Ongi trø vaksa yvirhøvur, men 75 ymisk blómandi plantusløg finnast, 62 soppasløg og 180 mosasløg. Allur vøkstur er lágur, so hann kann væl vardur í hvassa vindinum.
Landafrøði
thumb|right|250px|Vøkstur á Jan Mayen. Jan Mayen er av vulkanskum uppruna. Har er svartur sandur og sera brøtt berg. Hægsta fjallið er 2,277 m. høga gosfjallið Beerenberg. Beerenberg er norðasta gosfjall í heiminum. Beerenberg er eisini einasta gosfjallið í Noregi. Hetta fjallið liggur í norðara partinum. Tað er eitt virkið gosfjall, ið nær sum helst kann fara at goysa. Gosfjallið hevur ikki goyst síðani 1985. Beerenberg hevur goyst 6 ferðir síðani fyrsta kenda gosið varð staðfest í 1732.
Oyggin er á 71° stigum norður, á sama stigi sum Finnmark í Noregi. Veðurlagið er pólveðurlag. Miðalhitin er -3 stig. Her eru tvey vøtn, Nordlaguna og Sørlaguna. Meginparturin av oynni er friðað lendi.
Jan Mayen er nógv minni enn Føroyar. Jan Mayen er nevniliga bara 377 ferkilometrar til støddar, men Føroyar eru 1,399 ferkilometrar.
Oljuvinna
thumb|right|250px|Jan Mayen sæð úr fylgisveini. Olja fyri 6000 milliardir kr er at finna í økinum ímillum Ísland og Jan Mayen. Hildið verður, at 10 milliardir tunnur av olju eru í økinum. Noreg eigur sín part av leiðini, men hevur ongar ætlanir um at bora eftir olju við Jan Mayen. Fyri fyrstu ferð hava tó norsku oljumyndugleikarnir í 2014 tikið Jan Mayen við í almennu metingina um landsins komandi oljuleiðir. Tann nýggja metingin er knappar 600 milliónir rúmmetrar størri enn tann seinasta, og 60 prosent av vøkstrinum stava frá landssynningspartinum av Barentshavinum og Jan Mayen-leiðini. Tann vanliga uppfatanin er, at teir norsku oljumyndugleikarnir eru rættiliga varnir, tá teir skulu meta um tilfeingið í norskum øki. At myndugleikarnir nú taka Jan Mayen-økið við í metingina vísir, at serfrøðingarnir hjá myndugleikunum eru komnir til ta niðurstøðu, at grundarlag er fyri at vænta munandi olju og gass haðani. Metingin hjá norsku myndugleikunum er, at 90 milliónir rúmmetrar kunnu fáast úr norska partinum av Jan Mayen-leiðini. Hetta er munandi minni enn fyrr mett, tí onkur meting hevur ljóðað upp á heilar 640 milliónir rúmmetrar ella einar fýra milliardir tunnur av olju.
Galten kommuna
Galten kommuna (Danskt: Galten kommune), var ein kommuna í Århus Amt í Danmark. Eftir kommunalreformin í 2007 var kommunan løgd saman við øðrum kommunum til Skanderborg kommunu.
Odder kommuna
Odder kommuna (Danskt: Odder kommune), er ein kommuna í Århus Amt í Danmark.
Afghanistan
Afghanistan (Pashtu: د افغانستان اسلامي امارت Də Afġānistān Islāmī Imārat, Persiskt/Dari: امارت اسلامی افغانستان  Imārat-i Islāmī-yi Afghānistān), ella Tað islamska emiratið Afghanistan er land í Miðeystur og Miðásia. Kabul er høvuðsstaðurin. Kabul hevur 2,99 mió íbúgvar. Aðrir stórir býir er Qandahar (329 300 íbúgvar), Herat (161 700 íbúgvar) og Mazare-Sharif (232 800 íbúgvar). Landið hevur mark við Turkmenistan, Usbekistan, Tadsjikistan, Kina, Pakistan og Iran. Afghanistan er av fátækastu londum í heiminum. Afghanistan er eitt land, har kríggj er gerandisdagur, og hvar fleiri børn læra at brúka eitt vápn enn ganga í skúla. Tað eru nógvir víðgongdir islamistar í landinum, men einaferð búðu her friðarelskandi buddhistar.
Afghanistan hevur verið krígsherjað í fleiri ár. Í nógv ár var landið eisini stýrt av Taliban rørsluni, til 2001, tá teir vórðu koyrdir frá.
Søga
Í øldir hevur verið barst um yvirræðið í landinum, og serliga bretar og seinni russar hava verið grammir at taka landið. Seinastu 30 árini hevur blóðugt borgarakríggj syndrað landið, og enn eru eingi útlit fyri friði.
Afghanistan hevur eisini eina rokaliga søgu. Afghanski staturin, sum vit kenna hann í dag, uppstóð í 1746 undir Durrani-fúrstaættini, men yvirvaldið varð latið Stórabretlandi, heilt fram til Amanullah Kongur loysti í 1919. Síðan eru ellivu afghanskir leiðarar tiknir av ræði á ódemokratiskan hátt. Seinasta støðuga tíðarskeiðið í Afghanistan var millum 1933 og 1973, tá landið var undir leiðslu av Zahir Shah kongi. Men í 1973 framdi svágur kong, Mohammed Daoud Khan, eitt stjórnarkvett, ið setti gongd á enn eit óstøðugt tíðarskeið. Í 1978 vórðu Daoud og øll familja hansara tikin av døgum í enn einum kvetti, ið kommunistaflokkurin í landinum framdi. Longu í august sama ár byrjaði amerikanska stjórnin umvegis pakistansku fregnartænastuna, at stuðla mujahedin-hermonnum í bardaganum móti kommunistisku stjórnini, og tá stjórnin var í vanda fyri at missa valdið árið eftir, hersetti Sovjetsamveldið Afghanistan. Hetta hendi 24. desember 1979. Frælsisstríðið hjá Mujahedin vardi í tíggju ár og kostaði umleið 15.000 sovjetiskum hermonnum lívið, áðrenn viknandi samveldið í 1989 valdi at taka seg úr Afghanistan. Eftir hetta valdaði í stóran mun borgarakríggj í landinum, áðrenn Taliban, ið merkir lesandi, í 1996 tók ræðið í landinum og royndi at innføra strongu Sharia-lógina. Harvið gjørdist Afghanistan til eitt stað fyri Al-Qaeda. Í triðju øld gjørdu tey tvær standmyndir av Buddha norðan fyri høvuðsstaðin Kabul. David Adams var tann seinasti vesturlendingurin, sum filmaði standmyndirnar, áðrenn Talibanhermenn sprongdu tær í spønir í 2001. thumb|250px|[[Kabul.]] Tann amerikanska og bretska innrásin byrjaði 7. oktober 2001. Endamálið við innrásini í Afghanistan, ið var eitt beinleiðis aftursvar til hendingarnar 11. september 2001, tá Al-Qaeda framdi álop á World Trade Center og Pentagon í USA, var at fanga Osama bin Laden, sum helt til í landinum, gera enda á Al-Qaeda og taka Taliban-stýrið av ræði. Hálvanannan mánað seinni varð Taliban tikið av ræði og ein afghansk stjórn undir leiðslu av Hamid-Karzai innsett. Hóast tað eru yvir tíggju ár síðan, at USA leyp á Afghanistan, er støðan í landinum ófriðarlig og ótrygg. Friðarskapandi herdeildir, sum vóru settar á stovn av ST í 2001 og riknar av NATO síðan 2003, International Security Assistance Force, eru enn í landinum, og tað kemur ofta fyri, at útlendskir hermenn og hjálparfólk verða dripin. Ætlanin er, at seinastu amerikansku herdeildirnar skulu vera farnar úr Afghanistan 31. desember í 2014. Barack Obama hevur roynt at fáa afghanska forsetan Hamid-Karzai at ganga við til eina avtalu, sum loyvir nøkrum amerikanskum herdeildum at verða verandi aftan á tað. Valdið hjá Hamid Karzai, ið varð valdur til forseta í 2004, avmarkar seg í stóran mun til høvuðsstaðin Kabul, og restin av landinum verður stýrd av valdsmiklum ættarbólkahøvdingum og krígsharrum. Talan er um eitt sera samansett land við ikki minni enn 34 landslutum í fjallaríkum lendi, og tað ger tað torført at stýra. thumb|right|250px|[[Kríggið móti yvirgangi.]]
Búskapur
Afghanistan er eitt fátækt land, ið er tengt av, at fólkið hevur húsarhaldsdjór og dyrkar jørðina. Eingin nevniverd ídnaðarframleiðsla er í landinum, ið er heimins størsti framleiðari av opium. Tveir triðingar av fólkinum liva fyri undir tveir dollarar um dagin, og barnadeyðin er stórur --> 256 fyri hvørjar 1000 føðingar, verður sagt. Landið er turt og grýtut, og týdningarmestu ráevnini eru kol, natúrgass og jarnmálmur. Í 2010 livdu 40% undir fátakramerkið. Sovjetiska innrásin í 1979 gjørdi at búskaparliga støðan í landinum versnaði. Frá 1998 til 2001 var landið plágað av turki. Í 1970-árunum var landið sjálvbjargið við matframleiðslu og útflutti eisini nakað. Tá sovjetisku herdeildirnar fóru úr landinum í 1989 var matframleiðslan minka við meira enn einari helvt og talið av húsdjórum var nú bert 2/3 av tí sum tað var áðrenn hersetingin byrjaði. Vinnulívið batnaði tó eftir 2002 orsakað av altjóða hjálp og íløgur og at afghanar, sum vóru búsitandi í øðrum londum, sendu pengar heim. Ein týðandi partur av framgondini í landinum skyldast eisini, at fimm milliónir afghansk flóttafólk, sum búðu í grannalondunum, vendu heimaftur og hjálptu við til at byggja landið uppaftur. Arbeiðsloysið er stórt, í 2005 vóru 40% fólk arbeiðsleys. So mikið sum ein triðingur av BNP hjá Afghanistan kemur frá dyrkan av valmuum og ólógligum narkotiskum evnum sum opium og avleiddum evnum frá opium morfin og heroin og frá hasjframleiðslu.
Fólkið
thumb|right|250px|[[Kabul.]] thumb|right|250px|Kort yvir Afghanistan. thumb|right|350px|Landslutir í Afghanistan.
Um 2 milliónir flakkfólk eru í Afghanistan.
Fólkasløg
Fleiri enn 20 fólkasløg búgva í Afghanistan. Fyri sunnan eru pashtunar, ella afganar, ið er fjølmentasta fólkaslagið. Landið eitur eftir teimum, tí at teir hava havt ræði í landinum seinastu 200 árini. Í stórbýunum og á bygd í landnyrðingspartinum búgva tadjsjikar, ið tala dari, sum er skylt við persiskt, flestu teirra eru keypmenn. Hazarar (o.f.) búgva mitt inni í landinum.
Átrúnaður
Næstan allir afganar eru muslimar. Børnini verða lærd um islam bæði í bygdarmoskuni og í skúlanum. Ungdómurin gongur í madrasah (ein átrúnaðarligan miðnámsskúla. Her lærir hann at duga long brot úr Koranini uttanat og granska gudfrøði, islamskar lógir og skilvísi.
Landslutir
thumb|250px|Herat.
Tónleikur
Tónleikasiðvenja í Afghanistan er fjølbroytt og broytist alt eftir hvørjum øki ein er staddur og eftir etniskum bólkum og vísir bond til miðasiatiska, eysturlendska og indiska mentan. Hvør etniskur bólkur vísir sín serstøka stíl, serliga innan fólkatónleik. Luttinstrumentir í ymiskum skapi, stødd og etniskum variantum (robab, tanbur, dambura og dutar) eru sera vælumtókt. Floytur og trummur eru onnur dømi um vanlig ljóðføri. Annars eru fleiri ymisk sløg av floytum, obo-líknandi blásuinstrument (zurna), munnharpa, fingrasymbalur, trummur og onnur rútmuljóðføri. Frá gamlar tíð hevur tað verið vanligt, at tað eru flest menn ið eru tónleikarar, samstundis sum tað at vera tónleikari hevur lágan sosialan status. Síðan 1950-árini hevur útbreiðsla av tónleiki gjøgnum afghanskt radio ført til eitt meira jaligt sýn á tónleikaraleiklutin og samstundis eisini ført til eina sterkari ávirkan av tónleiki frá øðrum londum, eitt nú frá indiskum poptónleiki.
Xenon
Xenon ella Senon er eitt frumevni, ið er nummar 54 í skeiðbundnu skipaninini og hoyrir til bólkin óvirkin gass.
Janus Djurhuus
thumb|Janus Djurhuus á føroyskum frímerki frá 1984 thumb|J. H. O. Djurhuus saman við [[Jørgen-Frantz Jacobsen, William Heinesen og Hans A. Djurhuus]]
Jens Hendrik Oliver Djurhuus, vanliga nevndur Janus, livdi frá 26. februar 1881 til 1. september 1948. Havnframi Hans Andrias Djurhuus var bróðir Janusar. Saman ganga Hans Andrias Djurhuus og Janus Djurhuus undir heitinum Áarstovubrøðurnir.
Hann varð borin í heim í Havn í 1881. Hann vísti seg skjótt at vera evnaríkur út yvir tað vanliga, og las longu í realskúlanum grikskt og latín. Sum skilst fekk hann ans fyri móðurmálinum, tá hann í skúlanum hoyrdi ein av sínum floksfeløgum, Jákup Dahl, lesa yrkingina Nú er tann stundin..., av yrkjaranum og tjóðskaparleiðaranum Jóannes Patursson.
Janus tók preliminerprógv í 1897, og fór so til Danmarkar at ganga á studentaskúla. Hann var fyrst í Keypmannahavn, men flutti so til Bornholm, har fyrrverandi lærari hansara, Emil Bruun, var prestur. Janus tók studentsprógv í 1900, og árið eftir kom fyrsta yrking hansara Blíð er summarnátt á Føroya landi. Í 1911 gjørdist Janus Djurhuus ''cand. jur.'', og virkaði síðan sum løgfrøðingur í Danmark og í Føroyum. Í 1914 kom fyrsta yrkingasavnið: Yrkingar.
Restina av søguni kenna vit. Fimm yrkingasøvn og ein mongd av umsetingum, m.a. av teimum klassisku griksku yrkjarunum. Størsta verk hansara var umsetingin av Illiaduni eftir Homeros, Janus nevnir verkið Ilionskvæði á føroyskum. Tá Janus Djurhuus doyði í 1948, lógu yvir 200 yrkingar og umsetingar eftir hann.
Tær klassisku fornbókmentirnar og kunnleikin til grikst og latín seta dám á poetisku verkini hjá Janusi Djurhuus. Men eisini tjóðskaparromantiska rørslan, tokkin til føroyska málið og kunnleikin til fornnorrønu bókmentirnar hava gjørt hann til hin mest týðandi føroyska yrkjaran – faðir at tí bundna føroyska nútíðarskaldskapinum.
10. apríl
10. apríl er dagur 100 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 101 um skotár er). 265 dagar eru eftir av árinum.
Nørre Djurs kommuna
Nørre Djurs kommuna (danskt: Nørre Djurs kommune), er ein kommuna í Århus Amt í Danmark.
ITAX
ITAX (stytting fyri International Tundra Experiment) er eitt granskingarsamstav millum lond á norðurhálvu, sum Náttúrugripasavnið luttekur í. Samstarvið hevur sum endamál at eftirgera veðurlagsbroytingar við smáum vakstrarhúsum og kanna árin av upphiting á plantuvøkstur. Ein støð bleiv sett up á Sornfelli í 2001.
Martin Joensen (1953)
Martin Joensen (føddur 27. august 1953 í Vestmanna) er føroyskur tónleikari, sangari, sangskrivari og listamálari. Martin er útbúgvin grafikari, men er serliga vorðin kendur sum tónleikari, sangskrivari, tónasmiður og sangari. Millum ár og dag hevur hann spælt við fleiri ymiskum tónleikabólkum, og yrkingar hansara eru givnar út á ymsum plátum, bondum og fløgum, og í 2006 savnaðar í heildarsavn. Martin var føddur í Vestmanna í 1953, og har vaks hann upp. Foreldur hansara vóru Emil Joensen av Heygum, Vestmanna, og Maria Joensen (fødd Jacobsen) av Vatnsoyrum. Hann var næstelstur av fýra systkjum. Hann tók realprógv í 1970, síðan studentsprógv úr Hoydølum í 1973. Hann er útbúgvin teknari og grafikari á Skolen for brugskunst í 1982. Martin hevur gjørt vart við seg á ymiskum listaøkjum. Hann er tónleikari, hevur skrivað sangir og yrkingar, myndskrýtt, skrivað sangleikir og gjørt løg. Fyrsti teksturin, sum varð nýttur til útgávu, var “Svarti Ravnur”, sum Kræklingar spældu inn í 1975-76. Hann hevur verið limur í tónleikabólkinum Vestmenn síðani fyrst í 1982, teir hava givið út fimm plátur.
Yrkingin Morgun er prentað í Grønu sangbók, sum kom út í 1993. Í Grønu songbók er hann umboðaður við 36 sangum, teir flestu av hesum hevur hann eisini sjálvur gjørt lag til.
Í 1986 gav Martin Joensen út bandið „Morgun“. Bandið hevur heitið eftir hesari yrkingini, sum Martin gjørdi lag til og sjálvur syngur á bandinum.
Eivør Pálsdóttir
Hann hevur yrkt sangir til eitt nú Eivør Pálsdóttir:
Hallur Joensen
Martin Joensen hevur yrkt og umsett fleiri sangir, sum Hallur Joensen syngur:
Páll Danielsen
250px|thumbnail|Páll Danielsen í 2014 Páll Danielsen (føddur 1964) er ein føroyskur sjónleikari og raddaleikari. Hann er útbúgvin sjónleikari á Teaterskolen við Århus Teater í 1991 og hevur drúgvar royndir sum sjónleikari bæði í Danmark og Føroyum, t.d í Peer Gúnt og Kvinnan í svørtum. Hann starvast í Kringvarpi Føroya, har hann m.a. hevur spælt, skrivað, leikstjórnað og lagt til rættis nógvar góðar barnasendingar t.d. Rógvi og drekin og Ert tú við?. Hann hevur spælt fleiri sjónleikir á Tjóðpalli Føroya, eitt nú Goym moralin til seinni. Páll er limur í Leiklistaráðnum, umboðandi Leikarafelag Føroya. Síðan 1998 hevur hann undirvíst á Skúlanum í Havnar Sjónleikarafelag, sum eitt samstarv millum Sjónleikarfelagið og Tórshavnar kvøld- og ungdómsskúla. Hann er maður Vár Berghamar Jacobsen.
Martin Joensen (1953)
Familja
Foreldrini vóru Emil Joensen av Heygum, Vestmanna, og Maria Joensen (fødd Jacobsen) av Vatnsoyrum. Martin vaks upp í Heygatúni, hann er næstelstur av 4 systkjum. Sonur Martin, Sakaris Emil Joensen, er eisini tónleikari.
Mayo (Írland)
Mayo (írskt: Maigh Eo) er fyrrverandi greivadømi og núverandi amt (fyrisitingarligt øki; enskt: County Mayo, írskt: Contae Mhaigh Eo) í Lýðveldinum Írlandi. Amtið, sum hevur umleið 130 túsund íbúgvar, liggur á vesturstrondini í landslutinum Connacht. Víddin er næstan 5600 km².
Høvuðssætið hjá amtinum er í Castlebar, sum eisini er størsti býur. Næststørsti býur er Ballina (10 623 íbúgvar), sum liggur norðanfyri. Westport er triðstørsti býur við umleið 6000 íbúgvum. Býurin liggur vestanfyri, við víkina Clew Bay.
Landafrøði
Achill (írskt: Acaill) Oyggin Achill liggur tætt við vesturstrondina. Hon er størsta oyggj í Írlandi.
Croagh Patrick (írskt: Cruach Pháidraig) Fjallið Croagh Patrick, sum er 764 m høgt, er eitt av teimum kendastu fjøllunum í Írlandi. Navnið á fjallinum er uppkallað eftir Sankta Pátrik.
Clew Bay (írskt: Cuan Mó) Víkin liggur á vesturstrondini og hevur 117 oyggjar.
Killary Harbour (írskt: An Caoláire Rua) Fjørðurin Killary Harbour er tann einasti fjørðurin í Írlandi. Hann liggur á markinum millum fyrisitingarligu økini Mayo og Galway.
Myndir
thumb|left|660px|Fjallið Croagh Patrick
Nørhald kommuna
Nørhald kommuna (danskt: Nørhald kommune), er ein kommuna í Århus Amt í Danmark.
Joel Osteen
Joel Osteen er føddur 5. mars 1963 í Houston, Texas. Hann er pastorur í Lakewood Church í Texas, sum er størsta samkoman í USA. Osteen er eisini rithøvundur og hevur skrivað 3 bøkur: "Your Best Life Now: 7 Steps to Living at Your Full Potential" (2004), "Become a Better You: 7 Keys to Improving Your Life Every Day" (2007) og "It's Your Time" (2009).
Í 1984 giftist hann við Victoria Iloff Osteen (f. 1961). Tey eiga tvey børn, Jonathan- og Alexandra Osteen. Hann býr nú í Houston í Texas.
Eastern Cape
Eastern Cape (xhosa: iMpuma-Koloni, afrikaans: Oos-Kaap) er ein landslutur í Suðurafrika.
Eastern Cape hevur mark við Northern Cape í ein útnyrðing, mark í norðri við Free State og Lesotho, í ein landnyrðing við KwaZulu-Natal, í ein landsynning og í suðri við Kyrrahav og í vestri við Western Cape.
Bhisho er høvuðsstaður í landslutinum og størsti býurin er Port Elizabeth (í 2021 bleiv almenna heitið á býnum tó broytt til Gqeberha). Aðrir stórir býir eru East London og Mthatha.
78,8 % av fólkunum tosa xhosa, 10,6 % afrikaans, 5,6 % enskt og 2,5% sesotho.
Landsluturin varð stovnaður í 1994. Eystari parturin av táverandi landslutinum Cape Province og heimlondini Transkei og Ciskei vórðu samanløgd til tann núverandi landslutin sum fekk navnið Eastern Cape.
11. apríl
11. apríl er dagur 101 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 102 um skotár er). 264 dagar eru eftir av árinum.
Edmund Hillary
Sir Edmund Percival Hillary (20. juli 1919 - 11. januar 2008) var ein nýsælendskur fjallaklintrari, rannsóknarmaður og góðgerðarfólk. 29. mai 1953 gjørdist Edmund saman við Tenzing Norgay fyrstu fjallamenn at røkka toppin av Mount Everest. Edmund varð nevndur ein av 100 mest týðandi persónum í 20. øld av amerikanska tíðarritinum Time.
GLORIA
GLORIA (stytting fyri Global Observation Research Initiative in Alpine Environments) er eitt granskingarsamstarv, sum byrjaði í Evropa 1990-árunum, men hevur nú breitt seg kring heimin, t.d. til USA. Samstarvið hevur til endamáls at fylgja við, í hvønn mun árinið av broyttum veðurlagi ávirkar plantuvøksturin. Verkætlanin byrjaði í 2009. Fýra fjallatingar eru partur av kanningini. Hetta er samstundis ein partur av okkara íkast til tað arktiska samstarvið innan CAFF flora bólkin.
Edmund Hillary
Edmund gjørdist áhugaður í fjallaklintring tá hann gekk í framhaldsskúla. Fyrsta avbjóðandi fjallið, ið hann klatraði var 1.933 metra høga Mount Olliver í Nýsælandi. Sum partur av Commonwealth Trans-Antarctic ferðalagnum náddi hann Suðurpólin til fóts í 1958. Seinni náddi hann eisini á Norðurpólin, og gjørdist tí fyrsti maður í heiminum, ið hevði verið á báðum pólunum og heimsins hægsta fjalli.
Eftir at Edmund hevði verið á Everest, stovnaði hann pengagrunnin Himalayan Trust, ið stuðlaði Sherpa fólkinum í Nepal. Hetta var eitt hjartamál, ið lá honum sera nær, og arbeiddi hann við tí restina av lívi sínum. Í gjøgnum pengagrunnin bygdi Edmund fleiri skúlar og sjúkrahús í Nepal.
Klor
Klor er eitt frumevni, ið er nummar 17 í skeiðbundnu skipaninini.
Edmund Hillary
Edmund var hermaður undir seinna heimsbardaga, har hann var stýrimaður í the Royal New Zealand Air Force.
Bókaútgávur
Brot av áhugaverdum bókum útgivnar av Edmund Hillary:
Sker
thumb|Eitt sker við Mykines. Kópar liggja og hvíla seg á skerinum. Eitt sker er eitt petti av landi, sum ikki er leyst frá jørðini og hevur hav til allar síður. Eitt sker er minni enn ein hólmur og ikki so høgt sum ein stakkur og nógv minni enn ein oyggj. Í Føroyum eru nógv sker at finna rundan um Suðuroynna og rundan um Mykines og Mykineshólm. Í Noregi og Svøríki eru nógvar oyggjar, hólmar og sker fram við strondini. Á føroyskum nevna vit hesi sker fyri Norski Skergarðurin og Svenski Skergarðurin. Orðir sker er norðurlendskt og finnist eisini á hinum norðurlendsku málunum. Orðið finnist eisini á enskum, skerry, men tað kemur úr norðurlendskum.
Westport (Írland)
Westport (írskt Cathair na Mart) er triðstørsti býur í Co. Mayo í Írlandi. Býurin liggur við víkina Clew Bay, á vesturstrondini móti Atlantshavinum.
Súlukongur
Súlukongur (frøðiheiti - Thalassarche melanophris) eru fuglar, sum liva í sunnara helmingi av verðini. Tað eru fleiri sløg, og øll eru tey avbara stór. Veingirnir eru longri enn á nøkrum øðrum fugli, flogið kann vera meir enn 4 metrar. Teir eru hvítir við svørtum veingjum. Í 1860 var ein vilstur til Føroyar og tók sær setur millum súlurnar á Mykineshólmi. Mykinesmenn góvu honum navnið súlukongur. Hann fylgdist við súlunum, tá ið tær fóru um heystið, og kom aftur við teimum á hvørjum vári í 34 ár. Tá ein dagin, sum hann sat í berginum, kom ein utróðrarbátur framvið og skeyt hann á setri sínum. Nøkur ár seinni varð ein annar skotin á Føroyabanka.
Westport (Írland)
Í 2016 búðu 6198 fólk í Westport.
Súlukongur
Seinasti Súlokongur, ið er sæddur her á landi bleiv sæddur á sumri í 2019. Hann bleiv eisini sæddur í Mykinesi av brøðrunum Harry og Magnus Matras
Westport
Orðið Westport hevur fleiri týdningar:
Nevgulur skrápur
Nevgulur skrápur (frøðiheiti - Calonectris diomedea)
Aminosýra
Aminosýrur eru øll mýl, ið hava bæði ein amin- og ein karboksylsýrubólk. Ofta verður heitið aminosýra tó nýtt um α-aminosýrurnar, t.e. har amin- og karboksylsýrubólkurin eru bundin at sama karbonatomi. Almenni frymilin fyri eina α-aminosýru er NH2-CHR-COOH, har R er ein síðuketa, sum er serstøk fyri tær ymisku aminosýrurnar.
Aminosýrur eru byggisteinarnir í proteinum. Tað finnast 20 α-aminosýrur í proteinum (sí niðanfyri), hesar verða nevndar tær proteinogenu aminosýrurnar. Av teimum eru 10, sum eru neyðugar at fáa inn við kostinum hjá menniskjum (essentiellar, merktar við * niðanfyri), meðan hinar 10 kunnu framleiðast av kroppinum. Tó eru arginin og histidin bert essentiellar hjá smábørnum, tí kroppur teirra ikki klárar at byggja nokk av teimum.
Aminosýrurnar verða ofta nevndar við eini trý-bókstav ella ein-bókstav stytting (sí niðanfyri).
Eindarumrokning
Eindarumrokning verður brúkt, tá tøl í einari eind verða roknað um til eina aðra eind. Hetta er ofta neyðugt m.a. orsakað av, at siðvenja er at brúka ávísar eindir í ymsum londum. T.d. eru nógvir formlar knýttir at ávísum eindum. Har verða nýttar altjóða eindirnar (SI-eindir). T.d. er SI-eindin fyri longd metur, fyri kraft newton, o.s.fr.
Umrokningarhættir
Tú ynskir at broyta 6 føtur til metrar. Við uppslagi hevur tú funnið út av, at ein fótur er 0,3048 metrar. Nú fært tú umbroytt støddfrøðiliga:
6 ft x 0,3048 m/ft = 1,8288 m
Legg til merkis, at fótaeindin dettur burtur, og letur metrarnar standa einsamallar eftir. (Av tí at bæði 6 føtur og 0,3048 metrar til hvønn fót eru fullkomiliga neyv tøl, er svarið við 5 týðandi talteknum fullkomiliga rætt.)
Latið okkum siga, at hæddin á tær er 182,88 sentimetrar, og at tú ynskir at umbroyta hetta til tummar:
182,88 cm / (2,54 cm/tumma) = 72 tummar Tað eru 12 tummar í einum fóti, tískil eru 72 tummar tað sama sum 6 føtur.
72/12 = 6 ft Fleiri eindir kunnu verða viðgjørdar á sama hátt:
7 míl/s x 1,609344 km/míl x 3600 s/t = 40 000 km/t
Tí er ferðin á heiminum umleið 7 míl um sekundið ella 40 000 kilometrar um tíman. Legg merki til, at av tí, at útrokningin byrjaði við einum týðandi taltekni (7-talinum), hevur úrslitið eisini eitt týðandi taltekn (4-talið í 40 000).
Um faldast ella býtast skal, verður avgjørt við at hyggja at eindunum og við at gera av, hvør skal burtur. Um vit høvdu býtt við 3600 s/t í umbroytingini omanfyri í staðin fyri at falda, hevði úrslitið verið í kilometurtímum fyri fersekundið, sum eyðsýnt er skeivt og høpisleyst úrslit.
Avrunding
Týdningarmikið er at minnast, at umbroytingargongdin ikki kann geva neyvari tøl enn tey, sum vóru frammanundan. Meðan fleiri av umbroytingartættunum í uppslagstalvunum eru neyvir og aðrir óneyvir, tó at teir hava mong, týðandi taltekn, eru øll talteknini, tú fært við roknimaskinu ella blýanti og pappíri, ikki týðandi.
Ansa eftir at runda av hóskandi eftir útrokning.
Cristiano Ronaldo
200px|thumbnail| Cristiano Ronaldo dos Santos Aveiro (føddur 5. februar 1985) er portugisiskur fótbóltsleikari, sum spælir fyri italska felagið Juventus og fyri Portugal. Hann spældi fyri spanska La Liga felagið Real Madrid frá 2009 til 2018 og fyri Manchester United	frá 2003 til 2009.
Lívsleið
Ronaldo byrjaði sína fótbóltslívsleið sum ungdómsleikari í Nacional, og hansara sukse hjá Nacional, førdi til eitt skifti til høvuðsstaðarfelagið Sporting CP tvær fótbóltssesongir seinni. Stóra talentið hjá Ronaldo gjørdi at venjarin hjá Manchester United Alex Ferguson legði merki til hann og skrivaði undir kontrakt við tann tá 18-ára gamla portugisan fyri 12,24 milliónir £ summarið 2003. Komandi fótbóltsárið vann Ronaldo sítt fyrsta meistaraheiti í FA Cup og kláraði eisini at koma til EM 2004-finaluna við Portugal. Tað var eisini í sama EM endaspælinum, at hann skoraði sítt fyrsta landsliðsmál, tað var móti Grikkalandi í tí fyrsta dystinum í endaumfarinum, sum Portugal tó tapti 1-2. Á EM í fótbólti 2016 vann Ronaldo gull við Portugal, tá ið liðið vann 1-0 í finaluni móti Fraklandi, eftir longda leiktíð. Ronaldo spældi bert 25 minuttir av dystinum, tí hann bleiv skaddur og mátti berast út av vøllinum.
Í 2008 vann Ronaldo og restin av United-liðinum UEFA Champions League. Ronaldo varð kosin man of the match í finaluni. Seinni varð hann kosin sum FIFPro World Player of the Year og FIFA World Player of the Year, samstundis við at hann gjørdist fyrsti Manchester United leikari í 40 ár, ið vann Ballon d'Or. Í 2014, 2015 og 2016 vann hann aftur Ballon d'Or. kæmpe svin
Ronaldo í Føroyum
Føroyar spældu landsdyst móti Portugal í HM-undakappingini til HM 2018. Í tí sambandi kom portugisiska landsliðið til Føroya at spæla landsdyst á Tórsvølli móti Føroyum, dysturin varð leiktur 10. oktober 2016. Millum leikararnar var Christiano Ronaldo. Nógv fólk var komið saman bæði vesturi í Vágum og uttanfyri Hotel Føroyar fyri at síggja stóru stjørnurnar, ið fáir mánaðir frammanundan høvdu vunnið EM í fótbólti, og serliga komu tey fyri at síggja Ronaldo, ið til tá hevði vunnið Ballon D'or heili tríggjar ferðir, og tveir mánaðir seinni vann heiður á fjórða sinni. Nógv børn og ung, men eisini vaksin, løgdu nógv fyri til tess at sleppa at síggja Ronaldo og teir og kanska fáa autograf ella selfie saman við honum. Undir sjálvum dystinum hendi nakað, ið ikki mátti henda. Meðan leikararnir gingu inn á vøllin fyri at spæla seinna hálvleik, rann ein drongur inn á vøllin, og tað eydnaðist honum at fáa eina selfie saman við Ronaldo. Vaktarmenn komu skjótt eftir honum og førdu hann út av stadionøkinum.
Jod
Jod er eitt frumevni, ið er nummar 53 í skeiðbundnu skipaninini.
Ebeltoft kommuna
Ebeltoft kommuna (Danskt: Ebeltoft kommune), er ein kommuna í Århus Amt í Danmark.
Mayo
Orðið Mayo hevur fleiri týdningar:
Siberia
thumb|right|330px|Kort yvir Siberia thumb|right|330px|Bara umleið 400 av hesum vøkru sibirisku [[Tikari|tikarunum liva enn villir]] Eystan Uralfjøll er Siberia (russiskt; Сиби́рь) - Russiski parturin í Ásia. Ovurstórur, mest sum óbygdur landspartur, ið er heilt eystur at Kyrrahavi. Meginparturin av Siberia er tættur nálaskógur, ið russar nevna taiga. Í hesum breiða og langa skógarbelti er fjórðingurin av øllum viði í heiminum. Longri norður vir koma, tynri verður skógurin, tí veðurlagið verður kaldari. Norðan fyri skógarmarkið eru frostmýrarnar (tundra), har er frost í jørðini alt árið.
Í Siberia eru nógv ráevni, til dømis gull, olja, uran og gimsteinar.
Flagg Sambandsríkið Amerika
thumb|right|250px|Upprunaflaggið hongur í [[San Francisco.]] thumb|right|250px|Á núverandi flagginum er ein stjørna fyri hvørt ríki. Tær reyðu og hvítu strípurnar umboða tey 13 londini, sum stovnaðu [[USA.]] USA hevur sítt egna flagg, sum verður nevnt Stars And Stripes. Á amerikanska flagginum eru 50 stjørnur, ein til hvørt ríki, og reyðu og hvítu rendurnar eru til minnis um tey 13 ríkini, ið stovnaðu USA. Í fyrsta amerikanska flagginum vóru 13 stjørnur og 13 strípur. Upprunaliga vóru 13 státir í 1776. Tað er ólógligt í USA at lata flaggið nerta við jørðina ella at vinda tað á stong í vánaligum veðri. Flaggið má altíð verða viðfarið við virðing. Skúlabørn í Amerika skulu svørja, at tey eru trúgv ímóti hesum stykkinum av toyi hvønn morgun. Betsy Ross er seymikona, sum sambært søgnini teknaði fyrstu skitsuna til amerikanska flaggi í 1770-unum.
Świnoujście
thumb|330px|Świnoujście
Longdarmát
Hesi longdarmátini eru á talvuni sýnd við týðandi sifrum. Tað merkir, at einans týðandi siffur eru brúkt til tess at upplýsa tilsvarandi longd eftir metrisku skipanini.
Świnoujście
Świnoujście er ein býur í Póllandi í søguliga landslagnum Pommern. Fólkatalið er umleið 40.000. Býurin er á norðurstrondini og tætt við markið til Týskland. Býurin liggur á oyggunum Wollin, Uznam og Karsibór. Býurin hevur ferjusamband við Ystad, Malmö, Rønne og Keypmannahavn.
255 f.Kr.
Øldir: 4. øld f.Kr. – 3. øld f.Kr. – 2. øld f.Kr.
Áratíggju: 300-árini f.Kr. 290-árini f.Kr. 280-árini f.Kr. 270-árini f.Kr. 260-árini f.Kr. - 250-árini f.Kr. - 240-árini f.Kr. 230-árini f.Kr. 220-árini f.Kr. 210-árini f.Kr. 200-árini f.Kr.
Árstal: 260 f.Kr. 259 f.Kr. 258 f.Kr. 257 f.Kr. 256 f.Kr. - 255 f.Kr. - 254 f.Kr. 253 f.Kr. 252 f.Kr. 251 f.Kr. 250 f.Kr.
Huell Howser
Huell Burnley Howser (føddur 18. oktober 1945, deyður 7. januar 2013) var ein amerikanskur sjónvarpsvertur, sjónleikari og raddaleikari, sum var best kendur fyri ferðasjónvarpsrøðina California's Gold, sum hevði sæti í Los Angeles á KCET fyri California PBS statiónirnar.
Caroline Wozniacki
thumb|Caroline Wozniacki á US Open í 2009. Caroline Wozniacki (fødd 11. juli 1990 í Odense) er ein danskur tennisleikari, sum hevur fingið bestu ranglista plaseringina hjá donskum tenniskvinnum í einmansleiki, tá hon hin 11. oktober 2010 náddi fyrsta plássið á WTA Tour. Foreldrini hjá Caloline eru úr Póllandi, men tey fluttu til Danmarkar at búgva, og Carolina er fødd og uppvaksin í Danmark. Hon fekk í boðið at gerast landsliðsleikari fyri Pólland, men takkaði nei.
2008
Í 2008 vann hon tríggjar ferðir WTA heitið í tenniskappingum. Fyrstu ferð var í kappingini Nordea Nordic Light Open í Stockholm 3. august. Síðan luttók hon á Summar-OL 2008, har hon bleiv sligin út í triðju rundu av Elena Dementieva, sum seinni vann OL. 23. august vann hon 600.000 $ í WTA-kappingini Pilot Pen Tennis í New Haven, USA. August mánaður endaði við, at hon náddi til fjórðu rundu í US Open. 28. september vann hon saman við Anabel Medina Garrigues sítt fyrsta WTA-heitið í tvímansleiki, tá tær báðar vunnu finaluna í China Open móti einum kinverskum parið. 5. oktober vann Caroline Wozniacki sítt 3. WTA-heitið - hesaferð í Japan. Í november 2008 luttók Caroline í Nordea Danish Open í sínum føðibýi Odense. Hon vann kappingina uttan stórvegis mótstøðu.
2009
Tað fysta týdningarmikla úrslitið í 2009 var, tá Wozniacki náddi kvartfinaluna í einari kapping í Sydney. Hon spældi kvartfinaluna móti Serena Williams og tapti eftir at hava havt tríggjar dystarbóltar (matchbóltar).
170-árini f.Kr.
Áratíggju: 220-árini f.Kr. 210-árini f.Kr. 200-árini f.Kr. 190-árini f.Kr. 180-árini f.Kr. - 170-árini f.Kr. - 160-árini f.Kr. 150-árini f.Kr. 140-árini f.Kr. 130-árini f.Kr. 120-árini f.Kr.
Ár: 179 f.Kr. 178 f.Kr. 177 f.Kr. 176 f.Kr. 175 f.Kr. 174 f.Kr. 173 f.Kr. 172 f.Kr. 171 f.Kr. 170 f.Kr.
Billy Mays
William Darrell "Billy" Mays, Jr. (føddur 20. juli 1958 - deyður 28. juni 2009) var kendur innan amerikanskt sjónvarp. Hann var sølumaður, sum arbeiddi við at selja og reklamera fyri reingerðingsevnum og annað á Home Shopping Network.
12. apríl
12. apríl er dagur 102 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 103 um skotár er). 263 dagar eru eftir av árinum.
Mapucheskt mál
Mapucheskt ella mapudungun, Mapucheskt er tað málið, ið flest fólk tosa í Kili.
180-árini f.Kr.
Øldir: 3. øld f.Kr. - 2. øld f.Kr. - 1. øld
Áratíggju: 230-árini f.Kr. 220-árini f.Kr. 210-árini f.Kr. 200-árini f.Kr. 190-árini f.Kr. - 180-árini f.Kr. - 170-árini f.Kr. 160-árini f.Kr. 150-árini f.Kr. 140-árini f.Kr. 130-árini f.Kr.
Ár: 189 f.Kr. 188 f.Kr. 187 f.Kr. 186 f.Kr. 185 f.Kr. 184 f.Kr. 183 f.Kr. 182 f.Kr. 181 f.Kr. 180 f.Kr.
Gráskrápur
Gráskrápur (frøðiheiti - Puffinus griseus)
Madagaskar
Madagaskar er ein oyggj í Afrika. Fólkið er komið bæði úr India og Afrika. Har eru bæði katolikkar og trúbótarmenn. Madagaskar er úti fyri eysturstrond Afrika. Alt síðan frumøld hevur oyggin verið avbyrgd frá øðrum londum, og tí eru plantur og dýr her, sum ikki eru nakra aðrastaðni í heiminum. Flestu fólk í Madagaskar eru bøndur, sum hvørt ár rudda sær eitt stykki at velta í. Týdningarmesta útflutningsvøran er vanilja, ið verður nýtt til ís, koladrykkir og køkubakstur. Siður er, at konufólkini hava prýðiligt og margbroytt hársnið, ið vísir, hvørji bygd tey eru úr.
Í 1896 løgdu fransmenn oynna undir seg og høvdu hana til 1961. Tá fekk hon sjálvstýri undir navninum Malaagssy. Í 1960 fekk Madagaskar støðu sum sjálvstøðugt ríki.
Landafrøði
Úti í Indiahavinum eystan fyri Afrika er oyggin Madagaskar. Madagaskar er 5 ferðir so stór sum Ísland, á henni búgva okkurt um 20,6 mió. fólki. Oyggin er mest sum øll ein háslætti við djúpum gjáum og stórum dølum. Vindurin liggur mest sum altíð eystan úr havinum, og hann kemur við vátligari luft inn á tær brøttu líðirnar eystarumegin. Tær eru tí allar avvaksnar við tjúkkum regnskógi. Tá ið vindurin er farin um tey høgu fjøllini, sum eru eystarumegin, og komin vestur á háslættan, er tann nógvi rákin farin úr honum, og hann verður turrari og turrari, longur vestur hann kemur. Tí er eystari parturin av háslættanum savanna og vestari steppa.